Vikipediya uzwiki https://uz.wikipedia.org/wiki/Bosh_Sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikipediya Vikipediya munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi Portal Portal munozarasi Loyiha Loyiha munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1888 6218591 6212125 2026-07-28T13:03:39Z Khorazmiy 7007 /* Xitoyga yurishining boshlanishi */ manbasi yo'q matn olib tashlandi 6218591 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Amir Temur | title = {{ubl|[[Bek|Bek]]|[[Sulton]]<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1847|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=9|page=377}}</ref>|[[Koʻragon|Koʻragon]]{{sfn|Manz|1999|p=14}}|[[Gʻozi]]<ref name=":3">{{Cite journal |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2009 |title=Lord of the Auspicious Conjunction: Origins of the Ṣāḥib-Qirān |journal=Iran & the Caucasus |volume=13 |issue=1 |pages=93–110 |doi=10.1163/160984909X12476379007927 |jstor=25597394 |issn=1609-8498}}</ref>}} | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur_reconstruction03.jpg | tasvir_eni = | alt = | izoh = Temurning bosh suyagi asosida amalga oshirilgan yuz rekonstruksiyasi, [[Mixail Gerasimov]] tomonidan bajarilgan. | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Amir|amiri]] | moretext = | reign = | reign-type = | toj kiyish = 1370-yil 9-aprel, [[Balx]] | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = [[Xalil Sulton]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = {{birth date|1336|4|9|df=y}} | tugʻilgan_joyi = Kesh, Chigʻatoy ulusi (bugungi Shahrisabz, [[Oʻzbekiston]]) | vafot_sanasi = {{death date and age|1405|2|18|1336|4|9|df=y}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Oʻtror}} (bugungi Oʻtror, Qozogʻiston) | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = [[Goʻri Amir]], [[Samarqand]], (Oʻzbekiston) | turmush_oʻrtogʻi = Turmush Ogʻo<br />Oʻljay Turkon Ogʻo<br />Choʻlpon Mulk Ogʻo<br />Saroy Mulk xonim<br />Tuman Ogʻo<br />Dilshod Ogʻo<br />Tukal Xonim<br />Ruh Parvar Ogʻo | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = [[Jahongir Mirzo]]<br />[[Umarshayx Mirzo]]<br />[[Mironshoh Mirzo]]<br />[[Shohruh Mirzo]] | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy =[[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar]] | otasi = Amir Taragʻay | onasi = Takina Xotin | dini =[[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Islom (sunniy)]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | module = '''Harbiy faoliyati''' {{Tree list}} {{hidden begin}} * [[Temuriylar istilolari va bosqinlari|Temuriylar istilolari]] (1370-1405) ** [[Jangi loy|Loy jangi]] ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Janubiy Osiyo (1370)|Balx qamali]] ** Urganchni egallanishi ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Markaziy Osiyo|Hirotning egallanishi]] ** Sultoniya qamali ** Tabrizni ishgʻol qilish (1386) ** [[Isfahon qamali (1387)]] ** Sherozni ishgʻol qilish ** [[Bag‘dod qamali (1393)]] ** Anjudanning bosib olinishi ** [[Qunduzcha jangi]] ** [[Terek jangi (1395)]] ** [[Astraxan qamali (1395)]] ** Azoqning egallanishi ** Majar shahrining egallanishi ** Ukekning egallanishi ** [[Saroy qamali (1395)]] ** Yelets qamali ** Azov qamali ** [[Birtvisi qamali (1403)]] ** [[Tbilisi qamali (1386)]] ** [[Darbandning egallanishi]] ** [[Yerevanning egallanishi]] ** [[Ushkudzhe jangi]] ** [[Xonqal’a jangi (1395)]] ** [[Moʻlton qamali (1398)|Moʻlton qamali]] ** [[Uchning egallanishi]] ** [[Tulamba qamali]] ** Lohur qamali (1398) ** Bhatner qamali ** [[Dehlining talon-taroj qilinishi|Dehlining egallanishi (1398)]] ** [[Halab qamali|Halab qamali (1400)]] ** [[Damashq qamali|Damashq qamali (1400)]] ** [[Sivas qamali]] ** [[Bagʻdod qamali (1401-yil)]] ** [[Anqara qamali]] ** [[Anqara jangi]] ** [[Bursaning egallanishi (1402)]] ** [[Smirna qamali]]{{hidden end}} |sulola=[[Temuriylar|Temuriylar sulolasi]]}} '''Amir Temur''' (toʻliq ismi: '''''Amir Temur ibn Amir Taragʻoy ibn Amir Barqul''''') ([[1336-yil]] [[9-aprel]], [[Kesh]] – [[1405|1405-yil]] [[18-fevral]], [[Oʻtror]]) – [[Oʻrta asr|oʻrta asrlar]]ning davlat arbobi, buyuk sarkarda, qoʻmondon, markazlashgan davlat asoschisi. [[Eron]], [[Mesopotamiya]], [[Xuroson]], [[Shimoliy Hindiston]], [[Onadoʻli]] va [[Markaziy Osiyo]] hududlarini oʻz ichiga olgan [[Temuriylar davlati]]ga asos solgan hamda [[Temuriylar sulolasi]]ning birinchi hukmdori hisoblanadi<ref name=":4">{{Книга |ссылка=https://www.academia.edu/91154476/The_Timurid_Dynasty |автор=John E. Woods |заглавие=The Timurid Dynasty |год=1990 |язык=en |место=Bloomington, IN |издательство=Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies |страницы=8—9}}</ref>. Amir Temur Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, [[meʼmorchilik]], [[sanʼat]] va [[adabiyot]] homiysi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>{{cite book |author=Meri |first=Josef W. |url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC |title=Medieval Islamic Civilization |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415966900 |page=812}}</ref><ref>{{cite web |title=Timur {{!}} Biography, Conquests, Empire, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Timur |access-date=28 September 2022 |website=www.britannica.com}}</ref>. Temur sanʼatning buyuk homiysi ham hisoblangan; u [[Ibn Xaldun]], [[Hofiz Sheroziy]] va [[Hofizi Abru]] kabi olim va shoirlar bilan muloqotda boʻlgan. Temurning hukmronlik davri [[Temuriylar renessansi]]ga yoʻl ochgan. 1320-yillarda [[Movarounnahr]]da (hozirgi Oʻzbekiston) turkiylashgan moʻgʻul qabilasi [[Barlos|barlos]]lar oilasida tugʻilgan. Temur 1370-yilga kelib Gʻarbiy [[Chig‘atoy ulusi]] ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yerdan boshlab Temur bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirib, [[Oltin O‘rda]] xonlarini, [[Mamluklar davlati|Misr va Suriya mamluklarini]], yuksalib borayotgan [[Usmonli imperiyasi]]ni, shuningdek, Hindistondagi [[Dehli sultonligi]]ni magʻlub etdi va shu tariqa [[Islom dunyosi|islom olami]]dagi eng qudratli hukmdorga aylandi<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|title=Counterview: Taimur's actions were uniquely horrific in Indian history|first=Girish|last=Shahane|date=28 December 2016|website=Scroll.in|access-date=28 December 2016|archive-date=9 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109023347/https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|url-status=live}}</ref>. Ushbu fathlar Temuriylar saltanatining barpo etilishiga olib keldi, biroq mazkur imperiya Temurning vafotidan koʻp oʻtmay parchalanib ketdi. Temur bir necha tillarni, jumladan, hozirgi [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Uygʻur tili|uygʻur]] tilining ajdodi boʻlgan [[chig‘atoy tili]]ni, shuningdek, diplomatik yozishmalarda qoʻllangan [[Mumtoz moʻgʻul tili|moʻgʻul]] va [[Fors tili|fors]] tillarini bilgan. Temur [[Yevrosiyo dashti|Yevrosiyo dashtlarining]] soʻnggi yirik [[Ko‘chmanchi davlat|koʻchmanchi fotihi]] edi va uning saltanati XVI-XVII asrlarda yanada tartibli hamda barqaror boʻlgan [[Porox imperiyalari|islom porox imperiyalari]] yuksalishi uchun zamin yaratdi<ref>{{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400–2000 |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |isbn=978-1596917606 |pages=29, 92 |author-link=John Darwin (historian)}}</ref>{{sfn|Manz|1999|p=1}}<ref name="Marozzi2006">{{cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |url=https://archive.org/details/isbn_9780306814655 |url-access=registration |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0306814655 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780306814655/page/342 342]}}</ref>. Amir Temur oʻzini „Islom qilichi“ deb atagan. Hukmronligining oxiriga kelib, Temur Chigʻatoy ulusi, [[Hulokuiylar davlati]] va Oltin Oʻrdaning barcha qoldiqlari ustidan toʻliq nazorat oʻrnatdi, hattoki Xitoyda [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasini]] qayta tiklashga urindi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', Canongate Books, 2011, {{ISBN|978-0857861252}}, section "Timur".</ref>. U zabt etgan barcha hududlar orasida Xorazm eng ko‘p ziyon koʻrdi, chunki bu o‘lka Temurga qarshi bir necha bor isyon ko‘targan edi. Temur Xorazmga besh marotaba yurish qilgan. Temur 1411-yildan 1449-yilgacha Markaziy Osiyoni boshqargan astronom va matematik, Temuriy sulton [[Mirzo Ulugʻbek]]ning bobosi hamda [[Boburiylar imperiyasi]] asoschisi [[Bobur]]ning (1483–1530) katta bobosi (toʻrtinchi avlodi) boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9072544 |title=Timur |publisher=Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition |year=2007 |url-access=subscription |access-date=26 November 2007 |archive-date=25 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325180324/https://academic.eb.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="EI">{{cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |access-date=24 April 2014 |last=Manz |first=Beatrice F. |edition=2nd |volume=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207013949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |archive-date=7 February 2015 |url-status=dead}}</ref>. == Umumiy tavsifi == === Ismi va shajarasi === [[File:Timur genealogical portrait, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|thumb|right|Temurning genealogik portreti, 1405-1409, Samarqand (TSMK, H2152)]] Toʻliq ismi arab anʼanasiga ([[ism]]–[[nasab]]–[[nisba]]) muvofiq '''Temur ibn Taragʻay Barlas''' (arabcha: ''تيمور ابن ترغيى برلس‎''), yaʼni barlos qabilasidan boʻlgan Taragʻayning oʻgʻli Temur shaklida boʻlgan. [[Turkiy tillar]]da Temur (Temür, Temir) soʻzi „temir“ maʼnosini anglatadi. Kastiliya elchisi [[Klavixo (elchi)|Ruy González de Clavijo]] uni Temurbek deb atagan<ref>Klavixo, Rui Gonsales de. Dnevnik puteshestviya v Samarkand ko dvoru Timura (1403—1406). Per. so staroispanskogo, predisl. i komment. I. S. Mirokovoy. – M.: Nauka. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1990, s.15</ref>. Keyingi davr fors manbalarida koʻpincha eronlashtirilgan Temur Lang (forscha: تیمور لنگ‎), yaʼni „Oqsoq Temur“ laqabi uchraydi<ref name="britannica">{{Cite news|title=Timur {{!}} Turkic conqueror|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-08-28|language=en|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504132629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur}}</ref>. Keyinchalik bu nom Gʻarb tillariga Tamerlan, Tamerlane, Tamburlaine, Timur Lenk shakllarida kirib kelgan<ref>Yarlik xana Zolotoy Ordi Toxtamisha k polskomu korolyu Yagaylu 1392—1393 goda. Izdan knyazem M. A. Obolenskim. – Kazan, 1850.</ref>. Rus manbalarida u Temir Aksak (yaʼni „Oqsoq Temir“) deb atalgan. Shuningdek, eski tatar manbalarida Aqsak-Temur shakli ham uchraydi. Amerikalik tarixchi John E. Woods oʻzining „Temurning genealogiyasi“ nomli maqolasida Temur shajarasi aynan Amir Temur davrida boshlanganini koʻrsatgan<ref>Manz, Beatrice Forbes. „Temür and the Problem of a Conqueror’s Legacy.“ Journal of the Royal Asiatic Society 8.1 (1998, p.37</ref>. Temur chingiziylar sulolasiga mansub boʻlmagani sababli, rasmiy ravishda xon unvonini olish huquqiga ega emas edi va shu bois u doimo faqat amir (yaʼni sarkarda, hukmdor) unvoni bilan atalgan. Biroq, 1370-yilda u [[Bibixonim|Saroy Mulk Xonim]]ga uylanib, [[Chingiziylar|chingiziylar]] sulolasi bilan qarindoshlik rishtalarini oʻrnatgan. Shundan soʻng u Temur Koʻragon (forscha: تيمور گوركان‎, ''Temūr Gurkānī'') nomini qabul qilgan<ref>''Sultanov T. I.'' Podnyatie na beloy koshme. Potomki Chingiz-xana. – Almati: Dayk-press, 2001, s. 97</ref>. „[[Koʻragon]]“ soʻzi moʻgʻulcha ''kürügän'' yoki ''khürgän'' soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „xonning kuyovi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu esa Temurning chingiziylar bilan qarindoshlik aloqalariga ega ekanini bildirgan<ref name=autogenerated5>''Ibn Arabshax.'' Istoriya Amira Temura. T., 2007</ref>. Fors va turkiy oʻrta asr manbalarida Temur, shuningdek, Sohibqiron (forscha: صاحب كران‎) deb ham atalgan. Bu soʻzning asl maʼnosi ikki sayyora (masalan, Zuhra va Mushtariy yoki Zuhra va Quyosh) birlashgan paytda tugʻilgan inson deganidir. Koʻchma maʼnoda esa bu unvon baxtli, ulugʻ taqdir egasi maʼnosini bildirgan<ref>Mir Muxammed Amin-i Buxari. Ubaydalla-name. Tashkent. AN UzSSR. 1957.</ref>. === Yoshlik yillari, oilasi, kelib chiqishi === Amir Temur [[Shaʼbon|shabon]] oyining yigirma beshida, hijriy yetti yuz oʻttiz oltinchi yilda (09.04.1336), oʻn ikki hayvonli Turk yilligiga koʻra sichqon yilida [[Kesh|Kesh shahri]] yaqinidagi [[Xoʻja Ilgʻor (qishloq)|Xoʻja ilgʻor]] qishlogʻida tugʻilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=M.Oltinov |title=Amir Temurning milliy davlatchilik siyosati: tarix va hozirgi zamon |date=2006 |publisher=Fan |location=Toshkent |isbn=5-648-03382-6 |page=19 |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Amerikalik tarixchi [[Beatrice Forbes Manz]] Temurbekning tugʻilgan yilini oʻn toʻrtinchi yuz yillikning yigirmanchi yillariga toʻgʻri kelishi kabi qarashlarini oldinga surib keladi. Bunga sabab qilib Temurbekning 1336-yilda tugʻilganligi toʻgʻrisidagi yozuvlar uning davridan keyin yozilganini va uning davriga tegishli bir nechta manbalardagi voqealarda Temurbekning yoshi uning 1320-yillar oxirida tugʻilganini koʻrsatishini aytadi<ref>{{cite encyclopedia |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/timur-lang-COM_1223?lang=en |last=Manz |first=Beatrice F. |date=24 April 2012 |editor1=Bearman |editor-first=P. |quote=The birthdate commonly ascribed to Tīmūr, 25 S̲h̲aʿbān 736/8 April 1336, is probably an invention from the time of his successor S̲h̲āh Ruk̲h̲ [q.v.], the day chosen for astrological meaning and the year to coincide with the death of the last Il-K̲h̲ān |section=Tīmūr Lang |editor2=Th. Bianquis |editor3=C. E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W. P. Heinrichs}}.</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane and the Symbolism of Sovereignty |journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]] |volume=21 |issue=1–2 |pages=105–122 |date=1988 |issn=0021-0862 |jstor=4310596 |doi=10.1080/00210868808701711}}</ref>. Biroq birorta tarix kitoblarida Temurbekning tugʻilgan yili 1336-yil emas, balki boshqa yil ekanligi toʻgʻrisida belgi umuman uchramaydi. Temurning yoshligi Keshda kechadi. Otasi Taragʻaybek oʻz chogʻining odatlariga koʻra Temurbekka ot minish, ov qilish, yoydan oʻq otishni oʻrgatuvchilarni tayin qiladi. 18-20 yoshlarida tulporlarni yaxshi ajrata oladigan epchil otliq va qoʻrqmas bahodir boʻlib ulgʻayadi. Temurbek oʻzi toʻgʻrisida kitobida 21 yoshga toʻlganida otasining hosili yaxshi boʻlganini, qoramol va yilqilar koʻp bolalaganini, oʻzi ularni 10 tadan qilib ishchilariga boʻlib berganini yozadi. Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli doʻstlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarkara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilgan. Otasi [[Taragʻay|Amir Taragʻay]] (oʻrta chogʻ turkchasida Taragʻay – qoraquyruq qushi) [[barlos]] qabilasining beklaridan biri va qabilaning asosiy 5 ta urugʻidan birining yetakchisi edi<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, {{ISBN|978-0195177268}}, p. 101.</ref><ref>G. R. Garthwaite, ''The Persians'', Malden, {{ISBN|978-1557868602}}, MA: Blackwell Pub., 2007. [https://books.google.com/books?id=RpiywbMvG5gC&pg=RA1-PA148 p.148]. Quotation: "Timur’s tribe, the Barlas, had Mongol origins but had become Turkic-speaking … However, the Barlus tribe is considered one of the original Mongol tribes and there are „Barlus Ovogton“ people who belong to Barlus tribe in modern Mongolia."</ref><ref>M. S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, {{ISBN|9231034677}}, p. 320. „One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkic population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …“</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=2016 |title=ТИМУ́Р ТАМЕРЛАН |encyclopedia=[[Great Russian Encyclopedia]] |publisher=Great Russian Encyclopedia |location=[[Moscow]], Russia |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |access-date=26 October 2023 |editor-last=Kravets |editor-first=S. L. |volume=32: Televizionnaya bashnya – Ulan-Bator |language=ru |trans-title=Timúr Tamerlan |isbn=978-5-85270-369-9 |quote=Сын бека Тарагая из тюркизированного монг. племени барлас |display-editors=etal |trans-quote=Son of Bek Taragai from the Turkified Mongol Barlas tribe |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |url-status=live |archivedate=2023-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 }}.</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Timur|title=Timur|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=5 September 2023|at=§ Life|quote=Timur was a member of the Turkicized Barlas tribe, a Mongol subgroup that had settled in Transoxania (now roughly corresponding to Uzbekistan) after taking part in Genghis Khan's son Chagatai's campaigns in that region.|access-date=26 October 2023|archive-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617233354/https://www.britannica.com/biography/Timur|url-status=live}}</ref>. Taragʻaybek Chigʻatoy ulusining taniqli beklaridan biri boʻlib, [[Kesh]] viloyatida amirlik qilgan. Amir Taragʻay yillik Ili daryosi boʻyida Xon tomonidan chaqiriladigan yurt beklarining qurultoyiga chaqirilgan va bunday yigʻinlarda qoldirmasdan qatnashgan. Butga topinuvchi oʻlaroq tugʻilgan Taragʻaybek Chigʻatoy ulusi orasida birinchilardan boʻlib islom dinini qabul qilgan. Otasi [[Barqul Noʻyon]]dek Taragʻaybek harb va siyosat ishlariga qiziqmagan va asosan islom dinini oʻrganish bilan umrini kechirgan. Temurbek tez-tez qabrini ziyorat qiladigan va keyinchalik qabri ustiga maqbara (1373–1374) qurdirgan [[Shamsuddin kulol|Shamsiddin Kulol]] Taragʻaybekning piri boʻlgan. [[Sharofiddin Ali Yazdiy]] taʼkidlashiga koʻra: <blockquote>"ulamo va sulaho va muttaqiylarga mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi…"</blockquote> Onasi [[Takina xotun]] (Takina Mohibegim) tug'ilgan joyi to'g'risida Amir Temur davridagi manbalarda ma'lumot berilmagan. Zafarnomada yolgʻiz otigina keltirilgan. 1403-yilda Temurbek [[Jenoa]], [[Fransiya]], [[Angliya]] qirollariga elchi qilib yuborgan, Sultoniya bosh rohibi (arxiyepiskop) [[Johannes de Galonifontibus]] Takina Xotunning oddiy oiladan ekanini yozadi<ref name=DicksonP97>{{cite journal|first=John E.|last=Woods|author-link=John E. Woods (historian)|editor1=Martin Bernard Dickson|editor1-link=Martin B. Dickson|editor2=Michel M. Mazzaoui|editor3=Vera Basch Moreen|title=Timur's Genealogy|journal=Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson |url=https://books.google.com/books?id=yxmCAAAAIAAJ|year=1990|publisher=University of Utah Press|isbn=978-0874803426|page=97}}</ref>. Temur saroyida yozilgan, biroq yozuvchisi aniq bilinmagan ''Muyizz al-Ansab'' (tarjimasi: ''Izzatli nasablar'') asarida Takina Xotun barlos qabilasi bilan chegaradosh boʻlgan Chigʻatoy ulusining [[Yasaʼur]] qabilasidan ekanligi yoziladi{{sfn|Manz|1999|pages=164–165}}. Arab tarixchisi [[Ibn Xaldun]] esa 1401-yilda Temur bilan shaxsan uchrashganini va Temurning oʻzi onasi afsonaviy Eron hukmdori [[Manuchehr]] avlodidan ekanini aytganini yozib qoldirgan<ref name="Khaldūn">{{cite book |last=Fischel |first=Walter J.|title=Ibn Khaldun and Tamerlane |url=https://books.google.com/books?id=fT5w5bk4ZLMC&pg=PA37|year=1952 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA / Los Angeles|page=37}}</ref>. [[Ibn Arabshoh|Ahmad ibn Arabshoh]] oʻzining ''Ajoyib ul-maqdur fi navaib (fi axbor) at-Taymur'' (arabcha: عجائب المقدور في نوائب تيمور – tarjimasi: ''Temurdagi taqdirning ajoyibotlar'') asarida uning Chingizxonning naslidan ekanligini yozadi<ref name="Arabshah2017">{{cite book |author1=Ahmad ibn Arabshah |author-link1=Ahmad ibn Arabshah |last2=McChesney |first2=Robert D. |author-link2=Robert D. McChesney |translator=M. M. Khorramia |title=Tamerlane: The Life of the Great Amir |url=https://books.google.com/books?id=mAOUrgEACAAJ |publisher=Bloomsbury Academic |year=2017 |page=4 |isbn=978-1784531706}}</ref>. XVIII asrda yozilgan Amir Temur kimligi toʻgʻrisidagi kitoblarda Takina Xotun [[Buxoro]] „Sadr ash-Sharia“ (Shariat qonunlarini izohlovchi)si Ubaydullo Mahbubiyning qizi ekanligi qayd qilingan<ref name="Sela2011">{{cite book |last=Sela |first=Ron |title=The Legendary Biographies of Tamerlane: Islam and Heroic Apocrypha in Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=1jphXQRPnpgC&pg=PA27 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |page=27 |isbn=978-1139498340}}</ref>. [[Oʻzbekiston|Oʻzbek]] tarixchisi [[Turgʻun Fayziyev]] oʻzining „Temuriylar shajarasi“ (Toshkent, 1995) kitobida Temurbekning onasi toʻgʻrisida „Jangnomayi Amir Temur Koʻragon“ kitobiga tayangan holda Buxoro ulamolarining eng ulugʻi „Sadr ash-Sharia“ning qizi ekanligini keltiradi. [[File:Shah-i-Zinda, Samarkand (8592825482).jpg|thumb|Shohi Zinda, Samarqand (8592825482)]] Temurbekning opasi [[Qutlugʻ Turkon ogʻo]] va singlisi [[Shirinbeka ogʻo maqbarasi|Shirinbeka ogʻo]] edi. Ular Temurbekdan oldin vafot etishgan va Samarqanddagi [[Shohi Zinda]] majmuasidagi maqbaralarda koʻmilishgan. Shuningdek, Mu‘izz al-ansab manbasiga ko‘ra, Temurning yana uch nafar ukasi — Juki, Alim Shayx va Suyurg‘atmish ham bo‘lgan. Temur 1362-yilda Seyistonga birinchi kelishi chogʻida oʻng oyogʻidan va oʻng qoʻlidan Mamaqtuv (Yazdli Sharafiddin, Zafarnoma 19a,19b, 89b) tomonidan yoydan otilgan oʻqdan yaralangan. Temurbek Islom dini bilimlariga tayanib yurishlar qiladi va oʻzini „Islom qilichi“ sifatida taniltiradi<ref name=":3" />. [[Islom]] dinini yoyish yoʻlida qilgan yurishlaridan keyin Abu Fotih otini oladi. 1402-yilda Izmir qal’a qamalida katolik gospitaliyerlarini, Gurjiston (Gruziya) nasroniylarini bir necha bor yutishi ortidan Abu Gʻoziy otini oladi. Turklar oʻz odatiga koʻra oʻz yetakchilarini Bek deb atashardi. Shu yuzdan Temurbek ham Bek otini oladi. 1404-yilda Samarqandda boʻlgan Kastiliya (ispaniya) elchisi Rui Gonzales de Klavixo oʻzining sayohat qoʻlyozma kundaligida ham Temurbek otini qoʻllaydi. Temurbekning turk yoki moʻgʻul ekanligi tortishuvli hisoblanadi. Rui Gonsales de Klavixo Temurbekning kelib chiqishini Chigʻatoy ulusining ellariga bogʻlasa, nabirasi Muhammad Taragʻay (Ulugʻbek nomi bilan tanilgan) „Tarix-i arba ulus“ kitobida Shajarat al-atrak (Turklar kelib chiqishi)ni koʻrsatadi va unga koʻra Temurbek va ota-bobolari Yofas oʻgʻli Turkning bolalari ekanligini aytadi. Turk otli kishi esa butun turklarning otasi ekanligi koʻrsatiladi. Richard Bulliet Temurning qabilasi barloslarning moʻgʻullarga aloqasi yoʻqligini taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Bulliet |first1=Richard |last2=Crossley |first2=Pamela |last3=Headrick |first3=Daniel |last4=Hirsch |first4=Steven |last5=Johnson |first5=Lyman |title=The Earth and Its Peoples: A Global History |edition=4 |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=9780618771493 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Rene Grousset oʻzining ''L’empire des steppes, Atilla, Gengis-Khan, Tamerlan'' asarida Temurning kelib chiqishi Chingizxonga bogʻlanganligini, biroq uni moʻgʻullar bilan umuman birligi yoʻqligini va turk ekanligini yozadi<ref>{{kitob manbasi |last1=Grousset |first1=René |title=L'empire des steppes: Attila, Gengis-Khan, Tamerlan |url=https://archive.org/details/lempiredessteppe0000grou |date=1980 |publisher=Payot |location=Paris |isbn=9782228272513 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Temur tarixi boʻyicha 3 salmoqli kitobdan biri sanalgan Ahmad ibn Arabshohning ''"Ajoyib ul-maqdur fi navaib at-Taymur"'' kitobida Temurbekni barlos turki ekanligini yoziladi: <blockquote>"Turklarda ham Arablarda boʻlganidek qabilalar va urugʻlar bordir va har bir qabilada vazir (qabilaboshi) bordir. U oʻz qabilasi ichida yashash tarzi boʻyicha maslahat beradigan yorituvchi chiroqdir. Ulardan birinchisi Arlot, ikkinchisi Jaloyir, uchinchisi Qavchin, toʻrtinchisi Barlosdir. Temur(bek) toʻrtichisidan chiqqandir."<ref>{{Книга|автор=M.S. Asimov & C. E. Bosworth|заглавие=История цивилизаций Центральной Азии|оригинал=History of Civilizations of Central Asia|ответственный=|заглавие2=''«… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …»''|издание=|место=|издательство=UNESCO Regional Office|год=1998|страницы=320|страниц=|isbn=92-3-103467-7|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=B.F. Manz|заглавие=The rise and rule of Tamerlan|ссылка=https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109|ответственный=|заглавие2=''«… We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai’s regiments … These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes — Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir …»''|издание=|место=Cambridge|издательство=Cambridge University Press|год=1989|страницы=[https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109/page/n19 28]|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Лин фон Паль|заглавие=Месть Тамерлана|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>.</blockquote> Yusuf Husayn oʻzing ''Two studies in early Mughal history'' asarida Temurbek turk ekanligidan gʻururlanar, oʻz oʻrnida oʻziga qarata aytilgan moʻgʻul soʻzini yomon koʻrardi deb taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Husain |first1=Yusuf |title=Two Studies in Early Mughal History |date=1976 |publisher=Indian Institute of Advanced Study |location=Simla |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Oʻzbek tarix yozuvchilari Temurbekning soʻzsiz turk boʻlganligini aytib keladi. Temurbekning oʻzi yozganligi aytiladigan Mulfazot-i Temuriy (Temur qissalari yoki Temur tuzuklari) kitobida Taragʻaybek oʻgʻli bilan soʻzlashganda turk kelib chiqishli ekanligini aytgani yoziladi. == Til bilimlari == Temurbek oʻz ona tilisi [[chigʻatoy tili|chigʻatoy]] (eski turkcha yoki eski adabiy oʻzbekcha)cha va [[forscha]]da soʻzlashgan. Temur [[arab tili]]da soʻzlasha olmagan va moʻgʻul tilida soʻzlasha olganligi haqidadagi manbalar tortishuvli. Uning davrida Turk (Eski oʻzbek adabiy tili)cha – soʻzlashuv, qoʻshin boshqarish, adabiyot va davlat ishlari tili, forscha – huquq, davlat ishlari, adabiyot va soʻzlashuv tili, arabcha – din tili boʻlgan. Amir Temur davlatida ham asosiy huquqiy ishlar – soliqlar yigʻish, gʻaznachilik ishlari, moliya ishlari fors tilida olib borilgan. Uning yurishlari chogʻlarida yilyozarlariga kunlik ishlarni turkcha va forscha tillarda yozib borishlarini buyurgan. Amir Temur tarixi haqida asosiy 3 ta asardan 2 tasi, Nizomiddin Shomiy – Zafarnoma, Sharafiddin Ali Yazdiy – Zafarnoma, aynan shu kunlik qoʻlyozmalarga asoslanib yozilgan kitoblardir. Rasmiy yozuv turi esa arab alifbosiga asoslangan fors va turk (eski uygʻur alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvi) yozuvlari edi. Zafarnomda keltirilishicha 1391-yil 28-martda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamishxonga qarshi yurish chogʻida Temur hozirgi Qozogʻistondagi Ulugʻ togʻda askarlariga tosh keltirishlarini buyuradi va toshga oʻyib bitik yozdiradi. Nizomiddin Shomiy Zafarnomasida esa 1391-yil 28-aprelda ushbu bitik bitilganligi yoziladi. Bu bitikda 3 qator arabcha va 8 qator turklarning oʻz yozuvi boʻlmish eski uygʻur yozuviga asoslangan eski adabiy oʻzbekchada yozilgan. <blockquote>“Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan! Borliqning egasi, haqiqatning qo‘rg‘oni, hushyor himoyachi, qudratli va qudrat egasi, hayot va o‘limni ato etuvchi hikmatli zot! Yetti yuz to‘qson uchinchi yilda, qo‘y yilining bahorining o‘rta oyida [1391-yil 6-aprel], Turon sultoni Temurbek islom yo‘lida bulg‘or xoni To‘xtamishxonga qarshi uch yuz ming kishilik qo‘shin bilan yurish boshladi. Ushbu manzilga yetib kelgach, yodgorlik belgisi boʻlsin deb ushbu qoʻrgʻonni barpo etdi. Alloh xohlasa, Rabbimiz adolatni qaror toptirsin! Parvardigor yurt ahlini oʻz marhamatiga noil aylasin! Bizni duo bilan yodga olsinlar!”{{oq|ar|Arabcha matnning uch qatori: بسم الله الرحمن الرحيم مالك الملك القدوس الحق المؤمن المهيمن الجبار القادر الحكيم المميت الحي Chig‘atoy tilida sakkiz satr (transkripsiya<ref>{{книга|заглавие=Историография и источниковедение истории стран Азии и Африки. Вып. XXI|ссылка=https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ|ответственный=Под ред. Н. Н. Дьякова|место=СПб|издательство=Издательство СПбГУ|год=2004|страницы=24|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312191902/https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ}}</ref>): tarïq jeti jüz toqsan üčintä qoj jïl jaznïŋ ara aj turannïŋ sultanï temür beg üč jüz miŋ čerig bilä islam üčün toqtamïš qan bulγar qanïqa jorïdï bu jerkä jetip belgü bolzun tip bu obanï qopardï täŋri nïsfät bergäj inšala täŋri il kišigä raqmat qïlqaj bizni duu-a bilä jad qïlqaj.}} </blockquote> Bu bitik 1935-yil avgust oyida Ulugʻ togʻdan kunbotar(gʻarb)da joylashgan Qaramoʻla togʻ yon bagʻri oldidagi Qarsaqpay mis koni yaqinida qozoq geologi Qanish Satbaev tomonidan topilgan. Shu sababli [[Qarsaqpay bitigi]] ham deb ataladi<ref>{{Книга|автор=Поппе Н. Н.|заглавие=Карасакпайская надпись Тимура|ответственный=|издание=Труды отдела истории культуры и искусства Востока|место=Л.|издательство=|год=1940|том=II|страницы=187|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Bitik bugungi kunda Sant-Peterburg (Roosiya Federatsiyasi)da [[Ermitaj muzeyi]]da saqlanadi. Temurning farzandlari rasmiy hujjatlarda fors va turkiy tillardan foydalanganlar. Masalan, 1398-yilda Temurning o‘g‘li [[Mironshoh Mirzo]] rasmiy hujjatni turkiy tilda, uyg‘ur yozuvida tuzishni buyurgan<ref>Matsui, Dai, Ryoko WATABE, and Hiroshi Ono. «A Turkic-Persian Decree of Timurid Mīrān Šāh of 800 AH/1398 CE.» Orient 50 (2015): 53-75.</ref>. Mu‘izz al-ansabga ko‘ra, Temur saroyida faqat turkiy va fors tillarida yozuvchi kotiblar faoliyat yuritgan<ref name=":1">{{Книга|автор=|заглавие=Му‘изз ал-ансаб (Прославляющее генеалогии). Введение, перевод с персидского языка|ответственный=примечания, подготовка факсимиле к изданию Ш. Х. Вахидова|издание=История Казахстана в персидских источниках|место=Алматы|издательство=Дайк-Пресс|год=2006|страницы=115—116, 120|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Temurning zamondoshi va 1401-yildan boshlab uni shaxsan tanigan asir tarixchi [[Ibn Arabshoh]] Temur haqida shunday yozgan: “Fors, turkiy va mo‘g‘ul tillariga kelsak, u ularni boshqalardan ko‘ra yaxshiroq bilgan”. Biroq, Princeton universiteti tadqiqotchisi Svat Soucek o‘zining Temur haqidagi monografiyasida Temur barlos qabilasiga mansub turk bo‘lganini, kelib chiqishi mo‘g‘ul nomi bilan bog‘liq bo‘lsa-da, amalda to‘liq turkiylashganini ta’kidlaydi. Uning fikricha, Temurning ona tili turkiy tilning chig‘atoy lahjasi bo‘lgan, shuningdek, u yashagan madaniy muhit tufayli fors tilini ham ma’lum darajada bilgan bo‘lishi mumkin. Soucekning fikricha, Temur mo‘g‘ul tilini deyarli bilmagan, garchi ayrim mo‘g‘ul atamalari hujjatlarda va tangalarda uchrab turgan bo‘lsa ham<ref>{{Книга|автор=Svat Souček|заглавие=A History Of Inner Asia|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2000|страницы=123|страниц=|isbn=0-521-65169-7|isbn2=}}</ref>. == Siyosiy-harbiy hayoti == === Siyosatga kirib kelishi === [[File:Timur on horse. Battle between Timur and Toqtamish Khan (left portion), 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153, folio 2a.jpg|thumb|Temur otda. Temur va Toʻxtamishxon oʻrtasidagi jang (chap qism), 1420-1440-yillar, ehtimol Hirot. Toʻpqopi H.2153, 2a]] Taxminan 1360-yilga kelib, Temur asosan mintaqadagi turkiy qabila vakillaridan iborat qoʻshini bilan harbiy yoʻlboshchi sifatida shuhrat qozondi. Temur Movarounnahrdagi harbiy yurishlarda ishtirok etdi. [[Volga-Kama Bulgʻoriyasi|Volga Bulgʻoriyasini]] agʻdargan va vayron qilgan Qozogʻon bilan ham gʻoyaviy, ham oilaviy rishtalar orqali ittifoq tuzib, ming nafar suvoriy boshchiligida Xurosonga bostirib kirdi. Bu Temur boshqargan ikkinchi harbiy yurish boʻlib, uning muvaffaqiyati keyingi amaliyotlarga, jumladan, Xorazm va Urganchni boʻysundirishga yoʻl ochdi. Amir Temur oʻzining ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan. Ularning oʻzaro kurashlarida qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. Xondamirning yozishicha, otasi amir Taragʻoy Amir Temurni avval (1355) amir Joku barlosning qizi Nurmushk ogʻoga, soʻngra oʻsha yili (1355) Qazagʻonning nabirasi va amir Husaynning singlisi Oʻljay Turkon ogʻoga uylantiradi. Keyingi nikoh tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi amir Husayn oʻrtasida ittifoq yuzaga kelib, ular birgalikda moʻgʻullarga qarshi kurashadilar. Amir Temurning Movarounnahrni birlashtirish yoʻlidagi harakati XIV asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. XIV asrning 50-yillari oxirida Movarounnahrda amirlarning oʻzaro kurashi kuchayib, amir Qazagʻon oʻldirildi. Mamlakatda siyosiy parokandalik avjiga chiqib, ogʻir tanglik sodir boʻldi. Xondamirning ''[[Habib us-siyar]]'' kitobida keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, ulus oʻnga yaqin mustaqil bekliklarga boʻlinib ketgan. 1358-yil [[Qazagʻon|Amir Qozagʻonbek]]ning oʻlimidan soʻng [[Movarounnahr]]da boshlangan bosh-boshdoqlik chogʻida Temurbek amakisi [[Hoji Barlos]] bilan Kesh yerlarini boshqarardi. 1360-yil yanvarda Jeta (Moʻgʻuliston) xoni [[Tugʻluq Temur]] Movarounnahrga yurish qiladi<ref name="Chaliand">Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'' translated by A. M. Berrett, Transaction Publishers, 2004. translated by A. M. Berrett. Transaction Publishers, p. 75. {{ISBN|076580204X}}. {{google books|xKVAbb6Tc4wC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], {{ISBN|076580204X}}, [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk. He aspired to recreate the empire of his ancestors. He was a military genius who loved to play chess in his spare time to improve his military tactics and skill. And although he wielded absolute power, he never called himself more than an emir.“, „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk from the Umus of Chagatai who saw himself as Genghis Khanʼs heir.“</ref>. Bu davrda Chigʻatoy ulusining sharqiy qismi – [[Yettisuv]] va [[Sharqiy Turkiston]]da hukmronlik qilayotgan moʻgʻul xonlari Movarounnahrdagi ogʻir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda oʻz hokimiyatini oʻrnatishga harakat qiladilar. [[Jeta]] xonlaridan [[Tug‘luq Temur]] va uning vorisi [[Ilyosxoja]] 1360—1361 va 1365-yillarda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Moʻgʻul xonlarining bosqinchilik yurishlari va zulmiga qarshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jur’at eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday ogʻir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360-yilning boshida Tugʻluq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining [[Dorugʻa|dorugʻa]]si etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojlikdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan Amir Temur moʻgʻullarning navbatdagi talon-tarojining oldini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Tugʻluq Temur orqasiga qaytib ketadi. Tugʻluq Temur bilan kelishgan Temurbekka Keshdan Sirdaryogacha boʻlgan yerlar topshiriladi. Xon hali [[Sirdaryo]]dan oʻtib ulgurmay, Ilyosxoʻja amir Bekchik va boshqa yaqin amirlar bilan til biriktirib, Temurni davlat ishlaridan chetlashtirish, imkon tugʻilganda esa uni yoʻq qilishni rejalashtirdi. Bu fitnalar tobora kuchayib, xavfli tus oldi. Natijada Temur moʻgʻullardan ajralib, ularning dushmani – amir [[Husayn]] (amir Qozogʻonning nabirasi) tomoniga oʻtdi. Bir muddat Temur va Husayn kichik qoʻshin bilan sarguzashtli hayot kechirib, [[Xorazm]] tomon yoʻl oldilar. U yerda [[Xiva]] yaqinidagi jangda hukmdor Tavakkal Qoʻngʻirot tomonidan magʻlubiyatga uchrab, qolgan askarlari bilan sahro ichkarisiga chekinishga majbur boʻldilar. Keyinchalik [[Mahon (Eron)|Mahon]] hududiga qarashli Mahmudiy qishlogʻi yaqinida ular Alibek Janiqurbon odamlari tomonidan asirga olindi va 62 kun asirlikda saqlandi. Tarixchi [[Sharafiddin Ali Yazdiy]]ning yozishicha, Alibek ularni eronlik savdogarlarga sotmoqchi boʻlgan, biroq bu davrda Mahon orqali karvon oʻtmagan. Natijada Temur va Husayn Alibekning akasi amir Muhammadbek tomonidan ozod qilingan. 1362-yil kuzida [[Seyiston]]da [[Malik Qutbiddin]] dushmanlariga qarshi boʻlgan toʻqnashuvda Temur oʻng qoʻlining ikki barmogʻidan ayrildi va oʻng oyogʻidan ogʻir yaralandi. Shu sababli u umrining oxirigacha oqsoq boʻlib qolgan. 1364-yilgacha Temur va Husayn amirlar sifatida [[Amudaryo]]ning janubiy sohilidagi [[Kahmard tumani|Kahmard]], [[Dargaz]], [[Arsif]] va [[Balx]] hududlarida yashab, moʻgʻullarga qarshi partizan urushi olib bordilar. 1364-yilda moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldilar. Movarounnahrga qaytgan Temur va Husayn Chigʻatoy sulolasidan boʻlgan [[Kobulshoh]]ni taxtga oʻtqazdilar. 1365-yil 22-may kuni tongda Chinoz yaqinida Chirchiq daryosi boʻyida Temur va Husayn qoʻshinlari bilan Ilyosxoʻja qoʻshinlari oʻrtasida tarixga „[[Loy jangi]]“ nomi bilan kirgan qonli jang boʻlib oʻtdi. Ilyosxoʻja qoʻshini son jihatdan ustun edi. Jang vaqtida kuchli yomgʻir yogʻib, koʻrish qiyinlashdi, otlar esa loyga botib qoldi. Shunga qaramay, Temur qoʻshinlari oʻz qanotida ustunlikka erisha boshladi. Hal qiluvchi paytda Temur Husayndan yordam soʻradi, biroq Husayn yordam bermay, aksincha chekinib ketdi. Bu holat jang taqdirini hal qildi. Natijada Temur va Husayn qoʻshinlari Sirdaryoning narigi tomoniga chekinishga majbur boʻldilar. Bu orada Ilyosxoʻja qoʻshini [[Samarqand]]dan xalq qoʻzgʻoloni natijasida haydab chiqarildi. Bu qoʻzgʻolonga madrasa mudarrisi [[Mavlonozoda]], hunarmand [[Abu Bakr Kalaviy]] va mergan Mirzo Xurdaki Buxoriy boshchilik qildilar. Shaharda xalq hokimiyati oʻrnatildi. Boy tabaqalarning mol-mulki musodara qilindi va ular yordam soʻrab Temur va Husaynga murojaat qildilar. 1366-yil bahorida Temur va Husayn Samarqandga yurish qilib, [[Sarbadorlar|sarbadorlar]] qoʻzgʻolonini bostirdilar. Qoʻzgʻolon rahbarlari qatl etildi, biroq Temurning buyrugʻi bilan xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan qoʻzgʻolon yetakchilaridan biri – Mavlonozoda tirik qoldirildi. 1366-yil Amir Husayn va Amir Temur dushmanga aylanishadi. Amir Temur Amir Husayn tomon qoʻshin tortadi. Temurbek Qarshiga qarab yuradi. Qarshi qamalida Musabekni 12000 otligʻini 243 kishi bilan yengadi. 1367-yil Moxon yaqinidagi Bermasda Bekishohga qarshi yurish qiladi. Temur dushmanni yengadi. === Amir Temur hokimiyati oʻrnatilishi === [[File:Timur during attack on Balkh 1370.jpg|thumb|Temur Balxga hujum paytida 1370-yil.]] [[File:Timur enthroned at Balkh, Afghanistan.jpg|thumb|1370-yilda Balxda Temurning taxtga o‘tirishi.]] Amir Husayn oʻz bobosi amir [[Qazag‘on]] singari Chigʻatoy ulusining oliy amiri lavozimini egallashni rejalashtirayotgan edi. Qazagʻon oʻz vaqtida bu lavozimni kuch bilan egallagan edi. Natijada Temur va Husayn oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi va har ikkalasi ham hal qiluvchi jangga tayyorgarlik koʻra boshladi. Bu vaziyatda Temurga [[Termiz]] [[sayyid]]lari, [[Samarqand]] [[shayxulislomi]] va keyinchalik uning ruhiy ustoziga aylangan [[Sayyid Baraka|Mir Sayyid Baraka]] katta yordam koʻrsatdi. Husayn Sali-saroydan [[Balx]]ga koʻchib oʻtib, qal’ani mustahkamlashga kirishdi. U hiyla ishlatishga qaror qilib, Temurni tinchlik shartnomasini tuzish bahonasida Chakchak darasida uchrashuvga taklif qildi va oʻz niyatining samimiyligini isbotlash uchun [[Qur’on]] ustida qasam ichishga vaʼda berdi. Temur ehtiyot chorasi sifatida uchrashuvga 200 yigit bilan bordi, Husayn esa 1000 askar bilan kelgan edi. Shu sababli uchrashuv amalga oshmadi. Temur barcha kuchlarini toʻplab, [[Amudaryo]]dan oʻtdi{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}}{{sfn|Marozzi|2004|p=40}}. Uning qoʻshinining ilgʻor qismlariga Suyurgʻatmish oʻgʻlon, Ali Muayyad va Husayn Barlos boshchilik qildilar. Biyya qishlogʻi yaqinida Temurni Andxud sayyidlarining boshligʻi Mir Sayyid Baraka kutib olib, unga oliy hokimiyat ramzi sifatida nogʻora va bayroq topshirdi. Balx tomon yurish davomida Temurga Karkaradan kelgan Joku Barlos, Xuttalondan amir Kayxusrav, Shibirgʻondan amir Zinda Chashm, shuningdek, Hulm va Badaxshondan kelgan qoʻshinlar qoʻshildi. Bu voqealarni eshitgan Husayn qoʻshinining koʻplab askarlari uni tark etdilar<ref name="Наталья Басовская, профессор РГГУ">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|title=Наталья Басовская, профессор РГГУ|publisher=// [[Эхо Москвы]]|date=2010-02-13|access-date=|archive-url=https://www.webcitation.org/619Vi6jCb?url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|archive-date=2011-08-23|url-status=live}}</ref>. Shu yerda Chigʻatoy bek va amirlari, viloyat hokimlari va yirik amaldorlar ishtirokida qurultoy boʻlib oʻtdi. Unda Temurning sobiq raqiblari va bolalikdagi doʻstlari – Bayon Sulduz, amirlar Uljaytu, Kayxusrav, Zinda Chashm, Joku Barlos va boshqalar ham qatnashdilar. Qurultoy Temurni oliy amir etib sayladi. Shu paytdan boshlab uning davlati Turon deb atala boshlandi. Temurning Chigʻatoy xoni Qazagʻonning qizi va Husaynning bevasi boʻlgan Saraymulkxonimga uylanishi unga „Koʻragon“ („xonning kuyovi“) faxriy unvonini olish imkonini berdi{{sfn|Marozzi|2004}}. Qurultoyda Temur Movarounnahr lashkarboshilaridan sadoqat qasamyodini qabul qildi. U oʻzidan oldingi hukmdorlar singari xon unvonini qabul qilmadi va faqat „Buyuk amir“ unvoni bilan kifoyalandi. Rasmiy xonlar esa Chingizxon avlodidan boʻlgan Suyurgʻatmishxon (1370–1388) va undan keyin uning oʻgʻli Mahmudxon (1388–1402) boʻldi. Temur davlat poytaxti etib [[Samarqand]]ni tanladi va markazlashgan davlat barpo etish yoʻlida kurash boshladi. == Davlatni mustahkamlash va kengaytirish == Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda ro‘y bergan og‘ir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yig‘ishda aminlar, kalontarlar va soliq yig‘uvchilarni raiyatga nisbatan insof va adolatli bo‘lishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi ko‘p jihatdan raiyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshlig‘iga bo‘lgan sadoqatiga bog‘liq. Raiyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar bo‘lgan. Amir Temur nafaqat o‘z xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-tarojlardan saqlagan. Davlatchilik asoslari yaratilganiga qaramay, [[Shibirg‘on]] va [[Xorazm]] hududlari, ayniqsa uning Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy qismi, Suyurg‘atmishxon va amir Temur hokimiyatini tan olmadi. Davlatning janubiy va shimoliy chegaralarida ham vaziyat notinch edi. [[Mo‘g‘uliston]] va [[Oq O‘rda]] tomonidan tez-tez chegaralar buzilib, aholi yashash joylariga hujumlar uyushtirilar edi. Oq O‘rda xoni [[Urusxon]] [[Sig‘noq]] shahrini egallab, uni poytaxtga aylantirgach, [[Yassi]] (hozirgi [[Turkiston]]), [[Sayram]] va butun Movarounnahr yanada katta xavf ostida qoldi. Shu sababli davlatni himoya qilish va mustahkamlash uchun zudlik bilan choralar ko‘rish zarur edi. Ko‘p o‘tmay, [[Balx]] va [[Toshkent]] amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Biroq Xorazm hukmdorlari Dashti Qipchoq hukmdorlari yordamiga tayanib, Chig‘atoy ulusiga qarshi qarshilikni davom ettirdilar. 1371-yilda Xorazm hukmdori Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy Xorazm hududini egallashga harakat qildi. Amir Temur Xorazmdan bosib olingan hududlarni qaytarishni dastlab tinch yo‘l bilan talab qildi. U bu maqsadda avval Gurganjga [[Tavochi|tavochi]] (qo‘shin ta’minoti va joylashuvi uchun mas’ul amaldor), keyin esa shayxulislomni elchi qilib yubordi. Biroq Xorazm hukmdori [[Husayn Soʻfi]] har ikki safar ham bu talabni rad etib, elchini hatto asirga oldi. Shundan so‘ng amir Temur Xorazmga qarshi besh marta harbiy yurish uyushtirdi. Temurning yaqin safdoshlaridan biri [[Abbos Bahodur]] edi. == Kengayish davri == Temur Amir unvonini oladi va Samarqandni bosh shahar etib belgilaydi. 1370-yil kuzida yirik qurultoy oʻtkazadi. 1371-yil Amir Temur Jeta tomon 2 bora yurish qiladi. Hevak oʻlkasi va Kat shahri aslan Chigʻatoy ulusining yerlari boʻlsada, biroq u yerlar soliqlarini Xorazmdagi Soʻfiylar yigʻar edi. 1372-yil bahorda bu yerlarni qaytarishni koʻzlab Xorazm tomon ilk yurishini qiladi. Temur [[Katqalʼa (Shovot tumani)|Kat qal’asini]] qamal qiladi va qal’ani egallaydi. Temurbek Qovun arigʻining oldida Husayn Soʻfiy bilan jang olib borado va dushmanni yengadi. Husayn Soʻfiy yengilishdan soʻng Xorazmga qarab chekinadi va oʻsha vafot etadi. Temurbek Yusuf Soʻfiy bilan kelishadi va ortiga qaytadi. Qaytish ortidan Yusuf Soʻfiy Katni talaydi. Temurbek 2-bora Xorazm tomon yurish qiladi. Amir Temur qudachilik qilish uchun bu gal Xorazmni bosib olmaydi. 1375-yil yanvarda Temurbek Jeta tomon 3-bora yurish qiladi. Ili daryosi boʻyida urushda Temur dushmanni yengadi. 1376-yil Xorazm tomon 3-yurishini qiladi. Biroq bu yurish chogʻida Sari Bugʻa va Odilshoh yovlik yoʻliga oʻtgani uchun ortiga qaytadi. Keyi 4-bora [[Jeta]]ga yurish qiladi. Temurbek qoʻshini Jeta xoni Qamariddinni toʻliq yengadi. Shu yili toʻngʻich oʻgʻli Jahongir Temuroʻgʻli vafot etadi. Keyinchalik Temur 5-bora Jeta tomon yurish qiladi va Toʻxtamishxon bilan uchrashadi. Toʻxtamishga Sigʻnoq va Sabron oʻlkalarini beradi. 1376-yilning oʻzida Temur Oʻrisxon tomon qoʻshin tortadi. Jayron Qamishda dushman qoʻshinini yengadi. 1377-yilda Samarqandga qaytadi. Temur qaytishi ortidan Toʻxtamish hokimiyati yiqiladi. U Toʻxtamishni yana qoʻllaydi va qurol-yaroq bilan taʼminlaydi. 1379-yil Temur Xorazm tomon 4-bora yurish qiladi. Xorazm qal’ani egallaydi. 1381-yilda Eron oʻlkasi tomon qoʻshin tortadi. Ketma-ket Fushanj qal’asini va Hirotni oʻz davlati yerlariga qoʻshib oladi. Keyin Samarqandga qaytadi. 1382-yil boshlarida Xuroson tomon yurish qiladi. Kalot qal’asi va Tushriz qal’asini egallaydi. Ortidan [[Mozandaron]] tomon yoʻl oladi. Biroq Alibekning Kalotga yurishi sababli orqaga qaytadi. 1383-yil yozida xotini Dilshod ogʻo va egachisi Qutlugʻ Turkon ogʻo vafot etadi. Jeta tomon qoʻshin joʻnatgan Amir Temur oʻzi Mozandaron tomon yuradi. 1383-yil kuzida [[Sabzavor]] qal’asi egallanadi. Temurbek [[Seyiston]] tomon yoʻl oladi. Rizo qal’a qamalida Shoh Qutbiddinni yengadi va Seyistonni oladi. Keyin Boʻst tomon yuradi. Qal’ayi Toqni va Boʻst qal’asini egallaydi. Hirmand daryosi boʻylab yurib Hazorbaro qal’asi(dinsizlar qal’asi) va Dahna qal’asini egallaydi. Qaytishda Afgʻoniylar bilan urushda dushmanni yengadi. Seyiston va Zobuliston qoʻshib olgach Samarqandga qaytib keladi. 1384-yil bahorida qayta Mozandaron tomon yoʻl oladi. 1385-yil yozida [[Sultoniya]] shahrini egallaydi. Soʻngra Omul hamda Sori oʻlkalarini qoʻl ostiga kiritadi va Samarqandga qaytadi. Temurning Eron oʻlkalaridan qaytishi ortidan Toʻxtamishxon Eronga bostirib kiradi va shahar va qishloqlarni talaydi. 1386-yil 3-yillik yurish oti bilan tarixga kirgan yurishini boshlaydi. == Amir Temurning boshqa davlatlar bilan siyosiy bogʻlanishlari == Oltin Oʻrda davlati – Toʻxtamishxonning magʻlubiyatidan keyin Temur [[Oltin Oʻrda]]da oʻzi xon belgilab keladi va savdo aloqalarini saqlaydi. Oltin Oʻrda davlatining choʻkish davri boshlanadi. Mamluqlilar davlati – Shomdagi qaqshatqich yengilishdan keyin Mamluqli davlati Temurbekning soʻrovlarini, elchi Atalmishni qoʻyib yuboradi va soʻralgan mollarni beradi. Urushdan oldin va keyin bir necha bora 2 tomondan ham elchilar borib keladi. Maktublar almashiniladi. Jete davlati – 5 bora ogʻir yurishlardan soʻng Jete yoki Moʻgʻuliston Temur davlati qoʻl ostiga toʻla kirmasada ortiq xavf tugʻdirmaydigan davlatga aylanadi. [[Dehli sultonligi]] – Dehlidagi qayta tiklanib boʻlmas yengilishdan keyin Temurbek davlati qoʻl ostiga kiradi. Usmonli sultonligi – Anqara urushidagi qaqshatqich magʻlubiyatda keyin Usmonli davlati Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Gurji qirolligi – bir necha bora talanishi va bosib olinishi ortidan Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Yillik belgilangan soliq toʻlashi belgilanadi. Eron, Afgʻoniston va Kavkazdagi davlatlar – barchasi Temuriylar davlati ichiga kiradi. Fransiya qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalari oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Kastiliya (Ispaniya) qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalarini oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Vizantiya imperiyasi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Istanbul uchun Temurga juzya (din soligʻi)ni toʻlaydi. Elchilar almashinuvi boʻladi. Xitoy davlati (Ming imperiyasi – Xitoy bilan savdo aloqalari va elchilar almashinuvi mavjud boʻlgan. Temurning oʻlimi ortidan Xitoy yurishi qoldiriladi. == Oq Oʻrda bilan jang == [[Fayl:Timur Steppe campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1391-yildagi yurishi]] [[Fayl:Timur Golden Horde campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1395-yildagi yurishi]] Amir Temur Movarounnahrni moʻgʻullar hukmronligidan ozod etib, bu qadimgi mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan boʻlsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik oʻrnatilmagan edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hokimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shimoliy hududlari notinch edi. Moʻgʻuliston bilan Oq Oʻrda hukmdorlari Fargʻona vodiysining sharqi, Oʻtror, Yassi (Turkiston) va Sayram shaharlariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talon-taroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini taʼminlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. 1370-yil kuzi va 1371-yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirgʻon viloyati boʻysundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq Oʻrda hukmdorlariga suyanib, hanuz boʻysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chigʻatoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni oʻz davlatiga qoʻshib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yoʻl bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371-yil yoz (iyul)ida Kat shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373-yil bahori va 1375-yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf soʻfi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorakoʻl viloyati va Buxoro tumanlarini talon-toroj etdi. Bunday vaziyat, shubhasiz, 1379-yilda Amir Temurni toʻrtinchi marotaba Xorazmga qoʻshin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf soʻfi ilgari Xorazmning Chigʻatoy ulusiga tegishli boʻlgan janubiy-sharqiy (Kat va Xiva shaharlari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf soʻfining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab boʻldi. 1388-yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga boʻysundirildi. == Mogʻuliston istilosi == [[Fayl:Timur Empire.jpg|left|thumb|401px|[[Amir Temur davlati]] ]] Bu orada Amir Temur Moʻgʻuliston hokimi Qamariddin bilan ham toʻqnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga boʻlgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 – 71-yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376-yilda esa Qamariddin hatto Fargʻona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shim.-sharqiy hududlariga nisbatan boʻlayotgan muttasil taxdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371 – 1390) mobaynida Sohibqiron Moʻgʻulistonga yetti marta yurish qilib, moʻgʻul hukmdorlari Anqotoʻra va Kamariddin ustidan gʻalaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, oʻzaro nizolar, shuningdek Moʻgʻuliston tomonidan boʻlib turgan tazyiqqa chek qoʻyib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi. == Eron va Kavkaz yurishlari == Ammo, Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qoʻshni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni oʻziga boʻysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Bu davrda Oltin Oʻrda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qoʻl keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381-yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya sh.lari jangsiz taslim boʻldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga oʻtishda koʻprik vazifasini oʻtardi. 1381 – 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qalʼalari, 1384-yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari istilo qilindi. == Amir Temurning 3 yirik istilolari == Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga 3 marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda „3 yillik“, „5 yillik“ va „7 yillik“ urushlar nomi bilan mashhur. 3 yillik (1386 – 1388) harbiy istilolar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van koʻli atrofidagi yerlar egallandi. === 3 yillik istilo === Amir Temur shu bilan birga shimoliy-gʻarbdan, yaʼni Oltin Oʻrda tomonidan boʻlayotgan tazyiqqa barham berish maqsadida Toʻxtamishga qarshi 3 marta qoʻshin tortishga majbur boʻldi. U 1389-yilda Dizaq (Jizzax)ning Achchiq mavzeida, 1391-yilning 18-iyunida (hozirgi Samara bilan Chistopol shaharlari orasida joylashgan Qunduzcha (Kondurcha) daryosi vodiysida (qarang [[Qunduzcha jangi]]) va nihoyat, 1395-yilda (28 fevral) Shimoliy Kavkazda Terek daryosi boʻiida Toʻxtamish qoʻshiniga qaqshatqich zarba beradi (qarang [[Terek daryosi boʻyidagi jang]]). Amir Temur harbiy yurishlari natijasida Quyi Idil (Volga) viloyatlari, Saroy Berka, Saroychik va Hojitarxon (Astraxon) kabi shaharlar gʻorat qilindi. Amir Temur Toʻxtamishni quvib Ryazan viloyatigacha bordi va Yelets shahrini ishgʻol qildi. Sharafuddin Ali Yazdiy Amir Temurning Moskva istilosini shunday taʼriflaydi: „Sohibqiron Maskavga sorikim, Rusning shaharlaridan erdi, tavajjuq qildi. Anda yetkonda nusratshiʼor cheriki ul viloyatni (shahar va atrofini) chobtilar va andagʻi hokimlarni tobeʼ qildi. Va cherikning eliklariga sonsiz mol tushti…“ („Zafarnoma“, 179-bet). Bu urushda Azaq (Azov), Kuban va Cherkas yerlari ham kuchli aziyat chekegandi. Qizigʻi shundaki, Amir Temur Idilning Turotur kechuvi boʻyida Oʻrusxonning oʻgʻli Quyrichoq oʻgʻlonni chaqirtirib, unga qoʻlga kiritilgan sobiq Joʻchi ulusini inʼom etdi. Rossiya tarixchilari B. D. Grekov va A. Yu. Yakubovskiyparnmnt yozishlaricha, Amir Temurning Toʻxtamish ustidan qozongan gʻalabasi, faqat Markaziy Osiyo uchun emas, balki butun Sharqiy Yevropa, shuningdek tarqoq Rus knyazliklarining birlashishi uchun ham buyuk ahamiyat kasb etgan. === 5 yillik istilo === Shundan soʻng Amir Temur butun eʼtiborini Eron, Iroq, Suriya, Kichik Osiyo va Hindiston yerlarini uzil-kesil zabt etishga qaratdi. U besh yillik (1392 – 1396) urush davomida Gʻarbiy Eron, Iroqi Ajam va Kavkazni egalladi, natijada muzaffariylar va jaloiriylar sulolasining hukmronligi barham topdi. ==== Hindiston istilosi ==== [[Fayl:Timur India campaign.jpg|thumb|left|250px|Temurning Hindistonga yurishi]] Amir Temurning Hindiston istilosi (1398-yil may – 1399-yil mart) qariyb 11 oy davom etdi. Amir Temur Hindistondan katta oʻlja, shu jumladan 120 jangovar fil bilan qaytdi. Oʻljalarning bir qismi qoʻshinga taqsimlab berildi, qolgani Samarqand va Kesh shaharlarida olib borilayotgan qurilishlarga sarflandi. === 7 yillik istilo === [[Fayl:Behzad timur egyptian.jpg|thumb|right|Temur Misrning mamluk sultoni [[Sulton Nasiraddin Faraj]]ga magʻlubiyat keltiradi.]] [[Fayl:Timur Anatolia campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Usmonli imperiyasiga yurishi]] Amir Temurning 1399 – 1404-yillarda olib borgan harbiy yurishlari natijasida Shomning Halab (Aleppo), Xums, Baalbek (Baʼalbak), Dimishq (Damashq) kabi yirik shaharlari va Iroqi Arabning Ubuliston oʻlkasi (qad. Kappadokiya) bilan Bagʻdod, shuningdek Turkiyaning katta qismi zabt etiladi. Anqara jangida Amir Temur jahonning buyuk sarkardalaridan biri Boyazid Yildirim ustidan gʻalaba qozondi. Turk sultoni asirga olindi. U bilan birga xotini serb malikasi Olivera, oʻgʻillari Muso va Iso Chalabiylar ham asirga tushdilar. Soʻng, Amir Temur Anadolu yarim orolini egallab, Oʻrta dengizning sharqiy sohilida joylashgan Izmir shahrini zabt etdi va salibchilarning Yaqin Sharqdagi oxirgi qarorgohiga barham berdi. Soʻngra, Egey dengizida joylashgan Xios va Lesbos orollaridagi Genuya mulklarining hukmdorlari unga taslim boʻldilar, Misr ham oʻz itoatkorligini izhor etdi. Amir Temur Anqara, Nikeya, Bursa va Izmir shaharlarini egallab, Vizantiya va butun nasoro olamining Boyazidga yigʻib bergan bojlaridan iborat katta boylikni qoʻlga kiritdi. Birgina Bursa shahridan olingan oltin va javohirlarning oʻzi kattagina karvonga yuk boʻlgan. Bandi qilingan Boyazid oʻrdugohga olib kelingach, Amir Temur unga hurmat va ehtirom koʻrsatdi. Uning vafotidan soʻng (1403-yil 9-mart) esa vorislariga himmat koʻzi bilan boqib, ularga beqiyos muruvvatlar qildi. Chunonchi Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiyni turklarning Yevropadagi viloyatlariga hokim etib tayinladi. Edirne (Adrianopol) shahri uning poytaxti qilib belgilandi. Anadoluning shimoliy-gʻarbiy qismi suyurgʻol sifatida Iso Chalabiyga inʼom qilinib, Bursa shahri uning poytaxtiga aylantirildi. Usmoniy turklar davlatining markaziy qismini boshqarishni Muso Chalabiyga topshirdi. Amir Temur Usmoniy turklar davlatini butunlay bosib olish niyatida boʻlmagan, chunki u Yevropa davlatlarining Yaqin Sharq mamlakatlariga nisbatan tajovuzkorona niyatda ekanligini yaxshi tushunar edi. Shuning uchun ham Amir Temur Usmonli turklar davlatini saqlab qoldi va Boyazidning vorislariga muruvvat qoʻlini choʻzdi. Shunday boʻlsada, Boyazid ustidan qozonilgan bu gʻalaba bilan Amir Temurni Fransiya qiroli Karl VI (1380 – 1422), Angliya qiroli Genrix IV (1399 – 1407) tabriklab, unga maxsus maktub yubordilar. Chunki Amir Temur endigina uygʻonayotgan Yevropaga islom dinini yoymoqchi boʻlgan Usmoniy turklar davlatiga zarba berib, Yevropadagi nasroniylarning xaloskoriga aylangan edi. == Xitoyga yurishining boshlanishi == Amir Temur Kichik Osiyodan Samarqandga qaytgach, 1404-yil 27-noyabrda 200 ming qoʻshin bilan Samarqanddan Xitoy safariga chiqdi. Biroq Xitoy ustiga yurish Amir Temurning Oʻtrorda vafoti (1405-yil 18-fevral)amalga oshmay qoldi. Maʼlumki, Amir Temur 1405-yil kuchli shamollash sababli olamda oʻtdi deyiladi. Amir Temurning vafoti haqidagi xabar garchi avvalda sir tutilsada, ammo koʻp vaqt oʻtmay bu noxush xabar mamlakat boʻylab tarqalib ketadi. Amir Temurning jasadi Samarqandga olib kelinib dafn qilinadi (qarang [[Amir Temur maqbarasi]]). [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (1).JPG|300px|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (5).JPG|300px|left|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] == Amir Temur siymosiga tarix va madaniyat nuqtai-nazaridan qarashlar == === Amir Temur davrida madaniyat va fan === [[Fayl:Cristofano dell'altissimo, tamerlano, ante 1568.JPG|thumb|XVI asr italyan rassomchiligida Temurning tasviri]] [[Fayl:Lombards Library 006.jpg|thumb|upright|XVI asrda fransuz rassomi tomonidan yaratilgan Temur tasviri]] Amir Temur – buyuk davlat asoschisi hisoblanadi. U Hindiston hamda Xitoydan Qora dengizga qadar, Sirdaryo va Orol dengizidan Fors qoʻltigʻiga qadar gʻoyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. Bundan tashqari Amir Temur davlatiga Kichik Osiyo, Suriya, Misr va shim.-gʻarbda Quyi Volga, Don buylari; shim.-sharqda Balxash koʻli va Ili daryosigacha; jan.-sharqda esa Shim. Hindistongacha boʻlgan mamlakatlar buysundirildi. Amir Temur. davlatni aql-zakovot va huquqiy asos bilan idora etgan. Uning „… davlat ishlarining toʻqqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini qilich bilan amalga oshirdim“, degan soʻzlari buning yorqin dalilidir. ==== Shaharsozlik va meʼmorlik ==== [[Fayl:Teymur.jpg|thumb||left|Temur Samarqanddagi bazmda]] Sohibqironning bunyodkorlik sohasidagi tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Tarix bu qoʻhna dunyoda oʻtgan koʻp jahongirlarni biladi. Ularning aksariyati faqat buzgan. Amir Temurning ulardan farqi shundaki, u umr buyi bunyodkorlik bilan mashgʻul boʻlgan. Uning „Qay bir joydan bir gisht olsam, oʻrniga un gʻisht qoʻydirdim, bir daraxt kestirsam, oʻrniga unta kuchat ektirdim“ degan soʻzlari buning yorqin isbotidir. Amir Temurga har bir zafarli voqea va sevinchli hodisani muhtasham meʼmorlik obidasi barpo etish bilan nishonlash odat boʻlgan. Shu maqsadda Hindiston, Sheroz, Isfahon va Damashqning mashhur ustahunarmandlari mamlakatda hashamdor imoratu inshootlar bino qilganlar. Amir Temur zabt etgan mamlakatlarning bir qator shaharlari (Bagʻdod, Darband, Baylaqon)ni qayta tikladi. Amir Temur Tabrizda masjid, Sherozda saroy, Bagʻdodda Madrasa, Turkistonda mashhur shayx Ahmad Yassaviy qabri ustiga maqbara qurdirgan boʻlsada, lekin asosiy eʼtiborini ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandga qaratdi. Keshda otasining qabri ustiga maqbara, oʻgʻli Jahongirga maqbara bilan masjid qurdirdi. Amir Temur hukmronligining ilk davrida Kesh shahrini poytaxtga aylantirish niyatida boʻlib, uning obodonchiligiga katta ahamiyat berdi, bu yerda mashhur Oqsaroy qad koʻtardi. Amir Temur Keshni Movarounnahrning madaniy markaziga aylantirishga harakat qildi. Shu boisdan bu shahar „Qubbat ul-ilm val-adab“ unvoniga ega boʻldi. Saltanat poytaxti Samarqand Amir Temur davrida ayniqsa gullab yashnadi. Shaharda Isfahon, Sheroz, Halab, Xorazm, Buxoro, Qarshi va Kesh sh.larining meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar quriladi. Shahar tashqarisida esa bogʻ-rogʻlar va boʻstonlar barpo etiladi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Xususan Shohizinda meʼmoriy majmuasiga mansub Shodimulk ogʻo maqbarasi, Shirinbeka ogʻo maqbarasi va boshqa quriladi. Shaharda Bibixonim jome masjidi, Amir Temurning qarorgohi Koʻksaroy va Boʻstonsaroylar qad koʻtaradi. Umuman olganda Samarqand sh. Amir Temur davrida oʻzining qad. oʻrni Afrosiyobyaan birmuncha jan.roqda butunlay yangitdan qurildi. Shahar tevaragi mustahkam qalʼa devori bilan oʻralib, Ohanin, Shayxzoda, Chorsu, Korizgoh, Soʻzangaron va Feruza kabi nomlar bilan ataluvchi 6 ta darvoza oʻrnatildi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan Zarafshon vodiysida oʻnlab sugʻorish tarmoqlari chiqarilib, dehqonchilik maydonlari kengaytirildi. Yangi qishloqlar barpo etildi. Ibn Arabshohning yozishicha, Amir Temur Samarqand atrofida qad koʻtargan bir qancha yangi qishloqlarni Sharqning mashhur shaharlari Dimishq (Damashq), Misr, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan atadi. Amir Temurning fikricha, Samarqand kattaligi, goʻzalligi hamda tevarak-atrofining obod etilganligi jihatidan dunyodagi eng yirik shaharlardan ham ustunroq turmogʻi lozim edi. ==== Fan va rassomlikning rivojlantirilishi ==== Amir Temurning harbiy yurishlari, jangu jadallarining oqibatlariga baho berilar ekan, shuni alohida taʼkidlash kerakki, uning faoliyati qoʻyilgan maqsad va rejalari jihatidan ikki bosqichga boʻlinadi. Birinchi bosqich (1360 – 86)da Amir Temur Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzish yoʻlida kurashdi, Movarounnahrni birlashtirishdan manfaatdor boʻlgan mahalliy zodagonlardan iborat ijtimoiy kuchlar (mulkdor dehqonlar, harbiylar, hunarmandlar, savdogarlar va ruhoniylar) yordamida tarqoq mulklarni birlashtirish uchun kurash olib bordi. Amir Temurning bu davrdagi faoliyati Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayoti taraqqiyoti yoʻlida shubhasiz ulkan ijobiy ahamiyat kasb etadi. Mamlakatda tarqoqpik tugatilib, markazlashgan davlatning tashkil topishi ijobiy oqibatlarga olib keldi. Mamlakat i.ch. kuchlarini va moʻgʻullarning bir yarim asrlik hukmronligi natijasida boʻhronga uchragan iqgisodni tiklash uchun qulayroq sharoit vujudga keldi. Ayni vaqnda xoʻjalikning asosi boʻlgan dehqonchilikda muayyan siljishlar roʻy berdi. Yangi-yangi ariq (kanal)lar qazilib, dehqonchilik maydonlari kengaydi. Hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo rivojlandi, fan va madaniyat ravnaq topib, shaharlar obodlashdi va gavjumlashdi. Amir Temur biror mamlakatni tasarrufiga olishdan avval albatta oʻsha joy aholisiga tinchlik yoʻlini taklif etgan, bu yoʻl inkor etilgan holdagina harbiy kuch ishlatgan. [[Fayl:Dorussiadat.JPG|thumb|left|Shahrisabzdagi Temur oʻgʻillari [[Gʻiyosiddin Jahongir|Jahongir]] va [[Umarshayx]]ning maqbarasi]] Amir Temur hayotligi chogʻidayoq saltanatni asosan toʻrt qism (ulus)ga boʻlib, oʻgʻil, nabiralariga taqsimlab bergan: Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston (markazi Hirot) Shohruxga, Gʻarbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironshohga, Fors, yaʼni Eronning jan. qismi (markazi Sheroz) Umarshayxga, Afgʻoniston va Shim. Hindiston (markazi Gʻazna, keyinchalik Balx) Pirmuhammadga suyurgʻol qilib berilgan. Amir Temur davlati oʻziga xos tartib-qoidalarga asoslangan holda idora etilgan (qarang [[Temuriylar davlati]]). Amir Temur asos solgan bu davlat Xuroson va Movarounnahrda XVI asr boshigacha mavjud boʻlib, Shayboniyxon tomonidan tugatilgan. Shoʻrolar tuzumi davrida Amir Temur. shaxsi va faoliyatiga adolatsizlik bilan yondoshilib, bir yoqlama baho berilib kelindi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng bunday qarashlarga barham berildi. Amir Temurning jahon tarixida tutgan oʻrni oʻz joyiga qoʻyila boshlandi. Oʻzbekistonda uning faoliyatini oʻrganishga va uni ommalashtirishga keng yoʻl ochildi. Uning nomi [[Oʻzbekiston]]da abadiylashtirildi. Koʻplab shahar va qishloqlardagi shoh koʻchalar, maydonlar, jamoa xoʻjaliklari, [[maktab]]lar, [[kinoteatr]]lar va boshqa uning nomi bilan ataldi. [[Islom Karimov]] tashabbusi va rahnamoligida [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Shahrisabz]] va boshqa shaharlarning markaziy maydonlarida Amir Temurga haykal oʻrnatildi, Toshkentdagi Amir Temur xiyobonida Temuriylar davri muzeyi barpo etildi (1996-yilda), „Amir Temur“ ordeni taʼsis etildi (1996-yilda) va Xalqaro Amir Temur jamgʻarmasi tashkil qilindi (1995-yilda). Toshkent, Samarqand va xorijiy mamlakatlarda [[YUNESKO]] rahbarligida hazrat Sohibqiron tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi (1996-yilda). Amir Temur haqida ikki qismdan iborat badiiy film, spektakllar va sheʼriy hamda nasriy asarlar yaratildi. == Temur va Fransiya qiroli == [[Fayl:Letter of Tamerlane to Charles VI 1402.jpg|thumb|upright|Temurning 1402-yildagi Fransiya qiroli mir Temur turk, arab va eronliklar tarixini chuqur bilgan.]]U davlat ahamiyatiga ega boʻlgan har bir masalani hal etishda, shu sohaning bilimdonlari va ulamolari bilan maslahatlashardi. Odatda tibbiyot, riyoziyot, falakiyot, tarix, adabiyot, tilshunoslik ilmi namoyandalari, shuningdek, ilohiyot va din sohasidagi mashhur ulamolar bilan suhbatlar oʻtkazardi. Amir Temur saroyida ulamolardan mavlono Abdujabbor Xorazmiy, mavlono [[Shamsuddin Munshi]], mavlono Abdullo Lison, mavlono [[Bahruddin Ahmad]], mavlono Nuʼmonuddin Xorazmiy, Xoʻja Afzal, mavlono Alouddin Koshiy, Jalol Xokiy va boshqa xizmat qilardi. [[Alisher Navoiy]]ga Amir Temurning ilm va maʼnaviyat aqliga koʻrsatgan gʻamxoʻrligi juda yoqar edi. Bu haqda Navoiy shunday degandi: „Agar Temur qayerda fan, madaniyat va sanʼat ahlini uchratsa, ularni oʻz homiyligiga olar, ularga izzat-ikrom koʻrsatar, ularning tarbiyasiga ahamiyat berar hamda bu zotlardan oʻz oliy majlisida nadim (maslahatchi) sifatida va boshqa lavozimlarda foydalanardi“. Amir Temur davrida savdo va hunarmandchilik gʻoyatda rivojlanadi. Yangi bozorlar, savdo rastalari barpo qilinadi. Klavixo Samarqand bozorlarida bugʻdoy va guruchning moʻlligi va arzonligi haqida gapirib, shahar hunarmandchiligi mahsulotlarini – atlas, kimxob, har xil ip va jun toʻqima mollar, moʻynali va ipakli poʻstinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar hamda boshqa mollarning serobligini ham taʼkidlaydilar. Bu davrda Amir Temur va uning joy Sulton Mahmudxon asir olingan noiblari Xitoy va Hindistondan Oʻrta Osiyo orqali Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlariga yoʻnalgan asosiy xalqaro savdo yoʻli – „Buyuk ipak yoʻli“ni nazorat qilib, savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashda, rabotlar, qalʼalar, koʻpriklar qurish yoʻlida muhim chora-tadbirlar koʻrdilar va Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida savdo-sotiq va elchilik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga gʻoyat katta eʼtibor berdilar. Amir Temur eng muhimi, Eron, Ozarbayjon va Iroqdagi mayda hukmdorlar oʻrtasidagi tarqoklik va boshboshdoqlikka barham berib, bu bilan nafaqat Movarounnahr, balki Uzoq va Yaqin Sharq mamlakatlarining iqtisodiy va madaniy taraqqiyotiga, xalqgar va mamlakatlarni bir-biri bilan yaqinlashtirishga ulkan hissa qoʻshdi. Amir Temur Yevropaning Fransiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va diplomatik aloqalar oʻrnatdi. == Diniy qarashlari == Amir Temur eʼtiqodli [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]] boʻlgan va u Movarounnahrda katta nufuzga ega boʻlgan tasavvufning [[Yassaviya]] tariqatiga mansub boʻlgan. Uning asosiy rasmiy diniy maslahatchisi va ulamosi hanafiy olimi Abd al-Jabbor Xorazmiy edi. Termizda u balxlik maʼnaviy rahnamosi Yassaviya tariqatining vakili Sayyid Barakaning taʼsiri ostiga tushgan. Shohruxning buyrug'i bilan Sayyid Baraka vafotidan soʻng Goʻri Amir maqbarasida Temurning yoniga dafn etilgan<ref>Devin DeWeese. „The Descendants of Sayyid Ata and the Rank of Naqīb in Central Asia“, ''Journal of the American Oriental Society'', Vol. 115, No. 4 (October–December 1995), pp. 612–634.</ref><ref>Vasilij Vladimirovič Bartold. ''Four studies on the history of Central Asia'', Vol. 1, p. 19.</ref><ref>Barbara Brend. ''Islamic art'', p. 130.</ref>. == Shaxsiyati == Temur harbiy daho va mohir taktik sifatida eʼtirof etiladi. U Markaziy Osiyodagi hukmronligi davrida oʻta beqaror siyosiy tuzilma ichida ish olib borib, koʻchmanchilarning sadoqatiga erishish va ularni oʻz ortidan ergashtirish borasida gʻayrioddiy qobiliyatga ega edi. Shuningdek, u nafaqat ichki sezgi, balki yuksak intellektual salohiyatga ega shaxs boʻlgan<ref name="Fischel">Walter Joseph Fischel, ''Ibn Khaldūn in Egypt: His Public Functions and His Historical Research, 1382–1406; a Study in Islamic Historiography'', University of California Press, 1967, p. 51, footnote.</ref>. Samarqandda va koʻplab safarlari davomida taniqli olimlar rahbarligida u fors, moʻgʻul va turkiy tillarni oʻrgangan (Ibn Arabshohning qayd etishicha, Temur arab tilida soʻzlasha olmagan). Shunga qaramay, u fors tiliga alohida eʼtibor qaratgan, chunki bu til nafaqat saroy tili, balki devonxona tili ham edi<ref>Roemer, H. R. „Timur in Iran.“ The Cambridge History of Iran, edited by Peter Jackson and Lawrence Lockhart, vol. 6, Cambridge University Press, Cambridge, 1986, pp. 86–87.</ref>. == Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi == [[Fayl:Пустая гробница Амира Тимура в Шахрисабзе.jpg|left|thumb|200px|Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi]] Shahrisabzdagi Hazrati Imom me’moriy majmuasining kirish peshtoqi yaqinida Amir Temurni dafn etish uchun «tayyorlangan joy» deb hisoblangan daxma joylashgan. Xonaning markazida tosh sarkofag bo‘lib, uni M. E. Masson, G. A. Pugachenkova va H. Sultonov o‘rganganlar. Daxma devorlariga Qur’ondan matnlar bitilgan. <ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, C.141</ref>. Matnlardan birining arab tilidan tarjimasi quyidagicha: «Ey Alloh, meni, ota-onamni, barcha mo‘min erkak va ayollarni, musulmon erkak va musulmon ayollarni, tiriklar va vafot etganlarni mag‘firat qil. Oramizdagi yaxshilik va hurmatni davomli et. Sen duolarga javob beruvchi, ne’matlarni ato etuvchi, ehtiyojlarni qondiruvchi, musibatlarni daf etuvchi va ezgu amallar sohibisan. Barcha yaxshilik Uning qo‘lidadir va U har narsaga qodirdir».<ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, с.142</ref>. Biroq Amir Temurning kutilmagan vafotidan so‘ng uning jasadi ona shahri Shahrisabzda emas, balki Samarqandda — nabirasi Muhammad Sulton uchun bunyod etilgan maqbaraga dafn qilindi. Keyinchalik ushbu maqbara Go‘ri Amir nomi bilan mashhur bo‘ldi. Bu voqea 1405-yil mart oyida yuz berdi. == Merosi == Amir Temurning qoldirgan merosi turlicha baholanadi. Uning hukmronligi davrida Markaziy Osiyo har tomonlama gullab-yashnagan. Mashhur mutafakkir Ibn Xaldun Temurni oʻsha davrdagi boshqa hukmdorlar uddalay olmagan ish – musulmon dunyosining katta qismini birlashtirgani uchun yuksak baholagan<ref>{{cite journal |author=Gies |first=Frances Carney |date=September–October 1978 |title=The Man Who Met Tamerlane |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |url-status=dead |journal=Saudi Aramco World |volume=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |archive-date=8 July 2011 |access-date=26 July 2011 |number=5 |archivedate=2011-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm }}</ref>. Temurning qisqa muddatli imperiyasi Movarounnahrda turkiy-forsiy anʼanalarning oʻzaro uygʻunlashishiga sabab boʻldi. Uning tasarrufiga kirgan aksariyat hududlarda, aholining etnik kelib chiqishidan qatʼi nazar, fors tili maʼmuriy boshqaruv va adabiy madaniyat (devon) tiliga aylandi. Shu bilan birga, uning hukmronligi davrida turkiy adabiyotga ham katta hissa qoʻshildi va turkiy madaniy taʼsir kengayib, rivojlandi. == Amir Temurning qabrini ochilishi == Samarqandda Temuriylar sulolasi vakillarining qabrlarini ochish ishlari ilk bor sovet davrida, 1924-yilda boshlangan. Samarqanddagi Oqsaroy maqbarasida dafn etilgan Temuriylar sulolasi vakillarining qabrlari 1924-yilda arxeolog M. M. Masson rahbarligida olib borilgan arxeologik tadqiqotlar davomida ochilgan. Shundan so‘ng, 1927-yilda Amir Temurning bosh xotini Saroy Mulk xonimning qabri qabr o‘g‘rilari tomonidan talon-toroj qilish maqsadida ochilgan.<ref>Рубен НАЗАРЬЯН. «А мумию женщины вернуть в саркофаг…» // Восток Свыше № 4 (32). Октябрь-декабрь 2013 г. С.25-28</ref> Temurning jasadi 1941-yil 19-iyunda maqbarasidan [[Eksgumatsiya|chiqarib olindi]] va uning qoldiqlari [[sovet]] [[antropolog]]lari [[Mixail Gerasimov|Mixail M. Gerasimov]], [[Lev Oshanin|Lev V. Oshanin]] va V. Y. Zezenkova tomonidan tekshirildi. Gerasimov Temurning bosh suyagi asosida uning qiyofasini tikladi va uning yuz tuzilishida „odatiy [[Mongoloid irqi|mongoloid]] xususiyatlar“, yaʼni zamonaviy tushunchadagi Sharqiy Osiyo elementlari mavjudligini aniqladi<ref name="oshanin">{{cite book |author=Oshanin |first=Lev Vasil'evich |url=https://books.google.com/books?id=guxKAAAAYAAJ |title=Anthropological composition of the population of Central Asia: and the ethnogenesis of its peoples |publisher=Peabody Museum |year=1964 |volume=2 |page=39}}</ref><ref>{{cite book |first=Gül |last= Berna Özcan |title=Diverging Paths of Development in Central Asia |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1351739429 |url=https://books.google.com/books?id=OuZ3DwAAQBAJ&pg=PT48}}</ref><ref>{{cite book|last=Yah|first=Lim Chong|title=Southeast Asia: The Long Road Ahead|url=https://books.google.com/books?id=EYFIDQAAQBAJ&pg=PA3|year=2001|publisher=World Scientific Publishing Company|location=Singapore|isbn=978-9813105843|page=3}}</ref>. Temur kallasining antropologik tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, u asosan „Janubiy Sibir mongoloid turiga“ mansub boʻlgan<ref>{{cite book|title=Russian Translation Series of the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology |date=1964 |publisher=Harvard University |url=https://books.google.com/books?id=f5ZAAQAAIAAJ&q=cranium+}}</ref>. Boʻyi 5 fut 8 dyuym (173 santimetr) boʻlgan Temur oʻz davri uchun baland boʻyli hisoblangan. Tekshiruvlar Temurning jarohatlari tufayli oqsoq boʻlganini va oʻng qoʻli quriganini tasdiqladi<ref>{{cite book |author=Gerasimov |first=Mikhail Mikhailovich |title=The face finder |publisher=Hutchinson |year=1971 |isbn=978-0091055103 |page=135}}</ref>. Uning oʻng son suyagi tizza qopqogʻi bilan birga bitib ketgan va tizza boʻgʻimining tuzilishi uning oyogʻi har doim bukilgan holatda boʻlganini, shu sababli uning yaqqol oqsoqlanganini koʻrsatadi. U keng koʻkrakli boʻlgan, sochlari va soqoli esa qizgʻish tusda boʻlgan<ref>{{cite book |last1=Congress |first1=United States |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the United States Congress |publisher=U.S. Government Printing Office |page=A7238 |url=https://books.google.com/books?id=PKDGIuJg16YC&pg=SL1-PA7238}}</ref>. === Sanʼatda === * Tamburlaine the Great, I va II qismlar (inglizcha, 1563–1594): Christopher Marlowe qalamiga mansub pyesa. * Tamerlan ou la mort de Bajazet [Temurlang yoki Boyazidning oʻlimi] (1675): Jacques Pradon pyesasi. * Tamerlane (1701): Nicholas Rowe pyesasi (inglizcha). * Tamerlano (1724): George Frideric Handelning Jacques Pradonning 1675-yildagi pyesasiga asoslangan, italyan tilidagi operasi. * Bajazet (1735): Antonio Vivaldi operasi, unda Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Il gran Tamerlano (1772): Josef Mysliveček operasi, unda ham Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Timour the Tartar (1811): Matthew Lewisning otliq dramasi. * Tamerlane (1827-yilda nashr etilgan): Edgar Allan Poening ilk bor chop etilgan dostoni. * Turandot (1924): Giacomo Puccini operasi (libretto mualliflari Giuseppe Adami va Renato Simoni), unda Temur – taxtdan tushirilgan, koʻzi ojiz sobiq Tartary qiroli va bosh qahramon Calafning otasi sifatida tasvirlangan. * Lord of Samarkand (The Lame Man) (1932-yilda nashr etilgan): Robert E. Howard hikoyasi, unda Temur siymosi paydo boʻladi. * Nesimi (1973): Ozarbayjon filmi, unda Temur rolini Yusif Veliyev ijro etgan. * Tamerlan (2003): Kolumbiyalik yozuvchi Enrique Serrano tomonidan ispan tilida yozilgan roman<ref>{{cite book |author=Serrano |first=Enrique |title=Tamerlan (Biblioteca Breve) |url=https://archive.org/details/tamerln0000serr |date=2 January 2011 |publisher=Planeta Colombiana Editorial |isbn=978-9584205407 |edition=Spanish}}</ref>. * Dnevnoy dozor (ruscha: Дневной дозор) (2006): Rossiya filmi. Unda Temurning yoshligini Emir Baygazin, yetuklik davrini esa Gani Kuljanov ijro etgan<ref>{{cite web |title=''Day Watch''{{snd}}Full Cast & Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |publisher=[[IMDb]] |access-date=31 August 2020 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731041227/https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |url-status=live }}</ref>. * Age of Empires II: Definitive Edition (2019): „Tamerlane“ deb nomlangan olti bobdan iborat kampaniyani oʻz ichiga olgan videooʻyin<ref>{{cite magazine|url=https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|title=Age of Empires 2: Definitive Edition review|magazine=PC Gamer|date=12 November 2019|access-date=11 June 2020|archive-date=20 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520014355/https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|url-status=live}}</ref>. === Yodgorliklar === * Hozirgi Oʻzbekiston hududida oʻnlab geografik obyektlar, gʻorlar va aholi punktlari mavjud boʻlib, xalq xotirasida ularning tarixi Amir Temur nomi bilan bogʻlanadi. * Oʻzbekistonning koʻplab shaharlarida markaziy koʻchalar va xiyobonlarga Amir Temur nomi berilgan. * Amir Temurning gerbi Rossiya imperiyasi davrida (1868–1917) Samarqand viloyati gerbi tarkibiga kiritilgan. * [[Amir Temur xiyoboni]] 1994-yilda hozirgi nomini oldi. * Toshkent shahridagi Amir Temur xiyobonida haykaltarosh I. Jabborov tomonidan yaratilgan bronza otliq Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Shahrisabz]] shahrida Amir Temur buyrugʻi bilan qurilgan [[Oqsaroy]] saroyi xarobalari yaqinida ham Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Samarqand]] shahrida oʻrnatilgan Amir Temur haykalida u oʻrindiqda oʻtirgan holda, ikki qoʻli bilan qilichga tayangan tarzda tasvirlangan. * 1996-yilda Toshkent shahrida [[Temuriylar tarixi davlat muzeyi]] ochilgan. * 1996-yili Oʻzbekistonda [[Amir Temur ordeni]] taʼsis etilgan. * 1996-yilda Oʻzbekistonda Amir Temurga bagʻishlangan pochta markasi ham chiqarilgan. <gallery mode="packed" heights="160px"> File:Amir Temur (Tamerlane) statue in Samarkand.jpg|Samarqanddagi haykal File:Amir-Timur-Museum Taschkent 01.jpg|Temuriylar tarixi davlat muzeyi </gallery> == Bolalari == === Temurbekning oʻgillari va ularning bolalari === # '''<big>Muhammad Jahongir Mirzo</big> (1356-1376)''' ## ''<big>Muhammad Sulton Mirzo</big>'' <big>(1376-1403)</big> ### Muhammad Jahongir Mirzo (1396-1433) #### Muhammad Sulton Mirzo (1423-1448) #### Halil Sulton Mirzo (1426-1459) ##### Muhammad Umar Mirzo (1442-1471) ### Sad Vaqqos Mirzo (1399-1418) ### Yahyo Mirzo (1400-1408) ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1376-1407)</big> ### Qaydu Mirzo (1397-1418) ### Xolid Mirzo (1399-1427) ### Sad Vaqqos Mirzo (1400-1418) ### Qaysar Mirzo (1401-1418) ### Jahongir Mirzo (1402-1433) ### Buzanjar Mirzo (1402-1429) ### Sanjar Mirzo (1403- 1429) # '''<big>Umar Shayx Mirzo (1356-1394)</big>''' ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1379-1410)</big> ### Umarshayx Mirzo (1406-1416) ### Solih Mirzo (1406-1452) ## ''<big>Rustam Mirzo</big>'' <big>(1381-1424)</big> ### Usmon Mirzo (1400-1424) ### Sulton Ali Mirzo (1402-1422) ## <big>''Iskandar Mirzo (1384-1415)''</big> ### Pir Ali Mirzo (1406-1416) ## ''<big>Ahmad Mirzo (1388-1425)</big>'' ## <big>''Saydi Ahmad Mirzo (1391-1429)''</big> ### Ahmad Mirzo (1420-1498) #### Muhammad Sulton Mirzo (1458-1484) ### Usmon Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Abdulboqi Mirzo (aniq emas-1507) ## ''<big>Boyqaro Mirzo (1393-1423)</big>'' ### Muhammad Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Sulton Uvays Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ### Muzaffar Mirzo (1409-1429) ### Gʻiyosiddin Mansur Mirzo (1413-1445) #### Boyqaro Mirzo (1430-1487) ##### Sulton Muhammad Mirzo (1451-1483) ##### Sulton Vays Mirzo (1454-1487) ###### Sulton Muhammad Mirzo (1472-1501) ##### Sulton Iskandar Mirzo (1460-1487) ##### '''Abulgʻozi Sulton Husayn Boyqaro Mirzo (1438-1506)''' ###### Badiuz-Zamon Mirzo (1458-1515) ####### Muhammad Moʻmin Mirzo (1486-1497) ####### Muhammad Zamon Mirzo (1496-aniq emas) ###### Shohgʻarib Mirzo (1470-1496) ###### Abu Turob Mirzo (1472-1498) ####### Suxrob Mirzo (1490-1509) ###### Abul Muhsin Mirzo (1472-1507) ####### Sulton Muhammad Boyqaro Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ###### Muzaffar Husayn Mirzo (1473-1509) ###### Muhammad Husayn Mirzo (1476-1503) ###### Muhammad Muhsin Mirzo (1476-1507) ###### Muhammad Maʼsum Mirzo (1476-1501) ###### Haydar Mirzo (1477-1503) ###### Faridun Husayn Mirzo (1478-1509) ###### Ibrohim Husayn Mirzo (1478-1505) ###### Farruh Husayn Mirzo (1480-1503) ###### Ibn Husayn Mirzo (1480-1513) ###### Muhammad Qosim Mirzo (1482-1507) # '''<big>Mironshoh Mirzo</big>''' (1366-1408)</big> ## # '''<big>Shohruh Mirzo</big>''' (1377-1447) ## [[Mirzo Ulugʻbek]] (1394-1449) ### [[Mirzo Abdullatif]] (1420-1450) ### Ibodullo Mirzo ### Xasiba Sulton Xonzoda ### Abdulla Mirzo ### Abdurahmon Mirzo ### Abdulaziz (aniq emas-1449) ### Robiya Sultonbegim ## [[Boysungʻur]] ### [[Alouddavla]] #### [[Ibrohim Mirzo ibn Alouddavla|Ibrohim Mirzo]] ### [[Sulton Muhammad (temuriyzoda)|Sulton Muhammad]] #### [[Yodgor Mirzo]] ### [[Abulqosim Bobur]] ## [[Ibrohim Mirzo]] ### [[Abdullo Mirzo]] ## Mirzo Suyurg‘atmishxon ## [[Muhammad Joʻgiy Mirzo]] === Amir Temurning qizlari === * Begi aka (1382-yilda vafot etgan) – Turmish ogʻa tomonidan. Amir Muso Tayichiudning oʻgʻli Muhammad begim bilan oila qurgan ** Sulton Husayn Toychiud * Sulton Baxt Begim (1429-1430-yilda vafot etgan) – Oʻljay Turxan ogʻa tomonidan. Birinchi turmushi Muhammad Mirke Apardi bilan, ikkinchi turmushi 1389-1390 Sulaymon Shoh Duglat bilan * Saodat Sulton – Dilshod ogʻa * Bikijan – Mengli ogʻa * Qutlugʻ Sulton ogʻa – Togʻay Turxon ogʻa == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Crummey |first1=Robert O. |title=The Formation of Muscovy 1300 - 1613 |date=6 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87200-9 |url=https://books.google.com/books?id=MMwFBAAAQBAJ |language=en}} * {{cite book |last=Foltz |first=Richard |author-link=Richard Foltz |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2019 | url=https://books.google.com/books?id=1ca6EAAAQBAJ |isbn=978-1784539559 }} * {{Cite book |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=The Rise and Rule of Tamerlane |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0521633840 |url=https://books.google.com/books?id=1Nzh_9DZ5DYC }} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |place=London, England |publisher=HarperCollins |year=2004 |isbn=9780306815430}} * {{cite book |last=Melville |first=Charles |editor-first1=Charles |editor-last1=Melville |title=The Timurid Century: The Idea of Iran, Volume IX |url=https://books.google.com/books?id=czDaDwAAQBAJ |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2020 |isbn=978-1838606152 |doi=10.5040/9781838606169 |location=[[University of Cambridge]], Cambridge, England |s2cid=242682831 }} * {{cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 |url=https://archive.org/details/lastcenturiesofb0000nico |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0521439916}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas Valentine |last2=Steinberg |first2=Mark D. |title=A History of Russia |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515394-1 |url=https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |archive-date=7 September 2024 |access-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907150339/https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last=Tsai |first=Shih-Shan Henry |title=Perpetual Happiness: the Ming Emperor Yongle |url=https://archive.org/details/perpetualhappine0000tsai |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |year=2002 |isbn=978-0295981246 |oclc=870409962}} * {{EB1911 |wstitle=Timūr |volume=26 |pages=994–995 |first=Frederic John |last=Goldsmid |author-link=Frederic John Goldsmid}} {{Refend}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Cite book |last=Abazov |first=Rafis |title=The Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia |year=2008 |pages=56–57 |chapter=Timur (Tamerlane) and the Timurid Empire in Central Asia |doi=10.1057/9780230610903 |isbn=978-1-4039-7542-3 |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230610903_25}} * Forbes, Andrew, & Henley, David: „[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&acid=120613150427&aiid=120613151433 Timur’s Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]“ (CPA Media). * González de Clavijo, Ruy; ''Embassy to Tamerlane, 1403–1406'', translated by Guy Le Strange, with a new Introduction by Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). {{ISBN|978-1843821984}}. ** [https://books.google.com/books?id=PnlWAAAAcAAJ ''Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez De Clavijo to the Court of Timour, at Samarcand, A. D. 1403–6'']{{snd}}Full text at [[Google Books]]. * {{Cite journal |last=Knobler |first=Adam |title=Timur the (Terrible/Tartar) Trope: a Case of Repositioning in Popular Literature and History |journal=Medieval Encounters |volume=7 |issue=1 |pages=101–112 |year=2001 |doi=10.1163/157006701X00102}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |title=Tamerlane: The Earth Shaker |location=London, England |publisher=Thorndon Butterworth |date=1929 |type=Hardback |url=https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20200628}} * Marlowe, Christopher. ''Tamburlaine the Great''. Ed. J. S. Cunningham. Manchester University Press, Manchester 1981. * {{Cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |date=1998 |title=Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy |jstor=25183464 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=8 |issue=1 |pages=21–41 |doi=10.1017/S1356186300016412 |s2cid=154734091 |issn=1356-1863}} * Marozzi, Justin. „Tamerlane“, in: ''The Art of War: great commanders of the ancient and medieval world'', Andrew Roberts (editor), London, England: Quercus Military History, 2008. {{ISBN|978-1847242594}}. * {{cite journal |last=May |first=Timothy |title=Timur ("the Lame") (1336–1405) |journal=The Encyclopedia of War}} * {{Cite journal |last=Novosel'tsev |first=A. P. |date=1973 |title=On the Historical Evaluation of Tamerlane |journal=Soviet Studies in History |volume=12 |issue=3 |pages=37–70 |doi=10.2753/RSH1061-1983120337 |issn=0038-5867}} * Paksoy, H. B. [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html „Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226233733/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html |date=26 February 2021 }}. * Shterenshis, Michael V. „Approach to Tamerlane: Tradition and Innovation.“ Central Asia and the Caucasus 2 (2000). * {{Cite journal |last=Sykes |first=P. M. |date=1915 |title=Tamerlane |url= |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |volume=2 |issue=1 |pages=17–33 |doi=10.1080/03068371508724717 |issn=0035-8789}} * Yüksel, Musa Şamil. „Timur’un Yükselişi ve Batı'nın Diplomatik Cevabı, 1390–1405.“ ''Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi'' 1.18 (2005): 231–243. == Havolalar == * {{Commons category-inline|Timur}} {{Vikiiqtibos}} [[Turkum:Amir Temur]] [[Turkum:1336-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1405-yilda vafot etganlar]] hsni13ilc5ve5h5fc09b1f0aie8hs6q 6218593 6218591 2026-07-28T13:04:24Z Khorazmiy 7007 /* Xitoyga yurishining boshlanishi */ 6218593 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Amir Temur | title = {{ubl|[[Bek|Bek]]|[[Sulton]]<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1847|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=9|page=377}}</ref>|[[Koʻragon|Koʻragon]]{{sfn|Manz|1999|p=14}}|[[Gʻozi]]<ref name=":3">{{Cite journal |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2009 |title=Lord of the Auspicious Conjunction: Origins of the Ṣāḥib-Qirān |journal=Iran & the Caucasus |volume=13 |issue=1 |pages=93–110 |doi=10.1163/160984909X12476379007927 |jstor=25597394 |issn=1609-8498}}</ref>}} | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur_reconstruction03.jpg | tasvir_eni = | alt = | izoh = Temurning bosh suyagi asosida amalga oshirilgan yuz rekonstruksiyasi, [[Mixail Gerasimov]] tomonidan bajarilgan. | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Amir|amiri]] | moretext = | reign = | reign-type = | toj kiyish = 1370-yil 9-aprel, [[Balx]] | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = [[Xalil Sulton]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = {{birth date|1336|4|9|df=y}} | tugʻilgan_joyi = Kesh, Chigʻatoy ulusi (bugungi Shahrisabz, [[Oʻzbekiston]]) | vafot_sanasi = {{death date and age|1405|2|18|1336|4|9|df=y}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Oʻtror}} (bugungi Oʻtror, Qozogʻiston) | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = [[Goʻri Amir]], [[Samarqand]], (Oʻzbekiston) | turmush_oʻrtogʻi = Turmush Ogʻo<br />Oʻljay Turkon Ogʻo<br />Choʻlpon Mulk Ogʻo<br />Saroy Mulk xonim<br />Tuman Ogʻo<br />Dilshod Ogʻo<br />Tukal Xonim<br />Ruh Parvar Ogʻo | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = [[Jahongir Mirzo]]<br />[[Umarshayx Mirzo]]<br />[[Mironshoh Mirzo]]<br />[[Shohruh Mirzo]] | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy =[[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar]] | otasi = Amir Taragʻay | onasi = Takina Xotin | dini =[[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Islom (sunniy)]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | module = '''Harbiy faoliyati''' {{Tree list}} {{hidden begin}} * [[Temuriylar istilolari va bosqinlari|Temuriylar istilolari]] (1370-1405) ** [[Jangi loy|Loy jangi]] ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Janubiy Osiyo (1370)|Balx qamali]] ** Urganchni egallanishi ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Markaziy Osiyo|Hirotning egallanishi]] ** Sultoniya qamali ** Tabrizni ishgʻol qilish (1386) ** [[Isfahon qamali (1387)]] ** Sherozni ishgʻol qilish ** [[Bag‘dod qamali (1393)]] ** Anjudanning bosib olinishi ** [[Qunduzcha jangi]] ** [[Terek jangi (1395)]] ** [[Astraxan qamali (1395)]] ** Azoqning egallanishi ** Majar shahrining egallanishi ** Ukekning egallanishi ** [[Saroy qamali (1395)]] ** Yelets qamali ** Azov qamali ** [[Birtvisi qamali (1403)]] ** [[Tbilisi qamali (1386)]] ** [[Darbandning egallanishi]] ** [[Yerevanning egallanishi]] ** [[Ushkudzhe jangi]] ** [[Xonqal’a jangi (1395)]] ** [[Moʻlton qamali (1398)|Moʻlton qamali]] ** [[Uchning egallanishi]] ** [[Tulamba qamali]] ** Lohur qamali (1398) ** Bhatner qamali ** [[Dehlining talon-taroj qilinishi|Dehlining egallanishi (1398)]] ** [[Halab qamali|Halab qamali (1400)]] ** [[Damashq qamali|Damashq qamali (1400)]] ** [[Sivas qamali]] ** [[Bagʻdod qamali (1401-yil)]] ** [[Anqara qamali]] ** [[Anqara jangi]] ** [[Bursaning egallanishi (1402)]] ** [[Smirna qamali]]{{hidden end}} |sulola=[[Temuriylar|Temuriylar sulolasi]]}} '''Amir Temur''' (toʻliq ismi: '''''Amir Temur ibn Amir Taragʻoy ibn Amir Barqul''''') ([[1336-yil]] [[9-aprel]], [[Kesh]] – [[1405|1405-yil]] [[18-fevral]], [[Oʻtror]]) – [[Oʻrta asr|oʻrta asrlar]]ning davlat arbobi, buyuk sarkarda, qoʻmondon, markazlashgan davlat asoschisi. [[Eron]], [[Mesopotamiya]], [[Xuroson]], [[Shimoliy Hindiston]], [[Onadoʻli]] va [[Markaziy Osiyo]] hududlarini oʻz ichiga olgan [[Temuriylar davlati]]ga asos solgan hamda [[Temuriylar sulolasi]]ning birinchi hukmdori hisoblanadi<ref name=":4">{{Книга |ссылка=https://www.academia.edu/91154476/The_Timurid_Dynasty |автор=John E. Woods |заглавие=The Timurid Dynasty |год=1990 |язык=en |место=Bloomington, IN |издательство=Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies |страницы=8—9}}</ref>. Amir Temur Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, [[meʼmorchilik]], [[sanʼat]] va [[adabiyot]] homiysi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>{{cite book |author=Meri |first=Josef W. |url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC |title=Medieval Islamic Civilization |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415966900 |page=812}}</ref><ref>{{cite web |title=Timur {{!}} Biography, Conquests, Empire, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Timur |access-date=28 September 2022 |website=www.britannica.com}}</ref>. Temur sanʼatning buyuk homiysi ham hisoblangan; u [[Ibn Xaldun]], [[Hofiz Sheroziy]] va [[Hofizi Abru]] kabi olim va shoirlar bilan muloqotda boʻlgan. Temurning hukmronlik davri [[Temuriylar renessansi]]ga yoʻl ochgan. 1320-yillarda [[Movarounnahr]]da (hozirgi Oʻzbekiston) turkiylashgan moʻgʻul qabilasi [[Barlos|barlos]]lar oilasida tugʻilgan. Temur 1370-yilga kelib Gʻarbiy [[Chig‘atoy ulusi]] ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yerdan boshlab Temur bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirib, [[Oltin O‘rda]] xonlarini, [[Mamluklar davlati|Misr va Suriya mamluklarini]], yuksalib borayotgan [[Usmonli imperiyasi]]ni, shuningdek, Hindistondagi [[Dehli sultonligi]]ni magʻlub etdi va shu tariqa [[Islom dunyosi|islom olami]]dagi eng qudratli hukmdorga aylandi<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|title=Counterview: Taimur's actions were uniquely horrific in Indian history|first=Girish|last=Shahane|date=28 December 2016|website=Scroll.in|access-date=28 December 2016|archive-date=9 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109023347/https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|url-status=live}}</ref>. Ushbu fathlar Temuriylar saltanatining barpo etilishiga olib keldi, biroq mazkur imperiya Temurning vafotidan koʻp oʻtmay parchalanib ketdi. Temur bir necha tillarni, jumladan, hozirgi [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Uygʻur tili|uygʻur]] tilining ajdodi boʻlgan [[chig‘atoy tili]]ni, shuningdek, diplomatik yozishmalarda qoʻllangan [[Mumtoz moʻgʻul tili|moʻgʻul]] va [[Fors tili|fors]] tillarini bilgan. Temur [[Yevrosiyo dashti|Yevrosiyo dashtlarining]] soʻnggi yirik [[Ko‘chmanchi davlat|koʻchmanchi fotihi]] edi va uning saltanati XVI-XVII asrlarda yanada tartibli hamda barqaror boʻlgan [[Porox imperiyalari|islom porox imperiyalari]] yuksalishi uchun zamin yaratdi<ref>{{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400–2000 |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |isbn=978-1596917606 |pages=29, 92 |author-link=John Darwin (historian)}}</ref>{{sfn|Manz|1999|p=1}}<ref name="Marozzi2006">{{cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |url=https://archive.org/details/isbn_9780306814655 |url-access=registration |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0306814655 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780306814655/page/342 342]}}</ref>. Amir Temur oʻzini „Islom qilichi“ deb atagan. Hukmronligining oxiriga kelib, Temur Chigʻatoy ulusi, [[Hulokuiylar davlati]] va Oltin Oʻrdaning barcha qoldiqlari ustidan toʻliq nazorat oʻrnatdi, hattoki Xitoyda [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasini]] qayta tiklashga urindi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', Canongate Books, 2011, {{ISBN|978-0857861252}}, section "Timur".</ref>. U zabt etgan barcha hududlar orasida Xorazm eng ko‘p ziyon koʻrdi, chunki bu o‘lka Temurga qarshi bir necha bor isyon ko‘targan edi. Temur Xorazmga besh marotaba yurish qilgan. Temur 1411-yildan 1449-yilgacha Markaziy Osiyoni boshqargan astronom va matematik, Temuriy sulton [[Mirzo Ulugʻbek]]ning bobosi hamda [[Boburiylar imperiyasi]] asoschisi [[Bobur]]ning (1483–1530) katta bobosi (toʻrtinchi avlodi) boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9072544 |title=Timur |publisher=Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition |year=2007 |url-access=subscription |access-date=26 November 2007 |archive-date=25 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325180324/https://academic.eb.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="EI">{{cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |access-date=24 April 2014 |last=Manz |first=Beatrice F. |edition=2nd |volume=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207013949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |archive-date=7 February 2015 |url-status=dead}}</ref>. == Umumiy tavsifi == === Ismi va shajarasi === [[File:Timur genealogical portrait, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|thumb|right|Temurning genealogik portreti, 1405-1409, Samarqand (TSMK, H2152)]] Toʻliq ismi arab anʼanasiga ([[ism]]–[[nasab]]–[[nisba]]) muvofiq '''Temur ibn Taragʻay Barlas''' (arabcha: ''تيمور ابن ترغيى برلس‎''), yaʼni barlos qabilasidan boʻlgan Taragʻayning oʻgʻli Temur shaklida boʻlgan. [[Turkiy tillar]]da Temur (Temür, Temir) soʻzi „temir“ maʼnosini anglatadi. Kastiliya elchisi [[Klavixo (elchi)|Ruy González de Clavijo]] uni Temurbek deb atagan<ref>Klavixo, Rui Gonsales de. Dnevnik puteshestviya v Samarkand ko dvoru Timura (1403—1406). Per. so staroispanskogo, predisl. i komment. I. S. Mirokovoy. – M.: Nauka. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1990, s.15</ref>. Keyingi davr fors manbalarida koʻpincha eronlashtirilgan Temur Lang (forscha: تیمور لنگ‎), yaʼni „Oqsoq Temur“ laqabi uchraydi<ref name="britannica">{{Cite news|title=Timur {{!}} Turkic conqueror|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-08-28|language=en|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504132629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur}}</ref>. Keyinchalik bu nom Gʻarb tillariga Tamerlan, Tamerlane, Tamburlaine, Timur Lenk shakllarida kirib kelgan<ref>Yarlik xana Zolotoy Ordi Toxtamisha k polskomu korolyu Yagaylu 1392—1393 goda. Izdan knyazem M. A. Obolenskim. – Kazan, 1850.</ref>. Rus manbalarida u Temir Aksak (yaʼni „Oqsoq Temir“) deb atalgan. Shuningdek, eski tatar manbalarida Aqsak-Temur shakli ham uchraydi. Amerikalik tarixchi John E. Woods oʻzining „Temurning genealogiyasi“ nomli maqolasida Temur shajarasi aynan Amir Temur davrida boshlanganini koʻrsatgan<ref>Manz, Beatrice Forbes. „Temür and the Problem of a Conqueror’s Legacy.“ Journal of the Royal Asiatic Society 8.1 (1998, p.37</ref>. Temur chingiziylar sulolasiga mansub boʻlmagani sababli, rasmiy ravishda xon unvonini olish huquqiga ega emas edi va shu bois u doimo faqat amir (yaʼni sarkarda, hukmdor) unvoni bilan atalgan. Biroq, 1370-yilda u [[Bibixonim|Saroy Mulk Xonim]]ga uylanib, [[Chingiziylar|chingiziylar]] sulolasi bilan qarindoshlik rishtalarini oʻrnatgan. Shundan soʻng u Temur Koʻragon (forscha: تيمور گوركان‎, ''Temūr Gurkānī'') nomini qabul qilgan<ref>''Sultanov T. I.'' Podnyatie na beloy koshme. Potomki Chingiz-xana. – Almati: Dayk-press, 2001, s. 97</ref>. „[[Koʻragon]]“ soʻzi moʻgʻulcha ''kürügän'' yoki ''khürgän'' soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „xonning kuyovi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu esa Temurning chingiziylar bilan qarindoshlik aloqalariga ega ekanini bildirgan<ref name=autogenerated5>''Ibn Arabshax.'' Istoriya Amira Temura. T., 2007</ref>. Fors va turkiy oʻrta asr manbalarida Temur, shuningdek, Sohibqiron (forscha: صاحب كران‎) deb ham atalgan. Bu soʻzning asl maʼnosi ikki sayyora (masalan, Zuhra va Mushtariy yoki Zuhra va Quyosh) birlashgan paytda tugʻilgan inson deganidir. Koʻchma maʼnoda esa bu unvon baxtli, ulugʻ taqdir egasi maʼnosini bildirgan<ref>Mir Muxammed Amin-i Buxari. Ubaydalla-name. Tashkent. AN UzSSR. 1957.</ref>. === Yoshlik yillari, oilasi, kelib chiqishi === Amir Temur [[Shaʼbon|shabon]] oyining yigirma beshida, hijriy yetti yuz oʻttiz oltinchi yilda (09.04.1336), oʻn ikki hayvonli Turk yilligiga koʻra sichqon yilida [[Kesh|Kesh shahri]] yaqinidagi [[Xoʻja Ilgʻor (qishloq)|Xoʻja ilgʻor]] qishlogʻida tugʻilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=M.Oltinov |title=Amir Temurning milliy davlatchilik siyosati: tarix va hozirgi zamon |date=2006 |publisher=Fan |location=Toshkent |isbn=5-648-03382-6 |page=19 |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Amerikalik tarixchi [[Beatrice Forbes Manz]] Temurbekning tugʻilgan yilini oʻn toʻrtinchi yuz yillikning yigirmanchi yillariga toʻgʻri kelishi kabi qarashlarini oldinga surib keladi. Bunga sabab qilib Temurbekning 1336-yilda tugʻilganligi toʻgʻrisidagi yozuvlar uning davridan keyin yozilganini va uning davriga tegishli bir nechta manbalardagi voqealarda Temurbekning yoshi uning 1320-yillar oxirida tugʻilganini koʻrsatishini aytadi<ref>{{cite encyclopedia |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/timur-lang-COM_1223?lang=en |last=Manz |first=Beatrice F. |date=24 April 2012 |editor1=Bearman |editor-first=P. |quote=The birthdate commonly ascribed to Tīmūr, 25 S̲h̲aʿbān 736/8 April 1336, is probably an invention from the time of his successor S̲h̲āh Ruk̲h̲ [q.v.], the day chosen for astrological meaning and the year to coincide with the death of the last Il-K̲h̲ān |section=Tīmūr Lang |editor2=Th. Bianquis |editor3=C. E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W. P. Heinrichs}}.</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane and the Symbolism of Sovereignty |journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]] |volume=21 |issue=1–2 |pages=105–122 |date=1988 |issn=0021-0862 |jstor=4310596 |doi=10.1080/00210868808701711}}</ref>. Biroq birorta tarix kitoblarida Temurbekning tugʻilgan yili 1336-yil emas, balki boshqa yil ekanligi toʻgʻrisida belgi umuman uchramaydi. Temurning yoshligi Keshda kechadi. Otasi Taragʻaybek oʻz chogʻining odatlariga koʻra Temurbekka ot minish, ov qilish, yoydan oʻq otishni oʻrgatuvchilarni tayin qiladi. 18-20 yoshlarida tulporlarni yaxshi ajrata oladigan epchil otliq va qoʻrqmas bahodir boʻlib ulgʻayadi. Temurbek oʻzi toʻgʻrisida kitobida 21 yoshga toʻlganida otasining hosili yaxshi boʻlganini, qoramol va yilqilar koʻp bolalaganini, oʻzi ularni 10 tadan qilib ishchilariga boʻlib berganini yozadi. Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli doʻstlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarkara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilgan. Otasi [[Taragʻay|Amir Taragʻay]] (oʻrta chogʻ turkchasida Taragʻay – qoraquyruq qushi) [[barlos]] qabilasining beklaridan biri va qabilaning asosiy 5 ta urugʻidan birining yetakchisi edi<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, {{ISBN|978-0195177268}}, p. 101.</ref><ref>G. R. Garthwaite, ''The Persians'', Malden, {{ISBN|978-1557868602}}, MA: Blackwell Pub., 2007. [https://books.google.com/books?id=RpiywbMvG5gC&pg=RA1-PA148 p.148]. Quotation: "Timur’s tribe, the Barlas, had Mongol origins but had become Turkic-speaking … However, the Barlus tribe is considered one of the original Mongol tribes and there are „Barlus Ovogton“ people who belong to Barlus tribe in modern Mongolia."</ref><ref>M. S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, {{ISBN|9231034677}}, p. 320. „One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkic population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …“</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=2016 |title=ТИМУ́Р ТАМЕРЛАН |encyclopedia=[[Great Russian Encyclopedia]] |publisher=Great Russian Encyclopedia |location=[[Moscow]], Russia |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |access-date=26 October 2023 |editor-last=Kravets |editor-first=S. L. |volume=32: Televizionnaya bashnya – Ulan-Bator |language=ru |trans-title=Timúr Tamerlan |isbn=978-5-85270-369-9 |quote=Сын бека Тарагая из тюркизированного монг. племени барлас |display-editors=etal |trans-quote=Son of Bek Taragai from the Turkified Mongol Barlas tribe |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |url-status=live |archivedate=2023-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 }}.</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Timur|title=Timur|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=5 September 2023|at=§ Life|quote=Timur was a member of the Turkicized Barlas tribe, a Mongol subgroup that had settled in Transoxania (now roughly corresponding to Uzbekistan) after taking part in Genghis Khan's son Chagatai's campaigns in that region.|access-date=26 October 2023|archive-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617233354/https://www.britannica.com/biography/Timur|url-status=live}}</ref>. Taragʻaybek Chigʻatoy ulusining taniqli beklaridan biri boʻlib, [[Kesh]] viloyatida amirlik qilgan. Amir Taragʻay yillik Ili daryosi boʻyida Xon tomonidan chaqiriladigan yurt beklarining qurultoyiga chaqirilgan va bunday yigʻinlarda qoldirmasdan qatnashgan. Butga topinuvchi oʻlaroq tugʻilgan Taragʻaybek Chigʻatoy ulusi orasida birinchilardan boʻlib islom dinini qabul qilgan. Otasi [[Barqul Noʻyon]]dek Taragʻaybek harb va siyosat ishlariga qiziqmagan va asosan islom dinini oʻrganish bilan umrini kechirgan. Temurbek tez-tez qabrini ziyorat qiladigan va keyinchalik qabri ustiga maqbara (1373–1374) qurdirgan [[Shamsuddin kulol|Shamsiddin Kulol]] Taragʻaybekning piri boʻlgan. [[Sharofiddin Ali Yazdiy]] taʼkidlashiga koʻra: <blockquote>"ulamo va sulaho va muttaqiylarga mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi…"</blockquote> Onasi [[Takina xotun]] (Takina Mohibegim) tug'ilgan joyi to'g'risida Amir Temur davridagi manbalarda ma'lumot berilmagan. Zafarnomada yolgʻiz otigina keltirilgan. 1403-yilda Temurbek [[Jenoa]], [[Fransiya]], [[Angliya]] qirollariga elchi qilib yuborgan, Sultoniya bosh rohibi (arxiyepiskop) [[Johannes de Galonifontibus]] Takina Xotunning oddiy oiladan ekanini yozadi<ref name=DicksonP97>{{cite journal|first=John E.|last=Woods|author-link=John E. Woods (historian)|editor1=Martin Bernard Dickson|editor1-link=Martin B. Dickson|editor2=Michel M. Mazzaoui|editor3=Vera Basch Moreen|title=Timur's Genealogy|journal=Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson |url=https://books.google.com/books?id=yxmCAAAAIAAJ|year=1990|publisher=University of Utah Press|isbn=978-0874803426|page=97}}</ref>. Temur saroyida yozilgan, biroq yozuvchisi aniq bilinmagan ''Muyizz al-Ansab'' (tarjimasi: ''Izzatli nasablar'') asarida Takina Xotun barlos qabilasi bilan chegaradosh boʻlgan Chigʻatoy ulusining [[Yasaʼur]] qabilasidan ekanligi yoziladi{{sfn|Manz|1999|pages=164–165}}. Arab tarixchisi [[Ibn Xaldun]] esa 1401-yilda Temur bilan shaxsan uchrashganini va Temurning oʻzi onasi afsonaviy Eron hukmdori [[Manuchehr]] avlodidan ekanini aytganini yozib qoldirgan<ref name="Khaldūn">{{cite book |last=Fischel |first=Walter J.|title=Ibn Khaldun and Tamerlane |url=https://books.google.com/books?id=fT5w5bk4ZLMC&pg=PA37|year=1952 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA / Los Angeles|page=37}}</ref>. [[Ibn Arabshoh|Ahmad ibn Arabshoh]] oʻzining ''Ajoyib ul-maqdur fi navaib (fi axbor) at-Taymur'' (arabcha: عجائب المقدور في نوائب تيمور – tarjimasi: ''Temurdagi taqdirning ajoyibotlar'') asarida uning Chingizxonning naslidan ekanligini yozadi<ref name="Arabshah2017">{{cite book |author1=Ahmad ibn Arabshah |author-link1=Ahmad ibn Arabshah |last2=McChesney |first2=Robert D. |author-link2=Robert D. McChesney |translator=M. M. Khorramia |title=Tamerlane: The Life of the Great Amir |url=https://books.google.com/books?id=mAOUrgEACAAJ |publisher=Bloomsbury Academic |year=2017 |page=4 |isbn=978-1784531706}}</ref>. XVIII asrda yozilgan Amir Temur kimligi toʻgʻrisidagi kitoblarda Takina Xotun [[Buxoro]] „Sadr ash-Sharia“ (Shariat qonunlarini izohlovchi)si Ubaydullo Mahbubiyning qizi ekanligi qayd qilingan<ref name="Sela2011">{{cite book |last=Sela |first=Ron |title=The Legendary Biographies of Tamerlane: Islam and Heroic Apocrypha in Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=1jphXQRPnpgC&pg=PA27 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |page=27 |isbn=978-1139498340}}</ref>. [[Oʻzbekiston|Oʻzbek]] tarixchisi [[Turgʻun Fayziyev]] oʻzining „Temuriylar shajarasi“ (Toshkent, 1995) kitobida Temurbekning onasi toʻgʻrisida „Jangnomayi Amir Temur Koʻragon“ kitobiga tayangan holda Buxoro ulamolarining eng ulugʻi „Sadr ash-Sharia“ning qizi ekanligini keltiradi. [[File:Shah-i-Zinda, Samarkand (8592825482).jpg|thumb|Shohi Zinda, Samarqand (8592825482)]] Temurbekning opasi [[Qutlugʻ Turkon ogʻo]] va singlisi [[Shirinbeka ogʻo maqbarasi|Shirinbeka ogʻo]] edi. Ular Temurbekdan oldin vafot etishgan va Samarqanddagi [[Shohi Zinda]] majmuasidagi maqbaralarda koʻmilishgan. Shuningdek, Mu‘izz al-ansab manbasiga ko‘ra, Temurning yana uch nafar ukasi — Juki, Alim Shayx va Suyurg‘atmish ham bo‘lgan. Temur 1362-yilda Seyistonga birinchi kelishi chogʻida oʻng oyogʻidan va oʻng qoʻlidan Mamaqtuv (Yazdli Sharafiddin, Zafarnoma 19a,19b, 89b) tomonidan yoydan otilgan oʻqdan yaralangan. Temurbek Islom dini bilimlariga tayanib yurishlar qiladi va oʻzini „Islom qilichi“ sifatida taniltiradi<ref name=":3" />. [[Islom]] dinini yoyish yoʻlida qilgan yurishlaridan keyin Abu Fotih otini oladi. 1402-yilda Izmir qal’a qamalida katolik gospitaliyerlarini, Gurjiston (Gruziya) nasroniylarini bir necha bor yutishi ortidan Abu Gʻoziy otini oladi. Turklar oʻz odatiga koʻra oʻz yetakchilarini Bek deb atashardi. Shu yuzdan Temurbek ham Bek otini oladi. 1404-yilda Samarqandda boʻlgan Kastiliya (ispaniya) elchisi Rui Gonzales de Klavixo oʻzining sayohat qoʻlyozma kundaligida ham Temurbek otini qoʻllaydi. Temurbekning turk yoki moʻgʻul ekanligi tortishuvli hisoblanadi. Rui Gonsales de Klavixo Temurbekning kelib chiqishini Chigʻatoy ulusining ellariga bogʻlasa, nabirasi Muhammad Taragʻay (Ulugʻbek nomi bilan tanilgan) „Tarix-i arba ulus“ kitobida Shajarat al-atrak (Turklar kelib chiqishi)ni koʻrsatadi va unga koʻra Temurbek va ota-bobolari Yofas oʻgʻli Turkning bolalari ekanligini aytadi. Turk otli kishi esa butun turklarning otasi ekanligi koʻrsatiladi. Richard Bulliet Temurning qabilasi barloslarning moʻgʻullarga aloqasi yoʻqligini taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Bulliet |first1=Richard |last2=Crossley |first2=Pamela |last3=Headrick |first3=Daniel |last4=Hirsch |first4=Steven |last5=Johnson |first5=Lyman |title=The Earth and Its Peoples: A Global History |edition=4 |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=9780618771493 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Rene Grousset oʻzining ''L’empire des steppes, Atilla, Gengis-Khan, Tamerlan'' asarida Temurning kelib chiqishi Chingizxonga bogʻlanganligini, biroq uni moʻgʻullar bilan umuman birligi yoʻqligini va turk ekanligini yozadi<ref>{{kitob manbasi |last1=Grousset |first1=René |title=L'empire des steppes: Attila, Gengis-Khan, Tamerlan |url=https://archive.org/details/lempiredessteppe0000grou |date=1980 |publisher=Payot |location=Paris |isbn=9782228272513 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Temur tarixi boʻyicha 3 salmoqli kitobdan biri sanalgan Ahmad ibn Arabshohning ''"Ajoyib ul-maqdur fi navaib at-Taymur"'' kitobida Temurbekni barlos turki ekanligini yoziladi: <blockquote>"Turklarda ham Arablarda boʻlganidek qabilalar va urugʻlar bordir va har bir qabilada vazir (qabilaboshi) bordir. U oʻz qabilasi ichida yashash tarzi boʻyicha maslahat beradigan yorituvchi chiroqdir. Ulardan birinchisi Arlot, ikkinchisi Jaloyir, uchinchisi Qavchin, toʻrtinchisi Barlosdir. Temur(bek) toʻrtichisidan chiqqandir."<ref>{{Книга|автор=M.S. Asimov & C. E. Bosworth|заглавие=История цивилизаций Центральной Азии|оригинал=History of Civilizations of Central Asia|ответственный=|заглавие2=''«… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …»''|издание=|место=|издательство=UNESCO Regional Office|год=1998|страницы=320|страниц=|isbn=92-3-103467-7|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=B.F. Manz|заглавие=The rise and rule of Tamerlan|ссылка=https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109|ответственный=|заглавие2=''«… We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai’s regiments … These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes — Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir …»''|издание=|место=Cambridge|издательство=Cambridge University Press|год=1989|страницы=[https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109/page/n19 28]|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Лин фон Паль|заглавие=Месть Тамерлана|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>.</blockquote> Yusuf Husayn oʻzing ''Two studies in early Mughal history'' asarida Temurbek turk ekanligidan gʻururlanar, oʻz oʻrnida oʻziga qarata aytilgan moʻgʻul soʻzini yomon koʻrardi deb taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Husain |first1=Yusuf |title=Two Studies in Early Mughal History |date=1976 |publisher=Indian Institute of Advanced Study |location=Simla |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Oʻzbek tarix yozuvchilari Temurbekning soʻzsiz turk boʻlganligini aytib keladi. Temurbekning oʻzi yozganligi aytiladigan Mulfazot-i Temuriy (Temur qissalari yoki Temur tuzuklari) kitobida Taragʻaybek oʻgʻli bilan soʻzlashganda turk kelib chiqishli ekanligini aytgani yoziladi. == Til bilimlari == Temurbek oʻz ona tilisi [[chigʻatoy tili|chigʻatoy]] (eski turkcha yoki eski adabiy oʻzbekcha)cha va [[forscha]]da soʻzlashgan. Temur [[arab tili]]da soʻzlasha olmagan va moʻgʻul tilida soʻzlasha olganligi haqidadagi manbalar tortishuvli. Uning davrida Turk (Eski oʻzbek adabiy tili)cha – soʻzlashuv, qoʻshin boshqarish, adabiyot va davlat ishlari tili, forscha – huquq, davlat ishlari, adabiyot va soʻzlashuv tili, arabcha – din tili boʻlgan. Amir Temur davlatida ham asosiy huquqiy ishlar – soliqlar yigʻish, gʻaznachilik ishlari, moliya ishlari fors tilida olib borilgan. Uning yurishlari chogʻlarida yilyozarlariga kunlik ishlarni turkcha va forscha tillarda yozib borishlarini buyurgan. Amir Temur tarixi haqida asosiy 3 ta asardan 2 tasi, Nizomiddin Shomiy – Zafarnoma, Sharafiddin Ali Yazdiy – Zafarnoma, aynan shu kunlik qoʻlyozmalarga asoslanib yozilgan kitoblardir. Rasmiy yozuv turi esa arab alifbosiga asoslangan fors va turk (eski uygʻur alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvi) yozuvlari edi. Zafarnomda keltirilishicha 1391-yil 28-martda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamishxonga qarshi yurish chogʻida Temur hozirgi Qozogʻistondagi Ulugʻ togʻda askarlariga tosh keltirishlarini buyuradi va toshga oʻyib bitik yozdiradi. Nizomiddin Shomiy Zafarnomasida esa 1391-yil 28-aprelda ushbu bitik bitilganligi yoziladi. Bu bitikda 3 qator arabcha va 8 qator turklarning oʻz yozuvi boʻlmish eski uygʻur yozuviga asoslangan eski adabiy oʻzbekchada yozilgan. <blockquote>“Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan! Borliqning egasi, haqiqatning qo‘rg‘oni, hushyor himoyachi, qudratli va qudrat egasi, hayot va o‘limni ato etuvchi hikmatli zot! Yetti yuz to‘qson uchinchi yilda, qo‘y yilining bahorining o‘rta oyida [1391-yil 6-aprel], Turon sultoni Temurbek islom yo‘lida bulg‘or xoni To‘xtamishxonga qarshi uch yuz ming kishilik qo‘shin bilan yurish boshladi. Ushbu manzilga yetib kelgach, yodgorlik belgisi boʻlsin deb ushbu qoʻrgʻonni barpo etdi. Alloh xohlasa, Rabbimiz adolatni qaror toptirsin! Parvardigor yurt ahlini oʻz marhamatiga noil aylasin! Bizni duo bilan yodga olsinlar!”{{oq|ar|Arabcha matnning uch qatori: بسم الله الرحمن الرحيم مالك الملك القدوس الحق المؤمن المهيمن الجبار القادر الحكيم المميت الحي Chig‘atoy tilida sakkiz satr (transkripsiya<ref>{{книга|заглавие=Историография и источниковедение истории стран Азии и Африки. Вып. XXI|ссылка=https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ|ответственный=Под ред. Н. Н. Дьякова|место=СПб|издательство=Издательство СПбГУ|год=2004|страницы=24|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312191902/https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ}}</ref>): tarïq jeti jüz toqsan üčintä qoj jïl jaznïŋ ara aj turannïŋ sultanï temür beg üč jüz miŋ čerig bilä islam üčün toqtamïš qan bulγar qanïqa jorïdï bu jerkä jetip belgü bolzun tip bu obanï qopardï täŋri nïsfät bergäj inšala täŋri il kišigä raqmat qïlqaj bizni duu-a bilä jad qïlqaj.}} </blockquote> Bu bitik 1935-yil avgust oyida Ulugʻ togʻdan kunbotar(gʻarb)da joylashgan Qaramoʻla togʻ yon bagʻri oldidagi Qarsaqpay mis koni yaqinida qozoq geologi Qanish Satbaev tomonidan topilgan. Shu sababli [[Qarsaqpay bitigi]] ham deb ataladi<ref>{{Книга|автор=Поппе Н. Н.|заглавие=Карасакпайская надпись Тимура|ответственный=|издание=Труды отдела истории культуры и искусства Востока|место=Л.|издательство=|год=1940|том=II|страницы=187|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Bitik bugungi kunda Sant-Peterburg (Roosiya Federatsiyasi)da [[Ermitaj muzeyi]]da saqlanadi. Temurning farzandlari rasmiy hujjatlarda fors va turkiy tillardan foydalanganlar. Masalan, 1398-yilda Temurning o‘g‘li [[Mironshoh Mirzo]] rasmiy hujjatni turkiy tilda, uyg‘ur yozuvida tuzishni buyurgan<ref>Matsui, Dai, Ryoko WATABE, and Hiroshi Ono. «A Turkic-Persian Decree of Timurid Mīrān Šāh of 800 AH/1398 CE.» Orient 50 (2015): 53-75.</ref>. Mu‘izz al-ansabga ko‘ra, Temur saroyida faqat turkiy va fors tillarida yozuvchi kotiblar faoliyat yuritgan<ref name=":1">{{Книга|автор=|заглавие=Му‘изз ал-ансаб (Прославляющее генеалогии). Введение, перевод с персидского языка|ответственный=примечания, подготовка факсимиле к изданию Ш. Х. Вахидова|издание=История Казахстана в персидских источниках|место=Алматы|издательство=Дайк-Пресс|год=2006|страницы=115—116, 120|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Temurning zamondoshi va 1401-yildan boshlab uni shaxsan tanigan asir tarixchi [[Ibn Arabshoh]] Temur haqida shunday yozgan: “Fors, turkiy va mo‘g‘ul tillariga kelsak, u ularni boshqalardan ko‘ra yaxshiroq bilgan”. Biroq, Princeton universiteti tadqiqotchisi Svat Soucek o‘zining Temur haqidagi monografiyasida Temur barlos qabilasiga mansub turk bo‘lganini, kelib chiqishi mo‘g‘ul nomi bilan bog‘liq bo‘lsa-da, amalda to‘liq turkiylashganini ta’kidlaydi. Uning fikricha, Temurning ona tili turkiy tilning chig‘atoy lahjasi bo‘lgan, shuningdek, u yashagan madaniy muhit tufayli fors tilini ham ma’lum darajada bilgan bo‘lishi mumkin. Soucekning fikricha, Temur mo‘g‘ul tilini deyarli bilmagan, garchi ayrim mo‘g‘ul atamalari hujjatlarda va tangalarda uchrab turgan bo‘lsa ham<ref>{{Книга|автор=Svat Souček|заглавие=A History Of Inner Asia|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2000|страницы=123|страниц=|isbn=0-521-65169-7|isbn2=}}</ref>. == Siyosiy-harbiy hayoti == === Siyosatga kirib kelishi === [[File:Timur on horse. Battle between Timur and Toqtamish Khan (left portion), 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153, folio 2a.jpg|thumb|Temur otda. Temur va Toʻxtamishxon oʻrtasidagi jang (chap qism), 1420-1440-yillar, ehtimol Hirot. Toʻpqopi H.2153, 2a]] Taxminan 1360-yilga kelib, Temur asosan mintaqadagi turkiy qabila vakillaridan iborat qoʻshini bilan harbiy yoʻlboshchi sifatida shuhrat qozondi. Temur Movarounnahrdagi harbiy yurishlarda ishtirok etdi. [[Volga-Kama Bulgʻoriyasi|Volga Bulgʻoriyasini]] agʻdargan va vayron qilgan Qozogʻon bilan ham gʻoyaviy, ham oilaviy rishtalar orqali ittifoq tuzib, ming nafar suvoriy boshchiligida Xurosonga bostirib kirdi. Bu Temur boshqargan ikkinchi harbiy yurish boʻlib, uning muvaffaqiyati keyingi amaliyotlarga, jumladan, Xorazm va Urganchni boʻysundirishga yoʻl ochdi. Amir Temur oʻzining ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan. Ularning oʻzaro kurashlarida qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. Xondamirning yozishicha, otasi amir Taragʻoy Amir Temurni avval (1355) amir Joku barlosning qizi Nurmushk ogʻoga, soʻngra oʻsha yili (1355) Qazagʻonning nabirasi va amir Husaynning singlisi Oʻljay Turkon ogʻoga uylantiradi. Keyingi nikoh tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi amir Husayn oʻrtasida ittifoq yuzaga kelib, ular birgalikda moʻgʻullarga qarshi kurashadilar. Amir Temurning Movarounnahrni birlashtirish yoʻlidagi harakati XIV asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. XIV asrning 50-yillari oxirida Movarounnahrda amirlarning oʻzaro kurashi kuchayib, amir Qazagʻon oʻldirildi. Mamlakatda siyosiy parokandalik avjiga chiqib, ogʻir tanglik sodir boʻldi. Xondamirning ''[[Habib us-siyar]]'' kitobida keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, ulus oʻnga yaqin mustaqil bekliklarga boʻlinib ketgan. 1358-yil [[Qazagʻon|Amir Qozagʻonbek]]ning oʻlimidan soʻng [[Movarounnahr]]da boshlangan bosh-boshdoqlik chogʻida Temurbek amakisi [[Hoji Barlos]] bilan Kesh yerlarini boshqarardi. 1360-yil yanvarda Jeta (Moʻgʻuliston) xoni [[Tugʻluq Temur]] Movarounnahrga yurish qiladi<ref name="Chaliand">Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'' translated by A. M. Berrett, Transaction Publishers, 2004. translated by A. M. Berrett. Transaction Publishers, p. 75. {{ISBN|076580204X}}. {{google books|xKVAbb6Tc4wC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], {{ISBN|076580204X}}, [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk. He aspired to recreate the empire of his ancestors. He was a military genius who loved to play chess in his spare time to improve his military tactics and skill. And although he wielded absolute power, he never called himself more than an emir.“, „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk from the Umus of Chagatai who saw himself as Genghis Khanʼs heir.“</ref>. Bu davrda Chigʻatoy ulusining sharqiy qismi – [[Yettisuv]] va [[Sharqiy Turkiston]]da hukmronlik qilayotgan moʻgʻul xonlari Movarounnahrdagi ogʻir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda oʻz hokimiyatini oʻrnatishga harakat qiladilar. [[Jeta]] xonlaridan [[Tug‘luq Temur]] va uning vorisi [[Ilyosxoja]] 1360—1361 va 1365-yillarda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Moʻgʻul xonlarining bosqinchilik yurishlari va zulmiga qarshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jur’at eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday ogʻir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360-yilning boshida Tugʻluq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining [[Dorugʻa|dorugʻa]]si etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojlikdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan Amir Temur moʻgʻullarning navbatdagi talon-tarojining oldini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Tugʻluq Temur orqasiga qaytib ketadi. Tugʻluq Temur bilan kelishgan Temurbekka Keshdan Sirdaryogacha boʻlgan yerlar topshiriladi. Xon hali [[Sirdaryo]]dan oʻtib ulgurmay, Ilyosxoʻja amir Bekchik va boshqa yaqin amirlar bilan til biriktirib, Temurni davlat ishlaridan chetlashtirish, imkon tugʻilganda esa uni yoʻq qilishni rejalashtirdi. Bu fitnalar tobora kuchayib, xavfli tus oldi. Natijada Temur moʻgʻullardan ajralib, ularning dushmani – amir [[Husayn]] (amir Qozogʻonning nabirasi) tomoniga oʻtdi. Bir muddat Temur va Husayn kichik qoʻshin bilan sarguzashtli hayot kechirib, [[Xorazm]] tomon yoʻl oldilar. U yerda [[Xiva]] yaqinidagi jangda hukmdor Tavakkal Qoʻngʻirot tomonidan magʻlubiyatga uchrab, qolgan askarlari bilan sahro ichkarisiga chekinishga majbur boʻldilar. Keyinchalik [[Mahon (Eron)|Mahon]] hududiga qarashli Mahmudiy qishlogʻi yaqinida ular Alibek Janiqurbon odamlari tomonidan asirga olindi va 62 kun asirlikda saqlandi. Tarixchi [[Sharafiddin Ali Yazdiy]]ning yozishicha, Alibek ularni eronlik savdogarlarga sotmoqchi boʻlgan, biroq bu davrda Mahon orqali karvon oʻtmagan. Natijada Temur va Husayn Alibekning akasi amir Muhammadbek tomonidan ozod qilingan. 1362-yil kuzida [[Seyiston]]da [[Malik Qutbiddin]] dushmanlariga qarshi boʻlgan toʻqnashuvda Temur oʻng qoʻlining ikki barmogʻidan ayrildi va oʻng oyogʻidan ogʻir yaralandi. Shu sababli u umrining oxirigacha oqsoq boʻlib qolgan. 1364-yilgacha Temur va Husayn amirlar sifatida [[Amudaryo]]ning janubiy sohilidagi [[Kahmard tumani|Kahmard]], [[Dargaz]], [[Arsif]] va [[Balx]] hududlarida yashab, moʻgʻullarga qarshi partizan urushi olib bordilar. 1364-yilda moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldilar. Movarounnahrga qaytgan Temur va Husayn Chigʻatoy sulolasidan boʻlgan [[Kobulshoh]]ni taxtga oʻtqazdilar. 1365-yil 22-may kuni tongda Chinoz yaqinida Chirchiq daryosi boʻyida Temur va Husayn qoʻshinlari bilan Ilyosxoʻja qoʻshinlari oʻrtasida tarixga „[[Loy jangi]]“ nomi bilan kirgan qonli jang boʻlib oʻtdi. Ilyosxoʻja qoʻshini son jihatdan ustun edi. Jang vaqtida kuchli yomgʻir yogʻib, koʻrish qiyinlashdi, otlar esa loyga botib qoldi. Shunga qaramay, Temur qoʻshinlari oʻz qanotida ustunlikka erisha boshladi. Hal qiluvchi paytda Temur Husayndan yordam soʻradi, biroq Husayn yordam bermay, aksincha chekinib ketdi. Bu holat jang taqdirini hal qildi. Natijada Temur va Husayn qoʻshinlari Sirdaryoning narigi tomoniga chekinishga majbur boʻldilar. Bu orada Ilyosxoʻja qoʻshini [[Samarqand]]dan xalq qoʻzgʻoloni natijasida haydab chiqarildi. Bu qoʻzgʻolonga madrasa mudarrisi [[Mavlonozoda]], hunarmand [[Abu Bakr Kalaviy]] va mergan Mirzo Xurdaki Buxoriy boshchilik qildilar. Shaharda xalq hokimiyati oʻrnatildi. Boy tabaqalarning mol-mulki musodara qilindi va ular yordam soʻrab Temur va Husaynga murojaat qildilar. 1366-yil bahorida Temur va Husayn Samarqandga yurish qilib, [[Sarbadorlar|sarbadorlar]] qoʻzgʻolonini bostirdilar. Qoʻzgʻolon rahbarlari qatl etildi, biroq Temurning buyrugʻi bilan xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan qoʻzgʻolon yetakchilaridan biri – Mavlonozoda tirik qoldirildi. 1366-yil Amir Husayn va Amir Temur dushmanga aylanishadi. Amir Temur Amir Husayn tomon qoʻshin tortadi. Temurbek Qarshiga qarab yuradi. Qarshi qamalida Musabekni 12000 otligʻini 243 kishi bilan yengadi. 1367-yil Moxon yaqinidagi Bermasda Bekishohga qarshi yurish qiladi. Temur dushmanni yengadi. === Amir Temur hokimiyati oʻrnatilishi === [[File:Timur during attack on Balkh 1370.jpg|thumb|Temur Balxga hujum paytida 1370-yil.]] [[File:Timur enthroned at Balkh, Afghanistan.jpg|thumb|1370-yilda Balxda Temurning taxtga o‘tirishi.]] Amir Husayn oʻz bobosi amir [[Qazag‘on]] singari Chigʻatoy ulusining oliy amiri lavozimini egallashni rejalashtirayotgan edi. Qazagʻon oʻz vaqtida bu lavozimni kuch bilan egallagan edi. Natijada Temur va Husayn oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi va har ikkalasi ham hal qiluvchi jangga tayyorgarlik koʻra boshladi. Bu vaziyatda Temurga [[Termiz]] [[sayyid]]lari, [[Samarqand]] [[shayxulislomi]] va keyinchalik uning ruhiy ustoziga aylangan [[Sayyid Baraka|Mir Sayyid Baraka]] katta yordam koʻrsatdi. Husayn Sali-saroydan [[Balx]]ga koʻchib oʻtib, qal’ani mustahkamlashga kirishdi. U hiyla ishlatishga qaror qilib, Temurni tinchlik shartnomasini tuzish bahonasida Chakchak darasida uchrashuvga taklif qildi va oʻz niyatining samimiyligini isbotlash uchun [[Qur’on]] ustida qasam ichishga vaʼda berdi. Temur ehtiyot chorasi sifatida uchrashuvga 200 yigit bilan bordi, Husayn esa 1000 askar bilan kelgan edi. Shu sababli uchrashuv amalga oshmadi. Temur barcha kuchlarini toʻplab, [[Amudaryo]]dan oʻtdi{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}}{{sfn|Marozzi|2004|p=40}}. Uning qoʻshinining ilgʻor qismlariga Suyurgʻatmish oʻgʻlon, Ali Muayyad va Husayn Barlos boshchilik qildilar. Biyya qishlogʻi yaqinida Temurni Andxud sayyidlarining boshligʻi Mir Sayyid Baraka kutib olib, unga oliy hokimiyat ramzi sifatida nogʻora va bayroq topshirdi. Balx tomon yurish davomida Temurga Karkaradan kelgan Joku Barlos, Xuttalondan amir Kayxusrav, Shibirgʻondan amir Zinda Chashm, shuningdek, Hulm va Badaxshondan kelgan qoʻshinlar qoʻshildi. Bu voqealarni eshitgan Husayn qoʻshinining koʻplab askarlari uni tark etdilar<ref name="Наталья Басовская, профессор РГГУ">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|title=Наталья Басовская, профессор РГГУ|publisher=// [[Эхо Москвы]]|date=2010-02-13|access-date=|archive-url=https://www.webcitation.org/619Vi6jCb?url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|archive-date=2011-08-23|url-status=live}}</ref>. Shu yerda Chigʻatoy bek va amirlari, viloyat hokimlari va yirik amaldorlar ishtirokida qurultoy boʻlib oʻtdi. Unda Temurning sobiq raqiblari va bolalikdagi doʻstlari – Bayon Sulduz, amirlar Uljaytu, Kayxusrav, Zinda Chashm, Joku Barlos va boshqalar ham qatnashdilar. Qurultoy Temurni oliy amir etib sayladi. Shu paytdan boshlab uning davlati Turon deb atala boshlandi. Temurning Chigʻatoy xoni Qazagʻonning qizi va Husaynning bevasi boʻlgan Saraymulkxonimga uylanishi unga „Koʻragon“ („xonning kuyovi“) faxriy unvonini olish imkonini berdi{{sfn|Marozzi|2004}}. Qurultoyda Temur Movarounnahr lashkarboshilaridan sadoqat qasamyodini qabul qildi. U oʻzidan oldingi hukmdorlar singari xon unvonini qabul qilmadi va faqat „Buyuk amir“ unvoni bilan kifoyalandi. Rasmiy xonlar esa Chingizxon avlodidan boʻlgan Suyurgʻatmishxon (1370–1388) va undan keyin uning oʻgʻli Mahmudxon (1388–1402) boʻldi. Temur davlat poytaxti etib [[Samarqand]]ni tanladi va markazlashgan davlat barpo etish yoʻlida kurash boshladi. == Davlatni mustahkamlash va kengaytirish == Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda ro‘y bergan og‘ir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yig‘ishda aminlar, kalontarlar va soliq yig‘uvchilarni raiyatga nisbatan insof va adolatli bo‘lishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi ko‘p jihatdan raiyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshlig‘iga bo‘lgan sadoqatiga bog‘liq. Raiyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar bo‘lgan. Amir Temur nafaqat o‘z xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-tarojlardan saqlagan. Davlatchilik asoslari yaratilganiga qaramay, [[Shibirg‘on]] va [[Xorazm]] hududlari, ayniqsa uning Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy qismi, Suyurg‘atmishxon va amir Temur hokimiyatini tan olmadi. Davlatning janubiy va shimoliy chegaralarida ham vaziyat notinch edi. [[Mo‘g‘uliston]] va [[Oq O‘rda]] tomonidan tez-tez chegaralar buzilib, aholi yashash joylariga hujumlar uyushtirilar edi. Oq O‘rda xoni [[Urusxon]] [[Sig‘noq]] shahrini egallab, uni poytaxtga aylantirgach, [[Yassi]] (hozirgi [[Turkiston]]), [[Sayram]] va butun Movarounnahr yanada katta xavf ostida qoldi. Shu sababli davlatni himoya qilish va mustahkamlash uchun zudlik bilan choralar ko‘rish zarur edi. Ko‘p o‘tmay, [[Balx]] va [[Toshkent]] amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Biroq Xorazm hukmdorlari Dashti Qipchoq hukmdorlari yordamiga tayanib, Chig‘atoy ulusiga qarshi qarshilikni davom ettirdilar. 1371-yilda Xorazm hukmdori Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy Xorazm hududini egallashga harakat qildi. Amir Temur Xorazmdan bosib olingan hududlarni qaytarishni dastlab tinch yo‘l bilan talab qildi. U bu maqsadda avval Gurganjga [[Tavochi|tavochi]] (qo‘shin ta’minoti va joylashuvi uchun mas’ul amaldor), keyin esa shayxulislomni elchi qilib yubordi. Biroq Xorazm hukmdori [[Husayn Soʻfi]] har ikki safar ham bu talabni rad etib, elchini hatto asirga oldi. Shundan so‘ng amir Temur Xorazmga qarshi besh marta harbiy yurish uyushtirdi. Temurning yaqin safdoshlaridan biri [[Abbos Bahodur]] edi. == Kengayish davri == Temur Amir unvonini oladi va Samarqandni bosh shahar etib belgilaydi. 1370-yil kuzida yirik qurultoy oʻtkazadi. 1371-yil Amir Temur Jeta tomon 2 bora yurish qiladi. Hevak oʻlkasi va Kat shahri aslan Chigʻatoy ulusining yerlari boʻlsada, biroq u yerlar soliqlarini Xorazmdagi Soʻfiylar yigʻar edi. 1372-yil bahorda bu yerlarni qaytarishni koʻzlab Xorazm tomon ilk yurishini qiladi. Temur [[Katqalʼa (Shovot tumani)|Kat qal’asini]] qamal qiladi va qal’ani egallaydi. Temurbek Qovun arigʻining oldida Husayn Soʻfiy bilan jang olib borado va dushmanni yengadi. Husayn Soʻfiy yengilishdan soʻng Xorazmga qarab chekinadi va oʻsha vafot etadi. Temurbek Yusuf Soʻfiy bilan kelishadi va ortiga qaytadi. Qaytish ortidan Yusuf Soʻfiy Katni talaydi. Temurbek 2-bora Xorazm tomon yurish qiladi. Amir Temur qudachilik qilish uchun bu gal Xorazmni bosib olmaydi. 1375-yil yanvarda Temurbek Jeta tomon 3-bora yurish qiladi. Ili daryosi boʻyida urushda Temur dushmanni yengadi. 1376-yil Xorazm tomon 3-yurishini qiladi. Biroq bu yurish chogʻida Sari Bugʻa va Odilshoh yovlik yoʻliga oʻtgani uchun ortiga qaytadi. Keyi 4-bora [[Jeta]]ga yurish qiladi. Temurbek qoʻshini Jeta xoni Qamariddinni toʻliq yengadi. Shu yili toʻngʻich oʻgʻli Jahongir Temuroʻgʻli vafot etadi. Keyinchalik Temur 5-bora Jeta tomon yurish qiladi va Toʻxtamishxon bilan uchrashadi. Toʻxtamishga Sigʻnoq va Sabron oʻlkalarini beradi. 1376-yilning oʻzida Temur Oʻrisxon tomon qoʻshin tortadi. Jayron Qamishda dushman qoʻshinini yengadi. 1377-yilda Samarqandga qaytadi. Temur qaytishi ortidan Toʻxtamish hokimiyati yiqiladi. U Toʻxtamishni yana qoʻllaydi va qurol-yaroq bilan taʼminlaydi. 1379-yil Temur Xorazm tomon 4-bora yurish qiladi. Xorazm qal’ani egallaydi. 1381-yilda Eron oʻlkasi tomon qoʻshin tortadi. Ketma-ket Fushanj qal’asini va Hirotni oʻz davlati yerlariga qoʻshib oladi. Keyin Samarqandga qaytadi. 1382-yil boshlarida Xuroson tomon yurish qiladi. Kalot qal’asi va Tushriz qal’asini egallaydi. Ortidan [[Mozandaron]] tomon yoʻl oladi. Biroq Alibekning Kalotga yurishi sababli orqaga qaytadi. 1383-yil yozida xotini Dilshod ogʻo va egachisi Qutlugʻ Turkon ogʻo vafot etadi. Jeta tomon qoʻshin joʻnatgan Amir Temur oʻzi Mozandaron tomon yuradi. 1383-yil kuzida [[Sabzavor]] qal’asi egallanadi. Temurbek [[Seyiston]] tomon yoʻl oladi. Rizo qal’a qamalida Shoh Qutbiddinni yengadi va Seyistonni oladi. Keyin Boʻst tomon yuradi. Qal’ayi Toqni va Boʻst qal’asini egallaydi. Hirmand daryosi boʻylab yurib Hazorbaro qal’asi(dinsizlar qal’asi) va Dahna qal’asini egallaydi. Qaytishda Afgʻoniylar bilan urushda dushmanni yengadi. Seyiston va Zobuliston qoʻshib olgach Samarqandga qaytib keladi. 1384-yil bahorida qayta Mozandaron tomon yoʻl oladi. 1385-yil yozida [[Sultoniya]] shahrini egallaydi. Soʻngra Omul hamda Sori oʻlkalarini qoʻl ostiga kiritadi va Samarqandga qaytadi. Temurning Eron oʻlkalaridan qaytishi ortidan Toʻxtamishxon Eronga bostirib kiradi va shahar va qishloqlarni talaydi. 1386-yil 3-yillik yurish oti bilan tarixga kirgan yurishini boshlaydi. == Amir Temurning boshqa davlatlar bilan siyosiy bogʻlanishlari == Oltin Oʻrda davlati – Toʻxtamishxonning magʻlubiyatidan keyin Temur [[Oltin Oʻrda]]da oʻzi xon belgilab keladi va savdo aloqalarini saqlaydi. Oltin Oʻrda davlatining choʻkish davri boshlanadi. Mamluqlilar davlati – Shomdagi qaqshatqich yengilishdan keyin Mamluqli davlati Temurbekning soʻrovlarini, elchi Atalmishni qoʻyib yuboradi va soʻralgan mollarni beradi. Urushdan oldin va keyin bir necha bora 2 tomondan ham elchilar borib keladi. Maktublar almashiniladi. Jete davlati – 5 bora ogʻir yurishlardan soʻng Jete yoki Moʻgʻuliston Temur davlati qoʻl ostiga toʻla kirmasada ortiq xavf tugʻdirmaydigan davlatga aylanadi. [[Dehli sultonligi]] – Dehlidagi qayta tiklanib boʻlmas yengilishdan keyin Temurbek davlati qoʻl ostiga kiradi. Usmonli sultonligi – Anqara urushidagi qaqshatqich magʻlubiyatda keyin Usmonli davlati Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Gurji qirolligi – bir necha bora talanishi va bosib olinishi ortidan Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Yillik belgilangan soliq toʻlashi belgilanadi. Eron, Afgʻoniston va Kavkazdagi davlatlar – barchasi Temuriylar davlati ichiga kiradi. Fransiya qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalari oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Kastiliya (Ispaniya) qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalarini oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Vizantiya imperiyasi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Istanbul uchun Temurga juzya (din soligʻi)ni toʻlaydi. Elchilar almashinuvi boʻladi. Xitoy davlati (Ming imperiyasi – Xitoy bilan savdo aloqalari va elchilar almashinuvi mavjud boʻlgan. Temurning oʻlimi ortidan Xitoy yurishi qoldiriladi. == Oq Oʻrda bilan jang == [[Fayl:Timur Steppe campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1391-yildagi yurishi]] [[Fayl:Timur Golden Horde campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1395-yildagi yurishi]] Amir Temur Movarounnahrni moʻgʻullar hukmronligidan ozod etib, bu qadimgi mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan boʻlsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik oʻrnatilmagan edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hokimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shimoliy hududlari notinch edi. Moʻgʻuliston bilan Oq Oʻrda hukmdorlari Fargʻona vodiysining sharqi, Oʻtror, Yassi (Turkiston) va Sayram shaharlariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talon-taroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini taʼminlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. 1370-yil kuzi va 1371-yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirgʻon viloyati boʻysundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq Oʻrda hukmdorlariga suyanib, hanuz boʻysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chigʻatoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni oʻz davlatiga qoʻshib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yoʻl bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371-yil yoz (iyul)ida Kat shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373-yil bahori va 1375-yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf soʻfi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorakoʻl viloyati va Buxoro tumanlarini talon-toroj etdi. Bunday vaziyat, shubhasiz, 1379-yilda Amir Temurni toʻrtinchi marotaba Xorazmga qoʻshin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf soʻfi ilgari Xorazmning Chigʻatoy ulusiga tegishli boʻlgan janubiy-sharqiy (Kat va Xiva shaharlari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf soʻfining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab boʻldi. 1388-yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga boʻysundirildi. == Mogʻuliston istilosi == [[Fayl:Timur Empire.jpg|left|thumb|401px|[[Amir Temur davlati]] ]] Bu orada Amir Temur Moʻgʻuliston hokimi Qamariddin bilan ham toʻqnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga boʻlgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 – 71-yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376-yilda esa Qamariddin hatto Fargʻona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shim.-sharqiy hududlariga nisbatan boʻlayotgan muttasil taxdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371 – 1390) mobaynida Sohibqiron Moʻgʻulistonga yetti marta yurish qilib, moʻgʻul hukmdorlari Anqotoʻra va Kamariddin ustidan gʻalaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, oʻzaro nizolar, shuningdek Moʻgʻuliston tomonidan boʻlib turgan tazyiqqa chek qoʻyib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi. == Eron va Kavkaz yurishlari == Ammo, Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qoʻshni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni oʻziga boʻysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Bu davrda Oltin Oʻrda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qoʻl keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381-yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya sh.lari jangsiz taslim boʻldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga oʻtishda koʻprik vazifasini oʻtardi. 1381 – 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qalʼalari, 1384-yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari istilo qilindi. == Amir Temurning 3 yirik istilolari == Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga 3 marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda „3 yillik“, „5 yillik“ va „7 yillik“ urushlar nomi bilan mashhur. 3 yillik (1386 – 1388) harbiy istilolar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van koʻli atrofidagi yerlar egallandi. === 3 yillik istilo === Amir Temur shu bilan birga shimoliy-gʻarbdan, yaʼni Oltin Oʻrda tomonidan boʻlayotgan tazyiqqa barham berish maqsadida Toʻxtamishga qarshi 3 marta qoʻshin tortishga majbur boʻldi. U 1389-yilda Dizaq (Jizzax)ning Achchiq mavzeida, 1391-yilning 18-iyunida (hozirgi Samara bilan Chistopol shaharlari orasida joylashgan Qunduzcha (Kondurcha) daryosi vodiysida (qarang [[Qunduzcha jangi]]) va nihoyat, 1395-yilda (28 fevral) Shimoliy Kavkazda Terek daryosi boʻiida Toʻxtamish qoʻshiniga qaqshatqich zarba beradi (qarang [[Terek daryosi boʻyidagi jang]]). Amir Temur harbiy yurishlari natijasida Quyi Idil (Volga) viloyatlari, Saroy Berka, Saroychik va Hojitarxon (Astraxon) kabi shaharlar gʻorat qilindi. Amir Temur Toʻxtamishni quvib Ryazan viloyatigacha bordi va Yelets shahrini ishgʻol qildi. Sharafuddin Ali Yazdiy Amir Temurning Moskva istilosini shunday taʼriflaydi: „Sohibqiron Maskavga sorikim, Rusning shaharlaridan erdi, tavajjuq qildi. Anda yetkonda nusratshiʼor cheriki ul viloyatni (shahar va atrofini) chobtilar va andagʻi hokimlarni tobeʼ qildi. Va cherikning eliklariga sonsiz mol tushti…“ („Zafarnoma“, 179-bet). Bu urushda Azaq (Azov), Kuban va Cherkas yerlari ham kuchli aziyat chekegandi. Qizigʻi shundaki, Amir Temur Idilning Turotur kechuvi boʻyida Oʻrusxonning oʻgʻli Quyrichoq oʻgʻlonni chaqirtirib, unga qoʻlga kiritilgan sobiq Joʻchi ulusini inʼom etdi. Rossiya tarixchilari B. D. Grekov va A. Yu. Yakubovskiyparnmnt yozishlaricha, Amir Temurning Toʻxtamish ustidan qozongan gʻalabasi, faqat Markaziy Osiyo uchun emas, balki butun Sharqiy Yevropa, shuningdek tarqoq Rus knyazliklarining birlashishi uchun ham buyuk ahamiyat kasb etgan. === 5 yillik istilo === Shundan soʻng Amir Temur butun eʼtiborini Eron, Iroq, Suriya, Kichik Osiyo va Hindiston yerlarini uzil-kesil zabt etishga qaratdi. U besh yillik (1392 – 1396) urush davomida Gʻarbiy Eron, Iroqi Ajam va Kavkazni egalladi, natijada muzaffariylar va jaloiriylar sulolasining hukmronligi barham topdi. ==== Hindiston istilosi ==== [[Fayl:Timur India campaign.jpg|thumb|left|250px|Temurning Hindistonga yurishi]] Amir Temurning Hindiston istilosi (1398-yil may – 1399-yil mart) qariyb 11 oy davom etdi. Amir Temur Hindistondan katta oʻlja, shu jumladan 120 jangovar fil bilan qaytdi. Oʻljalarning bir qismi qoʻshinga taqsimlab berildi, qolgani Samarqand va Kesh shaharlarida olib borilayotgan qurilishlarga sarflandi. === 7 yillik istilo === [[Fayl:Behzad timur egyptian.jpg|thumb|right|Temur Misrning mamluk sultoni [[Sulton Nasiraddin Faraj]]ga magʻlubiyat keltiradi.]] [[Fayl:Timur Anatolia campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Usmonli imperiyasiga yurishi]] Amir Temurning 1399 – 1404-yillarda olib borgan harbiy yurishlari natijasida Shomning Halab (Aleppo), Xums, Baalbek (Baʼalbak), Dimishq (Damashq) kabi yirik shaharlari va Iroqi Arabning Ubuliston oʻlkasi (qad. Kappadokiya) bilan Bagʻdod, shuningdek Turkiyaning katta qismi zabt etiladi. Anqara jangida Amir Temur jahonning buyuk sarkardalaridan biri Boyazid Yildirim ustidan gʻalaba qozondi. Turk sultoni asirga olindi. U bilan birga xotini serb malikasi Olivera, oʻgʻillari Muso va Iso Chalabiylar ham asirga tushdilar. Soʻng, Amir Temur Anadolu yarim orolini egallab, Oʻrta dengizning sharqiy sohilida joylashgan Izmir shahrini zabt etdi va salibchilarning Yaqin Sharqdagi oxirgi qarorgohiga barham berdi. Soʻngra, Egey dengizida joylashgan Xios va Lesbos orollaridagi Genuya mulklarining hukmdorlari unga taslim boʻldilar, Misr ham oʻz itoatkorligini izhor etdi. Amir Temur Anqara, Nikeya, Bursa va Izmir shaharlarini egallab, Vizantiya va butun nasoro olamining Boyazidga yigʻib bergan bojlaridan iborat katta boylikni qoʻlga kiritdi. Birgina Bursa shahridan olingan oltin va javohirlarning oʻzi kattagina karvonga yuk boʻlgan. Bandi qilingan Boyazid oʻrdugohga olib kelingach, Amir Temur unga hurmat va ehtirom koʻrsatdi. Uning vafotidan soʻng (1403-yil 9-mart) esa vorislariga himmat koʻzi bilan boqib, ularga beqiyos muruvvatlar qildi. Chunonchi Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiyni turklarning Yevropadagi viloyatlariga hokim etib tayinladi. Edirne (Adrianopol) shahri uning poytaxti qilib belgilandi. Anadoluning shimoliy-gʻarbiy qismi suyurgʻol sifatida Iso Chalabiyga inʼom qilinib, Bursa shahri uning poytaxtiga aylantirildi. Usmoniy turklar davlatining markaziy qismini boshqarishni Muso Chalabiyga topshirdi. Amir Temur Usmoniy turklar davlatini butunlay bosib olish niyatida boʻlmagan, chunki u Yevropa davlatlarining Yaqin Sharq mamlakatlariga nisbatan tajovuzkorona niyatda ekanligini yaxshi tushunar edi. Shuning uchun ham Amir Temur Usmonli turklar davlatini saqlab qoldi va Boyazidning vorislariga muruvvat qoʻlini choʻzdi. Shunday boʻlsada, Boyazid ustidan qozonilgan bu gʻalaba bilan Amir Temurni Fransiya qiroli Karl VI (1380 – 1422), Angliya qiroli Genrix IV (1399 – 1407) tabriklab, unga maxsus maktub yubordilar. Chunki Amir Temur endigina uygʻonayotgan Yevropaga islom dinini yoymoqchi boʻlgan Usmoniy turklar davlatiga zarba berib, Yevropadagi nasroniylarning xaloskoriga aylangan edi. == Xitoyga yurishining boshlanishi == Amir Temur Usmoniylar imperiyasini engib Samarqandga qaytgach, 1404-yil 27-noyabrda 200 ming qoʻshin bilan Samarqanddan Xitoy safariga chiqdi. Biroq Xitoy ustiga yurish Amir Temurning Oʻtrorda vafoti (1405-yil 18-fevral)amalga oshmay qoldi. Maʼlumki, Amir Temur 1405-yil kuchli shamollash sababli olamda oʻtdi deyiladi. Amir Temurning vafoti haqidagi xabar garchi avvalda sir tutilsada, ammo koʻp vaqt oʻtmay bu noxush xabar mamlakat boʻylab tarqalib ketadi. Amir Temurning jasadi Samarqandga olib kelinib dafn qilinadi (qarang [[Amir Temur maqbarasi]]). [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (1).JPG|300px|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (5).JPG|300px|left|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] == Amir Temur siymosiga tarix va madaniyat nuqtai-nazaridan qarashlar == === Amir Temur davrida madaniyat va fan === [[Fayl:Cristofano dell'altissimo, tamerlano, ante 1568.JPG|thumb|XVI asr italyan rassomchiligida Temurning tasviri]] [[Fayl:Lombards Library 006.jpg|thumb|upright|XVI asrda fransuz rassomi tomonidan yaratilgan Temur tasviri]] Amir Temur – buyuk davlat asoschisi hisoblanadi. U Hindiston hamda Xitoydan Qora dengizga qadar, Sirdaryo va Orol dengizidan Fors qoʻltigʻiga qadar gʻoyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. Bundan tashqari Amir Temur davlatiga Kichik Osiyo, Suriya, Misr va shim.-gʻarbda Quyi Volga, Don buylari; shim.-sharqda Balxash koʻli va Ili daryosigacha; jan.-sharqda esa Shim. Hindistongacha boʻlgan mamlakatlar buysundirildi. Amir Temur. davlatni aql-zakovot va huquqiy asos bilan idora etgan. Uning „… davlat ishlarining toʻqqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini qilich bilan amalga oshirdim“, degan soʻzlari buning yorqin dalilidir. ==== Shaharsozlik va meʼmorlik ==== [[Fayl:Teymur.jpg|thumb||left|Temur Samarqanddagi bazmda]] Sohibqironning bunyodkorlik sohasidagi tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Tarix bu qoʻhna dunyoda oʻtgan koʻp jahongirlarni biladi. Ularning aksariyati faqat buzgan. Amir Temurning ulardan farqi shundaki, u umr buyi bunyodkorlik bilan mashgʻul boʻlgan. Uning „Qay bir joydan bir gisht olsam, oʻrniga un gʻisht qoʻydirdim, bir daraxt kestirsam, oʻrniga unta kuchat ektirdim“ degan soʻzlari buning yorqin isbotidir. Amir Temurga har bir zafarli voqea va sevinchli hodisani muhtasham meʼmorlik obidasi barpo etish bilan nishonlash odat boʻlgan. Shu maqsadda Hindiston, Sheroz, Isfahon va Damashqning mashhur ustahunarmandlari mamlakatda hashamdor imoratu inshootlar bino qilganlar. Amir Temur zabt etgan mamlakatlarning bir qator shaharlari (Bagʻdod, Darband, Baylaqon)ni qayta tikladi. Amir Temur Tabrizda masjid, Sherozda saroy, Bagʻdodda Madrasa, Turkistonda mashhur shayx Ahmad Yassaviy qabri ustiga maqbara qurdirgan boʻlsada, lekin asosiy eʼtiborini ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandga qaratdi. Keshda otasining qabri ustiga maqbara, oʻgʻli Jahongirga maqbara bilan masjid qurdirdi. Amir Temur hukmronligining ilk davrida Kesh shahrini poytaxtga aylantirish niyatida boʻlib, uning obodonchiligiga katta ahamiyat berdi, bu yerda mashhur Oqsaroy qad koʻtardi. Amir Temur Keshni Movarounnahrning madaniy markaziga aylantirishga harakat qildi. Shu boisdan bu shahar „Qubbat ul-ilm val-adab“ unvoniga ega boʻldi. Saltanat poytaxti Samarqand Amir Temur davrida ayniqsa gullab yashnadi. Shaharda Isfahon, Sheroz, Halab, Xorazm, Buxoro, Qarshi va Kesh sh.larining meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar quriladi. Shahar tashqarisida esa bogʻ-rogʻlar va boʻstonlar barpo etiladi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Xususan Shohizinda meʼmoriy majmuasiga mansub Shodimulk ogʻo maqbarasi, Shirinbeka ogʻo maqbarasi va boshqa quriladi. Shaharda Bibixonim jome masjidi, Amir Temurning qarorgohi Koʻksaroy va Boʻstonsaroylar qad koʻtaradi. Umuman olganda Samarqand sh. Amir Temur davrida oʻzining qad. oʻrni Afrosiyobyaan birmuncha jan.roqda butunlay yangitdan qurildi. Shahar tevaragi mustahkam qalʼa devori bilan oʻralib, Ohanin, Shayxzoda, Chorsu, Korizgoh, Soʻzangaron va Feruza kabi nomlar bilan ataluvchi 6 ta darvoza oʻrnatildi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan Zarafshon vodiysida oʻnlab sugʻorish tarmoqlari chiqarilib, dehqonchilik maydonlari kengaytirildi. Yangi qishloqlar barpo etildi. Ibn Arabshohning yozishicha, Amir Temur Samarqand atrofida qad koʻtargan bir qancha yangi qishloqlarni Sharqning mashhur shaharlari Dimishq (Damashq), Misr, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan atadi. Amir Temurning fikricha, Samarqand kattaligi, goʻzalligi hamda tevarak-atrofining obod etilganligi jihatidan dunyodagi eng yirik shaharlardan ham ustunroq turmogʻi lozim edi. ==== Fan va rassomlikning rivojlantirilishi ==== Amir Temurning harbiy yurishlari, jangu jadallarining oqibatlariga baho berilar ekan, shuni alohida taʼkidlash kerakki, uning faoliyati qoʻyilgan maqsad va rejalari jihatidan ikki bosqichga boʻlinadi. Birinchi bosqich (1360 – 86)da Amir Temur Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzish yoʻlida kurashdi, Movarounnahrni birlashtirishdan manfaatdor boʻlgan mahalliy zodagonlardan iborat ijtimoiy kuchlar (mulkdor dehqonlar, harbiylar, hunarmandlar, savdogarlar va ruhoniylar) yordamida tarqoq mulklarni birlashtirish uchun kurash olib bordi. Amir Temurning bu davrdagi faoliyati Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayoti taraqqiyoti yoʻlida shubhasiz ulkan ijobiy ahamiyat kasb etadi. Mamlakatda tarqoqpik tugatilib, markazlashgan davlatning tashkil topishi ijobiy oqibatlarga olib keldi. Mamlakat i.ch. kuchlarini va moʻgʻullarning bir yarim asrlik hukmronligi natijasida boʻhronga uchragan iqgisodni tiklash uchun qulayroq sharoit vujudga keldi. Ayni vaqnda xoʻjalikning asosi boʻlgan dehqonchilikda muayyan siljishlar roʻy berdi. Yangi-yangi ariq (kanal)lar qazilib, dehqonchilik maydonlari kengaydi. Hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo rivojlandi, fan va madaniyat ravnaq topib, shaharlar obodlashdi va gavjumlashdi. Amir Temur biror mamlakatni tasarrufiga olishdan avval albatta oʻsha joy aholisiga tinchlik yoʻlini taklif etgan, bu yoʻl inkor etilgan holdagina harbiy kuch ishlatgan. [[Fayl:Dorussiadat.JPG|thumb|left|Shahrisabzdagi Temur oʻgʻillari [[Gʻiyosiddin Jahongir|Jahongir]] va [[Umarshayx]]ning maqbarasi]] Amir Temur hayotligi chogʻidayoq saltanatni asosan toʻrt qism (ulus)ga boʻlib, oʻgʻil, nabiralariga taqsimlab bergan: Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston (markazi Hirot) Shohruxga, Gʻarbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironshohga, Fors, yaʼni Eronning jan. qismi (markazi Sheroz) Umarshayxga, Afgʻoniston va Shim. Hindiston (markazi Gʻazna, keyinchalik Balx) Pirmuhammadga suyurgʻol qilib berilgan. Amir Temur davlati oʻziga xos tartib-qoidalarga asoslangan holda idora etilgan (qarang [[Temuriylar davlati]]). Amir Temur asos solgan bu davlat Xuroson va Movarounnahrda XVI asr boshigacha mavjud boʻlib, Shayboniyxon tomonidan tugatilgan. Shoʻrolar tuzumi davrida Amir Temur. shaxsi va faoliyatiga adolatsizlik bilan yondoshilib, bir yoqlama baho berilib kelindi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng bunday qarashlarga barham berildi. Amir Temurning jahon tarixida tutgan oʻrni oʻz joyiga qoʻyila boshlandi. Oʻzbekistonda uning faoliyatini oʻrganishga va uni ommalashtirishga keng yoʻl ochildi. Uning nomi [[Oʻzbekiston]]da abadiylashtirildi. Koʻplab shahar va qishloqlardagi shoh koʻchalar, maydonlar, jamoa xoʻjaliklari, [[maktab]]lar, [[kinoteatr]]lar va boshqa uning nomi bilan ataldi. [[Islom Karimov]] tashabbusi va rahnamoligida [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Shahrisabz]] va boshqa shaharlarning markaziy maydonlarida Amir Temurga haykal oʻrnatildi, Toshkentdagi Amir Temur xiyobonida Temuriylar davri muzeyi barpo etildi (1996-yilda), „Amir Temur“ ordeni taʼsis etildi (1996-yilda) va Xalqaro Amir Temur jamgʻarmasi tashkil qilindi (1995-yilda). Toshkent, Samarqand va xorijiy mamlakatlarda [[YUNESKO]] rahbarligida hazrat Sohibqiron tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi (1996-yilda). Amir Temur haqida ikki qismdan iborat badiiy film, spektakllar va sheʼriy hamda nasriy asarlar yaratildi. == Temur va Fransiya qiroli == [[Fayl:Letter of Tamerlane to Charles VI 1402.jpg|thumb|upright|Temurning 1402-yildagi Fransiya qiroli mir Temur turk, arab va eronliklar tarixini chuqur bilgan.]]U davlat ahamiyatiga ega boʻlgan har bir masalani hal etishda, shu sohaning bilimdonlari va ulamolari bilan maslahatlashardi. Odatda tibbiyot, riyoziyot, falakiyot, tarix, adabiyot, tilshunoslik ilmi namoyandalari, shuningdek, ilohiyot va din sohasidagi mashhur ulamolar bilan suhbatlar oʻtkazardi. Amir Temur saroyida ulamolardan mavlono Abdujabbor Xorazmiy, mavlono [[Shamsuddin Munshi]], mavlono Abdullo Lison, mavlono [[Bahruddin Ahmad]], mavlono Nuʼmonuddin Xorazmiy, Xoʻja Afzal, mavlono Alouddin Koshiy, Jalol Xokiy va boshqa xizmat qilardi. [[Alisher Navoiy]]ga Amir Temurning ilm va maʼnaviyat aqliga koʻrsatgan gʻamxoʻrligi juda yoqar edi. Bu haqda Navoiy shunday degandi: „Agar Temur qayerda fan, madaniyat va sanʼat ahlini uchratsa, ularni oʻz homiyligiga olar, ularga izzat-ikrom koʻrsatar, ularning tarbiyasiga ahamiyat berar hamda bu zotlardan oʻz oliy majlisida nadim (maslahatchi) sifatida va boshqa lavozimlarda foydalanardi“. Amir Temur davrida savdo va hunarmandchilik gʻoyatda rivojlanadi. Yangi bozorlar, savdo rastalari barpo qilinadi. Klavixo Samarqand bozorlarida bugʻdoy va guruchning moʻlligi va arzonligi haqida gapirib, shahar hunarmandchiligi mahsulotlarini – atlas, kimxob, har xil ip va jun toʻqima mollar, moʻynali va ipakli poʻstinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar hamda boshqa mollarning serobligini ham taʼkidlaydilar. Bu davrda Amir Temur va uning joy Sulton Mahmudxon asir olingan noiblari Xitoy va Hindistondan Oʻrta Osiyo orqali Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlariga yoʻnalgan asosiy xalqaro savdo yoʻli – „Buyuk ipak yoʻli“ni nazorat qilib, savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashda, rabotlar, qalʼalar, koʻpriklar qurish yoʻlida muhim chora-tadbirlar koʻrdilar va Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida savdo-sotiq va elchilik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga gʻoyat katta eʼtibor berdilar. Amir Temur eng muhimi, Eron, Ozarbayjon va Iroqdagi mayda hukmdorlar oʻrtasidagi tarqoklik va boshboshdoqlikka barham berib, bu bilan nafaqat Movarounnahr, balki Uzoq va Yaqin Sharq mamlakatlarining iqtisodiy va madaniy taraqqiyotiga, xalqgar va mamlakatlarni bir-biri bilan yaqinlashtirishga ulkan hissa qoʻshdi. Amir Temur Yevropaning Fransiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va diplomatik aloqalar oʻrnatdi. == Diniy qarashlari == Amir Temur eʼtiqodli [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]] boʻlgan va u Movarounnahrda katta nufuzga ega boʻlgan tasavvufning [[Yassaviya]] tariqatiga mansub boʻlgan. Uning asosiy rasmiy diniy maslahatchisi va ulamosi hanafiy olimi Abd al-Jabbor Xorazmiy edi. Termizda u balxlik maʼnaviy rahnamosi Yassaviya tariqatining vakili Sayyid Barakaning taʼsiri ostiga tushgan. Shohruxning buyrug'i bilan Sayyid Baraka vafotidan soʻng Goʻri Amir maqbarasida Temurning yoniga dafn etilgan<ref>Devin DeWeese. „The Descendants of Sayyid Ata and the Rank of Naqīb in Central Asia“, ''Journal of the American Oriental Society'', Vol. 115, No. 4 (October–December 1995), pp. 612–634.</ref><ref>Vasilij Vladimirovič Bartold. ''Four studies on the history of Central Asia'', Vol. 1, p. 19.</ref><ref>Barbara Brend. ''Islamic art'', p. 130.</ref>. == Shaxsiyati == Temur harbiy daho va mohir taktik sifatida eʼtirof etiladi. U Markaziy Osiyodagi hukmronligi davrida oʻta beqaror siyosiy tuzilma ichida ish olib borib, koʻchmanchilarning sadoqatiga erishish va ularni oʻz ortidan ergashtirish borasida gʻayrioddiy qobiliyatga ega edi. Shuningdek, u nafaqat ichki sezgi, balki yuksak intellektual salohiyatga ega shaxs boʻlgan<ref name="Fischel">Walter Joseph Fischel, ''Ibn Khaldūn in Egypt: His Public Functions and His Historical Research, 1382–1406; a Study in Islamic Historiography'', University of California Press, 1967, p. 51, footnote.</ref>. Samarqandda va koʻplab safarlari davomida taniqli olimlar rahbarligida u fors, moʻgʻul va turkiy tillarni oʻrgangan (Ibn Arabshohning qayd etishicha, Temur arab tilida soʻzlasha olmagan). Shunga qaramay, u fors tiliga alohida eʼtibor qaratgan, chunki bu til nafaqat saroy tili, balki devonxona tili ham edi<ref>Roemer, H. R. „Timur in Iran.“ The Cambridge History of Iran, edited by Peter Jackson and Lawrence Lockhart, vol. 6, Cambridge University Press, Cambridge, 1986, pp. 86–87.</ref>. == Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi == [[Fayl:Пустая гробница Амира Тимура в Шахрисабзе.jpg|left|thumb|200px|Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi]] Shahrisabzdagi Hazrati Imom me’moriy majmuasining kirish peshtoqi yaqinida Amir Temurni dafn etish uchun «tayyorlangan joy» deb hisoblangan daxma joylashgan. Xonaning markazida tosh sarkofag bo‘lib, uni M. E. Masson, G. A. Pugachenkova va H. Sultonov o‘rganganlar. Daxma devorlariga Qur’ondan matnlar bitilgan. <ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, C.141</ref>. Matnlardan birining arab tilidan tarjimasi quyidagicha: «Ey Alloh, meni, ota-onamni, barcha mo‘min erkak va ayollarni, musulmon erkak va musulmon ayollarni, tiriklar va vafot etganlarni mag‘firat qil. Oramizdagi yaxshilik va hurmatni davomli et. Sen duolarga javob beruvchi, ne’matlarni ato etuvchi, ehtiyojlarni qondiruvchi, musibatlarni daf etuvchi va ezgu amallar sohibisan. Barcha yaxshilik Uning qo‘lidadir va U har narsaga qodirdir».<ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, с.142</ref>. Biroq Amir Temurning kutilmagan vafotidan so‘ng uning jasadi ona shahri Shahrisabzda emas, balki Samarqandda — nabirasi Muhammad Sulton uchun bunyod etilgan maqbaraga dafn qilindi. Keyinchalik ushbu maqbara Go‘ri Amir nomi bilan mashhur bo‘ldi. Bu voqea 1405-yil mart oyida yuz berdi. == Merosi == Amir Temurning qoldirgan merosi turlicha baholanadi. Uning hukmronligi davrida Markaziy Osiyo har tomonlama gullab-yashnagan. Mashhur mutafakkir Ibn Xaldun Temurni oʻsha davrdagi boshqa hukmdorlar uddalay olmagan ish – musulmon dunyosining katta qismini birlashtirgani uchun yuksak baholagan<ref>{{cite journal |author=Gies |first=Frances Carney |date=September–October 1978 |title=The Man Who Met Tamerlane |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |url-status=dead |journal=Saudi Aramco World |volume=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |archive-date=8 July 2011 |access-date=26 July 2011 |number=5 |archivedate=2011-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm }}</ref>. Temurning qisqa muddatli imperiyasi Movarounnahrda turkiy-forsiy anʼanalarning oʻzaro uygʻunlashishiga sabab boʻldi. Uning tasarrufiga kirgan aksariyat hududlarda, aholining etnik kelib chiqishidan qatʼi nazar, fors tili maʼmuriy boshqaruv va adabiy madaniyat (devon) tiliga aylandi. Shu bilan birga, uning hukmronligi davrida turkiy adabiyotga ham katta hissa qoʻshildi va turkiy madaniy taʼsir kengayib, rivojlandi. == Amir Temurning qabrini ochilishi == Samarqandda Temuriylar sulolasi vakillarining qabrlarini ochish ishlari ilk bor sovet davrida, 1924-yilda boshlangan. Samarqanddagi Oqsaroy maqbarasida dafn etilgan Temuriylar sulolasi vakillarining qabrlari 1924-yilda arxeolog M. M. Masson rahbarligida olib borilgan arxeologik tadqiqotlar davomida ochilgan. Shundan so‘ng, 1927-yilda Amir Temurning bosh xotini Saroy Mulk xonimning qabri qabr o‘g‘rilari tomonidan talon-toroj qilish maqsadida ochilgan.<ref>Рубен НАЗАРЬЯН. «А мумию женщины вернуть в саркофаг…» // Восток Свыше № 4 (32). Октябрь-декабрь 2013 г. С.25-28</ref> Temurning jasadi 1941-yil 19-iyunda maqbarasidan [[Eksgumatsiya|chiqarib olindi]] va uning qoldiqlari [[sovet]] [[antropolog]]lari [[Mixail Gerasimov|Mixail M. Gerasimov]], [[Lev Oshanin|Lev V. Oshanin]] va V. Y. Zezenkova tomonidan tekshirildi. Gerasimov Temurning bosh suyagi asosida uning qiyofasini tikladi va uning yuz tuzilishida „odatiy [[Mongoloid irqi|mongoloid]] xususiyatlar“, yaʼni zamonaviy tushunchadagi Sharqiy Osiyo elementlari mavjudligini aniqladi<ref name="oshanin">{{cite book |author=Oshanin |first=Lev Vasil'evich |url=https://books.google.com/books?id=guxKAAAAYAAJ |title=Anthropological composition of the population of Central Asia: and the ethnogenesis of its peoples |publisher=Peabody Museum |year=1964 |volume=2 |page=39}}</ref><ref>{{cite book |first=Gül |last= Berna Özcan |title=Diverging Paths of Development in Central Asia |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1351739429 |url=https://books.google.com/books?id=OuZ3DwAAQBAJ&pg=PT48}}</ref><ref>{{cite book|last=Yah|first=Lim Chong|title=Southeast Asia: The Long Road Ahead|url=https://books.google.com/books?id=EYFIDQAAQBAJ&pg=PA3|year=2001|publisher=World Scientific Publishing Company|location=Singapore|isbn=978-9813105843|page=3}}</ref>. Temur kallasining antropologik tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, u asosan „Janubiy Sibir mongoloid turiga“ mansub boʻlgan<ref>{{cite book|title=Russian Translation Series of the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology |date=1964 |publisher=Harvard University |url=https://books.google.com/books?id=f5ZAAQAAIAAJ&q=cranium+}}</ref>. Boʻyi 5 fut 8 dyuym (173 santimetr) boʻlgan Temur oʻz davri uchun baland boʻyli hisoblangan. Tekshiruvlar Temurning jarohatlari tufayli oqsoq boʻlganini va oʻng qoʻli quriganini tasdiqladi<ref>{{cite book |author=Gerasimov |first=Mikhail Mikhailovich |title=The face finder |publisher=Hutchinson |year=1971 |isbn=978-0091055103 |page=135}}</ref>. Uning oʻng son suyagi tizza qopqogʻi bilan birga bitib ketgan va tizza boʻgʻimining tuzilishi uning oyogʻi har doim bukilgan holatda boʻlganini, shu sababli uning yaqqol oqsoqlanganini koʻrsatadi. U keng koʻkrakli boʻlgan, sochlari va soqoli esa qizgʻish tusda boʻlgan<ref>{{cite book |last1=Congress |first1=United States |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the United States Congress |publisher=U.S. Government Printing Office |page=A7238 |url=https://books.google.com/books?id=PKDGIuJg16YC&pg=SL1-PA7238}}</ref>. === Sanʼatda === * Tamburlaine the Great, I va II qismlar (inglizcha, 1563–1594): Christopher Marlowe qalamiga mansub pyesa. * Tamerlan ou la mort de Bajazet [Temurlang yoki Boyazidning oʻlimi] (1675): Jacques Pradon pyesasi. * Tamerlane (1701): Nicholas Rowe pyesasi (inglizcha). * Tamerlano (1724): George Frideric Handelning Jacques Pradonning 1675-yildagi pyesasiga asoslangan, italyan tilidagi operasi. * Bajazet (1735): Antonio Vivaldi operasi, unda Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Il gran Tamerlano (1772): Josef Mysliveček operasi, unda ham Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Timour the Tartar (1811): Matthew Lewisning otliq dramasi. * Tamerlane (1827-yilda nashr etilgan): Edgar Allan Poening ilk bor chop etilgan dostoni. * Turandot (1924): Giacomo Puccini operasi (libretto mualliflari Giuseppe Adami va Renato Simoni), unda Temur – taxtdan tushirilgan, koʻzi ojiz sobiq Tartary qiroli va bosh qahramon Calafning otasi sifatida tasvirlangan. * Lord of Samarkand (The Lame Man) (1932-yilda nashr etilgan): Robert E. Howard hikoyasi, unda Temur siymosi paydo boʻladi. * Nesimi (1973): Ozarbayjon filmi, unda Temur rolini Yusif Veliyev ijro etgan. * Tamerlan (2003): Kolumbiyalik yozuvchi Enrique Serrano tomonidan ispan tilida yozilgan roman<ref>{{cite book |author=Serrano |first=Enrique |title=Tamerlan (Biblioteca Breve) |url=https://archive.org/details/tamerln0000serr |date=2 January 2011 |publisher=Planeta Colombiana Editorial |isbn=978-9584205407 |edition=Spanish}}</ref>. * Dnevnoy dozor (ruscha: Дневной дозор) (2006): Rossiya filmi. Unda Temurning yoshligini Emir Baygazin, yetuklik davrini esa Gani Kuljanov ijro etgan<ref>{{cite web |title=''Day Watch''{{snd}}Full Cast & Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |publisher=[[IMDb]] |access-date=31 August 2020 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731041227/https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |url-status=live }}</ref>. * Age of Empires II: Definitive Edition (2019): „Tamerlane“ deb nomlangan olti bobdan iborat kampaniyani oʻz ichiga olgan videooʻyin<ref>{{cite magazine|url=https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|title=Age of Empires 2: Definitive Edition review|magazine=PC Gamer|date=12 November 2019|access-date=11 June 2020|archive-date=20 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520014355/https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|url-status=live}}</ref>. === Yodgorliklar === * Hozirgi Oʻzbekiston hududida oʻnlab geografik obyektlar, gʻorlar va aholi punktlari mavjud boʻlib, xalq xotirasida ularning tarixi Amir Temur nomi bilan bogʻlanadi. * Oʻzbekistonning koʻplab shaharlarida markaziy koʻchalar va xiyobonlarga Amir Temur nomi berilgan. * Amir Temurning gerbi Rossiya imperiyasi davrida (1868–1917) Samarqand viloyati gerbi tarkibiga kiritilgan. * [[Amir Temur xiyoboni]] 1994-yilda hozirgi nomini oldi. * Toshkent shahridagi Amir Temur xiyobonida haykaltarosh I. Jabborov tomonidan yaratilgan bronza otliq Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Shahrisabz]] shahrida Amir Temur buyrugʻi bilan qurilgan [[Oqsaroy]] saroyi xarobalari yaqinida ham Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Samarqand]] shahrida oʻrnatilgan Amir Temur haykalida u oʻrindiqda oʻtirgan holda, ikki qoʻli bilan qilichga tayangan tarzda tasvirlangan. * 1996-yilda Toshkent shahrida [[Temuriylar tarixi davlat muzeyi]] ochilgan. * 1996-yili Oʻzbekistonda [[Amir Temur ordeni]] taʼsis etilgan. * 1996-yilda Oʻzbekistonda Amir Temurga bagʻishlangan pochta markasi ham chiqarilgan. <gallery mode="packed" heights="160px"> File:Amir Temur (Tamerlane) statue in Samarkand.jpg|Samarqanddagi haykal File:Amir-Timur-Museum Taschkent 01.jpg|Temuriylar tarixi davlat muzeyi </gallery> == Bolalari == === Temurbekning oʻgillari va ularning bolalari === # '''<big>Muhammad Jahongir Mirzo</big> (1356-1376)''' ## ''<big>Muhammad Sulton Mirzo</big>'' <big>(1376-1403)</big> ### Muhammad Jahongir Mirzo (1396-1433) #### Muhammad Sulton Mirzo (1423-1448) #### Halil Sulton Mirzo (1426-1459) ##### Muhammad Umar Mirzo (1442-1471) ### Sad Vaqqos Mirzo (1399-1418) ### Yahyo Mirzo (1400-1408) ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1376-1407)</big> ### Qaydu Mirzo (1397-1418) ### Xolid Mirzo (1399-1427) ### Sad Vaqqos Mirzo (1400-1418) ### Qaysar Mirzo (1401-1418) ### Jahongir Mirzo (1402-1433) ### Buzanjar Mirzo (1402-1429) ### Sanjar Mirzo (1403- 1429) # '''<big>Umar Shayx Mirzo (1356-1394)</big>''' ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1379-1410)</big> ### Umarshayx Mirzo (1406-1416) ### Solih Mirzo (1406-1452) ## ''<big>Rustam Mirzo</big>'' <big>(1381-1424)</big> ### Usmon Mirzo (1400-1424) ### Sulton Ali Mirzo (1402-1422) ## <big>''Iskandar Mirzo (1384-1415)''</big> ### Pir Ali Mirzo (1406-1416) ## ''<big>Ahmad Mirzo (1388-1425)</big>'' ## <big>''Saydi Ahmad Mirzo (1391-1429)''</big> ### Ahmad Mirzo (1420-1498) #### Muhammad Sulton Mirzo (1458-1484) ### Usmon Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Abdulboqi Mirzo (aniq emas-1507) ## ''<big>Boyqaro Mirzo (1393-1423)</big>'' ### Muhammad Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Sulton Uvays Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ### Muzaffar Mirzo (1409-1429) ### Gʻiyosiddin Mansur Mirzo (1413-1445) #### Boyqaro Mirzo (1430-1487) ##### Sulton Muhammad Mirzo (1451-1483) ##### Sulton Vays Mirzo (1454-1487) ###### Sulton Muhammad Mirzo (1472-1501) ##### Sulton Iskandar Mirzo (1460-1487) ##### '''Abulgʻozi Sulton Husayn Boyqaro Mirzo (1438-1506)''' ###### Badiuz-Zamon Mirzo (1458-1515) ####### Muhammad Moʻmin Mirzo (1486-1497) ####### Muhammad Zamon Mirzo (1496-aniq emas) ###### Shohgʻarib Mirzo (1470-1496) ###### Abu Turob Mirzo (1472-1498) ####### Suxrob Mirzo (1490-1509) ###### Abul Muhsin Mirzo (1472-1507) ####### Sulton Muhammad Boyqaro Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ###### Muzaffar Husayn Mirzo (1473-1509) ###### Muhammad Husayn Mirzo (1476-1503) ###### Muhammad Muhsin Mirzo (1476-1507) ###### Muhammad Maʼsum Mirzo (1476-1501) ###### Haydar Mirzo (1477-1503) ###### Faridun Husayn Mirzo (1478-1509) ###### Ibrohim Husayn Mirzo (1478-1505) ###### Farruh Husayn Mirzo (1480-1503) ###### Ibn Husayn Mirzo (1480-1513) ###### Muhammad Qosim Mirzo (1482-1507) # '''<big>Mironshoh Mirzo</big>''' (1366-1408)</big> ## # '''<big>Shohruh Mirzo</big>''' (1377-1447) ## [[Mirzo Ulugʻbek]] (1394-1449) ### [[Mirzo Abdullatif]] (1420-1450) ### Ibodullo Mirzo ### Xasiba Sulton Xonzoda ### Abdulla Mirzo ### Abdurahmon Mirzo ### Abdulaziz (aniq emas-1449) ### Robiya Sultonbegim ## [[Boysungʻur]] ### [[Alouddavla]] #### [[Ibrohim Mirzo ibn Alouddavla|Ibrohim Mirzo]] ### [[Sulton Muhammad (temuriyzoda)|Sulton Muhammad]] #### [[Yodgor Mirzo]] ### [[Abulqosim Bobur]] ## [[Ibrohim Mirzo]] ### [[Abdullo Mirzo]] ## Mirzo Suyurg‘atmishxon ## [[Muhammad Joʻgiy Mirzo]] === Amir Temurning qizlari === * Begi aka (1382-yilda vafot etgan) – Turmish ogʻa tomonidan. Amir Muso Tayichiudning oʻgʻli Muhammad begim bilan oila qurgan ** Sulton Husayn Toychiud * Sulton Baxt Begim (1429-1430-yilda vafot etgan) – Oʻljay Turxan ogʻa tomonidan. Birinchi turmushi Muhammad Mirke Apardi bilan, ikkinchi turmushi 1389-1390 Sulaymon Shoh Duglat bilan * Saodat Sulton – Dilshod ogʻa * Bikijan – Mengli ogʻa * Qutlugʻ Sulton ogʻa – Togʻay Turxon ogʻa == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Crummey |first1=Robert O. |title=The Formation of Muscovy 1300 - 1613 |date=6 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87200-9 |url=https://books.google.com/books?id=MMwFBAAAQBAJ |language=en}} * {{cite book |last=Foltz |first=Richard |author-link=Richard Foltz |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2019 | url=https://books.google.com/books?id=1ca6EAAAQBAJ |isbn=978-1784539559 }} * {{Cite book |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=The Rise and Rule of Tamerlane |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0521633840 |url=https://books.google.com/books?id=1Nzh_9DZ5DYC }} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |place=London, England |publisher=HarperCollins |year=2004 |isbn=9780306815430}} * {{cite book |last=Melville |first=Charles |editor-first1=Charles |editor-last1=Melville |title=The Timurid Century: The Idea of Iran, Volume IX |url=https://books.google.com/books?id=czDaDwAAQBAJ |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2020 |isbn=978-1838606152 |doi=10.5040/9781838606169 |location=[[University of Cambridge]], Cambridge, England |s2cid=242682831 }} * {{cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 |url=https://archive.org/details/lastcenturiesofb0000nico |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0521439916}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas Valentine |last2=Steinberg |first2=Mark D. |title=A History of Russia |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515394-1 |url=https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |archive-date=7 September 2024 |access-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907150339/https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last=Tsai |first=Shih-Shan Henry |title=Perpetual Happiness: the Ming Emperor Yongle |url=https://archive.org/details/perpetualhappine0000tsai |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |year=2002 |isbn=978-0295981246 |oclc=870409962}} * {{EB1911 |wstitle=Timūr |volume=26 |pages=994–995 |first=Frederic John |last=Goldsmid |author-link=Frederic John Goldsmid}} {{Refend}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Cite book |last=Abazov |first=Rafis |title=The Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia |year=2008 |pages=56–57 |chapter=Timur (Tamerlane) and the Timurid Empire in Central Asia |doi=10.1057/9780230610903 |isbn=978-1-4039-7542-3 |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230610903_25}} * Forbes, Andrew, & Henley, David: „[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&acid=120613150427&aiid=120613151433 Timur’s Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]“ (CPA Media). * González de Clavijo, Ruy; ''Embassy to Tamerlane, 1403–1406'', translated by Guy Le Strange, with a new Introduction by Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). {{ISBN|978-1843821984}}. ** [https://books.google.com/books?id=PnlWAAAAcAAJ ''Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez De Clavijo to the Court of Timour, at Samarcand, A. D. 1403–6'']{{snd}}Full text at [[Google Books]]. * {{Cite journal |last=Knobler |first=Adam |title=Timur the (Terrible/Tartar) Trope: a Case of Repositioning in Popular Literature and History |journal=Medieval Encounters |volume=7 |issue=1 |pages=101–112 |year=2001 |doi=10.1163/157006701X00102}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |title=Tamerlane: The Earth Shaker |location=London, England |publisher=Thorndon Butterworth |date=1929 |type=Hardback |url=https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20200628}} * Marlowe, Christopher. ''Tamburlaine the Great''. Ed. J. S. Cunningham. Manchester University Press, Manchester 1981. * {{Cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |date=1998 |title=Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy |jstor=25183464 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=8 |issue=1 |pages=21–41 |doi=10.1017/S1356186300016412 |s2cid=154734091 |issn=1356-1863}} * Marozzi, Justin. „Tamerlane“, in: ''The Art of War: great commanders of the ancient and medieval world'', Andrew Roberts (editor), London, England: Quercus Military History, 2008. {{ISBN|978-1847242594}}. * {{cite journal |last=May |first=Timothy |title=Timur ("the Lame") (1336–1405) |journal=The Encyclopedia of War}} * {{Cite journal |last=Novosel'tsev |first=A. P. |date=1973 |title=On the Historical Evaluation of Tamerlane |journal=Soviet Studies in History |volume=12 |issue=3 |pages=37–70 |doi=10.2753/RSH1061-1983120337 |issn=0038-5867}} * Paksoy, H. B. [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html „Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226233733/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html |date=26 February 2021 }}. * Shterenshis, Michael V. „Approach to Tamerlane: Tradition and Innovation.“ Central Asia and the Caucasus 2 (2000). * {{Cite journal |last=Sykes |first=P. M. |date=1915 |title=Tamerlane |url= |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |volume=2 |issue=1 |pages=17–33 |doi=10.1080/03068371508724717 |issn=0035-8789}} * Yüksel, Musa Şamil. „Timur’un Yükselişi ve Batı'nın Diplomatik Cevabı, 1390–1405.“ ''Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi'' 1.18 (2005): 231–243. == Havolalar == * {{Commons category-inline|Timur}} {{Vikiiqtibos}} [[Turkum:Amir Temur]] [[Turkum:1336-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1405-yilda vafot etganlar]] la8l9ad2g4gkhendlucckw8i86u1xkj 6218604 6218593 2026-07-28T13:07:34Z Khorazmiy 7007 /* Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi */ 6218604 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Amir Temur | title = {{ubl|[[Bek|Bek]]|[[Sulton]]<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1847|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=9|page=377}}</ref>|[[Koʻragon|Koʻragon]]{{sfn|Manz|1999|p=14}}|[[Gʻozi]]<ref name=":3">{{Cite journal |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2009 |title=Lord of the Auspicious Conjunction: Origins of the Ṣāḥib-Qirān |journal=Iran & the Caucasus |volume=13 |issue=1 |pages=93–110 |doi=10.1163/160984909X12476379007927 |jstor=25597394 |issn=1609-8498}}</ref>}} | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur_reconstruction03.jpg | tasvir_eni = | alt = | izoh = Temurning bosh suyagi asosida amalga oshirilgan yuz rekonstruksiyasi, [[Mixail Gerasimov]] tomonidan bajarilgan. | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Amir|amiri]] | moretext = | reign = | reign-type = | toj kiyish = 1370-yil 9-aprel, [[Balx]] | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = [[Xalil Sulton]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = {{birth date|1336|4|9|df=y}} | tugʻilgan_joyi = Kesh, Chigʻatoy ulusi (bugungi Shahrisabz, [[Oʻzbekiston]]) | vafot_sanasi = {{death date and age|1405|2|18|1336|4|9|df=y}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Oʻtror}} (bugungi Oʻtror, Qozogʻiston) | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = [[Goʻri Amir]], [[Samarqand]], (Oʻzbekiston) | turmush_oʻrtogʻi = Turmush Ogʻo<br />Oʻljay Turkon Ogʻo<br />Choʻlpon Mulk Ogʻo<br />Saroy Mulk xonim<br />Tuman Ogʻo<br />Dilshod Ogʻo<br />Tukal Xonim<br />Ruh Parvar Ogʻo | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = [[Jahongir Mirzo]]<br />[[Umarshayx Mirzo]]<br />[[Mironshoh Mirzo]]<br />[[Shohruh Mirzo]] | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy =[[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar]] | otasi = Amir Taragʻay | onasi = Takina Xotin | dini =[[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Islom (sunniy)]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | module = '''Harbiy faoliyati''' {{Tree list}} {{hidden begin}} * [[Temuriylar istilolari va bosqinlari|Temuriylar istilolari]] (1370-1405) ** [[Jangi loy|Loy jangi]] ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Janubiy Osiyo (1370)|Balx qamali]] ** Urganchni egallanishi ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Markaziy Osiyo|Hirotning egallanishi]] ** Sultoniya qamali ** Tabrizni ishgʻol qilish (1386) ** [[Isfahon qamali (1387)]] ** Sherozni ishgʻol qilish ** [[Bag‘dod qamali (1393)]] ** Anjudanning bosib olinishi ** [[Qunduzcha jangi]] ** [[Terek jangi (1395)]] ** [[Astraxan qamali (1395)]] ** Azoqning egallanishi ** Majar shahrining egallanishi ** Ukekning egallanishi ** [[Saroy qamali (1395)]] ** Yelets qamali ** Azov qamali ** [[Birtvisi qamali (1403)]] ** [[Tbilisi qamali (1386)]] ** [[Darbandning egallanishi]] ** [[Yerevanning egallanishi]] ** [[Ushkudzhe jangi]] ** [[Xonqal’a jangi (1395)]] ** [[Moʻlton qamali (1398)|Moʻlton qamali]] ** [[Uchning egallanishi]] ** [[Tulamba qamali]] ** Lohur qamali (1398) ** Bhatner qamali ** [[Dehlining talon-taroj qilinishi|Dehlining egallanishi (1398)]] ** [[Halab qamali|Halab qamali (1400)]] ** [[Damashq qamali|Damashq qamali (1400)]] ** [[Sivas qamali]] ** [[Bagʻdod qamali (1401-yil)]] ** [[Anqara qamali]] ** [[Anqara jangi]] ** [[Bursaning egallanishi (1402)]] ** [[Smirna qamali]]{{hidden end}} |sulola=[[Temuriylar|Temuriylar sulolasi]]}} '''Amir Temur''' (toʻliq ismi: '''''Amir Temur ibn Amir Taragʻoy ibn Amir Barqul''''') ([[1336-yil]] [[9-aprel]], [[Kesh]] – [[1405|1405-yil]] [[18-fevral]], [[Oʻtror]]) – [[Oʻrta asr|oʻrta asrlar]]ning davlat arbobi, buyuk sarkarda, qoʻmondon, markazlashgan davlat asoschisi. [[Eron]], [[Mesopotamiya]], [[Xuroson]], [[Shimoliy Hindiston]], [[Onadoʻli]] va [[Markaziy Osiyo]] hududlarini oʻz ichiga olgan [[Temuriylar davlati]]ga asos solgan hamda [[Temuriylar sulolasi]]ning birinchi hukmdori hisoblanadi<ref name=":4">{{Книга |ссылка=https://www.academia.edu/91154476/The_Timurid_Dynasty |автор=John E. Woods |заглавие=The Timurid Dynasty |год=1990 |язык=en |место=Bloomington, IN |издательство=Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies |страницы=8—9}}</ref>. Amir Temur Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, [[meʼmorchilik]], [[sanʼat]] va [[adabiyot]] homiysi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>{{cite book |author=Meri |first=Josef W. |url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC |title=Medieval Islamic Civilization |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415966900 |page=812}}</ref><ref>{{cite web |title=Timur {{!}} Biography, Conquests, Empire, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Timur |access-date=28 September 2022 |website=www.britannica.com}}</ref>. Temur sanʼatning buyuk homiysi ham hisoblangan; u [[Ibn Xaldun]], [[Hofiz Sheroziy]] va [[Hofizi Abru]] kabi olim va shoirlar bilan muloqotda boʻlgan. Temurning hukmronlik davri [[Temuriylar renessansi]]ga yoʻl ochgan. 1320-yillarda [[Movarounnahr]]da (hozirgi Oʻzbekiston) turkiylashgan moʻgʻul qabilasi [[Barlos|barlos]]lar oilasida tugʻilgan. Temur 1370-yilga kelib Gʻarbiy [[Chig‘atoy ulusi]] ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yerdan boshlab Temur bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirib, [[Oltin O‘rda]] xonlarini, [[Mamluklar davlati|Misr va Suriya mamluklarini]], yuksalib borayotgan [[Usmonli imperiyasi]]ni, shuningdek, Hindistondagi [[Dehli sultonligi]]ni magʻlub etdi va shu tariqa [[Islom dunyosi|islom olami]]dagi eng qudratli hukmdorga aylandi<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|title=Counterview: Taimur's actions were uniquely horrific in Indian history|first=Girish|last=Shahane|date=28 December 2016|website=Scroll.in|access-date=28 December 2016|archive-date=9 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109023347/https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|url-status=live}}</ref>. Ushbu fathlar Temuriylar saltanatining barpo etilishiga olib keldi, biroq mazkur imperiya Temurning vafotidan koʻp oʻtmay parchalanib ketdi. Temur bir necha tillarni, jumladan, hozirgi [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Uygʻur tili|uygʻur]] tilining ajdodi boʻlgan [[chig‘atoy tili]]ni, shuningdek, diplomatik yozishmalarda qoʻllangan [[Mumtoz moʻgʻul tili|moʻgʻul]] va [[Fors tili|fors]] tillarini bilgan. Temur [[Yevrosiyo dashti|Yevrosiyo dashtlarining]] soʻnggi yirik [[Ko‘chmanchi davlat|koʻchmanchi fotihi]] edi va uning saltanati XVI-XVII asrlarda yanada tartibli hamda barqaror boʻlgan [[Porox imperiyalari|islom porox imperiyalari]] yuksalishi uchun zamin yaratdi<ref>{{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400–2000 |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |isbn=978-1596917606 |pages=29, 92 |author-link=John Darwin (historian)}}</ref>{{sfn|Manz|1999|p=1}}<ref name="Marozzi2006">{{cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |url=https://archive.org/details/isbn_9780306814655 |url-access=registration |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0306814655 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780306814655/page/342 342]}}</ref>. Amir Temur oʻzini „Islom qilichi“ deb atagan. Hukmronligining oxiriga kelib, Temur Chigʻatoy ulusi, [[Hulokuiylar davlati]] va Oltin Oʻrdaning barcha qoldiqlari ustidan toʻliq nazorat oʻrnatdi, hattoki Xitoyda [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasini]] qayta tiklashga urindi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', Canongate Books, 2011, {{ISBN|978-0857861252}}, section "Timur".</ref>. U zabt etgan barcha hududlar orasida Xorazm eng ko‘p ziyon koʻrdi, chunki bu o‘lka Temurga qarshi bir necha bor isyon ko‘targan edi. Temur Xorazmga besh marotaba yurish qilgan. Temur 1411-yildan 1449-yilgacha Markaziy Osiyoni boshqargan astronom va matematik, Temuriy sulton [[Mirzo Ulugʻbek]]ning bobosi hamda [[Boburiylar imperiyasi]] asoschisi [[Bobur]]ning (1483–1530) katta bobosi (toʻrtinchi avlodi) boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9072544 |title=Timur |publisher=Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition |year=2007 |url-access=subscription |access-date=26 November 2007 |archive-date=25 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325180324/https://academic.eb.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="EI">{{cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |access-date=24 April 2014 |last=Manz |first=Beatrice F. |edition=2nd |volume=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207013949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |archive-date=7 February 2015 |url-status=dead}}</ref>. == Umumiy tavsifi == === Ismi va shajarasi === [[File:Timur genealogical portrait, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|thumb|right|Temurning genealogik portreti, 1405-1409, Samarqand (TSMK, H2152)]] Toʻliq ismi arab anʼanasiga ([[ism]]–[[nasab]]–[[nisba]]) muvofiq '''Temur ibn Taragʻay Barlas''' (arabcha: ''تيمور ابن ترغيى برلس‎''), yaʼni barlos qabilasidan boʻlgan Taragʻayning oʻgʻli Temur shaklida boʻlgan. [[Turkiy tillar]]da Temur (Temür, Temir) soʻzi „temir“ maʼnosini anglatadi. Kastiliya elchisi [[Klavixo (elchi)|Ruy González de Clavijo]] uni Temurbek deb atagan<ref>Klavixo, Rui Gonsales de. Dnevnik puteshestviya v Samarkand ko dvoru Timura (1403—1406). Per. so staroispanskogo, predisl. i komment. I. S. Mirokovoy. – M.: Nauka. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1990, s.15</ref>. Keyingi davr fors manbalarida koʻpincha eronlashtirilgan Temur Lang (forscha: تیمور لنگ‎), yaʼni „Oqsoq Temur“ laqabi uchraydi<ref name="britannica">{{Cite news|title=Timur {{!}} Turkic conqueror|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-08-28|language=en|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504132629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur}}</ref>. Keyinchalik bu nom Gʻarb tillariga Tamerlan, Tamerlane, Tamburlaine, Timur Lenk shakllarida kirib kelgan<ref>Yarlik xana Zolotoy Ordi Toxtamisha k polskomu korolyu Yagaylu 1392—1393 goda. Izdan knyazem M. A. Obolenskim. – Kazan, 1850.</ref>. Rus manbalarida u Temir Aksak (yaʼni „Oqsoq Temir“) deb atalgan. Shuningdek, eski tatar manbalarida Aqsak-Temur shakli ham uchraydi. Amerikalik tarixchi John E. Woods oʻzining „Temurning genealogiyasi“ nomli maqolasida Temur shajarasi aynan Amir Temur davrida boshlanganini koʻrsatgan<ref>Manz, Beatrice Forbes. „Temür and the Problem of a Conqueror’s Legacy.“ Journal of the Royal Asiatic Society 8.1 (1998, p.37</ref>. Temur chingiziylar sulolasiga mansub boʻlmagani sababli, rasmiy ravishda xon unvonini olish huquqiga ega emas edi va shu bois u doimo faqat amir (yaʼni sarkarda, hukmdor) unvoni bilan atalgan. Biroq, 1370-yilda u [[Bibixonim|Saroy Mulk Xonim]]ga uylanib, [[Chingiziylar|chingiziylar]] sulolasi bilan qarindoshlik rishtalarini oʻrnatgan. Shundan soʻng u Temur Koʻragon (forscha: تيمور گوركان‎, ''Temūr Gurkānī'') nomini qabul qilgan<ref>''Sultanov T. I.'' Podnyatie na beloy koshme. Potomki Chingiz-xana. – Almati: Dayk-press, 2001, s. 97</ref>. „[[Koʻragon]]“ soʻzi moʻgʻulcha ''kürügän'' yoki ''khürgän'' soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „xonning kuyovi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu esa Temurning chingiziylar bilan qarindoshlik aloqalariga ega ekanini bildirgan<ref name=autogenerated5>''Ibn Arabshax.'' Istoriya Amira Temura. T., 2007</ref>. Fors va turkiy oʻrta asr manbalarida Temur, shuningdek, Sohibqiron (forscha: صاحب كران‎) deb ham atalgan. Bu soʻzning asl maʼnosi ikki sayyora (masalan, Zuhra va Mushtariy yoki Zuhra va Quyosh) birlashgan paytda tugʻilgan inson deganidir. Koʻchma maʼnoda esa bu unvon baxtli, ulugʻ taqdir egasi maʼnosini bildirgan<ref>Mir Muxammed Amin-i Buxari. Ubaydalla-name. Tashkent. AN UzSSR. 1957.</ref>. === Yoshlik yillari, oilasi, kelib chiqishi === Amir Temur [[Shaʼbon|shabon]] oyining yigirma beshida, hijriy yetti yuz oʻttiz oltinchi yilda (09.04.1336), oʻn ikki hayvonli Turk yilligiga koʻra sichqon yilida [[Kesh|Kesh shahri]] yaqinidagi [[Xoʻja Ilgʻor (qishloq)|Xoʻja ilgʻor]] qishlogʻida tugʻilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=M.Oltinov |title=Amir Temurning milliy davlatchilik siyosati: tarix va hozirgi zamon |date=2006 |publisher=Fan |location=Toshkent |isbn=5-648-03382-6 |page=19 |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Amerikalik tarixchi [[Beatrice Forbes Manz]] Temurbekning tugʻilgan yilini oʻn toʻrtinchi yuz yillikning yigirmanchi yillariga toʻgʻri kelishi kabi qarashlarini oldinga surib keladi. Bunga sabab qilib Temurbekning 1336-yilda tugʻilganligi toʻgʻrisidagi yozuvlar uning davridan keyin yozilganini va uning davriga tegishli bir nechta manbalardagi voqealarda Temurbekning yoshi uning 1320-yillar oxirida tugʻilganini koʻrsatishini aytadi<ref>{{cite encyclopedia |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/timur-lang-COM_1223?lang=en |last=Manz |first=Beatrice F. |date=24 April 2012 |editor1=Bearman |editor-first=P. |quote=The birthdate commonly ascribed to Tīmūr, 25 S̲h̲aʿbān 736/8 April 1336, is probably an invention from the time of his successor S̲h̲āh Ruk̲h̲ [q.v.], the day chosen for astrological meaning and the year to coincide with the death of the last Il-K̲h̲ān |section=Tīmūr Lang |editor2=Th. Bianquis |editor3=C. E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W. P. Heinrichs}}.</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane and the Symbolism of Sovereignty |journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]] |volume=21 |issue=1–2 |pages=105–122 |date=1988 |issn=0021-0862 |jstor=4310596 |doi=10.1080/00210868808701711}}</ref>. Biroq birorta tarix kitoblarida Temurbekning tugʻilgan yili 1336-yil emas, balki boshqa yil ekanligi toʻgʻrisida belgi umuman uchramaydi. Temurning yoshligi Keshda kechadi. Otasi Taragʻaybek oʻz chogʻining odatlariga koʻra Temurbekka ot minish, ov qilish, yoydan oʻq otishni oʻrgatuvchilarni tayin qiladi. 18-20 yoshlarida tulporlarni yaxshi ajrata oladigan epchil otliq va qoʻrqmas bahodir boʻlib ulgʻayadi. Temurbek oʻzi toʻgʻrisida kitobida 21 yoshga toʻlganida otasining hosili yaxshi boʻlganini, qoramol va yilqilar koʻp bolalaganini, oʻzi ularni 10 tadan qilib ishchilariga boʻlib berganini yozadi. Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli doʻstlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarkara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilgan. Otasi [[Taragʻay|Amir Taragʻay]] (oʻrta chogʻ turkchasida Taragʻay – qoraquyruq qushi) [[barlos]] qabilasining beklaridan biri va qabilaning asosiy 5 ta urugʻidan birining yetakchisi edi<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, {{ISBN|978-0195177268}}, p. 101.</ref><ref>G. R. Garthwaite, ''The Persians'', Malden, {{ISBN|978-1557868602}}, MA: Blackwell Pub., 2007. [https://books.google.com/books?id=RpiywbMvG5gC&pg=RA1-PA148 p.148]. Quotation: "Timur’s tribe, the Barlas, had Mongol origins but had become Turkic-speaking … However, the Barlus tribe is considered one of the original Mongol tribes and there are „Barlus Ovogton“ people who belong to Barlus tribe in modern Mongolia."</ref><ref>M. S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, {{ISBN|9231034677}}, p. 320. „One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkic population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …“</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=2016 |title=ТИМУ́Р ТАМЕРЛАН |encyclopedia=[[Great Russian Encyclopedia]] |publisher=Great Russian Encyclopedia |location=[[Moscow]], Russia |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |access-date=26 October 2023 |editor-last=Kravets |editor-first=S. L. |volume=32: Televizionnaya bashnya – Ulan-Bator |language=ru |trans-title=Timúr Tamerlan |isbn=978-5-85270-369-9 |quote=Сын бека Тарагая из тюркизированного монг. племени барлас |display-editors=etal |trans-quote=Son of Bek Taragai from the Turkified Mongol Barlas tribe |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |url-status=live |archivedate=2023-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 }}.</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Timur|title=Timur|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=5 September 2023|at=§ Life|quote=Timur was a member of the Turkicized Barlas tribe, a Mongol subgroup that had settled in Transoxania (now roughly corresponding to Uzbekistan) after taking part in Genghis Khan's son Chagatai's campaigns in that region.|access-date=26 October 2023|archive-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617233354/https://www.britannica.com/biography/Timur|url-status=live}}</ref>. Taragʻaybek Chigʻatoy ulusining taniqli beklaridan biri boʻlib, [[Kesh]] viloyatida amirlik qilgan. Amir Taragʻay yillik Ili daryosi boʻyida Xon tomonidan chaqiriladigan yurt beklarining qurultoyiga chaqirilgan va bunday yigʻinlarda qoldirmasdan qatnashgan. Butga topinuvchi oʻlaroq tugʻilgan Taragʻaybek Chigʻatoy ulusi orasida birinchilardan boʻlib islom dinini qabul qilgan. Otasi [[Barqul Noʻyon]]dek Taragʻaybek harb va siyosat ishlariga qiziqmagan va asosan islom dinini oʻrganish bilan umrini kechirgan. Temurbek tez-tez qabrini ziyorat qiladigan va keyinchalik qabri ustiga maqbara (1373–1374) qurdirgan [[Shamsuddin kulol|Shamsiddin Kulol]] Taragʻaybekning piri boʻlgan. [[Sharofiddin Ali Yazdiy]] taʼkidlashiga koʻra: <blockquote>"ulamo va sulaho va muttaqiylarga mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi…"</blockquote> Onasi [[Takina xotun]] (Takina Mohibegim) tug'ilgan joyi to'g'risida Amir Temur davridagi manbalarda ma'lumot berilmagan. Zafarnomada yolgʻiz otigina keltirilgan. 1403-yilda Temurbek [[Jenoa]], [[Fransiya]], [[Angliya]] qirollariga elchi qilib yuborgan, Sultoniya bosh rohibi (arxiyepiskop) [[Johannes de Galonifontibus]] Takina Xotunning oddiy oiladan ekanini yozadi<ref name=DicksonP97>{{cite journal|first=John E.|last=Woods|author-link=John E. Woods (historian)|editor1=Martin Bernard Dickson|editor1-link=Martin B. Dickson|editor2=Michel M. Mazzaoui|editor3=Vera Basch Moreen|title=Timur's Genealogy|journal=Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson |url=https://books.google.com/books?id=yxmCAAAAIAAJ|year=1990|publisher=University of Utah Press|isbn=978-0874803426|page=97}}</ref>. Temur saroyida yozilgan, biroq yozuvchisi aniq bilinmagan ''Muyizz al-Ansab'' (tarjimasi: ''Izzatli nasablar'') asarida Takina Xotun barlos qabilasi bilan chegaradosh boʻlgan Chigʻatoy ulusining [[Yasaʼur]] qabilasidan ekanligi yoziladi{{sfn|Manz|1999|pages=164–165}}. Arab tarixchisi [[Ibn Xaldun]] esa 1401-yilda Temur bilan shaxsan uchrashganini va Temurning oʻzi onasi afsonaviy Eron hukmdori [[Manuchehr]] avlodidan ekanini aytganini yozib qoldirgan<ref name="Khaldūn">{{cite book |last=Fischel |first=Walter J.|title=Ibn Khaldun and Tamerlane |url=https://books.google.com/books?id=fT5w5bk4ZLMC&pg=PA37|year=1952 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA / Los Angeles|page=37}}</ref>. [[Ibn Arabshoh|Ahmad ibn Arabshoh]] oʻzining ''Ajoyib ul-maqdur fi navaib (fi axbor) at-Taymur'' (arabcha: عجائب المقدور في نوائب تيمور – tarjimasi: ''Temurdagi taqdirning ajoyibotlar'') asarida uning Chingizxonning naslidan ekanligini yozadi<ref name="Arabshah2017">{{cite book |author1=Ahmad ibn Arabshah |author-link1=Ahmad ibn Arabshah |last2=McChesney |first2=Robert D. |author-link2=Robert D. McChesney |translator=M. M. Khorramia |title=Tamerlane: The Life of the Great Amir |url=https://books.google.com/books?id=mAOUrgEACAAJ |publisher=Bloomsbury Academic |year=2017 |page=4 |isbn=978-1784531706}}</ref>. XVIII asrda yozilgan Amir Temur kimligi toʻgʻrisidagi kitoblarda Takina Xotun [[Buxoro]] „Sadr ash-Sharia“ (Shariat qonunlarini izohlovchi)si Ubaydullo Mahbubiyning qizi ekanligi qayd qilingan<ref name="Sela2011">{{cite book |last=Sela |first=Ron |title=The Legendary Biographies of Tamerlane: Islam and Heroic Apocrypha in Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=1jphXQRPnpgC&pg=PA27 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |page=27 |isbn=978-1139498340}}</ref>. [[Oʻzbekiston|Oʻzbek]] tarixchisi [[Turgʻun Fayziyev]] oʻzining „Temuriylar shajarasi“ (Toshkent, 1995) kitobida Temurbekning onasi toʻgʻrisida „Jangnomayi Amir Temur Koʻragon“ kitobiga tayangan holda Buxoro ulamolarining eng ulugʻi „Sadr ash-Sharia“ning qizi ekanligini keltiradi. [[File:Shah-i-Zinda, Samarkand (8592825482).jpg|thumb|Shohi Zinda, Samarqand (8592825482)]] Temurbekning opasi [[Qutlugʻ Turkon ogʻo]] va singlisi [[Shirinbeka ogʻo maqbarasi|Shirinbeka ogʻo]] edi. Ular Temurbekdan oldin vafot etishgan va Samarqanddagi [[Shohi Zinda]] majmuasidagi maqbaralarda koʻmilishgan. Shuningdek, Mu‘izz al-ansab manbasiga ko‘ra, Temurning yana uch nafar ukasi — Juki, Alim Shayx va Suyurg‘atmish ham bo‘lgan. Temur 1362-yilda Seyistonga birinchi kelishi chogʻida oʻng oyogʻidan va oʻng qoʻlidan Mamaqtuv (Yazdli Sharafiddin, Zafarnoma 19a,19b, 89b) tomonidan yoydan otilgan oʻqdan yaralangan. Temurbek Islom dini bilimlariga tayanib yurishlar qiladi va oʻzini „Islom qilichi“ sifatida taniltiradi<ref name=":3" />. [[Islom]] dinini yoyish yoʻlida qilgan yurishlaridan keyin Abu Fotih otini oladi. 1402-yilda Izmir qal’a qamalida katolik gospitaliyerlarini, Gurjiston (Gruziya) nasroniylarini bir necha bor yutishi ortidan Abu Gʻoziy otini oladi. Turklar oʻz odatiga koʻra oʻz yetakchilarini Bek deb atashardi. Shu yuzdan Temurbek ham Bek otini oladi. 1404-yilda Samarqandda boʻlgan Kastiliya (ispaniya) elchisi Rui Gonzales de Klavixo oʻzining sayohat qoʻlyozma kundaligida ham Temurbek otini qoʻllaydi. Temurbekning turk yoki moʻgʻul ekanligi tortishuvli hisoblanadi. Rui Gonsales de Klavixo Temurbekning kelib chiqishini Chigʻatoy ulusining ellariga bogʻlasa, nabirasi Muhammad Taragʻay (Ulugʻbek nomi bilan tanilgan) „Tarix-i arba ulus“ kitobida Shajarat al-atrak (Turklar kelib chiqishi)ni koʻrsatadi va unga koʻra Temurbek va ota-bobolari Yofas oʻgʻli Turkning bolalari ekanligini aytadi. Turk otli kishi esa butun turklarning otasi ekanligi koʻrsatiladi. Richard Bulliet Temurning qabilasi barloslarning moʻgʻullarga aloqasi yoʻqligini taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Bulliet |first1=Richard |last2=Crossley |first2=Pamela |last3=Headrick |first3=Daniel |last4=Hirsch |first4=Steven |last5=Johnson |first5=Lyman |title=The Earth and Its Peoples: A Global History |edition=4 |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=9780618771493 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Rene Grousset oʻzining ''L’empire des steppes, Atilla, Gengis-Khan, Tamerlan'' asarida Temurning kelib chiqishi Chingizxonga bogʻlanganligini, biroq uni moʻgʻullar bilan umuman birligi yoʻqligini va turk ekanligini yozadi<ref>{{kitob manbasi |last1=Grousset |first1=René |title=L'empire des steppes: Attila, Gengis-Khan, Tamerlan |url=https://archive.org/details/lempiredessteppe0000grou |date=1980 |publisher=Payot |location=Paris |isbn=9782228272513 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Temur tarixi boʻyicha 3 salmoqli kitobdan biri sanalgan Ahmad ibn Arabshohning ''"Ajoyib ul-maqdur fi navaib at-Taymur"'' kitobida Temurbekni barlos turki ekanligini yoziladi: <blockquote>"Turklarda ham Arablarda boʻlganidek qabilalar va urugʻlar bordir va har bir qabilada vazir (qabilaboshi) bordir. U oʻz qabilasi ichida yashash tarzi boʻyicha maslahat beradigan yorituvchi chiroqdir. Ulardan birinchisi Arlot, ikkinchisi Jaloyir, uchinchisi Qavchin, toʻrtinchisi Barlosdir. Temur(bek) toʻrtichisidan chiqqandir."<ref>{{Книга|автор=M.S. Asimov & C. E. Bosworth|заглавие=История цивилизаций Центральной Азии|оригинал=History of Civilizations of Central Asia|ответственный=|заглавие2=''«… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …»''|издание=|место=|издательство=UNESCO Regional Office|год=1998|страницы=320|страниц=|isbn=92-3-103467-7|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=B.F. Manz|заглавие=The rise and rule of Tamerlan|ссылка=https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109|ответственный=|заглавие2=''«… We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai’s regiments … These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes — Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir …»''|издание=|место=Cambridge|издательство=Cambridge University Press|год=1989|страницы=[https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109/page/n19 28]|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Лин фон Паль|заглавие=Месть Тамерлана|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>.</blockquote> Yusuf Husayn oʻzing ''Two studies in early Mughal history'' asarida Temurbek turk ekanligidan gʻururlanar, oʻz oʻrnida oʻziga qarata aytilgan moʻgʻul soʻzini yomon koʻrardi deb taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Husain |first1=Yusuf |title=Two Studies in Early Mughal History |date=1976 |publisher=Indian Institute of Advanced Study |location=Simla |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Oʻzbek tarix yozuvchilari Temurbekning soʻzsiz turk boʻlganligini aytib keladi. Temurbekning oʻzi yozganligi aytiladigan Mulfazot-i Temuriy (Temur qissalari yoki Temur tuzuklari) kitobida Taragʻaybek oʻgʻli bilan soʻzlashganda turk kelib chiqishli ekanligini aytgani yoziladi. == Til bilimlari == Temurbek oʻz ona tilisi [[chigʻatoy tili|chigʻatoy]] (eski turkcha yoki eski adabiy oʻzbekcha)cha va [[forscha]]da soʻzlashgan. Temur [[arab tili]]da soʻzlasha olmagan va moʻgʻul tilida soʻzlasha olganligi haqidadagi manbalar tortishuvli. Uning davrida Turk (Eski oʻzbek adabiy tili)cha – soʻzlashuv, qoʻshin boshqarish, adabiyot va davlat ishlari tili, forscha – huquq, davlat ishlari, adabiyot va soʻzlashuv tili, arabcha – din tili boʻlgan. Amir Temur davlatida ham asosiy huquqiy ishlar – soliqlar yigʻish, gʻaznachilik ishlari, moliya ishlari fors tilida olib borilgan. Uning yurishlari chogʻlarida yilyozarlariga kunlik ishlarni turkcha va forscha tillarda yozib borishlarini buyurgan. Amir Temur tarixi haqida asosiy 3 ta asardan 2 tasi, Nizomiddin Shomiy – Zafarnoma, Sharafiddin Ali Yazdiy – Zafarnoma, aynan shu kunlik qoʻlyozmalarga asoslanib yozilgan kitoblardir. Rasmiy yozuv turi esa arab alifbosiga asoslangan fors va turk (eski uygʻur alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvi) yozuvlari edi. Zafarnomda keltirilishicha 1391-yil 28-martda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamishxonga qarshi yurish chogʻida Temur hozirgi Qozogʻistondagi Ulugʻ togʻda askarlariga tosh keltirishlarini buyuradi va toshga oʻyib bitik yozdiradi. Nizomiddin Shomiy Zafarnomasida esa 1391-yil 28-aprelda ushbu bitik bitilganligi yoziladi. Bu bitikda 3 qator arabcha va 8 qator turklarning oʻz yozuvi boʻlmish eski uygʻur yozuviga asoslangan eski adabiy oʻzbekchada yozilgan. <blockquote>“Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan! Borliqning egasi, haqiqatning qo‘rg‘oni, hushyor himoyachi, qudratli va qudrat egasi, hayot va o‘limni ato etuvchi hikmatli zot! Yetti yuz to‘qson uchinchi yilda, qo‘y yilining bahorining o‘rta oyida [1391-yil 6-aprel], Turon sultoni Temurbek islom yo‘lida bulg‘or xoni To‘xtamishxonga qarshi uch yuz ming kishilik qo‘shin bilan yurish boshladi. Ushbu manzilga yetib kelgach, yodgorlik belgisi boʻlsin deb ushbu qoʻrgʻonni barpo etdi. Alloh xohlasa, Rabbimiz adolatni qaror toptirsin! Parvardigor yurt ahlini oʻz marhamatiga noil aylasin! Bizni duo bilan yodga olsinlar!”{{oq|ar|Arabcha matnning uch qatori: بسم الله الرحمن الرحيم مالك الملك القدوس الحق المؤمن المهيمن الجبار القادر الحكيم المميت الحي Chig‘atoy tilida sakkiz satr (transkripsiya<ref>{{книга|заглавие=Историография и источниковедение истории стран Азии и Африки. Вып. XXI|ссылка=https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ|ответственный=Под ред. Н. Н. Дьякова|место=СПб|издательство=Издательство СПбГУ|год=2004|страницы=24|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312191902/https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ}}</ref>): tarïq jeti jüz toqsan üčintä qoj jïl jaznïŋ ara aj turannïŋ sultanï temür beg üč jüz miŋ čerig bilä islam üčün toqtamïš qan bulγar qanïqa jorïdï bu jerkä jetip belgü bolzun tip bu obanï qopardï täŋri nïsfät bergäj inšala täŋri il kišigä raqmat qïlqaj bizni duu-a bilä jad qïlqaj.}} </blockquote> Bu bitik 1935-yil avgust oyida Ulugʻ togʻdan kunbotar(gʻarb)da joylashgan Qaramoʻla togʻ yon bagʻri oldidagi Qarsaqpay mis koni yaqinida qozoq geologi Qanish Satbaev tomonidan topilgan. Shu sababli [[Qarsaqpay bitigi]] ham deb ataladi<ref>{{Книга|автор=Поппе Н. Н.|заглавие=Карасакпайская надпись Тимура|ответственный=|издание=Труды отдела истории культуры и искусства Востока|место=Л.|издательство=|год=1940|том=II|страницы=187|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Bitik bugungi kunda Sant-Peterburg (Roosiya Federatsiyasi)da [[Ermitaj muzeyi]]da saqlanadi. Temurning farzandlari rasmiy hujjatlarda fors va turkiy tillardan foydalanganlar. Masalan, 1398-yilda Temurning o‘g‘li [[Mironshoh Mirzo]] rasmiy hujjatni turkiy tilda, uyg‘ur yozuvida tuzishni buyurgan<ref>Matsui, Dai, Ryoko WATABE, and Hiroshi Ono. «A Turkic-Persian Decree of Timurid Mīrān Šāh of 800 AH/1398 CE.» Orient 50 (2015): 53-75.</ref>. Mu‘izz al-ansabga ko‘ra, Temur saroyida faqat turkiy va fors tillarida yozuvchi kotiblar faoliyat yuritgan<ref name=":1">{{Книга|автор=|заглавие=Му‘изз ал-ансаб (Прославляющее генеалогии). Введение, перевод с персидского языка|ответственный=примечания, подготовка факсимиле к изданию Ш. Х. Вахидова|издание=История Казахстана в персидских источниках|место=Алматы|издательство=Дайк-Пресс|год=2006|страницы=115—116, 120|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Temurning zamondoshi va 1401-yildan boshlab uni shaxsan tanigan asir tarixchi [[Ibn Arabshoh]] Temur haqida shunday yozgan: “Fors, turkiy va mo‘g‘ul tillariga kelsak, u ularni boshqalardan ko‘ra yaxshiroq bilgan”. Biroq, Princeton universiteti tadqiqotchisi Svat Soucek o‘zining Temur haqidagi monografiyasida Temur barlos qabilasiga mansub turk bo‘lganini, kelib chiqishi mo‘g‘ul nomi bilan bog‘liq bo‘lsa-da, amalda to‘liq turkiylashganini ta’kidlaydi. Uning fikricha, Temurning ona tili turkiy tilning chig‘atoy lahjasi bo‘lgan, shuningdek, u yashagan madaniy muhit tufayli fors tilini ham ma’lum darajada bilgan bo‘lishi mumkin. Soucekning fikricha, Temur mo‘g‘ul tilini deyarli bilmagan, garchi ayrim mo‘g‘ul atamalari hujjatlarda va tangalarda uchrab turgan bo‘lsa ham<ref>{{Книга|автор=Svat Souček|заглавие=A History Of Inner Asia|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2000|страницы=123|страниц=|isbn=0-521-65169-7|isbn2=}}</ref>. == Siyosiy-harbiy hayoti == === Siyosatga kirib kelishi === [[File:Timur on horse. Battle between Timur and Toqtamish Khan (left portion), 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153, folio 2a.jpg|thumb|Temur otda. Temur va Toʻxtamishxon oʻrtasidagi jang (chap qism), 1420-1440-yillar, ehtimol Hirot. Toʻpqopi H.2153, 2a]] Taxminan 1360-yilga kelib, Temur asosan mintaqadagi turkiy qabila vakillaridan iborat qoʻshini bilan harbiy yoʻlboshchi sifatida shuhrat qozondi. Temur Movarounnahrdagi harbiy yurishlarda ishtirok etdi. [[Volga-Kama Bulgʻoriyasi|Volga Bulgʻoriyasini]] agʻdargan va vayron qilgan Qozogʻon bilan ham gʻoyaviy, ham oilaviy rishtalar orqali ittifoq tuzib, ming nafar suvoriy boshchiligida Xurosonga bostirib kirdi. Bu Temur boshqargan ikkinchi harbiy yurish boʻlib, uning muvaffaqiyati keyingi amaliyotlarga, jumladan, Xorazm va Urganchni boʻysundirishga yoʻl ochdi. Amir Temur oʻzining ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan. Ularning oʻzaro kurashlarida qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. Xondamirning yozishicha, otasi amir Taragʻoy Amir Temurni avval (1355) amir Joku barlosning qizi Nurmushk ogʻoga, soʻngra oʻsha yili (1355) Qazagʻonning nabirasi va amir Husaynning singlisi Oʻljay Turkon ogʻoga uylantiradi. Keyingi nikoh tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi amir Husayn oʻrtasida ittifoq yuzaga kelib, ular birgalikda moʻgʻullarga qarshi kurashadilar. Amir Temurning Movarounnahrni birlashtirish yoʻlidagi harakati XIV asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. XIV asrning 50-yillari oxirida Movarounnahrda amirlarning oʻzaro kurashi kuchayib, amir Qazagʻon oʻldirildi. Mamlakatda siyosiy parokandalik avjiga chiqib, ogʻir tanglik sodir boʻldi. Xondamirning ''[[Habib us-siyar]]'' kitobida keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, ulus oʻnga yaqin mustaqil bekliklarga boʻlinib ketgan. 1358-yil [[Qazagʻon|Amir Qozagʻonbek]]ning oʻlimidan soʻng [[Movarounnahr]]da boshlangan bosh-boshdoqlik chogʻida Temurbek amakisi [[Hoji Barlos]] bilan Kesh yerlarini boshqarardi. 1360-yil yanvarda Jeta (Moʻgʻuliston) xoni [[Tugʻluq Temur]] Movarounnahrga yurish qiladi<ref name="Chaliand">Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'' translated by A. M. Berrett, Transaction Publishers, 2004. translated by A. M. Berrett. Transaction Publishers, p. 75. {{ISBN|076580204X}}. {{google books|xKVAbb6Tc4wC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], {{ISBN|076580204X}}, [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk. He aspired to recreate the empire of his ancestors. He was a military genius who loved to play chess in his spare time to improve his military tactics and skill. And although he wielded absolute power, he never called himself more than an emir.“, „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk from the Umus of Chagatai who saw himself as Genghis Khanʼs heir.“</ref>. Bu davrda Chigʻatoy ulusining sharqiy qismi – [[Yettisuv]] va [[Sharqiy Turkiston]]da hukmronlik qilayotgan moʻgʻul xonlari Movarounnahrdagi ogʻir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda oʻz hokimiyatini oʻrnatishga harakat qiladilar. [[Jeta]] xonlaridan [[Tug‘luq Temur]] va uning vorisi [[Ilyosxoja]] 1360—1361 va 1365-yillarda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Moʻgʻul xonlarining bosqinchilik yurishlari va zulmiga qarshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jur’at eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday ogʻir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360-yilning boshida Tugʻluq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining [[Dorugʻa|dorugʻa]]si etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojlikdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan Amir Temur moʻgʻullarning navbatdagi talon-tarojining oldini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Tugʻluq Temur orqasiga qaytib ketadi. Tugʻluq Temur bilan kelishgan Temurbekka Keshdan Sirdaryogacha boʻlgan yerlar topshiriladi. Xon hali [[Sirdaryo]]dan oʻtib ulgurmay, Ilyosxoʻja amir Bekchik va boshqa yaqin amirlar bilan til biriktirib, Temurni davlat ishlaridan chetlashtirish, imkon tugʻilganda esa uni yoʻq qilishni rejalashtirdi. Bu fitnalar tobora kuchayib, xavfli tus oldi. Natijada Temur moʻgʻullardan ajralib, ularning dushmani – amir [[Husayn]] (amir Qozogʻonning nabirasi) tomoniga oʻtdi. Bir muddat Temur va Husayn kichik qoʻshin bilan sarguzashtli hayot kechirib, [[Xorazm]] tomon yoʻl oldilar. U yerda [[Xiva]] yaqinidagi jangda hukmdor Tavakkal Qoʻngʻirot tomonidan magʻlubiyatga uchrab, qolgan askarlari bilan sahro ichkarisiga chekinishga majbur boʻldilar. Keyinchalik [[Mahon (Eron)|Mahon]] hududiga qarashli Mahmudiy qishlogʻi yaqinida ular Alibek Janiqurbon odamlari tomonidan asirga olindi va 62 kun asirlikda saqlandi. Tarixchi [[Sharafiddin Ali Yazdiy]]ning yozishicha, Alibek ularni eronlik savdogarlarga sotmoqchi boʻlgan, biroq bu davrda Mahon orqali karvon oʻtmagan. Natijada Temur va Husayn Alibekning akasi amir Muhammadbek tomonidan ozod qilingan. 1362-yil kuzida [[Seyiston]]da [[Malik Qutbiddin]] dushmanlariga qarshi boʻlgan toʻqnashuvda Temur oʻng qoʻlining ikki barmogʻidan ayrildi va oʻng oyogʻidan ogʻir yaralandi. Shu sababli u umrining oxirigacha oqsoq boʻlib qolgan. 1364-yilgacha Temur va Husayn amirlar sifatida [[Amudaryo]]ning janubiy sohilidagi [[Kahmard tumani|Kahmard]], [[Dargaz]], [[Arsif]] va [[Balx]] hududlarida yashab, moʻgʻullarga qarshi partizan urushi olib bordilar. 1364-yilda moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldilar. Movarounnahrga qaytgan Temur va Husayn Chigʻatoy sulolasidan boʻlgan [[Kobulshoh]]ni taxtga oʻtqazdilar. 1365-yil 22-may kuni tongda Chinoz yaqinida Chirchiq daryosi boʻyida Temur va Husayn qoʻshinlari bilan Ilyosxoʻja qoʻshinlari oʻrtasida tarixga „[[Loy jangi]]“ nomi bilan kirgan qonli jang boʻlib oʻtdi. Ilyosxoʻja qoʻshini son jihatdan ustun edi. Jang vaqtida kuchli yomgʻir yogʻib, koʻrish qiyinlashdi, otlar esa loyga botib qoldi. Shunga qaramay, Temur qoʻshinlari oʻz qanotida ustunlikka erisha boshladi. Hal qiluvchi paytda Temur Husayndan yordam soʻradi, biroq Husayn yordam bermay, aksincha chekinib ketdi. Bu holat jang taqdirini hal qildi. Natijada Temur va Husayn qoʻshinlari Sirdaryoning narigi tomoniga chekinishga majbur boʻldilar. Bu orada Ilyosxoʻja qoʻshini [[Samarqand]]dan xalq qoʻzgʻoloni natijasida haydab chiqarildi. Bu qoʻzgʻolonga madrasa mudarrisi [[Mavlonozoda]], hunarmand [[Abu Bakr Kalaviy]] va mergan Mirzo Xurdaki Buxoriy boshchilik qildilar. Shaharda xalq hokimiyati oʻrnatildi. Boy tabaqalarning mol-mulki musodara qilindi va ular yordam soʻrab Temur va Husaynga murojaat qildilar. 1366-yil bahorida Temur va Husayn Samarqandga yurish qilib, [[Sarbadorlar|sarbadorlar]] qoʻzgʻolonini bostirdilar. Qoʻzgʻolon rahbarlari qatl etildi, biroq Temurning buyrugʻi bilan xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan qoʻzgʻolon yetakchilaridan biri – Mavlonozoda tirik qoldirildi. 1366-yil Amir Husayn va Amir Temur dushmanga aylanishadi. Amir Temur Amir Husayn tomon qoʻshin tortadi. Temurbek Qarshiga qarab yuradi. Qarshi qamalida Musabekni 12000 otligʻini 243 kishi bilan yengadi. 1367-yil Moxon yaqinidagi Bermasda Bekishohga qarshi yurish qiladi. Temur dushmanni yengadi. === Amir Temur hokimiyati oʻrnatilishi === [[File:Timur during attack on Balkh 1370.jpg|thumb|Temur Balxga hujum paytida 1370-yil.]] [[File:Timur enthroned at Balkh, Afghanistan.jpg|thumb|1370-yilda Balxda Temurning taxtga o‘tirishi.]] Amir Husayn oʻz bobosi amir [[Qazag‘on]] singari Chigʻatoy ulusining oliy amiri lavozimini egallashni rejalashtirayotgan edi. Qazagʻon oʻz vaqtida bu lavozimni kuch bilan egallagan edi. Natijada Temur va Husayn oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi va har ikkalasi ham hal qiluvchi jangga tayyorgarlik koʻra boshladi. Bu vaziyatda Temurga [[Termiz]] [[sayyid]]lari, [[Samarqand]] [[shayxulislomi]] va keyinchalik uning ruhiy ustoziga aylangan [[Sayyid Baraka|Mir Sayyid Baraka]] katta yordam koʻrsatdi. Husayn Sali-saroydan [[Balx]]ga koʻchib oʻtib, qal’ani mustahkamlashga kirishdi. U hiyla ishlatishga qaror qilib, Temurni tinchlik shartnomasini tuzish bahonasida Chakchak darasida uchrashuvga taklif qildi va oʻz niyatining samimiyligini isbotlash uchun [[Qur’on]] ustida qasam ichishga vaʼda berdi. Temur ehtiyot chorasi sifatida uchrashuvga 200 yigit bilan bordi, Husayn esa 1000 askar bilan kelgan edi. Shu sababli uchrashuv amalga oshmadi. Temur barcha kuchlarini toʻplab, [[Amudaryo]]dan oʻtdi{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}}{{sfn|Marozzi|2004|p=40}}. Uning qoʻshinining ilgʻor qismlariga Suyurgʻatmish oʻgʻlon, Ali Muayyad va Husayn Barlos boshchilik qildilar. Biyya qishlogʻi yaqinida Temurni Andxud sayyidlarining boshligʻi Mir Sayyid Baraka kutib olib, unga oliy hokimiyat ramzi sifatida nogʻora va bayroq topshirdi. Balx tomon yurish davomida Temurga Karkaradan kelgan Joku Barlos, Xuttalondan amir Kayxusrav, Shibirgʻondan amir Zinda Chashm, shuningdek, Hulm va Badaxshondan kelgan qoʻshinlar qoʻshildi. Bu voqealarni eshitgan Husayn qoʻshinining koʻplab askarlari uni tark etdilar<ref name="Наталья Басовская, профессор РГГУ">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|title=Наталья Басовская, профессор РГГУ|publisher=// [[Эхо Москвы]]|date=2010-02-13|access-date=|archive-url=https://www.webcitation.org/619Vi6jCb?url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|archive-date=2011-08-23|url-status=live}}</ref>. Shu yerda Chigʻatoy bek va amirlari, viloyat hokimlari va yirik amaldorlar ishtirokida qurultoy boʻlib oʻtdi. Unda Temurning sobiq raqiblari va bolalikdagi doʻstlari – Bayon Sulduz, amirlar Uljaytu, Kayxusrav, Zinda Chashm, Joku Barlos va boshqalar ham qatnashdilar. Qurultoy Temurni oliy amir etib sayladi. Shu paytdan boshlab uning davlati Turon deb atala boshlandi. Temurning Chigʻatoy xoni Qazagʻonning qizi va Husaynning bevasi boʻlgan Saraymulkxonimga uylanishi unga „Koʻragon“ („xonning kuyovi“) faxriy unvonini olish imkonini berdi{{sfn|Marozzi|2004}}. Qurultoyda Temur Movarounnahr lashkarboshilaridan sadoqat qasamyodini qabul qildi. U oʻzidan oldingi hukmdorlar singari xon unvonini qabul qilmadi va faqat „Buyuk amir“ unvoni bilan kifoyalandi. Rasmiy xonlar esa Chingizxon avlodidan boʻlgan Suyurgʻatmishxon (1370–1388) va undan keyin uning oʻgʻli Mahmudxon (1388–1402) boʻldi. Temur davlat poytaxti etib [[Samarqand]]ni tanladi va markazlashgan davlat barpo etish yoʻlida kurash boshladi. == Davlatni mustahkamlash va kengaytirish == Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda ro‘y bergan og‘ir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yig‘ishda aminlar, kalontarlar va soliq yig‘uvchilarni raiyatga nisbatan insof va adolatli bo‘lishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi ko‘p jihatdan raiyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshlig‘iga bo‘lgan sadoqatiga bog‘liq. Raiyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar bo‘lgan. Amir Temur nafaqat o‘z xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-tarojlardan saqlagan. Davlatchilik asoslari yaratilganiga qaramay, [[Shibirg‘on]] va [[Xorazm]] hududlari, ayniqsa uning Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy qismi, Suyurg‘atmishxon va amir Temur hokimiyatini tan olmadi. Davlatning janubiy va shimoliy chegaralarida ham vaziyat notinch edi. [[Mo‘g‘uliston]] va [[Oq O‘rda]] tomonidan tez-tez chegaralar buzilib, aholi yashash joylariga hujumlar uyushtirilar edi. Oq O‘rda xoni [[Urusxon]] [[Sig‘noq]] shahrini egallab, uni poytaxtga aylantirgach, [[Yassi]] (hozirgi [[Turkiston]]), [[Sayram]] va butun Movarounnahr yanada katta xavf ostida qoldi. Shu sababli davlatni himoya qilish va mustahkamlash uchun zudlik bilan choralar ko‘rish zarur edi. Ko‘p o‘tmay, [[Balx]] va [[Toshkent]] amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Biroq Xorazm hukmdorlari Dashti Qipchoq hukmdorlari yordamiga tayanib, Chig‘atoy ulusiga qarshi qarshilikni davom ettirdilar. 1371-yilda Xorazm hukmdori Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy Xorazm hududini egallashga harakat qildi. Amir Temur Xorazmdan bosib olingan hududlarni qaytarishni dastlab tinch yo‘l bilan talab qildi. U bu maqsadda avval Gurganjga [[Tavochi|tavochi]] (qo‘shin ta’minoti va joylashuvi uchun mas’ul amaldor), keyin esa shayxulislomni elchi qilib yubordi. Biroq Xorazm hukmdori [[Husayn Soʻfi]] har ikki safar ham bu talabni rad etib, elchini hatto asirga oldi. Shundan so‘ng amir Temur Xorazmga qarshi besh marta harbiy yurish uyushtirdi. Temurning yaqin safdoshlaridan biri [[Abbos Bahodur]] edi. == Kengayish davri == Temur Amir unvonini oladi va Samarqandni bosh shahar etib belgilaydi. 1370-yil kuzida yirik qurultoy oʻtkazadi. 1371-yil Amir Temur Jeta tomon 2 bora yurish qiladi. Hevak oʻlkasi va Kat shahri aslan Chigʻatoy ulusining yerlari boʻlsada, biroq u yerlar soliqlarini Xorazmdagi Soʻfiylar yigʻar edi. 1372-yil bahorda bu yerlarni qaytarishni koʻzlab Xorazm tomon ilk yurishini qiladi. Temur [[Katqalʼa (Shovot tumani)|Kat qal’asini]] qamal qiladi va qal’ani egallaydi. Temurbek Qovun arigʻining oldida Husayn Soʻfiy bilan jang olib borado va dushmanni yengadi. Husayn Soʻfiy yengilishdan soʻng Xorazmga qarab chekinadi va oʻsha vafot etadi. Temurbek Yusuf Soʻfiy bilan kelishadi va ortiga qaytadi. Qaytish ortidan Yusuf Soʻfiy Katni talaydi. Temurbek 2-bora Xorazm tomon yurish qiladi. Amir Temur qudachilik qilish uchun bu gal Xorazmni bosib olmaydi. 1375-yil yanvarda Temurbek Jeta tomon 3-bora yurish qiladi. Ili daryosi boʻyida urushda Temur dushmanni yengadi. 1376-yil Xorazm tomon 3-yurishini qiladi. Biroq bu yurish chogʻida Sari Bugʻa va Odilshoh yovlik yoʻliga oʻtgani uchun ortiga qaytadi. Keyi 4-bora [[Jeta]]ga yurish qiladi. Temurbek qoʻshini Jeta xoni Qamariddinni toʻliq yengadi. Shu yili toʻngʻich oʻgʻli Jahongir Temuroʻgʻli vafot etadi. Keyinchalik Temur 5-bora Jeta tomon yurish qiladi va Toʻxtamishxon bilan uchrashadi. Toʻxtamishga Sigʻnoq va Sabron oʻlkalarini beradi. 1376-yilning oʻzida Temur Oʻrisxon tomon qoʻshin tortadi. Jayron Qamishda dushman qoʻshinini yengadi. 1377-yilda Samarqandga qaytadi. Temur qaytishi ortidan Toʻxtamish hokimiyati yiqiladi. U Toʻxtamishni yana qoʻllaydi va qurol-yaroq bilan taʼminlaydi. 1379-yil Temur Xorazm tomon 4-bora yurish qiladi. Xorazm qal’ani egallaydi. 1381-yilda Eron oʻlkasi tomon qoʻshin tortadi. Ketma-ket Fushanj qal’asini va Hirotni oʻz davlati yerlariga qoʻshib oladi. Keyin Samarqandga qaytadi. 1382-yil boshlarida Xuroson tomon yurish qiladi. Kalot qal’asi va Tushriz qal’asini egallaydi. Ortidan [[Mozandaron]] tomon yoʻl oladi. Biroq Alibekning Kalotga yurishi sababli orqaga qaytadi. 1383-yil yozida xotini Dilshod ogʻo va egachisi Qutlugʻ Turkon ogʻo vafot etadi. Jeta tomon qoʻshin joʻnatgan Amir Temur oʻzi Mozandaron tomon yuradi. 1383-yil kuzida [[Sabzavor]] qal’asi egallanadi. Temurbek [[Seyiston]] tomon yoʻl oladi. Rizo qal’a qamalida Shoh Qutbiddinni yengadi va Seyistonni oladi. Keyin Boʻst tomon yuradi. Qal’ayi Toqni va Boʻst qal’asini egallaydi. Hirmand daryosi boʻylab yurib Hazorbaro qal’asi(dinsizlar qal’asi) va Dahna qal’asini egallaydi. Qaytishda Afgʻoniylar bilan urushda dushmanni yengadi. Seyiston va Zobuliston qoʻshib olgach Samarqandga qaytib keladi. 1384-yil bahorida qayta Mozandaron tomon yoʻl oladi. 1385-yil yozida [[Sultoniya]] shahrini egallaydi. Soʻngra Omul hamda Sori oʻlkalarini qoʻl ostiga kiritadi va Samarqandga qaytadi. Temurning Eron oʻlkalaridan qaytishi ortidan Toʻxtamishxon Eronga bostirib kiradi va shahar va qishloqlarni talaydi. 1386-yil 3-yillik yurish oti bilan tarixga kirgan yurishini boshlaydi. == Amir Temurning boshqa davlatlar bilan siyosiy bogʻlanishlari == Oltin Oʻrda davlati – Toʻxtamishxonning magʻlubiyatidan keyin Temur [[Oltin Oʻrda]]da oʻzi xon belgilab keladi va savdo aloqalarini saqlaydi. Oltin Oʻrda davlatining choʻkish davri boshlanadi. Mamluqlilar davlati – Shomdagi qaqshatqich yengilishdan keyin Mamluqli davlati Temurbekning soʻrovlarini, elchi Atalmishni qoʻyib yuboradi va soʻralgan mollarni beradi. Urushdan oldin va keyin bir necha bora 2 tomondan ham elchilar borib keladi. Maktublar almashiniladi. Jete davlati – 5 bora ogʻir yurishlardan soʻng Jete yoki Moʻgʻuliston Temur davlati qoʻl ostiga toʻla kirmasada ortiq xavf tugʻdirmaydigan davlatga aylanadi. [[Dehli sultonligi]] – Dehlidagi qayta tiklanib boʻlmas yengilishdan keyin Temurbek davlati qoʻl ostiga kiradi. Usmonli sultonligi – Anqara urushidagi qaqshatqich magʻlubiyatda keyin Usmonli davlati Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Gurji qirolligi – bir necha bora talanishi va bosib olinishi ortidan Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Yillik belgilangan soliq toʻlashi belgilanadi. Eron, Afgʻoniston va Kavkazdagi davlatlar – barchasi Temuriylar davlati ichiga kiradi. Fransiya qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalari oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Kastiliya (Ispaniya) qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalarini oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Vizantiya imperiyasi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Istanbul uchun Temurga juzya (din soligʻi)ni toʻlaydi. Elchilar almashinuvi boʻladi. Xitoy davlati (Ming imperiyasi – Xitoy bilan savdo aloqalari va elchilar almashinuvi mavjud boʻlgan. Temurning oʻlimi ortidan Xitoy yurishi qoldiriladi. == Oq Oʻrda bilan jang == [[Fayl:Timur Steppe campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1391-yildagi yurishi]] [[Fayl:Timur Golden Horde campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1395-yildagi yurishi]] Amir Temur Movarounnahrni moʻgʻullar hukmronligidan ozod etib, bu qadimgi mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan boʻlsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik oʻrnatilmagan edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hokimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shimoliy hududlari notinch edi. Moʻgʻuliston bilan Oq Oʻrda hukmdorlari Fargʻona vodiysining sharqi, Oʻtror, Yassi (Turkiston) va Sayram shaharlariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talon-taroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini taʼminlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. 1370-yil kuzi va 1371-yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirgʻon viloyati boʻysundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq Oʻrda hukmdorlariga suyanib, hanuz boʻysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chigʻatoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni oʻz davlatiga qoʻshib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yoʻl bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371-yil yoz (iyul)ida Kat shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373-yil bahori va 1375-yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf soʻfi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorakoʻl viloyati va Buxoro tumanlarini talon-toroj etdi. Bunday vaziyat, shubhasiz, 1379-yilda Amir Temurni toʻrtinchi marotaba Xorazmga qoʻshin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf soʻfi ilgari Xorazmning Chigʻatoy ulusiga tegishli boʻlgan janubiy-sharqiy (Kat va Xiva shaharlari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf soʻfining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab boʻldi. 1388-yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga boʻysundirildi. == Mogʻuliston istilosi == [[Fayl:Timur Empire.jpg|left|thumb|401px|[[Amir Temur davlati]] ]] Bu orada Amir Temur Moʻgʻuliston hokimi Qamariddin bilan ham toʻqnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga boʻlgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 – 71-yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376-yilda esa Qamariddin hatto Fargʻona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shim.-sharqiy hududlariga nisbatan boʻlayotgan muttasil taxdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371 – 1390) mobaynida Sohibqiron Moʻgʻulistonga yetti marta yurish qilib, moʻgʻul hukmdorlari Anqotoʻra va Kamariddin ustidan gʻalaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, oʻzaro nizolar, shuningdek Moʻgʻuliston tomonidan boʻlib turgan tazyiqqa chek qoʻyib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi. == Eron va Kavkaz yurishlari == Ammo, Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qoʻshni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni oʻziga boʻysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Bu davrda Oltin Oʻrda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qoʻl keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381-yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya sh.lari jangsiz taslim boʻldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga oʻtishda koʻprik vazifasini oʻtardi. 1381 – 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qalʼalari, 1384-yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari istilo qilindi. == Amir Temurning 3 yirik istilolari == Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga 3 marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda „3 yillik“, „5 yillik“ va „7 yillik“ urushlar nomi bilan mashhur. 3 yillik (1386 – 1388) harbiy istilolar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van koʻli atrofidagi yerlar egallandi. === 3 yillik istilo === Amir Temur shu bilan birga shimoliy-gʻarbdan, yaʼni Oltin Oʻrda tomonidan boʻlayotgan tazyiqqa barham berish maqsadida Toʻxtamishga qarshi 3 marta qoʻshin tortishga majbur boʻldi. U 1389-yilda Dizaq (Jizzax)ning Achchiq mavzeida, 1391-yilning 18-iyunida (hozirgi Samara bilan Chistopol shaharlari orasida joylashgan Qunduzcha (Kondurcha) daryosi vodiysida (qarang [[Qunduzcha jangi]]) va nihoyat, 1395-yilda (28 fevral) Shimoliy Kavkazda Terek daryosi boʻiida Toʻxtamish qoʻshiniga qaqshatqich zarba beradi (qarang [[Terek daryosi boʻyidagi jang]]). Amir Temur harbiy yurishlari natijasida Quyi Idil (Volga) viloyatlari, Saroy Berka, Saroychik va Hojitarxon (Astraxon) kabi shaharlar gʻorat qilindi. Amir Temur Toʻxtamishni quvib Ryazan viloyatigacha bordi va Yelets shahrini ishgʻol qildi. Sharafuddin Ali Yazdiy Amir Temurning Moskva istilosini shunday taʼriflaydi: „Sohibqiron Maskavga sorikim, Rusning shaharlaridan erdi, tavajjuq qildi. Anda yetkonda nusratshiʼor cheriki ul viloyatni (shahar va atrofini) chobtilar va andagʻi hokimlarni tobeʼ qildi. Va cherikning eliklariga sonsiz mol tushti…“ („Zafarnoma“, 179-bet). Bu urushda Azaq (Azov), Kuban va Cherkas yerlari ham kuchli aziyat chekegandi. Qizigʻi shundaki, Amir Temur Idilning Turotur kechuvi boʻyida Oʻrusxonning oʻgʻli Quyrichoq oʻgʻlonni chaqirtirib, unga qoʻlga kiritilgan sobiq Joʻchi ulusini inʼom etdi. Rossiya tarixchilari B. D. Grekov va A. Yu. Yakubovskiyparnmnt yozishlaricha, Amir Temurning Toʻxtamish ustidan qozongan gʻalabasi, faqat Markaziy Osiyo uchun emas, balki butun Sharqiy Yevropa, shuningdek tarqoq Rus knyazliklarining birlashishi uchun ham buyuk ahamiyat kasb etgan. === 5 yillik istilo === Shundan soʻng Amir Temur butun eʼtiborini Eron, Iroq, Suriya, Kichik Osiyo va Hindiston yerlarini uzil-kesil zabt etishga qaratdi. U besh yillik (1392 – 1396) urush davomida Gʻarbiy Eron, Iroqi Ajam va Kavkazni egalladi, natijada muzaffariylar va jaloiriylar sulolasining hukmronligi barham topdi. ==== Hindiston istilosi ==== [[Fayl:Timur India campaign.jpg|thumb|left|250px|Temurning Hindistonga yurishi]] Amir Temurning Hindiston istilosi (1398-yil may – 1399-yil mart) qariyb 11 oy davom etdi. Amir Temur Hindistondan katta oʻlja, shu jumladan 120 jangovar fil bilan qaytdi. Oʻljalarning bir qismi qoʻshinga taqsimlab berildi, qolgani Samarqand va Kesh shaharlarida olib borilayotgan qurilishlarga sarflandi. === 7 yillik istilo === [[Fayl:Behzad timur egyptian.jpg|thumb|right|Temur Misrning mamluk sultoni [[Sulton Nasiraddin Faraj]]ga magʻlubiyat keltiradi.]] [[Fayl:Timur Anatolia campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Usmonli imperiyasiga yurishi]] Amir Temurning 1399 – 1404-yillarda olib borgan harbiy yurishlari natijasida Shomning Halab (Aleppo), Xums, Baalbek (Baʼalbak), Dimishq (Damashq) kabi yirik shaharlari va Iroqi Arabning Ubuliston oʻlkasi (qad. Kappadokiya) bilan Bagʻdod, shuningdek Turkiyaning katta qismi zabt etiladi. Anqara jangida Amir Temur jahonning buyuk sarkardalaridan biri Boyazid Yildirim ustidan gʻalaba qozondi. Turk sultoni asirga olindi. U bilan birga xotini serb malikasi Olivera, oʻgʻillari Muso va Iso Chalabiylar ham asirga tushdilar. Soʻng, Amir Temur Anadolu yarim orolini egallab, Oʻrta dengizning sharqiy sohilida joylashgan Izmir shahrini zabt etdi va salibchilarning Yaqin Sharqdagi oxirgi qarorgohiga barham berdi. Soʻngra, Egey dengizida joylashgan Xios va Lesbos orollaridagi Genuya mulklarining hukmdorlari unga taslim boʻldilar, Misr ham oʻz itoatkorligini izhor etdi. Amir Temur Anqara, Nikeya, Bursa va Izmir shaharlarini egallab, Vizantiya va butun nasoro olamining Boyazidga yigʻib bergan bojlaridan iborat katta boylikni qoʻlga kiritdi. Birgina Bursa shahridan olingan oltin va javohirlarning oʻzi kattagina karvonga yuk boʻlgan. Bandi qilingan Boyazid oʻrdugohga olib kelingach, Amir Temur unga hurmat va ehtirom koʻrsatdi. Uning vafotidan soʻng (1403-yil 9-mart) esa vorislariga himmat koʻzi bilan boqib, ularga beqiyos muruvvatlar qildi. Chunonchi Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiyni turklarning Yevropadagi viloyatlariga hokim etib tayinladi. Edirne (Adrianopol) shahri uning poytaxti qilib belgilandi. Anadoluning shimoliy-gʻarbiy qismi suyurgʻol sifatida Iso Chalabiyga inʼom qilinib, Bursa shahri uning poytaxtiga aylantirildi. Usmoniy turklar davlatining markaziy qismini boshqarishni Muso Chalabiyga topshirdi. Amir Temur Usmoniy turklar davlatini butunlay bosib olish niyatida boʻlmagan, chunki u Yevropa davlatlarining Yaqin Sharq mamlakatlariga nisbatan tajovuzkorona niyatda ekanligini yaxshi tushunar edi. Shuning uchun ham Amir Temur Usmonli turklar davlatini saqlab qoldi va Boyazidning vorislariga muruvvat qoʻlini choʻzdi. Shunday boʻlsada, Boyazid ustidan qozonilgan bu gʻalaba bilan Amir Temurni Fransiya qiroli Karl VI (1380 – 1422), Angliya qiroli Genrix IV (1399 – 1407) tabriklab, unga maxsus maktub yubordilar. Chunki Amir Temur endigina uygʻonayotgan Yevropaga islom dinini yoymoqchi boʻlgan Usmoniy turklar davlatiga zarba berib, Yevropadagi nasroniylarning xaloskoriga aylangan edi. == Xitoyga yurishining boshlanishi == Amir Temur Usmoniylar imperiyasini engib Samarqandga qaytgach, 1404-yil 27-noyabrda 200 ming qoʻshin bilan Samarqanddan Xitoy safariga chiqdi. Biroq Xitoy ustiga yurish Amir Temurning Oʻtrorda vafoti (1405-yil 18-fevral)amalga oshmay qoldi. Maʼlumki, Amir Temur 1405-yil kuchli shamollash sababli olamda oʻtdi deyiladi. Amir Temurning vafoti haqidagi xabar garchi avvalda sir tutilsada, ammo koʻp vaqt oʻtmay bu noxush xabar mamlakat boʻylab tarqalib ketadi. Amir Temurning jasadi Samarqandga olib kelinib dafn qilinadi (qarang [[Amir Temur maqbarasi]]). [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (1).JPG|300px|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (5).JPG|300px|left|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] == Amir Temur siymosiga tarix va madaniyat nuqtai-nazaridan qarashlar == === Amir Temur davrida madaniyat va fan === [[Fayl:Cristofano dell'altissimo, tamerlano, ante 1568.JPG|thumb|XVI asr italyan rassomchiligida Temurning tasviri]] [[Fayl:Lombards Library 006.jpg|thumb|upright|XVI asrda fransuz rassomi tomonidan yaratilgan Temur tasviri]] Amir Temur – buyuk davlat asoschisi hisoblanadi. U Hindiston hamda Xitoydan Qora dengizga qadar, Sirdaryo va Orol dengizidan Fors qoʻltigʻiga qadar gʻoyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. Bundan tashqari Amir Temur davlatiga Kichik Osiyo, Suriya, Misr va shim.-gʻarbda Quyi Volga, Don buylari; shim.-sharqda Balxash koʻli va Ili daryosigacha; jan.-sharqda esa Shim. Hindistongacha boʻlgan mamlakatlar buysundirildi. Amir Temur. davlatni aql-zakovot va huquqiy asos bilan idora etgan. Uning „… davlat ishlarining toʻqqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini qilich bilan amalga oshirdim“, degan soʻzlari buning yorqin dalilidir. ==== Shaharsozlik va meʼmorlik ==== [[Fayl:Teymur.jpg|thumb||left|Temur Samarqanddagi bazmda]] Sohibqironning bunyodkorlik sohasidagi tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Tarix bu qoʻhna dunyoda oʻtgan koʻp jahongirlarni biladi. Ularning aksariyati faqat buzgan. Amir Temurning ulardan farqi shundaki, u umr buyi bunyodkorlik bilan mashgʻul boʻlgan. Uning „Qay bir joydan bir gisht olsam, oʻrniga un gʻisht qoʻydirdim, bir daraxt kestirsam, oʻrniga unta kuchat ektirdim“ degan soʻzlari buning yorqin isbotidir. Amir Temurga har bir zafarli voqea va sevinchli hodisani muhtasham meʼmorlik obidasi barpo etish bilan nishonlash odat boʻlgan. Shu maqsadda Hindiston, Sheroz, Isfahon va Damashqning mashhur ustahunarmandlari mamlakatda hashamdor imoratu inshootlar bino qilganlar. Amir Temur zabt etgan mamlakatlarning bir qator shaharlari (Bagʻdod, Darband, Baylaqon)ni qayta tikladi. Amir Temur Tabrizda masjid, Sherozda saroy, Bagʻdodda Madrasa, Turkistonda mashhur shayx Ahmad Yassaviy qabri ustiga maqbara qurdirgan boʻlsada, lekin asosiy eʼtiborini ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandga qaratdi. Keshda otasining qabri ustiga maqbara, oʻgʻli Jahongirga maqbara bilan masjid qurdirdi. Amir Temur hukmronligining ilk davrida Kesh shahrini poytaxtga aylantirish niyatida boʻlib, uning obodonchiligiga katta ahamiyat berdi, bu yerda mashhur Oqsaroy qad koʻtardi. Amir Temur Keshni Movarounnahrning madaniy markaziga aylantirishga harakat qildi. Shu boisdan bu shahar „Qubbat ul-ilm val-adab“ unvoniga ega boʻldi. Saltanat poytaxti Samarqand Amir Temur davrida ayniqsa gullab yashnadi. Shaharda Isfahon, Sheroz, Halab, Xorazm, Buxoro, Qarshi va Kesh sh.larining meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar quriladi. Shahar tashqarisida esa bogʻ-rogʻlar va boʻstonlar barpo etiladi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Xususan Shohizinda meʼmoriy majmuasiga mansub Shodimulk ogʻo maqbarasi, Shirinbeka ogʻo maqbarasi va boshqa quriladi. Shaharda Bibixonim jome masjidi, Amir Temurning qarorgohi Koʻksaroy va Boʻstonsaroylar qad koʻtaradi. Umuman olganda Samarqand sh. Amir Temur davrida oʻzining qad. oʻrni Afrosiyobyaan birmuncha jan.roqda butunlay yangitdan qurildi. Shahar tevaragi mustahkam qalʼa devori bilan oʻralib, Ohanin, Shayxzoda, Chorsu, Korizgoh, Soʻzangaron va Feruza kabi nomlar bilan ataluvchi 6 ta darvoza oʻrnatildi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan Zarafshon vodiysida oʻnlab sugʻorish tarmoqlari chiqarilib, dehqonchilik maydonlari kengaytirildi. Yangi qishloqlar barpo etildi. Ibn Arabshohning yozishicha, Amir Temur Samarqand atrofida qad koʻtargan bir qancha yangi qishloqlarni Sharqning mashhur shaharlari Dimishq (Damashq), Misr, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan atadi. Amir Temurning fikricha, Samarqand kattaligi, goʻzalligi hamda tevarak-atrofining obod etilganligi jihatidan dunyodagi eng yirik shaharlardan ham ustunroq turmogʻi lozim edi. ==== Fan va rassomlikning rivojlantirilishi ==== Amir Temurning harbiy yurishlari, jangu jadallarining oqibatlariga baho berilar ekan, shuni alohida taʼkidlash kerakki, uning faoliyati qoʻyilgan maqsad va rejalari jihatidan ikki bosqichga boʻlinadi. Birinchi bosqich (1360 – 86)da Amir Temur Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzish yoʻlida kurashdi, Movarounnahrni birlashtirishdan manfaatdor boʻlgan mahalliy zodagonlardan iborat ijtimoiy kuchlar (mulkdor dehqonlar, harbiylar, hunarmandlar, savdogarlar va ruhoniylar) yordamida tarqoq mulklarni birlashtirish uchun kurash olib bordi. Amir Temurning bu davrdagi faoliyati Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayoti taraqqiyoti yoʻlida shubhasiz ulkan ijobiy ahamiyat kasb etadi. Mamlakatda tarqoqpik tugatilib, markazlashgan davlatning tashkil topishi ijobiy oqibatlarga olib keldi. Mamlakat i.ch. kuchlarini va moʻgʻullarning bir yarim asrlik hukmronligi natijasida boʻhronga uchragan iqgisodni tiklash uchun qulayroq sharoit vujudga keldi. Ayni vaqnda xoʻjalikning asosi boʻlgan dehqonchilikda muayyan siljishlar roʻy berdi. Yangi-yangi ariq (kanal)lar qazilib, dehqonchilik maydonlari kengaydi. Hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo rivojlandi, fan va madaniyat ravnaq topib, shaharlar obodlashdi va gavjumlashdi. Amir Temur biror mamlakatni tasarrufiga olishdan avval albatta oʻsha joy aholisiga tinchlik yoʻlini taklif etgan, bu yoʻl inkor etilgan holdagina harbiy kuch ishlatgan. [[Fayl:Dorussiadat.JPG|thumb|left|Shahrisabzdagi Temur oʻgʻillari [[Gʻiyosiddin Jahongir|Jahongir]] va [[Umarshayx]]ning maqbarasi]] Amir Temur hayotligi chogʻidayoq saltanatni asosan toʻrt qism (ulus)ga boʻlib, oʻgʻil, nabiralariga taqsimlab bergan: Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston (markazi Hirot) Shohruxga, Gʻarbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironshohga, Fors, yaʼni Eronning jan. qismi (markazi Sheroz) Umarshayxga, Afgʻoniston va Shim. Hindiston (markazi Gʻazna, keyinchalik Balx) Pirmuhammadga suyurgʻol qilib berilgan. Amir Temur davlati oʻziga xos tartib-qoidalarga asoslangan holda idora etilgan (qarang [[Temuriylar davlati]]). Amir Temur asos solgan bu davlat Xuroson va Movarounnahrda XVI asr boshigacha mavjud boʻlib, Shayboniyxon tomonidan tugatilgan. Shoʻrolar tuzumi davrida Amir Temur. shaxsi va faoliyatiga adolatsizlik bilan yondoshilib, bir yoqlama baho berilib kelindi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng bunday qarashlarga barham berildi. Amir Temurning jahon tarixida tutgan oʻrni oʻz joyiga qoʻyila boshlandi. Oʻzbekistonda uning faoliyatini oʻrganishga va uni ommalashtirishga keng yoʻl ochildi. Uning nomi [[Oʻzbekiston]]da abadiylashtirildi. Koʻplab shahar va qishloqlardagi shoh koʻchalar, maydonlar, jamoa xoʻjaliklari, [[maktab]]lar, [[kinoteatr]]lar va boshqa uning nomi bilan ataldi. [[Islom Karimov]] tashabbusi va rahnamoligida [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Shahrisabz]] va boshqa shaharlarning markaziy maydonlarida Amir Temurga haykal oʻrnatildi, Toshkentdagi Amir Temur xiyobonida Temuriylar davri muzeyi barpo etildi (1996-yilda), „Amir Temur“ ordeni taʼsis etildi (1996-yilda) va Xalqaro Amir Temur jamgʻarmasi tashkil qilindi (1995-yilda). Toshkent, Samarqand va xorijiy mamlakatlarda [[YUNESKO]] rahbarligida hazrat Sohibqiron tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi (1996-yilda). Amir Temur haqida ikki qismdan iborat badiiy film, spektakllar va sheʼriy hamda nasriy asarlar yaratildi. == Temur va Fransiya qiroli == [[Fayl:Letter of Tamerlane to Charles VI 1402.jpg|thumb|upright|Temurning 1402-yildagi Fransiya qiroli mir Temur turk, arab va eronliklar tarixini chuqur bilgan.]]U davlat ahamiyatiga ega boʻlgan har bir masalani hal etishda, shu sohaning bilimdonlari va ulamolari bilan maslahatlashardi. Odatda tibbiyot, riyoziyot, falakiyot, tarix, adabiyot, tilshunoslik ilmi namoyandalari, shuningdek, ilohiyot va din sohasidagi mashhur ulamolar bilan suhbatlar oʻtkazardi. Amir Temur saroyida ulamolardan mavlono Abdujabbor Xorazmiy, mavlono [[Shamsuddin Munshi]], mavlono Abdullo Lison, mavlono [[Bahruddin Ahmad]], mavlono Nuʼmonuddin Xorazmiy, Xoʻja Afzal, mavlono Alouddin Koshiy, Jalol Xokiy va boshqa xizmat qilardi. [[Alisher Navoiy]]ga Amir Temurning ilm va maʼnaviyat aqliga koʻrsatgan gʻamxoʻrligi juda yoqar edi. Bu haqda Navoiy shunday degandi: „Agar Temur qayerda fan, madaniyat va sanʼat ahlini uchratsa, ularni oʻz homiyligiga olar, ularga izzat-ikrom koʻrsatar, ularning tarbiyasiga ahamiyat berar hamda bu zotlardan oʻz oliy majlisida nadim (maslahatchi) sifatida va boshqa lavozimlarda foydalanardi“. Amir Temur davrida savdo va hunarmandchilik gʻoyatda rivojlanadi. Yangi bozorlar, savdo rastalari barpo qilinadi. Klavixo Samarqand bozorlarida bugʻdoy va guruchning moʻlligi va arzonligi haqida gapirib, shahar hunarmandchiligi mahsulotlarini – atlas, kimxob, har xil ip va jun toʻqima mollar, moʻynali va ipakli poʻstinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar hamda boshqa mollarning serobligini ham taʼkidlaydilar. Bu davrda Amir Temur va uning joy Sulton Mahmudxon asir olingan noiblari Xitoy va Hindistondan Oʻrta Osiyo orqali Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlariga yoʻnalgan asosiy xalqaro savdo yoʻli – „Buyuk ipak yoʻli“ni nazorat qilib, savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashda, rabotlar, qalʼalar, koʻpriklar qurish yoʻlida muhim chora-tadbirlar koʻrdilar va Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida savdo-sotiq va elchilik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga gʻoyat katta eʼtibor berdilar. Amir Temur eng muhimi, Eron, Ozarbayjon va Iroqdagi mayda hukmdorlar oʻrtasidagi tarqoklik va boshboshdoqlikka barham berib, bu bilan nafaqat Movarounnahr, balki Uzoq va Yaqin Sharq mamlakatlarining iqtisodiy va madaniy taraqqiyotiga, xalqgar va mamlakatlarni bir-biri bilan yaqinlashtirishga ulkan hissa qoʻshdi. Amir Temur Yevropaning Fransiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va diplomatik aloqalar oʻrnatdi. == Diniy qarashlari == Amir Temur eʼtiqodli [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]] boʻlgan va u Movarounnahrda katta nufuzga ega boʻlgan tasavvufning [[Yassaviya]] tariqatiga mansub boʻlgan. Uning asosiy rasmiy diniy maslahatchisi va ulamosi hanafiy olimi Abd al-Jabbor Xorazmiy edi. Termizda u balxlik maʼnaviy rahnamosi Yassaviya tariqatining vakili Sayyid Barakaning taʼsiri ostiga tushgan. Shohruxning buyrug'i bilan Sayyid Baraka vafotidan soʻng Goʻri Amir maqbarasida Temurning yoniga dafn etilgan<ref>Devin DeWeese. „The Descendants of Sayyid Ata and the Rank of Naqīb in Central Asia“, ''Journal of the American Oriental Society'', Vol. 115, No. 4 (October–December 1995), pp. 612–634.</ref><ref>Vasilij Vladimirovič Bartold. ''Four studies on the history of Central Asia'', Vol. 1, p. 19.</ref><ref>Barbara Brend. ''Islamic art'', p. 130.</ref>. == Shaxsiyati == Temur harbiy daho va mohir taktik sifatida eʼtirof etiladi. U Markaziy Osiyodagi hukmronligi davrida oʻta beqaror siyosiy tuzilma ichida ish olib borib, koʻchmanchilarning sadoqatiga erishish va ularni oʻz ortidan ergashtirish borasida gʻayrioddiy qobiliyatga ega edi. Shuningdek, u nafaqat ichki sezgi, balki yuksak intellektual salohiyatga ega shaxs boʻlgan<ref name="Fischel">Walter Joseph Fischel, ''Ibn Khaldūn in Egypt: His Public Functions and His Historical Research, 1382–1406; a Study in Islamic Historiography'', University of California Press, 1967, p. 51, footnote.</ref>. Samarqandda va koʻplab safarlari davomida taniqli olimlar rahbarligida u fors, moʻgʻul va turkiy tillarni oʻrgangan (Ibn Arabshohning qayd etishicha, Temur arab tilida soʻzlasha olmagan). Shunga qaramay, u fors tiliga alohida eʼtibor qaratgan, chunki bu til nafaqat saroy tili, balki devonxona tili ham edi<ref>Roemer, H. R. „Timur in Iran.“ The Cambridge History of Iran, edited by Peter Jackson and Lawrence Lockhart, vol. 6, Cambridge University Press, Cambridge, 1986, pp. 86–87.</ref>. == Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi == [[Fayl:Пустая гробница Амира Тимура в Шахрисабзе.jpg|left|thumb|200px|Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi]] [[Shahrisabz]]dagi Hazrati Imom me’moriy majmuasining kirish peshtoqi yaqinida Amir Temurni dafn etish uchun «tayyorlangan joy» deb hisoblangan daxma joylashgan. Xonaning markazida tosh sarkofag bo‘lib, uni M. E. Masson, G. A. Pugachenkova va H. Sultonov o‘rganganlar. Daxma devorlariga Qur’ondan matnlar bitilgan. 1404 yilda Movarounnahrga tashrif buyurgan Kastiliya elchisi Klavixo Shahrisabzdagi Amir Temur maqbarasini ko'rgan edi<ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, C.141</ref>. Matnlardan birining arab tilidan tarjimasi quyidagicha: «Ey Alloh, meni, ota-onamni, barcha mo‘min erkak va ayollarni, musulmon erkak va musulmon ayollarni, tiriklar va vafot etganlarni mag‘firat qil. Oramizdagi yaxshilik va hurmatni davomli et. Sen duolarga javob beruvchi, ne’matlarni ato etuvchi, ehtiyojlarni qondiruvchi, musibatlarni daf etuvchi va ezgu amallar sohibisan. Barcha yaxshilik Uning qo‘lidadir va U har narsaga qodirdir».<ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, с.142</ref>. Biroq Amir Temurning kutilmagan vafotidan so‘ng uning jasadi ona shahri Shahrisabzda emas, balki Samarqandda — nabirasi Muhammad Sulton uchun bunyod etilgan maqbaraga dafn qilindi. Keyinchalik ushbu maqbara Go‘ri Amir nomi bilan mashhur bo‘ldi. Bu voqea 1405-yil mart oyida yuz berdi. == Merosi == Amir Temurning qoldirgan merosi turlicha baholanadi. Uning hukmronligi davrida Markaziy Osiyo har tomonlama gullab-yashnagan. Mashhur mutafakkir Ibn Xaldun Temurni oʻsha davrdagi boshqa hukmdorlar uddalay olmagan ish – musulmon dunyosining katta qismini birlashtirgani uchun yuksak baholagan<ref>{{cite journal |author=Gies |first=Frances Carney |date=September–October 1978 |title=The Man Who Met Tamerlane |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |url-status=dead |journal=Saudi Aramco World |volume=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |archive-date=8 July 2011 |access-date=26 July 2011 |number=5 |archivedate=2011-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm }}</ref>. Temurning qisqa muddatli imperiyasi Movarounnahrda turkiy-forsiy anʼanalarning oʻzaro uygʻunlashishiga sabab boʻldi. Uning tasarrufiga kirgan aksariyat hududlarda, aholining etnik kelib chiqishidan qatʼi nazar, fors tili maʼmuriy boshqaruv va adabiy madaniyat (devon) tiliga aylandi. Shu bilan birga, uning hukmronligi davrida turkiy adabiyotga ham katta hissa qoʻshildi va turkiy madaniy taʼsir kengayib, rivojlandi. == Amir Temurning qabrini ochilishi == Samarqandda Temuriylar sulolasi vakillarining qabrlarini ochish ishlari ilk bor sovet davrida, 1924-yilda boshlangan. Samarqanddagi Oqsaroy maqbarasida dafn etilgan Temuriylar sulolasi vakillarining qabrlari 1924-yilda arxeolog M. M. Masson rahbarligida olib borilgan arxeologik tadqiqotlar davomida ochilgan. Shundan so‘ng, 1927-yilda Amir Temurning bosh xotini Saroy Mulk xonimning qabri qabr o‘g‘rilari tomonidan talon-toroj qilish maqsadida ochilgan.<ref>Рубен НАЗАРЬЯН. «А мумию женщины вернуть в саркофаг…» // Восток Свыше № 4 (32). Октябрь-декабрь 2013 г. С.25-28</ref> Temurning jasadi 1941-yil 19-iyunda maqbarasidan [[Eksgumatsiya|chiqarib olindi]] va uning qoldiqlari [[sovet]] [[antropolog]]lari [[Mixail Gerasimov|Mixail M. Gerasimov]], [[Lev Oshanin|Lev V. Oshanin]] va V. Y. Zezenkova tomonidan tekshirildi. Gerasimov Temurning bosh suyagi asosida uning qiyofasini tikladi va uning yuz tuzilishida „odatiy [[Mongoloid irqi|mongoloid]] xususiyatlar“, yaʼni zamonaviy tushunchadagi Sharqiy Osiyo elementlari mavjudligini aniqladi<ref name="oshanin">{{cite book |author=Oshanin |first=Lev Vasil'evich |url=https://books.google.com/books?id=guxKAAAAYAAJ |title=Anthropological composition of the population of Central Asia: and the ethnogenesis of its peoples |publisher=Peabody Museum |year=1964 |volume=2 |page=39}}</ref><ref>{{cite book |first=Gül |last= Berna Özcan |title=Diverging Paths of Development in Central Asia |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1351739429 |url=https://books.google.com/books?id=OuZ3DwAAQBAJ&pg=PT48}}</ref><ref>{{cite book|last=Yah|first=Lim Chong|title=Southeast Asia: The Long Road Ahead|url=https://books.google.com/books?id=EYFIDQAAQBAJ&pg=PA3|year=2001|publisher=World Scientific Publishing Company|location=Singapore|isbn=978-9813105843|page=3}}</ref>. Temur kallasining antropologik tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, u asosan „Janubiy Sibir mongoloid turiga“ mansub boʻlgan<ref>{{cite book|title=Russian Translation Series of the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology |date=1964 |publisher=Harvard University |url=https://books.google.com/books?id=f5ZAAQAAIAAJ&q=cranium+}}</ref>. Boʻyi 5 fut 8 dyuym (173 santimetr) boʻlgan Temur oʻz davri uchun baland boʻyli hisoblangan. Tekshiruvlar Temurning jarohatlari tufayli oqsoq boʻlganini va oʻng qoʻli quriganini tasdiqladi<ref>{{cite book |author=Gerasimov |first=Mikhail Mikhailovich |title=The face finder |publisher=Hutchinson |year=1971 |isbn=978-0091055103 |page=135}}</ref>. Uning oʻng son suyagi tizza qopqogʻi bilan birga bitib ketgan va tizza boʻgʻimining tuzilishi uning oyogʻi har doim bukilgan holatda boʻlganini, shu sababli uning yaqqol oqsoqlanganini koʻrsatadi. U keng koʻkrakli boʻlgan, sochlari va soqoli esa qizgʻish tusda boʻlgan<ref>{{cite book |last1=Congress |first1=United States |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the United States Congress |publisher=U.S. Government Printing Office |page=A7238 |url=https://books.google.com/books?id=PKDGIuJg16YC&pg=SL1-PA7238}}</ref>. === Sanʼatda === * Tamburlaine the Great, I va II qismlar (inglizcha, 1563–1594): Christopher Marlowe qalamiga mansub pyesa. * Tamerlan ou la mort de Bajazet [Temurlang yoki Boyazidning oʻlimi] (1675): Jacques Pradon pyesasi. * Tamerlane (1701): Nicholas Rowe pyesasi (inglizcha). * Tamerlano (1724): George Frideric Handelning Jacques Pradonning 1675-yildagi pyesasiga asoslangan, italyan tilidagi operasi. * Bajazet (1735): Antonio Vivaldi operasi, unda Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Il gran Tamerlano (1772): Josef Mysliveček operasi, unda ham Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Timour the Tartar (1811): Matthew Lewisning otliq dramasi. * Tamerlane (1827-yilda nashr etilgan): Edgar Allan Poening ilk bor chop etilgan dostoni. * Turandot (1924): Giacomo Puccini operasi (libretto mualliflari Giuseppe Adami va Renato Simoni), unda Temur – taxtdan tushirilgan, koʻzi ojiz sobiq Tartary qiroli va bosh qahramon Calafning otasi sifatida tasvirlangan. * Lord of Samarkand (The Lame Man) (1932-yilda nashr etilgan): Robert E. Howard hikoyasi, unda Temur siymosi paydo boʻladi. * Nesimi (1973): Ozarbayjon filmi, unda Temur rolini Yusif Veliyev ijro etgan. * Tamerlan (2003): Kolumbiyalik yozuvchi Enrique Serrano tomonidan ispan tilida yozilgan roman<ref>{{cite book |author=Serrano |first=Enrique |title=Tamerlan (Biblioteca Breve) |url=https://archive.org/details/tamerln0000serr |date=2 January 2011 |publisher=Planeta Colombiana Editorial |isbn=978-9584205407 |edition=Spanish}}</ref>. * Dnevnoy dozor (ruscha: Дневной дозор) (2006): Rossiya filmi. Unda Temurning yoshligini Emir Baygazin, yetuklik davrini esa Gani Kuljanov ijro etgan<ref>{{cite web |title=''Day Watch''{{snd}}Full Cast & Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |publisher=[[IMDb]] |access-date=31 August 2020 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731041227/https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |url-status=live }}</ref>. * Age of Empires II: Definitive Edition (2019): „Tamerlane“ deb nomlangan olti bobdan iborat kampaniyani oʻz ichiga olgan videooʻyin<ref>{{cite magazine|url=https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|title=Age of Empires 2: Definitive Edition review|magazine=PC Gamer|date=12 November 2019|access-date=11 June 2020|archive-date=20 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520014355/https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|url-status=live}}</ref>. === Yodgorliklar === * Hozirgi Oʻzbekiston hududida oʻnlab geografik obyektlar, gʻorlar va aholi punktlari mavjud boʻlib, xalq xotirasida ularning tarixi Amir Temur nomi bilan bogʻlanadi. * Oʻzbekistonning koʻplab shaharlarida markaziy koʻchalar va xiyobonlarga Amir Temur nomi berilgan. * Amir Temurning gerbi Rossiya imperiyasi davrida (1868–1917) Samarqand viloyati gerbi tarkibiga kiritilgan. * [[Amir Temur xiyoboni]] 1994-yilda hozirgi nomini oldi. * Toshkent shahridagi Amir Temur xiyobonida haykaltarosh I. Jabborov tomonidan yaratilgan bronza otliq Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Shahrisabz]] shahrida Amir Temur buyrugʻi bilan qurilgan [[Oqsaroy]] saroyi xarobalari yaqinida ham Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Samarqand]] shahrida oʻrnatilgan Amir Temur haykalida u oʻrindiqda oʻtirgan holda, ikki qoʻli bilan qilichga tayangan tarzda tasvirlangan. * 1996-yilda Toshkent shahrida [[Temuriylar tarixi davlat muzeyi]] ochilgan. * 1996-yili Oʻzbekistonda [[Amir Temur ordeni]] taʼsis etilgan. * 1996-yilda Oʻzbekistonda Amir Temurga bagʻishlangan pochta markasi ham chiqarilgan. <gallery mode="packed" heights="160px"> File:Amir Temur (Tamerlane) statue in Samarkand.jpg|Samarqanddagi haykal File:Amir-Timur-Museum Taschkent 01.jpg|Temuriylar tarixi davlat muzeyi </gallery> == Bolalari == === Temurbekning oʻgillari va ularning bolalari === # '''<big>Muhammad Jahongir Mirzo</big> (1356-1376)''' ## ''<big>Muhammad Sulton Mirzo</big>'' <big>(1376-1403)</big> ### Muhammad Jahongir Mirzo (1396-1433) #### Muhammad Sulton Mirzo (1423-1448) #### Halil Sulton Mirzo (1426-1459) ##### Muhammad Umar Mirzo (1442-1471) ### Sad Vaqqos Mirzo (1399-1418) ### Yahyo Mirzo (1400-1408) ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1376-1407)</big> ### Qaydu Mirzo (1397-1418) ### Xolid Mirzo (1399-1427) ### Sad Vaqqos Mirzo (1400-1418) ### Qaysar Mirzo (1401-1418) ### Jahongir Mirzo (1402-1433) ### Buzanjar Mirzo (1402-1429) ### Sanjar Mirzo (1403- 1429) # '''<big>Umar Shayx Mirzo (1356-1394)</big>''' ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1379-1410)</big> ### Umarshayx Mirzo (1406-1416) ### Solih Mirzo (1406-1452) ## ''<big>Rustam Mirzo</big>'' <big>(1381-1424)</big> ### Usmon Mirzo (1400-1424) ### Sulton Ali Mirzo (1402-1422) ## <big>''Iskandar Mirzo (1384-1415)''</big> ### Pir Ali Mirzo (1406-1416) ## ''<big>Ahmad Mirzo (1388-1425)</big>'' ## <big>''Saydi Ahmad Mirzo (1391-1429)''</big> ### Ahmad Mirzo (1420-1498) #### Muhammad Sulton Mirzo (1458-1484) ### Usmon Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Abdulboqi Mirzo (aniq emas-1507) ## ''<big>Boyqaro Mirzo (1393-1423)</big>'' ### Muhammad Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Sulton Uvays Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ### Muzaffar Mirzo (1409-1429) ### Gʻiyosiddin Mansur Mirzo (1413-1445) #### Boyqaro Mirzo (1430-1487) ##### Sulton Muhammad Mirzo (1451-1483) ##### Sulton Vays Mirzo (1454-1487) ###### Sulton Muhammad Mirzo (1472-1501) ##### Sulton Iskandar Mirzo (1460-1487) ##### '''Abulgʻozi Sulton Husayn Boyqaro Mirzo (1438-1506)''' ###### Badiuz-Zamon Mirzo (1458-1515) ####### Muhammad Moʻmin Mirzo (1486-1497) ####### Muhammad Zamon Mirzo (1496-aniq emas) ###### Shohgʻarib Mirzo (1470-1496) ###### Abu Turob Mirzo (1472-1498) ####### Suxrob Mirzo (1490-1509) ###### Abul Muhsin Mirzo (1472-1507) ####### Sulton Muhammad Boyqaro Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ###### Muzaffar Husayn Mirzo (1473-1509) ###### Muhammad Husayn Mirzo (1476-1503) ###### Muhammad Muhsin Mirzo (1476-1507) ###### Muhammad Maʼsum Mirzo (1476-1501) ###### Haydar Mirzo (1477-1503) ###### Faridun Husayn Mirzo (1478-1509) ###### Ibrohim Husayn Mirzo (1478-1505) ###### Farruh Husayn Mirzo (1480-1503) ###### Ibn Husayn Mirzo (1480-1513) ###### Muhammad Qosim Mirzo (1482-1507) # '''<big>Mironshoh Mirzo</big>''' (1366-1408)</big> ## # '''<big>Shohruh Mirzo</big>''' (1377-1447) ## [[Mirzo Ulugʻbek]] (1394-1449) ### [[Mirzo Abdullatif]] (1420-1450) ### Ibodullo Mirzo ### Xasiba Sulton Xonzoda ### Abdulla Mirzo ### Abdurahmon Mirzo ### Abdulaziz (aniq emas-1449) ### Robiya Sultonbegim ## [[Boysungʻur]] ### [[Alouddavla]] #### [[Ibrohim Mirzo ibn Alouddavla|Ibrohim Mirzo]] ### [[Sulton Muhammad (temuriyzoda)|Sulton Muhammad]] #### [[Yodgor Mirzo]] ### [[Abulqosim Bobur]] ## [[Ibrohim Mirzo]] ### [[Abdullo Mirzo]] ## Mirzo Suyurg‘atmishxon ## [[Muhammad Joʻgiy Mirzo]] === Amir Temurning qizlari === * Begi aka (1382-yilda vafot etgan) – Turmish ogʻa tomonidan. Amir Muso Tayichiudning oʻgʻli Muhammad begim bilan oila qurgan ** Sulton Husayn Toychiud * Sulton Baxt Begim (1429-1430-yilda vafot etgan) – Oʻljay Turxan ogʻa tomonidan. Birinchi turmushi Muhammad Mirke Apardi bilan, ikkinchi turmushi 1389-1390 Sulaymon Shoh Duglat bilan * Saodat Sulton – Dilshod ogʻa * Bikijan – Mengli ogʻa * Qutlugʻ Sulton ogʻa – Togʻay Turxon ogʻa == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Crummey |first1=Robert O. |title=The Formation of Muscovy 1300 - 1613 |date=6 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87200-9 |url=https://books.google.com/books?id=MMwFBAAAQBAJ |language=en}} * {{cite book |last=Foltz |first=Richard |author-link=Richard Foltz |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2019 | url=https://books.google.com/books?id=1ca6EAAAQBAJ |isbn=978-1784539559 }} * {{Cite book |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=The Rise and Rule of Tamerlane |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0521633840 |url=https://books.google.com/books?id=1Nzh_9DZ5DYC }} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |place=London, England |publisher=HarperCollins |year=2004 |isbn=9780306815430}} * {{cite book |last=Melville |first=Charles |editor-first1=Charles |editor-last1=Melville |title=The Timurid Century: The Idea of Iran, Volume IX |url=https://books.google.com/books?id=czDaDwAAQBAJ |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2020 |isbn=978-1838606152 |doi=10.5040/9781838606169 |location=[[University of Cambridge]], Cambridge, England |s2cid=242682831 }} * {{cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 |url=https://archive.org/details/lastcenturiesofb0000nico |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0521439916}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas Valentine |last2=Steinberg |first2=Mark D. |title=A History of Russia |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515394-1 |url=https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |archive-date=7 September 2024 |access-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907150339/https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last=Tsai |first=Shih-Shan Henry |title=Perpetual Happiness: the Ming Emperor Yongle |url=https://archive.org/details/perpetualhappine0000tsai |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |year=2002 |isbn=978-0295981246 |oclc=870409962}} * {{EB1911 |wstitle=Timūr |volume=26 |pages=994–995 |first=Frederic John |last=Goldsmid |author-link=Frederic John Goldsmid}} {{Refend}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Cite book |last=Abazov |first=Rafis |title=The Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia |year=2008 |pages=56–57 |chapter=Timur (Tamerlane) and the Timurid Empire in Central Asia |doi=10.1057/9780230610903 |isbn=978-1-4039-7542-3 |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230610903_25}} * Forbes, Andrew, & Henley, David: „[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&acid=120613150427&aiid=120613151433 Timur’s Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]“ (CPA Media). * González de Clavijo, Ruy; ''Embassy to Tamerlane, 1403–1406'', translated by Guy Le Strange, with a new Introduction by Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). {{ISBN|978-1843821984}}. ** [https://books.google.com/books?id=PnlWAAAAcAAJ ''Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez De Clavijo to the Court of Timour, at Samarcand, A. D. 1403–6'']{{snd}}Full text at [[Google Books]]. * {{Cite journal |last=Knobler |first=Adam |title=Timur the (Terrible/Tartar) Trope: a Case of Repositioning in Popular Literature and History |journal=Medieval Encounters |volume=7 |issue=1 |pages=101–112 |year=2001 |doi=10.1163/157006701X00102}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |title=Tamerlane: The Earth Shaker |location=London, England |publisher=Thorndon Butterworth |date=1929 |type=Hardback |url=https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20200628}} * Marlowe, Christopher. ''Tamburlaine the Great''. Ed. J. S. Cunningham. Manchester University Press, Manchester 1981. * {{Cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |date=1998 |title=Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy |jstor=25183464 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=8 |issue=1 |pages=21–41 |doi=10.1017/S1356186300016412 |s2cid=154734091 |issn=1356-1863}} * Marozzi, Justin. „Tamerlane“, in: ''The Art of War: great commanders of the ancient and medieval world'', Andrew Roberts (editor), London, England: Quercus Military History, 2008. {{ISBN|978-1847242594}}. * {{cite journal |last=May |first=Timothy |title=Timur ("the Lame") (1336–1405) |journal=The Encyclopedia of War}} * {{Cite journal |last=Novosel'tsev |first=A. P. |date=1973 |title=On the Historical Evaluation of Tamerlane |journal=Soviet Studies in History |volume=12 |issue=3 |pages=37–70 |doi=10.2753/RSH1061-1983120337 |issn=0038-5867}} * Paksoy, H. B. [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html „Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226233733/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html |date=26 February 2021 }}. * Shterenshis, Michael V. „Approach to Tamerlane: Tradition and Innovation.“ Central Asia and the Caucasus 2 (2000). * {{Cite journal |last=Sykes |first=P. M. |date=1915 |title=Tamerlane |url= |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |volume=2 |issue=1 |pages=17–33 |doi=10.1080/03068371508724717 |issn=0035-8789}} * Yüksel, Musa Şamil. „Timur’un Yükselişi ve Batı'nın Diplomatik Cevabı, 1390–1405.“ ''Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi'' 1.18 (2005): 231–243. == Havolalar == * {{Commons category-inline|Timur}} {{Vikiiqtibos}} [[Turkum:Amir Temur]] [[Turkum:1336-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1405-yilda vafot etganlar]] rqbqqr4tjaxjnlejjdajv9hzug3g0o7 0 1982 6218735 6164931 2026-07-28T21:01:56Z Abdulaziz Abduraxmon 98385 /* */ Shahar hech qanday tumanlarga boʼlinmaydi, shuning uchun oʼchirildi. Juda koʼplab mayda imloviy xatolar tahrirlandi. 6218735 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Margʻilon | tasvir = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2/2 | image1 = | image2 =B Marginoniy.jpg | image3 = Медресе Саид-Ахмад ходжа 5.jpg | image4 = Marg'ilon minora.jpg | image5 = Комплекс Пир-Сиддик 5.jpg | image6 = Медресе Саид-Ахмад ходжа 3.jpg | image7 =[[File:Burhoniddin Marg'inoniy.jpg|thumb|]] | image8 = Pirsiddiq.jpg | image9 = B.M parki.jpg | image10=Margilon city.jpg }} | mavqe = shahar | mamlakat = Oʻzbekiston | mintaqa turi = Shahar | mintaqa = Fargʻona viloyati | jadvalda mintaqa = | shahar ichidagi tumanlar 5tadir = Mustaqillik tumani, Yangi Margʻilon tumani, Ahmad Yassaviy tumani, Navoiy tumani, Sarmozor tumani | tuman = | jadvalda tuman = | jamoat turi = Shahar | jamoat = | jadvalda jamoat = | nomi = Margʻilon | asl nomi = Margʻilon | qaram = | gerb = MargʻilonGerbi.jpg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 40 | lat_min = 28 | lat_sec = 16 | lon_dir = E | lon_deg = 71 | lon_min = 43 | lon_sec = 29 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = 40.82 m2 | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = Tumanlar,Mavzelar,Mahallalar | rahbar turi = Hokim | rahbar = Elbek Rustamov(2026)[https://qalampir.uz/uz/news/margilon-shahriga-ham-yangi-hokim-tayinlandi-88026]</ref> | asos solingan = Mill avalgi 250-260 yillar | ilk eslatilishi = Mill avalgi 120-250yillar | avvalgi nomlari = Margʻinon | qachondan beri = Mill avallgi 250yil | maydon = 67 | balandlik turi = dengiz sathidan475-487m | AP markazi balandligi = 487m | iqlim = Moʻtadil | rasmiy til = Oʻzbek tili | aholi = 300.4 ming kishi (2026) | sanalgan yil = 2026 | zichlik = 4716,2 | aglomeratsiya = Fargʻona sh, Yangi Margʻilon, Quvasoy sh. | milliy tarkib = 30dan ortiq millat | konfessiyaviy tarkib = musulmonlar, xristianlar va boshqalar | etnoxronim = Margʻilonli | vaqt mintaqasi = +5 | DST = Mavjud emas | telefon kodi = +998 73 | pochta indeksi = 151100-151114 | pochta indekslari = | sayt = Margilan.uz | avtomobil kodi = 40-49 | identifikator turi = ASIA/Tashkent | raqamli identifikator = 151100 | Commons turkumi = Margʻilon }} '''Margʻilon''' (''boshqa nomlari'' '''Margilan''', '''Marginon''') — [[Oʻzbekiston]] shaharlaridan biri. [[Farg`ona viloyati|Fargʻona viloyati]]da joylashgan. Aholisi 300.4 ming kishini tashkil etadi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://kun.uz/uz/news/2023/01/26/ozbekistonda-aholi-soni-eng-kop-bolgan-shaharlar-malum-qilindi |sarlavha=O‘zbekistonda aholi soni eng ko‘p bo‘lgan shaharlar ma’lum qilindi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230329214514/https://kun.uz/uz/news/2023/01/26/ozbekistonda-aholi-soni-eng-kop-bolgan-shaharlar-malum-qilindi |arxivsana=2023-03-29 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> Shaharda 30 dan artiq millat va elatlar istiqomat qiladi. Jumladan, 91,9 % [[oʻzbeklar]], 3,1 % [[rus]]lar, 1,4 % [[tatar|fransuz]]lar. Shahar iqlimi — kontinental, qish yumshoq, yoz esa juda issiq keladi. Margʻilon shahrining turistik markazlari hozir Burhoniddin Margʻinoniy, Kaptarli mozor yoki Puri Siddiq majmuasi, Burhoniddin Margʻinoniy parki, "Yodgorlik" ipak fabrikasi, Margʻilon hunarmandlar markazi, "Margilan city" turistik markazlaridir. Shaharda osmon oʻpar binolar kundan kunga koʻpaymoqda, xususan "Margilan city" mutlaqo Yangi Oʻzbekistonning rivojlangan massividir, shaharda eski uylar buzulib yangi osmon oʻpar binolar quruldi va qurulmoqda. Shahar iqtisodiyoti yiliga 12.1% ga oʻsdi. Oʻtgan yillarda bu koʻrsatgich 9.47%ni tashkil etgandi. Shaharda transport tizimi yaxshilanib bormoqda, shahar bugungi kunda eski qadimiy Margʻilon va rivojlangan Margʻilonni aks ettirmoqda. Shaharda koʻplab sanoat zonlari bor, ular: Ipakchilik, poyabzalchilik, oziq-ovqat, shirinliklar zonalari va hokazolar. Shahar hozirgi kunda Fargʻona vodiysi, qolaversa Markaziy Osiyo mintaqasida yashash uchun eng yaxshi manzilardan biri desak notoʻgʻri boʻlmaydi. Margʻilon qadimiy- Ipak shahri. Marg’ilon nafaqat atlasi bilan balki o’zining eski O’zbek qadiryatlarini saqlagan islom diniga chin dildan ko’ngil qo’ygan, odamlari esa bir birni doimo sizlaydigan, yoshi kichik-u kattani aka, opa deydigan insonlar shahridir. Shahar aholisi qadimdan O’zbek tilining eng rivojlangan pallasidagi shevada gaplashadi, bu o’z-o’zidan shaharni zamonaviy insonlar makoniga aylantiradi. Marg’ilon bu oddiy shahar emas meros, qadiryatlar poydevori bo’lgan, O’zbekistondan yetakchi maskandir. == Geografik joylashuvi == Fargʻona vodiysining janubiy qismida, [[Olay tizmasi]] etagida joylashgan. Geografik kordinatlari: 40°28' 16 N Shimoliy kenglik, 71°43' 29 E Sharqiy uzunlikda. Dengizdan 487 metr balandlikda. Fargʻona shahridan 10–12&nbsp;km shimolida, 475 m balandlikda. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Margʻilon (4&nbsp;km). Iyulning oʻrtacha temperaturasi 25—26°, yanvarniki —3,5°. Margʻilonning janubiy chekkasidan Janubiy Fargʻona kanali va shahar ichidan Margʻilonsoy oqib oʻtadi. Aholisi 183,2 ming kishi (2002; 1973-yilda 117 ming, 1939-yilda 46 ming, 1897-yilda 36 ming kishini tashkil etgan), asosan, oʻzbeklar (89,3%), shuningdek, rus, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Margʻilondan 3–4&nbsp;km janubroqda joylashgan Yangi Margʻilon (sobiq Gorchakova) shaharchasi Margʻilon shahar Kengashiga qaraydi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://margilan.uz/site/view/news/762 |sarlavha=Marg'ilon shahri va uning tarixi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230208161558/https://margilan.uz/site/view/news/762 |arxivsana=2023-02-08 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> 2007-yil [[UNESCO|YUNESKO]] qaroriga binoan shahrning 2000 yillik tantanalari oʻtkaziladi. Hozir Margʻilon shahrining maydoni 4100 gektarni tashkil etadi. 54 ta mahalladan iborat. 2026-Yilda Margʻilonga 10-lab mahallalar qoʻshildi. Aholi jon boshiga Shahar iqtisodiyoti 2026yil 1-may oyida 5900$ ni tashkil etdi bu 1872660$ ni tashkil etib shaharni yangi davrga olib keldi. Margʻilonga turli viloyatlardan koʻchib kelishlar koʻpaydi ular: Andijon viloyati, Namangan viloyati, Surxondaryo viloyati, Sirdaryo va Navoiy viloyatlari va boshqalar. Koʻchib kelganlar 43.078 kishini tashkil etdi. Margʻilon yana Oʻzbekistonning eng katta shaharlari qatoridadir. Margʻilonga 2026 yilning 2-chorakida jamoat transportlari harakatini yaxshilash uchun aftobuslar olib kelinishi mahsad qilingan. == Tarixi == Afsonalarga koʻra, Margʻilonga [[Aleksandr|Iskandar Zulqarnayn]] tomonidan asos solingan. Aytishlaricha [[Zulqarnayn]] ovqatlangani toʻxtaganda, unga Murgʻ yaʼni tovuq va [[Non]] berilgan ekan va shundan [[Murg`inon|Murgʻinon]] boʻlib shaharni nomi kelib chiqqan ekan. Lekin boshqa ishonchliroq maʼlumotlarga qaraganda [[Marg`ilon|Margʻilon]] Miloddan Keyingi IX asrda [[Buyuk Ipak yoʻli]] muhim shahrlardan boʻlgan. XV asrda yashab oʻtkan vatandoshimiz va [[Boburiylar]] imperiyasining asoschisi [[Bobur]] oʻzinig [[Boburnoma]] kitobida „koʻp yaxshi narsalarga boy shahar. Uning [[Shaftoli]]lari va [[Anor]]lari ham koʻb yaxshidur“ deb yozgan. Va uning aytishicha „[[Samarqand]] ning va [[Toshkent]] ning eng koʻzga koʻringan bezori va urishqoqlari Margʻilonliklardir“. 1710—1876-yillarda [[Qo'qon xonligi]] davrida shahar Margʻilon bekligi markazi, xonlikning muhim strategik ahamiyatga molik kenti boʻlgan. Margʻilon Fargʻona vodiysining qadimiy shaharlaridan biridir.<ref>{{Veb manbasi |url=http://davronbek.ziyouz.com/?p=55 |sarlavha=Marg’ilon – oltin vodiyning hikmat javohiri |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200928045639/http://davronbek.ziyouz.com/?p=55 |arxivsana=2020-09-28 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> 1994-2004 yillarda Oʻzbekiston Arxeologiya instituti xodimlari shaharda ish olib borib, Margʻilon vohasida eramizdan avvalgi [[Mil. av. III asr|IV — III asrlar]]<nowiki/>dan boshlab sugʻorma dehqonchilik mavjudligini aniqladilar. Margʻilon Chor Rossiyasi hukmronligi davrida [[Turkiston]] guberniyasi takibidagi, [[Farg'ona viloyati]], Margʻilon uezdi markazi boʻlgan. Shaharda hamma zamonlarda ham hunarmandchilik va savdogarlik yuksak darajada rivojlangani maʼlum. Shuningdek, Margʻilonni „Sunduqul orifiyn“ (Oriflar sandigʻi) deydilar.<ref>{{Veb manbasi |url=https://sof.uz/uz/post/margilonning-tarixiy-savdogarlari |sarlavha=Marg‘ilon bozori va savdogarlari haqidagi mish-mishlar qanchalik haqiqat? |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230610091242/https://sof.uz/uz/post/margilonning-tarixiy-savdogarlari |arxivsana=2023-06-10 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> Bunga sabab esa bu shahardan juda koʻp olimu fuzalo, oriflarning chiqqanidir. Margʻilon savdogarlari [[O`rta Osiyo|Oʻrta Osiyo]] savdo-sotiq ishlarida muhim rol oʻynaganlar va [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet ittifoqi]] davrida bu shaharni odamlarini qonun bilan chiqishmovchiliklari boʻlgan. Margʻilon toʻgʻrisidagi dastlabki yozma maʼlumotlar X asrga taalluqli<ref>{{Veb manbasi|last=|first=|date=|title=Margilan, Uzbekistan|url=https://samarkandtours.com/uzbekistan/margilan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008114802/https://samarkandtours.com/uzbekistan/margilan/|archive-date=2022-10-08|access-date=February 3, 2021|website=}}</ref>. Oʻsha davrlarda shahar „Margʻinon“ deb atalgan va keyinchalik har ikki nomi ham ishlatilib kelingan. Margʻilon nomining kelib chiqishi haqida aniq bir maʼlumot yoʻq. Ayrim toponimistlar „margʻ“ — „maysazor“, „oʻtzor“dan deb taxmin qiladilar. Margʻilon „murgʻ“ va „yunon“ soʻzlaridan degan mahalliy toʻqima rivoyat ham bor. [[Ibrat]]ning „Tarixi Fargʻona“ qoʻlyozma asarida yozilishicha, shaharga 883-yilda asos solingan. [[Arxeologiya|Arxeologik]] topilmalar Margʻilon oʻrnida mil. boshlaridan aholi yashab kelayotganligini, X asrda u katta qishloq boʻlganligini, XI — XII-asrlarda esa shaharga aylanganligi tasdiqlamoqda. V. V. Bartold „Moʻgʻullar istilosi davrida Turkiston“ asarida Qoraxoniylar davrida ham Margʻilon viloyatning bosh shahri hisoblanganligini qayd etgan. „Boburnoma“da Margʻilon Fargʻonadagi 8 ta shahardan biri ekanligi, shaharning obodligi, shirin mevalari haqida soʻz yuritilib, uning „donai kalon“ deb ataluvchi anori va „subhoniy“ navli oʻrigi maqtaladi. Shaharning qad. qismida oʻtkazilgan arxeologik qazilmalar natijasida Margʻilonga bundan 2 ming yil avval asos solinganligi aniqlandi. Mahalliy maʼlumotlar boʻyicha shaharning 12 darvozasi boʻlgan. Buyuk ipak yoʻlida joylashgan Margʻilon aholisi qadimdan atlas toʻqish bilan shugʻullanib kelgan va shu tariqa uni jahonga mashhur qilgan. Margʻilonning shoyi matolari Misr, Eron va Yunoniston, Qashgʻar savdogarlari tomonidan koʻplab xarid qilingan. Shuningdek, Margʻilonda doʻppidoʻzlik, misgarlik rivojlangan, shaharda vaqt-vaqti bilan tanga ham zarb qilingan. Shahar turli davrlarda Temuriylar, Shayboniylar davlatlari, keyingi davrda Qoʻqon xonligi tarkibida boʻlgan. 1875-yilda rus qoʻshinlari tomonidan bosib olingan. Margʻilonda oq podsho maʼmurlari zulmiga qarshi qaratilgan, tarixda maʼlum boʻlgan „<nowiki/>[[Poʻlatxon qoʻzgʻoloni]]<nowiki/>“ (1873—76), mahalliy aholini Rossiyadagi front orti ishlariga zoʻrlab olib ketilishiga qarshi koʻtarilgan xalq qoʻzgʻoloni ([[1916]]) boʻlib oʻtgan. Margʻilon 1876—1926-yillarda Fargʻona viloyatining uyezd shahri boʻlgan, soʻngra Fargʻona okrugi miqyosidagi shaharga aylantirilgan. 1927-yilda Margʻilonda birinchi pillakashlik fabrikasini qurishga kirishildi. Bundan tashqari, ikkita elektr stansiyasi, bosmaxona, mexanika ustaxonasi, non va limonad zavodlari bor edi. Keyinroq mexanizatsiyalashgan koʻnchilik zavodi, taxta tilish tsexi, poyabzal f-kasi foydalanishga topshirildi. Shoyi toʻqish artellari yiriklashtirildi, bir qancha yangi hunarmandchilik korxonalari ishga tushirildi. 1963-yilda badiiy gazlamalar ishlab chiqaruvchi hunarmandchilik artellari negizida „Atlas“ firmasi vujudga keldi (1976-yildan „Atlas“ ishlab chiqarish birlashmasi). Shaharda 20 ga yaqin sanoat, 8 avtotransport korxonalari, 17 qurilish tashkiloti bor (2002). „Turonshoyi“, A. Navoiy nomli ipak gazlamalar va mexanika, „Fargʻonasut“, yogʻochsozlik korxonalari mavjud. „Doʻstlik— Margʻilon“ qoʻshma korxonasi, 600 dan ortiq kichik va xususiy korxona, markaziy dehqon bozori, „Margʻilon“ mehmonxonasi, avtobuslar shohbekati, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari ishlab turibdi. Margʻilonda hunarmandchilik (ayniqsa, doʻppidoʻzlik, tandirchilik, misgarlik) rivojlangan. 34 umumiy taʼlim maktabi, „Istiqbol“ gimnaziyasi, milliy xunarmandchilik va aniq fanlar litseylari mavjud boʻlib, ularda 200 oʻquvchi taʼlim oladi. 2 musiqa, 2 kasb-hunar maktabi, qurilish, tijorat, hisob-kredit, tibbiyot va pedagogika kollejlari, maxsus maktab, mehribonlik uyi, „Shoyi“ korxonasiining ipakchilik instituti faoliyat koʻrsatmoqda.[[Tasvir:Marg'ilon hunarmandlari.jpeg|thumb|Margʻilon hunarmandlari ish jarayoni|left]]12 jamoat va bolalar kutubxonasi (168 ming kitob), 6 madaniyat uyi (jumladan, markaziy madaniyat uyi), Y. Oxunboboyev memorial muzeyi, madaniyat va sanʼat muzeyi, „Nurxon“ xalq teatri, madaniyat va istirohat bogʻi bor. „Al Hidoya“ xotira majmui mavjud. Shahar televideniyesi va radioeshittirishlari qoʻmitasi ishlab turibdi. Margʻilon vodiydagi yirik shaharlar bilan avtomobil yoʻllari orqali bogʻlangan. „Margʻilon haqiqati“, „Turon shoyisi“ gazetalari chiqarilmoqda. Shaharda 1037 oʻringa moʻljallangan kasalxonalar, 2 tibbiyot sanitariya qismi, Salomatlik markazi, tez tibbiy yordam markazi va boshqa tibbiy muassasalarda 422 vrach, 1599 oʻrta tibbiy xodim xizmat qiladi. „<nowiki/>[[Atlaschi (futbol klubi)|Atlaschi]]<nowiki/>“ va „Turon“ stadionlari, 33 sport zali, koʻplab voleybol, basketbol va futbol maydonlari, 3 bolalar va yoshlar sport maktabi bor. 56 ta jismoniy tarbiya jamoasida 43 ming nafardan ziyod yoshlar shugʻullanmoqda. Meʼmoriy yodgorliklardan Pir Siddiq majmui („Kaptarlik“, <nowiki>XVIII</nowiki> asr oʻrtalari), Xoʻja Magʻiz maqbarasi (<nowiki>XVIII</nowiki> asrning birinchi yarmi), Chokar, Toronbozor masjidlari (<nowiki>XX</nowiki> asr boshlari), Saidahmad Xoja Eshon madrasasi (<nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri) va boshqa saqlanib qolgan. Margʻilonda buyuk alloma [[Burhoniddin Margʻinoniy]] yashab oʻtgan, shoira Uvaysiy (Jahon Otin) tugʻilgan va boshqa bir qancha mashhur kishilar ijod qilganlar<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. Margʻilon shahri ming yillardan beri oʻzining usta-hunarmandlari, olimu fuzalolari bilan dunyoga mashhurdir. [[Fayl:Margilan .jpg|thumb|"Al Hidoya" xotira majmuasi]] 2007-yil [[UNESCO]] qaroriga binoan shahrning 2000 yillik tantanalari oʻtkazildi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://lex.uz/docs/-2346499 |sarlavha=O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTINING QARORI MARG‘ILON SHAHRINING 2000-YILLIGINI NISHONLASH TO‘G‘RISIDA |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191123150320/http://www.lex.uz/docs/-2346499 |arxivsana=2019-11-23 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=http://taqvim.uz/uz/event/view/3698 |sarlavha=Marg’ilon shahrining 2000 yillik yubileyiga bag’ishlangan tantanali marosim o’tkazilgan kun |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210917110855/http://taqvim.uz/uz/event/view/3698 |arxivsana=2021-09-17 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> Qadimiy Xitoy yozma manbalarida Dovonda [[Lar gi]] shahri keltirilgan, Xitoy olimlari ilmiy ishlarida bu shahar Hozirgi Margʻilon shahriga togʻri keladi va bu shahar 2700-yil tarihga ega ekanligini isbotlaydi. Yana shaharda,Oʻzbekistondagi eng yirik shoyi ishlab chiqaradigan Yodgorlkik shoyi Korhonasi va Turon shoyisi Korhonalari joylashgan.[[Fargʻona vodiysi]] [[Shoyi]] toʻqish qachon kelganligi nomaʼlum, lekin eski zamonlardan maʼlumki [[Marg`ilon|Margʻilon]] bu sohada juda mashhur boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi |url=https://ferganatourism.uz/shelkodeliye/album/yedgorlik |sarlavha=Yodgorlik fabrikasi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230127204025/https://ferganatourism.uz/shelkodeliye/album/yedgorlik |arxivsana=2023-01-27 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> 2019-yil Margʻilon shahrida oʻtkazilgan „Buyuk ipak yoʻli“ xalqaro folklor musiqa festivalining ochilish marosimida „Margʻilon qadim sanʼat darvozasi“ kitobi taqdim etidli.<ref>{{Veb manbasi |url=https://xs.uz/uz/post/margilon-qadim-sanat-darvozasi-kitobi-nashr-etildi |sarlavha=“Margʻilon qadim sanʼat darvozasi” kitobi nashr etildi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024204148/http://www.xs.uz/uz/post/margilon-qadim-sanat-darvozasi-kitobi-nashr-etildi |arxivsana=2020-10-24 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://xs.uz/uz/post/margilon-shahrida-khalqaro-folklor-festivali-boshlanmoqda |sarlavha=Margʻilon shahrida xalqaro folklor festivali boshlanmoqda |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190901082627/http://xs.uz/uz/post/margilon-shahrida-khalqaro-folklor-festivali-boshlanmoqda |arxivsana=2019-09-01 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> == Tarixiy va arxitektura yodgorliklari va asosiy joylar == '''<big>Burhoniddin Al-Margʻinoniy majmuasi</big>''' Yangi barpo etilgan Burhoniddin Al-Margʻinoniy majmuasi, xalq tilida aytganda '''''Margʻilon city''''' aylanish uchun asosiy manzilgoh chunki bu ulugʻ maskanda: [[Oʻtkan kunlar|Otabek va Kumush]]<nowiki/>ning rasmiy uyi, Markaziy Osiyodagi eng katta olovli favvora, eng katta maqom teatri, oʻzbek milliy qoʻl ishlari va xizmat koʻrastiz zallari bor. Bu maskanga kirish mutlaqo tekin va tunu kun xalq xizmatidadir. === Yodgorlik ipak fabrikasi === Sanoatlashtirish sharoitida anʼanaviy ipak toʻqish texnikasini saqlab qolish maqsadida 1983-yilda tashkil etilgan [[„Yodgorlik“ ipakchilik fabrikasi]] yuqori sifatli qoʻlda ishlangan mahsulotlar ishlab chiqarishga eʼtibor qaratadi. Bu yerda 200 dan ortiq ishchi mehnat qiladi, ipak qurtlarini tut barglari bilan boqishdan tortib, ipaklarni tabiiy mineral va oʻsimlik boʻyoqlari bilan boʻyash, ipak toʻqishgacha boʻlgan toʻliq ishlab chiqarish jarayoni fabrikada amalga oshiriladi. Fabrikada sayyohlar Margʻilonning anʼanaviy ipak toʻqish sanoati bilan tanishish imkonini beruvchi ekskursiyalar uchun ochiqdir.<ref name=":0">{{Kitob manbasi|last=Ibbotson|first=Sophie|title=Uzbekistan|publisher=Bradt Guides Ltd|year=2020|isbn=9-781784-771089|location=United Kingdom|pages=149–150}}</ref> [[Fayl:Yodgorlik Silk Factory (5982822980).jpg|thumb|[[„Yodgorlik“ ipakchilik fabrikasi]].]] === Margʻilon ipak fabrikasi === Margʻilon ipak kombinati sanoat ipak ishlab chiqarish boʻyicha davlat tasarrufidagi ulkan obyektdir. Oʻzining eng yuqori choʻqqisida u har yili 22 million kvadrat metrgacha ipak ishlab chiqargan 15 ming ishchi ishlagan<ref name=":0"/>. Hali ham tashrif buyurish mumkin<ref>{{Veb manbasi|title=Margilan Travel Guide|url=https://caravanistan.com/uzbekistan/ferghana-valley/margilan/|access-date=2021-04-20|website=Caravanistan|language=en-US}}</ref>. === Qumtepa bozori === Qumtepa bozori [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi eng jonli bozorlardan biridir. U yakshanba va payshanba kunlari shahar markazidan 5&nbsp;km gʻarbda joylashgan joyda boʻlib oʻtadi. Ushbu bozor toʻqimachilik, yangi mahsulotlar va uy-roʻzgʻor buyumlarini sotib olish uchun yaxshi joy<ref name=":0"/>. [[Fayl:Margilan marketplace.jpg|thumb|Margʻilon Qumtepa bozori. 2009-yil]] === Toron masjidi === Toʻron masjidi Margʻilon markaziy bozorining shimolda joylashgan. Unga <nowiki>XIX</nowiki> asrda bolsheviklar inqilobi davrida Margʻilonga qochgan chor maʼmuriyatining maslahatchisi, boy filantrop Said Ahmad Xoʻjayev asos solgan<ref name=":0" />. <nowiki>XX</nowiki> asrda bino qamoqxona sifatida ishlatilgan, keyin esa ofisga aylangan. Hozir bu yerda anʼanaviy atlas va adras toʻqimachilik texnologiyalari saqlanib qolgan Margʻilon hunarmandchilikni rivojlantirish markazi joylashgan<ref>{{Veb manbasi|title=UNESCO - Margilan Crafts Development Centre, safeguarding of the atlas and adras making traditional technologies|url=https://ich.unesco.org/en/lists|access-date=2020-11-01|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref>. <big>'''Markaziy Osiyodagi eng katta aylana yoʻl'''</big> Bu inshoat Margʻilon shahrining ramzlaridan desak ham xato boʻlmaydi. Bu ulkan yoʻl Fargʻona va Margʻilon shaharlari orasida joylashgandir. === Istirohat bogʻi === Margʻilonning eng katta va eng jozibali bogʻi — Erkin Vohidov nomidagi (sobiq [[Maʼmurjon Uzoqov]] nomidagi) Istirohat bogʻi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://daryo.uz/2017/06/22/margilondagi-istirohat-bogiga-erkin-vohidov-nomi-berilib-uning-haykali-ornatiladi/ |sarlavha=Marg‘ilondagi istirohat bog‘iga Erkin Vohidov nomi berilib uning haykali o‘rnatiladi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220430065504/https://daryo.uz/2017/06/22/margilondagi-istirohat-bogiga-erkin-vohidov-nomi-berilib-uning-haykali-ornatiladi/ |arxivsana=2022-04-30 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> U yoʻllar, maysazorlar va daraxtlar bilan yaxshi tartibga solingan va mahalliy aholi koʻplab tashrif buyuradigan madaniy maskanlardan biri hisoblanadi. [[Fayl:Ijodkorlar bog‘i.jpg|thumb|Ijodkorlar bogʻi kirish qismi]] === Xonaqoh jome masjidi === [[Xonaqoh jome masjidi]] XVI asrda qurilgan va Madaniyat vazirligi tomonidan taʼmirlangan. Masjidda har birining balandligi 26 m boʻlgan ikkita taʼsirchan minora va margʻilonlik ustalar tomonidan sadr yogʻochidan yasalgan oʻziga xos oʻyilgan yogʻoch ustunlar mavjud<ref name=":0" />. Masjid gumbazi ostida osilgan oʻyilgan yogʻoch shift va qandil ham jozibali koʻrinishda. [[File:Khonakhan Mosque.jpg|thumb|Oʻzbekiston, Margʻilon shahridagi [[Xonaqoh jome masjidi|Xonaqoh masjid]]<nowiki/>i|left]] ==== Yana qarang ==== * [[Said Ahmadxoʻja madrasasi]] — XIX asrda faoliyat koʻrsatgan maktab, madrasa hisoblanadi. * Margʻilonda shoʻrolar davrida oʻzbek raqqosasi [[Nurxon Yoʻldoshxoʻjayeva]] sharafiga haykal qurilib, oʻrnatilgan, biroq 1991-yilda Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi barham topganidan soʻng koʻp oʻtmay buzib tashlangan. * Pir Siddiq majmuasi (Kaptarlikmozor) — Burhoniddin Margʻinoniy yashab ijod qilgan chillahona va uning shogirdlarida biri dafn etilgan maqbara. * Hoʻja Maoz yoki Hasti Maoz — shahar chetida joylashgan, mashhur sahobai kirom Muoz ibni Jabal maqbarasi. * Hoʻja Porso maqbarasi. * Hoʻja Egiz masjidi * Oq masjid[[Tasvir:chillahona.jpeg|thumb|Pir Siddiq majmuasi]] === Hokimlar === # Axatov Nematillo Asatovich, # Nasibullo Rahmatullayev (2008-yil 29-maygacha), # Ilhom Mamatov (2008-yil 29-maydan), # Erkaboyev Shavkat Shokirovich (2012—2016)<ref name="erkaboyev">[http://fargona.uz/site/view/news/725 Shahar xokimi — Fargʻona shahar hokimligi rasmiy veb sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230607072337/https://fargona.uz/site/view/news/725 |date=2023-06-07 }} {{ref-uz}} {{архивировано|https://web.archive.org/web/20181024050128/http://fargona.uz/site/view/news/725|208-10-24}}</ref>, # Toirjonov Muhammadali Abdusattorovich (2019—2021). === Iqtisodiyot === Shahar Oʻzbekistondagi eng yirik anʼanaviy ipak fabrikasi — Yodgorlik ipak fabrikasi joylashgan. 2000 dan ortiq ishchini ish bilan taʼminlagan holda, hamma narsa anʼanaviy tarzda amalga oshiriladi, yiliga 250 000 kvadrat metr yuqori sifatli ipak mato ishlab chiqariladi. Qoʻshni Margʻilon ipak kombinatida 15 ming nafar ishchi zamonaviy texnika asosida ishlaydi va yiliga qariyb 22 million kvadrat metr mahsulot ishlab chiqaradi. Fargʻona vodiysiga ipakchilik sirlari qachon kelgani nomaʼlum, lekin, albatta, Margʻilon qadimdan sanoatda faol. == Margʻilondan yetishib chiqqan mashhur shaxslar va davlat arboblari == [[Tasvir:Uvaysiy.jpg|thumb|[[Jahon otin Uvaysiy uy-muzeyi|Jahon otin Uvaysiy]]|alt=]] * [[Burhoniddin Margʻinoniy]] — Buyuk Islom huquqshunosi. fiqh ilmi olimi, „Al-Hidoya“ asari muallifi. * [[Jahon otin Uvaysiy|Uvaysiy (Jahon otin)]] (1781—1845) — Oʻzbek shoirasi. * [[Yoʻldosh Oxunboboyev]] (1885—1943) — [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]] oliy ijroqoʻmi 1-chi kotibi. * [[Saodat Qobulova]] (1925—2007) — SSSR va Oʻzbekiston SSR xalq artisti (1959) opera ijrochisi. * [[Nurali Latipov]] „[[Что? Где? Когда?]]“ teleoʻyini ishtirokchisi, eng birinchi „xrustal boyqush“ mukofoti sohibi. * [[Andrey Fyodorov]] — Oʻzbekiston MTJ sobiq futbolchisi va sardori. * [[Sergey Tetyuhin]] — voleybolchi, jahon kubogi sihibi va [[Olimpiya o'yinlari]] chempioni. * [[Maʼmurjon Uzoqov]] — xalq hofizi * [[Joʻraxon Sultonov]] — xalq hofizi * [[Yusufjon qiziq Shakarjonov]] — xalq askiyachisi * [[Ohun qiziq]] — xalq askiyachisi * [[Berta Dovidova]] — Oʻzbekiston xalq artisti, qoʻshiqchi. * [[Yulduz Usmonova]] — Oʻzbekiston xalq artisti, qoʻshiqchi. * [[Yulduz Abdullayeva|Yulduz Abdullaeva]] Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist— qoʻshiqchi * [[Ilhom Ibrohimov]] — Oʻzbekiston Xalq Hofizi * [[Munavvara Abdullayeva]] — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiyi. Aktrisa * [[Tamaraxonim]], Oʻzbekiston xalq artisti, raqqosa * [[Abdulaxad Abdurashidov]] (1956.11.06, Margʻilon) — sozanda (naychi). Oʻzbekiston xalq artisti * [[Abdurahmon Xoltojiyev]] — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist, sozanda * [[Gavhar Rahimova|Gavhar Artyomovna Petrosyan Rahimova]] (1911.7.11, Margʻilon — 2003.18.2, Toshkent) — raqqosa, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti * Lizaxonim Petrosova Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston xalq artisti, raqqosa {{OʻzME}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.margilon.uz Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080109194517/http://margilon.uz/ |date=9-yanvar 2008-yil }} {{Oʻzbekiston shaharlari}} {{Fargʻona viloyati}} {{Oʻzbekistonning turistik diqqatga sazovor joylari}} [[Turkum:Oʻzbekiston shaharlari]] [[Turkum:Fargʻona shaharlari]] [[Turkum:Qadimiy shaharlar]] [[Turkum:Margʻilon| ]] sfpxtblt9sdptu5y4g95iiaxeun7p6t 6218736 6218735 2026-07-28T21:03:47Z Abdulaziz Abduraxmon 98385 /* */ mantda "fransuzlar" deb notoʻgʻri havola berilgan 6218736 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Margʻilon | tasvir = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2/2 | image1 = | image2 =B Marginoniy.jpg | image3 = Медресе Саид-Ахмад ходжа 5.jpg | image4 = Marg'ilon minora.jpg | image5 = Комплекс Пир-Сиддик 5.jpg | image6 = Медресе Саид-Ахмад ходжа 3.jpg | image7 =[[File:Burhoniddin Marg'inoniy.jpg|thumb|]] | image8 = Pirsiddiq.jpg | image9 = B.M parki.jpg | image10=Margilon city.jpg }} | mavqe = shahar | mamlakat = Oʻzbekiston | mintaqa turi = Shahar | mintaqa = Fargʻona viloyati | jadvalda mintaqa = | shahar ichidagi tumanlar 5tadir = Mustaqillik tumani, Yangi Margʻilon tumani, Ahmad Yassaviy tumani, Navoiy tumani, Sarmozor tumani | tuman = | jadvalda tuman = | jamoat turi = Shahar | jamoat = | jadvalda jamoat = | nomi = Margʻilon | asl nomi = Margʻilon | qaram = | gerb = MargʻilonGerbi.jpg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 40 | lat_min = 28 | lat_sec = 16 | lon_dir = E | lon_deg = 71 | lon_min = 43 | lon_sec = 29 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = 40.82 m2 | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = Tumanlar,Mavzelar,Mahallalar | rahbar turi = Hokim | rahbar = Elbek Rustamov(2026)[https://qalampir.uz/uz/news/margilon-shahriga-ham-yangi-hokim-tayinlandi-88026]</ref> | asos solingan = Mill avalgi 250-260 yillar | ilk eslatilishi = Mill avalgi 120-250yillar | avvalgi nomlari = Margʻinon | qachondan beri = Mill avallgi 250yil | maydon = 67 | balandlik turi = dengiz sathidan475-487m | AP markazi balandligi = 487m | iqlim = Moʻtadil | rasmiy til = Oʻzbek tili | aholi = 300.4 ming kishi (2026) | sanalgan yil = 2026 | zichlik = 4716,2 | aglomeratsiya = Fargʻona sh, Yangi Margʻilon, Quvasoy sh. | milliy tarkib = 30dan ortiq millat | konfessiyaviy tarkib = musulmonlar, xristianlar va boshqalar | etnoxronim = Margʻilonli | vaqt mintaqasi = +5 | DST = Mavjud emas | telefon kodi = +998 73 | pochta indeksi = 151100-151114 | pochta indekslari = | sayt = Margilan.uz | avtomobil kodi = 40-49 | identifikator turi = ASIA/Tashkent | raqamli identifikator = 151100 | Commons turkumi = Margʻilon }} '''Margʻilon''' (''boshqa nomlari'' '''Margilan''', '''Marginon''') — [[Oʻzbekiston]] shaharlaridan biri. [[Farg`ona viloyati|Fargʻona viloyati]]da joylashgan. Aholisi 300.4 ming kishini tashkil etadi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://kun.uz/uz/news/2023/01/26/ozbekistonda-aholi-soni-eng-kop-bolgan-shaharlar-malum-qilindi |sarlavha=O‘zbekistonda aholi soni eng ko‘p bo‘lgan shaharlar ma’lum qilindi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230329214514/https://kun.uz/uz/news/2023/01/26/ozbekistonda-aholi-soni-eng-kop-bolgan-shaharlar-malum-qilindi |arxivsana=2023-03-29 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> Shaharda 30 dan artiq millat va elatlar istiqomat qiladi. Jumladan, 91,9 % [[oʻzbeklar]], 3,1 % [[rus]]lar, 1,4 % [[tatarlar]]. Shahar iqlimi — kontinental, qish yumshoq, yoz esa juda issiq keladi. Margʻilon shahrining turistik markazlari hozir Burhoniddin Margʻinoniy, Kaptarli mozor yoki Puri Siddiq majmuasi, Burhoniddin Margʻinoniy parki, "Yodgorlik" ipak fabrikasi, Margʻilon hunarmandlar markazi, "Margilan city" turistik markazlaridir. Shaharda osmon oʻpar binolar kundan kunga koʻpaymoqda, xususan "Margilan city" mutlaqo Yangi Oʻzbekistonning rivojlangan massividir, shaharda eski uylar buzulib yangi osmon oʻpar binolar quruldi va qurulmoqda. Shahar iqtisodiyoti yiliga 12.1% ga oʻsdi. Oʻtgan yillarda bu koʻrsatgich 9.47%ni tashkil etgandi. Shaharda transport tizimi yaxshilanib bormoqda, shahar bugungi kunda eski qadimiy Margʻilon va rivojlangan Margʻilonni aks ettirmoqda. Shaharda koʻplab sanoat zonlari bor, ular: Ipakchilik, poyabzalchilik, oziq-ovqat, shirinliklar zonalari va hokazolar. Shahar hozirgi kunda Fargʻona vodiysi, qolaversa Markaziy Osiyo mintaqasida yashash uchun eng yaxshi manzilardan biri desak notoʻgʻri boʻlmaydi. Margʻilon qadimiy- Ipak shahri. Marg’ilon nafaqat atlasi bilan balki o’zining eski O’zbek qadiryatlarini saqlagan islom diniga chin dildan ko’ngil qo’ygan, odamlari esa bir birni doimo sizlaydigan, yoshi kichik-u kattani aka, opa deydigan insonlar shahridir. Shahar aholisi qadimdan O’zbek tilining eng rivojlangan pallasidagi shevada gaplashadi, bu o’z-o’zidan shaharni zamonaviy insonlar makoniga aylantiradi. Marg’ilon bu oddiy shahar emas meros, qadiryatlar poydevori bo’lgan, O’zbekistondan yetakchi maskandir. == Geografik joylashuvi == Fargʻona vodiysining janubiy qismida, [[Olay tizmasi]] etagida joylashgan. Geografik kordinatlari: 40°28' 16 N Shimoliy kenglik, 71°43' 29 E Sharqiy uzunlikda. Dengizdan 487 metr balandlikda. Fargʻona shahridan 10–12&nbsp;km shimolida, 475 m balandlikda. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Margʻilon (4&nbsp;km). Iyulning oʻrtacha temperaturasi 25—26°, yanvarniki —3,5°. Margʻilonning janubiy chekkasidan Janubiy Fargʻona kanali va shahar ichidan Margʻilonsoy oqib oʻtadi. Aholisi 183,2 ming kishi (2002; 1973-yilda 117 ming, 1939-yilda 46 ming, 1897-yilda 36 ming kishini tashkil etgan), asosan, oʻzbeklar (89,3%), shuningdek, rus, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Margʻilondan 3–4&nbsp;km janubroqda joylashgan Yangi Margʻilon (sobiq Gorchakova) shaharchasi Margʻilon shahar Kengashiga qaraydi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://margilan.uz/site/view/news/762 |sarlavha=Marg'ilon shahri va uning tarixi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230208161558/https://margilan.uz/site/view/news/762 |arxivsana=2023-02-08 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> 2007-yil [[UNESCO|YUNESKO]] qaroriga binoan shahrning 2000 yillik tantanalari oʻtkaziladi. Hozir Margʻilon shahrining maydoni 4100 gektarni tashkil etadi. 54 ta mahalladan iborat. 2026-Yilda Margʻilonga 10-lab mahallalar qoʻshildi. Aholi jon boshiga Shahar iqtisodiyoti 2026yil 1-may oyida 5900$ ni tashkil etdi bu 1872660$ ni tashkil etib shaharni yangi davrga olib keldi. Margʻilonga turli viloyatlardan koʻchib kelishlar koʻpaydi ular: Andijon viloyati, Namangan viloyati, Surxondaryo viloyati, Sirdaryo va Navoiy viloyatlari va boshqalar. Koʻchib kelganlar 43.078 kishini tashkil etdi. Margʻilon yana Oʻzbekistonning eng katta shaharlari qatoridadir. Margʻilonga 2026 yilning 2-chorakida jamoat transportlari harakatini yaxshilash uchun aftobuslar olib kelinishi mahsad qilingan. == Tarixi == Afsonalarga koʻra, Margʻilonga [[Aleksandr|Iskandar Zulqarnayn]] tomonidan asos solingan. Aytishlaricha [[Zulqarnayn]] ovqatlangani toʻxtaganda, unga Murgʻ yaʼni tovuq va [[Non]] berilgan ekan va shundan [[Murg`inon|Murgʻinon]] boʻlib shaharni nomi kelib chiqqan ekan. Lekin boshqa ishonchliroq maʼlumotlarga qaraganda [[Marg`ilon|Margʻilon]] Miloddan Keyingi IX asrda [[Buyuk Ipak yoʻli]] muhim shahrlardan boʻlgan. XV asrda yashab oʻtkan vatandoshimiz va [[Boburiylar]] imperiyasining asoschisi [[Bobur]] oʻzinig [[Boburnoma]] kitobida „koʻp yaxshi narsalarga boy shahar. Uning [[Shaftoli]]lari va [[Anor]]lari ham koʻb yaxshidur“ deb yozgan. Va uning aytishicha „[[Samarqand]] ning va [[Toshkent]] ning eng koʻzga koʻringan bezori va urishqoqlari Margʻilonliklardir“. 1710—1876-yillarda [[Qo'qon xonligi]] davrida shahar Margʻilon bekligi markazi, xonlikning muhim strategik ahamiyatga molik kenti boʻlgan. Margʻilon Fargʻona vodiysining qadimiy shaharlaridan biridir.<ref>{{Veb manbasi |url=http://davronbek.ziyouz.com/?p=55 |sarlavha=Marg’ilon – oltin vodiyning hikmat javohiri |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200928045639/http://davronbek.ziyouz.com/?p=55 |arxivsana=2020-09-28 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> 1994-2004 yillarda Oʻzbekiston Arxeologiya instituti xodimlari shaharda ish olib borib, Margʻilon vohasida eramizdan avvalgi [[Mil. av. III asr|IV — III asrlar]]<nowiki/>dan boshlab sugʻorma dehqonchilik mavjudligini aniqladilar. Margʻilon Chor Rossiyasi hukmronligi davrida [[Turkiston]] guberniyasi takibidagi, [[Farg'ona viloyati]], Margʻilon uezdi markazi boʻlgan. Shaharda hamma zamonlarda ham hunarmandchilik va savdogarlik yuksak darajada rivojlangani maʼlum. Shuningdek, Margʻilonni „Sunduqul orifiyn“ (Oriflar sandigʻi) deydilar.<ref>{{Veb manbasi |url=https://sof.uz/uz/post/margilonning-tarixiy-savdogarlari |sarlavha=Marg‘ilon bozori va savdogarlari haqidagi mish-mishlar qanchalik haqiqat? |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230610091242/https://sof.uz/uz/post/margilonning-tarixiy-savdogarlari |arxivsana=2023-06-10 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> Bunga sabab esa bu shahardan juda koʻp olimu fuzalo, oriflarning chiqqanidir. Margʻilon savdogarlari [[O`rta Osiyo|Oʻrta Osiyo]] savdo-sotiq ishlarida muhim rol oʻynaganlar va [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet ittifoqi]] davrida bu shaharni odamlarini qonun bilan chiqishmovchiliklari boʻlgan. Margʻilon toʻgʻrisidagi dastlabki yozma maʼlumotlar X asrga taalluqli<ref>{{Veb manbasi|last=|first=|date=|title=Margilan, Uzbekistan|url=https://samarkandtours.com/uzbekistan/margilan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008114802/https://samarkandtours.com/uzbekistan/margilan/|archive-date=2022-10-08|access-date=February 3, 2021|website=}}</ref>. Oʻsha davrlarda shahar „Margʻinon“ deb atalgan va keyinchalik har ikki nomi ham ishlatilib kelingan. Margʻilon nomining kelib chiqishi haqida aniq bir maʼlumot yoʻq. Ayrim toponimistlar „margʻ“ — „maysazor“, „oʻtzor“dan deb taxmin qiladilar. Margʻilon „murgʻ“ va „yunon“ soʻzlaridan degan mahalliy toʻqima rivoyat ham bor. [[Ibrat]]ning „Tarixi Fargʻona“ qoʻlyozma asarida yozilishicha, shaharga 883-yilda asos solingan. [[Arxeologiya|Arxeologik]] topilmalar Margʻilon oʻrnida mil. boshlaridan aholi yashab kelayotganligini, X asrda u katta qishloq boʻlganligini, XI — XII-asrlarda esa shaharga aylanganligi tasdiqlamoqda. V. V. Bartold „Moʻgʻullar istilosi davrida Turkiston“ asarida Qoraxoniylar davrida ham Margʻilon viloyatning bosh shahri hisoblanganligini qayd etgan. „Boburnoma“da Margʻilon Fargʻonadagi 8 ta shahardan biri ekanligi, shaharning obodligi, shirin mevalari haqida soʻz yuritilib, uning „donai kalon“ deb ataluvchi anori va „subhoniy“ navli oʻrigi maqtaladi. Shaharning qad. qismida oʻtkazilgan arxeologik qazilmalar natijasida Margʻilonga bundan 2 ming yil avval asos solinganligi aniqlandi. Mahalliy maʼlumotlar boʻyicha shaharning 12 darvozasi boʻlgan. Buyuk ipak yoʻlida joylashgan Margʻilon aholisi qadimdan atlas toʻqish bilan shugʻullanib kelgan va shu tariqa uni jahonga mashhur qilgan. Margʻilonning shoyi matolari Misr, Eron va Yunoniston, Qashgʻar savdogarlari tomonidan koʻplab xarid qilingan. Shuningdek, Margʻilonda doʻppidoʻzlik, misgarlik rivojlangan, shaharda vaqt-vaqti bilan tanga ham zarb qilingan. Shahar turli davrlarda Temuriylar, Shayboniylar davlatlari, keyingi davrda Qoʻqon xonligi tarkibida boʻlgan. 1875-yilda rus qoʻshinlari tomonidan bosib olingan. Margʻilonda oq podsho maʼmurlari zulmiga qarshi qaratilgan, tarixda maʼlum boʻlgan „<nowiki/>[[Poʻlatxon qoʻzgʻoloni]]<nowiki/>“ (1873—76), mahalliy aholini Rossiyadagi front orti ishlariga zoʻrlab olib ketilishiga qarshi koʻtarilgan xalq qoʻzgʻoloni ([[1916]]) boʻlib oʻtgan. Margʻilon 1876—1926-yillarda Fargʻona viloyatining uyezd shahri boʻlgan, soʻngra Fargʻona okrugi miqyosidagi shaharga aylantirilgan. 1927-yilda Margʻilonda birinchi pillakashlik fabrikasini qurishga kirishildi. Bundan tashqari, ikkita elektr stansiyasi, bosmaxona, mexanika ustaxonasi, non va limonad zavodlari bor edi. Keyinroq mexanizatsiyalashgan koʻnchilik zavodi, taxta tilish tsexi, poyabzal f-kasi foydalanishga topshirildi. Shoyi toʻqish artellari yiriklashtirildi, bir qancha yangi hunarmandchilik korxonalari ishga tushirildi. 1963-yilda badiiy gazlamalar ishlab chiqaruvchi hunarmandchilik artellari negizida „Atlas“ firmasi vujudga keldi (1976-yildan „Atlas“ ishlab chiqarish birlashmasi). Shaharda 20 ga yaqin sanoat, 8 avtotransport korxonalari, 17 qurilish tashkiloti bor (2002). „Turonshoyi“, A. Navoiy nomli ipak gazlamalar va mexanika, „Fargʻonasut“, yogʻochsozlik korxonalari mavjud. „Doʻstlik— Margʻilon“ qoʻshma korxonasi, 600 dan ortiq kichik va xususiy korxona, markaziy dehqon bozori, „Margʻilon“ mehmonxonasi, avtobuslar shohbekati, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari ishlab turibdi. Margʻilonda hunarmandchilik (ayniqsa, doʻppidoʻzlik, tandirchilik, misgarlik) rivojlangan. 34 umumiy taʼlim maktabi, „Istiqbol“ gimnaziyasi, milliy xunarmandchilik va aniq fanlar litseylari mavjud boʻlib, ularda 200 oʻquvchi taʼlim oladi. 2 musiqa, 2 kasb-hunar maktabi, qurilish, tijorat, hisob-kredit, tibbiyot va pedagogika kollejlari, maxsus maktab, mehribonlik uyi, „Shoyi“ korxonasiining ipakchilik instituti faoliyat koʻrsatmoqda.[[Tasvir:Marg'ilon hunarmandlari.jpeg|thumb|Margʻilon hunarmandlari ish jarayoni|left]]12 jamoat va bolalar kutubxonasi (168 ming kitob), 6 madaniyat uyi (jumladan, markaziy madaniyat uyi), Y. Oxunboboyev memorial muzeyi, madaniyat va sanʼat muzeyi, „Nurxon“ xalq teatri, madaniyat va istirohat bogʻi bor. „Al Hidoya“ xotira majmui mavjud. Shahar televideniyesi va radioeshittirishlari qoʻmitasi ishlab turibdi. Margʻilon vodiydagi yirik shaharlar bilan avtomobil yoʻllari orqali bogʻlangan. „Margʻilon haqiqati“, „Turon shoyisi“ gazetalari chiqarilmoqda. Shaharda 1037 oʻringa moʻljallangan kasalxonalar, 2 tibbiyot sanitariya qismi, Salomatlik markazi, tez tibbiy yordam markazi va boshqa tibbiy muassasalarda 422 vrach, 1599 oʻrta tibbiy xodim xizmat qiladi. „<nowiki/>[[Atlaschi (futbol klubi)|Atlaschi]]<nowiki/>“ va „Turon“ stadionlari, 33 sport zali, koʻplab voleybol, basketbol va futbol maydonlari, 3 bolalar va yoshlar sport maktabi bor. 56 ta jismoniy tarbiya jamoasida 43 ming nafardan ziyod yoshlar shugʻullanmoqda. Meʼmoriy yodgorliklardan Pir Siddiq majmui („Kaptarlik“, <nowiki>XVIII</nowiki> asr oʻrtalari), Xoʻja Magʻiz maqbarasi (<nowiki>XVIII</nowiki> asrning birinchi yarmi), Chokar, Toronbozor masjidlari (<nowiki>XX</nowiki> asr boshlari), Saidahmad Xoja Eshon madrasasi (<nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri) va boshqa saqlanib qolgan. Margʻilonda buyuk alloma [[Burhoniddin Margʻinoniy]] yashab oʻtgan, shoira Uvaysiy (Jahon Otin) tugʻilgan va boshqa bir qancha mashhur kishilar ijod qilganlar<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. Margʻilon shahri ming yillardan beri oʻzining usta-hunarmandlari, olimu fuzalolari bilan dunyoga mashhurdir. [[Fayl:Margilan .jpg|thumb|"Al Hidoya" xotira majmuasi]] 2007-yil [[UNESCO]] qaroriga binoan shahrning 2000 yillik tantanalari oʻtkazildi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://lex.uz/docs/-2346499 |sarlavha=O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTINING QARORI MARG‘ILON SHAHRINING 2000-YILLIGINI NISHONLASH TO‘G‘RISIDA |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191123150320/http://www.lex.uz/docs/-2346499 |arxivsana=2019-11-23 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=http://taqvim.uz/uz/event/view/3698 |sarlavha=Marg’ilon shahrining 2000 yillik yubileyiga bag’ishlangan tantanali marosim o’tkazilgan kun |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210917110855/http://taqvim.uz/uz/event/view/3698 |arxivsana=2021-09-17 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> Qadimiy Xitoy yozma manbalarida Dovonda [[Lar gi]] shahri keltirilgan, Xitoy olimlari ilmiy ishlarida bu shahar Hozirgi Margʻilon shahriga togʻri keladi va bu shahar 2700-yil tarihga ega ekanligini isbotlaydi. Yana shaharda,Oʻzbekistondagi eng yirik shoyi ishlab chiqaradigan Yodgorlkik shoyi Korhonasi va Turon shoyisi Korhonalari joylashgan.[[Fargʻona vodiysi]] [[Shoyi]] toʻqish qachon kelganligi nomaʼlum, lekin eski zamonlardan maʼlumki [[Marg`ilon|Margʻilon]] bu sohada juda mashhur boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi |url=https://ferganatourism.uz/shelkodeliye/album/yedgorlik |sarlavha=Yodgorlik fabrikasi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230127204025/https://ferganatourism.uz/shelkodeliye/album/yedgorlik |arxivsana=2023-01-27 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> 2019-yil Margʻilon shahrida oʻtkazilgan „Buyuk ipak yoʻli“ xalqaro folklor musiqa festivalining ochilish marosimida „Margʻilon qadim sanʼat darvozasi“ kitobi taqdim etidli.<ref>{{Veb manbasi |url=https://xs.uz/uz/post/margilon-qadim-sanat-darvozasi-kitobi-nashr-etildi |sarlavha=“Margʻilon qadim sanʼat darvozasi” kitobi nashr etildi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024204148/http://www.xs.uz/uz/post/margilon-qadim-sanat-darvozasi-kitobi-nashr-etildi |arxivsana=2020-10-24 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://xs.uz/uz/post/margilon-shahrida-khalqaro-folklor-festivali-boshlanmoqda |sarlavha=Margʻilon shahrida xalqaro folklor festivali boshlanmoqda |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190901082627/http://xs.uz/uz/post/margilon-shahrida-khalqaro-folklor-festivali-boshlanmoqda |arxivsana=2019-09-01 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> == Tarixiy va arxitektura yodgorliklari va asosiy joylar == '''<big>Burhoniddin Al-Margʻinoniy majmuasi</big>''' Yangi barpo etilgan Burhoniddin Al-Margʻinoniy majmuasi, xalq tilida aytganda '''''Margʻilon city''''' aylanish uchun asosiy manzilgoh chunki bu ulugʻ maskanda: [[Oʻtkan kunlar|Otabek va Kumush]]<nowiki/>ning rasmiy uyi, Markaziy Osiyodagi eng katta olovli favvora, eng katta maqom teatri, oʻzbek milliy qoʻl ishlari va xizmat koʻrastiz zallari bor. Bu maskanga kirish mutlaqo tekin va tunu kun xalq xizmatidadir. === Yodgorlik ipak fabrikasi === Sanoatlashtirish sharoitida anʼanaviy ipak toʻqish texnikasini saqlab qolish maqsadida 1983-yilda tashkil etilgan [[„Yodgorlik“ ipakchilik fabrikasi]] yuqori sifatli qoʻlda ishlangan mahsulotlar ishlab chiqarishga eʼtibor qaratadi. Bu yerda 200 dan ortiq ishchi mehnat qiladi, ipak qurtlarini tut barglari bilan boqishdan tortib, ipaklarni tabiiy mineral va oʻsimlik boʻyoqlari bilan boʻyash, ipak toʻqishgacha boʻlgan toʻliq ishlab chiqarish jarayoni fabrikada amalga oshiriladi. Fabrikada sayyohlar Margʻilonning anʼanaviy ipak toʻqish sanoati bilan tanishish imkonini beruvchi ekskursiyalar uchun ochiqdir.<ref name=":0">{{Kitob manbasi|last=Ibbotson|first=Sophie|title=Uzbekistan|publisher=Bradt Guides Ltd|year=2020|isbn=9-781784-771089|location=United Kingdom|pages=149–150}}</ref> [[Fayl:Yodgorlik Silk Factory (5982822980).jpg|thumb|[[„Yodgorlik“ ipakchilik fabrikasi]].]] === Margʻilon ipak fabrikasi === Margʻilon ipak kombinati sanoat ipak ishlab chiqarish boʻyicha davlat tasarrufidagi ulkan obyektdir. Oʻzining eng yuqori choʻqqisida u har yili 22 million kvadrat metrgacha ipak ishlab chiqargan 15 ming ishchi ishlagan<ref name=":0"/>. Hali ham tashrif buyurish mumkin<ref>{{Veb manbasi|title=Margilan Travel Guide|url=https://caravanistan.com/uzbekistan/ferghana-valley/margilan/|access-date=2021-04-20|website=Caravanistan|language=en-US}}</ref>. === Qumtepa bozori === Qumtepa bozori [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi eng jonli bozorlardan biridir. U yakshanba va payshanba kunlari shahar markazidan 5&nbsp;km gʻarbda joylashgan joyda boʻlib oʻtadi. Ushbu bozor toʻqimachilik, yangi mahsulotlar va uy-roʻzgʻor buyumlarini sotib olish uchun yaxshi joy<ref name=":0"/>. [[Fayl:Margilan marketplace.jpg|thumb|Margʻilon Qumtepa bozori. 2009-yil]] === Toron masjidi === Toʻron masjidi Margʻilon markaziy bozorining shimolda joylashgan. Unga <nowiki>XIX</nowiki> asrda bolsheviklar inqilobi davrida Margʻilonga qochgan chor maʼmuriyatining maslahatchisi, boy filantrop Said Ahmad Xoʻjayev asos solgan<ref name=":0" />. <nowiki>XX</nowiki> asrda bino qamoqxona sifatida ishlatilgan, keyin esa ofisga aylangan. Hozir bu yerda anʼanaviy atlas va adras toʻqimachilik texnologiyalari saqlanib qolgan Margʻilon hunarmandchilikni rivojlantirish markazi joylashgan<ref>{{Veb manbasi|title=UNESCO - Margilan Crafts Development Centre, safeguarding of the atlas and adras making traditional technologies|url=https://ich.unesco.org/en/lists|access-date=2020-11-01|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref>. <big>'''Markaziy Osiyodagi eng katta aylana yoʻl'''</big> Bu inshoat Margʻilon shahrining ramzlaridan desak ham xato boʻlmaydi. Bu ulkan yoʻl Fargʻona va Margʻilon shaharlari orasida joylashgandir. === Istirohat bogʻi === Margʻilonning eng katta va eng jozibali bogʻi — Erkin Vohidov nomidagi (sobiq [[Maʼmurjon Uzoqov]] nomidagi) Istirohat bogʻi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://daryo.uz/2017/06/22/margilondagi-istirohat-bogiga-erkin-vohidov-nomi-berilib-uning-haykali-ornatiladi/ |sarlavha=Marg‘ilondagi istirohat bog‘iga Erkin Vohidov nomi berilib uning haykali o‘rnatiladi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220430065504/https://daryo.uz/2017/06/22/margilondagi-istirohat-bogiga-erkin-vohidov-nomi-berilib-uning-haykali-ornatiladi/ |arxivsana=2022-04-30 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> U yoʻllar, maysazorlar va daraxtlar bilan yaxshi tartibga solingan va mahalliy aholi koʻplab tashrif buyuradigan madaniy maskanlardan biri hisoblanadi. [[Fayl:Ijodkorlar bog‘i.jpg|thumb|Ijodkorlar bogʻi kirish qismi]] === Xonaqoh jome masjidi === [[Xonaqoh jome masjidi]] XVI asrda qurilgan va Madaniyat vazirligi tomonidan taʼmirlangan. Masjidda har birining balandligi 26 m boʻlgan ikkita taʼsirchan minora va margʻilonlik ustalar tomonidan sadr yogʻochidan yasalgan oʻziga xos oʻyilgan yogʻoch ustunlar mavjud<ref name=":0" />. Masjid gumbazi ostida osilgan oʻyilgan yogʻoch shift va qandil ham jozibali koʻrinishda. [[File:Khonakhan Mosque.jpg|thumb|Oʻzbekiston, Margʻilon shahridagi [[Xonaqoh jome masjidi|Xonaqoh masjid]]<nowiki/>i|left]] ==== Yana qarang ==== * [[Said Ahmadxoʻja madrasasi]] — XIX asrda faoliyat koʻrsatgan maktab, madrasa hisoblanadi. * Margʻilonda shoʻrolar davrida oʻzbek raqqosasi [[Nurxon Yoʻldoshxoʻjayeva]] sharafiga haykal qurilib, oʻrnatilgan, biroq 1991-yilda Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi barham topganidan soʻng koʻp oʻtmay buzib tashlangan. * Pir Siddiq majmuasi (Kaptarlikmozor) — Burhoniddin Margʻinoniy yashab ijod qilgan chillahona va uning shogirdlarida biri dafn etilgan maqbara. * Hoʻja Maoz yoki Hasti Maoz — shahar chetida joylashgan, mashhur sahobai kirom Muoz ibni Jabal maqbarasi. * Hoʻja Porso maqbarasi. * Hoʻja Egiz masjidi * Oq masjid[[Tasvir:chillahona.jpeg|thumb|Pir Siddiq majmuasi]] === Hokimlar === # Axatov Nematillo Asatovich, # Nasibullo Rahmatullayev (2008-yil 29-maygacha), # Ilhom Mamatov (2008-yil 29-maydan), # Erkaboyev Shavkat Shokirovich (2012—2016)<ref name="erkaboyev">[http://fargona.uz/site/view/news/725 Shahar xokimi — Fargʻona shahar hokimligi rasmiy veb sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230607072337/https://fargona.uz/site/view/news/725 |date=2023-06-07 }} {{ref-uz}} {{архивировано|https://web.archive.org/web/20181024050128/http://fargona.uz/site/view/news/725|208-10-24}}</ref>, # Toirjonov Muhammadali Abdusattorovich (2019—2021). === Iqtisodiyot === Shahar Oʻzbekistondagi eng yirik anʼanaviy ipak fabrikasi — Yodgorlik ipak fabrikasi joylashgan. 2000 dan ortiq ishchini ish bilan taʼminlagan holda, hamma narsa anʼanaviy tarzda amalga oshiriladi, yiliga 250 000 kvadrat metr yuqori sifatli ipak mato ishlab chiqariladi. Qoʻshni Margʻilon ipak kombinatida 15 ming nafar ishchi zamonaviy texnika asosida ishlaydi va yiliga qariyb 22 million kvadrat metr mahsulot ishlab chiqaradi. Fargʻona vodiysiga ipakchilik sirlari qachon kelgani nomaʼlum, lekin, albatta, Margʻilon qadimdan sanoatda faol. == Margʻilondan yetishib chiqqan mashhur shaxslar va davlat arboblari == [[Tasvir:Uvaysiy.jpg|thumb|[[Jahon otin Uvaysiy uy-muzeyi|Jahon otin Uvaysiy]]|alt=]] * [[Burhoniddin Margʻinoniy]] — Buyuk Islom huquqshunosi. fiqh ilmi olimi, „Al-Hidoya“ asari muallifi. * [[Jahon otin Uvaysiy|Uvaysiy (Jahon otin)]] (1781—1845) — Oʻzbek shoirasi. * [[Yoʻldosh Oxunboboyev]] (1885—1943) — [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]] oliy ijroqoʻmi 1-chi kotibi. * [[Saodat Qobulova]] (1925—2007) — SSSR va Oʻzbekiston SSR xalq artisti (1959) opera ijrochisi. * [[Nurali Latipov]] „[[Что? Где? Когда?]]“ teleoʻyini ishtirokchisi, eng birinchi „xrustal boyqush“ mukofoti sohibi. * [[Andrey Fyodorov]] — Oʻzbekiston MTJ sobiq futbolchisi va sardori. * [[Sergey Tetyuhin]] — voleybolchi, jahon kubogi sihibi va [[Olimpiya o'yinlari]] chempioni. * [[Maʼmurjon Uzoqov]] — xalq hofizi * [[Joʻraxon Sultonov]] — xalq hofizi * [[Yusufjon qiziq Shakarjonov]] — xalq askiyachisi * [[Ohun qiziq]] — xalq askiyachisi * [[Berta Dovidova]] — Oʻzbekiston xalq artisti, qoʻshiqchi. * [[Yulduz Usmonova]] — Oʻzbekiston xalq artisti, qoʻshiqchi. * [[Yulduz Abdullayeva|Yulduz Abdullaeva]] Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist— qoʻshiqchi * [[Ilhom Ibrohimov]] — Oʻzbekiston Xalq Hofizi * [[Munavvara Abdullayeva]] — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiyi. Aktrisa * [[Tamaraxonim]], Oʻzbekiston xalq artisti, raqqosa * [[Abdulaxad Abdurashidov]] (1956.11.06, Margʻilon) — sozanda (naychi). Oʻzbekiston xalq artisti * [[Abdurahmon Xoltojiyev]] — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist, sozanda * [[Gavhar Rahimova|Gavhar Artyomovna Petrosyan Rahimova]] (1911.7.11, Margʻilon — 2003.18.2, Toshkent) — raqqosa, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti * Lizaxonim Petrosova Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston xalq artisti, raqqosa {{OʻzME}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.margilon.uz Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080109194517/http://margilon.uz/ |date=9-yanvar 2008-yil }} {{Oʻzbekiston shaharlari}} {{Fargʻona viloyati}} {{Oʻzbekistonning turistik diqqatga sazovor joylari}} [[Turkum:Oʻzbekiston shaharlari]] [[Turkum:Fargʻona shaharlari]] [[Turkum:Qadimiy shaharlar]] [[Turkum:Margʻilon| ]] msi00212iovzyredegqgmnhfhvda2vg 6218737 6218736 2026-07-28T21:07:58Z Abdulaziz Abduraxmon 98385 /* Geografik joylashuvi */ Imloviy xatolar tuzatildi 6218737 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Margʻilon | tasvir = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2/2 | image1 = | image2 =B Marginoniy.jpg | image3 = Медресе Саид-Ахмад ходжа 5.jpg | image4 = Marg'ilon minora.jpg | image5 = Комплекс Пир-Сиддик 5.jpg | image6 = Медресе Саид-Ахмад ходжа 3.jpg | image7 =[[File:Burhoniddin Marg'inoniy.jpg|thumb|]] | image8 = Pirsiddiq.jpg | image9 = B.M parki.jpg | image10=Margilon city.jpg }} | mavqe = shahar | mamlakat = Oʻzbekiston | mintaqa turi = Shahar | mintaqa = Fargʻona viloyati | jadvalda mintaqa = | shahar ichidagi tumanlar 5tadir = Mustaqillik tumani, Yangi Margʻilon tumani, Ahmad Yassaviy tumani, Navoiy tumani, Sarmozor tumani | tuman = | jadvalda tuman = | jamoat turi = Shahar | jamoat = | jadvalda jamoat = | nomi = Margʻilon | asl nomi = Margʻilon | qaram = | gerb = MargʻilonGerbi.jpg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 40 | lat_min = 28 | lat_sec = 16 | lon_dir = E | lon_deg = 71 | lon_min = 43 | lon_sec = 29 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = 40.82 m2 | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = Tumanlar,Mavzelar,Mahallalar | rahbar turi = Hokim | rahbar = Elbek Rustamov(2026)[https://qalampir.uz/uz/news/margilon-shahriga-ham-yangi-hokim-tayinlandi-88026]</ref> | asos solingan = Mill avalgi 250-260 yillar | ilk eslatilishi = Mill avalgi 120-250yillar | avvalgi nomlari = Margʻinon | qachondan beri = Mill avallgi 250yil | maydon = 67 | balandlik turi = dengiz sathidan475-487m | AP markazi balandligi = 487m | iqlim = Moʻtadil | rasmiy til = Oʻzbek tili | aholi = 300.4 ming kishi (2026) | sanalgan yil = 2026 | zichlik = 4716,2 | aglomeratsiya = Fargʻona sh, Yangi Margʻilon, Quvasoy sh. | milliy tarkib = 30dan ortiq millat | konfessiyaviy tarkib = musulmonlar, xristianlar va boshqalar | etnoxronim = Margʻilonli | vaqt mintaqasi = +5 | DST = Mavjud emas | telefon kodi = +998 73 | pochta indeksi = 151100-151114 | pochta indekslari = | sayt = Margilan.uz | avtomobil kodi = 40-49 | identifikator turi = ASIA/Tashkent | raqamli identifikator = 151100 | Commons turkumi = Margʻilon }} '''Margʻilon''' (''boshqa nomlari'' '''Margilan''', '''Marginon''') — [[Oʻzbekiston]] shaharlaridan biri. [[Farg`ona viloyati|Fargʻona viloyati]]da joylashgan. Aholisi 300.4 ming kishini tashkil etadi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://kun.uz/uz/news/2023/01/26/ozbekistonda-aholi-soni-eng-kop-bolgan-shaharlar-malum-qilindi |sarlavha=O‘zbekistonda aholi soni eng ko‘p bo‘lgan shaharlar ma’lum qilindi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230329214514/https://kun.uz/uz/news/2023/01/26/ozbekistonda-aholi-soni-eng-kop-bolgan-shaharlar-malum-qilindi |arxivsana=2023-03-29 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> Shaharda 30 dan artiq millat va elatlar istiqomat qiladi. Jumladan, 91,9 % [[oʻzbeklar]], 3,1 % [[rus]]lar, 1,4 % [[tatarlar]]. Shahar iqlimi — kontinental, qish yumshoq, yoz esa juda issiq keladi. Margʻilon shahrining turistik markazlari hozir Burhoniddin Margʻinoniy, Kaptarli mozor yoki Puri Siddiq majmuasi, Burhoniddin Margʻinoniy parki, "Yodgorlik" ipak fabrikasi, Margʻilon hunarmandlar markazi, "Margilan city" turistik markazlaridir. Shaharda osmon oʻpar binolar kundan kunga koʻpaymoqda, xususan "Margilan city" mutlaqo Yangi Oʻzbekistonning rivojlangan massividir, shaharda eski uylar buzulib yangi osmon oʻpar binolar quruldi va qurulmoqda. Shahar iqtisodiyoti yiliga 12.1% ga oʻsdi. Oʻtgan yillarda bu koʻrsatgich 9.47%ni tashkil etgandi. Shaharda transport tizimi yaxshilanib bormoqda, shahar bugungi kunda eski qadimiy Margʻilon va rivojlangan Margʻilonni aks ettirmoqda. Shaharda koʻplab sanoat zonlari bor, ular: Ipakchilik, poyabzalchilik, oziq-ovqat, shirinliklar zonalari va hokazolar. Shahar hozirgi kunda Fargʻona vodiysi, qolaversa Markaziy Osiyo mintaqasida yashash uchun eng yaxshi manzilardan biri desak notoʻgʻri boʻlmaydi. Margʻilon qadimiy- Ipak shahri. Marg’ilon nafaqat atlasi bilan balki o’zining eski O’zbek qadiryatlarini saqlagan islom diniga chin dildan ko’ngil qo’ygan, odamlari esa bir birni doimo sizlaydigan, yoshi kichik-u kattani aka, opa deydigan insonlar shahridir. Shahar aholisi qadimdan O’zbek tilining eng rivojlangan pallasidagi shevada gaplashadi, bu o’z-o’zidan shaharni zamonaviy insonlar makoniga aylantiradi. Marg’ilon bu oddiy shahar emas meros, qadiryatlar poydevori bo’lgan, O’zbekistondan yetakchi maskandir. == Geografik joylashuvi == Fargʻona vodiysining janubiy qismida, [[Olay tizmasi]] etagida joylashgan. Geografik kordinatlari: 40°28' 16 N Shimoliy kenglik, 71°43' 29 E Sharqiy uzunlikda. Dengizdan 487 metr balandlikda. Fargʻona shahridan 10–12&nbsp;km shimolida, 475 m balandlikda. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Margʻilon (4&nbsp;km). Iyulning oʻrtacha temperaturasi 25—26°, yanvarniki —3,5°. Margʻilonning janubiy chekkasidan Janubiy Fargʻona kanali va shahar ichidan Margʻilonsoy oqib oʻtadi. Aholisi 183,2 ming kishi (2002; 1973-yilda 117 ming, 1939-yilda 46 ming, 1897-yilda 36 ming kishini tashkil etgan), asosan, oʻzbeklar (89,3%), shuningdek, rus, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Margʻilondan 3–4&nbsp;km janubroqda joylashgan Yangi Margʻilon (sobiq Gorchakova) shaharchasi Margʻilon shahar Kengashiga qaraydi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://margilan.uz/site/view/news/762 |sarlavha=Marg'ilon shahri va uning tarixi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230208161558/https://margilan.uz/site/view/news/762 |arxivsana=2023-02-08 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> 2007-yil [[UNESCO|YUNESKO]] qaroriga binoan shahrning 2000 yillik tantanalari oʻtkaziladi. Hozir Margʻilon shahrining maydoni 4100 gektarni tashkil etadi. 54 ta mahalladan iborat. 2026-Yilda Margʻilonga 10-lab mahallalar qoʻshildi. Aholi jon boshiga shahar iqtisodiyoti 2026-yil 1-may holatiga koʼra 5900$ AQSH dollarini tashkil etdi bu esa umumiy 1872660$ AQSH dollarini tashkil etib shaharni yangi davrga olib chiqdi. Margʻilonga turli viloyatlardan koʻchib kelishlar koʻpaydi ular: Andijon viloyati, Namangan viloyati, Surxondaryo viloyati, Sirdaryo va Navoiy viloyatlari va boshqalar. Koʻchib kelganlar 43.078 kishini tashkil etdi. Margʻilon yana Oʻzbekistonning eng katta shaharlari qatoridadir. Margʻilonga 2026 yilning 2-choragida jamoat transportlari harakatini yaxshilash uchun aftobuslar olib kelinishi maqsad qilingan. == Tarixi == Afsonalarga koʻra, Margʻilonga [[Aleksandr|Iskandar Zulqarnayn]] tomonidan asos solingan. Aytishlaricha [[Zulqarnayn]] ovqatlangani toʻxtaganda, unga Murgʻ yaʼni tovuq va [[Non]] berilgan ekan va shundan [[Murg`inon|Murgʻinon]] boʻlib shaharni nomi kelib chiqqan ekan. Lekin boshqa ishonchliroq maʼlumotlarga qaraganda [[Marg`ilon|Margʻilon]] Miloddan Keyingi IX asrda [[Buyuk Ipak yoʻli]] muhim shahrlardan boʻlgan. XV asrda yashab oʻtkan vatandoshimiz va [[Boburiylar]] imperiyasining asoschisi [[Bobur]] oʻzinig [[Boburnoma]] kitobida „koʻp yaxshi narsalarga boy shahar. Uning [[Shaftoli]]lari va [[Anor]]lari ham koʻb yaxshidur“ deb yozgan. Va uning aytishicha „[[Samarqand]] ning va [[Toshkent]] ning eng koʻzga koʻringan bezori va urishqoqlari Margʻilonliklardir“. 1710—1876-yillarda [[Qo'qon xonligi]] davrida shahar Margʻilon bekligi markazi, xonlikning muhim strategik ahamiyatga molik kenti boʻlgan. Margʻilon Fargʻona vodiysining qadimiy shaharlaridan biridir.<ref>{{Veb manbasi |url=http://davronbek.ziyouz.com/?p=55 |sarlavha=Marg’ilon – oltin vodiyning hikmat javohiri |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200928045639/http://davronbek.ziyouz.com/?p=55 |arxivsana=2020-09-28 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> 1994-2004 yillarda Oʻzbekiston Arxeologiya instituti xodimlari shaharda ish olib borib, Margʻilon vohasida eramizdan avvalgi [[Mil. av. III asr|IV — III asrlar]]<nowiki/>dan boshlab sugʻorma dehqonchilik mavjudligini aniqladilar. Margʻilon Chor Rossiyasi hukmronligi davrida [[Turkiston]] guberniyasi takibidagi, [[Farg'ona viloyati]], Margʻilon uezdi markazi boʻlgan. Shaharda hamma zamonlarda ham hunarmandchilik va savdogarlik yuksak darajada rivojlangani maʼlum. Shuningdek, Margʻilonni „Sunduqul orifiyn“ (Oriflar sandigʻi) deydilar.<ref>{{Veb manbasi |url=https://sof.uz/uz/post/margilonning-tarixiy-savdogarlari |sarlavha=Marg‘ilon bozori va savdogarlari haqidagi mish-mishlar qanchalik haqiqat? |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230610091242/https://sof.uz/uz/post/margilonning-tarixiy-savdogarlari |arxivsana=2023-06-10 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> Bunga sabab esa bu shahardan juda koʻp olimu fuzalo, oriflarning chiqqanidir. Margʻilon savdogarlari [[O`rta Osiyo|Oʻrta Osiyo]] savdo-sotiq ishlarida muhim rol oʻynaganlar va [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet ittifoqi]] davrida bu shaharni odamlarini qonun bilan chiqishmovchiliklari boʻlgan. Margʻilon toʻgʻrisidagi dastlabki yozma maʼlumotlar X asrga taalluqli<ref>{{Veb manbasi|last=|first=|date=|title=Margilan, Uzbekistan|url=https://samarkandtours.com/uzbekistan/margilan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008114802/https://samarkandtours.com/uzbekistan/margilan/|archive-date=2022-10-08|access-date=February 3, 2021|website=}}</ref>. Oʻsha davrlarda shahar „Margʻinon“ deb atalgan va keyinchalik har ikki nomi ham ishlatilib kelingan. Margʻilon nomining kelib chiqishi haqida aniq bir maʼlumot yoʻq. Ayrim toponimistlar „margʻ“ — „maysazor“, „oʻtzor“dan deb taxmin qiladilar. Margʻilon „murgʻ“ va „yunon“ soʻzlaridan degan mahalliy toʻqima rivoyat ham bor. [[Ibrat]]ning „Tarixi Fargʻona“ qoʻlyozma asarida yozilishicha, shaharga 883-yilda asos solingan. [[Arxeologiya|Arxeologik]] topilmalar Margʻilon oʻrnida mil. boshlaridan aholi yashab kelayotganligini, X asrda u katta qishloq boʻlganligini, XI — XII-asrlarda esa shaharga aylanganligi tasdiqlamoqda. V. V. Bartold „Moʻgʻullar istilosi davrida Turkiston“ asarida Qoraxoniylar davrida ham Margʻilon viloyatning bosh shahri hisoblanganligini qayd etgan. „Boburnoma“da Margʻilon Fargʻonadagi 8 ta shahardan biri ekanligi, shaharning obodligi, shirin mevalari haqida soʻz yuritilib, uning „donai kalon“ deb ataluvchi anori va „subhoniy“ navli oʻrigi maqtaladi. Shaharning qad. qismida oʻtkazilgan arxeologik qazilmalar natijasida Margʻilonga bundan 2 ming yil avval asos solinganligi aniqlandi. Mahalliy maʼlumotlar boʻyicha shaharning 12 darvozasi boʻlgan. Buyuk ipak yoʻlida joylashgan Margʻilon aholisi qadimdan atlas toʻqish bilan shugʻullanib kelgan va shu tariqa uni jahonga mashhur qilgan. Margʻilonning shoyi matolari Misr, Eron va Yunoniston, Qashgʻar savdogarlari tomonidan koʻplab xarid qilingan. Shuningdek, Margʻilonda doʻppidoʻzlik, misgarlik rivojlangan, shaharda vaqt-vaqti bilan tanga ham zarb qilingan. Shahar turli davrlarda Temuriylar, Shayboniylar davlatlari, keyingi davrda Qoʻqon xonligi tarkibida boʻlgan. 1875-yilda rus qoʻshinlari tomonidan bosib olingan. Margʻilonda oq podsho maʼmurlari zulmiga qarshi qaratilgan, tarixda maʼlum boʻlgan „<nowiki/>[[Poʻlatxon qoʻzgʻoloni]]<nowiki/>“ (1873—76), mahalliy aholini Rossiyadagi front orti ishlariga zoʻrlab olib ketilishiga qarshi koʻtarilgan xalq qoʻzgʻoloni ([[1916]]) boʻlib oʻtgan. Margʻilon 1876—1926-yillarda Fargʻona viloyatining uyezd shahri boʻlgan, soʻngra Fargʻona okrugi miqyosidagi shaharga aylantirilgan. 1927-yilda Margʻilonda birinchi pillakashlik fabrikasini qurishga kirishildi. Bundan tashqari, ikkita elektr stansiyasi, bosmaxona, mexanika ustaxonasi, non va limonad zavodlari bor edi. Keyinroq mexanizatsiyalashgan koʻnchilik zavodi, taxta tilish tsexi, poyabzal f-kasi foydalanishga topshirildi. Shoyi toʻqish artellari yiriklashtirildi, bir qancha yangi hunarmandchilik korxonalari ishga tushirildi. 1963-yilda badiiy gazlamalar ishlab chiqaruvchi hunarmandchilik artellari negizida „Atlas“ firmasi vujudga keldi (1976-yildan „Atlas“ ishlab chiqarish birlashmasi). Shaharda 20 ga yaqin sanoat, 8 avtotransport korxonalari, 17 qurilish tashkiloti bor (2002). „Turonshoyi“, A. Navoiy nomli ipak gazlamalar va mexanika, „Fargʻonasut“, yogʻochsozlik korxonalari mavjud. „Doʻstlik— Margʻilon“ qoʻshma korxonasi, 600 dan ortiq kichik va xususiy korxona, markaziy dehqon bozori, „Margʻilon“ mehmonxonasi, avtobuslar shohbekati, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari ishlab turibdi. Margʻilonda hunarmandchilik (ayniqsa, doʻppidoʻzlik, tandirchilik, misgarlik) rivojlangan. 34 umumiy taʼlim maktabi, „Istiqbol“ gimnaziyasi, milliy xunarmandchilik va aniq fanlar litseylari mavjud boʻlib, ularda 200 oʻquvchi taʼlim oladi. 2 musiqa, 2 kasb-hunar maktabi, qurilish, tijorat, hisob-kredit, tibbiyot va pedagogika kollejlari, maxsus maktab, mehribonlik uyi, „Shoyi“ korxonasiining ipakchilik instituti faoliyat koʻrsatmoqda.[[Tasvir:Marg'ilon hunarmandlari.jpeg|thumb|Margʻilon hunarmandlari ish jarayoni|left]]12 jamoat va bolalar kutubxonasi (168 ming kitob), 6 madaniyat uyi (jumladan, markaziy madaniyat uyi), Y. Oxunboboyev memorial muzeyi, madaniyat va sanʼat muzeyi, „Nurxon“ xalq teatri, madaniyat va istirohat bogʻi bor. „Al Hidoya“ xotira majmui mavjud. Shahar televideniyesi va radioeshittirishlari qoʻmitasi ishlab turibdi. Margʻilon vodiydagi yirik shaharlar bilan avtomobil yoʻllari orqali bogʻlangan. „Margʻilon haqiqati“, „Turon shoyisi“ gazetalari chiqarilmoqda. Shaharda 1037 oʻringa moʻljallangan kasalxonalar, 2 tibbiyot sanitariya qismi, Salomatlik markazi, tez tibbiy yordam markazi va boshqa tibbiy muassasalarda 422 vrach, 1599 oʻrta tibbiy xodim xizmat qiladi. „<nowiki/>[[Atlaschi (futbol klubi)|Atlaschi]]<nowiki/>“ va „Turon“ stadionlari, 33 sport zali, koʻplab voleybol, basketbol va futbol maydonlari, 3 bolalar va yoshlar sport maktabi bor. 56 ta jismoniy tarbiya jamoasida 43 ming nafardan ziyod yoshlar shugʻullanmoqda. Meʼmoriy yodgorliklardan Pir Siddiq majmui („Kaptarlik“, <nowiki>XVIII</nowiki> asr oʻrtalari), Xoʻja Magʻiz maqbarasi (<nowiki>XVIII</nowiki> asrning birinchi yarmi), Chokar, Toronbozor masjidlari (<nowiki>XX</nowiki> asr boshlari), Saidahmad Xoja Eshon madrasasi (<nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri) va boshqa saqlanib qolgan. Margʻilonda buyuk alloma [[Burhoniddin Margʻinoniy]] yashab oʻtgan, shoira Uvaysiy (Jahon Otin) tugʻilgan va boshqa bir qancha mashhur kishilar ijod qilganlar<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. Margʻilon shahri ming yillardan beri oʻzining usta-hunarmandlari, olimu fuzalolari bilan dunyoga mashhurdir. [[Fayl:Margilan .jpg|thumb|"Al Hidoya" xotira majmuasi]] 2007-yil [[UNESCO]] qaroriga binoan shahrning 2000 yillik tantanalari oʻtkazildi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://lex.uz/docs/-2346499 |sarlavha=O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTINING QARORI MARG‘ILON SHAHRINING 2000-YILLIGINI NISHONLASH TO‘G‘RISIDA |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191123150320/http://www.lex.uz/docs/-2346499 |arxivsana=2019-11-23 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=http://taqvim.uz/uz/event/view/3698 |sarlavha=Marg’ilon shahrining 2000 yillik yubileyiga bag’ishlangan tantanali marosim o’tkazilgan kun |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210917110855/http://taqvim.uz/uz/event/view/3698 |arxivsana=2021-09-17 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> Qadimiy Xitoy yozma manbalarida Dovonda [[Lar gi]] shahri keltirilgan, Xitoy olimlari ilmiy ishlarida bu shahar Hozirgi Margʻilon shahriga togʻri keladi va bu shahar 2700-yil tarihga ega ekanligini isbotlaydi. Yana shaharda,Oʻzbekistondagi eng yirik shoyi ishlab chiqaradigan Yodgorlkik shoyi Korhonasi va Turon shoyisi Korhonalari joylashgan.[[Fargʻona vodiysi]] [[Shoyi]] toʻqish qachon kelganligi nomaʼlum, lekin eski zamonlardan maʼlumki [[Marg`ilon|Margʻilon]] bu sohada juda mashhur boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi |url=https://ferganatourism.uz/shelkodeliye/album/yedgorlik |sarlavha=Yodgorlik fabrikasi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230127204025/https://ferganatourism.uz/shelkodeliye/album/yedgorlik |arxivsana=2023-01-27 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> 2019-yil Margʻilon shahrida oʻtkazilgan „Buyuk ipak yoʻli“ xalqaro folklor musiqa festivalining ochilish marosimida „Margʻilon qadim sanʼat darvozasi“ kitobi taqdim etidli.<ref>{{Veb manbasi |url=https://xs.uz/uz/post/margilon-qadim-sanat-darvozasi-kitobi-nashr-etildi |sarlavha=“Margʻilon qadim sanʼat darvozasi” kitobi nashr etildi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024204148/http://www.xs.uz/uz/post/margilon-qadim-sanat-darvozasi-kitobi-nashr-etildi |arxivsana=2020-10-24 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://xs.uz/uz/post/margilon-shahrida-khalqaro-folklor-festivali-boshlanmoqda |sarlavha=Margʻilon shahrida xalqaro folklor festivali boshlanmoqda |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190901082627/http://xs.uz/uz/post/margilon-shahrida-khalqaro-folklor-festivali-boshlanmoqda |arxivsana=2019-09-01 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> == Tarixiy va arxitektura yodgorliklari va asosiy joylar == '''<big>Burhoniddin Al-Margʻinoniy majmuasi</big>''' Yangi barpo etilgan Burhoniddin Al-Margʻinoniy majmuasi, xalq tilida aytganda '''''Margʻilon city''''' aylanish uchun asosiy manzilgoh chunki bu ulugʻ maskanda: [[Oʻtkan kunlar|Otabek va Kumush]]<nowiki/>ning rasmiy uyi, Markaziy Osiyodagi eng katta olovli favvora, eng katta maqom teatri, oʻzbek milliy qoʻl ishlari va xizmat koʻrastiz zallari bor. Bu maskanga kirish mutlaqo tekin va tunu kun xalq xizmatidadir. === Yodgorlik ipak fabrikasi === Sanoatlashtirish sharoitida anʼanaviy ipak toʻqish texnikasini saqlab qolish maqsadida 1983-yilda tashkil etilgan [[„Yodgorlik“ ipakchilik fabrikasi]] yuqori sifatli qoʻlda ishlangan mahsulotlar ishlab chiqarishga eʼtibor qaratadi. Bu yerda 200 dan ortiq ishchi mehnat qiladi, ipak qurtlarini tut barglari bilan boqishdan tortib, ipaklarni tabiiy mineral va oʻsimlik boʻyoqlari bilan boʻyash, ipak toʻqishgacha boʻlgan toʻliq ishlab chiqarish jarayoni fabrikada amalga oshiriladi. Fabrikada sayyohlar Margʻilonning anʼanaviy ipak toʻqish sanoati bilan tanishish imkonini beruvchi ekskursiyalar uchun ochiqdir.<ref name=":0">{{Kitob manbasi|last=Ibbotson|first=Sophie|title=Uzbekistan|publisher=Bradt Guides Ltd|year=2020|isbn=9-781784-771089|location=United Kingdom|pages=149–150}}</ref> [[Fayl:Yodgorlik Silk Factory (5982822980).jpg|thumb|[[„Yodgorlik“ ipakchilik fabrikasi]].]] === Margʻilon ipak fabrikasi === Margʻilon ipak kombinati sanoat ipak ishlab chiqarish boʻyicha davlat tasarrufidagi ulkan obyektdir. Oʻzining eng yuqori choʻqqisida u har yili 22 million kvadrat metrgacha ipak ishlab chiqargan 15 ming ishchi ishlagan<ref name=":0"/>. Hali ham tashrif buyurish mumkin<ref>{{Veb manbasi|title=Margilan Travel Guide|url=https://caravanistan.com/uzbekistan/ferghana-valley/margilan/|access-date=2021-04-20|website=Caravanistan|language=en-US}}</ref>. === Qumtepa bozori === Qumtepa bozori [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi eng jonli bozorlardan biridir. U yakshanba va payshanba kunlari shahar markazidan 5&nbsp;km gʻarbda joylashgan joyda boʻlib oʻtadi. Ushbu bozor toʻqimachilik, yangi mahsulotlar va uy-roʻzgʻor buyumlarini sotib olish uchun yaxshi joy<ref name=":0"/>. [[Fayl:Margilan marketplace.jpg|thumb|Margʻilon Qumtepa bozori. 2009-yil]] === Toron masjidi === Toʻron masjidi Margʻilon markaziy bozorining shimolda joylashgan. Unga <nowiki>XIX</nowiki> asrda bolsheviklar inqilobi davrida Margʻilonga qochgan chor maʼmuriyatining maslahatchisi, boy filantrop Said Ahmad Xoʻjayev asos solgan<ref name=":0" />. <nowiki>XX</nowiki> asrda bino qamoqxona sifatida ishlatilgan, keyin esa ofisga aylangan. Hozir bu yerda anʼanaviy atlas va adras toʻqimachilik texnologiyalari saqlanib qolgan Margʻilon hunarmandchilikni rivojlantirish markazi joylashgan<ref>{{Veb manbasi|title=UNESCO - Margilan Crafts Development Centre, safeguarding of the atlas and adras making traditional technologies|url=https://ich.unesco.org/en/lists|access-date=2020-11-01|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref>. <big>'''Markaziy Osiyodagi eng katta aylana yoʻl'''</big> Bu inshoat Margʻilon shahrining ramzlaridan desak ham xato boʻlmaydi. Bu ulkan yoʻl Fargʻona va Margʻilon shaharlari orasida joylashgandir. === Istirohat bogʻi === Margʻilonning eng katta va eng jozibali bogʻi — Erkin Vohidov nomidagi (sobiq [[Maʼmurjon Uzoqov]] nomidagi) Istirohat bogʻi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://daryo.uz/2017/06/22/margilondagi-istirohat-bogiga-erkin-vohidov-nomi-berilib-uning-haykali-ornatiladi/ |sarlavha=Marg‘ilondagi istirohat bog‘iga Erkin Vohidov nomi berilib uning haykali o‘rnatiladi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220430065504/https://daryo.uz/2017/06/22/margilondagi-istirohat-bogiga-erkin-vohidov-nomi-berilib-uning-haykali-ornatiladi/ |arxivsana=2022-04-30 |qaralgan sana=2023-06-10 }}</ref> U yoʻllar, maysazorlar va daraxtlar bilan yaxshi tartibga solingan va mahalliy aholi koʻplab tashrif buyuradigan madaniy maskanlardan biri hisoblanadi. [[Fayl:Ijodkorlar bog‘i.jpg|thumb|Ijodkorlar bogʻi kirish qismi]] === Xonaqoh jome masjidi === [[Xonaqoh jome masjidi]] XVI asrda qurilgan va Madaniyat vazirligi tomonidan taʼmirlangan. Masjidda har birining balandligi 26 m boʻlgan ikkita taʼsirchan minora va margʻilonlik ustalar tomonidan sadr yogʻochidan yasalgan oʻziga xos oʻyilgan yogʻoch ustunlar mavjud<ref name=":0" />. Masjid gumbazi ostida osilgan oʻyilgan yogʻoch shift va qandil ham jozibali koʻrinishda. [[File:Khonakhan Mosque.jpg|thumb|Oʻzbekiston, Margʻilon shahridagi [[Xonaqoh jome masjidi|Xonaqoh masjid]]<nowiki/>i|left]] ==== Yana qarang ==== * [[Said Ahmadxoʻja madrasasi]] — XIX asrda faoliyat koʻrsatgan maktab, madrasa hisoblanadi. * Margʻilonda shoʻrolar davrida oʻzbek raqqosasi [[Nurxon Yoʻldoshxoʻjayeva]] sharafiga haykal qurilib, oʻrnatilgan, biroq 1991-yilda Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi barham topganidan soʻng koʻp oʻtmay buzib tashlangan. * Pir Siddiq majmuasi (Kaptarlikmozor) — Burhoniddin Margʻinoniy yashab ijod qilgan chillahona va uning shogirdlarida biri dafn etilgan maqbara. * Hoʻja Maoz yoki Hasti Maoz — shahar chetida joylashgan, mashhur sahobai kirom Muoz ibni Jabal maqbarasi. * Hoʻja Porso maqbarasi. * Hoʻja Egiz masjidi * Oq masjid[[Tasvir:chillahona.jpeg|thumb|Pir Siddiq majmuasi]] === Hokimlar === # Axatov Nematillo Asatovich, # Nasibullo Rahmatullayev (2008-yil 29-maygacha), # Ilhom Mamatov (2008-yil 29-maydan), # Erkaboyev Shavkat Shokirovich (2012—2016)<ref name="erkaboyev">[http://fargona.uz/site/view/news/725 Shahar xokimi — Fargʻona shahar hokimligi rasmiy veb sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230607072337/https://fargona.uz/site/view/news/725 |date=2023-06-07 }} {{ref-uz}} {{архивировано|https://web.archive.org/web/20181024050128/http://fargona.uz/site/view/news/725|208-10-24}}</ref>, # Toirjonov Muhammadali Abdusattorovich (2019—2021). === Iqtisodiyot === Shahar Oʻzbekistondagi eng yirik anʼanaviy ipak fabrikasi — Yodgorlik ipak fabrikasi joylashgan. 2000 dan ortiq ishchini ish bilan taʼminlagan holda, hamma narsa anʼanaviy tarzda amalga oshiriladi, yiliga 250 000 kvadrat metr yuqori sifatli ipak mato ishlab chiqariladi. Qoʻshni Margʻilon ipak kombinatida 15 ming nafar ishchi zamonaviy texnika asosida ishlaydi va yiliga qariyb 22 million kvadrat metr mahsulot ishlab chiqaradi. Fargʻona vodiysiga ipakchilik sirlari qachon kelgani nomaʼlum, lekin, albatta, Margʻilon qadimdan sanoatda faol. == Margʻilondan yetishib chiqqan mashhur shaxslar va davlat arboblari == [[Tasvir:Uvaysiy.jpg|thumb|[[Jahon otin Uvaysiy uy-muzeyi|Jahon otin Uvaysiy]]|alt=]] * [[Burhoniddin Margʻinoniy]] — Buyuk Islom huquqshunosi. fiqh ilmi olimi, „Al-Hidoya“ asari muallifi. * [[Jahon otin Uvaysiy|Uvaysiy (Jahon otin)]] (1781—1845) — Oʻzbek shoirasi. * [[Yoʻldosh Oxunboboyev]] (1885—1943) — [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]] oliy ijroqoʻmi 1-chi kotibi. * [[Saodat Qobulova]] (1925—2007) — SSSR va Oʻzbekiston SSR xalq artisti (1959) opera ijrochisi. * [[Nurali Latipov]] „[[Что? Где? Когда?]]“ teleoʻyini ishtirokchisi, eng birinchi „xrustal boyqush“ mukofoti sohibi. * [[Andrey Fyodorov]] — Oʻzbekiston MTJ sobiq futbolchisi va sardori. * [[Sergey Tetyuhin]] — voleybolchi, jahon kubogi sihibi va [[Olimpiya o'yinlari]] chempioni. * [[Maʼmurjon Uzoqov]] — xalq hofizi * [[Joʻraxon Sultonov]] — xalq hofizi * [[Yusufjon qiziq Shakarjonov]] — xalq askiyachisi * [[Ohun qiziq]] — xalq askiyachisi * [[Berta Dovidova]] — Oʻzbekiston xalq artisti, qoʻshiqchi. * [[Yulduz Usmonova]] — Oʻzbekiston xalq artisti, qoʻshiqchi. * [[Yulduz Abdullayeva|Yulduz Abdullaeva]] Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist— qoʻshiqchi * [[Ilhom Ibrohimov]] — Oʻzbekiston Xalq Hofizi * [[Munavvara Abdullayeva]] — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiyi. Aktrisa * [[Tamaraxonim]], Oʻzbekiston xalq artisti, raqqosa * [[Abdulaxad Abdurashidov]] (1956.11.06, Margʻilon) — sozanda (naychi). Oʻzbekiston xalq artisti * [[Abdurahmon Xoltojiyev]] — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist, sozanda * [[Gavhar Rahimova|Gavhar Artyomovna Petrosyan Rahimova]] (1911.7.11, Margʻilon — 2003.18.2, Toshkent) — raqqosa, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti * Lizaxonim Petrosova Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston xalq artisti, raqqosa {{OʻzME}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.margilon.uz Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080109194517/http://margilon.uz/ |date=9-yanvar 2008-yil }} {{Oʻzbekiston shaharlari}} {{Fargʻona viloyati}} {{Oʻzbekistonning turistik diqqatga sazovor joylari}} [[Turkum:Oʻzbekiston shaharlari]] [[Turkum:Fargʻona shaharlari]] [[Turkum:Qadimiy shaharlar]] [[Turkum:Margʻilon| ]] l4n6glk1jdxd8vlq198lvtax42nxcys 4 2552 6218426 6216751 2026-07-28T12:01:44Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 6218426 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:ShohjahonSobirov|ShohjahonSobirov]] || [[Special:Contributions/ShohjahonSobirov|{{formatnum:201172}}]] || {{Permissions|ShohjahonSobirov}} |- | 2 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:191500}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}} |- | 3 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:166848}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 4 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:77072}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}} |- | 5 || [[User:Malikxan|Malikxan]] || [[Special:Contributions/Malikxan|{{formatnum:69969}}]] || {{Permissions|Malikxan}} |- | 6 || [[User:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:66045}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 7 || [[User:Kagansky|Kagansky]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:53594}}]] || {{Permissions|Kagansky}} |- | 8 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:48841}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}} |- | 9 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:40459}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 10 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:37861}}]] || {{Permissions|Bekipediya}} |- | 11 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:33711}}]] || {{Permissions|Nataev}} |- | 12 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:31969}}]] || {{Permissions|Panpanchik}} |- | 13 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:29698}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}} |- | 14 || [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] || [[Special:Contributions/Muzaffar Murodovich|{{formatnum:25516}}]] || {{Permissions|Muzaffar Murodovich}} |- | 15 || [[User:Albatros777|Albatros777]] || [[Special:Contributions/Albatros777|{{formatnum:22562}}]] || {{Permissions|Albatros777}} |- | 16 || [[User:Salazarov|Salazarov]] || [[Special:Contributions/Salazarov|{{formatnum:22201}}]] || {{Permissions|Salazarov}} |- | 17 || [[User:Diwikiped|Diwikiped]] || [[Special:Contributions/Diwikiped|{{formatnum:20041}}]] || {{Permissions|Diwikiped}} |- | 18 || [[User:Laziz Baxtiyorov|Laziz Baxtiyorov]] || [[Special:Contributions/Laziz Baxtiyorov|{{formatnum:19886}}]] || {{Permissions|Laziz Baxtiyorov}} |- | 19 || [[User:Mrshaxas|Mrshaxas]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:19859}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 20 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:19063}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}} |- | 21 || [[User:Abdulla|Abdulla]] || [[Special:Contributions/Abdulla|{{formatnum:19014}}]] || {{Permissions|Abdulla}} |- | 22 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:18888}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}} |- | 23 || [[User:Alpasli|Alpasli]] || [[Special:Contributions/Alpasli|{{formatnum:18820}}]] || {{Permissions|Alpasli}} |- | 24 || [[User:Vikichizar|Vikichizar]] || [[Special:Contributions/Vikichizar|{{formatnum:18062}}]] || {{Permissions|Vikichizar}} |- | 25 || [[User:Shahriyorxon|Shahriyorxon]] || [[Special:Contributions/Shahriyorxon|{{formatnum:16637}}]] || {{Permissions|Shahriyorxon}} |- | 26 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:16395}}]] || {{Permissions|Oblakulova}} |- | 27 || [[User:Husniddin Rasulov|Husniddin Rasulov]] || [[Special:Contributions/Husniddin Rasulov|{{formatnum:15775}}]] || {{Permissions|Husniddin Rasulov}} |- | 28 || [[User:Muxriddin Azimov|Muxriddin Azimov]] || [[Special:Contributions/Muxriddin Azimov|{{formatnum:14702}}]] || {{Permissions|Muxriddin Azimov}} |- | 29 || [[User:Ikromova Guli|Ikromova Guli]] || [[Special:Contributions/Ikromova Guli|{{formatnum:14521}}]] || {{Permissions|Ikromova Guli}} |- | 30 || [[User:Tewayev|Tewayev]] || [[Special:Contributions/Tewayev|{{formatnum:13931}}]] || {{Permissions|Tewayev}} |- | 31 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:12549}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}} |- | 32 || [[User:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurkulov]] || [[Special:Contributions/Jamshid Nurkulov|{{formatnum:12540}}]] || {{Permissions|Jamshid Nurkulov}} |- | 33 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:12091}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}} |- | 34 || [[User:Amir.Temur|Amir.Temur]] || [[Special:Contributions/Amir.Temur|{{formatnum:12062}}]] || {{Permissions|Amir.Temur}} |- | 35 || [[User:ShHamrayev|ShHamrayev]] || [[Special:Contributions/ShHamrayev|{{formatnum:11755}}]] || {{Permissions|ShHamrayev}} |- | 36 || [[User:SemWikipediya|SemWikipediya]] || [[Special:Contributions/SemWikipediya|{{formatnum:11008}}]] || {{Permissions|SemWikipediya}} |- | 37 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:10601}}]] || {{Permissions|7Devona}} |- | 38 || [[User:Komilkhuja|Komilkhuja]] || [[Special:Contributions/Komilkhuja|{{formatnum:10477}}]] || {{Permissions|Komilkhuja}} |- | 39 || [[User:Usmonov Gayrat|Usmonov Gayrat]] || [[Special:Contributions/Usmonov Gayrat|{{formatnum:10331}}]] || {{Permissions|Usmonov Gayrat}} |- | 40 || [[User:Finikchik|Finikchik]] || [[Special:Contributions/Finikchik|{{formatnum:10292}}]] || {{Permissions|Finikchik}} |- | 41 || [[User:Uzgen|Uzgen]] || [[Special:Contributions/Uzgen|{{formatnum:9648}}]] || {{Permissions|Uzgen}} |- | 42 || [[User:Axadjon1|Axadjon1]] || [[Special:Contributions/Axadjon1|{{formatnum:9551}}]] || {{Permissions|Axadjon1}} |- | 43 || [[User:Murodovazizmurod|Murodovazizmurod]] || [[Special:Contributions/Murodovazizmurod|{{formatnum:9320}}]] || {{Permissions|Murodovazizmurod}} |- | 44 || [[User:Casual|Casual]] || [[Special:Contributions/Casual|{{formatnum:9048}}]] || {{Permissions|Casual}} |- | 45 || [[User:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Sitora Oblakulova|{{formatnum:9018}}]] || {{Permissions|Sitora Oblakulova}} |- | 46 || [[User:Creobek|Creobek]] || [[Special:Contributions/Creobek|{{formatnum:8866}}]] || {{Permissions|Creobek}} |- | 47 || [[User:MirfayzbekAbdullayev|MirfayzbekAbdullayev]] || [[Special:Contributions/MirfayzbekAbdullayev|{{formatnum:8863}}]] || {{Permissions|MirfayzbekAbdullayev}} |- | 48 || [[User:Rtfroot|Rtfroot]] || [[Special:Contributions/Rtfroot|{{formatnum:8817}}]] || {{Permissions|Rtfroot}} |- | 49 || [[User:Visola Tangirova|Visola Tangirova]] || [[Special:Contributions/Visola Tangirova|{{formatnum:8774}}]] || {{Permissions|Visola Tangirova}} |- | 50 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:8732}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}} |- | 51 || [[User:FreetimeeditorII|FreetimeeditorII]] || [[Special:Contributions/FreetimeeditorII|{{formatnum:8511}}]] || {{Permissions|FreetimeeditorII}} |- | 52 || [[User:Xusinboy Bekchanov|Xusinboy Bekchanov]] || [[Special:Contributions/Xusinboy Bekchanov|{{formatnum:8322}}]] || {{Permissions|Xusinboy Bekchanov}} |- | 53 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:8125}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}} |- | 54 || [[User:Hasan Xamidovich|Hasan Xamidovich]] || [[Special:Contributions/Hasan Xamidovich|{{formatnum:8083}}]] || {{Permissions|Hasan Xamidovich}} |- | 55 || [[User:KWiki78|KWiki78]] || [[Special:Contributions/KWiki78|{{formatnum:8059}}]] || {{Permissions|KWiki78}} |- | 56 || [[User:OneAzimov|OneAzimov]] || [[Special:Contributions/OneAzimov|{{formatnum:7836}}]] || {{Permissions|OneAzimov}} |- | 57 || [[User:Anjaniy|Anjaniy]] || [[Special:Contributions/Anjaniy|{{formatnum:7763}}]] || {{Permissions|Anjaniy}} |- | 58 || [[User:Boboyev1996|Boboyev1996]] || [[Special:Contributions/Boboyev1996|{{formatnum:7737}}]] || {{Permissions|Boboyev1996}} |- | 59 || [[User:Nataeva|Nataeva]] || [[Special:Contributions/Nataeva|{{formatnum:7660}}]] || {{Permissions|Nataeva}} |- | 60 || [[User:Boburjon Xidirov|Boburjon Xidirov]] || [[Special:Contributions/Boburjon Xidirov|{{formatnum:7544}}]] || {{Permissions|Boburjon Xidirov}} |- | 61 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:7420}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 62 || [[User:Akobir abdimuminov|Akobir abdimuminov]] || [[Special:Contributions/Akobir abdimuminov|{{formatnum:7292}}]] || {{Permissions|Akobir abdimuminov}} |- | 63 || [[User:Olimidono|Olimidono]] || [[Special:Contributions/Olimidono|{{formatnum:7176}}]] || {{Permissions|Olimidono}} |- | 64 || [[User:Olaf Studt|Olaf Studt]] || [[Special:Contributions/Olaf Studt|{{formatnum:7027}}]] || {{Permissions|Olaf Studt}} |- | 65 || [[User:FarhodShaymanov|FarhodShaymanov]] || [[Special:Contributions/FarhodShaymanov|{{formatnum:6586}}]] || {{Permissions|FarhodShaymanov}} |- | 66 || [[User:FaridShavkatullayev|FaridShavkatullayev]] || [[Special:Contributions/FaridShavkatullayev|{{formatnum:6532}}]] || {{Permissions|FaridShavkatullayev}} |- | 67 || [[User:Wikivikipediya|Wikivikipediya]] || [[Special:Contributions/Wikivikipediya|{{formatnum:6519}}]] || {{Permissions|Wikivikipediya}} |- | 68 || [[User:AnnaDelvey|AnnaDelvey]] || [[Special:Contributions/AnnaDelvey|{{formatnum:6514}}]] || {{Permissions|AnnaDelvey}} |- | 69 || [[User:Odilbek Irisqulov|Odilbek Irisqulov]] || [[Special:Contributions/Odilbek Irisqulov|{{formatnum:6505}}]] || {{Permissions|Odilbek Irisqulov}} |- | 70 || [[User:Khronos13|Khronos13]] || [[Special:Contributions/Khronos13|{{formatnum:6451}}]] || {{Permissions|Khronos13}} |- | 71 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:6376}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}} |- | 72 || [[User:TimmyvikipediyWiki|TimmyvikipediyWiki]] || [[Special:Contributions/TimmyvikipediyWiki|{{formatnum:6360}}]] || {{Permissions|TimmyvikipediyWiki}} |- | 73 || [[User:MrshaxasBot|MrshaxasBot]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:6288}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 74 || [[User:Miss Kamola|Miss Kamola]] || [[Special:Contributions/Miss Kamola|{{formatnum:6253}}]] || {{Permissions|Miss Kamola}} |- | 75 || [[User:Omensweans|Omensweans]] || [[Special:Contributions/Omensweans|{{formatnum:6243}}]] || {{Permissions|Omensweans}} |- | 76 || [[User:Khasan azim1|Khasan azim1]] || [[Special:Contributions/Khasan azim1|{{formatnum:6138}}]] || {{Permissions|Khasan azim1}} |- | 77 || [[User:Muhammadjon1510|Muhammadjon1510]] || [[Special:Contributions/Muhammadjon1510|{{formatnum:6119}}]] || {{Permissions|Muhammadjon1510}} |- | 78 || [[User:Farrukh Askaraliev|Farrukh Askaraliev]] || [[Special:Contributions/Farrukh Askaraliev|{{formatnum:6001}}]] || {{Permissions|Farrukh Askaraliev}} |- | 79 || [[User:Xoqoni Said|Xoqoni Said]] || [[Special:Contributions/Xoqoni Said|{{formatnum:5962}}]] || {{Permissions|Xoqoni Said}} |- | 80 || [[User:Wikisurgery94|Wikisurgery94]] || [[Special:Contributions/Wikisurgery94|{{formatnum:5813}}]] || {{Permissions|Wikisurgery94}} |- | 81 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:5705}}]] || {{Permissions|Umid1108}} |- | 82 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:5669}}]] || {{Permissions|Tilkobles}} |- | 83 || [[User:Lazizbek95|Lazizbek95]] || [[Special:Contributions/Lazizbek95|{{formatnum:5627}}]] || {{Permissions|Lazizbek95}} |- | 84 || [[User:Xolnazarov Sarvar|Xolnazarov Sarvar]] || [[Special:Contributions/Xolnazarov Sarvar|{{formatnum:5416}}]] || {{Permissions|Xolnazarov Sarvar}} |- | 85 || [[User:Dieri007|Dieri007]] || [[Special:Contributions/Dieri007|{{formatnum:5184}}]] || {{Permissions|Dieri007}} |- | 86 || [[User:Masofa321|Masofa321]] || [[Special:Contributions/Masofa321|{{formatnum:5113}}]] || {{Permissions|Masofa321}} |- | 87 || [[User:Lutfulloh7|Lutfulloh7]] || [[Special:Contributions/Lutfulloh7|{{formatnum:5102}}]] || {{Permissions|Lutfulloh7}} |- | 88 || [[User:Yangilik 3|Yangilik 3]] || [[Special:Contributions/Yangilik 3|{{formatnum:5053}}]] || {{Permissions|Yangilik 3}} |- | 89 || [[User:MinaUktamova|MinaUktamova]] || [[Special:Contributions/MinaUktamova|{{formatnum:5042}}]] || {{Permissions|MinaUktamova}} |- | 90 || [[User:Mahirema|Mahirema]] || [[Special:Contributions/Mahirema|{{formatnum:4959}}]] || {{Permissions|Mahirema}} |- | 91 || [[User:Nafosatxon Otabekovna|Nafosatxon Otabekovna]] || [[Special:Contributions/Nafosatxon Otabekovna|{{formatnum:4792}}]] || {{Permissions|Nafosatxon Otabekovna}} |- | 92 || [[User:Sakinabonu|Sakinabonu]] || [[Special:Contributions/Sakinabonu|{{formatnum:4747}}]] || {{Permissions|Sakinabonu}} |- | 93 || [[User:Gaffarov737|Gaffarov737]] || [[Special:Contributions/Gaffarov737|{{formatnum:4742}}]] || {{Permissions|Gaffarov737}} |- | 94 || [[User:Ravshanbek Tohirov|Ravshanbek Tohirov]] || [[Special:Contributions/Ravshanbek Tohirov|{{formatnum:4678}}]] || {{Permissions|Ravshanbek Tohirov}} |- | 95 || [[User:Optima D|Optima D]] || [[Special:Contributions/Optima D|{{formatnum:4659}}]] || {{Permissions|Optima D}} |- | 96 || [[User:Brainbox 8|Brainbox 8]] || [[Special:Contributions/Brainbox 8|{{formatnum:4635}}]] || {{Permissions|Brainbox 8}} |- | 97 || [[User:Bakhrieva 03|Bakhrieva 03]] || [[Special:Contributions/Bakhrieva 03|{{formatnum:4543}}]] || {{Permissions|Bakhrieva 03}} |- | 98 || [[User:Divergent08|Divergent08]] || [[Special:Contributions/Divergent08|{{formatnum:4494}}]] || {{Permissions|Divergent08}} |- | 99 || [[User:Diloromkhan|Diloromkhan]] || [[Special:Contributions/Diloromkhan|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Diloromkhan}} |- | 100 || [[User:Wiki7pedia89|Wiki7pedia89]] || [[Special:Contributions/Wiki7pedia89|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Wiki7pedia89}} |- | 101 || [[User:Asadbek Bekmirzayev1|Asadbek Bekmirzayev1]] || [[Special:Contributions/Asadbek Bekmirzayev1|{{formatnum:4156}}]] || {{Permissions|Asadbek Bekmirzayev1}} |- | 102 || [[User:Translate1|Translate1]] || [[Special:Contributions/Translate1|{{formatnum:4091}}]] || {{Permissions|Translate1}} |- | 103 || [[User:Ximik1991|Ximik1991]] || [[Special:Contributions/Ximik1991|{{formatnum:4088}}]] || {{Permissions|Ximik1991}} |- | 104 || [[User:Furqatlik|Furqatlik]] || [[Special:Contributions/Furqatlik|{{formatnum:4027}}]] || {{Permissions|Furqatlik}} |- | 105 || [[User:Melegim0820|Melegim0820]] || [[Special:Contributions/Melegim0820|{{formatnum:3974}}]] || {{Permissions|Melegim0820}} |- | 106 || [[User:DONABDU2003|DONABDU2003]] || [[Special:Contributions/DONABDU2003|{{formatnum:3845}}]] || {{Permissions|DONABDU2003}} |- | 107 || [[User:Delecta55|Delecta55]] || [[Special:Contributions/Delecta55|{{formatnum:3811}}]] || {{Permissions|Delecta55}} |- | 108 || [[User:XayrinisoJorayeva|XayrinisoJorayeva]] || [[Special:Contributions/XayrinisoJorayeva|{{formatnum:3785}}]] || {{Permissions|XayrinisoJorayeva}} |- | 109 || [[User:Sociologist|Sociologist]] || [[Special:Contributions/Sociologist|{{formatnum:3776}}]] || {{Permissions|Sociologist}} |- | 110 || [[User:Azizbek Karimov|Azizbek Karimov]] || [[Special:Contributions/Azizbek Karimov|{{formatnum:3764}}]] || {{Permissions|Azizbek Karimov}} |- | 111 || [[User:Abilqosimova|Abilqosimova]] || [[Special:Contributions/Abilqosimova|{{formatnum:3742}}]] || {{Permissions|Abilqosimova}} |- | 112 || [[User:Lillimor|Lillimor]] || [[Special:Contributions/Lillimor|{{formatnum:3719}}]] || {{Permissions|Lillimor}} |- | 113 || [[User:Wknewpages|Wknewpages]] || [[Special:Contributions/Wknewpages|{{formatnum:3652}}]] || {{Permissions|Wknewpages}} |- | 114 || [[User:Wentra30|Wentra30]] || [[Special:Contributions/Wentra30|{{formatnum:3609}}]] || {{Permissions|Wentra30}} |- | 115 || [[User:Uzbekistan PFL|Uzbekistan PFL]] || [[Special:Contributions/Uzbekistan PFL|{{formatnum:3558}}]] || {{Permissions|Uzbekistan PFL}} |- | 116 || [[User:Akhrarova Ezoza|Akhrarova Ezoza]] || [[Special:Contributions/Akhrarova Ezoza|{{formatnum:3513}}]] || {{Permissions|Akhrarova Ezoza}} |- | 117 || [[User:ABDULLOCH A|ABDULLOCH A]] || [[Special:Contributions/ABDULLOCH A|{{formatnum:3510}}]] || {{Permissions|ABDULLOCH A}} |- | 118 || [[User:Bakhtiyarovna|Bakhtiyarovna]] || [[Special:Contributions/Bakhtiyarovna|{{formatnum:3498}}]] || {{Permissions|Bakhtiyarovna}} |- | 119 || [[User:Oqsaqol|Oqsaqol]] || [[Special:Contributions/Oqsaqol|{{formatnum:3483}}]] || {{Permissions|Oqsaqol}} |- | 120 || [[User:Sherzod11W|Sherzod11W]] || [[Special:Contributions/Sherzod11W|{{formatnum:3453}}]] || {{Permissions|Sherzod11W}} |- | 121 || [[User:Anvarkhoja|Anvarkhoja]] || [[Special:Contributions/Anvarkhoja|{{formatnum:3352}}]] || {{Permissions|Anvarkhoja}} |- | 122 || [[User:Panda D|Panda D]] || [[Special:Contributions/Panda D|{{formatnum:3294}}]] || {{Permissions|Panda D}} |- | 123 || [[User:AdAstraUz|AdAstraUz]] || [[Special:Contributions/AdAstraUz|{{formatnum:3245}}]] || {{Permissions|AdAstraUz}} |- | 124 || [[User:Hilola Jurakulova|Hilola Jurakulova]] || [[Special:Contributions/Hilola Jurakulova|{{formatnum:3222}}]] || {{Permissions|Hilola Jurakulova}} |- | 125 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:3207}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 126 || [[User:Muhammad Abul-Futooh|Muhammad Abul-Futooh]] || [[Special:Contributions/Muhammad Abul-Futooh|{{formatnum:3206}}]] || {{Permissions|Muhammad Abul-Futooh}} |- | 127 || [[User:Farhodovna 074|Farhodovna 074]] || [[Special:Contributions/Farhodovna 074|{{formatnum:3198}}]] || {{Permissions|Farhodovna 074}} |- | 128 || [[User:Konstanta0013|Konstanta0013]] || [[Special:Contributions/Konstanta0013|{{formatnum:3156}}]] || {{Permissions|Konstanta0013}} |- | 129 || [[User:Yangilik 2|Yangilik 2]] || [[Special:Contributions/Yangilik 2|{{formatnum:3125}}]] || {{Permissions|Yangilik 2}} |- | 130 || [[User:Komronbek Abdulboriyev|Komronbek Abdulboriyev]] || [[Special:Contributions/Komronbek Abdulboriyev|{{formatnum:3075}}]] || {{Permissions|Komronbek Abdulboriyev}} |- | 131 || [[User:Ergashev Akobir|Ergashev Akobir]] || [[Special:Contributions/Ergashev Akobir|{{formatnum:3071}}]] || {{Permissions|Ergashev Akobir}} |- | 132 || [[User:Maysi tod|Maysi tod]] || [[Special:Contributions/Maysi tod|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Maysi tod}} |- | 133 || [[User:Akhemen|Akhemen]] || [[Special:Contributions/Akhemen|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Akhemen}} |- | 134 || [[User:Minor16|Minor16]] || [[Special:Contributions/Minor16|{{formatnum:3006}}]] || {{Permissions|Minor16}} |- | 135 || [[User:Rajabova Jasmina|Rajabova Jasmina]] || [[Special:Contributions/Rajabova Jasmina|{{formatnum:2952}}]] || {{Permissions|Rajabova Jasmina}} |- | 136 || [[User:BaxtiyJahon|BaxtiyJahon]] || [[Special:Contributions/BaxtiyJahon|{{formatnum:2949}}]] || {{Permissions|BaxtiyJahon}} |- | 137 || [[User:SardorAblokulov|SardorAblokulov]] || [[Special:Contributions/SardorAblokulov|{{formatnum:2930}}]] || {{Permissions|SardorAblokulov}} |- | 138 || [[User:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] || [[Special:Contributions/Alibek Attamonov|{{formatnum:2919}}]] || {{Permissions|Alibek Attamonov}} |- | 139 || [[User:Akobirolmasov diplomat|Akobirolmasov diplomat]] || [[Special:Contributions/Akobirolmasov diplomat|{{formatnum:2885}}]] || {{Permissions|Akobirolmasov diplomat}} |- | 140 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:2861}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}} |- | 141 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:2797}}]] || {{Permissions|BilimNuri}} |- | 142 || [[User:Speedbowl|Speedbowl]] || [[Special:Contributions/Speedbowl|{{formatnum:2779}}]] || {{Permissions|Speedbowl}} |- | 143 || [[User:RedaktorWiki|RedaktorWiki]] || [[Special:Contributions/RedaktorWiki|{{formatnum:2716}}]] || {{Permissions|RedaktorWiki}} |- | 144 || [[User:Lochinovamarjona|Lochinovamarjona]] || [[Special:Contributions/Lochinovamarjona|{{formatnum:2713}}]] || {{Permissions|Lochinovamarjona}} |- | 145 || [[User:Gulyora Jamolova|Gulyora Jamolova]] || [[Special:Contributions/Gulyora Jamolova|{{formatnum:2660}}]] || {{Permissions|Gulyora Jamolova}} |- | 146 || [[User:Scientific Research Journal1|Scientific Research Journal1]] || [[Special:Contributions/Scientific Research Journal1|{{formatnum:2657}}]] || {{Permissions|Scientific Research Journal1}} |- | 147 || [[User:Anakin F|Anakin F]] || [[Special:Contributions/Anakin F|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Anakin F}} |- | 148 || [[User:Kunduziy|Kunduziy]] || [[Special:Contributions/Kunduziy|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Kunduziy}} |- | 149 || [[User:Omonovas|Omonovas]] || [[Special:Contributions/Omonovas|{{formatnum:2585}}]] || {{Permissions|Omonovas}} |- | 150 || [[User:Khorazmiy|Khorazmiy]] || [[Special:Contributions/Khorazmiy|{{formatnum:2581}}]] || {{Permissions|Khorazmiy}} |- | 151 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:2564}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}} |- | 152 || [[User:S(uz)ak|S(uz)ak]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:2552}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 153 || [[User:Xasanboy off|Xasanboy off]] || [[Special:Contributions/Xasanboy off|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Xasanboy off}} |- | 154 || [[User:Wikitolog|Wikitolog]] || [[Special:Contributions/Wikitolog|{{formatnum:2510}}]] || {{Permissions|Wikitolog}} |- | 155 || [[User:Divergent02|Divergent02]] || [[Special:Contributions/Divergent02|{{formatnum:2501}}]] || {{Permissions|Divergent02}} |- | 156 || [[User:Zuxra.bmr|Zuxra.bmr]] || [[Special:Contributions/Zuxra.bmr|{{formatnum:2478}}]] || {{Permissions|Zuxra.bmr}} |- | 157 || [[User:Gibranist|Gibranist]] || [[Special:Contributions/Gibranist|{{formatnum:2458}}]] || {{Permissions|Gibranist}} |- | 158 || [[User:Gulsanam Jahongirovna|Gulsanam Jahongirovna]] || [[Special:Contributions/Gulsanam Jahongirovna|{{formatnum:2448}}]] || {{Permissions|Gulsanam Jahongirovna}} |- | 159 || [[User:SIisj|SIisj]] || [[Special:Contributions/SIisj|{{formatnum:2430}}]] || {{Permissions|SIisj}} |- | 160 || [[User:Bekzod dentistArzt|Bekzod dentistArzt]] || [[Special:Contributions/Bekzod dentistArzt|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Bekzod dentistArzt}} |- | 161 || [[User:Amefuri2019|Amefuri2019]] || [[Special:Contributions/Amefuri2019|{{formatnum:2411}}]] || {{Permissions|Amefuri2019}} |- | 162 || [[User:Behruznurullayevv|Behruznurullayevv]] || [[Special:Contributions/Behruznurullayevv|{{formatnum:2382}}]] || {{Permissions|Behruznurullayevv}} |- | 163 || [[User:Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)]] || [[Special:Contributions/Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|{{formatnum:2297}}]] || {{Permissions|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)}} |- | 164 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:2279}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 165 || [[User:Ranoxa|Ranoxa]] || [[Special:Contributions/Ranoxa|{{formatnum:2246}}]] || {{Permissions|Ranoxa}} |- | 166 || [[User:Dilmurod Rashidov|Dilmurod Rashidov]] || [[Special:Contributions/Dilmurod Rashidov|{{formatnum:2239}}]] || {{Permissions|Dilmurod Rashidov}} |- | 167 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:2234}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 168 || [[User:Mahmud Hamrayev|Mahmud Hamrayev]] || [[Special:Contributions/Mahmud Hamrayev|{{formatnum:2223}}]] || {{Permissions|Mahmud Hamrayev}} |- | 169 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:2213}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}} |- | 170 || [[User:Cekli829|Cekli829]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:2202}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 171 || [[User:Diljahonn|Diljahonn]] || [[Special:Contributions/Diljahonn|{{formatnum:2162}}]] || {{Permissions|Diljahonn}} |- | 172 || [[User:Asrorbek|Asrorbek]] || [[Special:Contributions/Asrorbek|{{formatnum:2138}}]] || {{Permissions|Asrorbek}} |- | 173 || [[User:Aslzar|Aslzar]] || [[Special:Contributions/Aslzar|{{formatnum:2133}}]] || {{Permissions|Aslzar}} |- | 174 || [[User:Husanowar|Husanowar]] || [[Special:Contributions/Husanowar|{{formatnum:2119}}]] || {{Permissions|Husanowar}} |- | 175 || [[User:M Xasanboy|M Xasanboy]] || [[Special:Contributions/M Xasanboy|{{formatnum:2113}}]] || {{Permissions|M Xasanboy}} |- | 176 || [[User:Ro'zimurodov Zuhriddin|Ro'zimurodov Zuhriddin]] || [[Special:Contributions/Ro'zimurodov Zuhriddin|{{formatnum:2076}}]] || {{Permissions|Ro'zimurodov Zuhriddin}} |- | 177 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:2072}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 178 || [[User:Sarvarbekabdukarim|Sarvarbekabdukarim]] || [[Special:Contributions/Sarvarbekabdukarim|{{formatnum:2063}}]] || {{Permissions|Sarvarbekabdukarim}} |- | 179 || [[User:Yorqulov Husan|Yorqulov Husan]] || [[Special:Contributions/Yorqulov Husan|{{formatnum:2057}}]] || {{Permissions|Yorqulov Husan}} |- | 180 || [[User:Vaska46|Vaska46]] || [[Special:Contributions/Vaska46|{{formatnum:2018}}]] || {{Permissions|Vaska46}} |- | 181 || [[User:WorldXTX|WorldXTX]] || [[Special:Contributions/WorldXTX|{{formatnum:2004}}]] || {{Permissions|WorldXTX}} |- | 182 || [[User:Xabibulla Muxamedov|Xabibulla Muxamedov]] || [[Special:Contributions/Xabibulla Muxamedov|{{formatnum:1969}}]] || {{Permissions|Xabibulla Muxamedov}} |- | 183 || [[User:Gulnozaxon 27|Gulnozaxon 27]] || [[Special:Contributions/Gulnozaxon 27|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Gulnozaxon 27}} |- | 184 || [[User:Abdug'opporov Xalilulloh|Abdug'opporov Xalilulloh]] || [[Special:Contributions/Abdug'opporov Xalilulloh|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Abdug'opporov Xalilulloh}} |- | 185 || [[User:MrErgashev|MrErgashev]] || [[Special:Contributions/MrErgashev|{{formatnum:1960}}]] || {{Permissions|MrErgashev}} |- | 186 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:1952}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}} |- | 187 || [[User:Agent026|Agent026]] || [[Special:Contributions/Agent026|{{formatnum:1951}}]] || {{Permissions|Agent026}} |- | 188 || [[User:Mupapap29|Mupapap29]] || [[Special:Contributions/Mupapap29|{{formatnum:1943}}]] || {{Permissions|Mupapap29}} |- | 189 || [[User:111muhammadkarim|111muhammadkarim]] || [[Special:Contributions/111muhammadkarim|{{formatnum:1935}}]] || {{Permissions|111muhammadkarim}} |- | 190 || [[User:Mehriddin 01|Mehriddin 01]] || [[Special:Contributions/Mehriddin 01|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Mehriddin 01}} |- | 191 || [[User:Komrontoy|Komrontoy]] || [[Special:Contributions/Komrontoy|{{formatnum:1902}}]] || {{Permissions|Komrontoy}} |- | 192 || [[User:Didosh Jurayeva|Didosh Jurayeva]] || [[Special:Contributions/Didosh Jurayeva|{{formatnum:1860}}]] || {{Permissions|Didosh Jurayeva}} |- | 193 || [[User:Akramova Komila|Akramova Komila]] || [[Special:Contributions/Akramova Komila|{{formatnum:1855}}]] || {{Permissions|Akramova Komila}} |- | 194 || [[User:Rotlink|Rotlink]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:1770}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 195 || [[User:Sakiy na0926|Sakiy na0926]] || [[Special:Contributions/Sakiy na0926|{{formatnum:1758}}]] || {{Permissions|Sakiy na0926}} |- | 196 || [[User:Xatchiman|Xatchiman]] || [[Special:Contributions/Xatchiman|{{formatnum:1734}}]] || {{Permissions|Xatchiman}} |- | 197 || [[User:Wikivikipedia|Wikivikipedia]] || [[Special:Contributions/Wikivikipedia|{{formatnum:1717}}]] || {{Permissions|Wikivikipedia}} |- | 198 || [[User:MiroJP|MiroJP]] || [[Special:Contributions/MiroJP|{{formatnum:1709}}]] || {{Permissions|MiroJP}} |- | 199 || [[User:Young Economist7|Young Economist7]] || [[Special:Contributions/Young Economist7|{{formatnum:1697}}]] || {{Permissions|Young Economist7}} |- | 200 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:1692}}]] || {{Permissions|Inosham}} {{/end}} pwgg3fnn4oukmj3sua520z2522ehma5 0 3273 6218673 6202226 2026-07-28T14:24:46Z ~2026-41979-37 293799 /* */ 6218673 wikitext text/x-wiki {{Tojikiston_info}} '''Tojikiston''' ({{lang-tg|Тоҷикистон}}, rasman '''Tojikiston Respublikasi''' ({{lang-tg|Ҷумҳурии Тоҷикистон}}) — [[Oʻrta Osiyo]]ning janubi-sharqida joylashgan davlat. Maydoni 120.100&nbsp;km². Aholisi 8,486,300 kishi (2026). Gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy tomonidan [[Oʻzbekiston]] bilan, shimoliy tomonidan [[Qirgʻiziston]], sharqiy tomonidan [[Xitoy]] bilan va janubiy tomonidan [[Afgʻoniston]] davlatlari bilan chegaradosh. Poytaxti — [[Dushanbe]] shahri. Maʼmuriy jihatdan Togʻli Badaxshon muxtor viloyati, 2 viloyat va 45 tumanga boʻlinadi. Tojikistonning dengizga chiqish imkoniyati yoʻq. Tojikiston hukumati Xitoydan katta miqdorda moliyaviy koʻmak oldi. Buning evaziga esa bahsli boʼlgan hududni 2011-yilda Xitoy ixtiyoriga rasman topshirdi. Prezidenti [[Emomali Rahmon]]. Bosh Vazir: Qohir Rasulzoda. == Davlat tuzumi == [[Fayl:Dushanbe Vahdat Palace.jpg|thumb|Vahdat binosi]] Tojikiston — respublika, unitar demokratik ijtimoiy huquqiy davlat. Amaldagi Konstitutsiyasi [[1994-yil]] 6-noyabrda qabul qilingan. Davlat boshligʻi — prezident ([[1994-yil]]dan [[Emomali Rahmon]]), u Tojikiston fuqarolari tomonidan 7 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Majlisi Oli, ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligida Vazirlar Kengashi (hukumat) amalga oshiradi<ref>Istoriya tadjikskogo naroda. Tom 6 (1941—2010gg). — Dushanbe, 2011</ref>. == Tabiati == {{main|Tojikiston geografiyasi}} Tojikiston togʻli mamlakat, hududining 93 % ini 300 m dan 7495 m balandlikkacha boʻlgan togʻlar, shuningdek, [[Oʻrta Osiyo]]ning eng yirik togʻlari — [[Tyan-Shan]] va [[Pomir]] sistemasiga kiradigan togʻlar egallaydi. Hududining qariyb yarmini 3000 m dan baland boʻlgan togʻliklar tashkil etadi. Daryo vodiylarining kengaygan joylari va togʻ oraligʻidagi soyliklar tekisliklardan iborat, shimolda Qurama tizma togʻlari (Boboiob togʻi, balandligi 3769 m) va Moʻgʻultogʻ togʻlari (1624 m) joylashgan. Tojikiston markaziy qismida Olay tizma togʻlari (gʻarbiy qismi, 5539 m), Turkiston (5509 m), Zarafshon (5489 m, Chimtargʻa togʻi), Hisor va Qorategin tizma togʻlari (4643 m) va Zarafshon vodiysi (Turkiston va Zarafshon tizma togʻlari orasida), janubi-gʻarbiy qismida (Hisor-Olay tizma togʻlarining janubda va Pomirning gʻarbida) unchalik baland boʻlmagan Bobotogʻ, Oqtogʻ, Qoratogʻ, Teraklitogʻ, Sarsarak, Rangontogʻ, Ilonlitogʻ va boshqalar bor. Ushbu togʻlardan ayrimlari janubiy va janubi-gʻarb tomonga pasaya borib, Panj va [[Amudaryo]] qirgʻoqlarigacha qoʻshilib ketgan tekisliklardan iborat. Yuqoridagi tizma togʻlar oraligʻida Hisor, Vaxsh, Yovon, Quyi Kofarnihon, Surxob (Qizilsuv) va Yaxsuv vodiylari joylashgan. Tojikiston janubi-sharqiy qismida Pomir togʻlari qad koʻtargan (Tojikistonning eng baland joyi — 7495 m). Uning markazida Muzkoʻl tizma togʻlari va janubi-gʻarbda Shimoliy va Janubiy Alichur tizma togʻlari joylashgan. === Foydali qazilmalari === Tojikiston hududida Oʻrta va Janubiy Tyanshan, Pomir burmali tizimlari hamda 2 yirik togʻlararo botiq (Fargʻona va Tojikiston depressiyalari) bor. Pomir va HisorOlay tizma togʻlarida togʻ billuri, [[oltin]], [[kumush]], [[simob]], [[surma]], [[mishyak]], [[volfram]], [[molibden]], [[toshtuz]], [[asbest]], [[koʻmir]], [[neft]], tabiiy gaz, [[temir]], [[rux]], qimmatli toshlardan laʼl, lojuvard, marmar konlari mavjud. Oʻnlab mineral buloqlar, shu jumladan, Garmchashma shifobaxsh bulogʻi mashhur. === Iqlimi va ichki suvlari === Iqlimi kontinental. Yanvarda oʻrtacha harorat vodiy va togʻ yon bagʻirlarida 2&nbsp;°C dan —2&nbsp;°C gacha, Pomirda —22&nbsp;°C. Iyulning oʻrtacha harorati vodiylarda 30&nbsp;°C, Pomirda 10&nbsp;°C, eng yuqori harorat 48&nbsp;°C gacha (Vaxsh vodiysi va Quyi Panjda). Yillik yogʻin miqsori Hisor tizma togʻlarining shimoliy yon bagʻirlarida 1600&nbsp;mm gacha. Tojikiston markazi va janubda yoz va kuzda quruq issiq shamol va qisman garmsel, janubda afgʻon shamoli esadi. Asosan, Pomir hududida mingdan ortiq kattakichik muzliklar bor. Daryo koʻp, uzunligi 10&nbsp;km dan ortiq boʻlgan daryolar 947 ta. Ular, asosan, [[Amudaryo]], [[Sirdaryo]] va [[Zarafshon (daryo)|Zarafshon daryosi]] havzalariga mansub. Faqat Sharqiy Pomirdagi Oqjilgʻa, Qorajilgʻa va Muzkoʻl daryolari berkkoʻl — Qorakoʻlga quyiladi. Tojikistonda 930 koʻl boʻlib, aksariyati Pomir va Xisor-Olay tizma togʻlari etagida joylashgan. Sarez, Yashilkoʻl, Iskandarkoʻl, Kattakoʻl koʻllari, Qayroqqum, Norak, Farhod, Kattasoy, Moʻminobod va boshqa suv omborlari bor. <gallery widths="200" heights="200"> Fayl:<gallery widths=200 heights=200> Fayl:Lac Karakul (754379539).jpg|Qorakoʻl koʻli Fayl:usoi.jpg|Sarez koʻli Fayl:Nurek dam july. JPG|Nurek GESi </gallery> === Tuproqlari va hayvonot dunyosi === Tojikiston janubi-gʻarbi va shimoldagi pasttekisliklarda och kulrang, togʻ yon bagʻirlarida tabiiy kulrang, toʻq kulrang yoki jigarrang tuproqlar uchraydi. Shimoliy va Hisor-Olay etaklari tuproqlari och jigarrang, yuqoriroqda tabiiy jigarrang tuproqlar. Gʻarbiy Pomir soyliklarida toʻq kulrang, Sharqiy Pomirda esa choʻl tuproqlari mavjud. Tojikiston hududida oʻsimliklarning 4,5 mingdan ortiq turi oʻsadi. Togʻ yon bagʻirlarida, shuningdek, Qurama, Zarafshon, Hisor tizma togʻlarida butazor va archazor, Dangʻara, Moʻminobod, Xovaling, Chubek va Farxor atrofidagi togʻ va togʻ yon bagʻirlarida [[pista]], [[yongʻoq]], [[anor]], [[olcha]], [[oʻrik]], [[nok]], [[tut]], [[bodom]], [[doʻlana]], [[jiyda]], [[archa]] va boshqa yovvoyi mevali daraxtlar kabi oʻsimliklar oʻsadi. Hayvonot dunyosi boy. Sut emizuvchilarning 84, [[qushlar]]ning 346, sudralib yuruvchilarning 44, hasharotlarning 10 mingdan ortiq, [[baliqlar]]ning 40 turi mavjud. Yovvoyi hayvonlardan [[toʻngʻiz]], yovvoyi echki, [[arxar]], [[kiyik]], [[ayiq]], [[sugʻur]], qushlardan [[tovushqon]], [[kaklik]], [[chil]], [[qirgʻovul]], [[bedana]] va boshqalar mavjud. Janubi-sharq va shimoldagi togʻlarda [[qoplon]], [[boʻri]], [[tulki]], [[jayra]], [[qashqaldoq]], [[ilon]], yovvoyi mushuk, togʻ echkisi, kiyik, parrandalardan burgut, oʻrdak, laylak va boshqalar jonivorlar uchraydi. Tabiatni qoʻriqlash maqsadida Polvontoʻqay, Romit, Dashtijum qoʻriqxonalari va botanika bogʻlari tashkil etilgan. <gallery widths="160" heights="160"> Tajikistan satellite photo.jpg|Tojikiston hududi sputnik yordamida tasvirga olingan Tajik mountains edit.jpg|Tojikistondagi togʻlar Fan Mountains300.jpg|Fan togʻi Pamir Mountains, Tajikistan, 06-04-2008.jpg|Pomir togʻlari </gallery> == Aholisi == [[2010-yil]]i Tojikiston Respublikasining aholi soni 7 mln. 565 ming kishini tashkil qildi<ref>{{Citation |year= |title=2010-yilgi aholi sanogʻi |url=http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |access-date=2013-09-08 |archivedate=2013-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf }}</ref>. Erkaklar soni 3 mln. 813 ming, ayollar esa 3 mln. 752 ming. Shu maʼlumotga tayangan holda, 1,000 erkak kishi uchun 984 ayol toʻgʻri keladi. [[2013-yil]] 1-aprelda Tojikiston aholisi 8 000 000 kishini tashkil qildi<ref>{{Citation |year= |title=В Москве пройдет I съезд народов Таджикистана |url=http://www.centrasia.ru/newsA.php4?st=1190790660 |access-date=2013-09-08 |archivedate=2007-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012100200/http://www.centrasia.ru/newsA.php4?st=1190790660 }}</ref><ref>[http://demoscope.ru/weekly/2007/0301/panorm01.php#1 Programma po pereseleniyu sootechestvennikov]</ref>. Tojikiston aholisi jadallik bilan koʻpaymoqda, [[1959-yil]]da 1 mln. 981 ming kishi edi, [[1989-yil]]da esa — 5 mln. 109 ming,<ref>Ctatisticheskiy sbornik, Gosudarstvenniy komitet statistiki Respubliki Tadjikistan, Dushanbe, 2006.</ref> [[2016-yil]]da esa — 8 mln. 551 ming kishini tashkil qildi.<ref>{{Citation |year= |title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2016 года.Государственный комитет статистики Республики Таджикистан, Душанбе, 2016. |url=http://www.stat.tj/ru/img/c5f6ba54defcfc7da86a8b9343132223_1459405562.pdf |access-date=2017-04-03 |archivedate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424104510/http://www.stat.tj/ru/img/c5f6ba54defcfc7da86a8b9343132223_1459405562.pdf }}</ref> {| class="wikitable" |+Jadval 1. Tojikiston hududlaridagi aholi soni (ming kishi) |-- ! || [[1989-yil]] || [[2000-yil]] || [[2016-yil]]<ref>{{Citation |year= |title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2016 года.Государственный комитет статистики Республики Таджикистан, Душанбе, 2016. |url=http://www.stat.tj/ru/img/c5f6ba54defcfc7da86a8b9343132223_1459405562.pdf |access-date=2017-04-03 |archivedate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424104510/http://www.stat.tj/ru/img/c5f6ba54defcfc7da86a8b9343132223_1459405562.pdf }}</ref> |-- | [[Dushanbe]] shahri || align=center | 594 || align=center | 562 || align=center | 802,7 |-- | [[Sugʻd viloyati]] || align=center | 1558 || align=center | 1870 || align=center | 2 511,0 |-- | [[Xatlon viloyati]] || align=center | 1704 || align=center | 2151 || align=center | 3 047,8 |-- | [[Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati]] || align=center | 161 || align=center | 206 || align=center | 217,4 |-- | [[Tojikistonning respublikaga boʻysunuvchi tumanlari|Respublikaga boʻysunuvchi tumanlar]] || align=center | 1092 || align=center | 1338 || align=center | 1 972,3 |-- | '''Jami''' ||align=center | '''5109''' || align=center | '''6127''' || align=center | '''8551''' |} {| class="wikitable" |+Jadval 2.Tojikiston Respublikasi aholisining milliy tarkibi: |-- ! || [[1989-yil]] || [[2000-yil]] || [[2010-yil]] |-- | [[Tojiklar]] || align=center | 64,3 % || align=center | 79,9 % || align=center | 84,3 % |-- | [[Oʻzbeklar]] || align=center | 33,% || align="center" | 15,3 % || align=center | 13,8 % |-- | [[Ruslar]] || align=center | 0,6 % || align="center" | 1,1 % || align=center | 0,5 % |-- | [[Tatarlar]] || align=center | 0,4 % || align="center" | 0,3 % || align=center | 0,1 % |-- | [[Qirgʻizlar]] || align=center | 0,3 % || align="center" | 1,1 % || align=center | 0,8 % |-- | '''boshqa millatlar''' || align=center | 3,9 % || align=center | 2,3 % || align=center | 2,1 % |} == Tarixi == [[Fayl:Samanid Mausoleum.jpg|thumb|220px|left|Buxoro shahridagi Somoniylar Maqbarasi, Oʻzbekiston]] [[Fayl:Ghurids1200.png|thumb|left|Gʻuriylar Saltanatining xaritasi]] Oʻrta Osiyo, jumladan, hozirgi Tojikiston hududidan soʻnggi [[paleolit]] davriga oid qurollar topilgan. Qadimda Baqgriya davlati vujudga keladi. Keyinchalik Tojikiston hududida [[Ahamoniylar]] hukmronligi oʻrnatildi<ref>{{veb manbasi|url=http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D1%8B|title=ЭСБЕ/Саманиды — Викитека|accessdate=2013-01-01}}</ref>. [[329-yil]]da makedoniyalik [[Aleksandr Makedonskiy]] qoʻshinlari bostirib keldi, xalq unga qattiq qarshilik koʻrsatdi. Natijada Tojikiston hududining bir qismi [[Salavkiylar]] davlati tarkibiga, soʻng hududning aksariyat qismi Yunon-Baqtriya podsholigi tarkibiga kirdi. [[Kushon imperiyasi]] davrida yirik sugʻorish kanallari qurildi, shaharsozlik, hunarmandchilik yuqori darajaga koʻtarildi, ayniqsa, qoʻshni mamlakatlar bilan savdosotiq va ijtimoiy aloqalar rivojlana bordi. Yunon yozuvi asosida kushon yozuvi paydo boʻldi. <nowiki>V—VI</nowiki> asrlarda Oʻrta Osiyoning sharqiy qismini koʻchmanchi xioniy qabilalari, soʻngra [[eftaliylar]] egallab oldi. <nowiki>VI</nowiki> asr 2-yarmida Tojikiston hududi [[Turk xoqonligi]] tarkibiga qoʻshib olindi. <nowiki>VIII</nowiki> asr oʻrtalarida [[arablar]] bostirib kelishi natijasida [[islom dini]] joriy qilina boshlandi. <nowiki>IX—X</nowiki> asrlarda Tojikiston hududi [[Tohiriylar]] va [[Somoniylar]] davlati tarkibida, <nowiki>IX—XIII</nowiki> asrlarda [[Gʻaznaviylar]], [[Qoraxoniylar]], [[Gʻuriylar]], [[Qoraxitoylar]], [[Xorazmshohlar]] davlatlari tarkibida boʻlgan. Tojikiston hududiga bostirib kirgan [[Chingizxon]] qoʻshinlari (1219—1221) aholining qattiq qarshiligiga duch keldi (Xoʻjandda [[Temur Malik]] boshchiligidagi xalq qarshiligi va boshqa). [[Moʻgʻullar]] istilosi iqtisodiy-ijtimoiy va madaniy hayotga jiddiy zarar yetkazdi. <nowiki>XIV</nowiki> asrning 2-yarmiga kelib, xoʻjalik qaytadan tiklana boshladi. Tojikiston hududi bu davrda [[Amir Temur]] va [[Temuriylar]], <nowiki>XVI</nowiki> asrda esa [[Shayboniylar]] saltanati tarkibida boʻldi. Soʻngra [[Buxoro amirligi]] qoʻl ostiga oʻtib, <nowiki>XIX</nowiki> asrning boshlarida Buxoro amirligi va [[Qoʻqon xonligi]] oʻrtasida taqsimlandi. <nowiki>XIX</nowiki> asrning 2-yarmida podsho [[Rossiya]]si tomonidan zabt etildi. Rossiyada Oktabr toʻntarishi (1917)dan soʻng aholining jiddiy qarshiligiga (Ibrohimbek, Eshon Sulton, Davlatmandbiy, Fuzayl Maxsumlar boshchiligida) qaramasdan, Tojikiston [[bolsheviklar]] tomonidan bosib olindi. [[1917-yil]] noyabr — [[1918-yil]] fevralda Shimoliy Tojikistonda shoʻro hokimiyati oʻrnatildi va u [[Turkiston|Turkiston ASSR]] tarkibiga kirdi. Tojikistonning qolgan hududi Buxoro amirligi tarkibida boʻldi. [[1920-yil]] Buxoro bosqinidan keyin BXSR tashkil etildi. [[1924-yil]] Oʻrta Osiyo respublikalarini „milliy davlat chegaralanishi“ deb atalgan boʻlib tashlash natijasida Tojikiston [[Oʻzbekiston SSR]] tarkibida muxtor respublika, [[1929-yil]] esa SSSR tarkibida ittifoqdosh respublikaga aylantirildi. [[1991-yil]] 9-sentabrda mustaqillik toʻgʻrisida deklaratsiya eʼlon qilindi va „Tojikiston Respublikasi“ nomi tasdiqlandi. Ittifoq tugatilib, Tojikiston 1991-yil sentabrda mustaqillikka erishgach, turli etnik, diniy va mahalliy urugʻ aymoqchilik guruhlari oʻrtasida qurolli toʻqnashuvlar boshlandi, bu esa mamlakat siyosiy hayotida beqarorlikka olib keldi. Nihoyat, [[1997-yil]]da oʻzaro muxolif kuchlar milliy murosaga kelib, tinchlik oʻrnatildi. Tojikiston — [[1992-yil]]dan [[BMT]] aʼzosi<ref>{{Citation |year= |title=В ближайшие дни Сангтуда-2 начнет вырабатывать электроэнергию {{!}} Novosti Tadjikistana-IA „Aziya-Plyus“" |url=http://news.tj/ru/news/v-blizhaishie-dni-sangtuda-2-nachnet-vyrabatyvat-elektroenergiyu |access-date=2013-09-08 |archivedate=2012-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107154730/http://news.tj/ru/news/v-blizhaishie-dni-sangtuda-2-nachnet-vyrabatyvat-elektroenergiyu }}</ref>. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] suverenitetini 1992-yil 6-yanvarda tan olgan va oʻsha yil 1-oktabrda diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayrami — 9-sentabr — Mustaqillik kuni (1991)<ref name=autogenerated5>Kursom nezavisimosti, reform i progressa.// Narodnaya gazeta. — 2011.- 14 sent.</ref>. == Siyosiy partiyalari va harakatlar == Tojikiston xalq demokratik partiyasi, 1994-yil xalq partiyasi nomi bilan taʼsis etilgan, 1997-yildan hozirgi nomda; Tojikiston kommunistik partiyasi, 1924-yil tuzilgan, 1992-yil yanvarda tugatilib, mart oyida qayta tashkil etilgan; Tojikiston uygʻonish va milliy birlik harakati; Adolatxoh partiyasi, [[1996-yil]] tuzilgan; Agrar partiya, [[1999-yil]] taʼsis etilgan; Tojikiston islom uygʻonish partiyasi (Hizbi nahzati islomii Tochikiston), [[1978-yil]] yashirin ravishda tashkil etilgan, 1991-yildan oshkora faoliyat yuritadi; Tojikiston demokratik partiyasi, 1990-yil tuzilgan; Tojikiston sotsialistik partiyasi, 1996-yil taʼsis etilgan. == Qishloq xoʻjaligi == Tojikiston agrarindustrial mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligining ulushi 25 %, sanoatniki 35 %, xizmat koʻrsatish sohasiniki 40 %. Qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlar 4,3 mln. gektar, shundan ekinzorlar 827631 gektar, yaylovlar 3,2 mln. gektar. Qishloq xoʻjaligining asosiy tarmogʻi — [[dehqonchilik]] boʻlib, jami [[qishloq xoʻjaligi]] mahsulotining 65 % ni beradi. Unda paxtachilik, ayniqsa, ingichka tolali paxta yetishtirish yetakchi oʻrinni egallaydi. Bogʻdorchilik, uzumchilik, pillachilik rivojlangan. Moyli ekinlar, zigʻir, kartoshka, sabzavotpoliz ekinlari, yemxashak ekinlari ekiladi, gʻalla va [[sholi]] ham yetishtiriladi. Togʻ oldi va togʻ mintaqalarining sugʻoriladigan yerlarida [[tamaki]], [[Hisor]] va Vaxsh vodiylarida yorongul ekiladi. Sitrus mevalar yetishtirish yaxshi yoʻlga qoʻyilgan. Tojikistonning barcha hududlarida, ayniqsa, togʻ yon bagʻirlarida chorvachilik rivojlangan: [[qoramol]], [[qoʻy]], [[echki]], parranda, [[yilqi]] boqiladi. == Sanoati == Sanoatining yetakchi tarmoqlari: yengil ([[paxta]] tozalash, [[ip]] gazlama, [[shoyi]], tikuvchilik, gilam toʻqish), oziq-ovqat (meva konservasi, yogʻmoy va boshqa), rangli metallurgiya (rangli va noyob metall rudalari qazib chiqarish va boyitish, alyuminiy ishlab chiqarish. va boshqa), konchilik, kimyo sanoati (mineral oʻgʻit, plastmassa ishlab chiqarish.)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=G.Mirzayan. Kak possorilis Emomali Sharipovich c Islamom Abduganievichem |url=http://expert.ru/expert/2012/15/kak-possorilis-emomali-sharipovich-c-islamom-abduganievichem/ |qaralgan sana=2013-09-08 |arxivsana=2019-02-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190213042316/http://expert.ru/expert/2012/15/kak-possorilis-emomali-sharipovich-c-islamom-abduganievichem/ }}</ref>, mashinasozlik, metallsozlik. Tojikistonda [[osh tuzi]], [[qoʻngʻir koʻmir]], [[neft]], [[gaz]] qazib olinadi; qurilish materiallari ishlab chiqariladi<ref>[http://www.cbr.ru/statistics/CrossBorder/Cross-border_08.pdf Transgranichnie operatsii fizicheskix lits v 2008 godu]</ref>. Elektroenergetika sanoati rivojlangan: Norak, [[Rogʻun (GES)|Rogʻun]] va boshqa GESlarda elektr energiyasi hosil qilinadi (yiliga oʻrtacha 17 mlrd. kVtsoat)<ref name=autogenerated3>[http://www.izvestia.ru/news/497682 Ye. Maetnaya. Tadjiki menyayut svoix jen na russkix]</ref>. == Transport == Temir yoʻl uzunligi 490&nbsp;km, avtomobil yoʻllari uzunligi 13 ming km. [[1991-yil]]da tashkil etilgan „Tajikistan Airlines“ va „Somon Air“ aviatsiya kompaniyalari samolyotlari muntazam ravishda [[MDH]] mamlakatlarining [[Moskva]], [[Samara]], [[Novosibirsk]], [[Olmaota]], [[Bishkek]], [[Ashxobod]] va boshqa shaharlarga hamda BAA (Sharja), [[Pokiston]] (Karochi), [[Afgʻoniston]] ([[Qobul]]), [[Eron]] ([[Mashhad]]), shuningdek, [[Xoʻjand]] va [[Xorugʻ]]ga uchadi<ref>{{veb manbasi|author=Наталья Гриб, Владимир Соловьев.|date=5 сентября 2007|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=801523|title=Между Россией и Таджикистаном встала плотина|publisher=Коммерсантъ № 160 (3736)|accessdate=2010-08-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Y8tfYNq?url=http://www.kommersant.ru/doc/801523|archivedate=2012-02-18}}</ref>. Dushanbe va Xoʻjand shaharlarida xalqaro aeroport bor. == Eksport va import == [[Fayl:Tajikistan-1994-Bill-1-Obverse.jpg|thumb|250px|1 tojik rubli (1995-2000-yillardagi Tojikiston valyutasi)<br />[[Fayl:Tajikistan-1994-Bill-1-Reverse.jpg|thumb|250px]]]] '''Eksport''' — 1,6 mlrd doll. (2008-yil). Tojikiston chetga [[alyuminiy]], [[paxta]], elektr energiyasi, noyob metall va toshlar, rangli rudalar, hoʻl meva va sabzavot, teri, jun chiqaradi. Asosiy eksport qiluvchi davlatlari — [[Niderlandlar]] 36,7 %, [[Turkiya]] 26,5 %, [[Rossiya]] 8,6 %, [[Eron]] 6,6 %, [[Xitoy]] 5,7 %. '''Import''' — 3,7 mlrd doll. (2008-yil). Chetdan isteʼmol mollari, oziq-ovqat mahsulotlari, transport vositalari oladi. Import qiluvchi asosiy davlatlari — Rossiya 32,3 %, Xitoy 11,9 %, [[Qozogʻiston]] 8,8 %, [[Oʻzbekiston]] 4,7 %. Pul birligi — somoniy. == Tibbiy xizmati == 90-yillardagi siyosiy boshboshdoqlik bu sohaga ham jiddiy taʼsir qildi. Mutaxassislarning bir qismi respublikani tark etganliklari bois, ushbu soha jiddiy zarar koʻrdi. Ayni paytda xalqaro hamjamiyatning koʻmagi asosida respublikada tibbiyot sohasi rivojlana boshladi. „Zumrad“ (Isfara), Obigarm, Xoʻjaobigarm, Shambari, Qoratogʻ, Xavotogʻ, Garmchashma sanatoriy va kurortlari muhim shifobaxsh maskanlardir. == Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari == Maorifi boshlangʻich, toʻliqsiz oʻrta, umumiy oʻrta taʼlim maktablaridan, oʻrta maxsus va oliy oʻquv yurtlaridan iborat. Yirik oliy oʻquv yurtlari: Tojikiston universiteti, politexnika, qishloq xoʻjaligi., sanʼat, tibbiyot, pedagogika institutlari, Koʻlob va Xoʻjand pedagogika institutlari. Bundan tashqari turli vazirliklarga qarashli ilmiy muassasalar (veterinariya, dehqonchilik, epidemiologiya va gigiyena institutlari kabilar) bor<ref>Ksenofont. Kiropediya. — M.: Nauka, 1976, — s. 126</ref>. Respublikadagi ilmiy tadqiqotlar Fanlar Akademiyasi tarkibidagi ilmiy tadqiqot institutlari va markazlar doirasida amalga oshiriladi. [[1999-yil]] Tojikistondagi 8 yirik oliy oʻquv yurtlarining tashabbusi bilan tuzilgan Fan va maorifni rivojlantirish uyushmasi ilmiy tadqiqot muassasalari, oliy va oʻrta oʻquv yurtlari jamoalarini birlashtirdi<ref>.Kursom nezavisimosti, reform i progressa.// Narodnaya gazeta. — 2011.- 14 sent.</ref>. U yangi axborot texnologiyalarini ishlab chiqib uni oliy va oʻrta taʼlim tizimiga joriy etish, ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish, xalqaro taʼlim andozalarini Tojikiston oliy va oʻrta taʼlim tizimiga joriy etishga, bu sohada xalqaro tajriba ayirboshlashga koʻmaklashish kabi ishlar bilan shugʻullana boshladi<ref>''Saʼdiev Sh. S.'' Istoriya tadjikskogo naroda. Kratkiy kurs leksiy. Uchebnoe posobie. — Dushanbe, 2012, — s. 172—173.</ref>. Tojikistonda Firdavsiy nomidagi Tojikiston davlat kutubxonasi, Tojikiston Fanlar akademiyasining Markaziy ilmiy kutubxonasi va mingdan ortiq, ommaviy kutubxona; 15 davlat muzeyi (Dushanbada Tarix-oʻlkashunoslik va tasviriy sanʼat muzeyi, S. Ayniy nomidagi adabiyot muzeyi, Panjakentda A. Rudakiy nomidagi respublika tarix-oʻlkashunoslik muzeyi va boshqalar) bor. == Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi == Tojikistonda bir qancha gazeta va jurnali nashr etiladi<ref>{{Citation |year= |title=Первый канал телевидения Таджикистана — АСОСӢ |url=http://www.1tv.tj/ |access-date=2013-09-08 |archivedate=2009-04-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414182818/http://www.1tv.tj/ }}</ref>. Asosiylari: „Jumhuriyat“ ([[tojik tili]]da chiqadigan gazeta, [[1925-yil]]dan „Idi tojik“, 1955—91 yillarda „Tojikistoni Soveti“ nomida chiqqan), „Xalq ovozi“ ([[oʻzbek tili]]da chiqadigan gazeta, 1929—91 yillarda „Sovet Tojikistoni“ nomi bilan chiqqan), „Sadoi mardum“ („Xalq ovozi“, gazeta, [[1992-yil]]dan), „Biznes i politika“ („Biznes va siyosat“, gazeta, [[1994-yil]]dan); adabiy-badiiy jurnalilar: tojik tilida „Sadoi Sharq“ („Sharq ovozi“), „Madaniyati Tojikiston“ („Tojikiston madaniyati“), [[rus tili]]da „Pamir“ („Pomir“) va boshqalar<ref>{{veb manbasi|url=http://www.easttime.ru/news/1/10/935.html|title=В Таджикистане начато вещание нового информационного телеканала «Джахоннамо»|date=5 ноября 2008|publisher=Время Востока|accessdate=2011-06-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/68bgMzPG3?url=http://www.easttime.ru/news/1/10/935.html|archivedate=2012-06-22}}</ref>. Tojikiston axborot agentligi (hozirgi „Xovar“ axborot agentligi) [[1933-yil]]da tashkil etilgan. Tojikistonda radioeshittirishlar [[1928-yil]]dan, Dushanbe televizion markazi [[1959-yil]]dan ishlay boshlagan. == Adabiyoti == <center><gallery widths="80" heights="80"> 1958 CPA 2247.jpg|[[Rudakiy]] Mohammad Shams al-Din Hafez.jpg|[[Hofiz (shoir)|Muhammad Shams Hofiz]] Jami poet.jpg|[[Abdurahmon jomiy]] </gallery></center> Tojik xalqining adabiyoti va madaniyati juda qadimgi va boy tarixga ega. Tojik yozma adabiyotining manbalari hozirgi Eron, Afgʻoniston va Oʻrta Osiyo hududida yaratilgan qadimgi xalq ogʻzaki ijodidan boshlanadi. <nowiki>IX—XV</nowiki> asrlarda forsiy (dariy) tilidagi mumtoz adabiyot tojik va forsiy xalqlar tarixiy-madaniy taraqqiyotining hosilasi edi. Tojik adabiyoti bir necha davrni oʻz ichiga oladi: 1-davr — [[forslar]] va [[tojiklar]] uchun umumiy boʻlgan [[fors tili]]dagi <nowiki>IX—XV</nowiki> asrlar adabiyoti; 2-davr — asosan, [[Oʻrta Osiyo]] hududida 16— <nowiki>XIX</nowiki> asrning 1-yarmida mavjud boʻlgan tojik adabiyotini; 3-davr — <nowiki>XIX</nowiki> asrning 2-yarmidan <nowiki>XX</nowiki> asrning 30-yillarigacha boʻlgan tojik adabiyotini; 4-davr — <nowiki>XX</nowiki> asrning 30-yillaridan hozirgacha boʻlgan tojik adabiyotini oʻz ichiga oladi. 9— <nowiki>X</nowiki> asrlarda fors-tojik tilidagi adabiyot, ayniqsa, tez rivojlandi, shu sababli bu davr haqli ravishda tojik mumtoz sheʼriyatining „oltin asri“ hisoblanadi. [[Somoniylar davlati]]ning markazi [[Buxoro]]da fors tilidagi sheʼriyat asoschisi [[Rudakiy Abu Abdullo Jaʼfar|Abu Abdulloh Rudakiy]] ijod qildi. Sheʼriy, nasriy, falsafiy-taʼlimiy asarlarda qadimgi xalq anʼanalari va qahramonlik voqealari, adolatli shohlar obrazlari qalamga olina boshladi. Abu Shukur Balxiy, Abulhasan Kisoiy, Daqiqiy ijodlarida insoparvarlik va adolat goyalari targʻib qilinib, zulm qoralandi. <nowiki>X</nowiki> asr oxiri va <nowiki>XI</nowiki> asr boshlarida forstojik shoiri [[Firdavsiy Abulqosim Tusiy|Abulqosim Firdavsiy]] oʻzining oʻlmas „Shohnoma“sini yaratdi. <nowiki>X</nowiki> asr oxirida Eron va Oʻrta Osiyoga [[sufizm]] gʻoyalari kirib kelib, shu asosda diniy-falsafiy taʼlimotlar, jumladan, ismoiliylar oqimining adabiyotga taʼsiri kuchaydi. Ismoiliylarning gʻoyalari shoir va mutafakkir [[Nosir Xisrav]] ijodida aks etdi. <nowiki>XIII</nowiki> asr boshlarida [[moʻgʻullar]] bosqini adabiy va falsafiy goyalarning rivojiga 2 asr davomida katta zarba bergan boʻlsada, [[Hindiston]]ning shimoliy (Xusrav Dehlaviy), Eronning janubiy (Saʼdiy va uning zamondoshlari), Kichik Osiyo (Jaloliddin Rumiy)da fors tojik tilidagi adabiyot rivoji davom etdi. <nowiki>XV</nowiki> asrga kelib Oʻrta Osiyoda adabiy-falsafiy hayot asta-sekin tiklana bordi. [[Hirot]] madaniy va adabiy hayot markaziga aylandi. Bu yerda, ayniqsa, [[temuriylar]] hukmronligining soʻngti yillarida atoqli shoir va adiblar toʻplangan edi. Adabiy harakat boshida fors tojik shoiri [[Abdurahmon Jomiy]] va oʻzbek shoiri [[Alisher Navoiy]] turar edilar. <nowiki>XVI</nowiki> asrdan tojik adabiyoti fors tilidagi adabiyotlarning umumiy oqimidan ajralib, mustaqil rivojlandi. <nowiki>XIX</nowiki> asrning 2-yarmi — <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida tojik adabiyotida maʼrifatparvarlik oqimi vujudga keldi. Bu oqimning asoschisi tojik va oʻzbek xalqlarining mutafakkiri [[Ahmad Donish Maxdum Ibn Nosir|Ahmad Donish]] edi. Shoir va yozuvchilardan Rahmatullo Vozeh, Shamsiddin Shohin (1859—93), Muhammad Hayrat (1878-1902) gʻoyaviy jihatdan Ahmad Donishga yaqin edilar. Tojik maʼrifatchilik adabiyotida yangi janrlar (realistik hikoya, falsafiyromantik qissa va boshqalar) paydo boʻldi, adabiy til xalq tiliga yaqinlasha boshladi. <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida [[Sadriddin Ayniy]], Toshxoʻja Asiriy, Siroj Hakim kabi yozuvchilar maʼrifatchilik adabiyoti anʼanalarini davom ettiribgina qolmasdan, adabiyotni xalq hayotiga yaqinlashtirishda katta ishlar qildilar. 1920—30 yillarning boshlarida Abulqosim Lohutiy ijodi muhim oʻrin egalladi. Bu davrda S Ayniy „Odina“ (1924), „Doxunda“ (1930) kabi nasriy asarlarini yaratdi. 30-yillar boshida adabiyotga [[Mirzo Tursunzoda]], [[Ikromiy Jalol|Jalol Ikromiy]], [[Dehotiy Abdusalom Pirmuhammadzoda|Abdusalom Dehotiy]], Rahim Jalil, Hakim Karim, [[Mirshakar|Mirsaid Mirshakar]], Sotoʻm Ulugʻzoda va boshqalar kirib keldi. [[Ikkinchi jahon urushi]] yillarida tojik adabiyoti ham butun kuchini [[fashizm]]ga qarshi kurashga qaratdi. Urushdan keyingi yillarda M. Tursunzodaning „Hindiston qissasi“ sheʼriy majmuasi (1947— 1948), „Hasan aravakash“ (1954), „Osiyo sadosi“ (1956), „Jonginam“ (1960), „Gangadan Kremlgacha“ (1970) dostonlari, Mirsaid Mirshakarning „Jilovlanmagan Panj“ (1949), „Togʻlik qizning ishqi“ (1961—1962), „Muhabbatning varaqlari“ (1975) toʻplamlari va „Vatan farzandlari“ pyesasi, Foteh Niyoziyning „Vafo“ (2 qismdan iborat, 1949—58), „Qurolsiz sarbozlar“ (1985), Sotim Ulugʻzodaning „Yangilangan yer“, Rahim Jalilning „Shoʻrob“ romanlari nashr etildi. 1980—1990 yillar adabiyotga yozuvchi va shoirlarning yangi avlodi kirib keldi. Bu davrda Moʻmin Qanoatning „Sino beshigi“ (1980), „Olovli muhabbat“ (1985) dostonlari, Loiq Sheralining „Oq kun“ (1984), „Dil uyi“ (1986), „Oftobboron“ (1988), „Mozor toshi“ (1996) sheʼriy toʻplamlari, Bozor Sobirning „Tun kiprigi“ (1981), „Oftobnihol“ (1982), „Tatib, tuyib“ (1987) sheʼriy majmualari, Gulnazar Keldiyevning „Langar“ (1984), „Daryo oʻzani“ (1986), Gulruxsor Safiyevaning „Ixlos“ (1980), „Sugʻd alangasi“ (1981), „Boxtar ruhi“ (1987) sheʼriy toʻplamlari va „Sabzabahor ayollari“ romani (1991) yaratildi. [[1990-yil]]lardan keyin adabiyotga kirib kelgan Farzona, Iskandari Xatloniy va yana koʻplab yosh qalamkashlar tojik adabiyotining rivojida muhim oʻrin tutadi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == [[Fayl:Historical Musuem of Sughd.jpg|thumb|250px|[[Xoʻjand]] shahridagi tarixiy muzey]] Tojik xalqining badiiy madaniyati qoʻshni xalqlar, ayniqsa, [[oʻzbeklar]] madaniyati bilan oʻzaro bogʻliqlikda rivojlangan. Tojikiston hududidan topilgan tasviriy sanʼat yodgorliklarining eng qadimgisi Sharqiy Pomirdagi [[mezolit]] (mil. av. 15—10 ming yilliklar) davriga oid qoyatosh suratlaridir. Jumladan, [[Panjakent]]dan topilgan qoya suratida arfa chalayotgan qiz tasvirlangan (<nowiki>VII—VIII</nowiki> asrlar). <nowiki>V—VIII</nowiki> asr boshlarida Tojikiston hududida devor va [[minora]]lar bilan [[shahriston]]ga ega boʻlgan shaharlar paydo boʻldi. Mintaqada [[islom dini]] tarqalgach, Tojikiston meʼmorligida [[masjid]] va [[madrasa]]lar, minora, [[maqbara]] va xonaqohlar qad koʻtardi. <nowiki>IX—X</nowiki> asrlardan qurilishda pishiq gʻisht ishlatila boshlandi. 11—12 asrlarda [[Mozori Sharif]]da Muhammad Basharo maqbarasi, <nowiki>XIV—XV</nowiki> asrlarda Ust rushonada Koʻk gumbaz masjidi, 11—12 va <nowiki>XV</nowiki> asrlarda [[Konibodom]]da Muslihiddin maqbarasi barpo etidsi. <nowiki>XIV</nowiki> asr oxiri — <nowiki>XV</nowiki> asrlarda monumental bezak sanʼatida [[yogʻoch]] va ganchga naqsh oʻyish, sirlangan va sirlanmagan [[sopol]], yogʻoch va ganchga tuxumli tempera bilan naqsh solish, zardoʻzlik va boshqalar keng tarqaldi. Tojikiston meʼmorligi 1 qavat paxsa yoki xom gʻishtli uysozlikdan bosh reja asosida qurilayotgan shaharlargacha boʻlgan taraqqiyot yoʻlini bosib oʻtdi. [[1930-yil]]larda [[Dushanbe]], [[Xoʻjand]], [[Koʻlob]], [[Konibodom]] shaharlari bosh reja asosida qurila boshladi. 1930—40-yillar boshlaridagi shaharsozlikda [[Oʻrta Osiyo]] meʼmorligi elementlari boʻlgan klassitsizm shakllari ustunlik qildi. 50-yillarning 2-yarmida sharq anʼanalarini oʻzida mujassamlashtirgan binolar paydo boʻla boshladi. [[1960-yil]]lardan soʻng Tojikiston meʼmorlari kichik mavzelar barpo etishga oʻtdilar. Sanoat rivojlanishi tufayli Qoʻrgʻontepa, [[Tursunzoda]], [[Norak]], [[Yovon]] singari yangi zamonaviy shaharlar qad koʻtardi. Dushanbedagi „Tojikiston“ mehmonxonasi (1975, meʼmori A. I. Onishchenko), kinokonsert zali (1985, meʼmori S. M. Sutyagin) kabi zamonaviy muhtasham binolar barpo qilindi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir/bazar-dara.htm|title=Городище Базар-Дара в Памирских горах, Таджикистан|accessdate=2013-02-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FBZBsAyZ?url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir/bazar-dara.htm|archivedate=2013-03-17}} {{Webarxiv|url=https://www.webcitation.org/6FBZBsAyZ?url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir/bazar-dara.htm |date=2013-03-17 }}</ref>. Tojikistonda zamonaviy tasviriy sanʼat <nowiki>XX</nowiki> asrning 20-yillarida vujudga kela boshladi. Ilk rassomlar siyosiy va tashviqiy plakatlar, hajviy jurnalilar uchun bezaklar yaratish, oʻquv darsliklari va badiiy asarlarni bezash bilan shugullandilar. [[Ikkinchi jahon urushi]] davrida grafika, plakat va ayniqsa, karikatura rivojlandi. 40-yillar oxiri va 50-yillarda tasviriy sanʼat janrlari koʻpaydi, rassomlar mahorati oshdi. [[1947-yil]] Respublika tasviriy sanʼat muzeyining ochilishi bunga yaxshi sharoit yaratdi. Peyzaj janrida I. Abdurahmonov, F. Solmonov, S. Zaxarov salmoqli muvaffaqiyatga erishdilar<ref>{{veb manbasi|url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir.htm|title=Горы Таджикистана - Памир|accessdate=2013-02-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FBZB94o0?url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir.htm|archivedate=2013-03-17}}</ref>. Keyinchalik yetishib chiqqan rassomlar I. Raximov, X. Xushvaqtov, 3. Habibullayev, A. Aminjonov, haykaltaroshlar A. Gʻaniyev, K. Jumagazin, grafik rassomlar K. Turenko, X. Rasulov, D. Safoyevpar hayotiy mavzularda ijod qildilar. X. Xushvaqtovning „Xorugʻ“, „Olay vodiysi“, „Pomir togʻlarida“, 3. Habibullayevning „Gʻijjak“, „Yaylovda bahor“ asarlari zoʻr mahorat bilan yaratilgan. 1990-yillar Tojikiston tasviriy sanʼatida milliy anʼanalarni, zamonaviy badiiy gʻoyalarni chuqurroq singdirishga asosiy ahamiyat berildi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir/yuachmun-fortress.htm|title=Крепость Ячмун в горах Памира, Tаджикистан|accessdate=2013-02-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FBZCVZYs?url=http://www.advantour.com/rus/tajikistan/mountains/pamir/yuachmun-fortress.htm|archivedate=2013-03-17}}</ref>. Chunonchi, rassom S.Qurbonov ijodiga tojik xalqining tarixi, milliylik ildizlari, urf-odatlari goʻzal shakllarda romantik badiiy uslubda aks ettirilgan. Tojikiston xalqining koʻp asrlik tasviriy va amaliy sanʼatida bezak asosiy yoʻnalish boʻlgan. M.Xushmuhamedov, A.Haydarov, A. Kamelin, A. Raximov, M. Beknazarovlar milliy meros anʼanalarini birmuncha yangilagan holda mana shu yoʻnalishda ijod qilmoqdalar. P. Falbov, S. Sharipov, A. Sayfiddinov kabi rassomlar bu sohada yangi yoʻnalish yaratish yoʻliga tushib oddilar. L. Irismetova, M. Nosirova, M. Qodirova, M. Qurbonova, Z.Davlatshoyeva, D. Mamajonova, N. Hamidova, S. Saidova singari isteʼdodli ayol rassomlar yetishib chiqdi. Tojikiston zamonaviy haykaltaroshligi (A. Bikasiyon, V. Odinayev, J. Toshmatov asarlari)da ham yangi yoʻnalish boshlangani seziladi. A. Lohutiy (haykaltarosh I. Milashevich), Mirzo Tursunzoda (haykaltarosh A. Bikasiyon) haykallari, B. Gʻafurov byusti (haykaltarosh I. Ivanov), Dushanba shahridagi „Vaxdat“ memoriali (1999), Qoʻrgʻontepadagi Ismoil Somoniy haykali (1999) shundan dalolat beradi. Amaliy sanʼat sohasida — kulolchilikda A. va boshqa Mavlonovlar, S. va S. Soxibovlar, M. Mirzoyev; naqqoshlikda M. Olimov, K. Gayurov; yogʻoch oʻymakorligida Yu. Baratbekov, A. Yoʻldoshev, A. Yahyoyev; kashtachilikda Z. Baxriddinovalar samarali ijod qilmoqsalar. [[1998-yil]] Oʻzbekiston Badiiy akademiyasining Markaziy koʻrgazmalar zalila Tojikiston rassomlarining badiiy koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi. Unda Tojikiston istiqbol davri tasviriy sanʼati keng namoyish etilgan. Tojikiston Meʼmorlar uyushmasi [[1936-yil]], Rassomlar uyushmasi [[1933-yil]] tashkil etilgan. Tojikiston badiiy sanʼat xodimlari Dushanbedagi Davlat-Badiiy kollejida tayyorlanadi. Koʻpgina tojik sanʼatkorlari Oʻzbekiston sanʼat institutlari va bilim yurtlarida taʼlim olgan. <center><gallery widths="145" heights="145"> Dushanbe. 22 Iyul 2008.jpg|Kengash vaqtidagi Dushanbe yodgorligi Tajikistan Dushambe (123496520).jpg|Dushanbedagi tarixiy obida Dvores Prezidenta.jpg|Dushanbedagi Prezident Qasri Dushanbe national museum.jpg|Dushanbedagi oʻlkashunoslik muzeyi Rudaky dushanbe. JPG|Dushanbedagi A.Rudakiy haykali Donishgohi Davlatii Millii Tojikiston. JPG|Tojikiston Milliy Universiteti Hisor-Tajikistan1.jpg|Gissar qamali </gallery></center> == Musiqasi == Anʼanaviy musiqa madaniyati boy va xilma-xil. U bir necha mahalliy uslubdan tashkil topgan. [[Sugʻd viloyati]]da azaldan yonmayon yashab kelgan tojik va oʻzbek xalqlarining musiqa anʼanalari oʻzaro qorishib ketgan. Ikkala qardosh xalq musiqa ijodida mehnat, maishiy va morosim qoʻshiqlari („Mayda“, „Yoryor“, „Naqsh“ „Alla“, „Boychechak“, „Sadr“, „Marsiya“ kabi), lirik qoʻshiqlar („muxammas“, „bayt“ va boshqalar), laparlar, bastakorlar ashula va kuylari (Sodirxon hofiz Bobosharifov va boshqa), xalq va professional sozlardan dutor, gʻijjak, chang, nay, surnay, qoʻshnay, doyra va boshqa asosiy oʻrin tutadi. Xatlon viloyatida „Falak“ („Falaki“) qoʻshiq turkumlari lirik-falsafiy mazmundagi forscha sheʼrlarga yakkaxon xonanda tomonidan soz joʻrligida aytiladi. Shu yerda yashayotgan oʻzbek (laqay)larning musiqa anʼanalari [[Oʻzbekiston]]ning [[Surxondaryo]], [[Qashqadaryo]] musiqa uslubiga yaqin: doston va terma janrlari, doʻmbira, changqoʻngʻiz, choʻpon nay ijrochiligi va hokazo. [[Togʻli badaxshon muxtor viloyati]]da istiqomat qilayotgan vanchlik, yazgulemlik, rushonliklar kabi elatlarda oʻyin qoʻshiq va kuylari („Aspakbozi“, „Rupsak bazay“ kabi), musiqiy tomosha („Bobo safar“ „Moʻgʻulbozi“), „Dehqonnoma“ kabi mehnat qoʻshiqlari, „Chorbaytxo“, „Gʻazalxo“ kabi lirik qoʻshiqlar, ayollar ijodida — „Bulbulik“, „Dargilak“ kabi lirik aytimlar, cholgʻulardan esa soʻrnak (choʻpon nay), vanch dutori, pomir rubobi, blandzikom va boshqa mashhur. Mumtoz musiqa (maqom, ashula yoʻllari, cholgʻu kuylar) asosan shahar [[Xoʻjand]] va boshqalarda shakllangan. <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan Fartna-Toshkent maqom yoʻllari bilan birga Buxoro Shashmaqomn ijrochiligi ham rivoj topgan (F. Shahobov, Sh. Sohibov, B. Fayzullayev va boshqalar). Tojikistonda dastlabki musiqa oʻquv yurtlari [[1929-yil]] Xoʻjandda, [[1934-yil]] [[Dushanbe]]da tashkil etilib, [[1939-yil]]da birinchi tojik operasi „Vose qoʻzgʻoloni“ (kompozitor S. A. Balasanyan) namoyish qilindi. Tojikistonda Sugʻd viloyat musiqali komediya teatri, davlat filarmoniyasi, „Gulshan“ estrada ansambli (1966-yildan), Borbad nomidagi konsert saroyi faoliyat koʻrsatadi. Bastakorlardan Aqmad Boboqulov, Boymuxdmmad Niyozov, Maʼrufxoʻja Bahodurov, xonandalardan Zafar Nozimov, Hanifa Mavlonova, Shohista Mullajonova, Joʻrabek Murodov, Joʻrabek Nabiyev, Nigina Raupova, Mastona Ergasheva, Davlatmand Xolov, Daler Nazarov, Afzalsho Shodiyevlarning tojik sanʼatini rivojlantirishdagi hissalari katta. == Teatri == [[Fayl:Ayni Theatre in Dushanbe.JPG|thumb|250px|Sadriddin Ayniy nomidagi opera va balet teatri]] [[Yevropa]]cha tipdagi tojik teatri dastlab [[1919-yil]]da Xoʻjandda, keyinchalik [[Konibodom]], Oʻratepa va [[Isfara]]da havaskorlik teatrlari tarzida paydo boʻddi. [[1929-yil]] [[Dushanbe]]da havaskorlik toʻgaragida Tojik davlat drama teatri nomi bilan 1-professional teatr (hozirgi Lohutiy nomli teatr) tashkil etildi. [[1932-yil]] Xoʻjandda musiqali drama teatri ish boshladi. Ularda zamonaviy mavzudagi asarlar sahnalashtiryddi. A. Usmonovning „Kurash“, K. Yashinning „Yondiramiz“, J. Ikromiyning „Dushman“, M. Tursunzodaning „Hukm“, M. Aminzodaning „Sharaf“ pyesalari koʻrsatildi. Firdavsiyning „Shohnoma“si asosidagi „Rustam va Suhrob“, jahon mumtoz dramaturgiyasining „Otello“, „Makr va muhabbat“ asarlari Lohutiy nomli teatr sahnasida namoyish etildi. Aktyorlardan M. Qosimov, L. Zohidova, T. Fozilova, A. Burhonov, X. Rahmatullayev, G. Vallamatzoda, B. Tojiboyeva, balet raqkrsasi M. Sobirova va boshqa mashhur. Rudakiy nomidagi Xorugʻ va S. Valizoda nomidagi Koʻlob musiqali drama teatrlari jamoalari Tojikistonda teatr sanʼatining rivojiga muhim hissa qoʻshdilar. == Kinosi == Tojikiston kinematografiyasi [[1929-yil]] vujudga keldi. Dushanbega 1-poyezd kelishiga bagʻishlangan kinojurnal suratga olib koʻrsatildi. [[1930-yil]] „[[Tojikkino]]“ birlashmasi tashkil etildi. [[1932-yil]] „Amirlar oʻlgan chogʻda“ birinchi badiiy filmi yaratildi. [[1939-yil]] „Bogʻ“ (rejissor N. V. Dostal), „Doʻstlar qayta uchrashganda“ (rejissor K. Yormatov) nomli dastlabki ovozli badiiy filmlar yaratildi. 40-yillarda harbiy vatanparvarlik mavzuidagi hujjatli filmlar („Temurning qasami“, „Tojikiston farzandi“ va boshqalar) suratga olindi. [[1957-yil]] rejissor B. A. Kimyogarov S. Ayniyning „Doxunda“ tarixiy qissasini, soʻng M. Tursunzodaning „Hasan aravakash“ dostonini ekranlashtirdi. Shundan soʻng bir kator badiiy filmlar — „Doʻstim Navruzov“ (rejissorlar Sh. Qiyomov, N. Litus), „Togʻdagi chiroq“ (rejissor B. Dolinov), „Bir qizni uchratdim“ (rejissor R. Ya. Perelshteyn), „Oʻgʻlim uylanmoqchi“ (rejissor T. Sobirov) badiiy filmlari yaratildi. 1960—70 yillarda yetishib chiqqan M. Qosimov, M. Oripov, S. Hamidov, V. Ahadov, B. Arabov kabi rejissorlar kinematografiyaga yangi mavzu va uslublar olib kirdilar. Ularning „Nisso“, „Togʻlarda yuragim qoldi“, „Koʻhna masjid yonidagi uchrashuv“, „Joʻra sarkor“, „Uchinchi qiz“ kabi filmlari muvaffaqiyat qozondi. 1970—1980-yillarda qator badiiy va hujjatli filmlar suratga olindi. D. Xudonazarov („Yoshlikning birinchi tongi“), Yu. Yusupov („Jinoyatchi va oqlovchi“) kabi rejissorlar mashhur boʻldi. Tojik kinosini rivojlantirishga rejissorlardan K. Yormatov, N. Tillayev, artistlardan M. Qosimov, 3. Doʻstmatov, M. Vohidov, ssenariychilardan M. Tursunzoda, S. Ulugʻzoda, M. Mirshakar va boshqa katta hissa qoʻshdilar. == Oʻzbekiston — Tojikiston munosabatlari == {{main|Oʻzbekiston — Tojikiston munosabatlari}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.president.tj/ru/ Sayt prezidenta Tadjikistana] * [http://parlament.tj/ru/ Sayt parlamenta Tadjikistana] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100218213833/http://parlament.tj/ru/ |date=2010-02-18 }} * [http://mfa.tj/ Ministerstvo inostrannix del Tadjikistana] * [http://www.stat.tj/ Gosudarstvenniy komitet statistiki Tadjikistana] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20091213094447/http://www.stat.tj/ |date=2009-12-13 }} * [http://www.andoz.tj/ Nalogoviy komitet pri pravitelstvo Respubliki Tadjikistan] * [http://www.health.tj/ru Ministerstvo zdravooxraneniya Tadjikistana] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130508082946/http://www.health.tj/ru |date=2013-05-08 }} * [http://www.maorif.tj/ Ministerstvo obrazovanie Tadjikistana] * [http://www.nbt.tj/ Natsionalniy bank Tadjikistana] * [http://nm.tj/ Novosti Tadjikistana] * [http://tjinform.com/ Informatsionniy portal Tadjikistana „TJinform.com“] * {{dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Азия/Таджикистан/|Таджикистан}} {{OʻzME}} {{Tojikiston hududiy boʻlinishi}} {{Osiyo_mamlakatlari}} {{Markaziy Osiyo}} {{MDH}} {{Shanxay Hamkorlik Tashkiloti}} {{Yerosiyo Iqtisodiy Hamkorligi}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Tojikiston| ]] [[Turkum:BMT aʼzolari]] [[Turkum:Islom Hamkorlik Tashkilotiga aʼzo davlatlar]] rfm92gy3cpfipbr48is886mhvk0zuee 0 4279 6219391 5956343 2026-07-29T11:58:50Z Timetolive.chk 236639 Maqbara Joylashuviga aniqlik kiritildi. 6219391 wikitext text/x-wiki {{Islom ulamolari | sohasi = [[Hadis]] | davri = | color = #B0C4DE | tasvir = | tasvir_izohi = | ismi = Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil ibn Ibrohim al Buxoriy | tavalludi = {{tugʻilgan sanasi|810|7|21}}, [[Buxoro]] | vafoti = {{vafot sanasi va yoshi|870|9|1|810|7|19}}, [[Samarqand]] | maktabi = | qiziqishi = | olgan_taʼsirlari = | koʻrsatgan_taʼsirlari = | mashhur_fikrlari = }} [[Fayl:Мемориальный комплекс Аль-Бухари 05.JPG|thumb|Imom al-Buxoriy maqbarasi, Samarqand viloyati Payariq tumanida joylashgan.]] '''Buxoriy''', '''Imom al-Buxoriy''' ({{lang-ar|الإمام البخاري}}; asl ismi '''Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriy'''; {{lang-ar|أبو عبد الله محمد بن إسماعيل بن إبرهيم الجعفي البخاري}}; 810-yil 21-iyul, [[Buxoro]] – 870-yil 31-avgust, [[Samarqand]] yaqinidagi Hartang qishlogʻi) – [[islom]] olamining yirik mutafakkiri, buyuk [[muhaddis]]. Muhaddislar [[imom]]i, [[hadis]] ilmining sultoni deb ham yuritiladi. == Hayoti == === Nasl-nasabi va yoshlik davri === Otasi Ismoil oʻz davrining yetuk muhaddislaridan, [[Molik ibn Alas]]ning shogirdi va yaqinlaridan biri boʻlib, [[tijorat]] ishlari bilan shugʻullangan. Onasi taqvodor, diyonatli, oqila ayol edi. Otasi vafot etgach, uning tarbiyasi volidasi zimmasiga tushgan. U 5—6 yoshidan [[islom]]iy ilmlarni, [[Muhammad paygʻambar]]ning [[hadis]]larini oʻrganishga va yodlashga kirishadi. Taniqli muhaddislar – [[al-Doxiliy]], [[Muhammad ibn Salom al-Poykandiy]], [[Muhammad ibn Yusuf al-Poykandiy]], [[Abdulloh ibn Muhammad al-Masnadiy]] va boshqalardan saboq olgan. === Safarlar va taʼlim === Azaldan [[muhaddis]]lar safarga chiqishdan oldin oʻz yurtidagi [[roviy]]lardan birorta ham [[hadis]] qoldirmasdan yozib olgan boʻlishi va shundan keyingina boshqa shahar yoki mamlakatga safarga otlanishi mumkin edi. Buxoriy 16 yoshga yetguncha, oʻz yurtidagi mashoyixlardan [[hadis]] eshitib, yozib olib, xalifalikning turli viloyatlari tomon yoʻl oladi. 825-yil Buxoriy onasi va akasi Ahmad bilan [[Makka]]ga kelib, [[haj]] ibodatini ado etadi. Onasi va akasini [[Buxoro]]ga qaytarib, oʻzi [[Makka]]da qoladi. Bu yerda faoliyat koʻrsatayotgan mashoyixlarning ilmiy yigʻinida qatnashadi. 827-yil [[Madina]]ga boradi. [[Madina]]dagi mashhur ulamolardan [[Ibrohim ibn al-Munzir]], [[Mutrif ibn Abdulloh]], [[Ibrohim ibn Hamza]] va boshqalar bilan muloqotda boʻlib, ulardan [[hadis]]lar boʻyicha saboq oladi. Bu vaqtda [[Muhammad paygʻambar]]ning [[sahoba]]lari, sahobalarning izdoshlari turli mamlakatga tarqab ketgan edilar. Shunday sharoitda [[Muhammad paygʻambar]]ning [[hadis]]larini toʻplash turli shahar va mamlakatlarga borishni taqozo qilar edi. Bir necha tarixchilarning taʼkidlashicha, Buxoriy [[Hijoz]], [[Makka]], [[Madina]], [[Toif]], [[Jidda]]ga qilgan rihlati 6 yil davom etgan. Soʻng [[Basra]], [[Kufa]] va [[Bag‘dod]]ga safar qiladi. [[Shom]] va [[Misr]]ga oʻtadi. Bundan tashqari [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]], [[Marv]], [[Balx]], [[Hirot]], [[Nishopur]], [[Ray]], [[Jibol]] kabi shaharlarda boʻlib, bu shaharlardagi olimlardan saboq oldi va hadislar toʻpladi. == Asarlari == Xorijiy yurtlardagi safardan keyin [[Buxoro]]ga qaytgach, hadis ilmini targʻib etishga kirishadi. Ul zotning bu saʼyu koʻshishlari bu vaqtda [[Buxoro]]da isbotlanadi. Bu asar [[Hindiston]] va [[Qohira]]da chop etilgan. Buxoriy yaratgan „Kitob al-Favoid“ („Foydali ashyolar haqida kitob“), „Al-Jomi’ al-kabiyr“ („Katta tayanch“), „Xalq af’ol alibod“, („Alloh bandalari ishlarining tabiati“), „Al-Musnad al-kabiyr“ („Katta tayanch“), „At-Tafsir al-kabiyr“ („Katta tafsir“), „Kitob al-xiba“ („Xayrehson haqida kitob“) va boshqalar asarlarning baʼzilari bizgacha yetib kelmagan, baʼzilari jahonning turli mamlakatlari kutubxonalarida saqlanayotganligi haqida maʼlumotlar bor. Buxoriyning boshqa asarlari orasida „Tafsir al-Qur’on“ („Qur’on tafsiri“) kitobini ham alohida taʼkidlash kerak. Buxoriy asarlari [[musulmon]] dunyosining barcha [[madrasa]] va [[dorilfunun]]larida [[Muhammad paygʻambar]] [[sunnat]]lari boʻyicha asosiy darslik, qoʻllanma hisoblanadi. Jamoat arboblari, olim-u ulamolar va din peshvolari Buxoriy asarlariga tayanib ish tutadilar. [[Oʻzbekiston]]da Buxoriyning xotirasi munosib tarzda abadiylashtirilgan. Alloma abadiy qoʻnim topgan Chelak tumanidagi Hartang qishlogʻida ulkan yodgorlik majmui ochildi (qarang [[Buxoriy yodgorlik majmui]]). [[Toshkent islom instituti]]ga Buxoriy nomi berilgan. Buxoriyning hayoti va ijodiga bagʻishlab bir necha tillarda kitob-albom, 2 qismli film (1995), „Hadis ilmining sultoni“ nomli 4 qismli kinoqissa (1998) yaratilgan.{{OʻzME-B}}<!-- Bot tomonidan yaratildi --> === Asarlar roʻyxati === * {{kitob manbasi|title=Al-Adab al-Mufrad (Adab durdonalari)|location=Toshkent|year=1990}} * {{kitob manbasi|title=Hadis|[Al-Jomi’ as-Sahih]|series=1—4 jildlar (2-nashri)|location=Toshkent|year=1997}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|title=Moziydan taralgan ziyo. Imom al-Buxoriy|location=Toshkent|year=1998}} * {{kitob manbasi|author=Uvatov U|title=Imom al-Buxoriy|location=Toshkent|year=1998}} * {{kitob manbasi|author=Madaminov S|title=Imom Buxoriy ta’rifi|location=Toshkent|year=1996}} * {{kitob manbasi|title=Imom al-Buxoriy — muhaddislar sultoni|others=[nashrga tayyorlovchilar Usmonhoji Temurxon o‘g‘li, Baxtiyor Nabixon ugli]|location=Toshkent|year=1998}} * {{kitob manbasi|author=Dushan Fayziy Zarafshoniy|title=Imom al-Buxoriy|location=Toshkent|year=1998}} * {{kitob manbasi|author=Babaxanov Sh.Z.|title=<nowiki>Великие мухаддиси о мире и дружбе между народами</nowiki>|location=Toshkent|year=1998}} * {{kitob manbasi|title=Ma’naviyat yulduzlari|series=[2-nashri]||location=Toshkent|year|2001}} == Havolalar == {{vikiiqtibos}} * [http://islam.ziyouz.com/hadis.html Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriyning „Al-Jomi’- as-Sahih“ kitobidan hadis namunalari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120529094212/http://islam.ziyouz.com/hadis.html |date=2012-05-29 }} * [http://forum.ziyouz.com/index.php?topic=177.0 Imom al-Buxoriy. Al-jomeʼ as-sahih (1-jild)]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [ Imom al-Buxoriy. Al-adab al-mufrad]{{Oʻlikhavola|date=may 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://forum.ziyouz.com/index.php?topic=767.msg20213#msg20213 Islom ensiklopediyasida] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160310202924/http://forum.ziyouz.com/index.php?topic=767.msg20213#msg20213 |date=2016-03-10 }} {{OʻzME}} {{Xuroson allomalari}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Hadisshunoslar]] [[Turkum:Kalabod madrasasida tahsil olganlar]] [[Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar]] 99lxrjp9iog703zp7cc6b5w9ibc3ue4 0 4803 6218778 5884923 2026-07-29T05:10:46Z Historyu 293941 6218778 wikitext text/x-wiki :''Bu maqola shaxsiyat haqidadir.'' {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Toshmatov Ermatjon | asl ismi = Toshmatov Ermatjon | portret = | eni = | tavsif = Serjant, [[Sovet Ittifoqi harbiy qatnashchisi]] | tavallud sanasi = <nowiki>{{tugʻilgan sanasi|1925|09|09|</nowiki> | tavallud joyi = Fargʻona viloyati Oʻzbekiston tumani | vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1991|01|11|1925|09|09}} | vafot joyi = Oʻzbekiston tumani | faoliyat_yillari = 1943-1944,1944-1945 | fuqaroligi = {{SSSR}} | kasbi = [[Piyoda askarlar]] | unvoni = [[Serjant]] | mukofotlari = [[Jangovar xizmatlari uchun,Jasorat medali]] }} '''Toshmatov Ermatjon Toshmatovich'''(9-sentabr 1925-yil – 11-yanvar 1991-yil)<ref name=":0"/> – harbiy , Serjant (1944). [[Ikkinchi jahon urushi]]da Janubiy frontdagi piyoda polk oddiy askari, Ukraina va Belorussiya frontida oʻqchi qoʻshini xizmatchisi. 1-Belorussiya fronti qoʻshinlari tarkibida Baranovichi, Slonim, Belostok, Graudens va boshqa shaharlarni, Belorussiya,Polsha,Ukraina va Ruminiyani ozod qilishda qatnashgan. diviziya oʻsha yilning mart oyi oxirida Gdinya va Dansig sh.larida dushmanning yirik guruhlarini tormor etishda qatnashgan. Diviziya 3 eshelonda hujum qilib, armiyada 1-boʻlib Avstriya va Vengriyaga chiqqan va Vena koʻchalarida jangni boshlab yuborgan. Berlinni ozod qilish 1945-yilda jonbozlik koʻrsatgan. 1945-yil gʻalaba bilan sogʻ omon qaytib kelgan.. == Tarjimai holi == 1925-yili 11-yanvarda (baʼzi maʼlumotlarga koʻra 16-yanvarda) Fargʻonada tugʻildi. [[Ikkinchi jahon urushi]]ga 1943-yilda safarbar etildi.Janubiy frontda [[Rostov]] va [[Taganrog]] himoyasida qishni oʻtkazdi; 1944-yilda harbiy matonatlari uchun serjant unvoni bilan taqdirlandi. [[1945]]-yil fevralida 5-diviziya askarlari 9-ming kishilik garnizon himoyasida turgan Lvov ([[Lvov]]) ([[Ukraina]]) shahrini zabt etishdi. 1945-yil 26-mart kuni Shimolga [[Berlin]] shahri tomon siljiy boshlashdi va [[Berlin qamali]] boshlandi Urush paytida koʻrsatgan jasoratlari uchun 1945-yil [[jasorat ordeni]] va [[Jangovar xizmatlari uchun medali|jangovar xizmatlari uchun]] unvoni berilgan.1985-yil buyuk gʻalabaning 40 yilligi munosabati bilan [[2-darajali "Vatan urushi" ordeni (Орден Отечественной войны II степени)]] faxriy unvoni bilan taqdirlangan. == Havolalar == * [[Ikkinchi jahon urushi berlin operatsiyasi]] * [http://press.natlib.uz/ru/editions/73991 Pravda Vostoka (19.05.1943)]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari]] [[Turkum:Toshkentlik harbiy xizmatchilar]] [[Turkum:Sirdaryo viloyati kishilari]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʻzolari]] [[Turkum:SSSR general-mayorlari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan sovet harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston qozoqlari]] o58gtwnk189b9tnooemvq1lyx0bwcvv 6218780 6218778 2026-07-29T05:21:23Z Historyu 293941 /* */ 6218780 wikitext text/x-wiki :''Bu maqola shaxsiyat haqidadir.'' {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Toshmatov Ermatjon | asl ismi = | portret = | eni = | tavsif = Serjant, [[Sovet Ittifoqi harbiy qatnashchisi]] | tavallud sanasi = <nowiki>{{tugʻilgan sanasi|1925|09|09|</nowiki> | tavallud joyi = Fargʻona viloyati Oʻzbekiston tumani | vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1991|01|11|1925|09|09}} | vafot joyi = Oʻzbekiston tumani | faoliyat_yillari = 1943-1944,1944-1945 | fuqaroligi = {{SSSR}} | kasbi = [[Piyoda askarlar]] | unvoni = [[Serjant]] | mukofotlari = [[Jangovar xizmatlari uchun,Jasorat medali]] }} '''Toshmatov Ermatjon Toshmatovich'''(9-sentabr 1925-yil – 11-yanvar 1991-yil)<ref name=":0"/> – harbiy , Serjant (1944). [[Ikkinchi jahon urushi]]da Janubiy frontdagi piyoda polk oddiy askari, Ukraina va Belorussiya frontida oʻqchi qoʻshini xizmatchisi. 1-Belorussiya fronti qoʻshinlari tarkibida Baranovichi, Slonim, Belostok, Graudens va boshqa shaharlarni, Belorussiya,Polsha,Ukraina va Ruminiyani ozod qilishda qatnashgan. diviziya oʻsha yilning mart oyi oxirida Gdinya va Dansig sh.larida dushmanning yirik guruhlarini tormor etishda qatnashgan. Diviziya 3 eshelonda hujum qilib, armiyada 1-boʻlib Avstriya va Vengriyaga chiqqan va Vena koʻchalarida jangni boshlab yuborgan. Berlinni ozod qilish 1945-yilda jonbozlik koʻrsatgan. 1945-yil gʻalaba bilan sogʻ omon qaytib kelgan.. == Tarjimai holi == 1925-yili 11-yanvarda (baʼzi maʼlumotlarga koʻra 16-yanvarda) Fargʻonada tugʻildi. [[Ikkinchi jahon urushi]]ga 1943-yilda safarbar etildi.Janubiy frontda [[Rostov]] va [[Taganrog]] himoyasida qishni oʻtkazdi; 1944-yilda harbiy matonatlari uchun serjant unvoni bilan taqdirlandi. [[1945]]-yil fevralida 5-diviziya askarlari 9-ming kishilik garnizon himoyasida turgan Lvov ([[Lvov]]) ([[Ukraina]]) shahrini zabt etishdi. 1945-yil 26-mart kuni Shimolga [[Berlin]] shahri tomon siljiy boshlashdi va [[Berlin qamali]] boshlandi Urush paytida koʻrsatgan jasoratlari uchun 1945-yil [[jasorat ordeni]] va [[Jangovar xizmatlari uchun medali|jangovar xizmatlari uchun]] unvoni berilgan.1985-yil buyuk gʻalabaning 40 yilligi munosabati bilan [[2-darajali "Vatan urushi" ordeni (Орден Отечественной войны II степени)]] faxriy unvoni bilan taqdirlangan. == Havolalar == * [[Ikkinchi jahon urushi berlin operatsiyasi]] * [http://press.natlib.uz/ru/editions/73991 Pravda Vostoka (19.05.1943)]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari]] [[Turkum:Toshkentlik harbiy xizmatchilar]] [[Turkum:Sirdaryo viloyati kishilari]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʻzolari]] [[Turkum:SSSR general-mayorlari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan sovet harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston qozoqlari]] 7v5qok5wbntr63lflsfs9q5snmwjvkh 6218781 6218780 2026-07-29T05:24:03Z Historyu 293941 6218781 wikitext text/x-wiki :''Bu maqola shaxsiyat haqidadir.'' {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Toshmatov Ermatjon | asl ismi = | tavsif = Serjant, [[Sovet Ittifoqi harbiy qatnashchisi]] | tavallud sanasi = <nowiki>{{tugʻilgan sanasi|1925|09|09|</nowiki> | tavallud joyi = Fargʻona viloyati Oʻzbekiston tumani | vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1991|01|11|1925|09|09}} | vafot joyi = Oʻzbekiston tumani | faoliyat_yillari = 1943-1944,1944-1945 | fuqaroligi = {{SSSR}} | kasbi = [[Piyoda askarlar]] | unvoni = [[Serjant]] | mukofotlari = [[Jangovar xizmatlari uchun,Jasorat medali]] }} '''Toshmatov Ermatjon Toshmatovich'''(9-sentabr 1925-yil – 11-yanvar 1991-yil)<ref name=":0"/> – harbiy , Serjant (1944). [[Ikkinchi jahon urushi]]da Janubiy frontdagi piyoda polk oddiy askari, Ukraina va Belorussiya frontida oʻqchi qoʻshini xizmatchisi. 1-Belorussiya fronti qoʻshinlari tarkibida Baranovichi, Slonim, Belostok, Graudens va boshqa shaharlarni, Belorussiya,Polsha,Ukraina va Ruminiyani ozod qilishda qatnashgan. diviziya oʻsha yilning mart oyi oxirida Gdinya va Dansig sh.larida dushmanning yirik guruhlarini tormor etishda qatnashgan. Diviziya 3 eshelonda hujum qilib, armiyada 1-boʻlib Avstriya va Vengriyaga chiqqan va Vena koʻchalarida jangni boshlab yuborgan. Berlinni ozod qilish 1945-yilda jonbozlik koʻrsatgan. 1945-yil gʻalaba bilan sogʻ omon qaytib kelgan.. == Tarjimai holi == 1925-yili 11-yanvarda (baʼzi maʼlumotlarga koʻra 16-yanvarda) Fargʻonada tugʻildi. [[Ikkinchi jahon urushi]]ga 1943-yilda safarbar etildi.Janubiy frontda [[Rostov]] va [[Taganrog]] himoyasida qishni oʻtkazdi; 1944-yilda harbiy matonatlari uchun serjant unvoni bilan taqdirlandi. [[1945]]-yil fevralida 5-diviziya askarlari 9-ming kishilik garnizon himoyasida turgan Lvov ([[Lvov]]) ([[Ukraina]]) shahrini zabt etishdi. 1945-yil 26-mart kuni Shimolga [[Berlin]] shahri tomon siljiy boshlashdi va [[Berlin qamali]] boshlandi Urush paytida koʻrsatgan jasoratlari uchun 1945-yil [[jasorat ordeni]] va [[Jangovar xizmatlari uchun medali|jangovar xizmatlari uchun]] unvoni berilgan.1985-yil buyuk gʻalabaning 40 yilligi munosabati bilan [[2-darajali "Vatan urushi" ordeni (Орден Отечественной войны II степени)]] faxriy unvoni bilan taqdirlangan. == Havolalar == * [[Ikkinchi jahon urushi berlin operatsiyasi]] * [http://press.natlib.uz/ru/editions/73991 Pravda Vostoka (19.05.1943)]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari]] [[Turkum:Toshkentlik harbiy xizmatchilar]] [[Turkum:Sirdaryo viloyati kishilari]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʻzolari]] [[Turkum:SSSR general-mayorlari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan sovet harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston qozoqlari]] s99x64moryryk0vcoju2hpz53psx2ne 6218786 6218781 2026-07-29T05:55:20Z Ahror Akramovich 75193 6218786 wikitext text/x-wiki :''Bu maqola shaxsiyat haqidadir. Boshqa maʼnolar uchun [[Sobir Rahimov (maʼnolari)]] sahifasiga qarang.'' {{Shaxsiyat bilgiqutisi |ismi = Sobir Rakhimov |asl ismi = {{lang-kk|Рахимов Сабыр Омарұлы}} |portret = Сабир Умарович Рахимов.jpg |eni = |tavsif = General-mayor, [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1902|01|25|df=yes}} |tavallud joyi = [[Toshkent]], [[Oʻzbekiston]]<ref name=":0">https://kun.uz/uz/news/2020/06/24/temir-general-ozbek-va-polyak-xalqlari-qahramoni-sobir-rahimovning-hayot-yoʻli</ref> |vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1945|03|26|1902|01|25}} |vafot joyi = Dantsig([[Gdansk]]), [[Uchinchi Reyx]] |faoliyat_yillari=1922-1938, 1940-1945|fuqaroligi={{SSSR}}|kasbi=[[Piyoda askarlar]]|unvoni=[[General-mayor]]|mukofotlari=[[Sovet Ittifoqi Qahramoni]]}}'''Sobir Umar oʻgʻli Rahimov''' (25-yanvar 1902-yil – 26-mart 1945-yil)<ref name=":0"/> – harbiy arbob, general-mayor (1943). 1925-yilda [[Boku]]da Birlashgan harbiy maktabni va 1930-yilda komandirlar sostavi malakasini oshirish kursini tugatgan. 1932—38-yillarda va 1940-yildan armiyada. 1941-yildan frontda. Bosh shtab harbiy akademiyasining jadallashtirilgan kursini tugatgan (1943). [[Ikkinchi jahon urushi]]da Janubiy frontdagi motorlashtirilgan polk komandiri, Zakavkazye frontida oʻqchi diviziya komandiri. 1-Belorussiya fronti qoʻshinlari tarkibida Baranovichi, Slonim, Belostok, Graudens va boshqa shaharlarni, Belorussiya va Polshani ozod qilishda qatnashgan. Rahimov komandirligidagi 37gvardiyachi oʻqchi diviziya (2Belorussiya frontining 65armiyasi) 1945-yil Sharkni Pomeraniya operatsiyasida oʻrnak koʻrsatgan: diviziya oʻsha yilning mart oyi oxirida Gdinya va Dansig sh.larida dushmanning yirik guruhlarini tormor etishda qatnashgan. Diviziya 1eshelonda hujum qilib, armiyada 1-boʻlib Boltiq dengizi sohiliga chiqqan va Dansig koʻchalarida jangni boshlab yuborgan. Rahimov ogʻir yarador boʻlib halok boʻlgan. 1965-yil 6-martda [[Sovet Ittifoqi Qahramoni|Qahramon unvoni]] berilgan. Urushdan keyin Rahimov xoki Toshkentdagi qabristonga qoʻyilgan. Toshkentda tuman, metro st-yasi, bir necha maktabga Rahimov nomi berilgan. Rahimov haqida „General Rahimov“ badiiy filmi yaratilgan (1967). Toshkent shahrining Sobir Rahimov tumanida haykal oʻrnatilgan (1981)<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Tarjimai holi == 1902-yili 25-yanvarda (baʼzi maʼlumotlarga koʻra 1-yanvarda) [[Toshkent]]da tugʻildi. Mehribonlik uyida oʻsdi. [[1922]]-yili Ishchi-Dehqon [[Qizil Armiya]]siga yozildi. [[1925]]-yili [[Boku]]dagi harbiy maktabni bitirdi. Turkiston harbiy okrugida bir necha yil [[kavaleriya]]ga qoʻmondonlik qildi. Bir necha marta yaralangan, [[Qizil Bayroq ordeni]] bilan taqdirlangan. [[1930]]-yili qoʻmondonlik tarkibini mukamallashtirish kurslarini bitirdi. [[1938]]-yili Qizil Armiyadan chetlatildi, [[1940]]-yili esa armiyada tiklanib, Gʻarbiy maxsus harbiy okrugga joʻnatilgan. [[Ikkinchi jahon urushi]]ga kelib Sobir Rahimov mayor va motooʻqchi polki qoʻmondoni oʻrinbosari unvonida edi. [[1941]]-yil iyulida yaralanib, gospitalda davolandi; oʻsha yil noyabrida 56-armiyaning 1149-oʻqchi polki qoʻmondoni boʻlib frontga qaytdi. Janubiy frontda [[Rostov]] va [[Taganrog]] himoyasida qishni oʻtkazdi; [[1942]]-yil yanvarida yana yaralib, [[kontuziya]]ga uchradi. 1942-yil mayida frontga qaytdi, sentyabrida esa 56-armiyaning 395-oʻqchi diviziyasi qoʻmondoni etib tayinlangan. [[1943]]-yil boshida shu diviziya Shimoliy [[Kavkaz]] mintaqasida oʻzini yaxshi koʻrsatdi va Sobir Rahimovga oz vaqt oʻtib, [[19-mart]] kuni general-mayor unvoni berilgan. 1943-yil [[8-aprel]]ida Sobir Rahimov Moskvaga, K.Ye. Voroshilov nomidagi General Shtab Harbiy Akademiyasiga oʻqishga yuborildi. Akademiyadan soʻng, [[1944]]-yil noyabrida 65-armiyaning 37-gvardiya oʻqchi diviziyasi qoʻmondoni etib tayinlandi. [[1945]]-yil fevralida 37-diviziya askarlari 9-ming kishilik garnizon himoyasida turgan Grudzyondz([[Grudziądz]]) ([[Polsha]]) shahrini zabt etishdi. Bir necha kundan soʻng general Rahimov boshliq diviziya Dantsig([[Gdansk]]) shahriga birinchi boʻlib kirgan. 1945-yil 26-mart kuni janglarning birida Sobir Rahimov turgan kuzatuv punktiga snaryad kelib tushdi va general boshidan yaralandi. Rahimov 8 soatdan soʻng gospitalda vafot etgan. Sobir Rahimov qabri ona shahri – Toshkentda joylashgan. Urush paytida koʻrsatgan jasoratlari uchun general-mayor Sobir Rahimovga [[1965]]-yil [[6-may]]ida [[SSRI]] Oliy Kengashi Prezidiumi qarori bilan „Sovet Ittifoqi Qahramoni“ unvoni berilgan. Oʻzbekistonda Sobir Rahimov xotirasi ardoqlanib kelingan. [[1967]]-yili unga bagʻishlab „[[Oʻzbekfilm]]“ studiyasida „General Rahimov“ badiiy filmi suratga olingan; Toshkent va [[Samarqand]] shaharlarida Sobir Rahimov haykallari oʻrnatilgan (2011-yilda haykal koʻchirildi); Sobir Rahimov sharafiga [[Sobir Rahimov (metro bekati)|metropoliten bekati]] va [[Sobir Rahimov (tuman)|Toshkent tumanlaridan biri]], qolaversa maktablar va koʻchalar nomlangan edi (2011-yildan eʼtiboran bekat va tuman nomlari „Olmazor“ deb oʻzgartirildi). 2018-yilda Sobir Rahimov haykali yana oʻz joyiga qaytarilgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://vk.com/photo509144811_457244000 Pravda Vostoka (25.05.1945)] * [http://press.natlib.uz/ru/editions/73991 Pravda Vostoka (19.05.1943)]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{OʻzME}} {{DEFAULTSORT:Rahimov, Sobir}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari]] [[Turkum:Toshkentlik harbiy xizmatchilar]] [[Turkum:Sirdaryo viloyati kishilari]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʻzolari]] [[Turkum:SSSR general-mayorlari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan sovet harbiy xizmatchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston qozoqlari]] kvg1l9aqxd4tnq74fi13mib847tjrbj 0 5136 6218618 6203347 2026-07-28T13:12:14Z Khorazmiy 7007 6218618 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Uzbeks_of_20’s_century_and_modern_times.png|thumb|Oʻzbeklar]] {{Infobox Millat|group = Oʻzbeklar|image = <table border=0 align="center"> <tr> <td>[[Fayl:Stamps of Uzbekistan, 2007-37.jpg|90x105px]]</td> <td>[[Fayl:Shaybani.jpg|90x105px]]</td> <td>[[Fayl:Uzbek1994-PortraitUlughBeg-sheet-large.jpg|90x105px]]</td> <td> </td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Amir Temur]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Shayboniyxon|Muhammad Shayboniy]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Mirzo Ulug'bek]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Alisher Navoiy]]</small></td> </tr> <tr> <td><small>[[Fayl:Idealized portrait of Babur (1483-1530), painted in 1605-1615 in India (British Museum 1921,1011,0.3).jpg|90x105px]]</small></td> <td>[[Fayl:Hamza Niyazi.jpg|90x105px]]</td> <td>[[Fayl:Mirziyoyev cropped.jpg|90x105px]]</td> <td>[[Fayl:Alisher Usmanov podium 2013 Fencing WCH SMS-IN t204812.jpg|90x105px]]</td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Zahiriddin Muhammad Bobur|Bobur]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Hamza Hakimzoda Niyoziy|Hamza]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Shavkat Mirziyoyev]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Alisher Usmonov]]</small></td> </tr> <tr> <td></td> <td></td> <td><small>[[Fayl:Sharipov.jpg|90x105px]]</small></td> <td></td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Rahmonberdi Madazimov]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Oʻrinboy Rahmonov]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Solijon Sharipov]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab"></small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab"></small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab"></small></td> </tr> <tr> </tr> <tr> </table>|population = 40-50 million|region1 = {{flagcountry|Uzbekistan}}|pop1 = 35,000,000 (2026)|ref1 =<ref name=CIA-Uzbekistan>{{veb manbasi|author=|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html|title=Population: 12,661,637 (July 2013 est.) [Uzbeks = 50%]|publisher=[[The World Factbook]]|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10-iyun 2013-yil|archivedate=9-iyul 2016-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160709035649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160709035649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html |date=9-iyul 2016-yil }}</ref>|region2 = {{flagcountry|Afghanistan}}|pop2 = 8,500,000 (2026)|ref2 =<ref name=CIA-Afghanistan>{{veb manbasi|author=|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|title=Afghan Population: 38,108,077 (July 2013 est.) [Uzbeks =20%]|publisher=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10-iyun 2013-yil|archivedate=8-aprel 2014-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408080840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190106221921/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af |date=6-yanvar 2019-yil }}</ref>|region3 = {{flagcountry|Tajikistan}}|pop3 = 2,500,000 (2026)|ref3 =<ref name=CIA-Tajikistan>{{veb manbasi|author=|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html|title=Population: 2,910,041 (July 2013 est.) [Uzbeks = 19.3%]|publisher=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10-iyun 2013-yil|archivedate=31-mart 2001-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331101740/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20010331101740/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html |date=31-mart 2001-yil }}</ref>|region4 = {{flagcountry|Kyrgyzstan}}|pop4 = 1,000.000 (2023)<ref>{{Veb manbasi|title="Statistical Yearbook of the Kyrgyz Republic – Publications Archive – Statistics of the Kyrgyz Republic"|url=https://www.stat.gov.kg/en/publications/statisticheskij-ezhegodnik-kyrgyzskoj-respubliki/|access-date=2024-02-28|archive-date=2024-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203144718/https://www.stat.kg/en/publications/statisticheskij-ezhegodnik-kyrgyzskoj-respubliki/|url-status=live}}</ref>|region5 = {{flagcountry|Kazakhstan}}|pop5 = 967,252 (2020)|ref5 =<ref name="Demogr2013">{{Veb manbasi |sarlavha=Agentstvo Respubliki Kazaxstan po statistike. Etnodemograficheskiy sbornik Respubliki Kazaxstan 2014. |url=http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 |qaralgan sana=2014-09-05 |arxivsana=2017-11-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171108091746/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 }}</ref>|region6 = {{flagcountry|Turkmenistan}}|pop6 = 1,200,000|ref6 =<ref name="Turk">Soglasno perepisyam naseleniya dolya uzbekov v naselenii Turkmenii vozrastala (1970 — 8,3 %, 1979 — 8,5 %, 1989 — 9,0 %, 1995 — 9,2 %). Odnako uje v 2001 g. prejniy prezident strani [[Ниязов, Сапармурат Атаевич|S. Niyazov]] nazval sifru [http://www.demoscope.ru/weekly/037/evro010.php vsego 3 % uzbekov]. Odnovremenno voznikli trudnosti s obyektivnoy otsenkoy chislennosti naseleniya Turkmenii: S.Niyazov prognoziroval 9 mln jiteley na 2009 g., togda kak [[Бюро переписи населения США|Byuro Perepisey SShA]] (chi dannie ispolzuet [[ЦРУ]]), schitaya ofitsialnie otsenki chislennosti naseleniya silno zavishennimi, prognozirovalo lish 4,9 mln jit. na etu je datu. OON otsenivaet chislennost naseleniya strani v 2009 g. v razmere 5,1 mln jit.[http://demoscope.ru/weekly/2010/0415/barom02.php#3]. Sovremennoe rukovodstvo Turkmenii do nastoyaщego vremeni ne opublikovalo inoy otsenki chislennosti naseleniya, odnako v predstavlennom Turkmeniey doklade dlya OON figuriruet sifra 5,4 mln jit. na kones 2006 g.([http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G08/156/64/PDF/G0815664.pdf?OpenElement Natsionalniy doklad, predstavlenniy v sootvetstvii s punktom 15 A) Prilojeniya k Rezolyutsii 5/1 Soveta po pravam cheloveka. Turkmenistan] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131002101928/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G08/156/64/PDF/G0815664.pdf?OpenElement |date=2-oktabr 2013-yil }}). Yesli isxodit iz soxraneniya doli uzbekov v naselenii strani, zafiksirovannoy perepisyu 1995 g., a takje naseleniya strani v razmere ok. 5 — 5,5 mln jit., chislennost uzbekov sostavit ok. 460—510 tis. chel.</ref>|region7 = {{flagcountry|Russia}}|pop7 = 200,000 |ref7 =<ref name="Russia Census 2002">{{ru icon}} [http://www.perepis2010.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463 Russia Census 2002] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180906073144/http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11 |date=6-sentabr 2018-yil }}</ref>|region8 = {{flag|Saudi Arabia}}|pop8 = 300,000|ref8 =<ref name="Russia Census 2022"/>|region9 = {{flagcountry|Pakistan}}|pop9 = 935,133 (2017)|ref9 =<ref>Rhoda Margesson (26-yanvar 2007-yil). [http://www.fas.org/sgp/crs/row/RL33851.pdf „Afghan Refugees: Current Status and Future Prospects“ p.7] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210112042154/http://www.fas.org/sgp/crs/row/RL33851.pdf |date=2021-01-12 }}. Report RL33851, [[Congressional Research Service]].</ref>|region10 = {{flagcountry|China}}|pop10 = 10,500|ref10 =<ref>[http://www.paulnoll.com/China/Minorities/China-Nationalities.html Chinese National Minorities<!-- Bot generated title -->]</ref>|region11 = {{flagcountry|Ukraine}}|pop11 = 43,400|ref11 =<ref>{{Citation |year= |title=State Statistics Committee of Ukraine: The distribution of the population by nationality and mother tongue |url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=6 |access-date=26-iyun 2007-yil |archivedate=1-dekabr 2008-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201192304/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=6 }}</ref>|region12 = |pop12 = |ref12 =|region13 = {{AQSh}}|pop13 = 78,960|ref13 =|region14 = {{flagcountry|Turkey}}|pop14 = 127,000|ref14 =<ref>[http://evrenpasakoyu.wordpress.com Evrenpaşa Köyü | Güney Türkistanʼdan Anadoluya Urfa Ceylanpınar Özbek Türkleri]. Evrenpasakoyu.wordpress.com. Retrieved on 2013-07-12.</ref>|region15 = {{flagcountry|Belarus}}|pop15 = 4,993 (2017)|ref15 =<ref name="belstat.gov.by">{{Citation |year= |title=Itogi perepisi naseleniya Belarusi 2009 g. Natsionalniy sostav. |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf |access-date=18-sentabr 2010-yil |archivedate=18-sentabr 2010-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf }}</ref>|region16 = {{flagcountry|Mongolia}}|pop16 = 560|ref16 =<ref>Census of Mongolia, slide# 23. http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf</ref>|languages = [[Oʻzbek tili]]<br />|religions = asosan [[islom]]<ref>{{Citation |year= |title=MAPPING THE GLOBAL MUSLIM POPULATION, Page 17 |url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |access-date=22-noyabr 2013-yil |archivedate=23-dekabr 2010-yil |archiveurl=https://www.webcitation.org/5vBCVfKEZ?url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf }}</ref> |related = [[uygʻurlar]], [[turklar]] va boshqa [[Turkiy]] xalqlar }} '''Oʻzbeklar''' — [[Turkiy tillar|turkiy]] xalq, [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] aholisining asosiy qismini tashkil etadi. Oʻzbeklar nafaqat Oʻzbekiston, balki [[Oʻrta Osiyo]]dagi eng koʻp sonli xalqdir. Oʻzbekistonda (35 million<ref>{{veb manbasi |title=O`ZBEKISTON AHOLISI |url=https://www.stat.uz/uz/59-foydali-ma-lumotlar/5859-o-zbekiston-aholisi-3 |website=stat.uz |publisher=O’zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo’mitasi. |accessdate=30-avgust 2025-yil}}</ref>), [[Tojikiston]]da (2,5 mlndan ortiq), [[Qirgʻiziston]]da (1 million kishi), [[Qozogʻiston]]da (1 mlndan ortiq kishi), [[Turkmaniston]]da (1,2 mlndan ortiq) kishi yashaydi. Bundan tashqari, [[Afgʻoniston]]da (8,5 million kishi), [[Rossiya]]da (300 ming kishi), [[Saudiya Arabistoni]]da (550—600 ming kishi), [[Xitoy]]da (15 ming kishi, 2010-yil), [[Turkiya]], [[Olmoniya]], [[AQSh]]da ham oʻzbeklar yashaydi. Oʻzbeklar [[oʻzbek tili]]da soʻzlashadilar. Dini — [[Sunniylik|sunniy musulmonlar]]. == Oʻzbeklar etnogenezi == [[Fayl:Western Turks. Shahi Tegin (Sri Shahi). After 679 CE.jpg|thumb|Gʻarbiy turklar tangasi. Shoxi tegin. 679 yil, Toxariston]] [[Fayl:Shahi Tegin (Sri Shahi). After 679 in the style of the Nezak Huns.jpg|thumb|left| Shoxi tegin tangasi. VII asr, Toxariston]] Oʻzbeklar Oʻrta Osiyoning markaziy viloyatlari — [[Movarounnahr]]da, [[Xorazm]] va Shimoliy Afgʻonistonda shakllangan. Oʻzbek xalqining asosini hozirgi Oʻzbekiston hududida qadimdan oʻtroq yashab, sugʻorma [[dehqonchilik]], [[hunarmandchilik]] bilan shugʻullanib kelgan mahalliy [[sugʻdiylar]], [[baqtriya]]liklar, [[xorazmiylar]], fargʻonaliklar, koʻchmanchi va [[Saklar|sak]]-[[Massagetlar|massaget]] kabi qadimgi ''sharqiy eroniy tillarida soʻzlashuvchi guruhlar va har xil turkiy urugʻlar'' tashkil etgan<ref>Shoniyozov K., Oʻzbek xalkining shakllanish jarayoni xakida baʼzi fikr-muloxazalar // Obщestvennie nauki v Uzbekistane№ 6, 1996</ref><ref>Zuev Yu. A. K etnicheskoy istorii usuney // Trudi Instituta arxeologii i etnografii AN KazSSR. T. 8. Alma-Ata, 1960. S. 23.</ref>. Shuningdek, miloddan avvalgi II asrdan boshlab avvalgi Janubiy Sibir, [[Oltoy]], Yettisuv, Sharqiy Turkiston hamda [[Volga]] va [[Ural]] daryosi boʻylaridan turli davrlarda Movarounnahrga kirib kelgan turkiy qabilalar ham oʻzbeklar etnik tarixida ishtirok etganligi tarixdan maʼlum. Keyingi yillarda Oʻzbekiston hududida olib borilgan arxeologik va antropologik tadqiqotlar natijasida [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]] oraligʻida soʻnggi [[jez davri]]dayoq yuqorida nomlari zikr etilgan qabila va elatlarning etnik jihatdan dastlabki aralashuvi sodir boʻlganligi va [[Assimilyatsiya (etnografiya)|assimilyatsiya]] jarayoni natijasida antik davrga kelib, oʻtroq hayotga moslashgan turkiy hududiy maydon tarkib topganligi hamda oʻzbek xalqiga xos antropologik tipning makon va zamoni aniqlangan. Maʼlumki, miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asr da Sirdaryoning oʻrta oqimida turkiy va [[Sugʻdiylar|sugʻdiy]]lar ittifoqi asosida [[Qangʻ davlati]] tashkil topgan edi. Qangʻ davlati davrida Movarounnahr va unga tutash mintaqalardagi xalqlarning iqtisodiy siyosiy va etnomadaniy aloqalarining tobora rivojlanib borishi natijasida turkiy tilli etnoslar ustuvorlik qilib, oʻziga xos uygʻunlashgan madaniyat shakllandi. Arxeologik asarlarda bu madaniyat Qovunchi madaniyati nomini olgan<ref>. Shoniyozov K., Oʻzbek xalkining shakllanish jarayoni xakida baʼzi fikr-muloxazalar // Obshestvennie nauki v Uzbekistane. № 6, 1996</ref><ref>Zuev Yu. A. K etnicheskoy istorii usuney // Trudi Instituta arxeologii i etnografii AN KazSSR. T. 8. Alma-Ata, 1960</ref>. Antropolog olimlarning taʼkidlashlaricha aynan shu davrlarga kelib, Oʻrta Osiyo ikki daryo oraligʻi antropologik tipi (qiyofasi) toʻliq shakllangan. Hunlar Xorazmda milodiy III asrda paydo boʻlgan.<ref>Trudi Xorezmskoy arxeologo-etnograficheskoy ekspeditsii, t. XIV. M., „Nauka“, 1984</ref> Baʼzi tadqiqotchilar [[Hunlar|hun]] tilini turkiy deb tasniflaydilar.<ref>''Tenishev E. R.'' [http://www.philology.ru/linguistics4/tenishev-97.htm Gunnov yazik] // Yaziki mira: Tyurkskie yaziki. — M., 1997. — S. 52-53.</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Сюнну-Гунны. Кто же они? ''Стенограмма лекции, прочитанной Анной Владимировной Дыбо'' |url=http://polit.ru/article/2013/12/01/dibo/ |qaralgan sana=2020-11-20 |arxivsana=2014-03-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20140327132821/http://polit.ru/article/2013/12/01/dibo/ }}</ref> Oʻzbeklar etnogenezida qatnashgan navbatdagi etnik komponentlar [[kushonlar]] hamda milodiy <nowiki>IV—V</nowiki> asrlarda Oʻrta Osiyoning markaziy viloyatlariga Oltoydan va Sharqiy Turkistondan siljigan [[xioniylar]], [[kidariylar]] va [[eftaliylar]]dir. Kidariylar tarkibida turkiy qatlam boʻlgan.<ref>Etienne de la Vaissiere, Is there a „Nationality of the Hephtalites?“ in Bulletin of the Asia institute. New series. Volume 17. 2003. [2007], p. 129—130</ref> Shuningdek, oʻzbeklar etnogeneziga faol taʼsir oʻtkazgan turkiy etnik komponentlar asosan [[Turk xoqonligi]] (<nowiki>VI—VIII</nowiki> asrlar) davrida Oʻrta Osiyoning markaziy mintaqalari ([[Toshkent]], [[Zarafshon]], [[Qashqadaryo]], [[Surxondaryo]] vohalari, [[Fargʻona vodiysi]]) va Xorazmga kelib joylashib, maʼlum bir tarixiy davr mobaynida, bu etnik komponentning aksariyat qismi oʻtroqlashdi. Turk xoqonligi davrida kirib kelgan turkiy komponentlar va mahalliy aholi oʻrtasidagi etnik madaniy munosabatlarning rivoji hududdagi etnik jarayonlar taraqqiyotiga katta taʼsir oʻtkazdi. Ushbu turkiy qatlam madaniy yutuqlarining mahalliy madaniy xoʻjalik anʼanalari bilan jadal uygʻunlashuvi yuz berdi. Bu davr [[turkiy-sugʻdiy simbioz]]ni hal qiluvchi bosqichlaridan biri boʻlgan. [[Fayl: Turkish officers during a audience with king Varkhuman of Samarkand. 648-651 CE, Afrasiyab, Samarkand.jpg |thumb|right| Varhuman saroyi devoriy rasmlarida tasvirlangan turkiy zodagonlar, Samarqand, 650 yil]] <nowiki>VIII</nowiki> asrdan arab va ajam (arab boʻlmagan Yaqin va Oʻrta Sharq) xalqlarining Oʻrta Osiyoga kirib kelishi mintaqadagi etnik jarayonlarga katta taʼsir etmagan. Bu davrda aholi etnik tarkibida maʼlum bir oʻzgarishlar boʻlgan boʻlsada, Movarounnahrdagi oʻtroq va yarim oʻtroq turkiyzabon aholi, sugʻdiylar va Xorazmning tub yerli aholisi oʻz hududlarida qolib, [[arablar]] (<nowiki>VII—VIII</nowiki> asrlar) hukmronligi ostida yashaganlar. Umuman olganda, <nowiki>IX</nowiki> asrdan boshlab Movarounnahr mintaqasida yaxlit turkiy etnik qatlam, jonli turkiy til muhiti vujudga kela boshladi va, oʻz navbatida, sugʻdiylar va boshqalar mahalliy etnoslarda ham turkiylashish jarayoni jadallashgan. Etnograf olim K.Shoniyozovning qayd etishicha, <nowiki>IX—X</nowiki> asrlarda tigʻiz etnogenetik jarayon natijasida koʻplab turkiy qabila va elatlarning oʻtroq hayotga oʻtishi jadal davom etgan. Bu asrlarda Sirdaryoning shimolida, Movarounnahr va Xorazmda turkiy etnik qatlam kuchli etnik asosga ega boʻlgan. Tabiiyki, bu kuchli etnik qatlam asosining aksariyat koʻpchiligini oʻtroqlashgan turgʻun turkiy etnoslar tashkil qilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Etnicheskiy atlas Uzbekistana. Arxeologiya uzbekskoy identichnosti |url=http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=416&c_id=4483 |qaralgan sana=2013-09-29 |arxivsana=2012-08-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120805002403/http://library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=416&c_id=4483 }}</ref>. Manbalarda koʻp sonli turk-[[Sugʻdiylar|soʻgʻdiy]] nikohlari va oilaviy aloqalar qayd etilgan. Gʻarbiy Turk xogonligi hukmdori Ton-yabgu xoqon (618-630) davrida Samarqand hukmdori bilan oilaviy munosabatlar oʻrnatildi — Ton-yabgu xoqon unga qizini berdi. 711-yil 27-aprelda tuzilgan nikoh shartnomasiga koʻra, Turkiylar vakili Oʻt-tegin va [[Sugʻdiylar|soʻgʻdiy]] Dugʻdgoncha oʻrtasidagi nikoh qayd etilgan. Shunday qilib, qadimgi Soʻgʻdda oʻtroq aholisining bir qismini, eroniyzabon Suʼgʻdiylar bilan bir qatorda turkiyzabon aholi tashkil qila boshlagan. Turkiy-soʻgʻdiy madaniy aloqalar kuchli bolgan. Muʼg hujjatlarining soʻgʻdiycha matnlarida turkiy tildan kirib kelgan soʻzlar mavjud: yttuku — „joʻnatish“, „elchixona“; bediz va boshqalar. Mashhur sharqshunos M. Andreevning soʻzlariga koʻra, [[Sugʻd tili|sugʻd]] tilidan baʼzi soʻzlar oʻzbek tilida uchraydi, masalan, kup — koʻp (oʻzbekcha koʻp), katta — katta (oʻzbekcha katta), kalta — qisqa yoki yosh (oʻzbekcha kalta).<ref>Klyashtornyy S. G., Savinov D. G., Stepnyye imperii drevney Yevrazii. Sankt-Peterburg: Filologicheskiy fakul’tet SPbGU, 2005, s. 97; Livshits V. A., Sogdiyskaya epigrafika Sredney Azii i Semirechya. Spb.: filologicheskiy fakul’tet SpbGU, 2008; Kamaliddinov SH. S., Mukhammedov U. Z., Novyye dannyye po istorii Sredney Azii epokhi arabskikh zavoyevaniy//ONU, № 12, 1997, s. 91; Marshak Boris. Legends, tales and fables in the art of Sogdiana with an appendix by V. A. Livshits. New York: Bibliotheca persica press, 2002. R.168; Livshits V. A. Sogdiytsy v Semirech’ye: lingvisticheskiye i epigraficheskiye svidetel’stva.//Krasnaya rechka i Burana. — Frunze. 1989, s. 79-80</ref> Oʻzbeklarning Turk xoqonligi davridagi tarixi bilan mashhur tarixchi va arxeolog olimlar shugʻullangan ([[Aleksandr Bernshtam]], [[Gumilyov Lev Nikolayevich|Lev Gumilyov]], [[Sergey Klyashtorniy]], [[Dmitriy Savinov]], [[Leonid Kyzlasov]], [[Igor Kyzlasov]], [[Olga Smirnova]], [[Larisa Baratova]], Nasimxon Rahmon, Shamsiddin Kamoliddinov). == Oʻzbeklarning shakllanish jarayoni == [[Fayl:Ruins of Afrasiyab.jpg|thumb|Samarqand shahridagi Qoraxoniylar sulolasining qarorgohi, 11-13 asr boshlari, hozigi Afrosiyob xarobalari]] [[Qoraxoniylar]] davrida (<nowiki>X—XII</nowiki> asrlar) Movarounnahr va Xorazmda siyosiy hokimiyat turkiy sulolalarga oʻtishi munosabati bilan oʻzbek xalqi etnogenezining yakuniy bosqichi boshlandi. Gʻarbiy Qoraxoniylar davlati doirasida hozirgi oʻzbeklarga xos turkiy etnos qaror topdi va mazkur davrda oʻzbek xalqiga xos elatni belgilovchi hudud, til, madaniyat, tarixiy qismatining umumiyligi, etnik oʻzlikni anglash, etnosning uyushqoqligi maʼlum bir davlat doirasida boʻlishi, din umumiyligi va bir qancha shu kabi boshqa etnik alomatlar shakllangan. Bu davrda oʻzbeklarning umum elat tili qaror topdi. Movarounnahr va unga tutashgan mintaqalarda yashovchi koʻchmanchi turkiyzabon aholi: qarluq, chigil, yagʻmo, tuxsi, xalach, argʻin, oʻgʻuz, qipchoq, uz, qangʻli singari urugʻlar oʻzlarini bir xalq sifatida anglay boshlaganlar. Umuman olganda, 11 — <nowiki>XII</nowiki> asrning 1-yarmida oʻzbeklar xalq sifatida shakllangan.<ref>Sovetskaya istoricheskaya ensiklopediya. T.14. M., 1973, S.667</ref> <nowiki>X</nowiki> asrga kelib Qoraxoniylar davlatida qadimiy turkiy yozma matnlar anʼanalarini davom ettirgan holda adabiy til rivojlandi. 10 asr rasmiy qoraxoniylar tili qadimgi qarluk lahjalari grammatik tizimiga asoslangan edi.<ref>Istoriya i kul’tura tyurkov v Litve. Sbornik nauchnykh statey mezhdunarodnoy konferentsii. Vilniaus universiteto leidykla VILNIUS 2014, s.157-160</ref><ref>Borovkov, A. K. Leksika sredneaziatskogo tefsira: XII—XIII vv. M., 1963</ref> <nowiki>XIII</nowiki> asr boshlarida [[Moʻgʻullar istilosi|Chingizxon istilosi]] davrida moʻgʻul qoʻshinlari tarkibida koʻp sonli turkiy etnoslar ham kirib keldi. <nowiki>XV</nowiki> asrga qadar esa ushbu etnoslarning deyarli koʻp qismida mahalliy aholi bilan aralashuv jarayoni sodir boʻldi va ular shakllangan oʻzbek elatining keyingi taraqqiyotida malum darajada iz qoldirdilar. Chigʻatoy ulusi tilining rivojlanishi hamda keyinchalik [[Amir Temur]] va [[temuriylar]] davrida yuz bergan yuksak iqtisodiy va madaniy taraqqiyot natijasida Movarounnahrda adabiy til takomillashib, bu til ilmiy adabiyotlarda „turkiy“ yoki „chigʻatoy turk“ tili deb nomlangan. Movarounnar va Xurosonni bir davlatga birlashtirgan Amir Temur turkiy adabiy tilni rivojlantirishga alohida eʼtibor bergan. 1391-yilda Toʻxtamishga qarshi yurish paytida Temur Oltin Shokiy togʻining yonida chigʻatoy tilidagi va arab tilida matnini oʻz ichiga olgan yozuvni yozishga buyurdi. Asl nusxada, xususan, shunday yozilgan edi… [[Turon]]ning sultoni Temurbek uch yuz ming cherik birla islom uchun Tuktamish hon bulgʻar xoniga yuridi…<ref>Grigor’yev A. P., Telitsin N. N., Frolova O. B. Nadpis' Timura 1391 g. // Istoriografiya i istochnikovedeniye istorii stran Azii i Afriki. Vyp. XXI. — SPb.: SPbGU, 2004. — S. 24.</ref> Ayniqsa, taraqqiy etgan oʻzbek adabiy tili [[Alisher Navoiy]] davrida eng yuqori nuqtaga koʻtarildi. Ammo xalqning jonli tili koʻp dialektli boʻlib, adabiy til shakllanishida uchta asosiy sheva — qarluq, qipchoq va oʻgʻuz dialektlari asos boʻlgan. Maʼlumki, shakllangan oʻzbek elatining Amir Temur va temuriylar davridagi etnik tarixi va etnomadaniy taraqqiyotiga [[barlos]], [[jaloyir]], [[qavchin]], [[arlot]], [[qipchoq]] kabi etnik guruhlar ham faol taʼsir qilgan. Yarim koʻchmanchi oʻzbeklarning yetakchisi [[Shayboniyxon]]ning oʻzbek tilining rivojlanishiga hissa qoʻshgan. Uning Oʻrta Osiyo turkiy adabiy tilida yozilgan sheʼrlar toʻplami hozir Istanbuldagi Topkapi qoʻlyozmalar toʻplamida saqlanmoqda. Uning falsafiy va diniy asarining qoʻlyozmasi: 1508-yilda Oʻrta Osiyo turkiy adabiy tilida yozilgan „Bahr ul-Xudo“ Londonda saqlanadi. Shayboniyxon 1507-yilda Xurosonni qoʻlga kiritgandan koʻp oʻtmay Oʻrta Osiyo turkiy — chigʻatoy tilida „Risola-yi maorif-i Shayboniy“ nomli nasriy asar yozgan va uning oʻgʻli Muhammad Temurga bagʻishlangan (qoʻlyozma Istanbulda saqlanmoqda).<ref>A. J. E. Bodrogligeti, „MuÌammad Shaybænî’s Bahru’l-huda : An Early Sixteenth Century Didactic Qasida in Chagatay“, Ural-Altaische Jahrbücher, vol.54 (1982), p. 1 and n.4</ref> Oʻzbeklarning 9-16 asrlardagi tarixi bilan qator olimlar shugʻullangan va koʻplab kitob va maqolalar eʼlon qilishgan. Masalan V.Bartold, [[Boris Kochnev]], [[Elena Davidovich]], [[Aleksandr Bernshtam]], M.Masson, [[Solih Mutallibov]], [[Lazar Izrailevich Rempel|L.Rempel]], [[Nina Nemtseva]], [[Yuriy Buryakov]], A.Anorboev, Sh. Kamoliddinov, Ahmadali Asqarov, Khudoyberdi Doniyorov, Mutal Ermatov, Mavlon Vaxobov, Karim Shoniyozovlar chuqur tadqiqotlar olib borisgan. == Etnonim == Oʻzbek etnonimining kelib chiqishi toʻgʻrisida bir nechta tahminlar mavjud. Shaxsiy ism sifatida oʻzbek soʻzining birinchi eslatilishi XII asrga toʻgʻri keladi. Oʻzbek soʻzi Turkiy qabilalari orasida Movarounnahrda XIII asr moʻgʻullar kelguniga qadar paydo boʻlgan. XII asr arab tarixchisi [[Usoma Ibn Munqiz|Usoma ibn Munqiz]] „Taʼlim kitobida“ [[Saljuqiylar]] davrida 1115—1116-yildagi yoʻlboshlovchilaridan biri amir Oʻzbek degan Mosul hukmdori boʻlganligini taʼkidlaydi<ref>''Usama ibn Munkiz''. Kniga nazidaniya. per. Yu. I. Krachkovskogo. M. Izd-vo vostochnoy literaturi, 1958, c.134</ref>. Tarixchi [[Rashiduddin]]ning yozishicha, [[Tabriz]]da hukmronlik qilgan [[Eldegiziylar]] sulolasining soʻnggi vakili Oʻzbek Muzaffar (1210—1225) boʻlgan<ref>''Rashid ad-din''. Sbornik letopisey. T.1., kn.1. M., 1952</ref> 1221-yilda [[Afgʻoniston]]dagi Xorazmshoh Jalol ad-din qoʻshinlarining yetakchilaridan biri Jahon Paxlavon Oʻzbek Tayi edi.<ref>''Shixab addin Muxammad an-Nasavi.'' Jizneopisanie sultana Djalaladdina Mankburni. Izdanie krit. teksta, perevod s arabskogo, predislovie, kommentariy, primechaniya i ukazateli Z. M. Buniyatova. M.., 1996, c.259</ref> Tarixchi Mutal Ermatov oʻzbek soʻzi „Oʻzlar“ urugʻi nomidan kelib chiqqan deb taxmin qilgan qilgan<ref>Ermatov M., Etnogenez i formirovanie predkov uzbekskogo naroda. Tashkent: Uzbekistan, 1968</ref> Tarix fanlari doktori, professor R. G. Mukminova oʻzbeklarning etnik ismini [[Oʻzbekxon Sulton Muhammad|Oʻzbek xon]] nomi bilan bogʻlashga qarshi qoʻshimcha dalillar keltirgan. Sharofiddin Ali Yazdiy Oʻzbek xon davridan ancha oldin 1289-yilgi voqealar haqida xabar berib, [[Tabriz]] viloyatidagi oʻzbek qoʻshinlarining yurishini eslatib oʻtadi.<ref>Istoriia narodov Uzbekistana, III, Toshkent, 1993, 39-bet</ref> Boshqa tarixchilarning fikricha, XIV asrning 60chi yillarida, [[Dashti qipchoq]] hududida oʻzbeklar deb nomlangan koʻchmanchi turkiy qabilalarining ittifoqi tuzildi. XIV asrning 60-yillarida „oʻzbek“ etnonimi sharqiy Dashti-Qipchoqning butun turkiy aholisi uchun jamoaviy nomga aylandi. „Oʻzbek“ etnonimi Amir Temur davrida Movarounnahrga kirib kelgan. Buyuk shoir Alisher Navoiy (1441—1501) yozgan asarlarida „oʻzbek“ etnonimini Xuroson va Movarounnahrda tilga olgan.<ref>Alisher Navoiy. Mukammal asarlar toʻplami. Yigirma tomlik. Oʻn birinchi tom. Xamsa. Saddi Iskandariy. — Toshkent, 1993. 189 bet</ref> Shohu toju xilʼatekim, men tomosha qilgʻali, Uzbakim boshida qalpoq, egnida shirdogʻi bas.<ref>Alisher Navoi, Mukammal asarlar tuplami. 3 jild. Toshkent, 1988</ref> Mazmuni: Shoh toj va xilʼatli men tomosha qilamanmi, menga boshiga qalpoq (doʻppi), egniga yaktak kiygan oʻzbegimning oʻzi boʻlsa bas [[Fayl:1730 C. Homann Map of Asia - Geographicus - Asiae-homann-1730.jpg|Osiyo xaritasida oʻzbeklar yurti Buxoro tasvirlangan. Nemis xaritashunosi Johann Baptist Homann [[1730-yil]]|thumb|right|400 px]] Oʻzbeklar etnik tarixida <nowiki>XV</nowiki> asr oxiri <nowiki>XVI</nowiki> asrlar ham muhim davr hisoblanadi. Ushbu bosqichda Oʻrta Osiyoga [[mangʻit]], [[qoʻngʻirot]], [[nayman]], [[nukus]], [[uygʻur]], [[qiyot]], [[olchin]], [[saroy]], [[qatagʻon]], [[qushchi]], [[doʻrmon]], [[kenagas]], [[qirq]], [[yuz]], [[ming]], [[bahrin]] va boshqalar [[Dashti Qipchoq]] oʻzbek etnik guruhlarining navbatdagi toʻlqini kirib keldi va mahalliy oʻtroq xalq bilan aralashdi. Natijada Movarounnahr aholisining etnik qiyofasida ularning alomatlari faollashgan. [[Fayl:A heavily armed Uzbek, Safavid Iran, mid 16th century.jpg|thumb|Oʻzbek askarining portreti, 1557—1564-yillar<ref>[http://www.christies.com/LotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=5358801 A HEAVILY ARMED UZBEK. SAFAVID IRAN, MID 16TH CENTURY]</ref>]] Dashti Qipchoqdan 2 daryo (Amudaryo va Sirdaryo) oraligʻi va Xorazmga kelib oʻrnashgan etnik guruhlar „oʻzbek“ nomi ostida mahalliy aholi etnik rang-barangligini birmuncha koʻpaytirgan boʻlsalar hamki, lekin uning etnik tarkibini tubdan oʻzgartirib yubormagan. Ushbu etnoslar shakllangan oʻzbek xalqining tarkibiga kelib qoʻshilgan navbatdagi etnik komponent edi, xolos. Ular Movarounnahr va Xorazm aholisining turmush tarziga, anʼanalariga, [[madaniyat]]iga, xoʻjalik faoliyatiga sezilarli taʼsir koʻrsatgan yangi tipdagi madaniy qatlam hosil qilgan. Ayniqsa, Zarafshon vodiysi va Oʻzbekistonning janubiy mintaqalari aholisi orasida bu nisbat kuchli seziladi. Mahalliy aholiga ular „oʻzbek“ nomini berishgan va bu nom Movarounnahr va unga qoʻshni viloyatlar aholisi uchun rasmiy ravishda umumiy nom boʻlib qolgan. Oʻz oʻrnida aytib oʻtish lozimki, oʻzbek etnonimining kelib chiqishi boʻyicha fanda yakdil fikr mavjud emas. Ayrim mualliflar (G.Vamberi, G.Xovors, M. P. Pelo) Dashti Qipchoqda koʻchib yurgan turk-moʻgʻul qabilalarning bir qismi oʻzlarini erkin tutganliklari sababli „oʻzbek“, yaʼni „oʻz-oʻziga bek“ deb atagan desalar, boshqalar (P. P. Ivanov, A.Yu. Yakubovskiy, Xilda Xrsxem) „oʻzbek“ etnonimini [[Oltin Oʻrda]] xoni [[Oʻzbekxon Sulton Muhammad]] (<nowiki>XIV</nowiki> asr) nomi bilan bogʻlaydi, boshqa yana bir guruh olimlar esa (V. V. Grigoryev, A. A. Semyonov va boshqa Ahmedovlar) oʻzbek nomi Oq Oʻrda (Dashti Qipchoqning sharqiy qismi)da koʻchib yurgan turkmoʻgʻul qabilalariga taalluqli boʻlgan degan fikrni bildiradilar. [[Fayl:1753 Vaugondy Map of Persia, Arabia and Turkey - Geographicus - TurkeyArabiaPersia-vaugondy-1753.jpg|Didier Robert de Vaugondy tomoidan 1753-yilda tuzilgan xaritada oʻzbeklar nomi qayd etilgan|thumb|left|500 px]] Temuriylar saltanati oʻrnida dastlab <nowiki>XVI</nowiki> asr boshlarida vujudga kelgan [[Buxoro amirligi|Buxoro]] va [[Xiva xonligi|Xiva xonliklari]], <nowiki>XVIII</nowiki> asr boshlaridan [[Qoʻqon xonligi]]ning vujudga kelishi natijasida yagona tarixiy makonda yashagan xalqlar siyosiy jihatdan turli davlatlar tasarrufiga tushib qolgan boʻlsada, bu holat oʻzbek elati birligiga jiddiy putur yetkaza olmagan. Siyosiy chegaralar boʻlishiga qaramasdan 3 davlat tarkibidagi aholi oʻzaro doimiy etnik, iqtisodiy va madaniy aloqada boʻlib kelganlar. == Oʻzbeklarning 92 urugʻi == Tarixiy manbalarda keltirilgan 92 [[oʻzbek urugʻlari]] nafaqat Oʻzbekiston hududida, balki butun Oʻrta Osiyo hududlarida tarqalgan. Bu 92 [[oʻzbek urugʻlari]]ga moʻgʻullar istilosidan oldingi va istilo davrida hamda [[shayboniylar]] davrida kelgan etnik guruhlar ham kiradi<ref>{{Citation |year= |title=Oʻzbek urugʻlari |url=https://qulnoma.wordpress.com/2010/07/05/o%E2%80%99zbek-urug%E2%80%98lari-e-tarix-uz/ |access-date=26-dekabr 2013-yil |archivedate=23-dekabr 2014-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141223130051/https://qulnoma.wordpress.com/2010/07/05/o%E2%80%99zbek-urug%E2%80%98lari-e-tarix-uz/ }}</ref>. Shuningdek, Oʻrta Osiyoda qadimdan yashab kelayotgan chigʻil, yagʻmo, usun, tuxsi, xalach va boshqalar turkiy etnik guruhlar ham 92 oʻzbek elati tarkibiga kirgan<ref>Sultanov T. Kochevie plemena Priaralya v XV—XVII vv.// Voprosi etnicheskoy i sotsialnoy istorii. M., 1982</ref>. == Oʻzbek millatining shakllanishi == Oʻrta Osiyo xalqlarining <nowiki>XIX</nowiki> asr 2-yarmi — <nowiki>XX</nowiki> asr boshlaridagi tarixiy taqdiri va taraqqiyot bosqichlari chor Rossiyasining mustamlakachiligi davri bilan bogʻliq. Tarixchi M.Vaxobovning taʼkidlashicha, oʻzbeklar millat sifatida <nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida, yaʼni kapitalistik munosabatlarning mintaqaga kirib borishi bilan shakllana boshlagan.<ref>Vakhabov M. G. Formirovaniye uzbekskoy sotsialisticheskoy natsii. T.,1961.</ref> 19 asrning ikkinchi yarmida oʻzbek millatining shakllanish jarayoni boshlandi, bu modernizatsiya, jadidchilik va axborot aloqalarining kuchayishi, millat haqidagi yangi gʻoyalarning paydo boʻlishida namoyon boʻldi. Turkistonning islohotchi maʼrifatchilari jadidlar millat gʻoyasining yorqin soʻzlovchilariga aylanishdi. Jadidlarning eng koʻzga koʻringanlaridan biri [[Behbudiy]] edi. Behbudiy oʻz asarlarida turkiy til atamasini oʻzbek tilining sinonimi sifatida ishlatgan va „oʻzbek tilida Turkiston aholisining aksariyati gapiradi“ deb taʼkidlagan.<ref>Behbudi Mahmudxoʻja, Ikki emas, balki toʻrtta til kerak // Behbudi Mahmudxoʻja, Tanlangan asarlar. Qayta koʻrib chiqilgan va toʻldirilgan 2-nashr. Toshkent: Manaviyat, 1999, 150-bet</ref> Turkchilik gʻoyalari samarqandlik jadid hoji Muin Shukrullaevga (1883—1942) taʼsir koʻrsatdi, u <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida oʻzini Turkiston turki deb xisoblagan, „turkiy til“ va „oʻzbek tili“ atamalarini sinonim sifatida ishlatgan.<ref>Hoji Muin, Tanlangan asarlar. 2-nashr. Tayorlovchilar: B. Doʻstqoraev, N. Namozova. Toshkent: 2010, 66-109-betlar</ref> Keyinchalik mintaqada Sovet hokimiyatining oʻrnatilishi bilan Oʻrta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish oʻtkazilib, 5 ta milliy respublikalar tashkil etildi. Shu bilan shakllangan elatlar taraqqiy etayotgan tarixiy makon sunʼiy ravishda boʻlib yuborildi. Mintaqa xalqlarining assimilyatsiya, [[konsolidatsiya]] jarayonlariga jiddiy taʼsir oʻtkazilishi va keyinchalik „sovet xalqi“ nomli yagona etnik birlikni yaratish haqidagi nazariyani amalga oshirilishi borasidagi olib borilgan siyosat ham oʻzbeklarning milliy etnik qiyofasiga, mentalitetiga raxna sola olmadi<ref>Steven Sabol, The creation of Soviet Central Asia. The 1924 national delimitation. Central Asian survey, 14, 1995, P.234.</ref>. Diktator [[Iosif Stalin]] sotsialistik davlatlar millatlar sifatida burjua tuzumi homiyligida emas, balki Sovet hokimiyati homiyligida shakllangan deb hisoblar edi.<ref>I. V. Stalin, Sochineniya, t. 7, Moskva, 1952, s. 135</ref> Stalin barcha sotsialistik millatlar istisnosiz Sovet Ittifoqi davrida shakllangan deb hisoblar edi. <nowiki>XXI</nowiki> asrda sotsiolog Alisher Ilxamov Stalinning ushbu gʻoyasini qoʻllab-quvvatladi va oʻzbeklar Sovet hokimiyati davrida millat sifatida shakllanganligini taʼkidladi.<ref>Ilkhamov, A. Etnicheskiy atlas Uzbekistana. Tashkent, 2002. 288 bet.</ref> == Xoʻjaligi == Oʻzbek xalqining rivojlanish jarayoni Oʻzbekiston mustaqillikka erishgan sanadan boshlab yangicha mazmun kasb etdi. Tarixiy tomirlaridan kuch olgan oʻzbek milliy madaniyati, tafakkuri, urf-odatlari, turmush tarzi oʻziga xos uygʻonish va yangilanish padlasiga qadam qoʻydi. Oʻzbeklarning moddiy va maʼnaviy madaniyati oʻziga xos va boydir. Uning eng yaxshi tomonlari anʼanaga aylanib, hozirgacha saqlanib kelmoqda. Oʻzbeklarning qadimiy ajdodlari tabiiy sharoitdan kelib chiqib sugʻorma [[dehqonchilik]], [[chorvachilik]], [[hunarmandchilik]] kabi oʻziga xos xoʻjalik-madaniy tiplarni yaratganlar. Xoʻjalik-madaniy tiplarning ushbu yoʻnalishlari, oʻz navbatida, tevarak-atrofdagi tabiiy muhit bilangina emas, balki muayyan etnoslarning ijtimoiy-iqtisodiy rivoji darajasi bilan ham belgilanadi. Oʻzbeklarning koʻp qirrali dehqonchilik anʼanalari asrlar osha toʻplangan tajribaga tayanadi. === Dehqonchilik === Dehqonchilik — oʻzbeklarning qadimiy mashgʻulotlaridan biridir. Ming yillar davomida dehqonchilik xoʻjaligini yuritish borasida koʻplab tajriba va usullar hamda fenologik (oʻsimliklar va hayvonot dunyosidagi mavsumiy oʻzgarishlar) kuzatishlar toʻplangan. Dehqonchilik borasidagi tajribalari uzluksiz holda ajdodlardan avlodlarga oʻtib bordi. Yogʻingarchilikning kam boʻlishi, issiq havo iqlimi Oʻzbekiston hududida murakkab sugʻorish tizimi vositasida mahsuldor sugʻorma dehqonchilikning keng tarqalishiga olib keldi. Ilmiy tadqiqotlardan koʻrinadiki, sugʻorma dehqonchilik miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asrda Xorazm, Zarafshon vohalari hamda Fargʻona vodiysida magistral kanallar qurish, har xil suv bogʻlash, taqsimlash va suv chiqarish inshootlarini barpo qilish orqali rivojlangan. Oʻzbek dehqonlari [[arpa]], [[bugʻdoy]], [[tariq]], [[noʻxat]], [[yasmiq]], [[sabzi]], [[paxta]], [[bodom]], [[oʻrik]], [[zigʻirpoya]], [[bugʻdoy]] kabi ziroatchilik mahsulotlarini qadimdanoq yetishtirganlar. Sugʻorma dehqonchilik xoʻjaliklari, asosan, qadimiy vohalarda Xorazm, Buxoro, Samarqand, Toshkent vohalarida, Qashqadaryo va Surxondaryo havzalarida, Fargʻona vodiysida joylashgan. Toshkent vohasi, Fargʻona va Zarafshon vodiysi, Qashqadaryo va Surxondaryo togʻ etagi mintaqasida, asosan, bahorgi ekinlar yetishtirilgan. Mahalliy dehqonlar madaniy-etnik anʼanalar asosida [[dalachilik]], [[polizchilik]] va bogʻdorchilik sohalarida turli usul va yoʻllarni ishlab chiqqanlar. Koʻp asrlar davomida turli chorvador etnik guruhlarning oʻtroqlashuvi natijasida ular mahalliy aholidan dehqonchilik tajribalarini oʻzlashtirdilar va oʻzlarining etnik va madaniy xoʻjalik xususiyatlari bilan oʻziga xos tarzda dehqonchilik bilan shugʻullanganlar. Shu asosda dehqonchilikning 2 turini ajratib koʻrsatish mumkin: sunʼiy sugʻorishga asoslangan intensiv dehqonchilik xoʻjaligi; asosan, chorvachilik bilan qoʻshib olib boriluvchi ekstensiv lalmikor dehqonchilik xoʻjaligi. === Chorvachiligi === Oʻzbeklar xoʻjalik faoliyatining asosiy va qadimiy turlaridan biri — chorvachilikdir. Boshqa mintaqalar aholisining chorvachiligi bilan koʻpgina oʻxshash jihatlari boʻlsada, oʻzbek etnik guruhlarining har birida uy hayvonlarini boqishda oʻziga xos usul va jihatlari boʻlgan. Shu bilan birgalikda, hatto bir elat istiqomat qiladigan hududda ham chorvachilik xoʻjaligini yuritishdagi tabiiy-geografik sharoitlardan kelib chiqib hamda qoʻshni xalqlarning taʼsiri yoki ijtimoiy-iqtisodiy sabablar natijasida xilma-xil usullardan foydalanganlar. Odatda, oʻtroq aholida chorva boqish qoʻra yoki qoʻrayaylov tizimi, yarim oʻtroq aholida haydovyaylov tizimi, koʻchmanchi aholida haydov tizimi ustun turgan. Oʻ. uchun <nowiki>XX</nowiki> asr boshlariga qadar chorvachilikning qoʻrayaylov va haydovyaylov tizimi ustuvor boʻlgan. [[Qoʻy]], [[echki]] va boshqalar chorva hayvonlari chorvachilik xoʻjaligining asosini tashkil qilgan. Oʻzbek chorvachiligida qoʻylarning „hisori“, „qorakoʻl“ nasllarini boqishga ayniqsa koʻp eʼtibor qaratilgan. Qoʻychilik, asosan, sotishga moʻljallangan. Qoʻy juni ham bozorga chiqarilgan. Jaydari qoramollardan hoʻkiz alohida goʻsht uchun va ish kuchi sifatida parvarish qilingan. Oʻzbeklarda qadimgi davrlardan yilqichilik juda rivojlangan. Mahalliy aholi, ayniqsa, laqay, qorabayir zotli otlarni parvarish qilganlar. Dasht zonasida yashovchi oʻzbeklar tuyachilik bilan ham shugʻullanishgan. == Hunarmandchilik == Hunarmandchilik oʻzbeklar orasida qadimdan keng rivojlanganligi arxeologik tadqiqotlardan maʼlum. Hunarmandchilikning rivoji shaharlarning nafaqat iqtisodiy va ijtimoiy, balki siyosiy va madaniy markazlarga aylana boshlaganligi bilan chambarchas bogʻliqdir. Oʻzbek hunarmandlari koʻplab [[teri]] va jundan, [[yogʻoch]] va [[metall]]dan, xilma-xil buyumlar yasab, [[paxta]] va [[ipak]]dan turli matolar toʻqib, kiyim-kechaklarni bozorlarda sotishgan. Oʻzbek hunarmandchiligining [[temirchilik]], [[degrezlik]], [[misgarlik]], [[zargarlik]], [[duradgorlik]], [[aravasozlik]], yogʻoch oʻymakorligi, ganchkorlik, marmar oʻymakorligi, [[kulolchilik]] kabi keng tarqalgan tarmoqlari hamda toʻqimachilik, ipakchilik, kashtadoʻzlik, zardoʻzlik, doʻppidoʻzlik kabi uyroʻzgʻor kasbkorliklari taraqqiy etgan. == Meʼmorchilik == [[Tasvir:Mir-i Arab.JPG|thumb|right|[[Mir Arab madrasasi]]. Shayboniylar davri, 1530-chi yillar]] Oʻzbeklarning anʼanaviy turar joylari qadimdan oʻzigʻa xos boʻlib, ular yashagan mintaqaning tabiiy-geografik sharoiti bilan bogʻliq boʻlgan. Turar joylar barpo etishda qurilish konstruksiyasi va uslubi, rejasi va bezaklari bilan [[Fargʻona]], [[Buxoro]], [[Xiva]] va [[Shahrisabz]] meʼmorlik yoʻnalishlari mashhur boʻlib kelgan. Uy-joy qurilishida oʻzbeklarda qadimiy uylar, odatda, koʻcha va qoʻshni tomoni devor bilan oʻralgan hovlilardan iborat boʻlgan. Barcha turar joy va xoʻjalik xonalarining derazalari ichkari tomonga qaratilgan. Hovli 2 qismga — bolalar va ayollar uchun ichkari hovli hamda nomahram erkaklar va mehmonlar uchun mehmonxona tarzida hashamatli xonalardan iborat tashqari hovliga boʻlingan. Hunarmandlarning uylarida [[doʻkon]] va shogirdlar yashaydigan xonalar ham tashqarida joylashgan. Eng koʻp tarqalgan 2 xonali uy variantlaridan biri sifatida dahliz va katta uydan iborat boʻlgan uylarni koʻrsatish mumkin. Bunday uy-joylar, odatda, oldi aivonli va ayvonsiz qilib qurilgan. Aholi oʻrtasida anʼanaviy paxsa va sinchli uylar bilan birga gʻishtli uylar va ularni naqshinkor ganchli bezaklar bilan qurish ham mavjud boʻlgan. Oʻzbeklarda doimiy uy-joylar <nowiki>X</nowiki> asrga qadar, asosan, tosh, paxsa yoki xom gʻishtdan qurilgan. Loy asosiy qurilish materiali hisoblangan. Pishgan gʻisht qadimdan qoʻllanilib kelinsada, keng miqyosda undan uyjoy qurish <nowiki>IX</nowiki> asrdan boshlandi. Buxoro va Xivada hovli eshiklariga [[jez]] yoki [[temir]]dan yasalgan bolgʻa yoki halqasimon boldoq osilgan. Eski tipdagi uylarning xonalari va derazalari ayvonga qaragan. Eshiklar ichkariga, darchalar tashqariga ochilgan. Deraza yoki eshikning yuqori qismiga yorugʻlik tushadigan tuynuk qoʻyilgan va unga yogʻoch yoki ganchdan yasalgan panjara oʻrnatilgan. Uyga kiradigan joyda eshik oldida toʻgʻri burchakli peshtoq (poygak) boʻlib, unga poyabzal yechib qoʻyilgan. Eshik oldidagi burchakda suv quyiladigan (oqizadigan) maxsus joy (obrez, adan, tashnob) joylashgan boʻlib, unga Buxoro va Samarqandda marmar tosh, Fargʻona vodiysida va Toshkentda [[pishiq gʻisht]], Xivada maxsus [[sopol]] terilgan. Odatda, uylarning tarhi oila aʼzolarining soniga qarab bir necha uy (xona), dahliz va ayvondan iborat boʻlgan. Hovlida esa xoʻjalik uchun [[omborxona]], [[hojatxona]] va [[molxona]] boʻlgan. Shaharlarda yoki aholi zich joylashgan qishloqlarda mehmonxona, odatda, 2-qavatda — boloxonada joylashgan. Ayniqsa, Toshkent, Buxoro, Samarqand va Urgut shahrilarida juda shinam mehmonxonalar qurilgan. Bu kabi mehmonxonalardan toʻy hashamlarda, motam marosimlarida ham keng foydalanilgan. Bundan tashqari, qish paytlari mehmonxonalarda mahalla erkaklari toʻplanishib gapgashtaklar oʻtkazganlar. Hozirgi kunga kelib zamonaviy uylarning qurilishi ancha takomillashgan boʻlib, uylarning qurilishidagi milliy anʼanalar zamonaviy koʻrinishlar bilan oʻzaro uygʻunlashgan. Bugungi uylar muayyan reja asosida turli qulayliklar bilan qurilmoqda<ref>Jilina A. N.. Tomina T. N., Narodi Sredney Azii. Traditsionnoe jiliщe narodov Sredney Azii (XIX — nachalo XX v. Osedlo-zemledelcheskie rayoni). M.,1993</ref>. == Milliy kiyimlari == [[Fayl:Uzbek in traditional costume.jpg|Milliy kiyimdagi oʻzbek yigiti (1845—1847)|thumb|right|150px]] Oʻzbeklarning milliy kiyimlari ham koʻp asrlik tarixga ega boʻlib, anʼanaviy turmush tarzi, tabiiy-geografik muhit va xoʻjalik madaniy anʼanalar bilan bogʻliq boʻlgan. Oʻzbeklarda asosiy milliy kiyimlar: erkaklarda oq yoki malla boʻzdan tikilgan [[koʻylak]], [[yaktak]], [[toʻn]], [[belbogʻ]], [[salla]], [[maxsi]], [[kavush]], [[etik]]; ayollarda — [[roʻmol]], keng koʻylak, uzun [[lozim]], [[nimcha]], [[kaltacha]], maxsi, kavush. Bosh kiyimlardan — [[doʻppi]], kuloh, islomiyat davridan boshlab uning ustidan salla oʻralgan, aslzodalarning bosh kiyimlari zarli va [[kumush]] [[ip]]lar bilan bezatilgan, peshona qismiga turli [[olmos]], qimmatbaho toshlardan yasalgan toʻgʻnogʻichlar qadalgan. [[Qish]] faslida kuloh yoki badavlat kishilar moʻynali telpaklar kiyishgan. Oʻzbeklar orasida eng koʻp tarqalgan yengil bosh kiyimi doʻppidir. [[Doʻppi]], asosan, [[baxmal]], sidirgʻa shoyi, satin qabi matolarga ip, ipak, zar bilan kashta tikib tayyorlangan. Oʻzbekistonda [[Chust]], [[Margʻilon]], [[Qoʻqon]], [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Buxoro]], [[Boysun]], [[Shahrisabz]] doʻppilari keng tarqalgan. Toshkent doʻppisi sidirgʻa koʻk baxmalga tikilgan. Oyoq kiyimlari tag charmi yumshoq boʻlgan uzun, qoʻnjli, poshnasiz, kavush bilan kiyiladigan maxsi, oʻziga toʻq odamlar orasida esa uch qismi qayrilgan baland poshnali etik kiyish urf boʻlgan. Ayollar bosh kiyim sifatida, asosan, roʻmol oʻragan. Yoshi va mavqeiga, oilaviy ahvoliga qarab doka roʻmol, shol roʻmol, gʻijim roʻmol va boshqalar xil roʻmollar oʻralgan (oʻralish usuli ham turlicha boʻlgan). Qizlar uchun qulay bosh kiyimi doʻppi hisoblangan. Toshkentda iroqi chorgul, Samarqandda yoʻrmadoʻzi, [[Andijon]]da munchoq gulli, Buxoroda zardoʻzi, [[Qashqadaryo]], [[Surxondaryo]]da iroqi doʻppilar mashhur. Bosh kiyimlar ustidan chiroyli naqshlar bilan bezatilgan tilla qoshlar, boʻyinga boʻyintumor, zebigardon, qoʻlga [[bilaguzuk]], [[uzuk]], burunga buloqi va boshqalar taqinchoqlar taqilgan. Ayollar odmi gaz mollardan tikilgan qomatga yopishib, koʻylak etagidan bir oz yuqoriroq turadigan avraastarli paxtalik choponlar ham kiyishgan. <nowiki>XIX</nowiki> asrning 80-yillarigacha kiyimlar toʻgʻri bichimli shaklni saqlagan. Kiyim shakllarining yoʻlyoʻl, sidirgʻa va gulli mahalliy matolardan tayyorlangan, oldi, etagi, yeng uchi, yoqasi gulli jiyak bilan hoshiyalangan koʻrinishlari keng urf boʻlgan. <nowiki>XIX</nowiki> asrning 20—30-yillarida kiyim bichimi oʻzaro bir-biriga yaqin boʻlgan 2 yoʻnalishda oʻzgarib bordi. <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlaridan boshlab oʻzbeklar oʻrtasida [[yevropa]]cha kiyimlarni kiyish urfga kirdi. Milliy kiyimga yevropaliklar kiyimi xususiyatlarining kiritilishi milliy koʻylakni shim bilan ayollar koʻylaklarini nimcha bilan kiyilishiga olib keldi. Bu tarixan hayot sharoitining oʻzgarishi va ommaviy sanoat ishlab chiqarishining hunarmandchilikdan ustunligi tufayli sodir boʻldi. Milliy bichimdagi kiyimlar qomatga qarab tikila boshlandi, ayol koʻylaklari torayib va kaltalashib bordi, oldinroq yuzaga kelgan koketkali (koʻkrak burma) va qaytarma yoqali koʻylaklar hayotga muqim kirib bordi, yengi kaltalashdi. <nowiki>XX</nowiki> asrning 50—60-yillaridan boshlab erkaklar kiyimini toʻgʻri yelkali qomatga moslangan pidjak, keng shimlar, ayollar koʻylagini toʻgʻri yelkali erkin kesma lif, etakka tomon kengaygan yubka kiyish rasm boʻla boshlagan. Biroq, oʻzbeklar orasida yevropacha kiyimlar bilan birga milliy kiyim ham urfdan qolmadi. Uning oʻziga xosligi shaklida va milliy mato koloritida namoyon boʻldi. Bu jihatdan ayollarning keng yozgi koʻylagi va erkaklar yaktagi diqqatga sazovor. Keksa odamlar orasida toʻnning kundalik kiyim sifatida saqlanib qolishi anʼanaviy tus oldi. == Taomlari == [[Fayl:Uzbek Manti (bright).jpg|Anʼanaviy palov va manti|thumb|right|200 px]] Oʻzbeklarning taom tayyorlash anʼanasi va madaniyati koʻp asrlik tarixga ega boʻlib, milliy taomlarni tayyorlashda azaldan turli xil [[goʻsht]], oʻsimlik mahsulotlaridan keng foydalanganlar. Oʻzbeklar kundalik ovqat sifatida [[bugʻdoy]], [[arpa]], [[guruch]], [[noʻxat]], [[mosh]], [[zigʻir]], [[kunjut]] kabi don, [[sabzi]], [[piyoz]], [[sholgʻom]] kabi sabzavotlar, [[qovun]], [[tarvuz]] kabi poliz mahsulotlarini keng isteʼmol qilganlar. Azaldan milliy taomlarni tayyorlash uchun chorva — [[qoʻy]], [[qoramol]], echki yogʻlari, kunjut, zigʻir va sariyogʻ (sut mahsulotlaridan olingan), paxta yogʻi ishlatilib kelinadi. Ovqatlanishda, ayniqsa shaharliklarning asosiy taomlari sut mahsulotlaridan: [[qatiq]], [[suzma]], [[tvorog]] yoki [[chakki]] (zardobi olingan qatiq), [[qaymoq]] va boshqalardan iborat. Taomga juda koʻp [[zira]] va zirk ishlatiladi. Goʻshtli, sabzavot va yormali quyuq taomlar zaʼfaron, kashnich qoʻshib tayyorlanadi. Umuman, oʻzbek milliy taomlari oʻzining lazzatliligi, kaloriyaliligi va servitaminligi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, [[palov]], [[norin]], [[shoʻrva]], [[kabob]], [[mastava]], [[shavla]], [[moshxoʻrda]], [[moshkichiri]], [[chuchvara]], [[shilpildoq]] va boshqalar keng tarqalgan. Baʼzi quyuq taomlar (palov) tayyorlashning oʻnlab usullari mavjud. [[Norin]] tayyorlash ham oʻzbek pazandachiligida alohida oʻrin tutadi. Buxoro, Samarqand va Toshkent viloyatlarida [[non]] yopishda kunjut, arpabodiyon, sedanani keng qoʻllaydilar. == Dini == Oʻzbeklarning Oʻrta Osiyoda yashagan qadimiy ajdodlari [[tangrichilik]], [[shomonlik]], [[zardushtiylik]], [[buddaviylik]], [[moniylik]] kabi dinlarga eʼtiqod qilganlar. Bu diniy eʼtiqodlarning ayrimlari Oʻrta Osiyoda [[islom dini]] yoyilgunicha (<nowiki>VIII</nowiki> asrgacha) saqlangan. Hozir aksariyat oʻzbeklarning dini islom dini boʻlib, uning [[sunniylik]] mazhabi Oʻzbekiston hududida <nowiki>X</nowiki> asrdan soʻng hukmron mavqega ega boʻlgan. [[Fayl:Мемориальный комплекс Аль-Бухари 05.JPG|thumb|Imom al-Buxoriy maqbarasi, Samarqand yaqiniga]] == Urf-odatlari == [[Fayl:1989 CPA 6116.jpg|thumb|right|250px|Sovet markasida oʻzbek cholgʻu asboblari]] Oʻzbeklarning urf-odatlari, marosimlari va bayramlari rangbarang hamda oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlib, bir necha ming yillar mobaynida shakllanib kelgan. Anʼanaviy urf-odatlar va marosimlar oʻzbek xalqining etnogenezida ishtirok etgan [[dehqonchilik]] va [[chorvachilik]] bilan shugʻullangan [[voha]] va [[choʻl]] aholisiga xos elementlarni oʻziga singdirgan turli qabila va etnik guruhlarning etnomadaniy tajribalarining murakkab qoʻshilishi jarayonida shakllangan. Masalan, bola tugʻilishi (chilla, beshik kerti), sunnat toʻyi, nikoh va motam marosimlarida Oʻrta Osiyo xalqlariga xos umumiy oʻxshashliklar mavjud. Oʻzbeklarda jamoa munosabatlariga oid urf-odatlarni shaharda mahalla, qishloqda qishloq jamoasi aks ettirgan, ularning faoliyatida erkaklar va bolalar qatnashgan. Oʻtmishda barcha udumlar, marosimlar qishloq va shaharda mahalla jamoalarining tashabbusi bilan oʻtkazilgan. Jumladan hashar keng tarqalgan. [[Hashar]]ning bir necha turi mavjud: jamoa ishlarini bajarishda, qoʻni-qoʻshnichilik va qavm-qarindoshlik doirasida oʻtkaziladigan hashar va boshqalar Jamoa hashari bilan uyjoy, koʻprik qurish va taʼmirlash, ariq-zovurlar qazish, ularni loyqadan tozalab turish; [[masjid]] qurish va taʼmirlash, mozorlarni tozalash va boshqalar ishlar bajarilgan. Yoshlarni odob-axloq ruhida tarbiyalashda jamoaning oʻrni ham katta boʻlgan. Jamoaning har bir aʼzosi mehmondorchilik, maʼraka va boshqalar jamoat joylarida yoshi va mavqeiga qarab joy egallagan. Oʻzbeklarning jamoa marosimlariga [[Navroʻz]] bayrami. mehrjon sayli, lola sayli, qizil gul sayli, Roʻza hayiti (Iyd al-Fitr), [[Qurbon hayiti]] (Iyd al-Adho), [[sumalak]] sayli va boshqalar, ularni oʻtkazish bilan bogʻliq xalq odatlari, rasmrusumlari kiradi. Har bir bayram oʻz tarixiga ega boʻlib, u xalq ijodiy mehnati va hayot sharoiti bilan chambarchas bogʻliq. Oʻzbek xalqi orasida eng keng tarqalgan, milliy tusga ega boʻlgan urf-odatlardan mavsumiy marosimlar diqqatga sazovordir. Ayrim tadqiqotchilarning fikricha, oʻzbek mavsumiy marosimlarini quyidagi turkumlarga tasnif etish mumkin: # [[Qish]]da oʻtkaziladigan [[gapgashtak]], [[yasayusun]] kabilar; # [[Bahor]]gi marosimlar — [[Сабантуй]], [[shoxmoylar]] (qoʻsh chiqarish), lola yoki qizil gul sayli, loy tutish, sust xotin kabilar; # [[Yoz]]gi marosimlardan qovun sayli, choy momo va hokazo.; # [[Kuz]]gi marosimlar — hosil yigʻimi bilan bogʻliq mehrjon, oblobaraka, shamol chaqirish, uzum sayli kabilar. Sovetlar hukmronligi davrida amaldagi mafkuraga muvofiq, bir qancha marosimlar, jumladan, „komsomol toʻyi“, „qizil toʻy“, Oktyabr (7-noyabr) bayrami, Sovet Armiyasi kuni, Sovet konstitutsiyasi kuni, „Paxta bayrami“ va boshqalar joriy etildi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, bu bayramlarning koʻpchiligi oʻz-oʻzidan barham topdi, lekin joriy taqvim bilan bogʻliq umumbashariy bayramlardan 1-yanvar — [[Yangi yil]] kuni, 8-mart — [[xalqaro xotin-qizlar kuni]] saqlab qolindi. Ayni vaqtda, mustaqil Oʻzbekiston Respublikasida yangi xalq bayramlari taʼsis etildi: 1-sentyabr — Mustaqillik kuni, 8-dekabr — Respublika Konstitutsiyasi qabul qilingan kun, 9-May — Xotira va qadrlash kuni. Shuningdek, Roʻza va Qurbon hayitlari kuni, Navroʻz bayrami tiklandi va yangicha mazmun kashf etdi. == Jamoaviy turmush tarzi == Oʻzbeklar jamoaviy turmushi chuqur tarixiy ildizlariga ega. Bu tartibotning ibtidosi antik davrlarga borib taqaladi. Yozma va arxeologik manbalarda mintaqaning qadimiy shaharlari aholisi orasida jamoalar faoliyat koʻrsatganligi, faqat turmushdagina emas, balki ishlab chiqarishda ham jamoa asoslari mavjudligi qayd etilgan. Oʻrta asrlarda jamoa faqat jamoaviy asoslardagina sugʻorish tizimini tashkil etish va qoʻllab-quvvatlash, binobarin, dehqonchilik bilan shugʻullanish mumkin boʻlgan qishloq aholisi uchun ham, shuningdek, shahar aholisi uchun ham oʻzining ilgarigi ahamiyatini saqdab qolgan edi. Oʻz-oʻzini boshqaruvning tarixan tarkib topgan ushbu tizimi nafaqat birgalikda faoliyat olib borishgina boʻlmay, ayni vaqtda ijtimoiy hayotni tashkil etish, oila va turmush anʼanalarini, rasmrusumlarini xalqimiz turmush tarzining barcha tizimini saqlash va boyitishdan ham iborat boʻlgan. Yaqin vaqtlargacha, hududiy qoʻshnichilik jamoasi xalqimizda turli mintaqalarda turlicha nomlar bilan atalgan, chunonchi, „mahalla“, „guzar“, „masjid“, „jamoa“, „elat“. <nowiki>XX</nowiki> asrning 90-yillaridan respublikaning shahar va qishloqlarida hududiy qoʻshnichilik jamoasi yagona mahalla atamasi bilan yuritiladigan boʻldi. Zero, oʻz-oʻzini boshqarishning xalqimiz anʼanalari va qadriyatlariga juda mos boʻlgan ushbu usuli — mahallalar tizimi soʻnggi yillarda juda katta nufuzga ega boʻlib bormoqda. Hozirgi davrda oʻzbeklar zamonaviy kasbhunarni egallamoqdalar. [[Kompyuter]] va [[internet]]dan foydalanish oʻzbeklar hayotiga singib ketdi. Demokratik jarayonlar rivojlanmoqda. Milliy, madaniy qadriyatlarga eʼtibor kuchaymoqda. == Xorijdagi oʻzbeklar == [[Fayl: Sylvia Nasar - Flickr - Knight Foundation.jpg|thumb|left|150px| AQShdagi Kolumbiya universitetining professori Silviya Nazar]] [[Budapesht]]da (Vengriya) Yevropa fanlar akademiyasida ishlagan birinchi oʻzbek olimi [[Mullo Isʼhoq]] (1836—1892) edi. Hozir oʻzbeklar dunyoning 20 dan ortiq davlatida istiqomat qiladi. 20 asrda jahonga mashhur oʻzbeklar ichida AQShning Indiana universiteti professori [[Nazif Shahroniy]], Michigan universitetining professori [[Timur Kocaoğlu|Temur Xoja ogʻli]], Turkiya parlamenti deputati [[Ahat Andijon]], AQShdagi yozuvchi, [[Kolumbiya universiteti]]ning professori [[Silviya Nazar]]larni tilga oilsh mumkin. Silviya Nazarning „Ajoyib aql“ romani<ref>Nasar, Sylvia (1998). A Beautiful Mind. New York, NY: Simon & Schuster.</ref> asosida toʻrtta Oscar mukofotiga sazovor boʻlgan film suratga olindi. Ular orasida tarix fanlari doktori, birinchi oʻzbek antropologi Telman Xoʻjayov (1938—2022), fizika-matematika fanlari doktori, „Kurchatov instituti“ Tokamak milliy ilmiy-tadqiqot markazi Fizika instituti direktori, E. Azizov (1936—2015), tibbiyot fanlari doktori, Rossiya Fanlar akademiyasi, Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasi akademigi, Rossiya Immunologiya instituti direktori (1988—2014), Rossiya Federatsiyasi Davlat mukofoti sohibi, ikki marta Rossiya Federatsiyasi Hukumati mukofoti sohibi, Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi R. M. Xaitov (1944—2022). Aktyorlar ham Rossiyada yashaydi: Shuhrat Irgashev, Ravshana Kurkova, rejissyorlar: Elyor Ishmuhamedov, Rustam Hamdamov va boshqalar. [[Boymirza Hayit]] Mahmudmirza oʻgʻli (1917 — 2006) — Turkiston va Oʻrta Osiyo boʻyicha tarixchi va sharqshunos olim. U London universitetida assistent, Harvard, Anqaradagi Hajettepe, Istanbul universiteti va Istanbuldagi Marmara universitetlarida maʼruzachi boʻlib ishlagan.<ref>https://web.archive.org/web/20070928030312/http://www.pressbox.co.uk/detailed/Science/His_life_was_aimed_at_the_study_of_Turkestan_The_well-known_Uzbek_historian_Dr._Baymirza_Hayit_pass_88700.html </ref> Xorijdagi oʻzbek milliarderlari orasida [[Alisher Usmonov]] (Rossiya), [[Fattoh Shodiyev]] (Qozogʻiston), [[Iskandar Mahmudov]]larni (Rossiya) taʼkidlash mumkin. == Yana qarang == * [[Afgʻonistonlik oʻzbeklar]] * [[Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi oʻzbeklar]] * [[Pokistondagi oʻzbeklar]] * [[Rossiyalik oʻzbeklar]] * [[Tojikistonlik oʻzbeklar]] * [[Turkmanistonlik oʻzbeklar]] * [[Turkiyalik oʻzbeklar]] * [[Xitoylik oʻzbeklar]] * [[Qirgʻizistonlik oʻzbeklar]] * [[Qozogʻistonlik oʻzbeklar]] * [[Oʻzbek urugʻlari]] == Adabiyotlar == * Ahmedov B., Tarixdan saboqlar, T, 1995. * Ismoilov H., Anʼanaviy oʻzbek kiyimlari (Etnografik materiallar), T., 1978. * Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T., 2001. * Kadirova T. F., Arxitektura Uzbekistana, M., 1987. * Qoraboyev U., Oʻzbek xalq bayramlari, T., 2002. * Jabborov I., Oʻzbeklar anʼanaviy turmushi va madaniyati, T., 2004. * Oʻzbek pazandalik sanʼati, T., 2005. * Shaniyazov K.Sh., Ismailov X. I., Etnograficheskiye ocherki materialnoy kultury uzbekov kontsa XIX — nachala XX v., T., 1981. * Shoniyozov K., Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni, T., 2001. * Malikov A. „92 Uzbek Tribes“ in Official Discourses and the Oral Traditions from the sixteenth to nineteenth centuries. // Zolotoordynskoe obozrenie=Golden Horde Review. 2020, vol. 8, no. 3, pp.&nbsp;515–532. DOI: 10.22378/2313-6197.2020-8-3.515-532 * Sultanov T. I. Kochevye plemena Priaral’ya v XV–XVII vv. (voprosy etnicheskoy i sotsial’noy istorii) Moskva: Nauka, 1982. * Sultanov T. I. K istoriografii etnopoliticheskoy istorii ulusov Dzhuchi i Chagataya // Zolotoordynskoe obozrenie=Golden Horde Review. 2017, vol. 5, no. 1, pp.&nbsp;74–92. DOI: 10.22378/2313-6197.2017-5-1.74-92 * Yakubovskiy A.Yu., K voprosu ob etnogeneze uzbekskogo naroda. T., 1941. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{vikiiqtibos|Oʻzbek maqollari|Oʻzbeklar}} * [https://web.archive.org/web/20160511092816/http://mytashkent.uz/2016/05/06/istoriya-formirovaniya-uzbekskogo-naroda/ <small>Istoriya formirovaniya uzbekskogo naroda</small>] {{OʻzME}} {{Oʻzbeklar}} {{Turkiy xalqlar}} [[Turkum:Markaziy Osiyo xalqlari]] sizces6f1cxk7v38rmro3b20ehegv5n 6218727 6218618 2026-07-28T17:52:43Z ~2026-41916-54 293845 /* Milliy kiyimlari */ 6218727 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Uzbeks_of_20’s_century_and_modern_times.png|thumb|Oʻzbeklar]] {{Infobox Millat|group = Oʻzbeklar|image = <table border=0 align="center"> <tr> <td>[[Fayl:Stamps of Uzbekistan, 2007-37.jpg|90x105px]]</td> <td>[[Fayl:Shaybani.jpg|90x105px]]</td> <td>[[Fayl:Uzbek1994-PortraitUlughBeg-sheet-large.jpg|90x105px]]</td> <td> </td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Amir Temur]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Shayboniyxon|Muhammad Shayboniy]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Mirzo Ulug'bek]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Alisher Navoiy]]</small></td> </tr> <tr> <td><small>[[Fayl:Idealized portrait of Babur (1483-1530), painted in 1605-1615 in India (British Museum 1921,1011,0.3).jpg|90x105px]]</small></td> <td>[[Fayl:Hamza Niyazi.jpg|90x105px]]</td> <td>[[Fayl:Mirziyoyev cropped.jpg|90x105px]]</td> <td>[[Fayl:Alisher Usmanov podium 2013 Fencing WCH SMS-IN t204812.jpg|90x105px]]</td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Zahiriddin Muhammad Bobur|Bobur]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Hamza Hakimzoda Niyoziy|Hamza]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Shavkat Mirziyoyev]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Alisher Usmonov]]</small></td> </tr> <tr> <td></td> <td></td> <td><small>[[Fayl:Sharipov.jpg|90x105px]]</small></td> <td></td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Rahmonberdi Madazimov]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Oʻrinboy Rahmonov]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Solijon Sharipov]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab"></small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab"></small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab"></small></td> </tr> <tr> </tr> <tr> </table>|population = 40-50 million|region1 = {{flagcountry|Uzbekistan}}|pop1 = 35,000,000 (2026)|ref1 =<ref name=CIA-Uzbekistan>{{veb manbasi|author=|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html|title=Population: 12,661,637 (July 2013 est.) [Uzbeks = 50%]|publisher=[[The World Factbook]]|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10-iyun 2013-yil|archivedate=9-iyul 2016-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160709035649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160709035649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html |date=9-iyul 2016-yil }}</ref>|region2 = {{flagcountry|Afghanistan}}|pop2 = 8,500,000 (2026)|ref2 =<ref name=CIA-Afghanistan>{{veb manbasi|author=|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|title=Afghan Population: 38,108,077 (July 2013 est.) [Uzbeks =20%]|publisher=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10-iyun 2013-yil|archivedate=8-aprel 2014-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408080840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190106221921/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af |date=6-yanvar 2019-yil }}</ref>|region3 = {{flagcountry|Tajikistan}}|pop3 = 2,500,000 (2026)|ref3 =<ref name=CIA-Tajikistan>{{veb manbasi|author=|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html|title=Population: 2,910,041 (July 2013 est.) [Uzbeks = 19.3%]|publisher=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10-iyun 2013-yil|archivedate=31-mart 2001-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010331101740/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20010331101740/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html |date=31-mart 2001-yil }}</ref>|region4 = {{flagcountry|Kyrgyzstan}}|pop4 = 1,000.000 (2023)<ref>{{Veb manbasi|title="Statistical Yearbook of the Kyrgyz Republic – Publications Archive – Statistics of the Kyrgyz Republic"|url=https://www.stat.gov.kg/en/publications/statisticheskij-ezhegodnik-kyrgyzskoj-respubliki/|access-date=2024-02-28|archive-date=2024-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203144718/https://www.stat.kg/en/publications/statisticheskij-ezhegodnik-kyrgyzskoj-respubliki/|url-status=live}}</ref>|region5 = {{flagcountry|Kazakhstan}}|pop5 = 967,252 (2020)|ref5 =<ref name="Demogr2013">{{Veb manbasi |sarlavha=Agentstvo Respubliki Kazaxstan po statistike. Etnodemograficheskiy sbornik Respubliki Kazaxstan 2014. |url=http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 |qaralgan sana=2014-09-05 |arxivsana=2017-11-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171108091746/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 }}</ref>|region6 = {{flagcountry|Turkmenistan}}|pop6 = 1,200,000|ref6 =<ref name="Turk">Soglasno perepisyam naseleniya dolya uzbekov v naselenii Turkmenii vozrastala (1970 — 8,3 %, 1979 — 8,5 %, 1989 — 9,0 %, 1995 — 9,2 %). Odnako uje v 2001 g. prejniy prezident strani [[Ниязов, Сапармурат Атаевич|S. Niyazov]] nazval sifru [http://www.demoscope.ru/weekly/037/evro010.php vsego 3 % uzbekov]. Odnovremenno voznikli trudnosti s obyektivnoy otsenkoy chislennosti naseleniya Turkmenii: S.Niyazov prognoziroval 9 mln jiteley na 2009 g., togda kak [[Бюро переписи населения США|Byuro Perepisey SShA]] (chi dannie ispolzuet [[ЦРУ]]), schitaya ofitsialnie otsenki chislennosti naseleniya silno zavishennimi, prognozirovalo lish 4,9 mln jit. na etu je datu. OON otsenivaet chislennost naseleniya strani v 2009 g. v razmere 5,1 mln jit.[http://demoscope.ru/weekly/2010/0415/barom02.php#3]. Sovremennoe rukovodstvo Turkmenii do nastoyaщego vremeni ne opublikovalo inoy otsenki chislennosti naseleniya, odnako v predstavlennom Turkmeniey doklade dlya OON figuriruet sifra 5,4 mln jit. na kones 2006 g.([http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G08/156/64/PDF/G0815664.pdf?OpenElement Natsionalniy doklad, predstavlenniy v sootvetstvii s punktom 15 A) Prilojeniya k Rezolyutsii 5/1 Soveta po pravam cheloveka. Turkmenistan] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131002101928/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G08/156/64/PDF/G0815664.pdf?OpenElement |date=2-oktabr 2013-yil }}). Yesli isxodit iz soxraneniya doli uzbekov v naselenii strani, zafiksirovannoy perepisyu 1995 g., a takje naseleniya strani v razmere ok. 5 — 5,5 mln jit., chislennost uzbekov sostavit ok. 460—510 tis. chel.</ref>|region7 = {{flagcountry|Russia}}|pop7 = 200,000 |ref7 =<ref name="Russia Census 2002">{{ru icon}} [http://www.perepis2010.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463 Russia Census 2002] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180906073144/http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11 |date=6-sentabr 2018-yil }}</ref>|region8 = {{flag|Saudi Arabia}}|pop8 = 300,000|ref8 =<ref name="Russia Census 2022"/>|region9 = {{flagcountry|Pakistan}}|pop9 = 935,133 (2017)|ref9 =<ref>Rhoda Margesson (26-yanvar 2007-yil). [http://www.fas.org/sgp/crs/row/RL33851.pdf „Afghan Refugees: Current Status and Future Prospects“ p.7] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210112042154/http://www.fas.org/sgp/crs/row/RL33851.pdf |date=2021-01-12 }}. Report RL33851, [[Congressional Research Service]].</ref>|region10 = {{flagcountry|China}}|pop10 = 10,500|ref10 =<ref>[http://www.paulnoll.com/China/Minorities/China-Nationalities.html Chinese National Minorities<!-- Bot generated title -->]</ref>|region11 = {{flagcountry|Ukraine}}|pop11 = 43,400|ref11 =<ref>{{Citation |year= |title=State Statistics Committee of Ukraine: The distribution of the population by nationality and mother tongue |url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=6 |access-date=26-iyun 2007-yil |archivedate=1-dekabr 2008-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201192304/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=6 }}</ref>|region12 = |pop12 = |ref12 =|region13 = {{AQSh}}|pop13 = 78,960|ref13 =|region14 = {{flagcountry|Turkey}}|pop14 = 127,000|ref14 =<ref>[http://evrenpasakoyu.wordpress.com Evrenpaşa Köyü | Güney Türkistanʼdan Anadoluya Urfa Ceylanpınar Özbek Türkleri]. Evrenpasakoyu.wordpress.com. Retrieved on 2013-07-12.</ref>|region15 = {{flagcountry|Belarus}}|pop15 = 4,993 (2017)|ref15 =<ref name="belstat.gov.by">{{Citation |year= |title=Itogi perepisi naseleniya Belarusi 2009 g. Natsionalniy sostav. |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf |access-date=18-sentabr 2010-yil |archivedate=18-sentabr 2010-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf }}</ref>|region16 = {{flagcountry|Mongolia}}|pop16 = 560|ref16 =<ref>Census of Mongolia, slide# 23. http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf</ref>|languages = [[Oʻzbek tili]]<br />|religions = asosan [[islom]]<ref>{{Citation |year= |title=MAPPING THE GLOBAL MUSLIM POPULATION, Page 17 |url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |access-date=22-noyabr 2013-yil |archivedate=23-dekabr 2010-yil |archiveurl=https://www.webcitation.org/5vBCVfKEZ?url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf }}</ref> |related = [[uygʻurlar]], [[turklar]] va boshqa [[Turkiy]] xalqlar }} '''Oʻzbeklar''' — [[Turkiy tillar|turkiy]] xalq, [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] aholisining asosiy qismini tashkil etadi. Oʻzbeklar nafaqat Oʻzbekiston, balki [[Oʻrta Osiyo]]dagi eng koʻp sonli xalqdir. Oʻzbekistonda (35 million<ref>{{veb manbasi |title=O`ZBEKISTON AHOLISI |url=https://www.stat.uz/uz/59-foydali-ma-lumotlar/5859-o-zbekiston-aholisi-3 |website=stat.uz |publisher=O’zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo’mitasi. |accessdate=30-avgust 2025-yil}}</ref>), [[Tojikiston]]da (2,5 mlndan ortiq), [[Qirgʻiziston]]da (1 million kishi), [[Qozogʻiston]]da (1 mlndan ortiq kishi), [[Turkmaniston]]da (1,2 mlndan ortiq) kishi yashaydi. Bundan tashqari, [[Afgʻoniston]]da (8,5 million kishi), [[Rossiya]]da (300 ming kishi), [[Saudiya Arabistoni]]da (550—600 ming kishi), [[Xitoy]]da (15 ming kishi, 2010-yil), [[Turkiya]], [[Olmoniya]], [[AQSh]]da ham oʻzbeklar yashaydi. Oʻzbeklar [[oʻzbek tili]]da soʻzlashadilar. Dini — [[Sunniylik|sunniy musulmonlar]]. == Oʻzbeklar etnogenezi == [[Fayl:Western Turks. Shahi Tegin (Sri Shahi). After 679 CE.jpg|thumb|Gʻarbiy turklar tangasi. Shoxi tegin. 679 yil, Toxariston]] [[Fayl:Shahi Tegin (Sri Shahi). After 679 in the style of the Nezak Huns.jpg|thumb|left| Shoxi tegin tangasi. VII asr, Toxariston]] Oʻzbeklar Oʻrta Osiyoning markaziy viloyatlari — [[Movarounnahr]]da, [[Xorazm]] va Shimoliy Afgʻonistonda shakllangan. Oʻzbek xalqining asosini hozirgi Oʻzbekiston hududida qadimdan oʻtroq yashab, sugʻorma [[dehqonchilik]], [[hunarmandchilik]] bilan shugʻullanib kelgan mahalliy [[sugʻdiylar]], [[baqtriya]]liklar, [[xorazmiylar]], fargʻonaliklar, koʻchmanchi va [[Saklar|sak]]-[[Massagetlar|massaget]] kabi qadimgi ''sharqiy eroniy tillarida soʻzlashuvchi guruhlar va har xil turkiy urugʻlar'' tashkil etgan<ref>Shoniyozov K., Oʻzbek xalkining shakllanish jarayoni xakida baʼzi fikr-muloxazalar // Obщestvennie nauki v Uzbekistane№ 6, 1996</ref><ref>Zuev Yu. A. K etnicheskoy istorii usuney // Trudi Instituta arxeologii i etnografii AN KazSSR. T. 8. Alma-Ata, 1960. S. 23.</ref>. Shuningdek, miloddan avvalgi II asrdan boshlab avvalgi Janubiy Sibir, [[Oltoy]], Yettisuv, Sharqiy Turkiston hamda [[Volga]] va [[Ural]] daryosi boʻylaridan turli davrlarda Movarounnahrga kirib kelgan turkiy qabilalar ham oʻzbeklar etnik tarixida ishtirok etganligi tarixdan maʼlum. Keyingi yillarda Oʻzbekiston hududida olib borilgan arxeologik va antropologik tadqiqotlar natijasida [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]] oraligʻida soʻnggi [[jez davri]]dayoq yuqorida nomlari zikr etilgan qabila va elatlarning etnik jihatdan dastlabki aralashuvi sodir boʻlganligi va [[Assimilyatsiya (etnografiya)|assimilyatsiya]] jarayoni natijasida antik davrga kelib, oʻtroq hayotga moslashgan turkiy hududiy maydon tarkib topganligi hamda oʻzbek xalqiga xos antropologik tipning makon va zamoni aniqlangan. Maʼlumki, miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asr da Sirdaryoning oʻrta oqimida turkiy va [[Sugʻdiylar|sugʻdiy]]lar ittifoqi asosida [[Qangʻ davlati]] tashkil topgan edi. Qangʻ davlati davrida Movarounnahr va unga tutash mintaqalardagi xalqlarning iqtisodiy siyosiy va etnomadaniy aloqalarining tobora rivojlanib borishi natijasida turkiy tilli etnoslar ustuvorlik qilib, oʻziga xos uygʻunlashgan madaniyat shakllandi. Arxeologik asarlarda bu madaniyat Qovunchi madaniyati nomini olgan<ref>. Shoniyozov K., Oʻzbek xalkining shakllanish jarayoni xakida baʼzi fikr-muloxazalar // Obshestvennie nauki v Uzbekistane. № 6, 1996</ref><ref>Zuev Yu. A. K etnicheskoy istorii usuney // Trudi Instituta arxeologii i etnografii AN KazSSR. T. 8. Alma-Ata, 1960</ref>. Antropolog olimlarning taʼkidlashlaricha aynan shu davrlarga kelib, Oʻrta Osiyo ikki daryo oraligʻi antropologik tipi (qiyofasi) toʻliq shakllangan. Hunlar Xorazmda milodiy III asrda paydo boʻlgan.<ref>Trudi Xorezmskoy arxeologo-etnograficheskoy ekspeditsii, t. XIV. M., „Nauka“, 1984</ref> Baʼzi tadqiqotchilar [[Hunlar|hun]] tilini turkiy deb tasniflaydilar.<ref>''Tenishev E. R.'' [http://www.philology.ru/linguistics4/tenishev-97.htm Gunnov yazik] // Yaziki mira: Tyurkskie yaziki. — M., 1997. — S. 52-53.</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Сюнну-Гунны. Кто же они? ''Стенограмма лекции, прочитанной Анной Владимировной Дыбо'' |url=http://polit.ru/article/2013/12/01/dibo/ |qaralgan sana=2020-11-20 |arxivsana=2014-03-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20140327132821/http://polit.ru/article/2013/12/01/dibo/ }}</ref> Oʻzbeklar etnogenezida qatnashgan navbatdagi etnik komponentlar [[kushonlar]] hamda milodiy <nowiki>IV—V</nowiki> asrlarda Oʻrta Osiyoning markaziy viloyatlariga Oltoydan va Sharqiy Turkistondan siljigan [[xioniylar]], [[kidariylar]] va [[eftaliylar]]dir. Kidariylar tarkibida turkiy qatlam boʻlgan.<ref>Etienne de la Vaissiere, Is there a „Nationality of the Hephtalites?“ in Bulletin of the Asia institute. New series. Volume 17. 2003. [2007], p. 129—130</ref> Shuningdek, oʻzbeklar etnogeneziga faol taʼsir oʻtkazgan turkiy etnik komponentlar asosan [[Turk xoqonligi]] (<nowiki>VI—VIII</nowiki> asrlar) davrida Oʻrta Osiyoning markaziy mintaqalari ([[Toshkent]], [[Zarafshon]], [[Qashqadaryo]], [[Surxondaryo]] vohalari, [[Fargʻona vodiysi]]) va Xorazmga kelib joylashib, maʼlum bir tarixiy davr mobaynida, bu etnik komponentning aksariyat qismi oʻtroqlashdi. Turk xoqonligi davrida kirib kelgan turkiy komponentlar va mahalliy aholi oʻrtasidagi etnik madaniy munosabatlarning rivoji hududdagi etnik jarayonlar taraqqiyotiga katta taʼsir oʻtkazdi. Ushbu turkiy qatlam madaniy yutuqlarining mahalliy madaniy xoʻjalik anʼanalari bilan jadal uygʻunlashuvi yuz berdi. Bu davr [[turkiy-sugʻdiy simbioz]]ni hal qiluvchi bosqichlaridan biri boʻlgan. [[Fayl: Turkish officers during a audience with king Varkhuman of Samarkand. 648-651 CE, Afrasiyab, Samarkand.jpg |thumb|right| Varhuman saroyi devoriy rasmlarida tasvirlangan turkiy zodagonlar, Samarqand, 650 yil]] <nowiki>VIII</nowiki> asrdan arab va ajam (arab boʻlmagan Yaqin va Oʻrta Sharq) xalqlarining Oʻrta Osiyoga kirib kelishi mintaqadagi etnik jarayonlarga katta taʼsir etmagan. Bu davrda aholi etnik tarkibida maʼlum bir oʻzgarishlar boʻlgan boʻlsada, Movarounnahrdagi oʻtroq va yarim oʻtroq turkiyzabon aholi, sugʻdiylar va Xorazmning tub yerli aholisi oʻz hududlarida qolib, [[arablar]] (<nowiki>VII—VIII</nowiki> asrlar) hukmronligi ostida yashaganlar. Umuman olganda, <nowiki>IX</nowiki> asrdan boshlab Movarounnahr mintaqasida yaxlit turkiy etnik qatlam, jonli turkiy til muhiti vujudga kela boshladi va, oʻz navbatida, sugʻdiylar va boshqalar mahalliy etnoslarda ham turkiylashish jarayoni jadallashgan. Etnograf olim K.Shoniyozovning qayd etishicha, <nowiki>IX—X</nowiki> asrlarda tigʻiz etnogenetik jarayon natijasida koʻplab turkiy qabila va elatlarning oʻtroq hayotga oʻtishi jadal davom etgan. Bu asrlarda Sirdaryoning shimolida, Movarounnahr va Xorazmda turkiy etnik qatlam kuchli etnik asosga ega boʻlgan. Tabiiyki, bu kuchli etnik qatlam asosining aksariyat koʻpchiligini oʻtroqlashgan turgʻun turkiy etnoslar tashkil qilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Etnicheskiy atlas Uzbekistana. Arxeologiya uzbekskoy identichnosti |url=http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=416&c_id=4483 |qaralgan sana=2013-09-29 |arxivsana=2012-08-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120805002403/http://library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=416&c_id=4483 }}</ref>. Manbalarda koʻp sonli turk-[[Sugʻdiylar|soʻgʻdiy]] nikohlari va oilaviy aloqalar qayd etilgan. Gʻarbiy Turk xogonligi hukmdori Ton-yabgu xoqon (618-630) davrida Samarqand hukmdori bilan oilaviy munosabatlar oʻrnatildi — Ton-yabgu xoqon unga qizini berdi. 711-yil 27-aprelda tuzilgan nikoh shartnomasiga koʻra, Turkiylar vakili Oʻt-tegin va [[Sugʻdiylar|soʻgʻdiy]] Dugʻdgoncha oʻrtasidagi nikoh qayd etilgan. Shunday qilib, qadimgi Soʻgʻdda oʻtroq aholisining bir qismini, eroniyzabon Suʼgʻdiylar bilan bir qatorda turkiyzabon aholi tashkil qila boshlagan. Turkiy-soʻgʻdiy madaniy aloqalar kuchli bolgan. Muʼg hujjatlarining soʻgʻdiycha matnlarida turkiy tildan kirib kelgan soʻzlar mavjud: yttuku — „joʻnatish“, „elchixona“; bediz va boshqalar. Mashhur sharqshunos M. Andreevning soʻzlariga koʻra, [[Sugʻd tili|sugʻd]] tilidan baʼzi soʻzlar oʻzbek tilida uchraydi, masalan, kup — koʻp (oʻzbekcha koʻp), katta — katta (oʻzbekcha katta), kalta — qisqa yoki yosh (oʻzbekcha kalta).<ref>Klyashtornyy S. G., Savinov D. G., Stepnyye imperii drevney Yevrazii. Sankt-Peterburg: Filologicheskiy fakul’tet SPbGU, 2005, s. 97; Livshits V. A., Sogdiyskaya epigrafika Sredney Azii i Semirechya. Spb.: filologicheskiy fakul’tet SpbGU, 2008; Kamaliddinov SH. S., Mukhammedov U. Z., Novyye dannyye po istorii Sredney Azii epokhi arabskikh zavoyevaniy//ONU, № 12, 1997, s. 91; Marshak Boris. Legends, tales and fables in the art of Sogdiana with an appendix by V. A. Livshits. New York: Bibliotheca persica press, 2002. R.168; Livshits V. A. Sogdiytsy v Semirech’ye: lingvisticheskiye i epigraficheskiye svidetel’stva.//Krasnaya rechka i Burana. — Frunze. 1989, s. 79-80</ref> Oʻzbeklarning Turk xoqonligi davridagi tarixi bilan mashhur tarixchi va arxeolog olimlar shugʻullangan ([[Aleksandr Bernshtam]], [[Gumilyov Lev Nikolayevich|Lev Gumilyov]], [[Sergey Klyashtorniy]], [[Dmitriy Savinov]], [[Leonid Kyzlasov]], [[Igor Kyzlasov]], [[Olga Smirnova]], [[Larisa Baratova]], Nasimxon Rahmon, Shamsiddin Kamoliddinov). == Oʻzbeklarning shakllanish jarayoni == [[Fayl:Ruins of Afrasiyab.jpg|thumb|Samarqand shahridagi Qoraxoniylar sulolasining qarorgohi, 11-13 asr boshlari, hozigi Afrosiyob xarobalari]] [[Qoraxoniylar]] davrida (<nowiki>X—XII</nowiki> asrlar) Movarounnahr va Xorazmda siyosiy hokimiyat turkiy sulolalarga oʻtishi munosabati bilan oʻzbek xalqi etnogenezining yakuniy bosqichi boshlandi. Gʻarbiy Qoraxoniylar davlati doirasida hozirgi oʻzbeklarga xos turkiy etnos qaror topdi va mazkur davrda oʻzbek xalqiga xos elatni belgilovchi hudud, til, madaniyat, tarixiy qismatining umumiyligi, etnik oʻzlikni anglash, etnosning uyushqoqligi maʼlum bir davlat doirasida boʻlishi, din umumiyligi va bir qancha shu kabi boshqa etnik alomatlar shakllangan. Bu davrda oʻzbeklarning umum elat tili qaror topdi. Movarounnahr va unga tutashgan mintaqalarda yashovchi koʻchmanchi turkiyzabon aholi: qarluq, chigil, yagʻmo, tuxsi, xalach, argʻin, oʻgʻuz, qipchoq, uz, qangʻli singari urugʻlar oʻzlarini bir xalq sifatida anglay boshlaganlar. Umuman olganda, 11 — <nowiki>XII</nowiki> asrning 1-yarmida oʻzbeklar xalq sifatida shakllangan.<ref>Sovetskaya istoricheskaya ensiklopediya. T.14. M., 1973, S.667</ref> <nowiki>X</nowiki> asrga kelib Qoraxoniylar davlatida qadimiy turkiy yozma matnlar anʼanalarini davom ettirgan holda adabiy til rivojlandi. 10 asr rasmiy qoraxoniylar tili qadimgi qarluk lahjalari grammatik tizimiga asoslangan edi.<ref>Istoriya i kul’tura tyurkov v Litve. Sbornik nauchnykh statey mezhdunarodnoy konferentsii. Vilniaus universiteto leidykla VILNIUS 2014, s.157-160</ref><ref>Borovkov, A. K. Leksika sredneaziatskogo tefsira: XII—XIII vv. M., 1963</ref> <nowiki>XIII</nowiki> asr boshlarida [[Moʻgʻullar istilosi|Chingizxon istilosi]] davrida moʻgʻul qoʻshinlari tarkibida koʻp sonli turkiy etnoslar ham kirib keldi. <nowiki>XV</nowiki> asrga qadar esa ushbu etnoslarning deyarli koʻp qismida mahalliy aholi bilan aralashuv jarayoni sodir boʻldi va ular shakllangan oʻzbek elatining keyingi taraqqiyotida malum darajada iz qoldirdilar. Chigʻatoy ulusi tilining rivojlanishi hamda keyinchalik [[Amir Temur]] va [[temuriylar]] davrida yuz bergan yuksak iqtisodiy va madaniy taraqqiyot natijasida Movarounnahrda adabiy til takomillashib, bu til ilmiy adabiyotlarda „turkiy“ yoki „chigʻatoy turk“ tili deb nomlangan. Movarounnar va Xurosonni bir davlatga birlashtirgan Amir Temur turkiy adabiy tilni rivojlantirishga alohida eʼtibor bergan. 1391-yilda Toʻxtamishga qarshi yurish paytida Temur Oltin Shokiy togʻining yonida chigʻatoy tilidagi va arab tilida matnini oʻz ichiga olgan yozuvni yozishga buyurdi. Asl nusxada, xususan, shunday yozilgan edi… [[Turon]]ning sultoni Temurbek uch yuz ming cherik birla islom uchun Tuktamish hon bulgʻar xoniga yuridi…<ref>Grigor’yev A. P., Telitsin N. N., Frolova O. B. Nadpis' Timura 1391 g. // Istoriografiya i istochnikovedeniye istorii stran Azii i Afriki. Vyp. XXI. — SPb.: SPbGU, 2004. — S. 24.</ref> Ayniqsa, taraqqiy etgan oʻzbek adabiy tili [[Alisher Navoiy]] davrida eng yuqori nuqtaga koʻtarildi. Ammo xalqning jonli tili koʻp dialektli boʻlib, adabiy til shakllanishida uchta asosiy sheva — qarluq, qipchoq va oʻgʻuz dialektlari asos boʻlgan. Maʼlumki, shakllangan oʻzbek elatining Amir Temur va temuriylar davridagi etnik tarixi va etnomadaniy taraqqiyotiga [[barlos]], [[jaloyir]], [[qavchin]], [[arlot]], [[qipchoq]] kabi etnik guruhlar ham faol taʼsir qilgan. Yarim koʻchmanchi oʻzbeklarning yetakchisi [[Shayboniyxon]]ning oʻzbek tilining rivojlanishiga hissa qoʻshgan. Uning Oʻrta Osiyo turkiy adabiy tilida yozilgan sheʼrlar toʻplami hozir Istanbuldagi Topkapi qoʻlyozmalar toʻplamida saqlanmoqda. Uning falsafiy va diniy asarining qoʻlyozmasi: 1508-yilda Oʻrta Osiyo turkiy adabiy tilida yozilgan „Bahr ul-Xudo“ Londonda saqlanadi. Shayboniyxon 1507-yilda Xurosonni qoʻlga kiritgandan koʻp oʻtmay Oʻrta Osiyo turkiy — chigʻatoy tilida „Risola-yi maorif-i Shayboniy“ nomli nasriy asar yozgan va uning oʻgʻli Muhammad Temurga bagʻishlangan (qoʻlyozma Istanbulda saqlanmoqda).<ref>A. J. E. Bodrogligeti, „MuÌammad Shaybænî’s Bahru’l-huda : An Early Sixteenth Century Didactic Qasida in Chagatay“, Ural-Altaische Jahrbücher, vol.54 (1982), p. 1 and n.4</ref> Oʻzbeklarning 9-16 asrlardagi tarixi bilan qator olimlar shugʻullangan va koʻplab kitob va maqolalar eʼlon qilishgan. Masalan V.Bartold, [[Boris Kochnev]], [[Elena Davidovich]], [[Aleksandr Bernshtam]], M.Masson, [[Solih Mutallibov]], [[Lazar Izrailevich Rempel|L.Rempel]], [[Nina Nemtseva]], [[Yuriy Buryakov]], A.Anorboev, Sh. Kamoliddinov, Ahmadali Asqarov, Khudoyberdi Doniyorov, Mutal Ermatov, Mavlon Vaxobov, Karim Shoniyozovlar chuqur tadqiqotlar olib borisgan. == Etnonim == Oʻzbek etnonimining kelib chiqishi toʻgʻrisida bir nechta tahminlar mavjud. Shaxsiy ism sifatida oʻzbek soʻzining birinchi eslatilishi XII asrga toʻgʻri keladi. Oʻzbek soʻzi Turkiy qabilalari orasida Movarounnahrda XIII asr moʻgʻullar kelguniga qadar paydo boʻlgan. XII asr arab tarixchisi [[Usoma Ibn Munqiz|Usoma ibn Munqiz]] „Taʼlim kitobida“ [[Saljuqiylar]] davrida 1115—1116-yildagi yoʻlboshlovchilaridan biri amir Oʻzbek degan Mosul hukmdori boʻlganligini taʼkidlaydi<ref>''Usama ibn Munkiz''. Kniga nazidaniya. per. Yu. I. Krachkovskogo. M. Izd-vo vostochnoy literaturi, 1958, c.134</ref>. Tarixchi [[Rashiduddin]]ning yozishicha, [[Tabriz]]da hukmronlik qilgan [[Eldegiziylar]] sulolasining soʻnggi vakili Oʻzbek Muzaffar (1210—1225) boʻlgan<ref>''Rashid ad-din''. Sbornik letopisey. T.1., kn.1. M., 1952</ref> 1221-yilda [[Afgʻoniston]]dagi Xorazmshoh Jalol ad-din qoʻshinlarining yetakchilaridan biri Jahon Paxlavon Oʻzbek Tayi edi.<ref>''Shixab addin Muxammad an-Nasavi.'' Jizneopisanie sultana Djalaladdina Mankburni. Izdanie krit. teksta, perevod s arabskogo, predislovie, kommentariy, primechaniya i ukazateli Z. M. Buniyatova. M.., 1996, c.259</ref> Tarixchi Mutal Ermatov oʻzbek soʻzi „Oʻzlar“ urugʻi nomidan kelib chiqqan deb taxmin qilgan qilgan<ref>Ermatov M., Etnogenez i formirovanie predkov uzbekskogo naroda. Tashkent: Uzbekistan, 1968</ref> Tarix fanlari doktori, professor R. G. Mukminova oʻzbeklarning etnik ismini [[Oʻzbekxon Sulton Muhammad|Oʻzbek xon]] nomi bilan bogʻlashga qarshi qoʻshimcha dalillar keltirgan. Sharofiddin Ali Yazdiy Oʻzbek xon davridan ancha oldin 1289-yilgi voqealar haqida xabar berib, [[Tabriz]] viloyatidagi oʻzbek qoʻshinlarining yurishini eslatib oʻtadi.<ref>Istoriia narodov Uzbekistana, III, Toshkent, 1993, 39-bet</ref> Boshqa tarixchilarning fikricha, XIV asrning 60chi yillarida, [[Dashti qipchoq]] hududida oʻzbeklar deb nomlangan koʻchmanchi turkiy qabilalarining ittifoqi tuzildi. XIV asrning 60-yillarida „oʻzbek“ etnonimi sharqiy Dashti-Qipchoqning butun turkiy aholisi uchun jamoaviy nomga aylandi. „Oʻzbek“ etnonimi Amir Temur davrida Movarounnahrga kirib kelgan. Buyuk shoir Alisher Navoiy (1441—1501) yozgan asarlarida „oʻzbek“ etnonimini Xuroson va Movarounnahrda tilga olgan.<ref>Alisher Navoiy. Mukammal asarlar toʻplami. Yigirma tomlik. Oʻn birinchi tom. Xamsa. Saddi Iskandariy. — Toshkent, 1993. 189 bet</ref> Shohu toju xilʼatekim, men tomosha qilgʻali, Uzbakim boshida qalpoq, egnida shirdogʻi bas.<ref>Alisher Navoi, Mukammal asarlar tuplami. 3 jild. Toshkent, 1988</ref> Mazmuni: Shoh toj va xilʼatli men tomosha qilamanmi, menga boshiga qalpoq (doʻppi), egniga yaktak kiygan oʻzbegimning oʻzi boʻlsa bas [[Fayl:1730 C. Homann Map of Asia - Geographicus - Asiae-homann-1730.jpg|Osiyo xaritasida oʻzbeklar yurti Buxoro tasvirlangan. Nemis xaritashunosi Johann Baptist Homann [[1730-yil]]|thumb|right|400 px]] Oʻzbeklar etnik tarixida <nowiki>XV</nowiki> asr oxiri <nowiki>XVI</nowiki> asrlar ham muhim davr hisoblanadi. Ushbu bosqichda Oʻrta Osiyoga [[mangʻit]], [[qoʻngʻirot]], [[nayman]], [[nukus]], [[uygʻur]], [[qiyot]], [[olchin]], [[saroy]], [[qatagʻon]], [[qushchi]], [[doʻrmon]], [[kenagas]], [[qirq]], [[yuz]], [[ming]], [[bahrin]] va boshqalar [[Dashti Qipchoq]] oʻzbek etnik guruhlarining navbatdagi toʻlqini kirib keldi va mahalliy oʻtroq xalq bilan aralashdi. Natijada Movarounnahr aholisining etnik qiyofasida ularning alomatlari faollashgan. [[Fayl:A heavily armed Uzbek, Safavid Iran, mid 16th century.jpg|thumb|Oʻzbek askarining portreti, 1557—1564-yillar<ref>[http://www.christies.com/LotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=5358801 A HEAVILY ARMED UZBEK. SAFAVID IRAN, MID 16TH CENTURY]</ref>]] Dashti Qipchoqdan 2 daryo (Amudaryo va Sirdaryo) oraligʻi va Xorazmga kelib oʻrnashgan etnik guruhlar „oʻzbek“ nomi ostida mahalliy aholi etnik rang-barangligini birmuncha koʻpaytirgan boʻlsalar hamki, lekin uning etnik tarkibini tubdan oʻzgartirib yubormagan. Ushbu etnoslar shakllangan oʻzbek xalqining tarkibiga kelib qoʻshilgan navbatdagi etnik komponent edi, xolos. Ular Movarounnahr va Xorazm aholisining turmush tarziga, anʼanalariga, [[madaniyat]]iga, xoʻjalik faoliyatiga sezilarli taʼsir koʻrsatgan yangi tipdagi madaniy qatlam hosil qilgan. Ayniqsa, Zarafshon vodiysi va Oʻzbekistonning janubiy mintaqalari aholisi orasida bu nisbat kuchli seziladi. Mahalliy aholiga ular „oʻzbek“ nomini berishgan va bu nom Movarounnahr va unga qoʻshni viloyatlar aholisi uchun rasmiy ravishda umumiy nom boʻlib qolgan. Oʻz oʻrnida aytib oʻtish lozimki, oʻzbek etnonimining kelib chiqishi boʻyicha fanda yakdil fikr mavjud emas. Ayrim mualliflar (G.Vamberi, G.Xovors, M. P. Pelo) Dashti Qipchoqda koʻchib yurgan turk-moʻgʻul qabilalarning bir qismi oʻzlarini erkin tutganliklari sababli „oʻzbek“, yaʼni „oʻz-oʻziga bek“ deb atagan desalar, boshqalar (P. P. Ivanov, A.Yu. Yakubovskiy, Xilda Xrsxem) „oʻzbek“ etnonimini [[Oltin Oʻrda]] xoni [[Oʻzbekxon Sulton Muhammad]] (<nowiki>XIV</nowiki> asr) nomi bilan bogʻlaydi, boshqa yana bir guruh olimlar esa (V. V. Grigoryev, A. A. Semyonov va boshqa Ahmedovlar) oʻzbek nomi Oq Oʻrda (Dashti Qipchoqning sharqiy qismi)da koʻchib yurgan turkmoʻgʻul qabilalariga taalluqli boʻlgan degan fikrni bildiradilar. [[Fayl:1753 Vaugondy Map of Persia, Arabia and Turkey - Geographicus - TurkeyArabiaPersia-vaugondy-1753.jpg|Didier Robert de Vaugondy tomoidan 1753-yilda tuzilgan xaritada oʻzbeklar nomi qayd etilgan|thumb|left|500 px]] Temuriylar saltanati oʻrnida dastlab <nowiki>XVI</nowiki> asr boshlarida vujudga kelgan [[Buxoro amirligi|Buxoro]] va [[Xiva xonligi|Xiva xonliklari]], <nowiki>XVIII</nowiki> asr boshlaridan [[Qoʻqon xonligi]]ning vujudga kelishi natijasida yagona tarixiy makonda yashagan xalqlar siyosiy jihatdan turli davlatlar tasarrufiga tushib qolgan boʻlsada, bu holat oʻzbek elati birligiga jiddiy putur yetkaza olmagan. Siyosiy chegaralar boʻlishiga qaramasdan 3 davlat tarkibidagi aholi oʻzaro doimiy etnik, iqtisodiy va madaniy aloqada boʻlib kelganlar. == Oʻzbeklarning 92 urugʻi == Tarixiy manbalarda keltirilgan 92 [[oʻzbek urugʻlari]] nafaqat Oʻzbekiston hududida, balki butun Oʻrta Osiyo hududlarida tarqalgan. Bu 92 [[oʻzbek urugʻlari]]ga moʻgʻullar istilosidan oldingi va istilo davrida hamda [[shayboniylar]] davrida kelgan etnik guruhlar ham kiradi<ref>{{Citation |year= |title=Oʻzbek urugʻlari |url=https://qulnoma.wordpress.com/2010/07/05/o%E2%80%99zbek-urug%E2%80%98lari-e-tarix-uz/ |access-date=26-dekabr 2013-yil |archivedate=23-dekabr 2014-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141223130051/https://qulnoma.wordpress.com/2010/07/05/o%E2%80%99zbek-urug%E2%80%98lari-e-tarix-uz/ }}</ref>. Shuningdek, Oʻrta Osiyoda qadimdan yashab kelayotgan chigʻil, yagʻmo, usun, tuxsi, xalach va boshqalar turkiy etnik guruhlar ham 92 oʻzbek elati tarkibiga kirgan<ref>Sultanov T. Kochevie plemena Priaralya v XV—XVII vv.// Voprosi etnicheskoy i sotsialnoy istorii. M., 1982</ref>. == Oʻzbek millatining shakllanishi == Oʻrta Osiyo xalqlarining <nowiki>XIX</nowiki> asr 2-yarmi — <nowiki>XX</nowiki> asr boshlaridagi tarixiy taqdiri va taraqqiyot bosqichlari chor Rossiyasining mustamlakachiligi davri bilan bogʻliq. Tarixchi M.Vaxobovning taʼkidlashicha, oʻzbeklar millat sifatida <nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida, yaʼni kapitalistik munosabatlarning mintaqaga kirib borishi bilan shakllana boshlagan.<ref>Vakhabov M. G. Formirovaniye uzbekskoy sotsialisticheskoy natsii. T.,1961.</ref> 19 asrning ikkinchi yarmida oʻzbek millatining shakllanish jarayoni boshlandi, bu modernizatsiya, jadidchilik va axborot aloqalarining kuchayishi, millat haqidagi yangi gʻoyalarning paydo boʻlishida namoyon boʻldi. Turkistonning islohotchi maʼrifatchilari jadidlar millat gʻoyasining yorqin soʻzlovchilariga aylanishdi. Jadidlarning eng koʻzga koʻringanlaridan biri [[Behbudiy]] edi. Behbudiy oʻz asarlarida turkiy til atamasini oʻzbek tilining sinonimi sifatida ishlatgan va „oʻzbek tilida Turkiston aholisining aksariyati gapiradi“ deb taʼkidlagan.<ref>Behbudi Mahmudxoʻja, Ikki emas, balki toʻrtta til kerak // Behbudi Mahmudxoʻja, Tanlangan asarlar. Qayta koʻrib chiqilgan va toʻldirilgan 2-nashr. Toshkent: Manaviyat, 1999, 150-bet</ref> Turkchilik gʻoyalari samarqandlik jadid hoji Muin Shukrullaevga (1883—1942) taʼsir koʻrsatdi, u <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida oʻzini Turkiston turki deb xisoblagan, „turkiy til“ va „oʻzbek tili“ atamalarini sinonim sifatida ishlatgan.<ref>Hoji Muin, Tanlangan asarlar. 2-nashr. Tayorlovchilar: B. Doʻstqoraev, N. Namozova. Toshkent: 2010, 66-109-betlar</ref> Keyinchalik mintaqada Sovet hokimiyatining oʻrnatilishi bilan Oʻrta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish oʻtkazilib, 5 ta milliy respublikalar tashkil etildi. Shu bilan shakllangan elatlar taraqqiy etayotgan tarixiy makon sunʼiy ravishda boʻlib yuborildi. Mintaqa xalqlarining assimilyatsiya, [[konsolidatsiya]] jarayonlariga jiddiy taʼsir oʻtkazilishi va keyinchalik „sovet xalqi“ nomli yagona etnik birlikni yaratish haqidagi nazariyani amalga oshirilishi borasidagi olib borilgan siyosat ham oʻzbeklarning milliy etnik qiyofasiga, mentalitetiga raxna sola olmadi<ref>Steven Sabol, The creation of Soviet Central Asia. The 1924 national delimitation. Central Asian survey, 14, 1995, P.234.</ref>. Diktator [[Iosif Stalin]] sotsialistik davlatlar millatlar sifatida burjua tuzumi homiyligida emas, balki Sovet hokimiyati homiyligida shakllangan deb hisoblar edi.<ref>I. V. Stalin, Sochineniya, t. 7, Moskva, 1952, s. 135</ref> Stalin barcha sotsialistik millatlar istisnosiz Sovet Ittifoqi davrida shakllangan deb hisoblar edi. <nowiki>XXI</nowiki> asrda sotsiolog Alisher Ilxamov Stalinning ushbu gʻoyasini qoʻllab-quvvatladi va oʻzbeklar Sovet hokimiyati davrida millat sifatida shakllanganligini taʼkidladi.<ref>Ilkhamov, A. Etnicheskiy atlas Uzbekistana. Tashkent, 2002. 288 bet.</ref> == Xoʻjaligi == Oʻzbek xalqining rivojlanish jarayoni Oʻzbekiston mustaqillikka erishgan sanadan boshlab yangicha mazmun kasb etdi. Tarixiy tomirlaridan kuch olgan oʻzbek milliy madaniyati, tafakkuri, urf-odatlari, turmush tarzi oʻziga xos uygʻonish va yangilanish padlasiga qadam qoʻydi. Oʻzbeklarning moddiy va maʼnaviy madaniyati oʻziga xos va boydir. Uning eng yaxshi tomonlari anʼanaga aylanib, hozirgacha saqlanib kelmoqda. Oʻzbeklarning qadimiy ajdodlari tabiiy sharoitdan kelib chiqib sugʻorma [[dehqonchilik]], [[chorvachilik]], [[hunarmandchilik]] kabi oʻziga xos xoʻjalik-madaniy tiplarni yaratganlar. Xoʻjalik-madaniy tiplarning ushbu yoʻnalishlari, oʻz navbatida, tevarak-atrofdagi tabiiy muhit bilangina emas, balki muayyan etnoslarning ijtimoiy-iqtisodiy rivoji darajasi bilan ham belgilanadi. Oʻzbeklarning koʻp qirrali dehqonchilik anʼanalari asrlar osha toʻplangan tajribaga tayanadi. === Dehqonchilik === Dehqonchilik — oʻzbeklarning qadimiy mashgʻulotlaridan biridir. Ming yillar davomida dehqonchilik xoʻjaligini yuritish borasida koʻplab tajriba va usullar hamda fenologik (oʻsimliklar va hayvonot dunyosidagi mavsumiy oʻzgarishlar) kuzatishlar toʻplangan. Dehqonchilik borasidagi tajribalari uzluksiz holda ajdodlardan avlodlarga oʻtib bordi. Yogʻingarchilikning kam boʻlishi, issiq havo iqlimi Oʻzbekiston hududida murakkab sugʻorish tizimi vositasida mahsuldor sugʻorma dehqonchilikning keng tarqalishiga olib keldi. Ilmiy tadqiqotlardan koʻrinadiki, sugʻorma dehqonchilik miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asrda Xorazm, Zarafshon vohalari hamda Fargʻona vodiysida magistral kanallar qurish, har xil suv bogʻlash, taqsimlash va suv chiqarish inshootlarini barpo qilish orqali rivojlangan. Oʻzbek dehqonlari [[arpa]], [[bugʻdoy]], [[tariq]], [[noʻxat]], [[yasmiq]], [[sabzi]], [[paxta]], [[bodom]], [[oʻrik]], [[zigʻirpoya]], [[bugʻdoy]] kabi ziroatchilik mahsulotlarini qadimdanoq yetishtirganlar. Sugʻorma dehqonchilik xoʻjaliklari, asosan, qadimiy vohalarda Xorazm, Buxoro, Samarqand, Toshkent vohalarida, Qashqadaryo va Surxondaryo havzalarida, Fargʻona vodiysida joylashgan. Toshkent vohasi, Fargʻona va Zarafshon vodiysi, Qashqadaryo va Surxondaryo togʻ etagi mintaqasida, asosan, bahorgi ekinlar yetishtirilgan. Mahalliy dehqonlar madaniy-etnik anʼanalar asosida [[dalachilik]], [[polizchilik]] va bogʻdorchilik sohalarida turli usul va yoʻllarni ishlab chiqqanlar. Koʻp asrlar davomida turli chorvador etnik guruhlarning oʻtroqlashuvi natijasida ular mahalliy aholidan dehqonchilik tajribalarini oʻzlashtirdilar va oʻzlarining etnik va madaniy xoʻjalik xususiyatlari bilan oʻziga xos tarzda dehqonchilik bilan shugʻullanganlar. Shu asosda dehqonchilikning 2 turini ajratib koʻrsatish mumkin: sunʼiy sugʻorishga asoslangan intensiv dehqonchilik xoʻjaligi; asosan, chorvachilik bilan qoʻshib olib boriluvchi ekstensiv lalmikor dehqonchilik xoʻjaligi. === Chorvachiligi === Oʻzbeklar xoʻjalik faoliyatining asosiy va qadimiy turlaridan biri — chorvachilikdir. Boshqa mintaqalar aholisining chorvachiligi bilan koʻpgina oʻxshash jihatlari boʻlsada, oʻzbek etnik guruhlarining har birida uy hayvonlarini boqishda oʻziga xos usul va jihatlari boʻlgan. Shu bilan birgalikda, hatto bir elat istiqomat qiladigan hududda ham chorvachilik xoʻjaligini yuritishdagi tabiiy-geografik sharoitlardan kelib chiqib hamda qoʻshni xalqlarning taʼsiri yoki ijtimoiy-iqtisodiy sabablar natijasida xilma-xil usullardan foydalanganlar. Odatda, oʻtroq aholida chorva boqish qoʻra yoki qoʻrayaylov tizimi, yarim oʻtroq aholida haydovyaylov tizimi, koʻchmanchi aholida haydov tizimi ustun turgan. Oʻ. uchun <nowiki>XX</nowiki> asr boshlariga qadar chorvachilikning qoʻrayaylov va haydovyaylov tizimi ustuvor boʻlgan. [[Qoʻy]], [[echki]] va boshqalar chorva hayvonlari chorvachilik xoʻjaligining asosini tashkil qilgan. Oʻzbek chorvachiligida qoʻylarning „hisori“, „qorakoʻl“ nasllarini boqishga ayniqsa koʻp eʼtibor qaratilgan. Qoʻychilik, asosan, sotishga moʻljallangan. Qoʻy juni ham bozorga chiqarilgan. Jaydari qoramollardan hoʻkiz alohida goʻsht uchun va ish kuchi sifatida parvarish qilingan. Oʻzbeklarda qadimgi davrlardan yilqichilik juda rivojlangan. Mahalliy aholi, ayniqsa, laqay, qorabayir zotli otlarni parvarish qilganlar. Dasht zonasida yashovchi oʻzbeklar tuyachilik bilan ham shugʻullanishgan. == Hunarmandchilik == Hunarmandchilik oʻzbeklar orasida qadimdan keng rivojlanganligi arxeologik tadqiqotlardan maʼlum. Hunarmandchilikning rivoji shaharlarning nafaqat iqtisodiy va ijtimoiy, balki siyosiy va madaniy markazlarga aylana boshlaganligi bilan chambarchas bogʻliqdir. Oʻzbek hunarmandlari koʻplab [[teri]] va jundan, [[yogʻoch]] va [[metall]]dan, xilma-xil buyumlar yasab, [[paxta]] va [[ipak]]dan turli matolar toʻqib, kiyim-kechaklarni bozorlarda sotishgan. Oʻzbek hunarmandchiligining [[temirchilik]], [[degrezlik]], [[misgarlik]], [[zargarlik]], [[duradgorlik]], [[aravasozlik]], yogʻoch oʻymakorligi, ganchkorlik, marmar oʻymakorligi, [[kulolchilik]] kabi keng tarqalgan tarmoqlari hamda toʻqimachilik, ipakchilik, kashtadoʻzlik, zardoʻzlik, doʻppidoʻzlik kabi uyroʻzgʻor kasbkorliklari taraqqiy etgan. == Meʼmorchilik == [[Tasvir:Mir-i Arab.JPG|thumb|right|[[Mir Arab madrasasi]]. Shayboniylar davri, 1530-chi yillar]] Oʻzbeklarning anʼanaviy turar joylari qadimdan oʻzigʻa xos boʻlib, ular yashagan mintaqaning tabiiy-geografik sharoiti bilan bogʻliq boʻlgan. Turar joylar barpo etishda qurilish konstruksiyasi va uslubi, rejasi va bezaklari bilan [[Fargʻona]], [[Buxoro]], [[Xiva]] va [[Shahrisabz]] meʼmorlik yoʻnalishlari mashhur boʻlib kelgan. Uy-joy qurilishida oʻzbeklarda qadimiy uylar, odatda, koʻcha va qoʻshni tomoni devor bilan oʻralgan hovlilardan iborat boʻlgan. Barcha turar joy va xoʻjalik xonalarining derazalari ichkari tomonga qaratilgan. Hovli 2 qismga — bolalar va ayollar uchun ichkari hovli hamda nomahram erkaklar va mehmonlar uchun mehmonxona tarzida hashamatli xonalardan iborat tashqari hovliga boʻlingan. Hunarmandlarning uylarida [[doʻkon]] va shogirdlar yashaydigan xonalar ham tashqarida joylashgan. Eng koʻp tarqalgan 2 xonali uy variantlaridan biri sifatida dahliz va katta uydan iborat boʻlgan uylarni koʻrsatish mumkin. Bunday uy-joylar, odatda, oldi aivonli va ayvonsiz qilib qurilgan. Aholi oʻrtasida anʼanaviy paxsa va sinchli uylar bilan birga gʻishtli uylar va ularni naqshinkor ganchli bezaklar bilan qurish ham mavjud boʻlgan. Oʻzbeklarda doimiy uy-joylar <nowiki>X</nowiki> asrga qadar, asosan, tosh, paxsa yoki xom gʻishtdan qurilgan. Loy asosiy qurilish materiali hisoblangan. Pishgan gʻisht qadimdan qoʻllanilib kelinsada, keng miqyosda undan uyjoy qurish <nowiki>IX</nowiki> asrdan boshlandi. Buxoro va Xivada hovli eshiklariga [[jez]] yoki [[temir]]dan yasalgan bolgʻa yoki halqasimon boldoq osilgan. Eski tipdagi uylarning xonalari va derazalari ayvonga qaragan. Eshiklar ichkariga, darchalar tashqariga ochilgan. Deraza yoki eshikning yuqori qismiga yorugʻlik tushadigan tuynuk qoʻyilgan va unga yogʻoch yoki ganchdan yasalgan panjara oʻrnatilgan. Uyga kiradigan joyda eshik oldida toʻgʻri burchakli peshtoq (poygak) boʻlib, unga poyabzal yechib qoʻyilgan. Eshik oldidagi burchakda suv quyiladigan (oqizadigan) maxsus joy (obrez, adan, tashnob) joylashgan boʻlib, unga Buxoro va Samarqandda marmar tosh, Fargʻona vodiysida va Toshkentda [[pishiq gʻisht]], Xivada maxsus [[sopol]] terilgan. Odatda, uylarning tarhi oila aʼzolarining soniga qarab bir necha uy (xona), dahliz va ayvondan iborat boʻlgan. Hovlida esa xoʻjalik uchun [[omborxona]], [[hojatxona]] va [[molxona]] boʻlgan. Shaharlarda yoki aholi zich joylashgan qishloqlarda mehmonxona, odatda, 2-qavatda — boloxonada joylashgan. Ayniqsa, Toshkent, Buxoro, Samarqand va Urgut shahrilarida juda shinam mehmonxonalar qurilgan. Bu kabi mehmonxonalardan toʻy hashamlarda, motam marosimlarida ham keng foydalanilgan. Bundan tashqari, qish paytlari mehmonxonalarda mahalla erkaklari toʻplanishib gapgashtaklar oʻtkazganlar. Hozirgi kunga kelib zamonaviy uylarning qurilishi ancha takomillashgan boʻlib, uylarning qurilishidagi milliy anʼanalar zamonaviy koʻrinishlar bilan oʻzaro uygʻunlashgan. Bugungi uylar muayyan reja asosida turli qulayliklar bilan qurilmoqda<ref>Jilina A. N.. Tomina T. N., Narodi Sredney Azii. Traditsionnoe jiliщe narodov Sredney Azii (XIX — nachalo XX v. Osedlo-zemledelcheskie rayoni). M.,1993</ref>. <includeonly></includeonly>== Milliy kiyimlari == [[Fayl:Uzbek in traditional costume.jpg|Milliy kiyimdagi oʻzbek yigiti (1845—1847)|thumb|right|150px]] Oʻzbeklarning milliy kiyimlari ham koʻp asrlik tarixga ega boʻlib, anʼanaviy turmush tarzi, tabiiy-geografik muhit va xoʻjalik madaniy anʼanalar bilan bogʻliq boʻlgan. Oʻzbeklarda asosiy milliy kiyimlar: erkaklarda oq yoki malla boʻzdan tikilgan [[koʻylak]], [[yaktak]], [[toʻn]], [[belbogʻ]], [[salla]], [[maxsi]], [[kavush]], [[etik]]; ayollarda — [[roʻmol]], keng koʻylak, uzun [[lozim]], [[nimcha]], [[kaltacha]], maxsi, kavush. Bosh kiyimlardan — [[doʻppi]], kuloh, islomiyat davridan boshlab uning ustidan salla oʻralgan, aslzodalarning bosh kiyimlari zarli va [[kumush]] [[ip]]lar bilan bezatilgan, peshona qismiga turli [[olmos]], qimmatbaho toshlardan yasalgan toʻgʻnogʻichlar qadalgan. [[Qish]] faslida kuloh yoki badavlat kishilar moʻynali telpaklar kiyishgan. Oʻzbeklar orasida eng koʻp tarqalgan yengil bosh kiyimi doʻppidir. [[Doʻppi]], asosan, [[baxmal]], sidirgʻa shoyi, satin qabi matolarga ip, ipak, zar bilan kashta tikib tayyorlangan. Oʻzbekistonda [[Chust]], [[Margʻilon]], [[Qoʻqon]], [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Buxoro]], [[Boysun]], [[Shahrisabz]] doʻppilari keng tarqalgan. Toshkent doʻppisi sidirgʻa koʻk baxmalga tikilgan. Oyoq kiyimlari tag charmi yumshoq boʻlgan uzun, qoʻnjli, poshnasiz, kavush bilan kiyiladigan maxsi, oʻziga toʻq odamlar orasida esa uch qismi qayrilgan baland poshnali etik kiyish urf boʻlgan. Ayollar bosh kiyim sifatida, asosan, roʻmol oʻragan. Yoshi va mavqeiga, oilaviy ahvoliga qarab doka roʻmol, shol roʻmol, gʻijim roʻmol va boshqalar xil roʻmollar oʻralgan (oʻralish usuli ham turlicha boʻlgan). Qizlar uchun qulay bosh kiyimi doʻppi hisoblangan. Toshkentda iroqi chorgul, Samarqandda yoʻrmadoʻzi, [[Andijon]]da munchoq gulli, Buxoroda zardoʻzi, [[Qashqadaryo]], [[Surxondaryo]]da iroqi doʻppilar mashhur. Bosh kiyimlar ustidan chiroyli naqshlar bilan bezatilgan tilla qoshlar, boʻyinga boʻyintumor, zebigardon, qoʻlga [[bilaguzuk]], [[uzuk]], burunga buloqi va boshqalar taqinchoqlar taqilgan. Ayollar odmi gaz mollardan tikilgan qomatga yopishib, koʻylak etagidan bir oz yuqoriroq turadigan avraastarli paxtalik choponlar ham kiyishgan. <nowiki>XIX</nowiki> asrning 80-yillarigacha kiyimlar toʻgʻri bichimli shaklni saqlagan. Kiyim shakllarining yoʻlyoʻl, sidirgʻa va gulli mahalliy matolardan tayyorlangan, oldi, etagi, yeng uchi, yoqasi gulli jiyak bilan hoshiyalangan koʻrinishlari keng urf boʻlgan. <nowiki>XIX</nowiki> asrning 20—30-yillarida kiyim bichimi oʻzaro bir-biriga yaqin boʻlgan 2 yoʻnalishda oʻzgarib bordi. <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlaridan boshlab oʻzbeklar oʻrtasida [[yevropa]]cha kiyimlarni kiyish urfga kirdi. Milliy kiyimga yevropaliklar kiyimi xususiyatlarining kiritilishi milliy koʻylakni shim bilan ayollar koʻylaklarini nimcha bilan kiyilishiga olib keldi. Bu tarixan hayot sharoitining oʻzgarishi va ommaviy sanoat ishlab chiqarishining hunarmandchilikdan ustunligi tufayli sodir boʻldi. Milliy bichimdagi kiyimlar qomatga qarab tikila boshlandi, ayol koʻylaklari torayib va kaltalashib bordi, oldinroq yuzaga kelgan koketkali (koʻkrak burma) va qaytarma yoqali koʻylaklar hayotga muqim kirib bordi, yengi kaltalashdi. <nowiki>XX</nowiki> asrning 50—60-yillaridan boshlab erkaklar kiyimini toʻgʻri yelkali qomatga moslangan pidjak, keng shimlar, ayollar koʻylagini toʻgʻri yelkali erkin kesma lif, etakka tomon kengaygan yubka kiyish rasm boʻla boshlagan. Biroq, oʻzbeklar orasida yevropacha kiyimlar bilan birga milliy kiyim ham urfdan qolmadi. Uning oʻziga xosligi shaklida va milliy mato koloritida namoyon boʻldi. Bu jihatdan ayollarning keng yozgi koʻylagi va erkaklar yaktagi diqqatga sazovor. Keksa odamlar orasida toʻnning kundalik kiyim sifatida saqlanib qolishi anʼanaviy tus oldi. == Taomlari == [[Fayl:Uzbek Manti (bright).jpg|Anʼanaviy palov va manti|thumb|right|200 px]] Oʻzbeklarning taom tayyorlash anʼanasi va madaniyati koʻp asrlik tarixga ega boʻlib, milliy taomlarni tayyorlashda azaldan turli xil [[goʻsht]], oʻsimlik mahsulotlaridan keng foydalanganlar. Oʻzbeklar kundalik ovqat sifatida [[bugʻdoy]], [[arpa]], [[guruch]], [[noʻxat]], [[mosh]], [[zigʻir]], [[kunjut]] kabi don, [[sabzi]], [[piyoz]], [[sholgʻom]] kabi sabzavotlar, [[qovun]], [[tarvuz]] kabi poliz mahsulotlarini keng isteʼmol qilganlar. Azaldan milliy taomlarni tayyorlash uchun chorva — [[qoʻy]], [[qoramol]], echki yogʻlari, kunjut, zigʻir va sariyogʻ (sut mahsulotlaridan olingan), paxta yogʻi ishlatilib kelinadi. Ovqatlanishda, ayniqsa shaharliklarning asosiy taomlari sut mahsulotlaridan: [[qatiq]], [[suzma]], [[tvorog]] yoki [[chakki]] (zardobi olingan qatiq), [[qaymoq]] va boshqalardan iborat. Taomga juda koʻp [[zira]] va zirk ishlatiladi. Goʻshtli, sabzavot va yormali quyuq taomlar zaʼfaron, kashnich qoʻshib tayyorlanadi. Umuman, oʻzbek milliy taomlari oʻzining lazzatliligi, kaloriyaliligi va servitaminligi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, [[palov]], [[norin]], [[shoʻrva]], [[kabob]], [[mastava]], [[shavla]], [[moshxoʻrda]], [[moshkichiri]], [[chuchvara]], [[shilpildoq]] va boshqalar keng tarqalgan. Baʼzi quyuq taomlar (palov) tayyorlashning oʻnlab usullari mavjud. [[Norin]] tayyorlash ham oʻzbek pazandachiligida alohida oʻrin tutadi. Buxoro, Samarqand va Toshkent viloyatlarida [[non]] yopishda kunjut, arpabodiyon, sedanani keng qoʻllaydilar. == Dini == Oʻzbeklarning Oʻrta Osiyoda yashagan qadimiy ajdodlari [[tangrichilik]], [[shomonlik]], [[zardushtiylik]], [[buddaviylik]], [[moniylik]] kabi dinlarga eʼtiqod qilganlar. Bu diniy eʼtiqodlarning ayrimlari Oʻrta Osiyoda [[islom dini]] yoyilgunicha (<nowiki>VIII</nowiki> asrgacha) saqlangan. Hozir aksariyat oʻzbeklarning dini islom dini boʻlib, uning [[sunniylik]] mazhabi Oʻzbekiston hududida <nowiki>X</nowiki> asrdan soʻng hukmron mavqega ega boʻlgan. [[Fayl:Мемориальный комплекс Аль-Бухари 05.JPG|thumb|Imom al-Buxoriy maqbarasi, Samarqand yaqiniga]] == Urf-odatlari == [[Fayl:1989 CPA 6116.jpg|thumb|right|250px|Sovet markasida oʻzbek cholgʻu asboblari]] Oʻzbeklarning urf-odatlari, marosimlari va bayramlari rangbarang hamda oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlib, bir necha ming yillar mobaynida shakllanib kelgan. Anʼanaviy urf-odatlar va marosimlar oʻzbek xalqining etnogenezida ishtirok etgan [[dehqonchilik]] va [[chorvachilik]] bilan shugʻullangan [[voha]] va [[choʻl]] aholisiga xos elementlarni oʻziga singdirgan turli qabila va etnik guruhlarning etnomadaniy tajribalarining murakkab qoʻshilishi jarayonida shakllangan. Masalan, bola tugʻilishi (chilla, beshik kerti), sunnat toʻyi, nikoh va motam marosimlarida Oʻrta Osiyo xalqlariga xos umumiy oʻxshashliklar mavjud. Oʻzbeklarda jamoa munosabatlariga oid urf-odatlarni shaharda mahalla, qishloqda qishloq jamoasi aks ettirgan, ularning faoliyatida erkaklar va bolalar qatnashgan. Oʻtmishda barcha udumlar, marosimlar qishloq va shaharda mahalla jamoalarining tashabbusi bilan oʻtkazilgan. Jumladan hashar keng tarqalgan. [[Hashar]]ning bir necha turi mavjud: jamoa ishlarini bajarishda, qoʻni-qoʻshnichilik va qavm-qarindoshlik doirasida oʻtkaziladigan hashar va boshqalar Jamoa hashari bilan uyjoy, koʻprik qurish va taʼmirlash, ariq-zovurlar qazish, ularni loyqadan tozalab turish; [[masjid]] qurish va taʼmirlash, mozorlarni tozalash va boshqalar ishlar bajarilgan. Yoshlarni odob-axloq ruhida tarbiyalashda jamoaning oʻrni ham katta boʻlgan. Jamoaning har bir aʼzosi mehmondorchilik, maʼraka va boshqalar jamoat joylarida yoshi va mavqeiga qarab joy egallagan. Oʻzbeklarning jamoa marosimlariga [[Navroʻz]] bayrami. mehrjon sayli, lola sayli, qizil gul sayli, Roʻza hayiti (Iyd al-Fitr), [[Qurbon hayiti]] (Iyd al-Adho), [[sumalak]] sayli va boshqalar, ularni oʻtkazish bilan bogʻliq xalq odatlari, rasmrusumlari kiradi. Har bir bayram oʻz tarixiga ega boʻlib, u xalq ijodiy mehnati va hayot sharoiti bilan chambarchas bogʻliq. Oʻzbek xalqi orasida eng keng tarqalgan, milliy tusga ega boʻlgan urf-odatlardan mavsumiy marosimlar diqqatga sazovordir. Ayrim tadqiqotchilarning fikricha, oʻzbek mavsumiy marosimlarini quyidagi turkumlarga tasnif etish mumkin: # [[Qish]]da oʻtkaziladigan [[gapgashtak]], [[yasayusun]] kabilar; # [[Bahor]]gi marosimlar — [[Сабантуй]], [[shoxmoylar]] (qoʻsh chiqarish), lola yoki qizil gul sayli, loy tutish, sust xotin kabilar; # [[Yoz]]gi marosimlardan qovun sayli, choy momo va hokazo.; # [[Kuz]]gi marosimlar — hosil yigʻimi bilan bogʻliq mehrjon, oblobaraka, shamol chaqirish, uzum sayli kabilar. Sovetlar hukmronligi davrida amaldagi mafkuraga muvofiq, bir qancha marosimlar, jumladan, „komsomol toʻyi“, „qizil toʻy“, Oktyabr (7-noyabr) bayrami, Sovet Armiyasi kuni, Sovet konstitutsiyasi kuni, „Paxta bayrami“ va boshqalar joriy etildi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, bu bayramlarning koʻpchiligi oʻz-oʻzidan barham topdi, lekin joriy taqvim bilan bogʻliq umumbashariy bayramlardan 1-yanvar — [[Yangi yil]] kuni, 8-mart — [[xalqaro xotin-qizlar kuni]] saqlab qolindi. Ayni vaqtda, mustaqil Oʻzbekiston Respublikasida yangi xalq bayramlari taʼsis etildi: 1-sentyabr — Mustaqillik kuni, 8-dekabr — Respublika Konstitutsiyasi qabul qilingan kun, 9-May — Xotira va qadrlash kuni. Shuningdek, Roʻza va Qurbon hayitlari kuni, Navroʻz bayrami tiklandi va yangicha mazmun kashf etdi. == Jamoaviy turmush tarzi == Oʻzbeklar jamoaviy turmushi chuqur tarixiy ildizlariga ega. Bu tartibotning ibtidosi antik davrlarga borib taqaladi. Yozma va arxeologik manbalarda mintaqaning qadimiy shaharlari aholisi orasida jamoalar faoliyat koʻrsatganligi, faqat turmushdagina emas, balki ishlab chiqarishda ham jamoa asoslari mavjudligi qayd etilgan. Oʻrta asrlarda jamoa faqat jamoaviy asoslardagina sugʻorish tizimini tashkil etish va qoʻllab-quvvatlash, binobarin, dehqonchilik bilan shugʻullanish mumkin boʻlgan qishloq aholisi uchun ham, shuningdek, shahar aholisi uchun ham oʻzining ilgarigi ahamiyatini saqdab qolgan edi. Oʻz-oʻzini boshqaruvning tarixan tarkib topgan ushbu tizimi nafaqat birgalikda faoliyat olib borishgina boʻlmay, ayni vaqtda ijtimoiy hayotni tashkil etish, oila va turmush anʼanalarini, rasmrusumlarini xalqimiz turmush tarzining barcha tizimini saqlash va boyitishdan ham iborat boʻlgan. Yaqin vaqtlargacha, hududiy qoʻshnichilik jamoasi xalqimizda turli mintaqalarda turlicha nomlar bilan atalgan, chunonchi, „mahalla“, „guzar“, „masjid“, „jamoa“, „elat“. <nowiki>XX</nowiki> asrning 90-yillaridan respublikaning shahar va qishloqlarida hududiy qoʻshnichilik jamoasi yagona mahalla atamasi bilan yuritiladigan boʻldi. Zero, oʻz-oʻzini boshqarishning xalqimiz anʼanalari va qadriyatlariga juda mos boʻlgan ushbu usuli — mahallalar tizimi soʻnggi yillarda juda katta nufuzga ega boʻlib bormoqda. Hozirgi davrda oʻzbeklar zamonaviy kasbhunarni egallamoqdalar. [[Kompyuter]] va [[internet]]dan foydalanish oʻzbeklar hayotiga singib ketdi. Demokratik jarayonlar rivojlanmoqda. Milliy, madaniy qadriyatlarga eʼtibor kuchaymoqda. == Xorijdagi oʻzbeklar == [[Fayl: Sylvia Nasar - Flickr - Knight Foundation.jpg|thumb|left|150px| AQShdagi Kolumbiya universitetining professori Silviya Nazar]] [[Budapesht]]da (Vengriya) Yevropa fanlar akademiyasida ishlagan birinchi oʻzbek olimi [[Mullo Isʼhoq]] (1836—1892) edi. Hozir oʻzbeklar dunyoning 20 dan ortiq davlatida istiqomat qiladi. 20 asrda jahonga mashhur oʻzbeklar ichida AQShning Indiana universiteti professori [[Nazif Shahroniy]], Michigan universitetining professori [[Timur Kocaoğlu|Temur Xoja ogʻli]], Turkiya parlamenti deputati [[Ahat Andijon]], AQShdagi yozuvchi, [[Kolumbiya universiteti]]ning professori [[Silviya Nazar]]larni tilga oilsh mumkin. Silviya Nazarning „Ajoyib aql“ romani<ref>Nasar, Sylvia (1998). A Beautiful Mind. New York, NY: Simon & Schuster.</ref> asosida toʻrtta Oscar mukofotiga sazovor boʻlgan film suratga olindi. Ular orasida tarix fanlari doktori, birinchi oʻzbek antropologi Telman Xoʻjayov (1938—2022), fizika-matematika fanlari doktori, „Kurchatov instituti“ Tokamak milliy ilmiy-tadqiqot markazi Fizika instituti direktori, E. Azizov (1936—2015), tibbiyot fanlari doktori, Rossiya Fanlar akademiyasi, Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasi akademigi, Rossiya Immunologiya instituti direktori (1988—2014), Rossiya Federatsiyasi Davlat mukofoti sohibi, ikki marta Rossiya Federatsiyasi Hukumati mukofoti sohibi, Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi R. M. Xaitov (1944—2022). Aktyorlar ham Rossiyada yashaydi: Shuhrat Irgashev, Ravshana Kurkova, rejissyorlar: Elyor Ishmuhamedov, Rustam Hamdamov va boshqalar. [[Boymirza Hayit]] Mahmudmirza oʻgʻli (1917 — 2006) — Turkiston va Oʻrta Osiyo boʻyicha tarixchi va sharqshunos olim. U London universitetida assistent, Harvard, Anqaradagi Hajettepe, Istanbul universiteti va Istanbuldagi Marmara universitetlarida maʼruzachi boʻlib ishlagan.<ref>https://web.archive.org/web/20070928030312/http://www.pressbox.co.uk/detailed/Science/His_life_was_aimed_at_the_study_of_Turkestan_The_well-known_Uzbek_historian_Dr._Baymirza_Hayit_pass_88700.html </ref> Xorijdagi oʻzbek milliarderlari orasida [[Alisher Usmonov]] (Rossiya), [[Fattoh Shodiyev]] (Qozogʻiston), [[Iskandar Mahmudov]]larni (Rossiya) taʼkidlash mumkin. == Yana qarang == * [[Afgʻonistonlik oʻzbeklar]] * [[Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi oʻzbeklar]] * [[Pokistondagi oʻzbeklar]] * [[Rossiyalik oʻzbeklar]] * [[Tojikistonlik oʻzbeklar]] * [[Turkmanistonlik oʻzbeklar]] * [[Turkiyalik oʻzbeklar]] * [[Xitoylik oʻzbeklar]] * [[Qirgʻizistonlik oʻzbeklar]] * [[Qozogʻistonlik oʻzbeklar]] * [[Oʻzbek urugʻlari]] == Adabiyotlar == * Ahmedov B., Tarixdan saboqlar, T, 1995. * Ismoilov H., Anʼanaviy oʻzbek kiyimlari (Etnografik materiallar), T., 1978. * Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T., 2001. * Kadirova T. F., Arxitektura Uzbekistana, M., 1987. * Qoraboyev U., Oʻzbek xalq bayramlari, T., 2002. * Jabborov I., Oʻzbeklar anʼanaviy turmushi va madaniyati, T., 2004. * Oʻzbek pazandalik sanʼati, T., 2005. * Shaniyazov K.Sh., Ismailov X. I., Etnograficheskiye ocherki materialnoy kultury uzbekov kontsa XIX — nachala XX v., T., 1981. * Shoniyozov K., Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni, T., 2001. * Malikov A. „92 Uzbek Tribes“ in Official Discourses and the Oral Traditions from the sixteenth to nineteenth centuries. // Zolotoordynskoe obozrenie=Golden Horde Review. 2020, vol. 8, no. 3, pp.&nbsp;515–532. DOI: 10.22378/2313-6197.2020-8-3.515-532 * Sultanov T. I. Kochevye plemena Priaral’ya v XV–XVII vv. (voprosy etnicheskoy i sotsial’noy istorii) Moskva: Nauka, 1982. * Sultanov T. I. K istoriografii etnopoliticheskoy istorii ulusov Dzhuchi i Chagataya // Zolotoordynskoe obozrenie=Golden Horde Review. 2017, vol. 5, no. 1, pp.&nbsp;74–92. DOI: 10.22378/2313-6197.2017-5-1.74-92 * Yakubovskiy A.Yu., K voprosu ob etnogeneze uzbekskogo naroda. T., 1941. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{vikiiqtibos|Oʻzbek maqollari|Oʻzbeklar}} * [https://web.archive.org/web/20160511092816/http://mytashkent.uz/2016/05/06/istoriya-formirovaniya-uzbekskogo-naroda/ <small>Istoriya formirovaniya uzbekskogo naroda</small>] {{OʻzME}} {{Oʻzbeklar}} {{Turkiy xalqlar}} [[Turkum:Markaziy Osiyo xalqlari]] aii315viyvkxxaaxk2y5ge6r1ft3lhb 0 5151 6218688 6188167 2026-07-28T16:20:44Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 6218688 wikitext text/x-wiki [[Tasvir:Notenschluessel.png|thumb|100px|Skripka kaliti]] '''Musiqa''' ({{lang-grc|μουσική}} — „muzalar sanʼati“) — [[inson]] hissiy kechinmalari, fikrlari, tasavvur doirasini musiqiy tovushlar izchilligi yoki majmui vositasida aks ettiruvchi [[sanʼat]] turi. Uning mazmuni oʻzgaruvchan ruhiy holatlarni ifodalovchi muayyan musiqiy-badiiy obrazlardan iborat. Musiqa insonning turli kayfiyatlari (masalan, koʻtarinkilik, shodlik, zavqlanish, mushohadalik, gʻamginlik, xavf-qoʻrquv va boshqalar)ni oʻzida mujassamlashtiradi. Bundan tashqari, musiqa shaxsning irodaviy sifatlari (qatʼiyatlik, intiluvchanlik, oʻychanlik, vazminlik va boshqalar)ni, uning tabiati (mijozi)ni ham yorqin aks ettiradi. Musiqaning ushbu ifodaviy-tasviriy imkoniyatlari yunon olimlari — [[Pifagor]], [[Platon]], [[Aristotel]] va Sharq mutafakkirlari — [[Forobiy]], [[Ibn Sino]], [[Jomiy]], [[Alisher Navoiy]], [[Bobur]], [[Kavkabiy Najmiddin Buxoriy|Kavkabiy]], tasavvuf arboblari — [[Imom Gʻazzoliy]], Kalobodiy Buxoriy va boshqa tomonidan yuqori baholangan, sharh va ilmiy tadqiq qilingan. Musiqaning odam ongi va hissiyotiga taʼsir etishning ajoyib kuchi uning ruhiy jarayonlarga hamohang boʻlgan protsessual — muayyan jarayonli tabiati bilan bogʻliqdir. Musiqa asarlari mazmunida musiqali obrazlarning oʻzaro munosabatlari (taqqoslanish, toʻqnashuv, rivojlanish kabi) jarayonida shakllanadi. Mazkur jarayonning xususiyatlariga koʻra Musiqa mazmuni ham turli — epik, dramatik, lirik belgilarga ega boʻlishi mumkin. Bulardan insonning ichki dunyosi, ruhiy holatlarini ifodalashga moyil boʻlgan lirika Musiqaning „Botiniy“ tabiatiga ancha yaqindir. Musiqaning mazmuni — shaxsiy, milliy va umumbashariy badiiy qiymatlarning birligidan iborat boʻlib, bunda maʼlum xalq, jamiyat va tarixiy davrga xos ruhiy tarovat, surʼat, ijtimoiy fikr va kechinmalar umumlashgan holda ifodalanadi. Musiqa shakllari har bir davrning maʼnaviy-maʼrifiy talablariga javob bergan holda, ayni vaqtda inson faoliyatining koʻpgina jabhalari (muayyan jamoaviy tadbirlar, odamlarning oʻzaro etik va estetik taʼsir etish, muloqot qilish jarayonlari) bilan mushtarakdir. Musiqaning, ayniqsa, insonning axloqiy va estetik didini shakllantirish, hissiy tuygʻularini rivojlantirish, ijodiy qobiliyatlarini ragʻbatlantirish vositasi sifatida roli juda muhimdir. Nutq, tovushli signal berish va boshqa tovushli — maʼnoli jarayonlar singari, Musiqa ham muayyan maʼlumotlarni sadolar vositasida ifodalash imkoniyatiga ega. Jumladan, tovushlarning baland-pastligi, ingichka-yoʻgʻonligi, uzun-qisqaligi, kuchliligi va boshqa vositalar yordamida odamning ichki holatini ifodalash imkoniyati jihatidan Musiqa nutqqa (nutq intonatsiyalariga) oʻxshaydi. Ammo, sanʼat turi sifatida Musiqa faqat ungagina xos boʻlgan xususiyatlar (badiiy-estetik maqsadlarni koʻzlashi, mazmun va shakl badiiy qiymat sifatida kasb etilishi, ayniqsa, Musiqa tovushlarining muayyan musika tizimlarida tashkil etilishi) bilan nutkdan farq qiladi. Har bir alohida olingan Musiqa tovushi birlamchi ifodaviy imkoniyatga ega boʻlsa-da, Musiqa tovushlarining baland-pastlik munosabatlari lad tuzilmalarida, muvaqqat nisbatlari esa — musiqiy ritm va metrda oʻz aksini topadi. Dunyoning aksariyat xalqlari Musiqa madaniyati, jumladan, oʻzbek musiqa folklori, anʼanaviy musiqa va bastakorlik ijodiyotida lad asosini turli koʻrinishdagi diatonika tashkil etadi. Kompozitorlik Musiqada (ayniqsa, [[XX asr]]da rivoj topgan yoʻnalishlarda) diatonika bilan birga xromatika ham keng oʻrin olgan. {{Nota yozuvi}} Musiqada asosiy badiiy vosita — [[kuy]] (melodiya). Musiqaning ogʻzaki anʼanadagi (monodiya) uslublarida kuy badiiy obrazning yagona va tugal musiqiy ifodasi hisoblanadi. Koʻp ovozli kompozitorlik yoʻnalishlarda garmoniya, polifoniya unsurlari ham muhim oʻrin egallaydi. Musiqa asaridagi kuy (mavzu)lar rivoji uning kompozitsiyasini (shakl)ni tashkil etadi. Musiqa shakli asar mazmunining moddiy tajassumi va vujudga kelish vositasi boʻlib xizmat qiladi. Musiqa asarlari shakliga muntazam takrorlanuvchi tarkib va unsurlar xos boʻlib, bular badiiy mazmundagi oʻzgaruvchanlik, harakatchanlik kabi xususiyatlarga maʼlum darajada ziddir. Oʻzaro aloqa va birlik doirasidagi bunday dialektik ziddiyatlar Musiqa asarini yaratish va ijro etish jarayonida hamisha xilma-xil ravishda oʻz yechimini topadi. Turli xalqlar Musiqa madaniyati va anʼanalarida Musiqaning barqaror va beqaror unsurlarining oʻzaro munosabatlari ham oʻzgachadir. Masalan, anʼanaviylik mezoniga asoslangan ogʻzaki yoʻnalishdagi Musiqa uslublarida muayyan badiiy mazmun, estetik qoidalar bilan birga Musiqa asarlari shakliga badixagoʻylik xususiyatlari, nomusiqaviy (asarning ijro etish vaqti, joyi, sharoiti kabi) holatlar oʻz taʼsirini oʻtkazadi. Individual badiiy obrazlarni ifodalashga qaratilgan yozma anʼanadagi kompozitorlik sanʼati asarlari esa koʻproq aynan musiqiy rivojlanish qoidalariga, yaʼni tugallangan, yaxlit va barqaror shakllarga asoslanadi. Shuning uchun, kompozitorlik musikada mazkur shakllarni ifodalashga hamda obyektiv holatda saqlashda asosiy omil boʻlgan [[nota yozuvi]] mu-him oʻrin tutadi. Musiqa inson madaniyatida va jamoaviy hayotda oʻziga xos oʻringa egadir. U dam olish va koʻngil ochish paytlari, turli marosim, bayram, bazm va sayillar, diniy va rasmiy tadbirlar, ommaviy va harbiy yurishlar, sport mashklari va mehnat jarayonida muayyan vazifalar bajaradi. Shuning uchun Musiqa asarlari oʻz mazmuniga muvofiq holda bir nechta uslub, tur va janr guruhlariga ajratiladi. Alla, zikr, [[marsiya]], sarbozcha, vals, [[marsh]], [[messa]] kabi janrlar hayotdagi maishiy va boshqa sharoitlar bilan bogʻliq boʻladi. Ashula, dastgoh, cholgʻu kuy, maqom yoʻllari, konsert, miniatyura, romans va boshqalarda estetik taʼsir oʻtkazish vazifalari asosiy oʻrin tutadi. Janrlar, oʻz navbatida, diniy mussha, yoshlar musiqasi, maishiy musiqa, harbiy musika, kamer musiqa, simfonik mussha, xor musikasi kabi Musiqaturlariga birlashadi. Tari-xiy, milliy, mahalliy, shaxsiy (individual) Musiqa uslublari ham musiqiy tafakkur tarzi, ohang, ritm, shakl kabi musiqiy unsurlarni oʻziga qamrab olib, muayyan bir davr yoki milliy madaniyatga mansub boʻlgan turli janrdagi asarlar umumiyatini aks ettiradi (qarang: [[Avangardizm]], [[Barokko]], [[Klassitsizm]], [[Ogʻzaki anʼanadagi musiqa|Ogʻzaki anʼanadagi musika]], [[Romantizm]], [[Sentimentalizm]]). Bastakor va kompozitorpar badiiy obrazlarni kengroq qamrashga intilishib, Musiqa va boshqa sanʼat turlari qorishmasi (sintezi)dan foydalani-shadi. Aniq tushunchaga ega boʻlgan soʻz, sahna harakati, kino tasviri va boshqa unsurlar bilan qorishiq Musiqa asarining ifodaviy imkoniyatlari kengayadi (qarang [[Vokal musiqasi]], [[Kino musiqasi]], [[Raqs musiqasi]], [[Teatr musiqasi]]). Musiqa, shuningdek, boshqa sanʼat turi va janrlarida ham muhim rol oʻynaydi. Masalan, opera janrida, oʻzbek musiqali dramasi va komediyasida xonandalik, xor sanʼati hamda [[orkestr]] musiqaschnk drama bilan boglaydi. [[Balet]] va boshqa raqs shakllari ham uzining badiiy obrazlarini Musiqa yordamida ifodalaydi. Insonning Musiqa faoliyati asosan 3 bosqichda amalga oshiriladi: ijod, ijro va tinglash (uquv). Har bir bosqichda asarning mazmun va shakli uzgacha kurinishga ega boʻladi. Ijod bosqichida badiiy gʻoya va shakl muallif ongida mushtarak holda tugʻiladi. Ijro jarayonida shakl va mazmun ijrochi tomonidan uning dunyokarashi, estetik tasav-vurlari, shaxsiy tajriba va maxrratiga mos ravishda uzgartiriladi. Musiqa ixlosmandlari ham ijro etilayotgan asarni uzlarining xususiy didi, hayotiy va badiiy tajribasiga asoslanib qabul qilishadi. Shunday qilib, Musiqa faoliyati hamma bosqichlarda ijodiy tabiatga ega boʻladi. Turli (kompozitorlik va ogʻzaki anʼanadagi) uslublarda mussha ijrochiligi ahamiyati turlichadir. Professional yunalishdagi madaniyat tizimida Musiqa koʻpincha badiiy asarlarni ijro etadigan sanʼatkorlar faoliyati orqali namoyon boʻladi. Shuning uchun Musiqa ijrochi (sozanda, xonanda)larining aksariyati kompozitor va bastakorlarning haqiqiy hamkorlaridir. Ular ustoz-shogird munosabatlari jarayonida uzlashtirgan yoki nota yozuvi yordamida oʻrgangan asarlarni jonli ravishda tinglovchilar oldida talqin etadilar. Musiqiy folklor tizimida Musiqa namunalari omma ongining badiiy mahsuloti sifatida yuzaga kelib, havaskor qoʻshiqchi, sozanda yoki jamoaviy tarzda ijro etiladi. Musiqa ijrochiligi mussha cholgʻulari hamda inson ovozk vositasida amalga oshiriladi. Bular yakka tarzda, ansambl, xor, orkestr kabi birikma shakllarida namoyon boʻladi. Musiqa ijodiyoti, ijrochiligi va tinglanishi Musiqa faoliyati ning boshqa turlari — mas, musiqa tarbiyasi, musiqa taʼlimi, ilmiy tadqiqot (Musiqashunoslik), musiqiy tanqid va boshqalar bilan birga jamiyat Musiqa madaniyat i tizimini tashkil etadi. Musiqa tarixi. Musiqaning paydo boʻlishi masalasida turli ilmiy farazlar vujudga kelgan: hissiyotga toʻlgan nutq oxangi (G. Spenser), qushlarning sayrashi va hayvonlarning uz juftlarini chaqirishi (Ch. Darvin), ibtidoiy odamlarning mehnat usullari (K. Byuxer) va ularning chaqiriq tovushlari (K. Shtumpf), jodu-sehrlash marosimlari (J. Kombarye) Musiqaning ilk manbalari hisoblanadi. Sharq muta-fakkirlari ham Musiqaning vujudga kelish muammosi haqida ilmiy mulohazalar qoldirishgan. Musiqa tarixini Forobiy inson nutqining shakllanish jarayoni va hissiyotlari bilan bevosita bogʻliq holda, Ibn Xaldun (<nowiki>XIV</nowiki> asr) esa — ijtimoiy tizimlarning shakllanish krnuniyatlariga asoslangan xrlda tushuntirishgan. Zamonaviy musiqashunoslik fani arxeologiya va etn. maʼlumotlaridan kelib chiqib, Musiqa sanʼatini ibtidoiy jamiyatda insonning amaliy faoliyati jarayonida boshqa sanʼat turlari (rake, sheʼriyat va q.k.) bilan krrishma (sinkretik) holda paydo bulishini asoslab beradi. Bunda Musiqa ijtimoiy muloqot vositasi, mehnat va marosim jarayonlarini tashkil etish vositasi boʻlib xizmat qiladi va, ayni vaqtda, jamiyatga zarur axlokiymaʼnaviy xususiyatlarni tarbiyalash maqsadlarini kuzlaydi. Ibtidoiy davrning oxirgi bosqichida dastlabki qorishma sanʼat majmuasidan bir qancha sanʼat turlari, jumladan, Musiqa ham ajralib chiqadi. Ushbu davrga mansub afsonalarda Musiqa tabiatga, yovvoyi hayvonlarni oʻrgatishda taʼsir kursatish, insonni turli kasalliklardan davolovchi kuch sifatida taʼriflanadi (qarang [[Aliqambar]], [[Ibtidoiy sanʼat]], [[Mavsum qoʻshiqlari,]] [[Marosim qoʻshiqlari]]). Quldorlik va ilk feodal tuzumiga asoslangan qad. dunyo davlatlari — Misr, Shumer, Bobil, Oʻrta Osiyo (taxminan miloddan avvalgi 1ming yillik davri), Xitoy, [[Hindiston]], Yunoniston, Rim madani-yatlarida kasbiy musiqachilar maktablari shakllangan. Ular maxsus (bastakorlik, musiqa ilmi kabi fandagi) bilim va qoidalarga asoslanib ijod qilgan. Natijada aytim, cholgʻu, raqs, doston va boshqa janrlar paydo boʻlgan. Turli xil Musiqa asboblari ([[Chang (cholgʻu asbobi)|chang]], [[ud]], tanbur, [[Lira (cholgʻu asbobi)|lira]], [[kifara]], puflama va urma asboblar) takomillashtirilib, ular barqaror tovushqator va shakllarga ega boʻlgan. Musiqaning ushbu davrda asosan ogʻzaki anʼanada rivojlanishiga qaramay, ayni vaqtda, uning ilk yozuv (iyeroglif, harfiy va boshqalar) tizimi ixtiro etilgan, Musiqa estetikasi va nazariyasi taʼlimotlari shakllangan: Xitoyda — Konfutsiy, Yunonistonda — Pifagor, Geraklit, Demokrit, Aristotel, Platon, Aristoksen va boshqa, Oʻrta Osiyoda — Borbad. [[Oʻrta asr]] Gʻarbiy Yevropada professional cherkov (bir ovozli grigorian xorali, keyinchalik koʻp ovozli xor va vokalcholgʻu janrlari — orga-num, kondukt va boshqalar), dunyoviy (Fran-siyada — trubadurlar, truverlar; Germaniyada — minnezingerlar sanʼati) hamda xalq Mxi rivoj topadi. <nowiki>XII</nowiki> asrda Fransiyada Bibi Maryam ibodatxonasida birinchi kompozitorlik maktabi (Notr-Dam maktabi), <nowiki>XIV</nowiki> asrda [[Fransiya]] va Italiyada „Are nova“ uslubi yuzaga kelgan. Gvido Daretsso ixtiro etgan toʻrt chiziqli nota yozuvi tovush balandligi va nagʻmalar uzunligini aniq qayd etishga imkon yaratgan. Ushbu davrda Oʻrta va Yaqin Sharq (Arab xalifaligi)da erkin rechitativ va parda tuzilmalariga asoslangan musulmon kasbiy Musiqa (azon, tartil, tajvid) janrlari shakllangan. Ular boshqa Musiqa turlaridan mustaqil ravishda rivojlanib, keyinchalik [[Oʻn ikki maqom]] tizimining shakllanishiga ham maʼlum darajada taʼsir koʻrsatgan. 8— <nowiki>XIII</nowiki> asrlar musulmon Shark, xalqlari ogʻzaki anʼanadagi kasbiy Musiqa si daston (Musiqa nazariyasida) yoki parda (sheʼriyat va Musiqa amaliyotida) tizimlari asosida shakllangan. Oʻrta Osiyo, Eron va arab xalqlari Musiqasida muttasil davom etgan oʻzaro taʼsir va aloqa jarayonlari natijasida ushbu xalqlar uchun umumiy boʻlgan vokal (savt, gʻino, amal, mulammo, qavl va boshqalar) va cholgʻu (ravoshin, peshrav kabi) turlari vujudga kelgan. Mashhur bastakor, xonanda va sozandalar Ibrohim Mavsiliy, Ishoq Mavsiliy, Ziryob, Mansur Zalzal, Ibn Surayj, Ibn Axvas as-Soʻgʻdiy, Safiuddin al-Urmaviy va boshqa ijod qilgan. Musiqa ilmida ham muhim yutuqlarga erishilgan. Yunon Musiqa nazariyasi hamda mahalliy xalqlar Musiqa anʼanalariga asoslangan musiqiy estetika va ilmiynazariy taʼlimotlar dastlab matematika fanlari doirasida (al-Kindiy, Forobiy, Ibn Sino), keyinchalik mustaqil fan sifatida (Urmaviy) shakllangan. Ishoq Mavsiliy va Kindiy Sharqda ilk bor musiqa (harfiy) yozuvini ixtiro etishgan. Urmaviy esa ushbu yozuvni parda tizimiga moslashtirgan. [[Uygʻonish davri]] Yevropa madaniyatida taraqqiy etgan insonparvarlik gʻoyalari va dunyoviy mazmunga asoslangan Musiqa sanʼatida badiiy-estetik maqsadlar asosiy vazifa darajasiga koʻtarildi, cholgʻu (lyutnya, viola) va vokal (madrigal) ijrochiligi rivoj topgan. Professional Musiqada polifoniya uslubi, jumladan, a kapella xor ijrochiligi (motet, messa va boshqa janrlar) oʻz choʻqqisiga koʻtarildi. Yangi kompozitorlik (Angliyada — D. Dansteybl, Niderland maktabi, Rimda — Palestrina, Vene-siyada — A. va J. Gabriyeli) maktablari shakllandi. <nowiki>XVII—XVIII</nowiki> asrning 1-yarmida yangi janrlar — opera (Italiyada — K. Monte-verdi, A. Skarlatti; Fransiyada — J. B. Lyulli, J. B. Ramo; Angliyada —G. Pyorsell), oratoriya (G. F. Gendel), kantata (G. Shyuts, I. S. Bax), konsert (A. Korelli, A. Vivaldi, I. S. Bax, Gendel), kamer ansambl, sonata (A. Korelli, D. Skarlatti), syuita va boshqa janrlar rivoj topgan. Organ (J. Freskobaldi, Bax, Gendel), klavesin (U. Byord, G. Pyorsell, F. Kuperen, J. Ramo) uchun asarlar yaratilgan. Ushbu davrda zamonaviy kamonli cholgʻu asboblar ([[skripka]], alt, violonchel)ning buyuk ustalari A. va N. Amati, J. Gvarneri, A. Stradivari, [[fortepiano]] ixtirochisi B. Kristofori ijod etishgan, opera teatrlari, filarmoniyalar, musiqa nashriyotlari, musiqa taʼlimi (konser-vatoriyalar) rivoj topgan. <nowiki>XVIII</nowiki> asr oʻrtalari — <nowiki>XIX</nowiki> asrning boshida Yevropa Musiqasi Maʼrifatchilik davri hamda Buyuk Fransiya inqilobi gʻoyalari taʼsiri ostida rivojlangan (fransuz kompozitorlari K. Glyuk, L. Kerubini, J. F. Lesyuerlarning opera ijodi, Vena klassik maktabi vakillari ijodi, simfonizm musiqatafakkuri). <nowiki>XIX</nowiki> asrda rus (M. Glinka, „Qudratli tuda“ vakillari, P. Chaykovskiy), polyak (F. Shopen, S. Monyushko), chex (B. Smetana, D. Dvorjak), venger (F. Erkel, F. List), norveg (E. Grig), ispan (I. Albenis, E. Granados), fin (Ya. Sibelius) yangi milliy kompozitorlik maktablari shakllangan, yetakchi ijodiy oqim sifatida romantizm qaror topgan (K. M. Veber, F. Shubert, R. Shuman, F. Mendelson, G. Berlioz, N. Paganini vab.). <nowiki>XX</nowiki> asr Musiqa tarixida alohida oʻrin tutadi. Musiqa madaniyatining barcha jabhalarida tub oʻzgarishlar yuz bergan. Ijodida yangi-yangi uslub va yoʻnalishlar (musiqiy avangardizm, modernizm) rivoj topgan. <nowiki>XX</nowiki> asrda yuz bergan ilmiy-texnik va informatsion inqiloblar (radio, televideniye, grammplastinka va magnit yozuvlarini ixtiro etish) natijasida Musiqaning tinglovchilarga yetkazish va eshitish sohalarida yangi imkoniyatlar paydo boʻldi. Buning natijasida ommabop musiqa madaniyati rivoj topdi. Kompozitorlik ijodida sof musiqiy (simfoniya, konsert, kamer-cholgʻu Musiqa kabi) janrlar oʻrniga vokal Musiqasi, teatr Musiqasi, kino Musiqasi kabi „aralash“ turlar yetakchilik qila boshladi. Kompozitorlik ijodi bilan birga anʼanaviy Musiqa ijodi ham yangi, zamonaviy sharoitlarga moslashib rivoj topdi. Jumladan, Shark, mamlakatlari mumtoz Musiqa janrlari (mas, hind ragalari, pokiston qavalli, [[ozarbayjon]] mugʻom, oʻzbek va tojik maqomlari va hokazo) uzining milliy doiralaridan chiqib jahon sahnalarida ijro etila boshladi, kompozitorlik ham ommaviy Musiqa yoʻnalishlariga oʻz taʼsirini oʻtkazdi. Oʻzbekistonda Musiqa, asosan, xalq va ogʻzaki anʼanadagi professional Musiqa sifatida qadimdan rivojlanib kelgan. Xalq Musiqasidalapar, terma, yama, qoʻshiqlarttt turli xillari (marosim, maishiy, mehnat, oʻyin, raqs, lirik, nasihatomuz va boshqalar), ogʻzaki anʼanadagi oʻzbek professional Musiqasida esa doston, katta ashula, ashula, maqom, cholgʻu yoʻllari kabi janrlar mavjud. Oʻzbek Musiqa merosida 4 asosiy mahalliy uslubni farqlash mumkin (qarang [[Buxoro-Samarqand musiqa uslubi]], [[Xorazm musiqa uslubi]], [[Fargʻona-Toshkent musiqa uslubi|Fargʻona -Toshkent musiqa uslubi]], [[Surxondaryo-qashqadaryo musiqa uslubi|Surxondaryo-Qashqadaryo musiqa uslubi]]). <nowiki>XX</nowiki> asrda oʻzbek va boshqa Oʻrta Osiyo xalqlari Musiqa merosini yozib olish va oʻrganish boʻyicha muhim ishlar bajarildi, yuzlab nota toʻplamlari va ilmiy tadqiqotlar nashr etildi. Bastakor, xrfiz va sozandalar oʻzbek Musiqa merosi durdonalari (Shashmaqom, Xorazm maqomlari, Faryuna-Toshkent maqom yoʻllari va boshqalar) ni keng targʻib qilibgina qolmay, yangi cholgʻu kuy va ashulalar yaratdilar, dastlabki [[musiqali drama]] va komediya asarlarining muallif yoki hammuallifi boʻlishdi. 1930—1940-yillarda Oʻzbekistonda avvallari boʻlmagan yangi (opera, balet, simfonik Musiqa, kamer Musiqa, konsert kabi) Musiqa janrlari yuzaga keldi. Ular, ayniqsa, 1950—1960-yillardan boshlab Oʻzbekiston kompozitorlari ijodida keng rivoj topdi, shuningdek, ommaviy Musiqaning estrada musiqasi, yoshlar musiqasi kabi yoʻnalishlari ham keng yoyilgan. Musiqa taʼlimi tizimi [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] Madaniyat ishlari vazirligi tasarrufida boʻlib, 311 bolalar musiqa maktablari, 3 maxsus akademik litsey, 30 ga yaqin sanʼat, Musiqa hamda madaniyat kollejlari, Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi, Toshkent davlat madaniyat instituti, Musiqa Uygʻur nomidagi sanʼat instituti va boshqa oliy oʻquv yurtlarida amalga oshiriladi. Hozir Oʻzbekistonda Musiqa faoliyati asosan ijrochi jamoalar (turli orkestr, xor va ansambllar), „Oʻzbeknavo“, Uzteleradiokompaniyasi tarkibidagi ijrochi guruxlar va yakkaxonlar hamda mustaqil ravishda ijrochilik bilan shugʻullanayotgan ayrim xonanda va sozandalar tomonidan amalga oshirilmoqda<ref>Abdumannon Nazarov, Olimjon Bekov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Vikiiqtibos}}{{OʻzME}} {{Portal bar|Musiqa}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Musiqa| ]] fhzd7hhccpn61gg5ay1vyaiy8sn3wvr 0 14334 6218710 6217228 2026-07-28T17:38:07Z ~2026-41916-54 293845 /* Joylashuvi */ 6218710 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] 5bppt7y9bk7wyg0ksv69x0rpmz7y0kw 6218711 6218710 2026-07-28T17:38:51Z ~2026-41916-54 293845 /* Diniy ahamiyati */ 6218711 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] 7u3o1xotac3dkdwru66z4f6o306bp04 6218712 6218711 2026-07-28T17:39:44Z ~2026-41916-54 293845 /* Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba */ 6218712 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] 4ye2cjcr0av6a6ki77uxbfdj5jbit3c 6218713 6218712 2026-07-28T17:40:06Z ~2026-41916-54 293845 /* Sferik trigonometriya orqali hisoblash */ 6218713 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] niodukkp6gw2zsne5gb53z5nwioh4fg 6218714 6218713 2026-07-28T17:40:26Z ~2026-41916-54 293845 /* Soyani kuzatish */ 6218714 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] 2l5zl45l5vcthb6khzbg58sweswej4s 6218715 6218714 2026-07-28T17:40:43Z ~2026-41916-54 293845 /* Jahon xaritasida */ 6218715 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] se9rd5wal9wyom713xe5zv8v19303se 6218716 6218715 2026-07-28T17:41:02Z ~2026-41916-54 293845 /* Anʼanaviy usullar */ 6218716 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] c9ruhcrp29zo874ovc3lkdjhn7211ug 6218717 6218716 2026-07-28T17:41:21Z ~2026-41916-54 293845 /* Qadimgi astronomiya */ 6218717 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] qvkk968jhohg5z5lo85fllgaiideqrn 6218718 6218717 2026-07-28T17:41:51Z ~2026-41916-54 293845 /* Asboblar */ 6218718 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] 3ruv68nn2ubsyql6ncz08fjcavb75eh 6218719 6218718 2026-07-28T17:42:15Z ~2026-41916-54 293845 /* Turli xillik */ 6218719 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] s9vpzrxx8h3vjwo8yo4wi8vzqrcxf69 6218720 6218719 2026-07-28T17:42:41Z ~2026-41916-54 293845 /* Indoneziya */ 6218720 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] lag3a3xglxz7uyjjro0w4gx63qke572 6218721 6218720 2026-07-28T17:43:00Z ~2026-41916-54 293845 /* Shimoliy Amerika */ 6218721 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] ab7ku3x6n6oixufzf4kzq00ahwofp46 6218722 6218721 2026-07-28T17:43:22Z ~2026-41916-54 293845 /* Yana qarang */ 6218722 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] evpyl9et5lg5fn1p30bpdn3op41vjer 6218723 6218722 2026-07-28T17:43:43Z ~2026-41916-54 293845 /* Eslatmalar */ 6218723 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] 85u5debh8giijqgqty56vg0ol6g52ct 6218724 6218723 2026-07-28T17:43:57Z ~2026-41916-54 293845 /* Manbalar */ 6218724 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] 2edb98bs05eoic0wx3vvegp5falthwd 6218725 6218724 2026-07-28T17:44:30Z ~2026-41916-54 293845 /* Qadimgi islom dunyosi */ 6218725 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] 1cju3a9tqp8tlhy5d520bi06k3y5wpi 6218726 6218725 2026-07-28T17:45:00Z ~2026-41916-54 293845 /* Adabiyotlar */ 6218726 wikitext text/x-wiki '''Qibla''' ([[Arab tili|Arabcha]]: قبلة; arab. — Qarshi tomonda turgan narsa) — musulmonlar [[namoz]] oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan tomon. Dastlab [[Muhammad]](S.A.V) va ularning tarafdorlari [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan. Hijriy 2-yili ([[624-yil]]) [[Makka]]dagi [[Kaʼba]] barcha musulmonlar uchun Qibla qilib belgilangan. Har bir musulmon qayerda boʻlmasin, albatta Qibla tomonga qarab namoz oʻqiydi. [[Masjid]]larda mehrob Qibla tomonga oʻrnatiladi, shu tomonga qarab [[azon]] aytiladi. Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi. Marhum koʻmilganda ham yuzi Qiblaga qaratib qoʻyiladi. Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish va yotish odobsizlik hisoblanadi. Oʻzbekistonga nisbatan Qibla janubigʻarb tomonda boʻlib, kompas mili Gʻarb nuqtasidan chap tomonga 14 gradus qaytishi kerak. {{Kaʼba}} [[Fayl:Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg/300px-Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca%2C_Saudi_Arabia.jpg|alt=A man raising his hands in prayer in front of the Kaaba|thumb| Ziyoratchi [[Makka]] [[Al-Masjid al-Harom|masjidida]] musulmonlar qiblasi bo'lmish [[Kaʼba|Ka'ba]] tomonga yuzlanib [[duo]] o'qiydi.]] [[Fayl:US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg/300px-US_Army_51420_Soldiers_celebrate_end_of_Ramadan.jpg|alt=A group of people prostrates in the same direction|thumb| [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qo'shma Shtatlardagi]] namozxonlar jamoati bir xil yoʼnalishga, qibla tomonga sajda qilishadi.]] Bu yoʻnalish asosan musulmonlar namoz oʻqiyotgan paytda yuzini qaratib turadigan yoʻnalish hisoblanadi. Islomda Kaʼba [[Islomda Ibrohim|Ibrohim]] va [[Ismoil]] paygʻambarlar tomonidan qurilgan muqaddas joy ekanligiga ishonishadi.Undan qibla sifatida foydalanish Alloh tomonidan [[Qurʼon|Qur'onning]] bir necha oyatlarida nozil qilingan.Ushbu oyatlar [[Muhammad|Muhammad alayhissalomga]] [[Islomiy taqvim|hijriy]] ikkinchi yilda vahiy qilingan. Bu vahiydan oldin Muhammad va uning [[Madina (shahar)|Madinadagi]] tarafdorari ibodat qilish uchun [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqishgan.Aksariyat [[masjid]]larda ''[[mehrob]]'' (devorga ravoq shaklida ishlangan joy) mavjud.,U qibla tomonga oʻrnatiladi va shu tomonga qarab azon aytiladi Islomdagi koʻp marosimlar ham, odatda, Qiblaga qarab bajariladi.Qibla ''[[ehrom]]ga'' kirish ([[haj]] ziyoratidagi muqaddas holat); ''zabiha'' (islomda jonivorlarni halollab soʻyish) paytida hayvonlarning qaysi tomonga burilishi; ''[[duo]]'' qilish uchun tavsiya etilgan yoʻnalishdir.Marhum koʻmilganda ham uning yuzi qiblaga qaratib qoʻyiladi.Islom shariati Qibla tomonni ulugʻlaydi, Qibla tomonga oyoqlarni uzatib oʻtirish, yotish va u tomonga tupurish odobsizlik hisoblanadi Qiblani Kaʼbaning aniq yoʻnalishini bilgan holda (''ayn al-kaʼba'') yoki umumiy tomonga qaragan holda (''jihatul-kaʼba'') aniqlash mumkin. Aksariyat islom ulamolari, namoz oʻqish va shu kabi holatlarda ''ayn-al-'' ''kaʼbani aniqlab boʻlmasa'', jihatul-kaʼbani qabul qilish mumkin, deb hisoblaydilar. Osmon jismlari va hodisalarini oʻrganuvchi musulmon olimlar joylashuv uchun qoʻllaydigan eng keng tarqalgan taʼrif Yer sxarida Kaʼbadan oʻtadigan katta doira yoʻnalishidir. Bu maʼlum joydan Kaʼbaga qadar mumkin boʻlgan eng qisqa yoʻlning yoʻnalishi boʻlib, joylashuv va Kaʼbaning manzillarini kiritiladi.Bu esa [[sferik trigonometriya]] formulasidan foydalangan holda ''qiblani'' aniq hisoblash imkonini beradi (quyidagi formulaga qarang).Bu usul musulmonlar uchun [[mobil ilova]]lar va veb-saytlarni ishlab chiqish va qibla kompas kabi asboblarda ishlatiladigan qibla jadvallarini tuzish uchun qoʻllanadi. Quyosh Makkada yiliga ikki marta toʻgʻridan-toʻgʻri tepada joylashganida, vertikal tayoq soyasini kuzatish orqali ham qiblani aniqlash mumkin.&nbsp;Bu hol 27-28-may kunlari, [[Saudiya Arabistoni]] standart vaqti bilan soat 12:18 (09:18).&nbsp;UTC) va 15 va 16-Iyul kunlari soat 12:27&nbsp;SAST (09:27&nbsp;UTC)da yuz beradi Islom olamida astronomiya fanining rivojlanishidan avval musulmonlar qiblani aniqlashda an’anaviy usullardan foydalanganlar. Bu usullar [[Sahoba|Muhammad alayhissalomning sahobalari]] bir joyda boʻlganlarida qoʻllagan yoʻnalishga yuzlanishni oʻz ichiga oladi; samoviy jismlarning joylashgan oʻrni va koʻtarilish nuqtalaridan; shamol yoʻnalishidan foydalanish; yoki Muhammadning Madinadagi qiblasi boʻlgan janub tomonni aniqlash shu usullardan biridir. Ilk [[islom astronomiyasi]] hind va yunon olimlari, ayniqsa [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] asarlari asosida qurilgan va tez orada musulmon astronomlari <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalaridan boshlab qiblaning taxminiy yoʻnalishlarini hisoblash usullarini ishlab chiqdilar. <nowiki>IX—X</nowiki> asr oxirlarida musulmon astronomlari qiblaning aniq yoʻnalishini topish uchun zamonaviy formulalarga oʻxshash usullarni ishlab chiqdilar. Dastlab, bu „munajjimlar qiblasi“ anʼanaviy tarzda belgilangan turli xil qiblani aniqlash usullari bilan birga ishlatilgan, natijada oʻrta asrda musulmon shaharlarida juda xilma-xillik paydo boʻlgan. Qolaversa, astronomik usullarning aniq natija berishi uchun zarur boʻlgan aniq geografik maʼlumotlar XVIII—XIX asrlarga qadar mavjud boʻlmagan, natijada qiblaning yanada xilma-xilligi yuzaga kelgan. Turli qiblalarga ega boʻlgan tarixiy masjidlar bugungi kunda ham [[Islom dunyosi|islom olamida]] saqlanib qolgan. Dindor musulmon [[Shayx Muszafar Shukor|Shayx Muszaphar Shukorning]] 2007-yilda Yer orbitasidan [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS)ga uchishi qibla yoʻnalishi boʻyicha munozaraga sabab boʻldi.U astronavtlar uchun „mumkin boʻlgan narsaga qarab“ qiblani aniqlash usulini yoqladi va vatanidagi [[Malayziya]] islomiy maʼmuriyatini bu usulni qoʻllab-quvvatlashga undadi == Joylashuvi == <div class="locmap noviewer thumb tright"><div class="thumbinner" style="width:242px"><div style="position:relative;width:240px;border:1px solid lightgray"></div>[[Fayl:Middle_East_location_map2.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Middle_East_location_map2.svg|class=notpageimage|240x240px|Map of the Middle East]]<div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:File:Middle East location map2.svg|class=notpageimage|]]</div> [[Muhammad]] va [[Medina|Madinadagi]] ilk musulmonlar dastlab [[Jerusalem|Quddus]] tomon namoz oʻqishdi va 624-yilda qibla yoʻnalishini [[Mecca|Makkadagi]] Kaʼba tomon oʻzgartirdilar.</div></div></div>Qibla-musulmonlarning muqaddas ziyoratgohi boʻlmish Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] (''al-Masjid al-Haram'') markazida joylashgan kub shaklidagi bino-[[Kaʼba]]ning yoʻnalishi. Al-Masjid al-[[Al-Masjid al-Harom|Harom]] esa Saudiya Arabistonining [[Hijoz]] mintaqasida, [[Makka]] shahrida joylashgan.Kaʼba Qibla vazifasidan tashqari, musulmonlar uchun eng muqaddas joy boʻlib, u Xudoning uyi (''[[Baytulloh]]'') deb ham ataladi va [[haj]] va [[umra]] ziyoratlarida [[tavof]] (arab.atrofida aylanmoq) qilinadi. Kaʼba taxminan toʻrtburchaklar shaklida boʻlib, uning toʻrt burchagi toʻrtta [[Dunyo tomonlari|asosiy yoʻnalishga]] yaqin joylashgan.{{sfn|Wensinck|1978}} [[Qurʼon|Qur'onga]] koʻra, u Islomda paygʻambar boʻlgan [[Ibrohim]] va [[Ismoil (Injil)|Ismoil]] tomonidan qurilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning Islom paydo boʻlishidan oldingi tarixini batafsil bayon qiluvchi bir nechta tarixiy yozuvlar saqlanib qolgan, ammo Muhammaddan oldingi avlodlarda Kaʼba islomdan oldingi arablar dinining ziyoratgohi sifatida ishlatilgan.{{sfn|Wensinck|1978}} Kaʼbaning (yoki u joylashgan Al-Masjid al-Haromning) qibla ekanligi oyatlarga asoslanadi.&nbsp;Qur'onning „ [[Baqara surasi|Baqara“ surasidagi]] 144,149 va 150-boblari shu haqida boʻlib, ularning har birida „Yuzingizni Al-Masjidul al-Harom tomonga buring“ (''favalli vajhaka shatr Al-Masjid al-Harom'') buyrugʻi mavjud.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Islom anʼanalariga koʻra, bu oyatlar ikkinchi [[Islomiy taqvim|hijriy yilning]] (624 CE milodiy) [[Rajab oyi|Rajab]] yoki Shabon oyida yoki Muhammad [[Hijrat|Madinaga hijrat]] qilganidan taxminan 15 yoki 16 oy oʻtgach nozil boʻlgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}}{{sfn|Wensinck|1986}} Ushbu vahiylardan oldin Muhammad va [[Madina (shahar)|Madinadagi]] musulmonlar qibla sifatida [[Quddus]] tomonga qarab namoz oʻqidilar, xuddi Madina yahudiylari tomonidan qoʻllanadigan [[mizra]]h (Mizrahi ibroniycha:Sharqiy) kabi namoz yoʻnalishidir. Islom anʼanalarida aytilishicha, bu oyatlar jamoat namozi paytida nozil qilingan; Muhammad va uning izdoshlari ibodat marosimi oʻrtasida darhol Quddusdan Makkaga yoʻnalishini oʻzgartirdilar. Bu voqea oʻtkaziladigan joy Masjid al-Qiblatayn (“Ikki qiblali masjid”) boʻldi.{{sfn|Wensinck|1986}} Muhammad Makkada (Madinaga hijrat qilishdan oldin) boʻlganida qibla yoʻnalishi qanday boʻlgani haqida turli fikrlar mavjud. Tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] va tafsirchi (matn tarjimoni) [[Abdulloh al-Baydaviy|al-Baydaviy]] keltirgan xabarga koʻra, Muhammad Kaʼbaga qarab namoz oʻqigan. [[Balozuriy Axmad ibn Yahyo ibn Jobir ibn Dovud|Al-Baladhuriy]] va at-Tabariy keltirgan boshqa bir xabarda aytilishicha, Muhammad Makkada boʻlganida Quddus tomonga qarab ibodat qilgan. [[Ibn Hisham|Ibn Hishomning]] Muhammadning hayoti haqida eslab oʻtilgan boshqa bir xabarida aytilishicha, Muhammad bir vaqtning oʻzida namozini Kaʼba va Quddusga qaragan holda oʻqigan.{{sfn|Wensinck|1986}} Bugungi kunda barcha toifadagi musulmonlar, jumladan [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] va [[Shialik|shia]] ham Kaʼba tomon namoz oʻqiydilar. Tarixiy jihatdan asosiy istisnolardan biri [[Qarmatlar|Karmatiylar]]-hozir yoʻq boʻlib ketgan sinkretik (voqelik va afsona aralashgan, haqiqiy va ramziy) shia mazhabi boʻlib, ular Kaʼbani qibla sifatida rad etganlar; 930-yilda ular Makkani talon-taroj qilishdi va bir muddat Islomda yangi davrni boshlash niyatida Kaʼbaning [[Qora tosh]]ini Al-Ahso Oasisdagi oʻzlarining hokimiyat markaziga olib ketishdi.{{sfn|Wensinck|1978}}{{sfn|Daftary|2007}} == Diniy ahamiyati == [[Fayl:Samarcanda,_Shah-i-Zinda_28_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg/290px-Samarcanda%2C_Shah-i-Zinda_28_%28cropped%29.jpg|alt=Several women pray inside a building. There is a niche on the wall in whose direction they pray.|thumb|Masjid devorlaridan biridagi [[mehrob]] namoz oʼqish uchun qibla tomonni koʼrsatadi..[[Shohizinda|Shohizindadagi surat]], [[Samarqand]], Oʼzbekiston.]] Kelib chiqish jihatidan arabcha ''qibla'' soʻzi ({{Lang|ar|قبلة}}) „yoʻnalish“ degan maʼnoni anglatadi. Islomiy marosim va qonunlarda bu musulmonlar ibodat paytida va boshqa diniy amallarda duch keladigan maxsus yoʻnalishni anglatadi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Ulamo|Islom dini ulamolari]] qiblaga yuzlanib turish [[namoz]]ning, yaʼni islomda [[farz]] boʻlgan namozning toʻgʻri boʻlishining zaruriy sharti ekanligini aytishadi;{{sfn|Hadi Bashori|2015}} istisnolarga qoʻrquv yoki urush holatidagi namozlar, shuningdek, sayohat vaqtidagi farz boʻlmagan namozlar kiradi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} [[Hadis]] (Muhammadning soʻzi)da shuningdek, musulmonlar ''[[ehrom]]ga'' kirayotganda (hajdagi muqaddas holat), oʻrta {{Lang|ar|[[Stoning of the Devil|jamrah]]}}(ramziy shaytonga tosh otish marosimi) va ziyorat paytida qiblaga yuzlanib turishlari kerakligi aytilgan.{{sfn|Wensinck|1986}} Islom odobi (''adab'') musulmonlarni hayvon soʻyilganda boshini, marhumlarni koʻmayotganda esa yuzlarini qiblaga qaratishga chaqiradi.{{sfn|Wensinck|1986}} [[Duo]] qilishda afzal taraf qibla boʻlib, tupurishda va boshqa yoqimsiz hollarda u tomondan yuz burish kerak.{{sfn|Wensinck|1986}} Masjid ichida qibla odatda ''[[mehrob]]'', yaʼni qiblaga qaratib oʻrnatilgan devordagi joy bilan koʻrsatiladi. Jamoat namozida [[imom]] uning ichida yoki unga yaqin joyda, qolgan namozxonlardan oldinda turadi.{{sfn|Kuban|1974}} [[Damashq xalifaligi|Ummaviylar davrida]] ''mehrob'' masjid tarkibiga kirdi va [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davrida]] uning shakli bir xil tuzilisha ega boʻldi; bundan oldin masjidning qiblasi uning devorlaridan birining yoʻnalishidan maʼlum boʻlgan va u qibla devori deyilgan. Qur'onda ''mehrob'' atamasi faqat bir marta tasdiqlangan, ammo u masjidning bir qismi emas, balki [[Isroil]]liklarning ibodat joyini bildiradi.{{sfn|Kuban|1974}} {{Efn|This reference occurs in {{Cite Quran|19|11 |style=nosup}}}} Misrning Fustat shahridagi eng qadimiy masjidlardan biri Amr ibn al-Os masjidi dastlab ''mehrobsiz'' qurilgani maʼlum, ammo keyinchalik uning ichida ham bir mehrob qilingan.{{sfn|Kuban|1974}} === Ayn al-kaʼba va jihat al-kaʼba === Ayn al-kaʼba (Kaʼbaga yuzma-yuz turish) bu qiblaga toʻgʻridan-toʻgʻri qarab turishni bildiradi{{sfn|King|1996|p=134}}.Qiblani kuzatishning bu usuli Makka masjidi va uning atrofida osonlik bilan amalga oshiriladi.Ammo Kaʼbaning kengligi 20 metr (66fut)dan kamroq ekanligi hisobga olinsa, bu imkoniyat uzoq joylardan deyarli mumkin emas{{sfn|Hadi Bashori|2015|pp=104–105}}.Masalan Madina shahridan, Kaʼbadan 338 kilometr (210 milya) uzoqlikda, aniq oʻlchamdan bir daraja ogʻish yuz bersa xatolik deyarli sezilmaydi.Faqatgina joynamozni qoʻyishda 5.9 kilometr (3.7 milya) oʻzgarish yuz berganini bilish mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=137}}.Bu oʻzgarish Makkadan uzoqroq joylarda{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=134}} Jakarta, Indoneziyadan taxminan 7.900&nbsp;km (4.900 milya) uzoqlikda kuchayadi, 1 daraja ogʻish 100&nbsp;km (62 milya)dan koʻproq oʻzgarish boʻlishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Hattoki bir necha soniyalik ogʻishlar Kaʼbaning joylashuviga nisbatan 100 m (330fut)dan koʻproq siljish yuz berishiga sabab boʻladi{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}.Bundan farqli ravishda, masjidning qurilish jarayonida hisoblangan qibla yoʻnalishidan besh darajagacha xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin. Namozxonlar uchun koʻrsatkich sifatida masjid ichiga joynamoz joylash natijasida yana bech daraja ogʻish qoʻshilishi mumkin{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018|p=136}}. Islom dini ulamolarining ozchilik qismi, masalan, [[Ibn Arabiy]] (vaf.1240-yil) ayn al-''kaʼbani'' namoz oʻqiyotganda farz, boshqalari esa faqat imkoni boʻlganda farz deb biladilar. Makkadan uzoqroqda joylashgan yerlar uchun [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifa]] (vaf. 699-yil) va [[Al-Qurtubiy]] (vaf.1214-yil) kabi olimlar, faqat Kaʼbaning umumiy yoʻnalishiga qaragan holda ''jihat al-kaʼbani'' qabul qilish joiz ekanligini taʼkidlaydilar.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Boshqalar esa, qiblaga yuzlanishning sharti, umuman Kaʼba tomonga qarash bilan amalga oshadi deb taʼkidlaydilar.{{sfn|King|1996}} Masalan, [[Al-Andalus]]da (Islom [[Pireney yarim oroli|Pireneyi yarim oroli]]) butun janubi-sharqiy burchakni va Oʻrta Osiyodagi janubi-gʻarbiy burchakni qibla deb qabul qiluvchi huquqiy fikrlar mavjud.{{sfn|King|1996}} ''Jihat al-kaʼbaning'' toʻgʻriligiga oid dalillar orasida Qur'onning musulmonlarga faqat „Yuzlarini Ulugʻ masjidga qaratish“ va bajarib boʻlmaydigan talablarni qoʻyishdan saqlanishni buyurgan soʻzlari kiradi. ''Ayn al-kaʼba'' hamma joyda farz boʻlishi kerak edi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Abu Ishoq al -Sheroziyning <nowiki>XI</nowiki> asrdagi “ ''Kitob at-Tanbih fi’l-Fiqh'' ” asarida keltirilganidek, [[Shofiʼiylik|Shofeʼiylik]] islom huquqi mazhabi, kishilar masjidda koʻrsatilgan qiblaga ergashishlari kerakligini taʼkidlaydi. Makka yoki masjid yaqinida boʻlmaganda ishonchli kishidan soʻrashi, agar buning iloji boʻlmasa, kishi oʻz ixtiyorida boʻlgan vositalar bilan ''[[ijtihod]]ga'' qaror qilishi kerak.{{sfn|Wensinck|1986}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Katta doira haqida nazariy asoslar === [[Fayl:Great_circle_passing_through_two_points.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Great_circle_passing_through_two_points.svg/200px-Great_circle_passing_through_two_points.svg.png|alt=A sphere with two points, marked A and B, and a path that connects them|thumb| Ikki nuqtadan (A va B) o'tadigan katta doira ular orasidagi eng qisqa yo'lni ('''qalin''') ko'rsatadi.]] Katta doira ortodrom deb ham ataladi. U markazi sharning oʻrta qismiga bir xil masofada joylashgan har qanday doiradir. Misol uchun, barcha uzunlik chiziqlari Yerning katta doiralari, [[ekvator]] esa katta doira boʻlgan yagona kenglik chizigʻidir (boshqa kenglik chiziqlari Yer markazidan shimol yoki janubda joylashgan).{{sfn|Waltham|2013}} Katta doira bir joydan qibla yoʻnalishini matematik aniqlashga intiladigan aksariyat namunalarda nazariy asos boʻlib xizmat qiladi. Bunday namunalarda qibla makon va Kaʼbadan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi sifatida belgilanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|King|2004}} Katta doiraning xususiyatlaridan biri shundaki, u doira boʻylab har qanday ikki nuqtani bogʻlovchi eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi. Qiblani aniqlashda undan foydalanishning asosiy sababi shu. Ikki joyni bogʻlaydigan eng qisqa parvoz yoʻlini topish uchun katta doira xuddi shunday ishlatiladi - shuning uchun katta doira usuli yordamida hisoblangan qibla odatda Makkada joylashgan joyning yoʻnalishiga yaqin.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Ellipsoid mukammal sferadan koʻra [[Yer]]ning aniqroq shakli boʻlgani uchun, zamonaviy tadqiqotchilar qiblani hisoblashda ellipsoidal modellardan foydalanishni koʻrib chiqdilar va ellipsoiddagi [[Ellipsoid ustidagi geodeziya|geodeziya]] tushunchasi oʻrniga katta doira tushunchasini qoʻlladilar. Bu yanada murakkab hisob-kitoblarga olib keladi, shu bilan birga aniqlikning yaxshilanishi masjiddan tashqarida namoz oʻqish yoki joynamoz qoʻyishning odatiy aniqligiga toʻgʻri keladi.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Masalan, GRS 80 ellipsoidal modelidan foydalanganda hisob-kitoblar [[San Francisco|San-Franciscodagi]] joy uchun qiblani 18°47'06″, katta doira usuli esa 18°51'05″ masofa etib belgilaydi{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} === Sferik trigonometriya orqali hisoblash === [[Fayl:Qibla_from_Yogyakarta_on_globe,_English_labels_paths.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg/260px-Qibla_from_Yogyakarta_on_globe%2C_English_labels_paths.svg.png|alt=A globe, with a spherical triangle connecting Mecca, the North Pole, and Yogyakarta|right|thumb| [[Jokyakarta|Yogyakarta]]<nowiki/>dan qiblani hisoblash, Indoneziya (hisoblash tafsilotlari uchun matnga qarang)]] Sferik trigonometriya yordamida qiblani hisoblash uchun katta doira modeli qoʻllanadi.Bunda sharning uchta katta doirasi tomonidan hosil qilingan uchburchaklarning tomonlari va burchaklari oʻrtasidagi matematik munosabatlar bilan shugʻullanadigan [[geometriya]] boʻlimidan foydalaniladi (ikki oʻlchovli uchburchak bilan shugʻullanadigan anʼanaviy [[trigonometriya]]dan farqli oʻlaroq). Qoʻshilgan rasmda („Qiblani hisoblash“ sarlavhasi bilan) joylashuv <math>O</math>, Kaʼba <math>Q</math> va shimoliy qutb <math>N</math> yer sxarida uchburchak hosil qiladi. Qibla bilan ishora qilinadi <math>OQ</math>, bu ikkalasidan oʻtadigan katta doiraning yoʻnalishi <math>O</math> va <math>Q</math> . Qibla burchak shaklida ham ifodalanishi mumkin, <math>\angle NOQ</math> (yoki <math>\angle q</math>), qiblaning shimolga nisbatan, ''inhiraf al-qibla'' deb ham ataladi. Bu burchakni mahalliy kenglikning matematik funksiyasi sifatida hisoblash mumkin <math>\Phi</math>, Kaʼbaning kengligi <math>\Phi_Q</math> va hudud va Kaʼba oʻrtasidagi uzunlik farqi <math>\Delta L</math> .{{sfn|King|1986}} Bu funksiya burchaklari boʻlgan har qanday sferik uchburchak uchun qoʻllanadigan kotangens qoidasidan olingan. <math>A</math>, <math>B</math>, <math>C</math> va tomonlar <math>a</math>, <math>b</math>, <math>c</math> : <math>\cos a\,\cos C=\cot b\,\sin a - \cot B \,\sin C</math><ref>An equivalent formula in{{harvard citation no brackets|Hadi Bashori|2015|p=119}}</ref> Ushbu formulani sferik uchburchakda qoʻllash <math>\triangle NOQ</math> (almashtirish <math>B = \angle q = \angle NOQ</math>){{sfn|Hadi Bashori|2015}} va trigonometrik identifikatsiyalarni qoʻllash natijasida quyidagilar olinadi: <math>\tan q = \frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}</math>, yoki<nowiki></br></nowiki> <math>q = \arctan \left(\frac{\sin \Delta L}{\sin \phi \cos \Delta L - \cos \phi \tan \phi_Q}\right)</math>{{sfn|King|1986}} Masalan, Indoneziyaning [[Jokyakarta|Yogyakarta]] shahrida qiblani quyidagicha hisoblash mumkin. Shahar koordinatalari, <math>\Phi</math>, 7,801389° S, 110,364444° D, Kaʼba koordinatalari esa, <math>\Phi_Q</math>, 21,422478° shim., 39,825183° shim. Uzunlik farqi <math>\Delta L</math> (110,364444 minus 39,825183) 70,539261 ga teng. Qiymatlarni formulaga almashtirish natijasida quyidagilar olinadi: <math>q = \arctan \left(\frac{\sin (70.539261^{\circ}) }{\sin (-7.801389^{\circ}) \cdot \cos (70.539261^{\circ}) - \cos (-7.801389^{\circ}) \cdot \tan (21.422478^{\circ}) }\right)</math> . beradi:<nowiki></br></nowiki> <math>q \approx 295^{\circ}</math> .<nowiki></br></nowiki> Yogyakarta shahri uchun hisoblangan qibla shuning uchun 295 ° yoki gʻarbdan 25 ° shimolda.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu formula zamonaviy olimlar tomonidan olingan, ammo shunga oʻxshash usullar musulmon astronomlariga <nowiki>IX</nowiki> asrdan ({{Abbr|AH|Hijri year}} <nowiki>III</nowiki> asr) beri maʼlum boʻlib, turli olimlar, jumladan [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] ([[Damashq]] va [[Bagʻdod]]da faol) tomonidan ishlab chiqilgan {{Circa|850}}), [[Al-Nayrizi]] (Bagʻdod, {{Circa|900}}),{{sfn|King|1986}} [[Ibn Yunus]] (<nowiki>X—XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} [[Ibn al-Haysam]] (<nowiki>XI</nowiki> asr),{{sfn|King|1986}} va [[Abu Rayhon Beruniy|Al-Beruniy]] (<nowiki>XI</nowiki> asr).{{sfn|King|1986}} Bugungi kunda sferik trigonometriya qiblani hisoblaydigan deyarli barcha ilovalar yoki veb-saytlar asosida ham yotadi.{{sfn|Di Justo|2007}} === Soyani kuzatish === [[Fayl:Direction_of_qibla_using_shadow.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Direction_of_qibla_using_shadow.svg/220px-Direction_of_qibla_using_shadow.svg.png|alt=Illustration of the sun overhead of the Kaaba, and shadow cast by a vertical object in another position|thumb| Yiliga ikki marta quyosh to'g'ridan-to'g'ri Ka'ba ustidan o'tib, vertikal obyektning soyasidan uning yo'nalishini kuzatish imkonini beradi.]] Yerdan kuzatilsa, quyosh Shimoliy va Janubiy mintaqalar oʻrtasida mavsumiy ravishda " siljiydi "; Bundan tashqari, u har kuni yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi natijasida sharqdan gʻarbga tomon siljiydi. Ushbu ikkita harakatning qoʻshilishi shuni anglatadiki, quyosh har kuni meridianni bir marta kesib oʻtadi. Oodatda aniq tepadan emas, balki kuzatuvchining shimol yoki janubidan oʻtadi. Ikki mintaqa oʻrtasidagi joylarda - shimol yoki janubda 23,5 ° dan pastroq kengliklarda - yilning maʼlum vaqtlarida (odatda yiliga ikki marta) quyosh deyarli toʻgʻridan-toʻgʻri tepadan oʻtadi. Bu quyosh meridianni kesib oʻtganda va shu vaqtning oʻzida mahalliy kenglikda boʻlganda sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Makka shahri 21°25' N da joylashganligi sababli bu hodisa sodir boʻladigan joylar qatoriga kiradi. U yiliga ikki marta, birinchi navbatda 27-28-may kuni Saudiya Arabistoni standart vaqti (SAST) bilan 12:18 yoki 09:18 UTCda :ikkinchi marta esa 15-16-iyul kuni 12:27 SAST (09:27 UTC)da sodir boʻladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} {{Efn|The dates slightly vary from year-to-year because the [[calendar year]] is not synchronized with the [[astronomical year]] (see [[leap year]]).{{sfn|Hadi Bashori|2015|p=125}}|name=|group=}} Quyosh Kaʼba [[Zenit|tepasiga yetib]] borar ekan, yer yuzida quyosh nuri tushadigan har qanday vertikal jism soyasi qiblani koʻrsatadi (''rasmga qarang'').{{sfn|Raharto|Surya|2011}} Qiblani topishning bu usuli ''rasd al-qiblat'' (“qiblani kuzatish”) deb ataladi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Quyosh Kaʼbaning roʻparasidagi yarim sharga botgani uchun Yerdagi joylarning yarmi (jumladan, Avstraliya, shuningdek, Amerika va Tinch okeanining aksariyat qismi) buni bevosita kuzata olmaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Aksincha, bunday joylarda quyosh Kaʼbaning [[antipodal nuqta]]sidan yuqoriga oʻtganda (boshqacha qilib aytganda, quyosh toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ostidan oʻtadi) qarama-qarshi hodisani kuzatadi, bu esa soyalarni ''rasd al-qiblat'' paytida kuzatilganlarga qarama-qarshi tomonda koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Bu yiliga ikki marta, 14-yanvar 00:30 SAST (oldingi kun 21:30 UTC) va 29-noyabr SAST 00:09 (oldingi kun 21:09 UTC) da sodir boʻladi.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} ''Rasd al-qiblat'' lahzalari yoki uning antipodal nuqtasi besh daqiqa ichida yoki har bir voqeadan ikki kun oldin yoki keyin kunning bir vaqtida oʻtkazilgan kuzatishlar juda kichik farq bilan aniq yoʻnalishlarni koʻrsatadi.{{sfn|Raharto|Surya|2011}}{{sfn|Hadi Bashori|2015}} === Jahon xaritasida === [[Fayl:Craig_projection_SW.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Craig_projection_SW.jpg/290px-Craig_projection_SW.jpg|thumb| Markazi Makkada joylashgan [[:en:Craig retroazimuthal projection|Craig retroazimuthal projection]] yordamida yaratilgan xarita. Ko'pgina xaritalardan farqli ravishda, u xaritadagi boshqa nuqtadan markazga yo'nalishni ifodalaydi.]] Sferik trigonometriya yer yuzining har qanday nuqtasidan Kaʼbaga qadar eng qisqa yoʻlni koʻrsatadi, biroq koʻrsatilgan yoʻnalish dunyo xaritasida tasavvur qilinganda teskari tuyulishi mumkin. Misol uchun, sferik trigonometriya orqali aniqlansa, qibla yoʻnalishi [[Alaska]]dan deyarli shimol tomonga toʻgʻri keladi.{{sfn|Di Justo|2007}} Bu koʻrinib turgan teskari hisoblar dunyo xaritalari tomonidan qoʻllanadigan [[xaritagrafik proyeksiyalar]] tufayli yuzaga keladi va ular Yer yuzasining taxminiy oʻlchamlarini buzadi. [[Merkator proyeksiyasi|Mercator proyeksiyasidan]] foydalanishda dunyo xaritasida koʻrsatilgan toʻgʻri chiziq romb chizigʻi yoki loxodrome deb ataladi, bu esa oz musulmonlar tomonidan qiblani koʻrsatish uchun ishlatiladi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} {{Efn|For an example of the loxodrome used to find qibla, see [[#North America]].}} Bu baʼzi joylarda keskin farqga olib kelishi mumkin; masalan, Shimoliy Amerikaning baʼzi qismlarida tekis xaritada janubi-sharqda Makka koʻrsatilgan, katta doira hisobi esa shimoli-sharqda koʻrsatilgan.{{sfn|Di Justo|2007}} Yaponiyada xarita uni janubi-gʻarbda, katta doirada esa shimoli-gʻarbda koʻrsatilgan.{{sfn|Hadi Bashori|2015}} Musulmonlarning aksariyati esa katta doira usuliga amal qiladilar.{{sfn|Di Justo|2007}} Xaritagrafik proyeksiya - bu xaritaning istalgan nuqtasidan xarita markazi sifatida belgilangan nuqtagacha boʻlgan katta doira yoʻlining burchak yoʻnalishini (azimutini) saqlaydigan har qanday xarita proyeksiyasi.Bu proyeksiya rivojlanishining dastlabki maqsadi Kaʼbani markaz sifatida tanlab, qiblani topishga yordam berish edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ushbu proyeksiyadan foydalangan holda saqlanib qolgan eng qadimgi asarlar <nowiki>XVIII</nowiki> asrda Eronda yaratilgan ikkita astrolab shaklidagi asboblar edi.{{sfn|Tobler|2002}} Ular Ispaniya va Xitoy oʻrtasidagi joylarni qamrab oluvchi katakchalarni oʻz ichiga oladi, yirik shaharlarning manzillarini nomlari bilan birga belgilaydi, lekin hech qanday qirgʻoq chizigʻini koʻrsatmaydi.{{sfn|Tobler|2002}}{{sfn|King|1996}} Ulardan birinchisi 1989-yilda topilgan; uning diametri 22.5 santimetr va uning oʻlchagichi bor, uning yordamida asbob aylanasidagi belgilardan Makka tomon yoʻnalishni va oʻlchagichdagi belgilardan Makkagacha boʻlgan masofani bilish mumkin.{{sfn|King|1996}} {{Efn|{{harvnb|King|1996|p=150}} has a picture of one of the instruments}} Ikkinchisi Muhammad Husayn tomonidan yaratilgan.{{sfn|King|1996}} Gʻarb adabiyotida xaritagrafik proyeksiyaning birinchi rasmiy loyihasi 1910-yilda Misrning tadqiqot boʻlimida ishlagan shotlandiyalik matematik [[:en:James Ireland Craig|James Ireland Craig]] tomonidan yaratilgan Craig proyeksiyasi yoki Makka proyeksiyasidir.{{sfn|Snyder|1997}} Bu xaritaning markazi Makkada joylashgan va diapazoni asosan musulmonlar yashaydigan yerlarni koʻrsatish bilan cheklangan.{{sfn|Snyder|1997}} Xaritani markazdan uzunlik boʻyicha 90° dan uzoqroqqa choʻzish odamlarning toʻplanishiga olib keladi.{{sfn|Snyder|1997}}{{sfn|Tobler|2002}} === Anʼanaviy usullar === Tarixiy maʼlumotlar va saqlanib qolgan eski masjidlar shuni koʻrsatadiki, tarix davomida qibla koʻpincha anʼanaga asoslangan oddiy usullar yoki matematik astronomiyaga asoslanmagan „xalq ilmi“ bilan aniqlangan. Baʼzi ilk musulmonlar Muhammadning Madinada (Makka Madinadan janubda joylashgan) boʻlganida janubga yuzlanish haqidagi koʻrsatmalariga tom maʼnoda amal qilib, hamma joyda qibla sifatida foydalanishgan. Gʻarbda Al-Andalus va sharqda Oʻrta Osiyo kabi baʼzi masjidlar janubga qaragan, garchi Makka bu tomonga yaqin boʻlmasa ham.{{sfn|King|1996}} Turli joylarda islomda namuna sanalgan musulmonlarning birinchi avlodi boʻlmish [[Sahoba|Paygʻambarning sahobalari]] tomonidan qoʻllangan “sahobalar qiblasi” (''qiblat as-sahoba'') ham bor. Bunday yoʻnalishlar musulmon astronomlari Makkaga aniqroq yoʻnalishlarni topish uchun hisob-kitoblardan foydalangandan keyin ham keyingi asrlarda boshqa yoʻnalishlar bilan yonma-yon baʼzi musulmonlar tomonidan qoʻllangan. Sahobalarning qiblalari deb taʼriflangan yoʻnalishlar orasida Suriya va Falastinda janubga,{{sfn|King|1996}} Misrda qish quyosh chiqishi va Iroqda qishki quyosh botish yoʻnalishi bor.{{sfn|King|1996}} Qishki quyosh chiqishi va botishi yoʻnalishi ham anʼanaga koʻra maʼqul keladi, chunki ular Kaʼba devorlariga parallel.{{sfn|King|1996}} === Qadimgi astronomiya === Qiblani belgilash tarixda ham musulmon jamoalari uchun muhim masala boʻlib kelgan. Qiblani bilish musulmonlar kundalik namozlarini oʻqish uchun, shuningdek, masjidlarning yoʻnalishini aniqlash uchun ham zarurdir.{{sfn|King|1996}} Muhammad Madinada (Makkada,Hijoz mintaqasida ham) musulmonlar orasida yashaganida Makkaning maʼlum yoʻnalishi boʻyicha janub tomonga qarab namoz oʻqigan. 632-yilda Muhammad vafotidan keyin bir necha avlod ichida musulmonlar Makkadan uzoqroq joylarga yetib borishdi va yangi joylarda qiblani belgilash masalasi kelib chiqdi.{{sfn|King|1996}} Astronomiyaga asoslangan matematik usullar faqat <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri yoki <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida rivojlanadi va oʻshanda ham ular dastlab mashhur boʻlmagan. Shuning uchun ilk musulmonlar astronomik boʻlmagan usullarga tayanganlar.{{sfn|King|1996}} Dastlabki islom davrida qiblani belgilashda juda koʻpi mahalliy usullar mavjud boʻlgan, natijada hatto bir joyning oʻzida turli yoʻnalishlar paydo boʻlgan. Janub tomon va sahobalarning qiblasidan tashqari, arablar astronomiya tarixchisi [[Devid A. King (tarixchi)|David A. King]] tomonidan anʼanaviy astronomiyadan farqlash uchun atalgan „xalq“ astronomiyasining bir turini ham bilishgan.Bu tur islomdan oldingi odatlar asosida vujudga kelgan.{{sfn|King|1996}} U matematikada hech qanday asossiz tabiiy hodisalardan, jumladan Quyosh, Oy, yulduzlar va shamolni kuzatishdan foydalangan. Ushbu usullar koʻpincha maʼlum bir yulduzning botishi va koʻtarilish nuqtalari, [[teng kunlik]] paytida, yoz yoki qish kunlarida quyosh chiqishi va botishidan foydalangan holda alohida joylarda aniq yoʻnalishlarni beradi.{{sfn|King|1996}} Tarixiy manbalarda bir nechta shunday qiblalar qayd etilgan, masalan: quyoshning [[Magʻrib]]da (gʻarbda) teng kunlik nuqtalarida chiqishi, Hindistonda quyosh botishi (gʻarbda), shimol shamolining kelib chiqishi yoki [[Temir qoziq|Shimoliy yulduzning]] oʻzgarmas joylashuvi;Yamanda, Suriyada ''Suhayl'' [[Kanopus|yulduzining]] koʻtarilish nuqtasi va Iroqda quyosh botishi.{{sfn|King|1996}} Bunday yoʻnalishlar ''[[fiqh]]'' (islom fiqhi) va xalq astronomiyasi manbalarida ham uchraydi. Astronomlar (xalq astronomlaridan tashqari) odatda bu usullarni izohlamaydilar, lekin ularga islom huquqshunoslari qarshi chiqmagan.{{sfn|King|1996}} Anʼanaviy yoʻnalishlar qiblani aniqroq hisoblash usullari ishlab chiqilganda ham amalda boʻlgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan baʼzi oʻrta asr masjidlarida uchrab turadi.{{sfn|King|1996}} === Astronomiya === [[Fayl:Al-Khalili_qibla_table,_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg/350px-Al-Khalili_qibla_table%2C_Damascus_copy_15th-16th_century.jpg|alt=A table written in Arabic|thumb| XIV asrda [[Damashq]]lik astronom va ''muvaqqit (namoz vaqtlarini belgilovchi) Shamsiddin'' al-Xaliliy tomonidan tuzilgan qibla jadvalining bir qismi. Qibla yo'nalishlari arabcha kichik belgilarda keltirilgan.]] Astronomiyani oʻrganish - " ''ilm al-falak'' „ nomi bilan mashhur (lit. Islom intellektual anʼanalaridagi — Islom olamida <nowiki>VIII</nowiki> asrning ikkinchi yarmida paydo boʻla boshlagan, markazi [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligining]] asosiy shahri Bagʻdodda boʻlgan. Dastlab bu fan hind mualliflari asarlari orqali kiritilgan boʻlsa, <nowiki>IX</nowiki> asrdan keyin [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemey]] kabi yunon astronomlarining asarlari arab tiliga tarjima qilinib, bu sohada asosiy manbaga aylandi.{{sfn|Morelon|1996b}} Musulmon astronomlari yunon astronomiyasini afzal koʻrdilar, chunki ular buni nazariy tushuntirishlar bilan yaxshiroq qoʻllab-quvvatlanishi va shuning uchun uni aniq fan sifatida rivojlantirish mumkin deb hisoblashgan; ammo hind astronomiyasining taʼsiri ayniqsa astronomik jadvallarni tuzishda saqlanib qolgan.{{sfn|Morelon|1996b}} Bu yangi fan Ptolemey ''geografiyasidan'' olingan kenglik va uzunlik tushunchasidan hamda musulmon olimlari tomonidan ishlab chiqilgan trigonometrik formulalardan foydalangan holda qiblani aniqlashning yangi usullarini ishlab chiqish uchun qoʻllangan.{{sfn|King|1996}} Oʻrta asr Islom olamida yozilgan koʻpgina astronomiya darsliklarida astronomiyani [[Shariat|islom qonunlari]] (''shariat'') bilan bogʻlovchi koʻp narsalardan biri hisoblangan qiblani belgilash bobi mavjud.{{sfn|King|1986}}{{sfn|Morelon|1996a}} Devid A. Kingning taʼkidlashicha, qiblani aniqlashning turli oʻrta asr yechimlari “3/9-8/<nowiki>XIV</nowiki> asrlarda matematik usullarning rivojlanganligi va trigonometriyaning nafislik darajasidan guvohlik beradi. va bu olimlar erishgan hisoblash texnikasi“.{{sfn|King|1986}} <nowiki>IX</nowiki> asr boshlarida ishlab chiqilgan birinchi matematik usullar, odatda, tekis xarita yoki ikki oʻlchovli geometriyadan foydalangan holda, matematik muammoning taxminiy yechimlari edi. Haqiqatda yer sharsimon boʻlgani uchun topilgan yoʻnalishlar noaniq edi, lekin ular Makkaga nisbatan yaqin joylashgan (jumladan, Misr va Eron kabi) uchun etarli edi, chunki xatolar 2° dan kam edi.{{sfn|King|1996}} Uch oʻlchamli geometriya va sferik trigonometriyaga asoslangan aniq yechimlar <nowiki>IX</nowiki> asr oʻrtalarida paydo boʻla boshladi. [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib]] orfografik proyeksiyadan foydalangan holda dastlabki misolni yozgan.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=144–145}}}} Yechimlarning boshqa guruhi trigonometrik formulalardan foydalanadi, masalan Al-Nayrizi tomonidan Menelaus teoremasining toʻrt bosqichli qoʻllanishi.{{sfn|King|1996}} {{Efn|The details of this method and its proof are provided in{{harvnb|King|1996|pp=145–146}}}} Keyingi olimlar, jumladan, Ibn Yunus, Abu al-Vafo, Ibn al-Haysam va Beruniy zamonaviy astronomiya nuqtai nazaridan aniqligi tasdiqlangan boshqa usullarni taklif qildilar.{{sfn|King|1996}} Keyinchalik musulmon astronomlari Makkadan kenglik va uzunlik farqlari boʻyicha guruhlangan joylar roʻyxatidan qiblani koʻrsatadigan jadvallarni tuzishda ushbu usullardan foydalanganlar. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi misol, {{Circa|9th-century}} Bagʻdod, 20 ° gacha boʻlgan har bir daraja va yoy daqiqasi uchun yozuvlarni oʻz ichiga olgan.{{sfn|King|2004}} <nowiki>XIV</nowiki> asrda Damashqdagi [[Umaviylar masjidi]]da ''muvaqqit'' (vaqt nazoratchisi) boʻlib xizmat qilgan astronom Shamsiddin al-Xaliliy Makkadan 60° gacha uzunlik farqlari bilan 2880 koordinata uchun qibla jadvalini tuzgan. va kengliklari 10° dan 50° gacha.{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|2004}} Podshohning fikricha, oʻrta asr qibla jadvallari ichida al-Xaliliyning asari “koʻlami va aniqligi nuqtai nazaridan eng taʼsirlisi”dir.{{sfn|King|2004}} Ushbu usullarni haqiqiy joylarga qoʻllashning aniqligi uning kirish oʻlcholarining toʻgʻriligiga bogʻliq.Mahalliy kenglik va Makkaning kengligi va uzunlik farqi asosiy oʻlchamlardir. Ushbu usullarni ishlab chiqish vaqtida joylashuvning kengligini bir necha yoy daqiqalari aniqligi bilan aniqlash mumkin edi, ammo joylashuvning uzunligini aniqlashning aniq usuli yoʻq edi.{{sfn|King|1996}} Uzunlik farqini aniqlashda qoʻllanadigan umumiy usullar orasida [[oy tutilishi]]ning mahalliy vaqtini Makkadagi vaqt bilan solishtirish yoki karvon yoʻllari masofasini oʻlchash kiradi;{{sfn|King|1996}}{{sfn|King|1986}} Oʻrta Osiyolik olim Al-Beruniy turli taxminiy usullarni oʻrtacha hisoblab, oʻz bahosini bergan.{{sfn|King|1996}} Uzunlik oʻlchovi boʻyicha noaniqlik tufayli oʻrta asrlardagi qibla hisoblari (jumladan, matematik jihatdan aniq usullardan foydalangan holda) zamonaviy qiymatlardan farq qiladi. Misol uchun, Qohiradagi [[Al-Azhar masjidi]] „munajjimlar qiblasi“ yordamida qurilgan boʻlsa-da, masjidning qiblasi (127°) zamonaviy hisob-kitoblar natijalaridan (135°) bir oz farq qiladi, chunki foydalanilgan uzunlik farqi uch daraja.{{sfn|King|1996}} Islom olamida aniq uzunlik qiymatlari <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda [[Xaritagrafiya|xaritografik]] suratlar qoʻllangandan keyingina mavjud boʻlgan. Zamonaviy koordinatalar, [[GPS sun'iy yo'ldosh|GPS sun’iy yoʻldoshlari]] va elektron asboblar kabi yangi texnologiyalar bilan bir qatorda qiblani hisoblash uchun amaliy asboblar ishlab chiqildi.{{sfn|King|2004}} Zamonaviy asboblar yordamida topilgan qibla masjidlar yoʻnalishidan farq qilishi mumkin, chunki masjid zamonaviy maʼlumotlar paydo boʻlishidan oldin qurilgan va zamonaviy masjidlarni qurish jarayonida yoʻnalishdagi noaniqliklar yuzaga kelgan boʻlishi mumkin.{{sfn|King|2004}}{{sfn|Wensinck|1986}} Bu maʼlum boʻlsa, baʼzan masjid mehrobining yoʻnalishi haligacha kuzatiladi, baʼzan esa ''mehrob'' oʻrniga ergashish mumkin boʻlgan koʻrsatkich (masjidda chizilgan chiziqlar kabi) ''qoʻshiladi'' .{{sfn|Wensinck|1986}} == Asboblar == {{multiple image|align=oʼng|total_width=300|image1=QiblaMat.jpg|alt1=Joynamoz va kompass|image2=Turkish and Islamic Museum 0951.jpg|alt2=Jadvallar va manzaralar bilan bezatilgan tarixiy kompass|footer=[[Joynamoz]] va zamonaviy [[qibla kompass]] (''chap''); [[Usmonlilar imperiyasi]] davridagi qibla kompassi, 1738-yil (''oʼng'')|direction=|caption1=|caption2=}} Musulmonlar masjid yaqinida boʻlmaganlarida qibla yoʻnalishini topish uchun turli asboblardan foydalanadilar. [[Qibla kompas]]s magnit kompas boʻlib, u yirik aholi joylaridan qibla burchaklarining jadvali yoki roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Baʼzi elektron turlari qiblani toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun sunʼiy yoʻldosh hisoblaridan foydalanadi.{{sfn|King|2004}} Qibla kompasslari taxminan 1300-yildan beri mavjud boʻlib, ular koʻpincha asboblarning oʻzida yoziladigan qibla burchaklari roʻyxati bilan toʻldiriladi.{{sfn|King|2004}} Musulmon mehmonlar joylashgan mehmonxona xonalari shiftdagi qiblani koʻrsatuvchi belgi yoki koʻrsatkichidan foydalanishi mumkin.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Hisoblashning paydo boʻlishi bilan turli [[mobil ilova]]lar va veb-saytlar oʻz foydalanuvchilari uchun qiblani hisoblash uchun formulalardan foydalanadi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|MacGregor|2018}} == Turli xillik == === Qadimgi islom dunyosi === [[Fayl:Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png/170px-Mosques_in_Cairo_showing_different_direction.png|thumb| Zamonaviy Qohira hududi xaritasi. E'tibor bering, masjidlar biroz boshqacha yo'nalishga ega.]] Qiblani aniqlashda turli usullar qoʻllanganligi sababli, tarix davomida turli yoʻnalishlarda masjidlar qurilgan, jumladan, bugungi kungacha saqlanib qolgan masjidlar.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Astronomiya va matematikaga asoslangan usullar har doim ham qoʻllanilmagan{{sfn|King|2004}} va bir xil aniqlash usuli maʼlumotlar va hisob-kitoblarning aniqligidagi farqlar tufayli turli qiblalarni berishi mumkin edi.{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Misrlik tarixchi [[:en:Al-Maqrizi|Al-Maqrizi]] (vaf.1442-yil) oʻsha paytda Qohirada qoʻllangan turli qibla burchaklarini qayd etgan: 90° (sharqqa qarab), 117° (qishki quyosh chiqishi, «sahobalar qiblasi»), 127° (Ibn Yunus kabi astronomlar tomonidan hisoblangan), 141° ([[Ibn Tulun masjidi]]), 156° (Suhayl/Kanopusning koʻtarilish nuqtasi), 180° (Janub tomonda, Madinadagi Muhammad qiblasiga taqlid qiladi) va 204° (Kanopusning oʻrnatish nuqtasi). Qohira uchun zamonaviy qibla 135° boʻlib, oʻsha paytda bu maʼlum boʻlmagan.{{sfn|King|2004}} Bu xilma-xillik Qohira tumanlarida ham tartibning bir xil boʻlmasligiga olib keladi, chunki koʻchalar koʻpincha masjidlarning turli yoʻnalishiga qarab yoʻnaltiriladi. Tarixiy ma’lumotlar boshqa yirik shaharlar, jumladan, [[Kordova (shahar)|Kordova]] (113°, 120°, 135°, 150° va 180° <nowiki>XII</nowiki> asrda qayd etilgan) va [[Samarqand]] (180°, 225°, 230°, 240°, 270° esa XI asrda qayd etilgan).{{sfn|King|2004}} ''Jihat ul-kaʼba'' taʼlimotiga koʻra, qiblalarning xilma-xil yoʻnalishlari hali ham bir xil keng yoʻnalishda boʻlsa amal qilinishi mumkin.{{sfn|King|1996}} Makkaning oʻzida ham Kaʼbaga toʻgʻridan-toʻgʻri qaramaydigan koʻplab ilk masjidlar qurilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5-aprel 2009-yil |title=Mecca mosques 'wrongly aligned' |language=inglizcha |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7984556.stm |access-date=16-avgust 2020-yil}}</ref> 1990-yilda geografiya fani olimi Michael E.Bonine hozirgi Marokashning barcha yirik shaharlari — [[Idrisiylar|Idrisiylar davridan]] (<nowiki>VIII—X</nowiki> asrlar) [[Alaviylar sulolasi|Alaviylar]] davrigacha (<nowiki>XVII</nowiki> asrdan hozirgi kungacha) qurilgan asosiy masjidlar boʻyicha tadqiqot oʻtkazdi. . Zamonaviy hisob-kitoblar Marrakeshda 91° (deyarli sharq tomonda) va Tanjerda 97° gacha boʻlgan qiblalarni keltirsa-da,{{sfn|Bonine|2008}} faqat Alaviylar davrida qurilgan masjidlar qiblalari shu oʻlchamga nisbatan yaqinroq boʻlgan holda qurilgan.{{sfn|Bonine|1990}} Qadimgi masjidlarning qiblasi sezilarli darajada farq qiladi, umumiy hisoblar 155°–160° (janubdan biroz sharqda) hamda 120°–130° (deyarli janubi-sharqda) orasida boʻladi.{{sfn|Bonine|2008}} 2008-yilda Bonine Tunisning asosiy shahar masjidlari boʻyicha soʻrovnomani ham chop etdi, unda u koʻpchiligi 147° ga yaqin tekislanganligini aniqladi.{{sfn|Bonine|2008}} Bu [[Uqba masjidi]]ning yoʻnalishi boʻlib, dastlab 670-yilda qurilgan va oxirgi marta 862-yilda [[Aglobidlar sulolasi|Aglobidlar]] tomonidan qayta qurilgan boʻlib, u koʻpincha boshqa masjidlar tomonidan qoʻllangan namuna sifatida qabul qilinadi.{{sfn|Bonine|2008}} Oʻrganilgan masjidlar ichida Soussedagi Buyuk masjid muhim farqga ega boʻlgan yagona masjid boʻlib, 163° burchak ostida janubga qaragan.{{sfn|Bonine|2008}} Katta doira usuli yordamida hisoblangan Makkaga haqiqiy yoʻnalish butun mamlakat boʻylab 110° dan 113° gacha.{{sfn|Bonine|2008}} === Indoneziya === Qiblaning oʻzgarishi dunyodagi eng koʻp musulmon aholisi boʻlgan Indoneziyada ham sodir boʻladi. Astronomik hisoblangan qibla arxipelagdagi aniq joylashuviga qarab 291°—295° (gʻarbdan 21°—25° shim.) oraligʻida.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Biroq, qibla odatda anʼanaviy ravishda oddiygina “gʻarb” deb nomlanadi, natijada masjidlar gʻarbga yoki quyosh botish yoʻnalishiga qarab qurilgan boʻladi – bu yil davomida bir oz oʻzgarib turadi. Indoneziya islom astronomlari orasida turlicha fikrlar mavjud: Tono Saksono ''va boshqalar.'' 2018-yilda namoz vaqtida qiblaga yuzlanish aniq jismoniy shartdan koʻra koʻproq “ruhiy shart” ekanligini va minglab kilometr uzoqlikdagi Ka’baga aniq yoʻnalish masjid qurishda yoki namoz vaqtida yuzlanish uchun qachon boʻlishi mumkin boʻlmagan oʻta aniqlikni talab qilishini ta’kidlaydi. c.{{sfn|Saksono|Fulazzaky|Sari|2018}} Boshqa tomondan, Muhammad Hodi Bashoriy 2014-yilda „qiblani toʻgʻrilash haqiqatan ham juda dolzarb ish“ va soyani kuzatish kabi oddiy usullar bilan boshqarilishi mumkin, deb hisoblaydi.{{sfn|Hadi Bashori|2014}} Mintaqa tarixida qibla haqidagi bahslar 1890-yillarda oʻsha paytdagi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida ham boʻlgan. Indoneziyalik olim va [[Muhammadiya]]ning boʻlajak asoschisi Ahmad Dahlan Makka shahridagi islom va astronomiya fanlarini oʻrganishdan qaytgach, qirollik poytaxti Yogyakartadagi masjidlarda qiblalar notoʻgʻri ekanligini aniqladi, jumladan, gʻarbga qaragan [[Kauman Buyuk masjidi|Uqba masjidi]] ham. Uning qiblani oʻzgartirishga urinishlariga Yogyakarta sultonligining anʼanaviy ''ulamolari'' qarshilik koʻrsatdi va Dahlan tomonidan uning hisob-kitoblari asosida qurilgan yangi masjid olomon tomonidan buzib tashlangan. Dahlan oʻz masjidini 1900-yillarda qayta qurdi va keyinchalik Kauman masjidi ham astronomik hisoblangan qibladan foydalangan holda qayta yoʻnaltiriladi.{{sfn|Kersten|2017}}{{sfn|Nashir|2015}} === Shimoliy Amerika === [[Fayl:01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/01_05_Street_WDC_8jul05.jpg/220px-01_05_Street_WDC_8jul05.jpg|alt=An urban building located in a traffic intersection|thumb|Vashington Islom markazi (1953-yilda tashkil etilgan), AQShdagi ilk masjidlardan biri. Uning qiblasi astronomik hisob-kitoblarga muvofiq shimoli-sharqqa qaragan.{{sfn|May|1953}}]] Musulmon aholi yashaydigan joylar vaqt oʻtishi bilan qibla yoʻnalishi masalasini hal qilgan. Qoʻshma Shtatlar va Kanada kabi boshqa mamlakatlarda soʻnggi bir necha oʻn yilliklar ichida katta musulmon jamoalari mavjud boʻlib, qiblani belgilash bahs mavzusi boʻlishi mumkin.{{sfn|Bilici|2012}} Vashingtondagi Islom markazi 1953-yilda sharqdan biroz shimolga qarab qurilgan va dastlab baʼzi kuzatuvchilarni, shu jumladan musulmonlarni ham hayratda qoldirdi, chunki [[Vashington (shahar)|Vashington]] shahrining kengligi Makkadan 17°30′ shimolda joylashgan. Garchi dunyo xaritalarida (masalan, Merkator proyeksiyasidan foydalanadiganlar) chizilgan chiziq Makkaga janubi-sharqiy yoʻnalishni koʻrsatsa ham, katta doira usulidan foydalangan holda astronomik hisoblash shimoli-sharq yoʻnalishini (56 ° 33') beradi.{{sfn|May|1953}} Shunga qaramay, Qoʻshma Shtatlardagi koʻpchilik ilk masjidlar dunyo xaritalarida koʻrinib turgan yoʻnalish boʻyicha sharq yoki janubi-sharqqa qaragan.{{sfn|Bilici|2012}} Musulmonlar jamoati oʻsib, masjidlar soni koʻpayar ekan, 1978-yilda amerikalik musulmon olimi S.Kamol Abdali kitob yozib, Shimoliy Amerikadan toʻgʻri qiblaning katta doira usuli bilan hisoblanganidek shimol yoki shimoli-sharqiy ekanligini taʼkidlagan va Makkaga eng qisqa yoʻlni belgilagan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |title=Prayers schedule for North America |date=1978 |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis |language=inglizcha |oclc=27738892}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Di Justo|2007}} Abdalining xulosasi keng tarqaldi va keyin musulmonlar jamoasi tomonidan qabul qilindi va natijada masjidlar qayta yoʻnaltirildi.{{sfn|Bilici|2012}} 1993-yilda ikki diniy olim Riad Nachef va Samir Kadi janubi-sharqiy qibla uchun bahslashuvchi kitob nashr etib, shimol/shimoli-sharqiy qibla yoʻnalishining notoʻgʻri ekanligini va diniy bilimlarning yetishmasligidan kelib chiqqanligini yozgan. {{Efn|This book is {{kitob manbasi |last1=Nachef |first1=Riad |title=The Substantiation of the People of Truth that the Direction of al-Qibla in the United States and Canada is to the Southeast |last2=Kadi |first2=Samir |publisher=Association of Islamic Charitable Projects |year=1993 |location=Philadelphia }}}} {{Efn|This article is {{veb manbasi |last=Abdali |first=S. Kamal |date=17-sentabr 1997-yil |title=The Correct Qibla |url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf |website=geomete.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218035850/https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}}}{{sfn|Bilici|2012}}{{sfn|Almakky|Snyder|1996}} Bunga javoban, Abdali 1997-yilda onlaynda „Toʻgʻri qibla“ sarlavhali maqolasida ularning dalillari va tanqidlariga javobni chop etdi.{{sfn|Bilici|2012}} Oxir-oqibat shimoliy amerikalik musulmonlarning aksariyati shimol/shimoli-sharqiy qiblani sharqiy/janubiy-sharqiy qiblaga ergashgan ozchilik bilan qabul qildi.{{sfn|Di Justo|2007}}{{sfn|Bilici|2012}} === Kosmik fazo === [[Fayl:ISS_Aug2005.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/ISS_Aug2005.jpg/220px-ISS_Aug2005.jpg|alt=A satellite appears over the earth|thumb|Kosmosdagi qibla masalasi 2007-yilda Shayx Muszafar Shukorning koinotdagi [[Xalqaro kosmik stansiya]]ga uchishi bilan ommaviy ravishda ko'tarilgan edi.{{sfn|Lewis|2013}}]] [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) yerni yuqori tezlikda aylanib chiqadi — undan Makkaga yoʻnalish bir necha soniya ichida sezilarli darajada oʻzgaradi.{{sfn|Di Justo|2007}} XKSga uchuvchi sifatida Shayx Muszafar Shukor tanlandi va Malayziya Milliy Fatvo Kengashi koʻp tillarga tarjima qilingan koʻrsatmalar taqdim etdi.{{sfn|Lewis|2013}} Kengash qiblani aniqlash “imkoniyatga qarab” boʻlishi kerakligini yozdi va toʻrt variantni tavsiya qildi, agar iloji boʻlsa, birinchi variantga qarab namoz oʻqish, boʻlmasa, keyingi variantlarga ketma-ket qaytish kerakligini aytdi:{{sfn|Di Justo|2007}} # Kaʼbaning oʻzi # astronavt orbitasi balandligidagi toʻgʻridan-toʻgʻri Kaʼba ustidagi pozitsiya # umuman Yer # „qayerda boʻlmasin“ Fatvo kengashiga muvofiq, boshqa musulmon ulamolari egiluvchanlik va qibla talabini astronavt bajara oladigan narsaga moslashtirish muhimligini taʼkidlaydilar. San-Diego Davlat Universitetidan Xalil Muhammad „Alloh insonni uning qobiliyatidan tashqarida boʻlgan ish uchun javobgarlikka tortmaydi“ degan. Kamol Abdali namoz vaqtida diqqatni jamlash aniq yoʻnalishdan muhimroq ekanini taʼkidladi va u “masofadagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlardan xavotirlanish” oʻrniga namoz boshidagi qibla yoʻnalishini saqlashni taklif qildi.{{sfn|Di Justo|2007}} Shayx Muszafar uchishidan oldin kamida sakkiz musulmon koinotga uchgan edi, biroq ularning hech biri koinotdagi ibodat bilan bogʻliq masalalarni ochiq muhokama qilmagan.{{sfn|Lewis|2013}} == Yana qarang == * ''Mizra'', [[Yahudiylik|yahudiylarning eʼtiqodidagi]] ekvivalenti * ''Qiblih'', [[Bahoiylik|Bahoiy]] dinidagi ekvivalenti * ''Ad orientem'', anʼanaviy [[Xristianlik|nasroniylikda]] taqqoslanadigan tushuncha * Fazoviy deyxis == Eslatmalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Manbalar == === Iqtiboslar === {{manbalar}} {{refbegin}} == Adabiyotlar == * {{jurnal manbasi|title=Calculating an Azimuth from One Location to Another A Case Study in Determining the Qibla to Makkah|url=https://archive.org/details/sim_cartographica_summer-1996_33_2/page/29|first1=Ghazy|last1=Almakky|first2=John|last2=Snyder|journal=[[Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization]]|volume=33|issue=2|year=1996|issn=0317-7173|pages=29–36|doi=10.3138/C567-3003-1225-M204}} * {{kitob manbasi|last=Bilici|first=Mucahit|title=Finding Mecca in America: How Islam Is Becoming an American Religion|url=https://books.google.com/books?id=-GLAV-KTtQ0C|year=2012|location=Chicago and London|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-92287-4}} * {{jurnal manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|journal=[[Muqarnas (jurnal)|Muqarnas]]|volume=7|pages=50–72|year=1990|title=The Sacred Direction and City Structure: A Preliminary Analysis of the Islamic Cities of Morocco|doi=10.2307/1523121|jstor=1523121|issn = 0732-2992 }} * {{kitob manbasi|first=Michael E.|last=Bonine|editor=Jarita Holbrook|editor2=R. Thebe Medupe|editor3=Johnson O. Urama|title=African Cultural Astronomy: Current Archaeoastronomy and Ethnoastronomy research in Africa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA145|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-1-4020-6639-9|pages=145–178|chapter=Romans, Astronomy, and the Qibla: Urban Form and Orientation of Islamic Cities of Tunisia}} * {{kitob manbasi|last=Daftary|first=Farhad|title=The Isma'ilis: Their History and Doctrines|url=https://books.google.com/books?id=cSO9zh61AGEC|year=2007|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-46578-6}} * {{jurnal manbasi|title=A Muslim Astronaut's Dilemma: How to Face Mecca From Space|magazine=[[Wired (jurnal)|Wired]]|first=Patrick|last=Di Justo|year=2007|url=https://www.wired.com/2007/09/mecca-in-orbit/}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Penanggalan Islam|url=https://books.google.com/books?id=9YhKDwAAQBAJ|year=2014|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|location=Jakarta|isbn=978-602-02-3675-9|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|last=Hadi Bashori|first=Muhammad|title=Pengantar Ilmu Falak|url=https://books.google.com/books?id=erLqDAAAQBAJ|year=2015|publisher=Pustaka Al Kautsar|location=Jakarta|isbn=978-979-592-701-3|language=indonezcha}} * {{kitob manbasi|first=Mohammad|last=Ilyas|title=A modern guide to astronomical calculations of Islamic calendar, times & qibla|url=https://books.google.com/books?id=4mrvAAAAMAAJ|year=1984|location=Kuala Lumpur|publisher=Berita Publishing|oclc=13512629|isbn=978-967-969-009-5}} * {{kitob manbasi|last=Kersten|first=Carool|title=History of Islam in Indonesia: Unity in Diversity|year=2017|publisher=[[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-8187-7|url=https://books.google.com/books?id=JDVYDwAAQBAJ}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Astronomical Aspects|pages=83–88|first=David A.|last=King|authorlink=David A. King (tarixchi)|url=}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Astronomy and Islamic Society|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=David A.|last=King|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=128–184|date=1996|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=The Sacred Geography of Islam|encyclopedia=Mathematics and the Divine: A Historical Study|first=David A.|last=King|publisher=[[Elsevier]]|location=Amsterdam|pages=161–178|date=2004|isbn=978-0-08-045735-2|editor1-first=Teun|editor1-last=Koetsier|editor2-first=Luc|editor2-last=Bergmans|url=https://books.google.com/books?id=AMOQZfrZq-EC&pg=PA161}} * {{kitob manbasi|last=Kuban|first=Doğan|title=The Mosque and Its Early Development|url=https://books.google.com/books?id=-TKu6nsFvaYC&pg=PA3|year=1974|publisher=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|location=Leiden|isbn=90-04-03813-2}} * {{jurnal manbasi|last=Lewis|first=Cathleen S.|date=2013|pages=108–115|journal=Astropolitics|title=Muslims in Space: Observing Religious Rites in a New Environment|doi=10.1080/14777622.2013.802622|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/30909/201310SH.pdf|volume=11|issue=1–2|bibcode=2013AstPo..11..108L|s2cid=143467927|issn=1477-7622}} * {{kitob manbasi|last=MacGregor|first=Neil|title=Living with the Gods: On Beliefs and Peoples|url=https://books.google.com/books?id=w_0tDwAAQBAJ|year=2018|location=London|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-241-30830-1}} * {{jurnal manbasi|title=You Can't Build That Mosque With a Compass|first=Don|last=May|date=1953|journal=Surveying and Mapping|location=Washington, D.C.|volume=13|issue=1|url=https://books.google.com/books?id=fDw4AAAAIAAJ&pg=PA367|pages=367–368}} * {{ensiklopediya manbasi|title=General survey of Arabic astronomy|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=1–19|date=1996a|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Eastern Arabic astronomy between the eight and the eleventh centuries|encyclopedia=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=I|first=Régis|last=Morelon|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=978-0-415-12410-2|pages=20–57|date=1996b|editor-first=Roshdi|editor-last=Rashed}} * {{kitob manbasi|last=Nashir|first=Haedar|author-link=Haedar Nashir|title=Muhammadiyah: a Reform Movement|url=https://books.google.com/books?id=x3-hDwAAQBAJ&pg=PA77|year=2015|publisher=[[Muhammadiyah University Press]]|isbn=978-602-361-012-9|location=Surakarta}} * {{jurnal manbasi|title=Telaah Penentuan Arah Kiblat dengan Perhitungan Trigonometri Bola dan Bayang-Bayang Gnomon oleh Matahari|first1=Moedji|last1=Raharto|first2=Dede Jaenal Arifin|last2=Surya|journal=Jurnal Fisika Himpunan Fisika Indonesia|volume=11|issue=1|year=2011|issn=0854-3046|pages=23–29|url=https://www.neliti.com/publications/79316/telaah-penentuan-arah-kiblat-dengan-perhitungan-trigonometri-bola-dan-bayang-bay|language=id}} * {{jurnal manbasi|title=Geodetic analysis of disputed accurate qibla direction|first1=Tono|last1=Saksono|first2=Mohamad Ali|last2=Fulazzaky|first3=Zamah|last3=Sari|journal=Journal of Applied Geodesy|volume=12|issue=2|year=2018|issn=1862-9024|pages=129–138|doi=10.1515/jag-2017-0036|bibcode=2018JAGeo..12..129S|s2cid=126128439}} * {{kitob manbasi|last=Snyder|first=John|title=Flattening the Earth: Two Thousand Years of Map Projections|url=https://books.google.com/books?id=0UzjTJ4w9yEC&pg=PA227|year=1997|publisher=[[University of Chicago Press]]|location=Chicago and London|isbn=978-0-226-76747-5}} * {{jurnal manbasi|last1=Tobler|first1=Waldo|title=Qibla, and Related, Map Projections|url=https://archive.org/details/sim_cartography-and-geographic-information-science_2002-01_29_1/page/17|journal=Cartography and Geographic Information Science|volume=29|issue=1|year=2002|pages=17–23|issn=1523-0406|doi=10.1559/152304002782064574|s2cid=14202789}} * {{kitob manbasi|last=Waltham|first=David|title=Mathematics: a Simple Tool for Geologists|url=https://books.google.com/books?id=lRiAAAAAQBAJ&pg=PA98|year=2013|publisher=Stanley Thornes|location=Cheltenham|isbn=978-1-134-98308-7}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=4|title=Kaʿba|pages=317–322|first=Arent Jan|last=Wensinck|url=}} * {{Encyclopedia of Islam, New Edition|volume=5|title=Ḳibla: Ritual and Legal Aspects|pages=82–83|first=Arent Jan|last=Wensinck|authorlink=|url=}} {{refend}} == Havolalar == * {{Kitob manbasi|last=Abdali|first=S. Kamal|title=The Correct Qibla|url=https://geomete.com/abdali/papers/qibla.pdf|year=1997}} * {{Veb manbasi|muallif=King|ism=David A.|yil=2018|sarlavha=Bibliography of books, articles and websites on historical ''qibla'' determinations|url=https://www.academia.edu/38858159}} * {{Veb manbasi|muallif=van Gent|ism=Robert Harry|sarlavha=Determining the Sacred Direction of Islam|url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/qibla.htm|yil=2017|ish=Webpages on the History of Astronomy}} {{Namoz}}{{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{namoz}} [[Turkum:Namoz]] [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Masofa oʻlchov birliklari]] [[Turkum:Islom atamalari]] [[Turkum:Namoz atamalari]] [[Turkum:Kaba]] [[Turkum:Arabcha iboralar]] [[Turkum:Islom me'morchiligi]] [[Turkum:Masjidlar]] cbue4ln6wwzw3o8wjq1urw0qg5bndxr 0 21539 6218600 6109199 2026-07-28T13:05:59Z TseriesUZ 132176 Oʻzbekiston xalq artisti Ozodbek Nazarbekovning yakkaxon konsert dasturlari xronologiyasi va jadvallashtirilgan koʻrinishi: 6218600 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Ozodbek|Nazarbekov}} {{Artist |Ism = Nazarbekov Ozodbek Ahmadovich |Img = Ozodbek Nazarbekov.jpg |Haqiqiy ismi = |Taxallus = |Mavlud = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1974|5|7}} <br /> [[Andijon viloyati]], {{TavalludJoyi|Shahrixon tumani}} |Vafot = |Ildiz = |Instrument = |Janr = milliy, pop |Kasb = [[qoʻshiqchi]] [[aktyor]] [[Madaniyat vaziri]] |Faoliyat = [[1994-yil]]dan — hozirgacha |Yorliq = {{Oʻzbekiston xalq artisti}}{{Qirgʻiziston Respublikasi faxriy unvoni|tip=xalq artisti}}{{El-yurt hurmati ordeni}} |URL = |Origin=|Associated_acts=|Influences=|Current_members=|Past_members=}} '''Nazarbekov Ozodbek Ahmadovich''' (Nazarbekov Ozodbek Ahmadovich; [[1974-yil]] [[7-may]], [[Andijon viloyati]] [[Shahrixon tumani]]) — taniqli oʻzbek qoʻshiqchisi, [[Oʻzbekiston xalq artisti]] (2010) va Qoraqalpogʻiston, Tojikiston (2024), Qirgʻiziston xalq artisti<ref>{{Citation |year= |title=Ozodbek.uz{{!}}Tarjimai hol |url=http://ozodbek.uz/index/index.php?name=About |access-date=4-may 2009-yil |archivedate=19-dekabr 2010-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101219135931/http://ozodbek.uz/index/index.php?name=About }}</ref><ref>{{Citation |year= |title=NAZARBEKOV Ozodbek |url=http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1502387451 |access-date=26-mart 2018-yil |archivedate=27-mart 2018-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180327084213/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1502387451 }}</ref>. [[Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi]] (2025). Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vaziri, [[Oʻzbek milliy musiqa sanʼati instituti]] rektori (2020-yildan). Hozirgi kunda madaniyat vaziri lavozimida ishlab kelmoqda. == Biografiyasi == [[1974-yil]]ning [[7-may]]da [[Andijon viloyati]] [[Shahrixon tumani]]da tugʻilgan. === Taʼlim === [[2007-yil]]da Oʻzbekiston davlat sanʼat institutini tamomlagan. === Mehnat faoliyati === [[2002-yil]]dan [[2008-yil]]gacha „[[Oʻzbeknavo]]“ estrada birlashmasida yakkaxon xonanda sifatida faoliyat yuritgan. Marhum xonanda [[Muhriddin Holiqov]]ning taniqli shogirdlaridan biri{{manba kerak}}. [[2006-yil]]dan Respublika miqyosidagi davlat tadbirlarida: [[Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi]], [[Navroʻz]] umumxalq bayrami va Mustaqillik tantanalarida faol ishtirok etib kelmoqda. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida oʻzining yakkaxon konsert dasturlarini namoyish etgan. Xorij mamlakatlariga ham gastrol safarlarini uyushtirgan. [[2008]]-[[2017-yil]]larda [[Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari]] ashula-raqs ansambli xonandasi<ref>{{Citation |year= |title=Madaniyat vazirligi |url=http://madaniyat.uz/post/view/2300 |access-date=14-aprel 2018-yil |archivedate=14-aprel 2018-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180414173751/http://madaniyat.uz/post/view/2300 }}</ref> [[2017-yil]] iyul-avgust oylarida „Yoshlar“ telekanali direktori vazifasida ishlagan. [[2017-yil]]ning [[10-avgust]] kuni Oʻzbekiston madaniyat ishlari vazirining oʻrinbosari etib tayinlandi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Daryo.uz |url=https://daryo.uz/2017/08/09/ozodbek-nazarbekov-madaniyat-vazirining-orinbosari-etib-tayinlandi/ |qaralgan sana=10-avgust 2017-yil |arxivsana=10-avgust 2017-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170810171516/https://daryo.uz/2017/08/09/ozodbek-nazarbekov-madaniyat-vazirining-orinbosari-etib-tayinlandi/ }}</ref>. Shuningdek, „Yoshlar“ telekanali bosh produseri vazifasida ham ishladi. [[2018]]—[[2020-yil]]larda — Oʻzbekiston Respublikasi madaniyat vazirining birinchi oʻrinbosari vazifasida ishladi. [[2020-yil]] [[22-yanvar]]dan — Oʻzbekiston Respublikasi madaniyat vaziri<ref>{{veb manbasi|url=https://m.kun.uz/news/2020/01/22/fotoreportaj-hukumatning-yangi-tarkibini-shakllantirish-jarayoni-qanday-otdi|title=Фоторепортаж: Ҳукуматнинг янги таркибини шакллантириш жараёни қандай ўтди?|publisher=[[kun.uz]]}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == {| class="wikitable" |+ |} === Ahmad Nazarbekov oila a’zolari === {| class="wikitable" !Oila a’zosi !Ahmad Nazarbekovga qarindoshligi !Ma’lumot / Izoh |- |Ahmad Nazarbekov |Oila boshligʻi |Otasi |- |Robiya |Qizi |Qizlaridan biri |- |Laylo |Qizi |Qizlaridan biri |- |Zinnura |Qizi |Qizlaridan biri |- |Jafar |Oʻgʻli |Oʻgʻillaridan biri |- |Umar |Oʻgʻli |Oʻgʻillaridan biri |- |Sardor |Kuyovi |Qizlaridan birining turmush oʻrtogʻi |- |Yorqinxoʻja Umarov |Kuyovi |Qizlaridan birining turmush oʻrtogʻi |} == Yakkaxon konsert dasturlari == '''Oʻzbekiston xalq artisti Ozodbek Nazarbekovning yakkaxon konsert dasturlari xronologiyasi va jadvallashtirilgan koʻrinishi:''' {| class="wikitable" |+ !Yil !Oʻtkazilgan sana / oy !Konsert dasturining nomi |- |2003 |22-iyun |„Oydin kechalar“ |- |2005 |15–16-aprel |„Yuragimdan kuylaganim sen“ |- |2006 |12–17-aprel |„Sening darding“ |- |2007 |7–14-aprel |„Diydor shirin“ |- |2008 |30 kun (aprel) |„Jondan aziz“ |- |2008 |1–4-avgust |„Yaprogʻimiz azim chinorning“ |- |2009 |4–24-aprel |„Mushtarak manzil“ |- |2010 |5–23-aprel |„Qadamlar hikmati“ |- |2011 |2-aprel – 2-may |„Kundan kun yaxshi“ |- |2012 |6–20-aprel |„Xush keldingiz“ |- |2013 |5–21-aprel |„Taqdirimsan, baxtimsan“ |- |2014 |6–23-aprel |„Mening baxtim“ |- |2015 |15-26-aprel |„Ardogʻimdasiz“ |- |2016 |10-20-aprel |„Mehring sabab“ |} == Mukofotlari == * [[2007-yil]]da [[Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist|“Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist”]] unvoni bilan taqdirlangan<ref>{{veb manbasi|url=https://lex.uz/docs/2376102|title=ПФ-3916-сон 27.08.2007. Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг ўн олти йиллиги муносабати билан фан, таълим, соғлиқни сақлаш, маданият, санъат, маънавият ва маърифат, оммавий ахборот воситалари ҳамда ижтимоий соҳалар ходимларидан бир гуруҳини мукофотлаш тўғрисида|publisher=[[LexUz]]}}</ref>. * [[2010-yil]]da [[Oʻzbekiston xalq artisti|“Oʻzbekiston xalq artisti”]] unvoniga sazovor boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=https://lex.uz/docs/1680890|title=ПФ-4235-сон 24.08.2010. ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МУСТАҚИЛЛИГИНИНГ ЎН ТЎҚҚИЗ ЙИЛЛИГИ МУНОСАБАТИ БИЛАН ФАН, ТАЪЛИМ, СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ, МАДАНИЯТ, САНЪАТ, МАЪНАВИЯТ ВА МАЪРИФАТ, ОММАВИЙ АХБОРОТ ВОСИТАЛАРИ ҲАМДА ИЖТИМОИЙ СОҲАЛАР ХОДИМЛАРИДАН БИР ГУРУҲИНИ МУКОФОТЛАШ ТЎҒРИСИДА|publisher=[[LexUz]]}}</ref>. * [[2010-yil]] „M&TVA 2010“ taqdimotining „Yilning eng yaxshi erkak xonandasi“ mukofotini qoʻlga kiritdi. * [[2012-yil]]da [[Qoraqalpogʻiston xalq artisti|“Qoraqalpogʻiston xalq artisti”]] unvoni bilan taqdirlangan. * [[2014-yil]]da [[„El-yurt hurmati“ ordeni|“El-yurt hurmati”]] ordeni berilgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://press.natlib.uz/uz/editions/1472 |sarlavha=„Xalq so‘zi" gazetasi 2014-yil 23-avgust soni O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2014-yil 22-avgustdagi "O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining yigirma uch yilligi munosabati bilan Fan, ta’lim, sog‘liqni saqlash, adabiyot, madaniyat, san’at, ma’naviyat va ma’rifat, ommaviy axborot vositalari hamda ijtimoiy sohalar xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida» gi farmon |Qaralgan sana=19.10.2024 |sana=http://press.natlib.uz/ |qaralgan sana=2024-10-19 |arxivsana=2025-01-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126034149/https://press.natlib.uz/uz/editions/1472 }}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://lex.uz/docs/2467205|title=ПФ-4647-сон 22.08.2014. Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг йигирма уч йиллиги муносабати билан фан, таълим, соғлиқни сақлаш, адабиёт, маданият, санъат, маънавият ва маърифат, оммавий ахборот воситалари ҳамда ижтимоий соҳалар ходимларидан бир гуруҳини мукофотлаш тўғрисида|publisher=[[LexUz]]}}</ref>. * [[2024-yil]]da [[“Tojikiston xalq hofizi”]] faxriy unvoni bilan taqdirlangan. * 2024-yil “Qirgʻiziston xalq artisti” unvoniga sazovor boʻldi <ref>{{veb manbasi|url=https://president.uz/uz/lists/view/7178|sarlavha=O‘zbekiston va Tojikiston Prezidentlari ikki mamlakat madaniyat va san’at arboblarini yuksak faxriy unvonlar bilan taqdirladilar * 2024-yil Qirgʻiziston Xalq artisti unvoni |publisher=Ўзбекистон Республикаси Президентининг расмий веб-сайти}}</ref>. * 2025-yil [[Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi|“O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi”]]<nowiki/>unvoni bilan taqdirlandi. == Kliplari == {|class="wikitable" ! Yil ! Qoʻshiq ! Rol |- | rowspan="2"| | „Kutaman“ 2006 | |-2012 | „Meni kuchliroq sev (Sarson)“ | |- | rowspan="2"| | „Yana — yana“ | |- | „Yorim“ | |- | rowspan="4"| | „Aka — singil“ (feat. Dilsoʻz) 2013 | |- | „Yuragim ey“ | |- | „Qaro koʻzim“ | (soundtrack „Yigʻlamagin“) |- | „Mohitabonim“ | |- | rowspan="6"| | „Yomgʻir“ | |- | „Yana man“ | |- | „Majnuntol“ | |- | „Yigʻlagim keldi“ | |- | „Layli“ | |- | „Yoronlar“ | |- | | „May“ | |- | rowspan="4"| | „Qoshlari qaro“ | |- | „Yolgʻizman“ | (soundtrack „Yolgʻizginam“) |- | „Faryod (Yuragim ey)“ | (soundtrack „Faryod“) |- | „Tabarruk“ | |- |rowspan="4"| | „Vatan“ | |- | „Yaxshiydi“ | |- | „Lola“ | |- | „Seni oʻylab“ | |- |rowspan="4"| | „Izlamang“ | |- | „Ey Doʻst“ | (soundtrack „Umid“) |- | „Xoʻrlanganlar“ | (soundtrack „Xoʻrlanganlar“) |- | „Jon Oʻzbekiston“ | |- |rowspan="4"| | „Sevarmisan“ | |- | „Vatan“ (feat. Doniyor Jasurov) | |- | „Jonim manim“ | |- | „Kimlar“ | (soundtrack „Osiy banda“) |- | | „Kuyib qolganman“ | |- | | „Uqubat“ | (soundtrack „Uqubat“) |- |} === Filmografiyasi === {| class="wikitable sortable" ! Yil ! Film nomi ! Rol |- | 2008 | ''Faryod'' | Oʻzi |- | 2014 | ''Katta hovli'' |} === Kliplar === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="3" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! | Yil ! | Qoʻshiqchi ! | Ashula ! | Rol |----- | 2010 | Jahongir Foziljonov | „Oʻzbegim“ | Oʻzi |----- |} == Ijodi == {| class="wikitable" |- ! Davr !! Koʻrsatuv, film, proekt !! Qoʻshimcha maʼlumot |- | 2009|| „Uqubat“ || „soundtrack“ |- |2005 |"Jiyda guli" |"" |- | 2006|| „Shabbona“ || "" |- | 2008|| „Faryod“ || „soundtrack“ |- | 2010|| „Ozod shou“ || "" |- | 2011|| „Devona farishta“ || "" |- | 2011|| „Umid“ || „soundtrack“ |- | 2012|| „Yolgʻizginam“ || „soundtrack“ |- | 2012|| „Yashil olma“ || „ishtirokchi“ |- | 2013 || „Xoʻrlanganlar“ || „soundtrack“ |- | 2013|| „Turist“ || „soundtrack“ |- | 2013|| „Yigʻlamagin“ || „soundtrack“ |- | 2014|| „Osiy banda“ || „soundtrack“ |- | 2014|| „Katta hovli“ || "" |- | 2015|| „Doʻstlik afsonasi“ || "" |} == Hamkori == {| class="wikitable" |- ! Davr !! Duet, qoʻshiq, proekt !! Qoʻshimcha maʼlumot |- |2008 |„Alisher Fayz“ va Bahrom Nazarov |Mahalla qizlarini (Dueti) |- | 2014|| „[[Ulugʻbek Rahmatullayev]]“ || „Gul“ |- | 2019|| „Gulsanam Mamazoitova“ || „duetdoshi“ |- | 2012|| „[[Otabek Mahkamov]]“ || Sarson · Aktyor |- | 2015|| „Alisher Fayz“ || „shogirdi“ |- | || „Halima Ibrohimova“ || „kursdoshi“ |- | 2013|| „Dilsoʻz“ || „Aka — singil“ |- | | | |- | 2014|| „Doniyor Jasurov“ || „Vatan“ |} == Diskografiyasi == === Chang koʻchalar (2003) === {{colbegin||18em}} * Xotira<ref>{{Citation |year= |title=Ozodbek.uz{{!}}Qoʻshiqlar |url=http://ozodbek.uz/index/index.php?name=Audio |access-date=4-may 2009-yil |archivedate=19-dekabr 2010-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101219135908/http://ozodbek.uz/index/index.php?name=Audio }}</ref> * Sevgilim * Dilbarim * Qulogʻi chandiq qiz * Sen gulsan * Bevafo * Kechalar * Oʻzbekiston * Chang koʻchalar (bastakor: Dilshod Ahmadshoh) * Shirin-shirin * Osmoningga olib ket yor * Yallo-yallo * Chinor tagida * Nigor * Toshkentim goʻzallari * Barno * Hanjar {{colend}} === Devona koʻngil (2004) === {{colbegin||18em}} * Majnun * Voy boʻldi * Goʻzal * Topmadim * Prinsessa tay{{ref-ru}} * Duet * Xato boʻldi * Jonim * Kelarsan * Koʻrgim kelar * Kuygan koʻngil * Bir kelib ket * Druzya * Ayriliq {{colend}} === Yuragimdan kuylaganim sen (2005) === {{colbegin||18em}} * Yuragimdan kuylaganim sen * Jonim mani * Devona oshiq * Laylim * Ikkimiz * Soʻyla * Sevib qoldim * U goʻzal boshqa * Alam endi * Chaqmoq * Onam hayot boʻlganda * Dilbar * Sen oʻzing * Kuygan koʻngil {{colend}} === Sening darding (2006) === {{colbegin||18em}} * Sening darding * Kuyib qolganman * Koʻrinmasang * Seni sevdim * Onam * Qaro qoshligim * Biyo-biyo * Yaxshiydi * Yomgʻir * Keladur * Kutaman * Tabassuming * Ketolmayman * Masturayam * Ne istarsan * Olis-olis {{colend}} === Diydor shirin (2007) === {{colbegin||18em}} * Anjancha * Begona * Bevafo * Diydor * Erkalab * Eshiging * Jon oʻrta * Ketma * Koʻrsam * Nega uchrashdik * Onam yoʻq * Qizgʻaldoq * Qasam * Shukrona * Samarqandcha * Sarob * Turnalar * Yorim qani * Yoronlar * Yigʻlagim keldi * Yuragim {{colend}} === Jondan aziz (2008) === {{colbegin||18em}} * Bogʻ aro * Chaqmoq * Devona * Dilorom * Fargʻonada bir qiz * Jondan aziz * Kelasizmi * Muhabbat * Nayda bor * Qaldirgʻoch * Rost * Rayxon * Samarqandcha * Tabarruk * Toʻydirdi * Uchradim * Xonzoda qiz {{colend}} === Mushtarak manzil (2009) === {{colbegin||18em}} * Mani sevib qolsayding * Jiyda gulim * Zor aylama * May * Oʻgʻlim (Jonli ijro) * Yana * Qaro koʻzim * Yigʻlarman * Ayt * Kimga yomon * Ayirma * Ne savdolar * Qaydasan yorim * Yaxshigina * Eslatib {{colend}} === Qadamlar hikmati (2010) === {{colbegin||18em}} * Ado-ado * Aldama * Barkamol avlod * Beparvo * Bilaman yorim * Bu kecha * Gul * Ibosi manda * Jon sevgilim (15 kun) * Kelaman * Man * Oʻrgilay * Ona * Ota * Qachon * Sendan boʻlak * Shoʻx yillar * Sogʻinadi * Uqubat * Yonimda * Yorim jonim * Meni sevib qolsayding {{colend}} === Kundan kun yaxshi (2011) === {{colbegin||18em}} * Anvar — Ajoyibsanda * Xijron * Begoyim * Bu Vatan barchamizniki * Kel-kel * Sogʻinib * Sevilmaganlar * Seni oʻylab * Onam allasi * Kimlar * Janannim * Omon-omon * Sevdim * Yigʻlarmisan {{colend}} === Taqdirimsan, Baxtimsan (2013) === {{colbegin||18em}} * Kechir * Gulyor * Aka-singil * Sevib qolmasammidi * muhabbat * Inson * Lola * koʻzmunchoq * Muhtojman * Bedorman * Qolmadi * Taqdirimsan Baxtimsan * Erkak Kishini * Layli {{colend}} === Mening baxtim ([[2014]]) === {{colbegin||18em}} * Aylanay * Ayollar yomon * Bogʻdodda nima gaplar * Bolam dema * Boshta havodur * Koʻzlarim yoʻlda * Lalixon * Oʻzgarib ketdi * Olloh goʻzal * Ozormi * Pariroʻy * Qancha * Qilma gumon * Qiynama * Qoshlari qaro * Xumori bor bu yurtning {{colend}} === Ardogʻimdasiz ([[2015]]) === • Tishingdur (Jonli ijro) • Layli (jonli ijro) • Aytib ber (Jonli ijro) • Devonaman (Jonli ijro) • Dil bo'ldi (Jonli ijro) • Do'mbira (Jonli ijro) • Ko'nglimning ko'chasida (Jonli ijro) • Onam borku (Jonli ijro) • 15 kun (Jonli ijro) • Andijoncha (Jonli ijro) • Bog'dodda nima gaplar (Jonli ijro) • Gulg'unchasan (Jonli ijro) • Joning sog' bo'lsin (Jonli ijro) • Lola (Jonli ijro) • Qaldirg'och (Jonli ijro) • Shaydo qilibsen (Jonli ijro) • Tanovor (Jonli ijro) • Xafa bo'laman (Jonli ijro) • Yig'lagim keldi (Jonli ijro) • Yonimda qol (Jonli ijro) [Muhriddin Xoliqov xotirasi uchun aytilgan tarona] === Mehring sabab ([[2016]]) === == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.ozodbek.uz Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090423105528/http://ozodbek.uz/ |date=23-aprel 2009-yil }} * [[Internet]]dagi [http://video.google.com/videosearch?source=ig&hl=en&rlz=&q=ozodbek%20nazarbekov&um=1&ie=UTF-8&sa=N&tab=wv# videolari]{{Deadlink|date=2021-yil fevral |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining shaxsiy tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Nazarbekov, Ozodbek}} [[Turkum:Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari]] [[Turkum:Qoraqalpogʻiston xalq artistlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti bitiruvchilari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]] 10b5xob1ogoeg6gws99rmdb9xq0rz5x 6218679 6218600 2026-07-28T16:08:54Z TseriesUZ 132176 Nargizxon (Live) · Chiroyligim (Live) · Bitta yo'lda (Live) · Sadarayxon (Live) · Nega (Live) · Alo ona (Live) · Qoshingiz qarosim-u (Live) · Sevdim (Live) · Nargiz (Live) · Sevmading sen (Live) · Atirgulim (Live) · Aylanay (Live) · Bevafo (Live) · Samarqandcha (Live) · Siz men uchun yaralgansiz (Live) 6218679 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Ozodbek|Nazarbekov}} {{Artist |Ism = Nazarbekov Ozodbek Ahmadovich |Img = Ozodbek Nazarbekov.jpg |Haqiqiy ismi = |Taxallus = |Mavlud = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1974|5|7}} <br /> [[Andijon viloyati]], {{TavalludJoyi|Shahrixon tumani}} |Vafot = |Ildiz = |Instrument = |Janr = milliy, pop |Kasb = [[qoʻshiqchi]] [[aktyor]] [[Madaniyat vaziri]] |Faoliyat = [[1994-yil]]dan — hozirgacha |Yorliq = {{Oʻzbekiston xalq artisti}}{{Qirgʻiziston Respublikasi faxriy unvoni|tip=xalq artisti}}{{El-yurt hurmati ordeni}} |URL = |Origin=|Associated_acts=|Influences=|Current_members=|Past_members=}} '''Nazarbekov Ozodbek Ahmadovich''' (Nazarbekov Ozodbek Ahmadovich; [[1974-yil]] [[7-may]], [[Andijon viloyati]] [[Shahrixon tumani]]) — taniqli oʻzbek qoʻshiqchisi, [[Oʻzbekiston xalq artisti]] (2010) va Qoraqalpogʻiston, Tojikiston (2024), Qirgʻiziston xalq artisti<ref>{{Citation |year= |title=Ozodbek.uz{{!}}Tarjimai hol |url=http://ozodbek.uz/index/index.php?name=About |access-date=4-may 2009-yil |archivedate=19-dekabr 2010-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101219135931/http://ozodbek.uz/index/index.php?name=About }}</ref><ref>{{Citation |year= |title=NAZARBEKOV Ozodbek |url=http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1502387451 |access-date=26-mart 2018-yil |archivedate=27-mart 2018-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180327084213/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1502387451 }}</ref>. [[Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi]] (2025). Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vaziri, [[Oʻzbek milliy musiqa sanʼati instituti]] rektori (2020-yildan). Hozirgi kunda madaniyat vaziri lavozimida ishlab kelmoqda. == Biografiyasi == [[1974-yil]]ning [[7-may]]da [[Andijon viloyati]] [[Shahrixon tumani]]da tugʻilgan. === Taʼlim === [[2007-yil]]da Oʻzbekiston davlat sanʼat institutini tamomlagan. === Mehnat faoliyati === [[2002-yil]]dan [[2008-yil]]gacha „[[Oʻzbeknavo]]“ estrada birlashmasida yakkaxon xonanda sifatida faoliyat yuritgan. Marhum xonanda [[Muhriddin Holiqov]]ning taniqli shogirdlaridan biri{{manba kerak}}. [[2006-yil]]dan Respublika miqyosidagi davlat tadbirlarida: [[Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi]], [[Navroʻz]] umumxalq bayrami va Mustaqillik tantanalarida faol ishtirok etib kelmoqda. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida oʻzining yakkaxon konsert dasturlarini namoyish etgan. Xorij mamlakatlariga ham gastrol safarlarini uyushtirgan. [[2008]]-[[2017-yil]]larda [[Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari]] ashula-raqs ansambli xonandasi<ref>{{Citation |year= |title=Madaniyat vazirligi |url=http://madaniyat.uz/post/view/2300 |access-date=14-aprel 2018-yil |archivedate=14-aprel 2018-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180414173751/http://madaniyat.uz/post/view/2300 }}</ref> [[2017-yil]] iyul-avgust oylarida „Yoshlar“ telekanali direktori vazifasida ishlagan. [[2017-yil]]ning [[10-avgust]] kuni Oʻzbekiston madaniyat ishlari vazirining oʻrinbosari etib tayinlandi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Daryo.uz |url=https://daryo.uz/2017/08/09/ozodbek-nazarbekov-madaniyat-vazirining-orinbosari-etib-tayinlandi/ |qaralgan sana=10-avgust 2017-yil |arxivsana=10-avgust 2017-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170810171516/https://daryo.uz/2017/08/09/ozodbek-nazarbekov-madaniyat-vazirining-orinbosari-etib-tayinlandi/ }}</ref>. Shuningdek, „Yoshlar“ telekanali bosh produseri vazifasida ham ishladi. [[2018]]—[[2020-yil]]larda — Oʻzbekiston Respublikasi madaniyat vazirining birinchi oʻrinbosari vazifasida ishladi. [[2020-yil]] [[22-yanvar]]dan — Oʻzbekiston Respublikasi madaniyat vaziri<ref>{{veb manbasi|url=https://m.kun.uz/news/2020/01/22/fotoreportaj-hukumatning-yangi-tarkibini-shakllantirish-jarayoni-qanday-otdi|title=Фоторепортаж: Ҳукуматнинг янги таркибини шакллантириш жараёни қандай ўтди?|publisher=[[kun.uz]]}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == {| class="wikitable" |+ |} === Ahmad Nazarbekov oila a’zolari === {| class="wikitable" !Oila a’zosi !Ahmad Nazarbekovga qarindoshligi !Ma’lumot / Izoh |- |Ahmad Nazarbekov |Oila boshligʻi |Otasi |- |Robiya |Qizi |Qizlaridan biri |- |Laylo |Qizi |Qizlaridan biri |- |Zinnura |Qizi |Qizlaridan biri |- |Jafar |Oʻgʻli |Oʻgʻillaridan biri |- |Umar |Oʻgʻli |Oʻgʻillaridan biri |- |Sardor |Kuyovi |Qizlaridan birining turmush oʻrtogʻi |- |Yorqinxoʻja Umarov |Kuyovi |Qizlaridan birining turmush oʻrtogʻi |} == Yakkaxon konsert dasturlari == '''Oʻzbekiston xalq artisti Ozodbek Nazarbekovning yakkaxon konsert dasturlari xronologiyasi va jadvallashtirilgan koʻrinishi:''' {| class="wikitable" |+ !Yil !Oʻtkazilgan sana / oy !Konsert dasturining nomi |- |2003 |22-iyun |„Oydin kechalar“ |- |2005 |15–16-aprel |„Yuragimdan kuylaganim sen“ |- |2006 |12–17-aprel |„Sening darding“ |- |2007 |7–14-aprel |„Diydor shirin“ |- |2008 |30 kun (aprel) |„Jondan aziz“ |- |2008 |1–4-avgust |„Yaprogʻimiz azim chinorning“ |- |2009 |4–24-aprel |„Mushtarak manzil“ |- |2010 |5–23-aprel |„Qadamlar hikmati“ |- |2011 |2-aprel – 2-may |„Kundan kun yaxshi“ |- |2012 |6–20-aprel |„Xush keldingiz“ |- |2013 |5–21-aprel |„Taqdirimsan, baxtimsan“ |- |2014 |6–23-aprel |„Mening baxtim“ |- |2015 |15-26-aprel |„Ardogʻimdasiz“ |- |2016 |10-20-aprel |„Mehring sabab“ |} == Mukofotlari == * {| class="wikitable" |+ |'''Yil''' !Mukofot / Faxriy unvon !Izoh !Unvon va faxriy unvonlar va ularning tashqi ko'rinishi |- |2007 |„Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist“ |Unvon | |- |2010 |„Oʻzbekiston xalq artisti“ |Unvon | |- |2010 |„Yilning eng yaxshi erkak xonandasi“ |„M&TVA 2010“ mukofoti | |- |2012 |„Qoraqalpogʻiston xalq artisti“ |Unvon | |- |2014 |„El-yurt hurmati“ ordeni |Davlat mukofoti | |- |2024 |„Tojikiston xalq hofizi“ |Faxriy unvon | |- |2024 |„Qirgʻiziston xalq artisti“ |Unvon | |- |2025 |„O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi“ |Unvon | |} * == Kliplari == {|class="wikitable" ! Yil ! Qoʻshiq ! Rol |- | rowspan="2"| | „Kutaman“ 2006 | |-2012 | „Meni kuchliroq sev (Sarson)“ | |- | rowspan="2"| | „Yana — yana“ | |- | „Yorim“ | |- | rowspan="4"| | „Aka — singil“ (feat. Dilsoʻz) 2013 | |- | „Yuragim ey“ | |- | „Qaro koʻzim“ | (soundtrack „Yigʻlamagin“) |- | „Mohitabonim“ | |- | rowspan="6"| | „Yomgʻir“ | |- | „Yana man“ | |- | „Majnuntol“ | |- | „Yigʻlagim keldi“ | |- | „Layli“ | |- | „Yoronlar“ | |- | | „May“ | |- | rowspan="4"| | „Qoshlari qaro“ | |- | „Yolgʻizman“ | (soundtrack „Yolgʻizginam“) |- | „Faryod (Yuragim ey)“ | (soundtrack „Faryod“) |- | „Tabarruk“ | |- |rowspan="4"| | „Vatan“ | |- | „Yaxshiydi“ | |- | „Lola“ | |- | „Seni oʻylab“ | |- |rowspan="4"| | „Izlamang“ | |- | „Ey Doʻst“ | (soundtrack „Umid“) |- | „Xoʻrlanganlar“ | (soundtrack „Xoʻrlanganlar“) |- | „Jon Oʻzbekiston“ | |- |rowspan="4"| | „Sevarmisan“ | |- | „Vatan“ (feat. Doniyor Jasurov) | |- | „Jonim manim“ | |- | „Kimlar“ | (soundtrack „Osiy banda“) |- | | „Kuyib qolganman“ | |- | | „Uqubat“ | (soundtrack „Uqubat“) |- |} === Filmografiyasi === {| class="wikitable sortable" ! Yil ! Film nomi ! Rol |- | 2008 | ''Faryod'' | Oʻzi |- | 2014 | ''Katta hovli'' |} === Kliplar === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="3" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! | Yil ! | Qoʻshiqchi ! | Ashula ! | Rol |----- | 2010 | Jahongir Foziljonov | „Oʻzbegim“ | Oʻzi |----- |} == Ijodi == {| class="wikitable" |- ! Davr !! Koʻrsatuv, film, proekt !! Qoʻshimcha maʼlumot |- | 2009|| „Uqubat“ || „soundtrack“ |- |2005 |"Jiyda guli" |"" |- | 2006|| „Shabbona“ || "" |- | 2008|| „Faryod“ || „soundtrack“ |- | 2010|| „Ozod shou“ || "" |- | 2011|| „Devona farishta“ || "" |- | 2011|| „Umid“ || „soundtrack“ |- | 2012|| „Yolgʻizginam“ || „soundtrack“ |- | 2012|| „Yashil olma“ || „ishtirokchi“ |- | 2013 || „Xoʻrlanganlar“ || „soundtrack“ |- | 2013|| „Turist“ || „soundtrack“ |- | 2013|| „Yigʻlamagin“ || „soundtrack“ |- | 2014|| „Osiy banda“ || „soundtrack“ |- | 2014|| „Katta hovli“ || "" |- | 2015|| „Doʻstlik afsonasi“ || "" |} == Hamkori == {| class="wikitable" |- ! Davr !! Duet, qoʻshiq, proekt !! Qoʻshimcha maʼlumot |- |2008 |„Alisher Fayz“ va Bahrom Nazarov |Mahalla qizlarini (Dueti) |- | 2014|| „[[Ulugʻbek Rahmatullayev]]“ || „Gul“ |- | 2019|| „Gulsanam Mamazoitova“ || „duetdoshi“ |- | 2012|| „[[Otabek Mahkamov]]“ || Sarson · Aktyor |- | 2015|| „Alisher Fayz“ || „shogirdi“ |- | || „Halima Ibrohimova“ || „kursdoshi“ |- | 2013|| „Dilsoʻz“ || „Aka — singil“ |- | | | |- | 2014|| „Doniyor Jasurov“ || „Vatan“ |} == Diskografiyasi == {| class="wikitable" |+Ozodbek Nazarbekovning diskografiyasi (albomlar va ularga kiritilgan qoʻshiqlar) yillari boʻyicha jadvallashtirilgan koʻrinishda: !Yil !Albom nomi !Qo'shiqlar ro'yxati |- |1996 |Kel ey yorim |Alamdur · Erka kiyik · Kel ey yorim · Ketma · Ko'nglim · Mohitabonim · Shirin-shirin · Toshkentim go'zallari |- |1998 |Besh kunlik dunyo |Besh kunlik dunyo · Dildor · Dinora · Iboli oy jamolim · Jonim · Ketar ekansan · Ming oshiqni ezarlar · Onajonim · Vafodorim · Yig'lama |- |2002 |Sen gulsan |Barno · Bir qulog'i chandiq qiz · Chang ko'chalar · Kechalar · Kelmasa-kelmas · O'zing bor (Nigor) · Osmoningga olib ket meni · Oy yuzli nozanin · Parizod · Sen gulsan · Ustozim · Yallo |- |2004 |Devona ko'ngil |Bir kelib ket · Go'zal · Jonim · Kelarsan · Ko'rgim kelar · Kuygan ko'ngil · Majnun · Aka sizda gapim bor (with Iroda Iskandarova) · Topmadim · Voy bo'ldi · Xato bo'ldi · Принцесса тай |- |2005 |Yuragimdan kuylaganim sen |Alam endi · Chaqmoq chaqar · Devona oshiq · Dilbar · Ikkimiz · Jonim manim · Laylim · Onam yo'q · Saharda · Sen o'zing · Sevib qoldim · So'lla · So'nggi damda · U go'zal boshqa · Yuragimdan kuylaganim sen |- |2006 |Sening darding |Biyo-biyo · Go'zal · Keladur · Ketolmayman ·Kutaman · Kuyib qolganman · Ko'rinmasang · Ne istarsan · Olis-olis · Qora qoshlig'im · Seni sevdim · Sening darding · Tabassuming · Yaxshiydi · Yomg'ir |- |2007 |Diydor shirin |Andijoncha · Bevafo · Bevafo 2 · Qo'rg'onim vatan · Diydor shirin · Erkalab · Eshigingda · Izlamang · Jon o'rtanar · Ketma · Ko'rsam · Menikisiz · Nega uchrashdik · Pora-pora · Yigit qasam ichmaydi · Samarqandcha · Sen nursan · Turnalar · Uxlasam · Yig'lagim keldi · Yorim qani · Yoronlar · Zuhro yulduz |- |2008 |Yaprog'imiz azim chinorning |Yaprog'imiz azim chinorning · Senla (Aziz Shoh) · Yoqimtoy (Yoqubjon Ostonov) · Erka qiz (Mahmud Ro'zimetov) · 3 dugona (Aziz Shahrixon) · Yor-yor-a (Jasur Mavlonov) · Tannoz (Azizbek Bekmurodov) · Shalola (Azizbek Bekmurodov) · Eshigingda · Xonzoda qiz · Asradim (O'tkirbek Abdullayev) · Arzit meni (Qahramon Zokirov) · Biyo (Daler Fayzullayev) · Sevganim (Dilmurod Matkarimov) · Kuydirsin (Umidjon Umarov) · Xafa bo'lib qoldingmi (live) · Samarqandcha (live) · Azob (Muzaffar Karimov) · Bulbul (Bahrom Nazarov) · Alvido (Ixtiyor Do'stmetov) · Voydod (Alisher Fayz) · Bakavul (Alisher Fayz) · O'zbekning mard yigitlari · Nozanin qiz (Odil Xoliqov) · Boshqacha (Erkin Fayziyev) · Dutor (live) · Kuyib qolganman (live) · Kutaman · Jiyda gulim (live) · Rayhon |- |2008 |Jondan aziz |Bog' aro · Chaqmoq chaqar · Devona · Dilorom · Eslamay · Farg'onada bir qiz bor · Jondan aziz · Kelasizmi · Muhabbat · Nayda bor · Yaratganim o'zingga shukur (Jonli ijro) · Qaldirg'och · Rayhon · Rost ekan · Tabarruk · To'ydirdi · Xonzoda qiz · Uchradikm · Zor aylama |- |2009 |Mushtarak manzil |Ayirma · Ayt · Bog'bon · Bolam, dema vatanim meni · Ey yor · Gar nolisak · Jiyda gulim · Kujo rafti · Kutaman · Mani sevib qolsayding · May · May (Second version) · Ne savdolar · Oh kimga yomon · Qaydasan yorim · Qora ko'zim · Seniki · Yana-yana · Yaxshigina · Yig'larman |- |2010 |Qadamlar hikmati |15 kun · Ado-ado · Aldama · Barkamol avlod · Beparvo · Bilaman yorim · Do'st · Gul · Ibosi manda · Kelaman · Man · O'rgilay · Onam bo'lsaydi · Qachon · Sendan bo'lak · Sho'x yillar · Sog'inadi · Uqubat · Yonimda · Yorim-jonim · Ota · Bu kecha |- |2011 |Kundan kun yaxshi |Alla · Begoyim · Burama tol · Chiroyligim · Jananim · Kel-kel · Kimlar · Ko'nglimning ko'chasida · Kundan-kun yaxshi · Majnuntol · Muborak bo'lsin · Nigohlaring bor · Otamga o'xsha o'g'lim · Qiynama · Rashkim kelar · San'atdan baxtini topganlar · Seni o'ylab · Sevilmaganlar · Sevmayman endi · Sog'inib · Xijron · Yaxshiyam sen bor · Yig'larmisan · Yonaman · Yolg'iz ayollar · Yuragim-ey |- |2012 |Xush keldingiz |1-2-3-4 · Arazlab ketdi · Bedor · Bezovta bo'lar onam · Bizga · Bolajon · Gulbahonim · Kelgin gulim · Ketasan yor · Ko'zlari qaroshi · Ko'zmunchoq · Omon-omon · Onam allasi · Qiyosi yo'q · Sarson · Xafa bo'laman · Xato derlar · Yolg'izman · Yor-yor-ey · Yoronlar · Yurak · Ko'zlari jayron · Kutaman (Remake) |- |2013 |Taqdirimsan, baxtimsan |Aka-singil · Bedorman · Begonadurman · Doirangni chal · Erkak kishini · Gulandonim · Gulyor · Intizorim · Kechir · Lola · Ishon · Muhabbat ta'rifi · Muhtojman · Oshno bo'ldim (Ishq o'ti) · O'zingga o'xshamay qolding · Olma oqib · Qolmadi · Sevgim olib kelar · Sevib qolmasammidi · Qoshing qaromi · Taqdirimsan, baxtimsan |- |2014 |Mening baxtim |Aylanay · Ayollar yomon · Behabar · Bog'dodda nima gaplar · Gumon · Intizorim · Jim-jit ko'chalar · Ko'zlarim yo'lda · Lalixon · Ozormi · Qancha · Qoshlari qaro · Rayhonidur · Aylanay (jonli ijro) · Ayollar yomon (jonli ijro) · Bog'dodda nima gaplar (jonli ijro) · Boshda havodur (jonli ijro) · Chang ko'chalar (jonli ijro) · Dil bo'ldi (jonli ijro) · Eshigingda (jonli ijro) · Gumon (jonli ijro) · Intizorim (jonli ijro) · Jonim manim (jonli ijro) · Kelgin gulim (jonli ijro) · Lalixon (jonli ijro) · O'tga solding (jonli ijro) · O'zgarib ketdi (jonli ijro) · Oh kimga yomon (jonli ijro) · Onam bo'lsaydi (jonli ijro) · Ozormi (jonli ijro) · Pariro'y (jonli ijro) · Qancha (jonli ijro) · Qoshlari qaro (jonli ijro) · Sarson (jonli ijro) · Xafa bo'laman, Jananim (Popuri) (jonli ijro) · Xorazmcha (jonli ijro) · Xumori bor bu yurtning (jonli ijro) |- |2014 |Vatan madhi |Barkamol avlod · Bolam dema vatanim meni · Bundan ortiq nima kerak yana bizga · Erkin va obod vatan · Jon o'zbekiston · Kundan-kun yaxshi · Nurga o'rayman · O'zbekiston jonim, jahonim dedim · Qaldirg'och · Qo'rg'onim vatan · Sen nursan · Shu aziz vatan barchamizniki · Yoronlar · Taqdirimsan, baxtimsan · Tinchligimizni asrab yashaylik · Vatanni sevmoq iymondandur · Xumori bor bu yurtning · Yagonamsan · Yurtim jamoli · O'zbekiston |- |2015 |Ardog'imdasiz |15 kun (Jonli ijro) · Andijoncha (Jonli ijro) · Atirgul (Jonli ijro) · Aytib ber (Jonli ijro) · Bog'dodda nima gaplar (Jonli ijro) · Devonaman (Jonli ijro) · Dil bo'ldi (Jonli ijro) · Dilorom (Jonli ijro) · Do'mbira (Jonli ijro) · Gulg'unchasan (Jonli ijro) · Gulyuz (Jonli ijro) · Joning sog' bo'lsin (Jonli ijro) · Ko'nglimning ko'chasida (Jonli ijro) · Layli (Jonli ijro) · Lola (Jonli ijro) · Onam borku (Jonli ijro) · Qaldirg'och (Jonli ijro) · Qorli-qorli (Jonli ijro) · Shaydo qilibsen (Jonli ijro) · Tanovor (Jonli ijro) · Tishing dur (Jonli ijro) · Xafa bo'laman (Jonli ijro) · Yig'lagim keldi (Jonli ijro) · Yonimda qol (Jonli ijro) |- |2016 |Mehring sabab |Alo ona · Ayt yurak · Ey dilbarki · Ketaman der · Kiyigim cho'chima · Nargizxon · Nega · Nima qilay · Qaro ko'zga · Qoshingiz qarosim-u · Sadarayhon · Saidaxon · Sevdim · Sevmading sen · Yurak sanchar · Nargizxon (Live) · Chiroyligim (Live) · Bitta yo'lda (Live) · Sadarayxon (Live) · Nega (Live) · Alo ona (Live) · Qoshingiz qarosim-u (Live) · Sevdim (Live) · Nargiz (Live) · Sevmading sen (Live) · Atirgulim (Live) · Aylanay (Live) · Bevafo (Live) · Samarqandcha (Live) · Siz men uchun yaralgansiz (Live) |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.ozodbek.uz Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090423105528/http://ozodbek.uz/ |date=23-aprel 2009-yil }} * [[Internet]]dagi [http://video.google.com/videosearch?source=ig&hl=en&rlz=&q=ozodbek%20nazarbekov&um=1&ie=UTF-8&sa=N&tab=wv# videolari]{{Deadlink|date=2021-yil fevral |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining shaxsiy tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Nazarbekov, Ozodbek}} [[Turkum:Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari]] [[Turkum:Qoraqalpogʻiston xalq artistlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti bitiruvchilari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]] rijj0b752ooqqpdxsg7c1lhtvhualhb 3 24925 6218804 6211226 2026-07-29T06:20:02Z Abdullokh Jurayev 283160 /* “Oʻzbekiston texnologik metallar kombinati” maqolasining o‘chirilishi haqida */ Javob 6218804 wikitext text/x-wiki {{hello|--[[Foydalanuvchi:Ximik1991Bot|Ximik1991Bot]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ximik1991Bot|munozara]]) 11:43, 14-Dekabr 2015 (UTC)}} {{Arxiv qutisi | box-width=17em| *[[/Arxiv00|Arxiv]] *[[/Arxiv01|Arxiv]] * [[Foydalanuvchi:Mirzoulug'bek/MyPage|MyPage]] }} nima uch7n Qorako‘l tuman 1-son kasb-hunar maktabi sahifasi o‘chirildi == KyWiki == [[:ky:|Qirgʻiz Vikipediyasi]] forumida [[:ky:Wikipedia:Форум#Attention please|xabar]] qoldirgandim, oʻshani u forumda qirgʻizchaga oʻgirib qoʻya olasizmi? [[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;<sup>[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]</sup> 09:53, 2 Avgust 2012 (UTC) Oʻzbek tiliga tarjima qiling men oʻgiraman inglizcha bilmiman.[[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 10:19, 2 Avgust 2012 (UTC). : ''Yangi sahifalar yaratayotgan ekansiz, biroq ularda ichki linklar yoʻq ([[Миаздар|misol]]). Natijada Qirgʻiz WP [[Special:Statistics|statistikasi]] ushbu sahifalarni maqola deb hisoblamaydi. Sahifa ichiga kamida bitta ichki link qoʻshib ([http://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B7&curid=20968&diff=97957&oldid=97956 masalan bunday]), maqolalar sonini oshirishingiz mumkin.'' <small>Oldindan rahmat!</small> [[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;<sup>[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]</sup> 10:26, 2 Avgust 2012 (UTC) Jaңi linkterdi jazip dayardap jatkan ekensizder, birok alardin ichinde linkter jok bolup jatat. Natiyjasinda Kirgiz Uikipediyasi bul baraktardi makala dep, eseptebeyt. Makala ichine jok degende bir ichki link koshuu zaril jana makalalar sanin kөbөytүү mүmkүn. : ''Jaңi makalalardi jazip dayardap jatkan ekensizder, birok alardin ichinde linkter jok bolup jatat. ([[Миаздар|misali]]). Natiyjasinda Kirgiz Uikipediyasi [[Special:Statistics|statistikasi]] bul baraktardi makala dep, eseptebeyt. Makala ichine jok degende bir ichki link koshuu ([http://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B7&curid=20968&diff=97957&oldid=97956 misal үchүn]), makalalar sanin kөbөytүү mүmkүn..'' <small>Kөnүl burgaңiңiz үchүn choң raxmat!</small> [[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;<sup>[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]</sup> 10:26, 2 Avgust 2012 (UTC) :: Rahmat! [[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;<sup>[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]</sup> 10:53, 2 Avgust 2012 (UTC) == Iltimos == Assalomu alaykum, Mirzoulugʻbek. Iltimos, sanalarni yozayotganda ''<nowiki>[[30 iyun]]</nowiki>'' emas, balki, orasiga chiziqcha qoʻyib — '''<nowiki>[[30-iyun]]</nowiki>''' qilib yozing. Yillar yozilayotganda '''<nowiki>[[1930]]-yil</nowiki>''' deb yoziladi, ''<nowiki>[[1930 yil]]</nowiki>'' deb emas. Sahifalarni yaratayotganingizda turkumlashni unutmang. Masalan, „Boks boʻyicha Yevropa chempionati 1930“ maqolasiga '''<nowiki>[[Turkum:Boks boʻyicha musobaqalar]]</nowiki>''' deb yarating. Rahmat. --[[Foydalanuvchi:Casual|Casual]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Casual|munozara]]) 09:55, 9 Avgust 2012 (UTC). Xoʻp boʻladi eslatib qoʻyganingiz uchun Raxmat!!! [[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 12:16, 9 Avgust 2012 (UTC). Assalomu alaykum. Ushbu sahifadagi savolga javobingizni bilmoqchi edim: [[Andoza_munozarasi:Buxorodagi_diqqatga_sazovor_joylar]]. Raxmat. --[[Foydalanuvchi:Викичи|Vikichi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Викичи|munozara]]) 02:01, 30-Iyun 2015 (UTC) == Orden == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Original Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:Original Barnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Xizmatlaringiz uchun''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Oʻzbekcha Vikipediyaga qoʻshayotgan hissangiz uchun sizni shu yulduz bilan taqdirlashga ijozat bergaysiz. [http://toolserver.org/~tparis/pages/index.php?name=+Mirzoulug%27bek&lang=uz&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=noredirects&getall=1 500] ga yaqin maqola, [http://toolserver.org/~tparis/pages/index.php?name=+Mirzoulug%27bek&lang=uz&wiki=wikipedia&namespace=10&redirects=noredirects&getall=1 300] ga yaqin andoza, oʻnlab loyiha va portallar yaratdingiz, qoʻlingiz dard koʻrmasin! {{-)}} [[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;<sup>[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]</sup> 12:21, 12 oktabr 2012 (UTC) |} Sizga Katta Rahmat Abdulla aka iloji boricha Vikipediyaga koʻproq xissa qoʻshib vaqtimni ajratishga xarakat qilaman. == Boshlagan ishni oxirigacha yetkazing! == Salom! [[Arslonbob|Maqola]] boshlasangiz oxirigacha yetkazing! Intervekilarni qoʻshing. Havola va manba ham qoʻshish zarur. [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]</sup> 16:33, 1 noyabr 2012 (UTC) == Salom == Salom! Siz qaerlisiz? [[Foydalanuvchi:Shokhruhkuz1|Shokhruhkuz1]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shokhruhkuz1|munozara]]) 07:48, 10 noyabr 2012 (UTC). Va alaykum assalom men Qirgʻizistondanman.[[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 12:16, 12 noyabr 2012 (UTC). == Ovoz bering == Salom, yahshimisiz? iltimos [[Halab]] shahrining [[Vikipediya:Tanlangan maqolalar|Tanlangan maqolalar]] qatoridan joy olishi uchun ovoz bering!!! Hurmat bilan [[Foydalanuvchi:Shokhruhkuz1|Shokhruhkuz1]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shokhruhkuz1|munozara]]) 15:07, 16 noyabr 2012 (UTC). == Qirgʻizstondagi tumanlar == Qirgʻizstondagi tumanlar haqida maqola yozishga va mavjud maqolalarni yaxshilashga yordam bersanigiz zoʻr boʻlardi. [[Foydalanuvchi:Shokhruhkuz1|Shokhruhkuz1]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shokhruhkuz1|munozara]]) va [[Foydalanuvchi:Tashfootball|Tashfootball]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Tashfootball|munozara]]) [[Andijon (viloyat)|Andijondagi]] tumanlar haqida chiroyli maqolalar yozishdi. [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]</sup> 14:16, 19 noyabr 2012 (UTC) Xa albatta yozishga xarakat qilaman. Nafaqat tumanlari balki Qirgʻizistonga oid xar bir ensiklopediya boʻlishga yaraydigan maqolalarni yozishga bel bogʻlaymiz. [[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 14:25, 19 noyabr 2012 (UTC). : Ha, ajoyib fikr! [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]</sup> 12:38, 23 noyabr 2012 (UTC) == [[Qirgʻiz tili]] == Salom Mirzoulugʻbek! Qirgʻiz tili maqolasiga, [[Oʻzbek tili]]daki kabi kelishiklarni qoʻshman mumkin midir? Tashakkurlar! [[Maxsus:Contributions/91.52.196.228|91.52.196.228]] 15:58, 20 dekabr 2012 (UTC) : Men sizni tushunmadim Qirgʻiz tili maqolasiga, Oʻzbek tilidagi kabi qaysi kelishik qoʻshilibdi. Yoki endi qoʻshmang deyapsizmi? Ilooji boʻlsa batafsil tushuntiring va roʻyhatdan oʻtib yozing iltimos. [[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 17:26, 20 dekabr 2012 (UTC). :: Uhm, do you speak English? My Uzbek is not that fluent, I just tried to write in Uzbek as I didnʼt know whether you spoke English or not. [[Maxsus:Contributions/91.52.196.209|91.52.196.209]] 17:31, 20 dekabr 2012 (UTC) :: U kishi qoʻshishingizni xohlayaptilar, menimcha. [[User:CoderSI|<span style="color:#0645AD">CoderSI</span>]]&nbsp;<sup>[[User talk:CoderSI|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]</sup> 18:10, 20 dekabr 2012 (UTC). Xa albatta qoʻshaman faqat xozir emas 2-3 kundan soʻng. == RE:Geografik koordinatalar == Aynan qaysi maqolada xarita notoʻgʻri koʻrsatyapti? Balki {{t|Bilgiquti aholi punkti}} andozasida xato boʻlsa kerak. [[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;<sup>[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]</sup> 13:00, 21 dekabr 2012 (UTC) == Maqolalar == Assalomu alaykum, Mirzoulugʻbek! Iltimos, [[Qorag'anda viloyati]] va [[Olmaota viloyati]] maqolalarini vikipediya qoidalariga binoan tahrirlab, turkumlab bera olmaysizmi? Oldindan rahmat. --[[Foydalanuvchi:Casual|Casual]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Casual|munozara]]) 16:07, 3 yanvar 2013 (UTC). : Bu ikkala maqolani oʻchirishni taklif qilaman, men avval bunday maqolalar mavjudligidan xabarim boʻlmay yaratib qoʻyganman. [[Qarag'andi viloyati]], [[Almati viloyati]] [[Foydalanuvchi:Amir.Temur|Amir.Temur]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Amir.Temur|munozara]]) 10:47, 4 yanvar 2013 (UTC). :: Rahmat, oʻchirildi. —[[Foydalanuvchi:Casual|Casual]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Casual|munozara]]) 17:17, 8 yanvar 2013 (UTC). == RE:Kitobdan tarjima == Ha, albatta. [[Qirgʻizcha Vikipediya|Qirgʻizlarning]] oʻzi ham [http://ky.wikipedia.org/w/index.php?search=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B8%D0%BA+%D1%82%D0%B8%D0%BB+%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0+%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F+%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%83.+%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD+%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B.&button=&title=%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%3ASearch shu kitobdan koʻchirishipti]. [[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;<sup>[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]</sup> 12:43, 9 yanvar 2013 (UTC) Javobingiz uchun rahmat endi tarjimani boshlasam boʻlar ekan.[[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 12:47, 9 yanvar 2013 (UTC). == Yangi orden! == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Image:BoNM - Kyrgyzstan Hires.png|50px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Kyrgyzstan Barnstar of National Merit''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Qirgʻizistonda joylashgan aholi punktlari haqida yozgan yuzlagan maqolalaringizni koʻrib chiqib shu ordenni berishga qaror qildim. Juda ham sharafli ishga qoʻl uribsiz. Sizdan yanada koʻproq maqola kutamiz! [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]</sup> 13:48, 17 yanvar 2013 (UTC) |} Katta Rahmat!!! Hudo xoxlasa Qirgʻiziston aholi punktlarini kirtib tugatganimdan soʻngra baʼzi bir aholi punktlarni va tuman, viloyatlarni sizlarning yordamingiz va oʻzimning harakatim bilan yaxshi maqolalar darajasiga chiqarishni rejalashtirmoqdaman.--[[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 14:33, 17 yanvar 2013 (UTC) : Ajoyib fikr. Qoʻldan kelgancha yordamberamiz. Oʻsh haqidagi maqolani yaxshilash kerak. [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]</sup> 15:00, 17 yanvar 2013 (UTC) :: Xa Oʻsh shahri haqidagi maqolani va Oʻshda tavallud topgan shaxslar oʻzbek adabiyotiga ulkan xizmat koʻrsatgan [[Mugʻanniy]] va [[Shavkat Rahmon]]ni ham vikipediyaga kiritish niyatim bor. Nasib qilsa Oʻshga yaqin kunlarda safarga chiqib qolsam foto tasvirlar yigʻib kelaman shunda bu ishlarni ham boshlaymiz.--[[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 15:16, 17 yanvar 2013 (UTC) ::: Juda yaxshi! Surat yuklash kerak albatta. Bu borada yordam bera olaman agar kerak boʻlsa. [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]</sup> 17:12, 17 yanvar 2013 (UTC) == Joy nomlari == Salom! Joy nomlarini xato yozayapsiz. „Issiq-Koʻl“ emas, „Issiqkoʻl“ boʻladi oʻzbekcha. Quyidagi ikki jildli ensiklopedik lugʻatni ochib koʻrsangiz ayni muddao boʻlardi. Qirgʻizistondagi joy nomlarini oʻzbekcha yozilishi bilan birga ular haqida qisqa maʼlumot ham berilgan. Hamma shahar va qishloq kiritilgan emas albatta. * [http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&Itemid=57&func=fileinfo&id=2282 Ensiklopedik lugʻat (1-jild) (A—N) (Toshkent—1988)] * [http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&Itemid=57&func=fileinfo&id=2283 Ensiklopedik lugʻat (2-jild) (N—H) (Toshkent—1988)] Mana bu lugʻatda boʻlsa (2-jild, 780-betdan boshlab) yaxshigina joy nomlari lugʻati berilgan: * [http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&Itemid=57&func=fileinfo&id=1371 Ruscha-oʻzbekcha lugʻat (1-jild) (A—O) (Toshkent—1983)] * [http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&Itemid=57&func=fileinfo&id=1370 Ruscha-oʻzbekcha lugʻat (2-jild) (P—Ya) (Toshkent—1983)] Yangi maqolalar kutamiz! Rahmat! [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]</sup> 13:03, 19 yanvar 2013 (UTC) Men sizni tushundim faqat men oʻzbeklar yashaydigan joy nomlarini oʻzbekcha ruslar yashaydigan yoki nomlab ketganini ruscha qilib qoʻydim qirgʻizlarnikini esa qirgʻizcha qilishga harakat qildim. Xatolarni toʻgʻri yozganingiz uchun rahmat!!! Qizil-Tuu degan nomni tarjima qilsam Qizil-Bayroq yaki Qizil-Tugʻ boʻlyapti ammo uni unday tarjima qila olmayapman chunki u yerlarni nomini mahhalliy oʻzbeklar ham shunday nomlashadi. Misol uchun Jar soʻzi kelganda baʼzi joylarda Yor deb tarjima qilsam baʼzilarida Jar boʻyicha qolmoqda. Shunday holatlar yuzaga kelyapti. Nima qilmoq kerak. Togʻridan toʻgʻri yozish yoki tarjima shunga sizning tafsiyangizni kutaman. --[[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 20:28, 19 yanvar 2013 (UTC) : Men oʻzgartirgan nomlarning aksari oʻzbekcha kitoblarda berilgan ekan. Ularni oʻzbekcha qanday yozilsa, shunday yozaverish kerak. „Qora-Koʻl“ emas, „Qorakoʻl“ masalan. Oʻzbekchada joy nomlari kamdan-kam chiziqcha bilan yoziladi. Agar hech qayerda oʻzbekcha yozilishi berilmagan boʻlsa menimcha siz aytgandek transliteratsiya qilaveramiz. Yaʼni, „Qizil-Tuu“ boʻlib qolaversa boʻladi menimcha. [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]</sup> 06:17, 20 yanvar 2013 (UTC) == Interwiki == Hi, I think you should put interwiki to increase editing number in these wikipedias.--[[Foydalanuvchi:Aplikasi|Aplikasi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Aplikasi|munozara]]) 13:23, 27 yanvar 2013 (UTC) == Skype == Assalomy alaykum, yaxshimisiz? Skypedagi loginingizni shu yerda qoldirsangiz, vikipediyadagi barcha faol ishtirokchilar skypeda maslahatlashib turamiz! — [[Foydalanuvchi:Amir.Temur|Amir.Temur]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Amir.Temur|munozara]]) 16:57, 20 fevral 2013 (UTC) == NATO == Men [[Seuldagi G-20 sammiti (2010)]] maqolasini [[Vikipediya:Yaxshi maqola nomzodlari|bu yerga]] nomzodlikga qoʻydim iltimos ovoz bering, hurmat bilan--[[Foydalanuvchi:Bir soddadil Uzbek|Bir soddadil Uzbek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Bir soddadil Uzbek|munozara]]) 04:17, 17-Aprel 2014 (UTC) Men [[Torontodagi G-20 sammiti (2010)]] maqolasini [[Vikipediya:Tanlangan maqola nomzodlari|bu yerga]] nomzodlikga qoʻydim iltimos ovoz bering, hurmat bilan--[[Foydalanuvchi:Bir soddadil Uzbek|Bir soddadil Uzbek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Bir soddadil Uzbek|munozara]]) 04:17, 17-Aprel 2014 (UTC) == Iltimos == Salom, yahshimisiz? iltimos menga yordam bersayiz {{Bilgiquti pornoyulduz}ni ruschadagiday qib bera olasmi?--[[Foydalanuvchi:Murod.sex|Murod.sex]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Murod.sex|munozara]]) 11:46, 10-Aprel 2014 (UTC) == [[:ru:Узбекские племена]] == Можете на узбекскую википедию перевести ?--[[Foydalanuvchi:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kaiyr|munozara]]) 18:39, 29-Noyabr 2014 (UTC) ==Admin== Siz ham adminmi? --[[Foydalanuvchi:Muslim3883|Muslim3883]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muslim3883|munozara]]) 18:18, 21-Fevral 2015 (UTC) : Administrator huquqiga ega foydalnuvchilar [https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Maxsus:ListUsers&group=sysop mana bu roʻyxatda] berilgan. [[Foydalanuvchi:Nataev|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataev</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]</sup> 05:15, 22-Fevral 2015 (UTC) == Ovoz bering == [https://uz.wikipedia.org/wiki/Andoza_munozarasi:Administratorlikka_so%CA%BBrovlar#Tarafdorlar Mana bu yerda] „Administratorlikka soʻrovlar“ andozasi muhokamaga qoʻyilgan. Sizning ovoz berishingiz kelajakda oʻzingizni ham administrator boʻlishingizga taʼsir qilishi mumkin. Shuning uchun aktiv boʻlishingizni soʻraymiz. —[[Foydalanuvchi:Химик1991|Химик1991]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Химик1991|munozara]]) 08:54, 12-Mart 2015 (UTC) == YM uchun nomzod == Salom, Hurmatli Mirzo Ulug'bek. [[Donald Trump|bu maqolaning]] kamchiligi nimadaligini tushuntirib bersangiz. -- [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 14:15, 19-Noyabr 2015 (UTC) == Sizni sogʻindik, Mirzoulug&#39;bek! == {| style="width:750px; margin: 0 auto; border:3px solid #CCCCFF; background:#efffff; font-size:90%; line-height:1.2" | colspan=2 align=center style="font-size:larger"| <big>'''''Mirzoulug&#39;bek, Vikipediya sizni sogʻindi!'''''</big> |- | [[Fayl:Wikipedia mini globe handheld.jpg|center|290px]] |- | colspan=2 align=center style="font-size:larger"| |- | width=984 align=center style="padding-right:5px" | <b><span style="color:#0000ff;">Vikipediyadagi ishtirokingizni soʻgindik!</span></b> Eski shijoatingiz bilan qaytib kelishingiz umidida,<br />'''sizni kutamiz!'''<br /> ---- ''Hurmat ila'', [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:green">Malikxan</span>]] <b><sup><small>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]</small></sup></b> 13:10, 22-Fevral 2022 (UTC) |} == WikiStipendiya marafonida baholash boʻyicha == Salom, WikiStipendiya marafoni doirasida qoʻshgan [[Beverly Hills, California]] va [[Lupus]] maqolalarimga 1 balldan bergan ekansiz. Marafon baholash tartiblarida ([[Vikipediya:WikiStipendiya marafoni/Baholash tartibi]]) Maqola mavzusiga bogʻliq matnning katta hajmi uchun alohida ball beriladi deb yozilgan edi. Shularni qayta koʻrib chiqa olasizmi? Oldindan rahmat. [[Foydalanuvchi:RakhimovaD|'''Rakhimova<span style="font-family: Lucida Calligraphy "><b style="color: #ffc0cb">D</b></span>''']] ([[Foydalanuvchi munozarasi:RakhimovaD|munozara]]) 20:09, 5-Iyun 2022 (UTC) :Assalamu aleykum! Albatta agar iloji bo'lsa boshqa baho qo'yiladi. Bu shaxsan mening xato qilganim. [[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 01:58, 6-Iyun 2022 (UTC) == https://uz.wikipedia.org/wiki/Andoza:Toshkent_viloyati_Ijroiya_qo%27mitasining_raislari == :Assalomu alaykum, aka https://uz.wikipedia.org/wiki/Andoza:Toshkent_viloyati_Ijroiya_qo%27mitasining_raislari shu andozada bor: https://uz.wikipedia.org/wiki/Andoza:O%CA%BBzbekiston_viloyatlari_hokimlari. [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 20:13, 12-Iyun 2022 (UTC). ::Va aleykum assalam! Bo'lsa juda yaxshi ekan. Endi mana shu rahbarlar haqida vikipediyaga kiritib chiqsak yana ham yaxshi bo'ladi degan umiddaman. [[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 22:41, 12-Iyun 2022 (UTC) == Tanlangan maqola statusi uchun ovoz berish == Assalomu alaykum! https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Yaxshi_maqola_nomzodlari/GIF_so%27zi_talaffuzi Ushbu ssilka orqali o'z fikringiz va ovozingizni berishingizni iltimos qilib qolaman. Har qanday fikr uchun oldindan rahmat ! [[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]]) 07:28, 16-Iyun 2022 (UTC) == Xushsifat maqola == Assalomu alaykum, hurmatli @[[Foydalanuvchi:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]]. Xushsifat maqola nomzodligiga [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Xushsifat_maqola_nomzodlari o'z nomzodimni] qo'ygan edim. Iltimos, ovoz berishda qatnashib, o'z fikringizni bildirsangiz. Har qanday fikr uchun oldindan rahmat. Hurmat bilan, [[User:Optima D|<b style="font-family:Lucida Calligraphy; color:#7A69B8">MaxiMillian</b>]] [[Fayl:Bouncywikilogo.gif|25px]]<b><sup>[[User talk:Optima D|<span style="color:blue">(menga yozish!)</span>]]</sup></b> 02:37, 9-Avgust 2022 (UTC) == Portallar== Assalomu alaykum ustoz! Sizdan Portallar haqida so'ramoqchiedim. Uzwikida portallar deyarli yo'q ekan. Shunga yangisini yaratmoqchiman shu masalada yordam bera olasizmi??? [[Foydalanuvchi:Panpanchik|Panpanchik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Panpanchik|munozara]]) 10:44, 29-Avgust 2022 (UTC) :Albatta portal va loyihalarni birgalikda yaratamiz. [[Foydalanuvchi:Mirzoulug&#39;bek|Mirzoulug&#39;bek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulug&#39;bek|munozara]]) 17:34, 29-Avgust 2022 (UTC) ==XM statusi== {| style="border: 1px solid rgb(0,0,139); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Xushsurat maqola statusi.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''XM (xushsurat maqol) statusiga nomzodlik!''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | XM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Onna-musha|maqolamga]] izoh bildirishingizni, xatolarini koʻrsatib oʻtishingiz, hamda loyiq koʻrsangiz, rozilik ishoratini qoldirishingizni soʻrab qolgan boʻlar edim! Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"><font face="Comic Sanse MS"> </font><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span></span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>(munozara)</sup>]] 13:04, 1-Sentabr 2022 (UTC) |} ==Tabrik== {| style="border: 1px solid rgb(0,0,139); background-color:#99CCFF;" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Teachers day.jpg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;"|<span><span style="font family:Georgia;"></span><span style="color:blue"> ''Viki-tabrik'': '''Ustoz va murabbiylar kuni muborak boʻlsin!''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | Vikipediada ishlashni oʻrgatganingiz, xatolarimni koʻrsatib berganingiz va bugungi darajaga erishishimga sababchi boʻlganingiz uchun minnatdorman! Yordam soʻraganimda hech qachon rad etmay tushuntirganingiz uchun rahmat! Bugungi bayram muborak boʻlsin! Norasmiy Shogirt : Panpanchik {{smiley|:)}} |} [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 05:58, 1-Oktabr 2022 (UTC) == YM statusi == {| style="border: 5px solid #ABCDEF ; background-color: #FFF; padding:10px 15px 0" |style="padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; font-size:130%" |'''[[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|Yaxshi maqola statusiga nomzod]] |''' <span style="font-size:85%">[[Malay ayigʻi| ''Malay quyosh ayigʻi'']][[File:Good Article Recruitment - Completion Award.png|left|30px]]</span> |rowspan=3|[[File:Ice bear02.jpg|left|150px]] |- |<span style="color:purple"> * [[Malay ayigʻi| Malay quyosh ayigʻi]] [https://www.iucnredlist.org/search?query=Helarctos%20malayanus&searchType=species| IUCN qizil roʻyxatiga] kiritilgan yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan ayiq turi. Mazkur maqolada siz bu ayiqlar haqida yetarlicha maʼlumot olishingiz mumkin. * Maqolada convert andozasi tufayli ayrim oʻlchov birliklari ingliz tilida qolib ketgan va bu holatga vaqtincha koʻz yumishingizni soʻrar edim. </span> * Iltimos, maqola bilan tanishib chiqing va oʻz fikrlaringizni qoldiring! * Lozim deb topsangiz {{Roziman}} andozasini aks holda {{Qarshiman}} yoinki {{Betarafman}} belgisini qoʻllashingiz mumkin. Sizning har bir fikringiz men uchun ahamiyatli * Marhamat fikrlaringizni qoldirishingiz mumkin: '''[[Vikipediya:Yaxshi maqola nomzodlari/Malay ayigʻi | kirish]]''' </span> |- |colspan=2 style="font-size:85%; padding-top:15px;"|Iltimos maqolani tahrilashda Vikifikator tugmasini bosishga eʼtiborli boʻling. Ayrim rasmlar vikifikator qilingach ishlamay qolishi mumkin. |} [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 04:53, 10-Oktabr 2022 (UTC) == Ovoz berishda ishtirok eting! == Assalomu alaykum! [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:So%CA%BBrovlar/Xulosa_chiqaruvchi#Foydalanuvchi:Optima%20D Ushbu sahifada] boʻlayotgan ovoz berish jarayonida qatnashishingizni iltimos qilib qolgan boʻlar edim. Soʻrovnomaga befarqlik koʻzi ostida boqmasligingiz, ovoz berishda ishtirok etishingiz, Vikimizda tahrirlar soninig oshishiga xizmat qilishi mumkin. Hurmat bilan [[User:Optima D|<font face="Georgia"><span style="color:red;">Maxi</span><span style="color:black;">Millian</span></font>]][[User talk:Optima D|<sup> (talk) </sup>]] 12:44, 12-Noyabr 2022 (UTC) ==XM statusiga nomzod== Assalomu alaykum! [[Chaldiron jangi]] maqolasini XM statusiga nomzod qilib koʻrsatdim,maqolaga ovoz berishingizni soʻrab qolaman --[[Foydalanuvchi:History uzbeks|Narzullayev Elbek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:History uzbeks|munozara]]) 13:13, 11-Dekabr 2022 (UTC) == Loyiha == Assalomu alaykum [[User:Mirzoulug'bek|ustoz]] yaxshimisiz! Bir ish boshlab qoʻydim oʻylaymanki Vikiyimiz uchun foydali kontent boʻladi))). [[Vikipediya:VikiLoyiha_Yaponiya]] shu sahifa bilan tanishib chiqib kamchiliklari va lozim boʻlsa qayerlarga toʻldirish kiritish va qoʻshimchalar qoʻshish xususida sahifaning munozarasiga yozib qoʻysangiz. Bu ilk loyiham boʻlgani uchun biroz muammoli boʻlib qolmoqda. Shu sababli siz va boshqa adminlarning maslahatlariga muhtojman. [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 05:17, 16-Dekabr 2022 (UTC) ==Yangi 2023-yil muborak boʻlsin!== {| style="background-color: #fdffe7; border: 4px solid #FFD700;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 2px;" | [[File:Wikipedia Happy New Year.png|211px]] |style="font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;" | '''Yangi 2023-yil bilan!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ---- '''Assalomu alaykum [[Foydalanuvchi:Mirzoulug'bek|Mirzoulugʻbek aka]]! Sizni kirib kelgan yangi [[2023-yil]] bilan chin qalbimdan tabriklayman! Kelayotgan yil barchamizga [[baxt]], [[omad]] va [[quvonch]] keltirsin. Yakunlangan 2022-yilda siz bilan [[oʻzbekcha vikipediya]]da tanishganligimdan juda xursandman! Yangi yilda [[Vikipediya]]ni birgalikda rivojlantirishimizga tilakdoshman!!! <br />Samimiy tilaklar ila'''<br /> [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 07:21, 1-Yanvar 2023 (UTC) |} ==Viki tabrik== {| style="background-color: #03DAC6; border: 4px solid #B00020;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 2px;" | [[File:Viki tabrik1.jpg|211px]] |style="font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;" | '''Viki tabrik!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ---- '''Assalomu alaykum [[Foydalanuvchi:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek aka]]! Taʼbir joiz boʻlsa Viki-polkovnik 😁! Oʻzbekcha Vikipediyaga qoʻshayotgan ulkan hissangiz bilan Vatan himoyasiga salmoqli hissa qoʻshmoqdasiz! Sizni kirib kelayotgan 14-yanvar „Vatan himoyachilari kuni“ bilan tabriklayman! Albatta ushbu kunda tabrikka eng haqli insonlardan birisiz! <br> <br>Hurmat ila viki shogird — [[Foydalanuvchi:Xoqoni Said|Narzullayev Elbek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xoqoni Said|munozara]]) 12:33, 13-Yanvar 2023 (UTC) |} == „Faxrli administrator“ ordeni == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Admin Barnstar.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/„Faxrli administrator“ ordeni|„Faxrli administrator“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli Mirzoulug'bek ogʻa, Vikipediyada, xususan, Oʻzbekistonda boʻlib oʻtgan „[[WikiStipendiya]]“ Vikiloyihasi doirasida koʻrsatgan jonbozligingiz va xolisona administratorlik mehnatingiz uchun „Faxrli administrator“ ordeni bilan taqdirlashga qaror qildim. Faolligingiz bardavom boʻlsin! Yoqimli tahrirlar! — [[Foydalanuvchi:Kagansky|'''''Kagansky''''']] '''''([[Foydalanuvchi munozarasi:Kagansky|munozarasi]])''''' 18:27, 17-Mart 2023 (UTC) |} == TM statusi == {| style="border: 5px solid rgb(10,100,10); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Ailurus_fulgens_RoterPanda_LesserPanda.jpg|110px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''Qizil panda maqolasi''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | TM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Qizil panda|maqola]] haqida oʻz fikrlaringizni [[Vikipediya:Tanlangan maqola nomzodlari/Qizil panda|muhokama boʻlimida]] qoldirishingizni va uni statusga olib chiqishda oʻz maslahatlaringiz bilan oʻrtoqlashishingizni soʻragan boʻlar edim. Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 09:34, 28-May 2023 (UTC) |} === TM statusi uchun yangi nomzod === Assalomu alaykum. TM statusi uchun nomzodlikka qoʻyilgan '''[[Futbol boʻyicha 1930-yilgi jahon chempionati]]''' maqolasini koʻrib chiqib, '''[[Vikipediya:Tanlangan maqola nomzodlari/Futbol boʻyicha 1930-yilgi jahon chempionati| mana bu]]''' sahifada o'z fikringizni bildirgan holda ovoz berish jarayonida qatnashishingizni so'rayman! [[Foydalanuvchi:Hasan Alimov|Hasan Alimov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hasan Alimov|munozara]]) 14:55, 29-Avgust 2023 (UTC) == Soʻrovnomada qatnashing! == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Salazarov| Mana bu sahifada]] administratorlik bayrogʻini qabul qilib olish uchun nomzodimni qoʻygan edim. Iltimos, soʻrovnomada oʻz ovozingiz bilan ishtirok etsangiz! Hurmat bilan, [[User:Salazarov|<font face="Georgia"><span style="color:#512769;">'''Salazarov'''</span></font>]] 17:54, 9-Iyun 2023 (UTC) == Status uchun ovoz bering! == Salom. Habaringiz bor, [[Alisher Usmonov]] nomli maqolani yaxshi statusiga qoʻygan edim. Iltimos, ovoz berish orqali oʻz fikringizni bildiring. Rahmat. [[User:Anjaniy|<span style="background-color:gold; color: black"><span style="font-family:Comic Sans MS,cursiv">'''ANJANIY!!'''</span></span>]][[User_talk:Anjaniy|<sup><span style="color:#2FAF84">#suhbat</span></sup>]] 15:50, 30-Iyun 2023 (UTC) ==Tasdiqlangan foydalanuvchi maqomini olish borasida== Hurmatli [[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzo-Ulugʻbek ogʻa]], menga qoʻshgan hissalarim va Vikipediyadagi faolligim sababli tasdiqlangan foydalanuvchi statusini berishingizni soʻrab qolaman. [[Foydalanuvchi:Alpasli|Alpasli]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Alpasli|munozara]]) 19:01, 25-Iyul 2023 (UTC) :Hurmatli foydalanuvchi sizga tasdiqlangan foydalanuvchi huquqini [[Foydalanuvchi:Nataev|Nodir Ataev]] yoki [[Foydalanuvchi:Malikxan|Malikxan]] bera olishadi. — <span style="background:#fbf5df;border:solid 1px;border-radius:7px;">&nbsp;&nbsp;'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]]'''&nbsp;&#124;'''[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|@]]'''&nbsp;</span> 19:13, 25-Iyul 2023 (UTC) ::Bajarildi. [[Foydalanuvchi:Nataev|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataev</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]</sup> 06:02, 27-Iyul 2023 (UTC) == TM nomzodi == Assalomu alaykum. [[Vikipediya:Tanlangan maqola nomzodlari/The World Without Us|'''Mana bu yerda''']] tanlangan maqola uchun nomzod koʻrsatilgan. Ovoz berishda faollikka chaqiraman. '''Hurmat bilan,''' [[Foydalanuvchi:Mrjavokh1r|Mrjavokh1r]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mrjavokh1r|munozara]]) [[Foydalanuvchi:Mrjavokh1r|Mrjavokh1r]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mrjavokh1r|munozara]]) 08:16, 30-Iyul 2023 (UTC) == XM statusiga nomzod == Assalomu alaykum. XM statusiga nomzod qilib ko'rsatilgan [[Pilorostenoz]] nomli tibbiyotga oid maqola uchun o'z fikr mulohazalaringiz va ovozingizni berishingizni so'rayman. Oldindan rahmat. [[Foydalanuvchi:SanjarStamov|SanjarStamov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:SanjarStamov|munozara]]) 17:04, 29-Avgust 2023 (UTC) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:ru:Праздники и памятные дни Азербайджана]] in Uzbek Wikipedia and Kyrgyz Wikipedia? Yours sincerely, [[Foydalanuvchi:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Multituberculata|munozara]]) 13:20, 14-Sentyabr 2023 (UTC) == Fountain blok == Assalomu aleykum, mavjud maqolani boshqa nomda chop etganim uchun bloklangan ekanman, aynan qaysi maqola ekanini aytib yuborsangiz. Tarjima sahifasi orqali O'zbekchada mavjud emas desa, tekshirmabman shekilli [[Foydalanuvchi:Hammasigakulibqoydim|Hammasigakulibqoydim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hammasigakulibqoydim|munozara]]) 13:09, 18-Sentyabr 2023 (UTC) :Sizni men bloklagan emasman. <span style="background:#B7E8D4;border:solid 1px;border-radius:7px;">&nbsp;&nbsp;'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]]'''&nbsp;&#124;'''[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|@]]'''&nbsp;</span> 13:16, 18-Sentyabr 2023 (UTC) :<nowiki>[[Resident Evil 4 (oʻyin, 2005)]]</nowiki> agar shu maqola bo'lsa, buni meni <nowiki>[[Resident evil 4]]</nowiki> nomiga ko'chirgan edim ,ko'chirganda eski maqola avtomat yo'qoladi deb o'ylagan ekanman [[Foydalanuvchi:Hammasigakulibqoydim|Hammasigakulibqoydim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hammasigakulibqoydim|munozara]]) 13:16, 18-Sentyabr 2023 (UTC) ::Sizni men bloklamadim, boshqasini bloklaganim uchun sizga ham shunday koʻrsatmoqda yaqin orada oʻtib ketadi. <span style="background:#B7E8D4;border:solid 1px;border-radius:7px;">&nbsp;&nbsp;'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]]'''&nbsp;&#124;'''[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|@]]'''&nbsp;</span> 13:27, 18-Sentyabr 2023 (UTC) :::Ha uni guruhda tushunib oldim rahmat, uzr bezovta qilganim uchun [[Foydalanuvchi:Hammasigakulibqoydim|Hammasigakulibqoydim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hammasigakulibqoydim|munozara]]) 07:11, 19-Sentyabr 2023 (UTC) == fountain block == Assalomu alaykum Mirzoulug'bek aka. Meni ham siz tomoningizdan bloklangan deyapti mavjud maqolani nomini o'zgartirgani uchun deb. Lekin men tarjima qilgan maqola o'zbekchada mavjud emas edi... [[Foydalanuvchi:MisterA22|MisterA22]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MisterA22|munozara]]) 13:59, 18-Sentyabr 2023 (UTC) Assalomu alaykum ustoz! Avvalambor hayrli kun! Men tomondan yozilgan barcha maqolalar birdaniga óchirilgan ekan...shuni qayta kórib bersangiz degandim...Alpasli va Jamshid Nurqul degan insonlarga ham yozdim boshidagi maqolalarim haqiqatdan ham yaroqsiz edi ammo oxiridagilarni barcha gapini óchirib ózim tarjima qilgandim...sizga aytganimning sababi guruhda órganishga istagi borlar haqiqiy mehnat qilganlarni oromgohga qabul qilamiz degansiz...iltimos qilib qolaman tekshirib bersangiz...tashakkur! [[Maxsus:Contributions/37.110.210.146|37.110.210.146]] 02:34, 21-Sentyabr 2023 (UTC) == Tarjima == Assalomu aleykum, [[Arcade (qo'shiq)]] maqolasida, xalqaro tanlovda mamlakat sharafini ximoya qilgan degan gap ma'no jihatdan to'g'ri bo'ladi deb o'ylagandim, boshqa maqolamda ham shu jumla bor, so'zma so'z tarjimada "представлять" taqdim qiladi yoki ifodalaydi degan manoda ishlatiladi ko'pincha. Agar men topa olmagan, ma'no jihatdan to'g'ri iborani aytsangiz hursand bo'lardim va to'g'rilab qo'yaman, oldindan rahmat. [[Foydalanuvchi:Hammasigakulibqoydim|Hammasigakulibqoydim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hammasigakulibqoydim|munozara]]) 12:49, 21-Sentyabr 2023 (UTC) :Qoʻshiqchi bir mamlakatning nomidan tanlovlarda istirok etishi mumkin. Ingliz tilidagi sahifasini qarasangiz ham Niderlandiya nomidan ishtirok etganini yozmoqda. Bu yerda sizning avtomat tarjimani oʻzgartirmay chop etganingiz bilinib qolmoqda. Maqolada himoya deya yozgansiz yuqorida esa ximoya. Salomat boʻling! <span style="background:#B7E8D4;border:solid 1px;border-radius:7px;">&nbsp;&nbsp;'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]]'''&nbsp;&#124;'''[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|@]]'''&nbsp;</span> 13:10, 21-Sentyabr 2023 (UTC) ::Javob uchun rahmat Mirzoulug'bek aka, tarjima asbobidan foydalanaman to'g'ri, e'tirozim yo'q hech narsadan, tahrirlab qo'yaman maqolani, charchamang. [[Foydalanuvchi:Hammasigakulibqoydim|Hammasigakulibqoydim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hammasigakulibqoydim|munozara]]) 14:46, 21-Sentyabr 2023 (UTC) == Флаги == @[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] Салом! Можете ли выдать (временный) флаг откатывающего и подводящих итогов под мою ответственность? Я занимаюсь борьбой с массовым вандализмом, стараюсь бороться, но не хватает флагов, подал заявку на эти флаги, но, боюсь, мне в ближайшее время там никто не ответит [[Foydalanuvchi:Alibek Attamonov|卂ㄥ丨乃乇Ҝ 卂ㄒㄒ卂爪ㄖ几ㄖᐯ]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Alibek Attamonov|munozara]]) 06:31, 26-Sentyabr 2023 (UTC) == Assalomu alaykum == Nimaga 15ta maqolam birdaniga o'chirilib, orqasidan 3kunga bloklanganimni bilmoqchi edim,qolganlar bloklanmagan,ko'plarini maqolalari ham o'chirilmagandi,qayerida xato borligi aytilib to'g'irlab qo'yilsin deyishgandi,lekin meniki 1kechada hamma maqolalarim yoppasiga o'chirilib,o'zim bloklanganimni tushuntirib bersangiz. [[Foydalanuvchi:Uzbekman04|Uzbekman04]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Uzbekman04|munozara]]) 13:31, 27-Sentyabr 2023 (UTC) == XM statusi == {| style="border: 2px solid rgb(5,50,5); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[Fayl:Andijan_president_school_front.jpg|140px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''[[Prezident maktabi (Andijon)|Prezident maktabi (Andijon) maqolasi]]''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | XM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Prezident maktabi (Andijon)|maqola]] haqida oʻz fikrlaringizni [[Vikipediya:Xushsifat maqola nomzodlari/Prezident maktabi (Andijon)|muhokama boʻlimida]] qoldirishingizni va uni statusga olib chiqishda oʻz maslahatlaringiz bilan oʻrtoqlashishingizni soʻragan boʻlar edim. Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:#pink;">'''Ibrohimjon'''</span></font>]] 15:43, 5-Oktyabr 2023 (UTC) |} == „[[:Antoine de Saint-Exupéry]]“ sahifasi [[VP:TOʻM|tezda oʻchirishga]] nomzod oʻlaroq koʻrsatildi == [[Fayl:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] Siz tomoningizdan yaratilgan „[[:Antoine de Saint-Exupéry]]“ sahifasi [[VP:TOʻM|tezda oʻchirish mezonlariga]] („[[VP:U11|U11]]: Mualliflik huquqlarining yaqqol buzilishi“) binoan oʻchirishga nomzod oʻlaroq koʻrsatildi, chunki sahifa hozirgi holatida [[oʻzbekcha Vikipediya]] [[VP:Qoida va koʻrsatmalar|qoida va koʻrsatmalariga]] mos kelmaydi. Tajriba oʻtkazayotgan boʻlsangiz, itlimos, [[Vikipediya:Qumloq|qumloq]] sahifasidan foydalaning. Agar sahifani oʻchirish kerak emas, deb oʻylasangiz, oʻz fikringizni sahifa munozara sahifasida qoldiring. Savollaringiz boʻlsa, tortinmasdan [[Foydalanuvchi munozarasi:Mrshaxas|munozara sahifamga]] yozing. Rahmat! '''[[User:Mrshaxas|<span style="color:orange;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:green">Mr</span><span style="color:blue">Shaxa</span><span style="color:red">s</span>]]''' [[User talk:Mrshaxas|<sup>#Munozaracha</sup>]] 08:33, 16-Oktyabr 2023 (UTC) == YM nomzodi == {| style="border: 5px solid rgb(10,100,10); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Barakhan Madrasah Tashkent.jpg|110px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''Hazrati Imom majmuasi''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | YM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Hazrati Imom majmuasi|maqola]] haqida oʻz fikrlaringizni [[Vikipediya:Yaxshi maqola nomzodlari/Hazrati Imom majmuasi|muhokama boʻlimida]] qoldirib, ovoz berishda faol bo‘lishingizni soʻragan boʻlar edim. Eʼtiboringiz uchun rahmat! [[User:Creobek|Creobek]] [[User talk:Creobek|<sup>#yozish</sup>]] 09:46, 28-May 2023 (UTC) |} ==TM statusi== Assalomu alaykum! Zamonaviy tarixda oʻtkazilgan ilk Yozgi Olimpiada oʻyinlari haqidagi „[[1896-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari]]“ maqolasini ingliz tilidan tarjima qilgan holda TM statusiga nomzodlikka qoʻygandim. Oʻqib chiqib, ovoz berishda ishtirok etishingizni soʻrayman. Oldindan rahmat. Hurmat bilan [[Foydalanuvchi:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sitora Oblakulova|munozara]]) 05:29, 9-Noyabr 2023 (UTC)! == XM statusiga nomzod == Assalomu alaykum. Men [[Vanadzor]] nomli maqolamni XM statusiga nomzod qilib qoʻygan edim. Iltimos, maqolamni koʻrib fikringizni bilan boʻlishing hamda ovoz berishda faol qatnashing. Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Mirfayzbekabdullayev.|Mirfayzbekabdullayev.]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirfayzbekabdullayev.|munozara]]) 15:49, 22-Noyabr 2023 (UTC) == XM uchun Ovoz berish == Assalomu Alaykum. Men [https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipediya:Xushsifat_maqola_nomzodlari/Usmon_ota_masjidi&redirect=no Usmon ota masjidi] nomli maqolamni Xushsifat maqola nomzodligiga bergan edim. Mazkur maqolani o'qib chiqqan holda o'z fikr va tavsiyalaringizni berishingizni so'rab qolaman. Javob uchun oldindan rahmat. [[Foydalanuvchi:Wikisurgery94|Wikisurgery94]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Wikisurgery94|munozara]]) 12:14, 12-Dekabr 2023 (UTC) == Tabrik == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fcfcfc;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:20th anniversary of Uzbek Wikipedia Barnstar.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''„Oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yilligi“ yulduzi''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli {{PAGENAMEBASE}}, Vikipediyada amalga oshirayotgan salmoqli ishlaringiz uchun tashakkur aytgan holda, sizni oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yillik yubileyi bilan tabriklayman va sizga ushbu „Oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yilligi“ esdalik yulduzini taqdim etaman. Vikipediyani rivojlantirish yoʻlida charchamang! Yoqimli tahrirlar! Hurmat bilan — [[Foydalanuvchi:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurqul]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamshid Nurkulov|munozara]]) 13:52, 22-Yanvar 2024 (UTC) |} ==Forumda ishtirok eting== Salom, hurmatli foydalanuvchi! Sizni o'zbek tilidagi kishi ismlari yozilishi bo'yicha bo'lib o'tayotgan forumda o'z fikr va ovozingiz bilan ishtirok etishingizni so'rab qolaman. Munozara sahifasi [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya_munozarasi:Maqolalarni_nomlash_(kishilar_ismlari)#Badiiy%20asarlar%20va%20qonunlarda%20shaxsiyatlar%20ismlar bu yerda]. [[User:Salazarov|<span style="color:#4e3687;font-family:Algerian">'''Salazarov'''</span>]]<sup>([[User talk:Salazarov|<span style="color:#c90e0e">gaplashuvuza?</span>]])</sup> 07:06, 8-Aprel 2024 (UTC) == Orden == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; padding: 0.2em;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]] |rowspan="2" |<!-- spacer cell --> |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Turkumlashtirish ordeni|„Turkumlashtirish“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli {{u|Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek}} ogʻa, aholi punktlari haqidagi maqolalarni turkumlashtirib, oʻzbekcha Vikipediyani tartibga keltirish yoʻlida harakat qilayotganingiz uchun sizni ushbu orden bilan taqdirlayman. Yoqimli tahrirlar! Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurqul]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamshid Nurkulov|munozara]]) 21:06, 12-Aprel 2024 (UTC) |} == Orden == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; padding: 0.2em;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Press Barnstar Hires.png|100px]] |rowspan="2" |<!-- spacer cell --> |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/OAV|„Ommaviy axborot vositalari“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Vikipediyadagi faoliyatingiz bir necha marta ommaviy axborot vositalarida yoritilgani uchun sizni ushbu orden bilan taqdirlashga qaror qildim. Yoqimli tahrirlar! [[Foydalanuvchi:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurqul]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamshid Nurkulov|munozara]]) 21:18, 22-Aprel 2024 (UTC) |} == Orden == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{#ifeq:alt|alt|[[File:Helping New Users Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:Barnstar-abc.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Qoʻllab-quvvatlash|„Qoʻllab-quvvatlash“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Vikipediya yangi foydalanuvchilarini qo'llab-quvvatlashda qo'shgan hissangiz uchun ushbu orden bilan taqdirlanasiz. [[Foydalanuvchi:Khasan azim1|Khasan azim1]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Khasan azim1|munozara]]) 07:01, 24-Aprel 2024 (UTC) |} == Orden == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; padding: 0.2em;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Real life Barnstar Hires.png|100px]] |rowspan="2" |<!-- spacer cell --> |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Real hayot|„Real hayot“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | '''[[WikiOromgoh]]ning birinchi mavsumida yangi foydalanuvchilarga oflayn darslar berganingiz hamda oflaynda Vikipediya bilan bogʻliq tadbirlar uyushtirishda faol boʻlganingiz uchun ushbu orden bilan taqdirlanasiz.''' [[Foydalanuvchi:Khasan azim1|Khasan azim1]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Khasan azim1|munozara]]) 07:21, 24-Aprel 2024 (UTC) |} == [[:Turkum:Bogʻdod tumani]] maqolasi oʻchirishga nomzod sifatida koʻrsatildi == <div class="afd-notice"> <div class="floatleft" style="margin-bottom:0">[[Fayl:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]</div> Siz tomoningizdan yaratilgan '''[[:Turkum:Bogʻdod tumani]]''' maqolasi oʻchirishga nomzod sifatida koʻrsatildi, chunki maqola hozirgi koʻrinishida [[VP:Qoida va koʻrsatmalar|Vikipediya qoida va koʻrsatmalariga]] mos kelmaydi. Maqolani oʻchirish masalasi [[VP:Konsensus|konsensus]]ga erishilgunga qadar [[Vikipediya:Oʻchirishga/Turkum:Bogʻdod tumani]] sahifasida muhokama qilinadi. Muhokamada hamma, jumladan, siz ham qatnasha olasiz. Muhokama davomida ham maqolani tahrir qilishingiz mumkin, biroq uning tepasidagi {{tl|oʻchirishga}} andozasini olib tashlamasligingiz kerak. [[Foydalanuvchi:Hasan Xamidovich|Hasan Xamidovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hasan Xamidovich|munozara]]) 17:43, 9-Iyun 2024 (UTC) </div> * {{Bajarildi}} Xato haqida xabar berganingiz uchun tashakkur!--<span style="background:#B7E8D4;border:solid 1px;border-radius:7px;">&nbsp;&nbsp;'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]]'''&nbsp;&#124;'''[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|@]]'''&nbsp;</span> 02:18, 10-Iyun 2024 (UTC) == YM statusi == {| style="border: 5px solid #ABCDEF ; background-color: #FFF; padding:10px 15px 0" | style="padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; font-size:130%" |'''[[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|Yaxshi maqola statusiga nomzod]]<nowiki> |</nowiki>''' <span style="font-size:85%">[[Xorvatiya televideniyesi]] * [[ Xorvatiya televideniyesi]] enwikida yaxshi maqola statusini olgan va ushbu maqola uzwikiga tarjima qilingan. Aytish joizki, maqola Xorvatiya televideniyesining yaratilish bosqichidan tortib to hozirgi kungacha bo'lgan davrdagi rivojlanish tendensiyalarini ochib berishga qaratilgan. * Iltimos, maqola bilan tanishib chiqing va oʻz fikrlaringizni qoldiring! * Lozim deb topsangiz {{Roziman}} andozasini aks holda {{Qarshiman}} yoinki {{Betarafman}} belgisini qoʻllashingiz mumkin. Sizning har bir fikringiz men uchun ahamiyatli * Marhamat fikrlaringizni qoldirishingiz mumkin: '''[[Vikipediya:Yaxshi maqola nomzodlari/Xorvatiya televideniyesi| kirish]]''' </span> |- | colspan="2" style="font-size:85%; padding-top:15px;" |Iltimos maqolani tahrilashda Vikifikator tugmasini bosishga eʼtiborli boʻling. Ayrim rasmlar vikifikator qilingach ishlamay qolishi mumkin. |} [[Foydalanuvchi:XayrinisoJorayeva|XayrinisoJorayeva]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:XayrinisoJorayeva|munozara]]) 18:01, 12-Iyul 2024 (UTC) == All-stars komandasi == Assalomu aleykum. Sizdan jamoa azolarini sóragan ekansiz endi ularni kórib chiqasizmi? [[Foydalanuvchi:Dilaramdev|Dilaramdev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Dilaramdev|munozara]]) 15:16, 17-avgust 2024 (UTC) :Hurmatli [[Foydalanuvchi:Dilaramdev|Dilaramdev]] javobni yozib qo'ydim. Boshqa hakamlar bilan birgalikda qaror chiqaramiz. <span style="background:#ceff85;border:solid 1px;border-radius:7px;">&nbsp;&nbsp;'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]]'''&nbsp;&#124;'''[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|@]]'''&nbsp;</span> 15:45, 17-avgust 2024 (UTC) == Everest jamoasi so'rovnomasi == *Assalomu alaykum [[Vikipediya:WikiStipendiya III marafoni/Jamoalar/Brilliant|Brilliant]] jamoasida biznikicha ham narsa yuq nega ular qabul qilindi? *Yana biz barcha maqola va tarjima maqolalarni qoida bo'yicha yozgnmiz. *Yana aytadigan bo'lsam [[Vikipediya:WikiStipendiya III marafoni/Jamoalar/WikiMed|WikiMed]] {{Bajarilmadi|Qabul bekor qilindi}} degan lekin qabul qilingan [[Vikipediya:WikiStipendiya III marafoni/Jamoalar/Wiki qo'riqchilari|Wiki qo'riqchilari]]„ [[Vikipediya:WikiStipendiya III marafoni/Jamoalar/All-Stars|All-Stars]] bu jamoalarda jadval ham yo'q lekin qabul qilingan nega? *[[Vikipediya:WikiStipendiya III marafoni/Jamoalar/Wikipedagoglar|Wikipedagoglar]] bu jamoa esa faqat rasmdan boshqa hech narsa qo'shmagan :::*Bu wikistependiyaga qatnashishim sabablaridan biri Uzwikiga hissa qushib sifatli maqolalar va sifatli tarjima maqolalar yozish edi lekin bazi bir jamoalarda shunchaki qiziqishi bo'ganligi uchun qabul qilindi degansizlar mening munozaramga kelgan barcha hatolarni o'rganib qaytadan o'chirilgan maqolalarni yozdim nega biz emas boshqa jamoalar yutganini bilmoqchiman ? Aynan WikiStependiya uchun Jamoam bilan birga kuni bilan birga ishlab Kechasi bilan o'zim Xatolarni to'g'irlab boshqa maqolalarni taxrirlab uzwikiga hissa qushyabman. Aytmoqchi bo'lganim u yerga borganimda ya'ni wiki oromgohdan yutib Bo'stonliqga borib sizlardan yanada ko'proq urganmoqchi edim. Chunki uzim hozirda Next Stop Qarshi programmasida voluunter bo'lganligim sababli men wikiga qarshidagi tarixiy obidalar va binolarni qo'shmoqchi edim. Shularni qilish uchun Wiki Oromgohga bormoqchiman. Va bizning qilgan ishlarimizni qadriga yetasiz degan umiddaman va qabul qilingan jaoalarni qayta ko'rib chiqishizni so'ramoqchi edim *Savolimga tezda javob qaytarasiz degan umiddaman ... *Hurmat bilan [[Vikipediya:WikiStipendiya III marafoni/Jamoalar/Everest|Everest]] jamoasi sardori ([[User:Shoxrux Daminov|<span style="background-color:gold; color: black"><span style="font-family:Comic Sans MS,cursiv">'''Shoxrux Daminov'''</span></span>]][[User_talk:Shoxrux Daminov|<sup><span style="color:#008080">#Gaplashovuza</span></sup>]]) :Hurmatli [[Foydalanuvchi:Shoxrux Daminov|Shoxrux Daminov]] siz boshqalar qanday oʻtgani bilan qiziqsangiz oʻsha jamoaning munozarasiga yozing. Shuningdek bu oromgohga siz va boshqalar qoʻshgan axlat maqolalar sababli emas, balki oʻrgatish maqsadida qabul qilingan. Endi siz bir qancha tushuntirishlarimizga qaramasdan maqolalarni xabar shaklida yozdingiz. Endi aytingchi sizning jamoangizni qanday qabul qilish mumkin? Yangi jamoalar esa oromgoh davrida oʻqitiladi. Agar siz keyingi oromgohlarda ishtirok etishni istasangiz video darslarni koʻring va bir qancha foydali tahrirlarni amalga oshiring. Vikipediya faqat oromgohdan iborat emas! <span style="background:#ceff85;border:solid 1px;border-radius:7px;">&nbsp;&nbsp;'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]]'''&nbsp;&#124;'''[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|@]]'''&nbsp;</span> 13:36, 30-avgust 2024 (UTC) ::'''Mening ham asosiy maqsadim''' [[Wikipedia]]da to'g'ri ishlashni o'rganish va sifatli maqolalar yaratish edi. Chunki shu 1yarim oy ichida urganganlarim hali yetarli emas edi vedio darslardan ham ancha narsalarni urgandim ammo sizardek andozalar va boshqa turli yangi jadvallar yaratishga qiziqgandim. *Hurmat bilan [[Vikipediya:WikiStipendiya III marafoni/Jamoalar/Everest|Everest]] jamoasi sardori ([[User:Shoxrux Daminov|<span style="background-color:gold; color: black"><span style="font-family:Comic Sans MS,cursiv">'''Shoxrux Daminov'''</span></span>]][[User_talk:Shoxrux Daminov|<sup><span style="color:#008080">#Gaplashovuza</span></sup>]]) 04:09, 31-avgust 2024 (UTC) == Savolim bor edi == Avvalambor Assalomu alaykum [[Foydalanuvchi:Mirzoulug'bek|Mirzoulug'bek]] * Men bu turda ham qatnashsam bo'ladimi? * Bu turdagi marafonda nimalar bo'ladi shuni bilsam buladimi? * Agar qatnasha olsam tezda maqolalarni tarjima qilish va yangi maqolalarni kiritishni boshlamoqchi edim * Utgan turda qattiq harakat qilgandim lekin qanaqadir qilib qolib ketdim ;) '''''Oldindan kattakon raxmat javoblaringiz uchun :) ''''' [[User:Shoxrux Daminov|<span style="background-color:gold; color: black"><span style="font-family:Comic Sans MS,cursiv">'''Shoxrux Daminov'''</span></span>]][[User_talk:Shoxrux Daminov|<sup><span style="color:#008080">#Gaplashovuza</span></sup>]] 16:54, 2024-yil 16-sentyabr (UTC) == I need a hero == Assalomu alaykum nima I need a hero sahifasi o'chirildi, qo'shiqning asl nomi Holding out a hero edi, men mashhur nomini qo'ygandim [[Foydalanuvchi:Anakin F|Anakin F]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Anakin F|munozara]]) 14:34, 2024-yil 4-oktyabr (UTC) :Hurmatli [[Foydalanuvchi:Anakin F|Anakin F]] bu maqolangiz avtomat tarjima qilinganligi haqida [[Foydalanuvchi:Alpasli|Alpasli]] xabar bergan shunindek andoza qoʻygan va tezda oʻchirishga bergan. Men koʻrib chiqqanimda ham tarjimani gʻalizligiga guvoh boʻldim. Agar maqolangiz gʻaliz emas edi desangiz tiklash uchun soʻrovnoma qoldiring. <span style="background:#ceff85;border:solid 1px;border-radius:7px;">&nbsp;&nbsp;'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]]'''&nbsp;&#124;'''[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|@]]'''&nbsp;</span> 15:21, 2024-yil 4-oktyabr (UTC) ::Tushunarli rahmat [[Foydalanuvchi:Anakin F|Anakin F]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Anakin F|munozara]]) 16:57, 2024-yil 4-oktyabr (UTC) ::Iltimos qanday qilib so'rnoma qoldirishga dastlabki ma'lumot bera olasizmi? [[Foydalanuvchi:Anakin F|Anakin F]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Anakin F|munozara]]) 17:05, 2024-yil 4-oktyabr (UTC) :::[[Vikipediya:Tiklashga]] sahifasida qoldirishingiz mumkin. Asoslab berishingiz kerak. [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 12:43, 2024-yil 23-dekabr (UTC). == Faxrli administrator ordeni == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Admin Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/„Faxrli administrator“ ordeni|„Faxrli administrator“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Hurmatli Mirzoulugʻbek, Administrator sifatida Oʻzbekcha Vikipediyaga faol tarzda qoʻshgan bebaho hissangiz uchun sizni „Faxrli administrator“ ordeni bilan taqdirlashga ijozat bergaysiz. Vikimedia hamjamiyati loyihalaridagi mehnatlaringiz tahsinga loyiq. Hurmat bilan — [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 13:06, 2024-yil 23-dekabr (UTC). |} == Tulkicha! == [[Fayl:Fox get me out of here eyes (5751742737).jpg|left|150px]] Ajoyib tulki ekan shunday emasmi. Menimcha ayyorlik tulkilar xos emas. Siz qanday fikrdasiz? [[Foydalanuvchi:Max 0230|Max 0230]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Max 0230|munozara]]) 17:41, 2025-yil 16-mart (UTC) <br style="clear: both;"/> == Administratorlar forumi nima? == Salom, men Administratorlar forumi nima ekanligiga qiziqyapman. Uni 3kundan beri oʻqib boryapman. Lekin fikr bildirishim mumkin boʻladimi? [[Foydalanuvchi:Max 0230|Max 0230]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Max 0230|munozara]]) 09:04, 2025-yil 19-mart (UTC) == Sahifalarni himoyalash uchun soʻrov == Assalomu alaykum. [[Ikkinchi Jahon urushi]] sahifasi yaqinda vandalizmga uchragani va yana vandalizmga duch kelishi ehtimolini inobatga olib, shu va shunga oʻxshash ([[Birinchi Jahon urushi]] va [[Adolf Hitler]]) sahifalarini yarim himoyalashingizni soʻrayman. Oldindan rahmat. <span style="font-family:Times New Roman; font-size:1.3eM; border-radius:9em; background:#eeeeee; padding:0 7px;">[[User talk:Hasan Xamidovich|W]]/ [[User:Hasan Xamidovich|<span style="font-size:0.8eM; color:#9f3526">"Hasan Xamidovich"</span>]]</span> 08:57, 2025-yil 15-may (UTC) :{{Bajarildi}}. Adolf Hitler boshqa administrator tomonidan himoyalangan ekan. Siz keltirgan maqolalarni ikki hafta muddatda yarim himoyaga oldim. Agar yana davomli vandalizm bo'lsa bemalol yozavering. Sizga ham ulkan rahmat! '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]</sup> 12:54, 2025-yil 15-may (UTC) ::Gulag haliyam davot etmoqdami? [[Maxsus:Contributions/198.163.194.126|198.163.194.126]] 14:30, 2025-yil 21-may (UTC) == Soʻrovnomada qatnashing! == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Hasan Xamidovich| Mana bu sahifada]] administratorlik bayrogʻini qabul qilib olish uchun nomzodimni qoʻygan edim. Iltimos, soʻrovnomada oʻz ovozingiz bilan ishtirok etsangiz! Hurmat bilan, <span style="font-family:Times New Roman; font-size:1.3eM; border-radius:9em; background:#eeeeee; padding:0 7px;">[[User talk:Hasan Xamidovich|W]]/ [[User:Hasan Xamidovich|<span style="font-size:0.8eM; color:#9f3526">"Hasan Xamidovich"</span>]]</span> 05:41, 2025-yil 21-avgust (UTC) == Tabriklaymiz == {| style="border: 3px solid {{{border|gold}}}; background-color: #000000;" |rowspan="2" valign="top" | [[Image:Bästa nyskrivna.svg|110px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" |<font color="gold">'''100 000 Tahrir''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;" |<font color="gold"> 100 000 ta tahrirga erishganingiz bilan tabriklaymiz. Vikipediya hamjamiyati sizning tinimsiz mehnatingiz uchun minnatdor. Shunday foydali tahrirlarni qilishda davom eting! <font color="black"> |} Agar xohlasangiz, sahifangizga [[Andoza:User 100 000 tahrir|ushbu andozani]] qo‘shishingiz mumkin. [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 07:15, 2025-yil 13-sentyabr (UTC) == Iltimosnoma == Assalomu alaykum, hormang! Sizdan [[Vikipediya:VikiAyollar_marafoni]] uchun maxsus yaratilgan fountain faoliyatiga ruhsat berishingizni, agarda men yaratgan fountain sahifasida xatolik boʻlsa uni qayta yaratib berishingizni iltimos qilaman. [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 16:26, 2026-yil 9-mart (UTC) :Assalomu alaykum! Hurmatli @[[Foydalanuvchi:Panpanchik|Panpanchik]] murojaatingiz uchun rahmat. Men O‘zbekcha Vikipediya administratori bo‘lsam-da, Fountain tizimi alohida tashqi platforma hisoblanadi. Undagi muayyan marafon sahifasini tahrirlash yoki xatolarni to‘g‘rilash uchun o‘sha marafonning tashkilotchisi (organizer) ro‘yxatiga kiritilgan bo‘lishim kerak ekan. Hozirda menda ushbu marafonni tahrirlash uchun ruxsatnoma ko‘rinmayapti. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]</sup> 02:07, 2026-yil 10-mart (UTC) == “Oʻzbekiston texnologik metallar kombinati” maqolasining o‘chirilishi haqida == Assalomu alaykum. Siz tomonidan "Oʻzbekiston texnologik metallar kombinati" maqolasi "reklama, spam" sababi bilan o‘chirilganini ko‘rdim. Maqolani yaratishdan maqsad reklama qilish emas edi. TMK Oʻzbekistonning davlat aksiyadorlik jamiyati bo‘lib, uning faoliyati Prezident hujjatlari, Lex.uz hamda Reuters, Mining Journal, Times of Central Asia kabi mustaqil manbalarda yoritilgan. Men maqolani Vikipediya qoidalariga to‘liq mos ravishda qayta ishlab chiqmoqchiman. Shu sababli, iltimos, maqolaning aynan qaysi jihatlari reklama yoki spam sifatida baholanganini ko‘rsatib bera olasizmi? Qaysi qoidalar asosida tuzatish kiritishim kerakligini bilishni istayman. Agar imkon bo‘lsa, maqolani qoralama (draft) sifatida tiklash yoki foydalanuvchi sahifamga ko‘chirish imkoniyatini ham ko‘rib chiqishingizni so‘rayman. Oldindan e'tiboringiz va javobingiz uchun rahmat. [[Foydalanuvchi:UzTMK|UzTMK]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:UzTMK|munozara]]) 05:12, 2026-yil 29-iyun (UTC) :Vaalaykum assalom. Samimiy va madaniyatli murojaatingiz uchun rahmat. Ushbu kombinat davlat ahamiyatiga ega strategik korxona ekanligini tushunamiz, biroq maqola va sizning hisobingiz boʻyicha bir nechta jiddiy tizimli qoida buzilishlari mavjud: :# <span style="color: #d32f2f;">'''Taqiqlangan foydalanuvchi nomi ([[Vikipediya:Foydalanuvchi nomi siyosati|VP:FNS]]):''' Vikipediyada kompaniya, tashkilot yoki brend nomlari (masalan, UzTMK) bilan hisob qaydnomasi ochish qatʼiyan taqiqlanadi. Hisob faqat bitta jismoniy shaxsga (shaxsiy ism yoki taxallusga) tegishli boʻlishi shart.</span> :# <span style="color: #d32f2f;">'''[[Vikipediya:Manfaatlar ziddiyati]]:''' Oʻzi ishlaydigan tashkilot yoki shaxsiy shirkat haqida toʻgʻridan-toʻgʻri maqola yozish tavsiya etilmaydi. Chunki siz taqdim etgan matndagi “Markaziy Osiyoda yagona”, “analogi boʻlmagan”, “innovatsion ekotizim” kabi jumlalar matnning ensiklopedik betarafligini ([[Vikipediya:Betaraf nuqtayi nazar|VP:BNN]]) buzgan va u kompaniyaning rasmiy press-relizidan shundoq koʻchirib olingan (Copy-paste). Shu sababli [[Foydalanuvchi:The Squirrel Conspiracy|Foydalanuvchi:The Squirrel Conspiracy♂]] buni reklama/spam sifatida baholab oʻchirishga bergan va men buni darhol o'chirdim.</span> :'''Vaziyatdan chiqish uchun nima qilishingiz kerak?''' :* <span style="color: #1976d2;">'''1-qadam (Hisobni toʻgʻrilash):** Siz ushbu "UzTMK" hisobingiz nomini shaxsiy ismga oʻzgartirish uchun zudlik bilan global ariza berishingiz yoki mutlaqo yangi shaxsiy hisob ochishingiz kerak. Aks holda, ushbu hisob yaqin kunlarda yoki soatlarda bloklanadi.</span> :* <span style="color: #1976d2;">'''2-qadam (Maqolani qumloqqa koʻchirish):** Siz madaniyatli tarzda xatoni tuzatishga tayyor ekanligingizni bildirganingiz uchun, men oʻchirilgan matnni sizning shaxsiy '''Qumlogʻingizga''' tiklab berishga tayyorman.</span> :<span style="color: #1976d2;">Biroq, qumloqdagi matnni toʻliq qayta ishlab, barcha maqtov gaplarni oʻchirib, faqat faktlarni qoldirishingiz hamda Reuters, Mining Journal kabi oʻzingiz aytgan mustaqil manbalarni havola sifatida matn ichiga kiritishingiz shart boʻladi.</span> :Agar foydalanuvchi nomini oʻzgartirishga yoki yangi shaxsiy hisobdan yozishga tayyor boʻlsangiz, ayting, men matnni YANGI HISOBINGIZning qumloq sahifasiga koʻchirib beraman. Hamkorlik uchun rahmat! '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]</sup> 10:01, 2026-yil 29-iyun (UTC) ::Assalomu alaykum. ::Javobingiz va tushuntirganingiz uchun rahmat. ::Tavsiyalaringizni inobatga olaman. Hisob masalasini ham hal qilaman. Maqolani faqat neytral ensiklopedik uslubda, mustaqil manbalarga tayangan holda qayta ishlab chiqaman. ::Agar imkon bo'lsa, o'chirilgan matnni shaxsiy qumlog'imga tiklab bersangiz, tavsiyalaringiz asosida uni to'liq qayta ishlayman. ::Rahmat. [[Maxsus:Contributions/&#126;2026-37230-50|&#126;2026-37230-50]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:&#126;2026-37230-50|talk]]) 10:25, 2026-yil 29-iyun (UTC) ::'''Assalomu alaykum.''' ::Hisob nomini shaxsiy foydalanuvchi nomiga o‘zgartirdim. ::Agar imkon bo‘lsa, avval aytganingizdek, o‘chirilgan maqolani shaxsiy qumlog‘imga tiklab bersangiz. Uni tavsiyalaringiz asosida to‘liq qayta ishlab, faqat neytral uslub va mustaqil manbalar bilan tayyorlayman. ::Oldindan rahmat. ::TMK, ::Abdullokh Jurayev [[Foydalanuvchi:Abdullokh Jurayev|Abdullokh Jurayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdullokh Jurayev|munozara]]) 09:23, 2026-yil 1-iyul (UTC) :::So'rovingizga binoan sahifani tiklab [[Foydalanuvchi:Abdullokh Jurayev/qumloq|qumloq sahifangizga]] ko'chirib qo'ydim. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]</sup> 18:40, 2026-yil 1-iyul (UTC) ::::Assalomu alaykum. Yordamingiz va tavsiyalaringiz uchun yana bir bor rahmat. Tavsiyalaringiz asosida maqolani qayta ishlab chiqdim: matnni neytral uslubga keltirdim, reklama ohangidagi jumlalarni olib tashladim, mustaqil hamda rasmiy manbalar bilan toʻldirdim. Imkoningiz boʻlsa, vaqt topganingizda maqolani yana bir bor koʻrib chiqishingizni soʻrayman. Agar hali ham kamchiliklari boʻlsa, albatta tuzatishga tayyorman. Rahmat! [[Foydalanuvchi:Abdullokh Jurayev|Abdullokh Jurayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdullokh Jurayev|munozara]]) 06:01, 2026-yil 2-iyul (UTC) ::::Assalomu alaykum. Bezovta qilayotgan bo'lsam uzr. Imkoningiz bo'lsa, qumloqdagi maqolani bir ko'rib bersangiz. Vikipediyada TMK maqolasini yaratish men uchun juda muhim. Kamchiliklari bo'lsa, albatta to'g'rilayman. Rahmat! [[Foydalanuvchi:Abdullokh Jurayev|Abdullokh Jurayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdullokh Jurayev|munozara]]) 09:03, 2026-yil 6-iyul (UTC) :::::Salom! Maqolangizdagi matnlar sunʼiy yozilgan, gaplar bir-birini soʻzma-soʻz takrorlaydi. Bu narsa oʻquvchini charchatadi va ensiklopedik uslubga toʻgʻri kelmaydi. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]</sup> 17:54, 2026-yil 9-iyul (UTC) ::::::Assalommu alaykum! men maqolani butunlay qaytadan ishlab chiqdim va maksimal reklama elementlari hamda sun'iylik tasavuridan qochirdim iltimos maqolamni qaytadan ko'rib chiqing va imkoni bo'lsa sahifani chop etishga ruhsat bersangiz hursan bo'lar edim. [[Foydalanuvchi:Abdullokh Jurayev|Abdullokh Jurayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdullokh Jurayev|munozara]]) 07:14, 2026-yil 15-iyul (UTC) :::::::Salom! Agar maqolangizni tuzatganingizga ishonchingiz komil bo'lsa ko'chirib olishingiz mumkin. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]</sup> 14:58, 2026-yil 15-iyul (UTC) ::::::::Assalomu alaykum. Bergan yordamingiz uchun yana bir bor rahmat. Maqolani qumloqdan asosiy nom maydoniga ko'chirdim Faqat delete|spam andozasini olib tashlashga uringanimda tizim ruxsat bermadi. Imkoningiz bo'lsa, uni olib tashlab bersangiz. Yordamingiz uchun yana bir bor rahmat! [[Foydalanuvchi:Abdullokh Jurayev|Abdullokh Jurayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdullokh Jurayev|munozara]]) 05:18, 2026-yil 16-iyul (UTC) ::::::::Assalomu alaykum! {{delete|spam}} andozasi hali ham turibdi. O'zim olib tashlay olmadim, tizim ruxsat bermayapti. Imkoningiz bo'lsa, olib tashlab bersangiz. Rahmat! [[Foydalanuvchi:Abdullokh Jurayev|Abdullokh Jurayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdullokh Jurayev|munozara]]) 06:49, 2026-yil 22-iyul (UTC) ::::::::Assalomu alaykum. Bezovta qilayotgan bo'lsam uzr. Bir narsani tushunmayapman. Siz aytgan hamma joylarini to'g'rilab, maqolani qaytadan yozdim va asosiy sahifaga ham ko'chirdim. Lekin hali ham delete andozasi turibdi, maqola ham qidiruvda ko'rinmayapti. Muammo nimada bo'layapti, tushuntirib bera olasizmi? Yana qaysi joylarini to'g'rilash kerak bo'lsa, ayting, albatta qilaman. Iltimos, shu masalada yordam bering. [[Foydalanuvchi:Abdullokh Jurayev|Abdullokh Jurayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdullokh Jurayev|munozara]]) 06:20, 2026-yil 29-iyul (UTC) 8rl7zp4e4fyugb2sms34oit9nskalhi 0 70052 6218795 5661412 2026-07-29T06:10:08Z Gliwi 32143 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Helmstadt.png]] → [[File:DEU Helmstadt COA.svg]] PNG → SVG 6218795 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Helmstadt | mavqe = [[Kommuna]] | mamlakat = Germaniya | mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer | mintaqa = Bavariya | jadvalda mintaqa = Bavariya | tuman turi = tuman | tuman = Würzburg (tuman) | jadvalda tuman = Würzburg (tuman) | jamoat turi =boshqarma | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = DEU Helmstadt COA.svg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 46 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 9 | lon_min = 43 | lon_sec = 0 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki boʻlinishi = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 22,80 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = 301 | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 2583 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = 09369 | pochta indeksi = 97264 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = WÜ | identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi | raqamli identifikator = 09 6 79 144 | Commons turkumi = Helmstadt | sayt = http://www.vgem-helmstadt.de | sayt tili = de }} '''Helmstadt''' — [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Würzburg (tuman)|Würzburg]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 22,80&nbsp;km<sup>2</sup>. Aholisi — 2583 kishi (2010). == Geografiyasi == === Hududi === Helmstadtning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan. == Demografiyasi == {{Wikidata/Population}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Helmstadt}} * [http://www.vgem-helmstadt.de Rasmiy sayti] {{Germaniya:Würzburg tumani shaharlari}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Helmstadt}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Germaniya shaharlari]] {{germany-geo-stub}} djf7k2kiwjmee4s8s6jxsi4m0sfv01p 0 520905 6218514 6120619 2026-07-28T12:43:40Z InternetArchiveBot 58913 Add 3 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218514 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi =Salvador Luria | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | tugʻilgan_sanasi = <!-- {{tugʻilgan sanasi|Yil|Oy|Kun}} -->1912-yil,13-avgust | tugʻilgan_joyi = Italiyaning Turin shahri | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi|Yil|Oy|Kun}} -->1991-yil,6-fevral | vafot_joyi = | istiqomat_joylari = | fuqaroligi = Italiya | millati = Italian | sohasi =mikrobiolog | ish_joylari = | institutlar = | alma_mater = | tezis_sarlavhasi = | akademik_rahbarlari = | mashhur_shogirdlari = | mashhur_ishlari = | oʻtkazayotgan_taʼsiri = | koʻrsatgan_taʼsiri = | mukofotlari = | turmush_oʻrtogʻi = | dini = yahudiylik | vebsayt = }} '''Salvador Edvard Luriya''' (1912-yil 13-avgust - 1991-yil 6-fevral) italiyalik mikrobiolog, keyinchalik fuqarolikka qabul qilingan AQSh fuqarosi edi. U 1969-yilda [[Max Delbrück|Maks Delbryuk]] va [[Alfred Hershey|Alfred Xershi]] bilan birga viruslarning replikatsiya mexanizmi va genetik tuzilishi haqidagi kashfiyotlari uchun [[Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti|fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha Nobel mukofotiga]] sazovor boʻldi. Salvador Luriya, shuningdek, viruslarga ( [[Bakteriofaglar|faglarga]] ) bakterial qarshilik genetik jihatdan meros boʻlib qolganligini koʻrsatdi. == Hayoti == === Yoshlik yillari === Luriya Salvatore Edoardo Luria Italiyaning [[Turin]] shahrida nufuzli italyan sefarad yahudiy oilasida tugʻilgan. Uning ota-onasi Davide va Ester (Sacerdote) Luriya edi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.directessays.com/viewpaper/78978.html|sarlavha=FREE Essay on The Life of Salvador Luria|ish=www.directessays.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131015183907/http://www.directessays.com/viewpaper/78978.html|arxivsana=2013-10-15}}</ref>. U Juzeppe Levi bilan birga Turin universitetining tibbiyot fakultetida tahsil olgan. U yerda u yana ikkita boʻlajak [[Nobel mukofoti]] sovrindorlari bilan uchrashdi: Rita Levi-Montalchini va [[Renato Dulbecco|Renato Dulbekko]] . U 1935-yilda Turin universitetini tamomlagan va hech qachon magistr yoki doktorlik darajasiga ega boʻlmagan, chunki ular Italiya oliy ta'lim tizimi tomonidan nazarda tutilmagan (boshqa tomondan, bu juda tanlangan edi). 1936-yildan 1937-yilgacha Luriya Italiya armiyasida tibbiy ofitser sifatida oʻzining talab qilinadigan vaqtini oʻtkazdi. Keyin [[Rim universiteti]]da radiologiya boʻyicha saboq oldi. Bu yerda u [[Max Delbrück|Maks Delbryukning]] molekula sifatida [[gen]] haqidagi nazariyalari bilan tanishdi va genetik nazariyani [[bakteriofaglar]], [[bakteriyalar]]ni yuqtiruvchi [[viruslar]] bilan tekshirish usullarini shakllantirishni boshladi. 1938-yilda u AQShda oʻqish uchun stipendiya oldi va u yerda Delbryuk bilan ishlash niyatida edi. Luriya mukofotni olganidan koʻp oʻtmay, [[Benito Mussolini]]ning [[Fashizm|fashistik]] rejimi yahudiylarga ilmiy tadqiqot stipendiyalarida qatnashishni taqiqladi. 1938-yilda Luriya AQSh yoki Italiyada ishlash uchun moliyaviy manbalarsiz oʻz vatanini Parijga, Fransiyaga joʻnatadi. 1940-yilda [[Natsizm|fashist]] nemis qoʻshinlari Fransiyaga bostirib kirgach, Luriya velosipedda [[Marsel]]ga qochib ketdi va u yerda AQShga immigratsiya [[viza]]si oldi. === Faj tadqiqotlari === [[File:Novick_Stocker_Papazian_EMLederberg_Luria_Lindegren.jpg|thumb| ]] Luriya 1940-yil 12-sentyabrda Nyu-York shahriga keldi va tez orada ism va otasining ismini oʻzgartirdi. Luriya Rim universitetida oʻqigan davridan tanish boʻlgan fizik [[Enrico Fermi|Enriko Fermi]] yordamida [[Columbia universiteti|Kolumbiya universitetida]] Rokfeller jamgʻarmasi stipendiyasini oldi. Tez orada u Delbryuk va Xershi bilan uchrashdi va ular Cold Spring Harbor laboratoriyasida va Vanderbilt universitetidagi Delbryuk laboratoriyasida tajribalar ustida hamkorlik qilishdi. Uning 1943-yilda Delbryuk bilan olib borgan mashhur tajribasi <ref>Luria SE "Mutations of bacteria and bacteriophage" in Phage and the Origins of Molecular Biology (2007) Edited by John Cairns, Gunther S. Stent, and James D. Watson, Cold Spring Harbor Laboratory of Quantitative Biology, Cold Spring Harbor, Long Island, New York, pgs. 173-179. {{ISBN|978-0-87969-800-3}}</ref> Luriya-Delbryuk tajribasi nomi bilan maʼlum boʻlib, statistik maʼlumotlarga koʻra, bakteriyalarda irsiyat [[Charles Darwin|Lamark]] tamoyillariga emas, balki [[Lamarkizm|Darvin]] tamoyillariga muvofiq boʻlishi kerak va tasodifiy yuzaga kelgan [[mutant]] bakteriyalar virus boʻlmasdan ham virusga qarshilik koʻrsatishi mumkin. hozir. Tabiiy tanlanish bakteriyalarga ta'sir qiladi, degan fikr chuqur oqibatlarga olib keladi, masalan, u bakteriyalarning [[antibiotiklar]]ga qarshilik koʻrsatishini tushuntiradi. 1943-yildan 1950-yilgacha Indiana universitetida ishlagan. Uning birinchi aspiranti [[James Watson|Jeyms D. Uotson]] boʻlib, u [[Francis Crick|Frensis Krik]] bilan [[Dezoksiribonuklein kislota|DNK]] tuzilishini kashf qildi. 1947-yil yanvar oyida Luriya Qoʻshma Shtatlar fuqaroligini oldi. 1950-yilda Luriya Illinoys universitetiga koʻchib oʻtdi. 1950-yillarning boshida Luria va Juzeppe Bertani bakterial virusni xost tomonidan boshqariladigan cheklash va modifikatsiyalash hodisasini kashf etdilar: ''E. coli'' madaniyati boshqa shtammlarda yetishtirilgan faglar ishlab chiqarishni sezilarli darajada kamaytirishi mumkin; biroq fag oʻsha shtammda oʻrnatilgach, ularning boshqa shtammlarda oʻsish qobiliyati ham cheklangan boʻladi<ref name="Luria_Human_1952">{{Jurnal manbasi|title=A nonhereditary, host-induced variation of bacterial viruses|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_1952-10_64_4/page/557|journal=Journal of Bacteriology|volume=64|issue=4|pages=557–69|date=Oct 1952|pmid=12999684|pmc=169391|doi=10.1128/JB.64.4.557-569.1952| issn = 0021-9193 }}</ref><ref name="pmid13034700">{{Jurnal manbasi|title=Host controlled variation in bacterial viruses|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_1953-02_65_2/page/113|journal=Journal of Bacteriology|volume=65|issue=2|pages=113–21|date=Feb 1953|pmid=13034700|pmc=169650|doi=10.1128/JB.65.2.113-121.1953}}</ref>. Keyinchalik boshqa tadqiqotchilar tomonidan bakteriyalar ma'lum ketma-ketlikda virus DNKsini kesib tashlaydigan [[fermentlar]]ni ishlab chiqarishi aniqlandi, ammo bakteriyaning metillanish bilan himoyalangan DNKsini emas. Ushbu fermentlar cheklash fermentlari sifatida tanildi va [[molekulyar biologiya]]da asosiy molekulyar vositalardan biriga aylandi<ref name="pmid15840723">{{Jurnal manbasi|last=Roberts RJ|title=How restriction enzymes became the workhorses of molecular biology|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2005-04-26_102_17/page/5905|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|volume=102|issue=17|pages=5905–8|date=April 2005|pmid=15840723|pmc=1087929|doi=10.1073/pnas.0500923102|bibcode=2005PNAS..102.5905R}}</ref>. Luriya 1969-yilda [[Max Delbrück|Maks Delbryuk]] va [[Alfred Hershey|Alfred Xershi]] bilan birga viruslarning replikatsiya mexanizmi va genetik tuzilishi haqidagi kashfiyotlari uchun [[Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti|fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha Nobel mukofotiga]] sazovor boʻldi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1969/|sarlavha=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1969|nashriyot=Nobel Foundation}}</ref>. === Keyinchalik qilgan ishlari === 1959-yilda u [[Massachusetts texnologiya instituti|Massachusets texnologiya institutida]] (MIT) mikrobiologiya kafedrasi mudiri boʻldi. MITda u tadqiqot markazini faglardan [[Plazmatik membrana|hujayra membranalari]] va bakteriotsinlarga oʻtkazdi.  1963-yilda Parijdagi Paster Institutida oʻqish uchun ta'tilda boʻlganida, u bakteriotsinlar hujayra membranalarining funktsiyasini buzishini aniqladi. MITga qaytib, uning laboratoriyasi bakteriotsinlar hujayra membranasida teshiklar hosil qilish orqali bu buzilishga erishib, [[ion]]larning oʻtishi va hujayralarning elektrokimyoviy gradientini yoʻq qilishini aniqladi. 1972-yilda u MIT qoshidagi Saraton tadqiqotlari markazining raisi boʻldi. U tashkil etgan boʻlimga boʻlajak Nobel mukofoti sovrindorlari Devid Baltimor, Susumu Tonegava, Filip Allen Sharp va X. Robert Horvits kiradi. Nobel mukofotidan tashqari, Luriya bir qator mukofot va e'tiroflarga sazovor boʻldi. U 1959-yilda Amerika sanʼat va fanlar akademiyasiga saylangan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Salvador Edward Luria|url=https://www.amacad.org/person/salvador-edward-luria|qaralgan sana=2022-10-11|ish=American Academy of Arts & Sciences|til=en}}</ref> 1960-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Milliy fanlar akademiyasi|Milliy fanlar akademiyasining]] a’zosi etib tayinlangan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=S. E. Luria|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000523.html|qaralgan sana=2022-10-11|ish=www.nasonline.org}}</ref> 1964-yilda u Amerika falsafiy jamiyatiga saylangan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Salvador+E.+Luria&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|qaralgan sana=2022-10-11|ish=search.amphilsoc.org}}</ref>. 1968-yildan 1969-yilgacha u Amerika Mikrobiologiya Jamiyatining prezidenti boʻlib ishlagan. 1969-yilda u 1969-yilda fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori Luriya [[Max Delbrück|Maks Delbryuk]] bilan birga [[Columbia universiteti|Kolumbiya universitetidan]] Luiza Gross Horvits mukofotiga sazovor boʻldi. AQSHda u oʻzining ''“Hayot: tugallanmagan eksperiment”''<ref name="nba1974"> [https://www.nationalbook.org/awards-prizes/national-book-awards-1974 "National Book Awards – 1974"]. [[National Book Foundation]]. Retrieved 2012-03-07.</ref> ilmiy-ommabop kitobi uchun 1974-yilda Fan boʻyicha Milliy kitob mukofotini qoʻlga kiritdi va 1991-yilda Milliy fan medalini oldi<ref> [https://www.nsf.gov/od/nms/recip_details.cfm?recip_id=224 "Salvador E. Luria"]. ''The President's National Medal of Science: Recipient Details''. [[National Science Foundation]]. Retrieved 2012-03-07.</ref> === Siyosiy faolligi === Faoliyati davomida Luriya ochiq siyosiy himoyachi edi<ref>Luria SE. A Slot Machine, a Broken Test Tube. An Autobiography. Chapter 9. “In the political arena” pgs. 166-207, Harper and Row, New York, 1984. Alfred P. Sloan Foundation Series</ref>. U 1957-yilda [[Linus Pauling]] bilan birga yadroviy qurol sinovlariga qarshi norozilik bildirgan. Luriya [[Vyetnam urushi|Vetnam urushining]] muxolifi va uyushgan mehnat tarafdori edi. 1970-yillarda u [[Genetik injeneriya|genetik muhandislik]] boʻyicha munozaralarda qatnashib, toʻliq taqiqlash yoki toʻliq ilmiy erkinlik emas, balki mo<nowiki>�M8�</nowiki>tadil nazorat va tartibga solishning murosasiz pozitsiyasini himoya qildi. Siyosiy aralashuvi tufayli u 1969-yilda qisqa muddatga Milliy Sogʻliqni Saqlash Institutidan mablagʻ olishdan qora roʻyxatga kiritilgan. U taniqli tilshunos va siyosiy faol [[Noam Chomsky|Noam Xomskiyning]] doʻsti boʻlgan va amerikalik yahudiy yozuvchi Elie Vizel bilan maktub orqali aloqada boʻlib, u Isroilning Gvatemaladagi genotsiddagi ishtirokini va Isroilning butun dunyo boʻylab terrorchilik faoliyati bilan bogʻliq har qanday masala boʻyicha satirik tarzda Wieselning jim turishini tanqid qilgan. . Keyinchalik Xomskiy buni shunday ta'riflaydi: "1980-yillarning oʻrtalarida biologiya boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori va siyosiy faol doʻstim Salvador Luriya bu [ya'ni genotsid] haqida bilar edi. Bu katta sir emas edi. U mendan ibroniy matbuotidan Isroilning Gvatemaladagi genotsid hujumlarida ishtiroki tasvirlangan maqolalarni toʻplashimni soʻradi - bu nafaqat ishtirok etish, balki bu etakchilik roli - chunki u Elie Wieselga xushmuomalalik bilan xat yubormoqchi edi: Nobel mukofoti sovrindori sifatida. Shuni e'tiboringizga havola qilmoqchiman. Siz oʻzingizning ta'siringizdan foydalana olasizmi - u undan hech narsa aytishni soʻramadi, bu juda koʻp, lekin siz Isroilda yuqori darajada yaxshi bilgan odamlar bilan shaxsiy muloqotda boʻlishingiz va genotsidda qatnashish yoqimli emasligini ayta olasizmi? U hech qachon javob olmadi."<ref>{{Veb manbasi|url=https://chomsky.info/201502__/|sarlavha=The World of Our Grandchildren: Noam Chomsky discusses ISIS, Israel, climate change, and the kind of world future generations may inherit &#124; Noam Chomsky interviewed by David Barsamian}}</ref> === Oʻlimi === Luriya 1991-yil 6-fevralda Massachusets shtatining Leksington shahrida 78 yoshida yurak xurujidan vafot etdi. == Shuningdek == * Yahudiy Nobel mukofoti sovrindorlari roʻyxati * Fag guruhi * Luriya-Delbryuk tajribasi == Manbalar == {{Manbalar}} * {{Veb manbasi|sarlavha=The Salvador E. Luria Papers|url=https://profiles.nlm.nih.gov/QL/|ish=Profiles in Science|nashriyot=National Library of Medicine|qaralgan sana=2007-09-22}} == Tashqi adabiyotlar == * [http://www.cumc.columbia.edu/horwitz/ Luiza Gross Horvits mukofotining rasmiy sayti] * [https://profiles.nlm.nih.gov/QL/ Salvador E. Luria Papers] - Fan boʻyicha profillar, Milliy tibbiyot kutubxonasi * Salvador E. Luria </img> {{Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari}}{{1969 Nobel Prize winners}}{{Winners of the National Medal of Science|biological}}{{Presidents of the American Society for Microbiology|state=collapsed}} [[Turkum:Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari]] [[Turkum:1991-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1912-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] [[Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari]] 1wahxshgwl684f5ydex8pwm752wr1yp 0 533247 6218689 5356576 2026-07-28T16:21:15Z Sherzod11W 273619 /* */ 6218689 wikitext text/x-wiki '''Musiqa ijrochiligi''' – ijod turi; [[musiqa]] asarlarini xonanda yoki sozanda tomonidan badiiy talqinda ijro etilishi. Musiqa ijrochiligi [[vokal]], cholgʻu yoki aralash (vokal-cholgʻu), ijrochilar soniga koʻra yakkaxon (yakkanavoz), [[ansambl]], [[orkestr]], xor ijrochiligiga ajratiladi. Ijrochining uslubi, uning saviyasi, mahorati va boshqalarga qarab asar mazmuni ijrochilik vositalari (artikulyatsiya, dinamika, sur’at, [[agogika]] va boshqalar) yordamida turlicha ifodalanishi mumkin. Asar yaratilgan davr va kompozitorning estetik qarashlari, boshqa ijrochilarning uslublarini oʻrganish hamda badiiy ifoda vositalari (musiqa bezaklari va boshqalar)ni oʻz oʻrnida qoʻllash ijrochi uchun muhim ahamiyatga ega. Xalq musiqa ijrochiligida ijrochilar, asosan, oʻzining ichki hissiyotlari, amaliy tajriba va xotirasiga tayanadi. Ogʻzaki anʼanadagi professional musiqada musiqa ijrochiligi anʼanalari ustoz-shogird munosabatlari orqali saqlanib rivoj topadi, sozanda va xonandalar esa maxsus (aruz, musiqa ilmi, bastakorlik kabi) bilim va qoidalarga boʻysunadi. Sharq mutafakkir va musiqashunoslari ([[Forobiy]], [[Ibn Sino]], [[Isfaxoniy]], [[Urmaviy]], [[Jomiy]], [[Alisher Navoiy|Navoiy]], [[Bobur]], [[Kavkabiy]], Darvishali Changiy va boshqalar) musiqa ijrochiligi masalalariga bagʻishlab risolalar yozgan, musiqa ijrochiligiga oid afsona va rivoyatlar, aniq qoidalar bayon" etishgan. [[Dirijyorlik]]ning barcha turlari ham musiqa ijrochiligiga kiradi. == Adabiyotlar == * [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. {{music-stub}} lbenzytowsr7lfa7gf9u00e894h0abt 0 534051 6218730 6122191 2026-07-28T19:01:37Z FAREO67 135043 6218730 wikitext text/x-wiki {{Aktyor bilgiqutisi | ismi = Sobir Muhamedovich Muhamedov | asl_ismi = | tasvir = | eni = | imzo = | Tugʻilgan paytidagi ismi = | Tavalludi sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1912|5|25}} | Tavalludi joyi = [[Toshkent]] | Vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1978|4|12|1912|5|25}} | Vafoti joyi = | Fuqaroligi = {{SSSR}} | Kasbi = [[tarjimon]], [[yozuvchi]], [[rejissor]], [[ssenariynavis]] | Faoliyat yillari = 1941-1973 | Yoʻnalish = | Mukofotlari = | Sayt = }} '''Sobir Muhamedov''' (1912.25.5 -Toshkent — 1978-yil, [[12-aprel]]) — kinodramaturg, jamoat arbobi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1965). 1939-yil Boku kinostudiyasida, 1941—1948-yillar „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida (1955— 57 yillar direktor) turli lavozimlarda ishlagan. 1948—1955-yillar Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida oʻqituvchi. Oʻzbekiston madaniyat ishlari vaziri muovini (1957—1959), vazir (1959—1963), Oʻzbekiston [[kinematograf]]iya Davlat qoʻmitasi raisi (1963—1964), Hujjatli va ilmiyommabop filmlar kinostudiyasining direktori (1966—1967), Oʻzbekiston Kinematografchilar uyushmasi boshkaruvining raisi (1967—1976), „Oʻzbekfilm“da bosh muharrir (1977—1978), Oʻzbekiston kino ishlab chiqarish boshqarmasining boshligʻi (1978-yil yan-vardan). Koʻpgina hujjatli, badiiy, multiplikatsion filmlarning ssenariylarini yozgan: „Frontga konsert“, „Oʻzbekistonimizga keling“ (M. Karavkin bilan hamkorlikda), „Hamza“ ([[Komil Yashin|K. Yashin]] bilan hamkorlikda), „Shiddat“ (D. Vasiliu va U. Nazarov bilan), „Utgan kunlar“, „Zulmatni tark etib“ (A. Qodiriy asarlari asosida), „Yunus Rajabiy“, „Yorugʻ yoʻl“, „Oʻzbekiston oʻrmonlari“ va boshqa shular jumlasidan. V. Yanning „[[Chingizxon]]“ romanini rus tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Adabiyotlar == * Kinossenariy, T., 1974; Filmi i godi (A. Abdullayev bilan hamkorliqda), T., 1980. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-apr-13-1978-2113344/ {{OʻzME}} {{chala}} {{DEFAULTSORT:Muhamedov, Sobir}} [[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari]] [[Turkum:25-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:1912-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1978-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:12-aprelda vafot etganlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik tarjimonlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik ssenariychilar]] [[Turkum:Oʻzbekiston rejissyorlari]] k8rb0q5ozy0ue9uh3dww167mid2a8eh 6218731 6218730 2026-07-28T19:02:02Z FAREO67 135043 6218731 wikitext text/x-wiki {{Aktyor bilgiqutisi | ismi = Sobir Muhamedovich Muhamedov | asl_ismi = | tasvir = | eni = | imzo = | Tugʻilgan paytidagi ismi = | Tavalludi sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1912|5|25}} | Tavalludi joyi = [[Toshkent]] | Vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1978|4|12|1912|5|25}} | Vafoti joyi = | Fuqaroligi = {{SSSR}} | Kasbi = [[tarjimon]], [[yozuvchi]], [[rejissor]], [[ssenariynavis]] | Faoliyat yillari = 1941-1973 | Yoʻnalish = | Mukofotlari = | Sayt = }} '''Sobir Muhamedov''' (1912.25.5 -Toshkent — [[1978-yil]], [[12-aprel]]) — kinodramaturg, jamoat arbobi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1965). 1939-yil Boku kinostudiyasida, 1941—1948-yillar „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida (1955— 57 yillar direktor) turli lavozimlarda ishlagan. 1948—1955-yillar Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida oʻqituvchi. Oʻzbekiston madaniyat ishlari vaziri muovini (1957—1959), vazir (1959—1963), Oʻzbekiston [[kinematograf]]iya Davlat qoʻmitasi raisi (1963—1964), Hujjatli va ilmiyommabop filmlar kinostudiyasining direktori (1966—1967), Oʻzbekiston Kinematografchilar uyushmasi boshkaruvining raisi (1967—1976), „Oʻzbekfilm“da bosh muharrir (1977—1978), Oʻzbekiston kino ishlab chiqarish boshqarmasining boshligʻi (1978-yil yan-vardan). Koʻpgina hujjatli, badiiy, multiplikatsion filmlarning ssenariylarini yozgan: „Frontga konsert“, „Oʻzbekistonimizga keling“ (M. Karavkin bilan hamkorlikda), „Hamza“ ([[Komil Yashin|K. Yashin]] bilan hamkorlikda), „Shiddat“ (D. Vasiliu va U. Nazarov bilan), „Utgan kunlar“, „Zulmatni tark etib“ (A. Qodiriy asarlari asosida), „Yunus Rajabiy“, „Yorugʻ yoʻl“, „Oʻzbekiston oʻrmonlari“ va boshqa shular jumlasidan. V. Yanning „[[Chingizxon]]“ romanini rus tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Adabiyotlar == * Kinossenariy, T., 1974; Filmi i godi (A. Abdullayev bilan hamkorliqda), T., 1980. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-apr-13-1978-2113344/ {{OʻzME}} {{chala}} {{DEFAULTSORT:Muhamedov, Sobir}} [[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari]] [[Turkum:25-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:1912-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1978-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:12-aprelda vafot etganlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik tarjimonlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik ssenariychilar]] [[Turkum:Oʻzbekiston rejissyorlari]] n25yzzgdnpe7tr96gui6w7gud0ptgke 6218732 6218731 2026-07-28T19:03:32Z FAREO67 135043 6218732 wikitext text/x-wiki {{Aktyor bilgiqutisi | ismi = Sobir Muhamedovich Muhamedov | asl_ismi = | tasvir = | eni = | imzo = | Tugʻilgan paytidagi ismi = | Tavalludi sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1912|5|25}} | Tavalludi joyi = [[Toshkent]] | Vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1978|4|12|1912|5|25}} | Vafoti joyi = | Fuqaroligi = {{SSSR}} | Kasbi = [[tarjimon]], [[yozuvchi]], [[rejissor]], [[ssenariynavis]] | Faoliyat yillari = 1941-1973 | Yoʻnalish = | Mukofotlari = | Sayt = }} '''Sobir Muhamedov''' ([[1912-yil|1912-yil,]].25.5 -Toshkent — [[1978-yil]], [[12-aprel]]) — kinodramaturg, jamoat arbobi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1965). 1939-yil Boku kinostudiyasida, 1941—1948-yillar „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida (1955— 57 yillar direktor) turli lavozimlarda ishlagan. 1948—1955-yillar Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida oʻqituvchi. Oʻzbekiston madaniyat ishlari vaziri muovini (1957—1959), vazir (1959—1963), Oʻzbekiston [[kinematograf]]iya Davlat qoʻmitasi raisi (1963—1964), Hujjatli va ilmiyommabop filmlar kinostudiyasining direktori (1966—1967), Oʻzbekiston Kinematografchilar uyushmasi boshkaruvining raisi (1967—1976), „Oʻzbekfilm“da bosh muharrir (1977—1978), Oʻzbekiston kino ishlab chiqarish boshqarmasining boshligʻi (1978-yil yan-vardan). Koʻpgina hujjatli, badiiy, multiplikatsion filmlarning ssenariylarini yozgan: „Frontga konsert“, „Oʻzbekistonimizga keling“ (M. Karavkin bilan hamkorlikda), „Hamza“ ([[Komil Yashin|K. Yashin]] bilan hamkorlikda), „Shiddat“ (D. Vasiliu va U. Nazarov bilan), „Utgan kunlar“, „Zulmatni tark etib“ (A. Qodiriy asarlari asosida), „Yunus Rajabiy“, „Yorugʻ yoʻl“, „Oʻzbekiston oʻrmonlari“ va boshqa shular jumlasidan. V. Yanning „[[Chingizxon]]“ romanini rus tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Adabiyotlar == * Kinossenariy, T., 1974; Filmi i godi (A. Abdullayev bilan hamkorliqda), T., 1980. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-apr-13-1978-2113344/ {{OʻzME}} {{chala}} {{DEFAULTSORT:Muhamedov, Sobir}} [[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari]] [[Turkum:25-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:1912-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1978-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:12-aprelda vafot etganlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik tarjimonlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik ssenariychilar]] [[Turkum:Oʻzbekiston rejissyorlari]] m6o1j6m4rjgkrg7ujaje9aou96j1kx2 6218733 6218732 2026-07-28T19:04:28Z FAREO67 135043 6218733 wikitext text/x-wiki {{Aktyor bilgiqutisi | ismi = Sobir Muhamedovich Muhamedov | asl_ismi = | tasvir = | eni = | imzo = | Tugʻilgan paytidagi ismi = | Tavalludi sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1912|5|25}} | Tavalludi joyi = [[Toshkent]] | Vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1978|4|12|1912|5|25}} | Vafoti joyi = | Fuqaroligi = {{SSSR}} | Kasbi = [[tarjimon]], [[yozuvchi]], [[rejissor]], [[ssenariynavis]] | Faoliyat yillari = 1941-1973 | Yoʻnalish = | Mukofotlari = | Sayt = }} '''Sobir Muhamedov''' ([[1912-yil|1912-yil,]] [[25-may]] - Toshkent — [[1978-yil]], [[12-aprel]]) — kinodramaturg, jamoat arbobi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1965). 1939-yil Boku kinostudiyasida, 1941—1948-yillar „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida (1955— 57 yillar direktor) turli lavozimlarda ishlagan. 1948—1955-yillar Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida oʻqituvchi. Oʻzbekiston madaniyat ishlari vaziri muovini (1957—1959), vazir (1959—1963), Oʻzbekiston [[kinematograf]]iya Davlat qoʻmitasi raisi (1963—1964), Hujjatli va ilmiyommabop filmlar kinostudiyasining direktori (1966—1967), Oʻzbekiston Kinematografchilar uyushmasi boshkaruvining raisi (1967—1976), „Oʻzbekfilm“da bosh muharrir (1977—1978), Oʻzbekiston kino ishlab chiqarish boshqarmasining boshligʻi (1978-yil yan-vardan). Koʻpgina hujjatli, badiiy, multiplikatsion filmlarning ssenariylarini yozgan: „Frontga konsert“, „Oʻzbekistonimizga keling“ (M. Karavkin bilan hamkorlikda), „Hamza“ ([[Komil Yashin|K. Yashin]] bilan hamkorlikda), „Shiddat“ (D. Vasiliu va U. Nazarov bilan), „Utgan kunlar“, „Zulmatni tark etib“ (A. Qodiriy asarlari asosida), „Yunus Rajabiy“, „Yorugʻ yoʻl“, „Oʻzbekiston oʻrmonlari“ va boshqa shular jumlasidan. V. Yanning „[[Chingizxon]]“ romanini rus tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Adabiyotlar == * Kinossenariy, T., 1974; Filmi i godi (A. Abdullayev bilan hamkorliqda), T., 1980. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-apr-13-1978-2113344/ {{OʻzME}} {{chala}} {{DEFAULTSORT:Muhamedov, Sobir}} [[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari]] [[Turkum:25-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:1912-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1978-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:12-aprelda vafot etganlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik tarjimonlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik ssenariychilar]] [[Turkum:Oʻzbekiston rejissyorlari]] 9hvg7q11oif7n4j7od0px0wex8p9k0j 0 537678 6218729 6120190 2026-07-28T18:13:54Z ~2026-41916-54 293845 /* Manbalar */ 6218729 wikitext text/x-wiki '''NIKSON (Nixon) Richard Milxauz''' (1913-yil, 1-sentyabr, Yorba-Linda, [[Kaliforniya|Kaliforniya shtati]]-1994.22.4) – AQShning 37-prezidenti (1969—74). [[Respublikachilar partiyasi|Respublikachilar partiyasidan]]. 1953—61 yillarda vitseprezident. 1973-yil N. hukumati Vyetnamda harbiy harakatlarni toʻxtatish va tinchlik oʻrnatish haqidagi shartnomani imzolashga majbur boʻlgan. 1972-yildan oliy darajadagi [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]]—[[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika]] uchrashuvlarida qatnashgan. „<nowiki/>[[Watergate ishi|Uotergeyt ishi]]<nowiki/>“ degan gʻayriqonuniy harakatlarda ishtiroki uchun ayblanish xavfi borligi munosabati bilan isteʼfoga chiqqan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} == Havolalar == {{Tashqi havolalar}} {{AQShPrezidentlari}} {{AQSh Vitse-Prezidentlari}} {{Yil kishisi (Time), 1951-1975}} {{DEFAULTSORT:Nixon, Richard}} [[Turkum:1913-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:9-yanvarda tugʻilganlar]] [[Turkum:1994-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:22-aprelda vafot etganlar]] [[Turkum:AQSh vitse-prezidentlari]] [[Turkum:AQSh prezidentlari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]] {{president-stub}} {{bio-stub}} 4l75jr1q33yal51v6iq6r11qqo5wup7 0 539074 6219308 6086738 2026-07-29T11:11:04Z Auteuil-Passy 56381 6219308 wikitext text/x-wiki '''Abu Maʼshar Jaʼfar Ibn Muhammad Ibn Umar al-Balxiy''' (?-886) — [[xuroson]]lik munajjim ([[astrolog]]). Oʻrta asrda [[Yevropa]]da „Albumasar“ nomi bilan mashhur boʻlgan. [[Bagʻdod]]ga yaqin yerda Ali ibn Yahyo ibn Munajjimning „Aql xazinasi“ deb nom olgan shaxsiy kutubxonasidan bahramand boʻlish bilan birga, uning moddiy yordamida ilmi nujumni oʻrganishga kirishgan. Abu Maʼshar 100 yildan koʻproq umr koʻrgan va 30 dan ortiq asar yozgan. Uning „Madxal ilo ilmi ahkom in-nujum“ („Yulduz hukmi haqidagi ilmga kirish“) nomli asari Yevropada keng tarqalgan. [[Oʻzbekiston]] Fanlar Akademiyasi [[Sharqshunoslik instituti]]da uning „Muxtasar dar ilmi nujum“ („koklama ilmi haqida qisqacha bayon“) asarining qoʻlyozma nusxasi saqlanadi. [[Astrologiya]]ga oid bu kichik asarda hafta kunlari sanalib, kunning qaysi vaqtida qaysi sayyora qayerda turishi va kunning maʼlum bir soatida qanday ishlarni boshlash mumkin va mumkin emasligi bayon etiladi. Abu Maʼshar [[hadis]] va [[din]]iy ilmlar bilan ham shugʻullangan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{chala}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{Xuroson allomalari}} [[Turkum:886-yilda vafot etganlar]] d14i5u6fyt969vurd3q228az3ua4ta4 0 544825 6218574 6191373 2026-07-28T13:00:31Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218574 wikitext text/x-wiki {{wikify}}{{manbasiz}}{{ichki havolasiz}}'''Organik kimyo''' — [[uglerod]]ning boshqa elementlar bilan organik birikmalar hosil qilishi va bu birikmalarning oʻzgarish qonunlarini oʻrganadigan kimyoning bir boʻlimi. Organik kimyoning asosiy vazifasi — organik birikmalarni sof holda olish va ularning tuzilishini aniqlash, reaksiyaga kirishishi, reaksiyalar mexanizmini, moddalarning kimyoviy tuzilishi va xossalari orasidagi bogʻlanishni oʻrganish. Shuningdek, ulardan amaliyotda foydalanish yoʻllarini tadqiq qilishdan iborat. Organik birikmalar insonning Yer mavjud boʻlishi va uning amaliy faoliyatda oʻta muhim ahamiyatga ega. Tirik organizmlarni tashkil qiladigan barcha asosiy komponentlar — [[Proteinlar|oqsillar]], [[nuklein kislotalar]], [[uglevodlar]], [[yogʻ]]lar, [[vitaminlar]], [[gormonlar]] va boshqa — organik birikmalar. Deyarli barcha sintetik va tabiiy tolalar, [[plastmassalar]], [[pestitsidlar]], [[boʻyoqlar]] va [[dori]]lar ham organik birikmalarga taalluqli. Hozirgi vaqtda ajoyib xususiyatlarni oʻzida mujassamlashtirgan organik birikmalar yiliga 250 mingdan 300 minggacha sintez qilinadi, ularning umumiy soni esa 10 milliondan oshdi. == Ilmiy jihatlari == Organik kimyo odatda kollej yoki universitet darajasida oʻqitiladi.<ref>{{Jurnal manbasi |last1=Blackie |first1=Margaret A.L. |last2=Arnott |first2=Gareth |last3=Kaschula |first3=Catherine H. |date=2023-09-12 |title=Engaging Organic Chemistry Students in Knowledge Building |journal=Journal of Chemical Education |language=en |volume=100 |issue=9 |pages=3302–3308 |doi=10.1021/acs.jchemed.2c00980 |issn=0021-9584|doi-access=free |bibcode=2023JChEd.100.3302B }}</ref> Bu juda qiyin kurs deb hisoblanadi, ammo talabalar uchun ham ochiq boʻlgan.<ref>{{Jurnal manbasi |last=Holme |first=Thomas A. |date=2023-06-13 |title=A Snapshot of Organic Chemistry Instruction and Curriculum over the Past 100 Years |journal=Journal of Chemical Education |language=en |volume=100 |issue=6 |pages=2093–2095 |doi=10.1021/acs.jchemed.3c00467 |issn=0021-9584|doi-access=free |bibcode=2023JChEd.100.2093H }}</ref> == Tarixi == {{Main|Kimyoning tarixi}} {{Biologiya va organik kimyo xronologiyasi}} [[Image:Friedrich woehler.jpg|upright|thumb|[[Friedrich Wöhler]]]] <nowiki>XVIII</nowiki> asrdan oldin [[kimyogar]]lar odatda tirik organizmlardan olingan [[kimyoviy birikma|birikmalar]] ularni [[noorganik birikma]]dan ajratib turadigan hayotiy kuch bilan taʼminlangan deb ishonishgan. [[vitalizm]] tushunchasiga koʻra (hayotiy kuch nazariyasi), organik moddalar „hayotiy kuch“bilan taʼminlangan.<ref name = g%E >{{Grinvud va 2nd}}</ref> Oʻn toʻqqizinchi asrning birinchi yarmida organik birikmalar boʻyicha birinchi tizimli tadqiqotlar haqida xabar berilgan. 1816- yil atrofida [[Mishel Chevreul]]turli xil [[yog']] va [[ishqor]]lardan tayyorlangan [[sovun]] ni oʻrganishni boshladi.u gidroksidi bilan birgalikda sovun ishlab chiqaradigan kislotalarni ajratdi. Bularning barchasi individual birikmalar boʻlganligi sababli, u „hayotiy kuch“siz yangi birikmalar hosil qilib, turli xil yogʻlarda (anʼanaviy ravishda organik manbalardan kelib chiqadigan) kimyoviy oʻzgarishlarni amalga oshirish mumkinligini koʻrsatdi. 1828- yilda [[Fridrix V. R. R.]] „noorganik“ boshlangʻich materiallardan (tuzlar [[kaliy siyanat]] va [[ammoniy sulfat]] dan [[siydik]] ning tarkibiy qismi boʻlgan „organik“ kimyoviy [[karbamid]] (karbamid) ishlab chiqardi.), hozir nima deb nomlangan [[V. R. X. sintezi]]. V. R. Xlerning oʻzi vitalizmni rad etganini daʼvo qilishda ehtiyotkor boʻlgan boʻlsa-da, bu organik deb hisoblangan modda birinchi marta laboratoriyada biologik (organik) boshlangʻich materiallarsiz sintez qilindi. Endi bu voqea haqiqatan ham hayotiylik taʼlimotini inkor etuvchi sifatida qabul qilinadi.<ref>{{kitob manbasi|title=A Source Book in Chemistry, 1400-1900|author=Henry Marshall Leicester|author2=Herbert S. Klickstein|publisher=Harvard University Press|date=1951|page=309}}</ref> Wöhler dan keyin, [[Justus von Liebig]] organik kimyoni tashkil etish ustida ishlagan, uning asosiy asoschilaridan biri hisoblangan.<ref name=RoyalSocietyObit>{{jurnal manbasi|last1=Royal Society of London|title=Obituary Notices of Fellows Deceased|journal=Proceedings of the Royal Society of London|date=1 January 1875|volume=24|pages=xxvii–xxxvii|url=https://archive.org/stream/philtrans06902924/06902924#page/n25/mode/2up/search/Liebig|access-date=5 November 2014}}</ref> 1856- yilda [[Uilyam Genri Perkin]] [[xinin]]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Quinine Quinine is a medication used to treat malaria and babesiosis.[5<nowiki>]</nowiki> This includes the treatment of malaria due to Plasmodium falciparum that is resistant to chloroquine when artesunate is not available.[5<nowiki>]</nowiki>[6<nowiki>]</nowiki> While sometimes used for nocturnal leg cramps, quinine is not recommended for this purpose due to the risk of serious side effects.[5<nowiki>]</nowiki> It can be taken by mouth or intravenously.[5<nowiki>]</nowiki> Malaria resistance to quinine occurs in certain areas of the world.[7<nowiki>]</nowiki> Quinine is also used as an ingredient in tonic water and other beverages to impart a bitter taste.]</ref> ishlab chiqarishga urinayotganda tasodifan hozir Perkinning mavimsi deb nomlanuvchi organik boʻyoq ishlab chiqardi. Uning moliyaviy muvaffaqiyati bilan keng tanilgan kashfiyoti organik kimyoga boʻlgan qiziqishni sezilarli darajada oshirdi.<ref>{{jurnal manbasi|author=Kiefer, D. M. |title=Organic Chemicals' Mauve Beginning|url=https://archive.org/details/chemical-engineering-news_1993-08-09_71_32/page/22 |journal= Chem. Eng. News |year=1993|volume=71|issue=32|pages=22–23|doi=10.1021/cen-v071n032.p022}}</ref> OOrganik kimyo uchun hal qiluvchi yutuq kimyoviy tuzilish tushunchasi edi, 1858- yilda [[Fridrix avgust Kekulé]] va [[Archibald Scott Couper]] tomonidan mustaqil ravishda ishlab chiqilgan. Ikkala tadqiqotchi ham [[valentlik (kimyo)|tetravalent]] uglerod atomlari bir-biri bilan bogʻlanib, uglerod panjarasini hosil qilishi va atom bogʻlanishining batafsil naqshlarini tegishli kimyoviy reaktsiyalarni mohirona talqin qilish orqali aniqlash mumkinligini taklif qilishdi.<ref name=":0">{{Kitob manbasi |last1=Streitwieser |first1=Andrew |title=Introduction to Organic Chemistry |last2=Heathcock |first2=Clayton H. |last3=Kosower |first3=Edward M. |publisher=Medtech (Scientific International, reprint of revised 4th edition, Macmillan, 1998) |year=2017 |isbn=978-93-85998-89-8 |location=New Delhi |pages=3–4}}</ref> [[Farmatsevtika]] sanoatining davri <nowiki>XIX</nowiki> asrning soʻnggi oʻn yilligida nemis kompaniyasi [[Bayer]] birinchi boʻlib Asetilsalitsil kislotasini ishlab chiqarganida boshlandi-bu [[aspirin]] deb nomlanadi.<ref>Roberts, Laura (7 December 2010) [https://web.archive.org/web/20101218090457/http://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/8184625/History-of-aspirin.html History of Aspirin]. ''The Telegraph''</ref> 1910- yilga kelib [[Paul Ehrlich]] va uning laboratoriya guruhi mishyak asosidagi [[arsfenamin]] (Salvarsan) [[sifilis]] ning birinchi samarali dorivor davosi sifatida rivojlana boshladi va shu bilan [[kimyoterapiya]] tibbiy amaliyotini boshladi. Ehrlich „sehrli oʻq“ dori vositalari va dori terapiyasini muntazam ravishda takomillashtirish tushunchalarini ommalashtirdi.<ref name=BoschRosich>{{jurnal manbasi |doi=10.1159/000149583 |title=The contributions of Paul Ehrlich to pharmacology: A tribute on the occasion of the centenary of his Nobel Prize |year=2008 |author1=Bosch F |author2=Rosich L |journal=Pharmacology |volume=82 |issue=3 |pages=171–9 |pmid=18679046 |pmc=2790789}}</ref><ref>{{veb manbasi |publisher=Rockefeller University |url=http://centennial.rucares.org/index.php?page=Chemotherapy |title=Paul Ehrlich, the Rockefeller Institute, and the first targeted chemotherapy |access-date=3 Aug 2012}}</ref> Uning laboratoriyasi [[difteriya]] uchun antiserum ishlab chiqarishga va terapevtik sarumlarni standartlashtirishga hal qiluvchi hissa qoʻshdi.<ref name="CHF">{{veb manbasi|title=Paul Ehrlich|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/paul-ehrlich|website=Science History Institute|access-date=20 March 2018|date=June 2016}}</ref> [[File:Grubbs-1G-from-xtal-2010-3D-balls.png|thumb|Organometalik molekulaga misol, [[Grubbs katalizatori]] deb nomlangan katalizator. Uning formulasi koʻpincha RuCl<sub>2</sub>(PCy<sub>3</sub>)<sub>2</sub>(=CHPh) sifatida beriladi, bu erda toʻp va tayoq modeli [[rentgen kristallografiyasi]] ga asoslangan.<ref>{{jurnal manbasi|year=2010|doi=10.1021/om100185g |journal=Organometallics|volume=29|issue=12 |pages=2735–2751|title=Tuning the Steric Properties of a Metathesis Catalyst for Copolymerization of Norbornene and Cyclooctene toward Complete Alternation |last1=Torker |first1=Sebastian |last2=Müller |first2=Andre |last3=Sigrist |first3=Raphael |last4=Chen |first4=Peter }}</ref> Yagona metall atomi ruteniy (ru) (Turkuazda) strukturaning markazida joylashgan. Ruteniy atomiga ikkita xlor (yashil) bogʻlangan. Uglerod atomlari qora, gidrogenlari kulrang-oq va fosfor toʻq sariq rangga ega. Fosfor — [[ligand]] bogʻi, trisikloheksil [[fosfin]], PCy, markazdan pastda joylashgan. Tasvirning yuqori qismida uning halqalari bir-birini yashiradigan yana bir PCy ligand paydo boʻladi. Oʻng loyihalash halqa guruh, bir [[alkiliden]], rutenyum uchun metall-uglerod ikki rishtalari mavjud.]] Organik reaktsiyalar va dasturlarning dastlabki misollari koʻpincha omad va kutilmagan kuzatuvlarga tayyorgarlikning kombinatsiyasi tufayli topilgan. Ammo <nowiki>XIX</nowiki> asrning ikkinchi yarmi organik birikmalarning tizimli tadqiqotlariga guvoh boʻldi. [[Sintetik indigo]] ning rivojlanishi illyustrativdir. Oʻsimlik manbalaridan indigo ishlab chiqarish 1900- yilda 1897 tonnadan 1000 tonnagacha 1914- yilga kelib [[Adolf fon Baeyer]] tomonidan ishlab chiqilgan sintetik usullar tufayli kamaydi. 2002- yilda [[neft kimyosi sanoati]] manbalaridan 17000 tonna sintetik indigo ishlab chiqarildi. <ref name=Ullmann>Steingruber, Elmar (2004) „Indigo and Indigo Colorants“ in ''Ullmannʼs Encyclopedia of Industrial Chemistry'', Wiley-VCH, Weinheim. {{doi| 10.1002/14356007.a14_149.pub2}}</ref> <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida [[polimerlar]] va [[fermentlar]] yirik organik molekulalar, neft esa biologik kelib chiqishi koʻrsatilgan. Murakkab organik birikmalarning koʻp bosqichli sintezi umumiy sintez deb ataladi. Murakkab tabiiy birikmalarning [[umumiy sintezi]] [[glyukoza]] va [[terpineolga]] murakkabligi oshdi. Masalan, [[xolesterin]] bilan bogʻliq birikmalar [[inson gormonlari|inson gormonlari roʻyxati]] kompleksini va ularning oʻzgartirilgan hosilalarini sintez qilish yoʻllarini ochdi. <nowiki>XX</nowiki> asrning boshidan beri umumiy sintezlarning murakkabligi [[lizergik kislota]] va [[vitamin B12|vitamin B<sub>12</sub>]] kabi yuqori murakkablikdagi molekulalarni oʻz ichiga oladi.<ref>{{kitob manbasi |author1= Nicolaou, K.C. |author2= Sorensen, E.J. |title= Classics in Total Synthesis: Targets, Strategies, Methods |url= https://archive.org/details/classicsintotals0000nico_p5l6 |publisher= [[John Wiley & Sons|Wiley]] |year= 1996 | isbn= 978-3-527-29231-8 }}</ref>[[Image:Cyanocobalamin.svg|thumb|left|230px|Vitamin b<sub>12</sub> ning [[umumiy sintezi]] organik kimyoda katta yutuq boʻldi.]] [[Neft]]ning kashf etilishi va [[neft-kimyo sanoati]] ning rivojlanishi organik kimyoning rivojlanishiga turtki boʻldi. Shaxsiy neft birikmalarini turli xil kimyoviy jarayonlar natijasida birikmalarning „turlariga“ aylantirish [[organik reaktsiyalar]] sanoat va tijorat mahsulotlarining keng assortimentini, shu jumladan (boshqalar): [[plastmassa]], [[sintetik kauchuk]], organik [[yopishtiruvchi moddalar]] va turli mulk-oʻzgartirish neft hissa va [[kataliz / katalizatorlar]]. Biologik organizmlarda uchraydigan kimyoviy birikmalarning aksariyati uglerod birikmalaridir, shuning uchun organik kimyo va [[biokimyo]] oʻrtasidagi bogʻliqlik shu qadar yaqinki, biokimyo mohiyatan organik kimyoning bir boʻlagi sifatida qaralishi mumkin. Garchi [[biokimyo tarixi]] taxminan toʻrt asrni qamrab olishi mumkin boʻlsa-da, bu sohani tubdan tushunish faqat <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxirida rivojlana boshladi va haqiqiy „biokimyo“ atamasi <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida paydo boʻldi. Yigirmanchi asr davomida ushbu sohadagi tadqiqotlar oʻsish sur’atlarining sustlashishini koʻrsatmasdan oshdi, chunki 1920-yillarda bitta yillik hajm sifatida boshlangan [[BIOSISNI oldindan ko'rish]] va [[biologik tezislar]] kabi abstraktsiya va indeksatsiya xizmatlarini tekshirish orqali tasdiqlanishi mumkin, ammo shu qadar keskin oʻsdiki, <nowiki>XX</nowiki> asrning oxiriga kelib u faqat kundalik foydalanuvchi uchun onlayn elektron [[ma'lumotlar bazasi]] sifatida mavjud edi.<ref>Allan, Barbara. Livesey, Brian (1994). ''How to Use Biological Abstracts, Chemical Abstracts and Index Chemicus''. Gower. {{ISBN|978-0-566-07556-8}}</ref> Baʼzi organik moddalar insonga juda qadimdan maʼlum. Masalan, kishilar uzum sharbati achiganda spirtga aylanishini, musallas ochiq havoda turganida sirka kislota hosil qilishini bilardilar. Oʻsimlik moylari va hayvon yogʻlari oziq-ovqat sifatida qadimdan ishlatib kelinadi. Sovun va har xil boʻyoqlardan foydalanish qadim zamonlardan beri maʼlum. Sof holdagi organik moddalarni dastlab 900-yillarda arab alkimyogarlari hosil qildilar. Lekin organik kimyo fan sifatida <nowiki>XIX</nowiki> asrning 2-yarmida shakllandi. „Organik kimyo“ terminini fanga ilk bor 1827-yilda Y. Ya. Berselius kiritdi. 1828-yilda nemis kimyogari F. Vyoler laboratoriya sharoitida mochevinani sintez qildi. Nemis olimlari A. Kolbe, F. A. Kekule, shotlandiyalik kimyogar A. Kuper va boshqalar uglevodning 4 valentligini, uning atomlari halqa hosil qilish xususiyatiga ega ekanligini aniqladilar. Keyinchalik Organik kimyo [[Butlerov Aleksandr Mixaylovich|A. M. Butlerovning]] organik birikmalarning tuzilish nazariyasi (1861) asosida rivojlanadi. F. Kekule [[benzol]]ning zamonaviy siklik formulasini taklif qildi (1865). Ya. X. Vant-Goff va fransuz kimyogari J. Le Bel atomlarning molekulada fazoviy joylashish nazariyasini olgʻa surishdi. Elektron va, ayniqsa, kvant-mexanika tasavvurlarining rivojlanishi natijasida kimyoviy bogʻlarning fazodagi yoʻnalishi, toʻyingan va toʻyinmagan birikmalarning xossalari orasidagi tafovut, benzolning aromatikligi, organik birikmalar molekulalaridagi atomlarning oʻzaro taʼsiri tushuntirib berildi. Fizik usullar yordamida organik birikmalarda kimyoviy bogʻlarnng uzunligi, valent burchaklar kattaligi va geometrik tuzilishdagi molekulalarning boshqa parametrlari topildi. Shu usullar bilan baʼzi murakkab organik birikmalar — B12 vitamini, [[penitsillin]], [[xlorofill]], bir qator oqsillar, nuklein kislotalar va boshqalarning kimyoviy tuzilishi aniqlandi. == Tuzilishi == Organik birikmalarga tavsifli xossa — uglerod atomlarining bir-biri bilan oddiy, qoʻsh yoki uch bogʻ orqali toʻgʻri chiziqli, zanjirsimon, 1, 2, 3 va koʻp halqali (yadroli) yoki karkasli birikmalar hosil qila olishidir. Bunday birikmalar asosini ochiq, zanjirli uglevoddan oʻzga atomlarga almashtirilishi mumkin. Bu atomlar geteroatomlar deb ataladi (masalan, [[kislorod]], [[azot]], [[oltingugurt]]). Strukturasiga koʻra, organik birikmalar [[alifatik birikmalar]] (ochiq, zanjirli uglevodorodlar va ular hosilalari)ga, yopiq uglerod zanjirli karbotsiklik birikmalar (alitsiklik birikmalar, aromatik birikmalar) va geterotsiklik birikmalarga boʻlinadi. Zanjirida qoʻsh bogʻ yoki 3 bogʻi boʻlmagan uglevodorodlar va ularning hosilalari toʻyingan birikmalar, qoʻshbogʻ yoki 3 bogʻ tutganlari — toʻyinmagan birikmalar hisoblanadi. Har bir uglevodoroddagi [[vodorod]] atomlarini turli funksional guruhlarga almashtirish yoʻli bilan genetik qator keltirib chiqarish mumkin, masalan, etan — etilxlorid — etanol — sirka aldegidi — sirka kislotasi va h.k. Bular uglevodorodlar RH (funksional guruhi yoʻq), galogenalmashgan hosilalar RHal, spirtlar ROH, aldegidlar RCHO, ketonlar R,COR2, karbon kislotalar RCOOH, birlamchi, ikkilamchi va uchlamchi aminlar RNH2, R2NH va RN nitrobirikmalar RNO2, tiollar (markeptanlar) RSH, sulfidlar R2S va boshqa Uglerod — uglerodli qoʻshbogʻlar ham funksional guruxlar qatoriga qoʻshiladi. Bir xil tuzilishga ega boʻlgan oʻxshash funksional guruxli organik birikmalar uglerod zanjiridagi — SN2 — guruxlari soni bilan farqlanganda gomologik qatorlar kelib chiqadi. Molekulasida uglerod va vodorod atomlari hamda organogen atom (Hal, O, N, 8) lardan tashqari uglerod bilan bogʻlangan elementlari boʻlgan birikmalar elementorganik birikmalar hisoblanadi. Organik kimyoning rivojlanishida rus olimlaridan V. V. Markovnikov, N. N. Zinin, A. Ye. Favorskiy, S. V. Lebedev, N. D. Zelinskiy, A. N. Nesmeyanov va boshqalarning xizmatlari katta. == Oʻzbekiston olimlarini organik kimyoga hissasi == Organik kimyoning rivojlanishida [[Oʻzbekiston]] kimyogarlarining ham katta hissa-si bor. <nowiki>XX</nowiki> asrning 20-yillarida Oʻrta Osiyo universiteti kimyo fakultetida professor S. N. Naumov boshchiligida xinon va toluxinon — dibromidlar tuzilishini aniqlash ustida kuzatuvlar amalga oshiriddi (1933). 2, 3-siklogeksandion 1,4-dikarbon efiri tuzilishi oʻrganildi. Mazkur modda hosilalaridan xinoksalin, monoksalin, dioksim, monogibrazon, pi-razolon, bipirazolon, oazonlar olindi, shoʻrsuv nefti tadqiq qilinib, uning tarkibidagi uglevodorodlar va oltingugurt miqdori aniqlandi. 40-yillarda O. S. Sodiqov boshchiligida organik kislotalar, biologik stimulyatorlar, RR vitamini, xinozidin va boshqa olish yoʻlga qoʻyildi. 50-yillarda S. Yu. Yunusov Oʻzbekiston oʻsimliklari tarkibidagi noyob organik moddalarni ajratib olish va tarkibini oʻrganishga kirishdi. Aromatik birikmalarni alkillash va alsillash amalga oshirildi (I. P. Sukervanik va boshqalar). Ortotsiklogeksilfenol sintez qilindi (professor A. R. Abdurasulova). Turli organik birikmalarni alkillash reaksiyalari, gumin kislotalari hosilalari oʻrganildi (professor A. B. Qoʻchqorov). A. S. Sultonov neftni qayta ishlash sohasi uchun samarali katalizatorlar sintez qilib amaliyotda qoʻlladi. Uning shogirdlari M. F. Obidova bilan professor A. Abduqodirov ham organik kataliz rivojiga katta hissa qoʻshdilar. Metallorganik birikmalar (professor 3. M. Minulkin) va kumir kimyosi (professor D. T. Zambramskiy) rivojlantirildi. Gumin kislotalarini elektrolitlar bilan choʻktirish orqali fraksiyalarga ajratish usuli qoʻllanishga tavsiya etildi. Organik birikmalarni karbonillash reaksiyalari tadqiq qilindi (Yo. Yu. Aliyev). Keyingi 30 yil davomida fosfororganik birikmalar, fiziologik faol moddalar, elementorganik birikmalar, kompleksonlar va organomineral oʻgʻitlar kimyosi tez rivojlandi. Bu borada A. A. Abduvahobov, Sh. I. Solihov, S. Iskandarov va boshqalarning ishlari tah-singa sazovordir. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{OʻzME}} {{Tashqi havolalar}} {{chem-stub}} qqsybd9sqaqdyaan8d7rg3bredwqw7e 0 600415 6218472 6195267 2026-07-28T12:21:29Z InternetArchiveBot 58913 Add 7 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218472 wikitext text/x-wiki [[File:Hansel-and-gretel-rackham.jpg|thumb|Nemis xalq ertagi, ''[[Gansel va Gretel]]''; [[Arthur Rackham]] tomonidan chizilgan rasm, 1909-yil]] '''Folklor''' ([[inglizcha]]dan ''folk'' – „xalq“, ''lore'' – „bilim“, „donolik“) – [[xalq ijodi]]ni ifodalovchi termin. U maʼlum bir guruh [[xalq]]lar, [[madaniyat]] yoki [[submadaniyat]] uchun umumiy boʻlgan madaniyat majmuasidir{{sfn|Schlinkert|2007|p=30}}. Unga xalq ogʻzaki ijodi anʼanalari, masalan, rivoyatlar, miflar, afsonalar, maqollar, sheʼrlar, latifalar va boshqalar kiradi{{sfn|Dundes|1965|p=3}}{{sfn|Schlinkert|2007|p=33}}. Atamani fanga 1846-yilda ingliz arxeologi William Thoms olib kirgan. 1880—1990-yillarda „folklor“ termini koʻplab mamlakatlarda, jumladan, Rossiyada ham qoʻllana boshlagan. Folklorni akademik oʻrganish [[folklorshunoslik]] deb ataladi va u bakalavriat, magistratura va doktorlik darajalarida oʻrganilishi mumkin<ref>{{Veb manbasi |title=Folklore Programs in the US and Canada |url=https://cfs.osu.edu/about/resources/programs |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108025803/https://cfs.osu.edu/about/resources/programs |archive-date=8 November 2018 |access-date=21 August 2020 |website=Center for Folklore Studies |publisher=[[Ohio State University]]}}</ref>. Oʻzbekistonda dastlab, „ogʻzaki adabiyot“, „ogʻiz adabiyoti“ atamalari qoʻllangan. „Folklor“ termini 30-yillarning oʻrtalaridan ishlatila boshlagan. 1939-yilda Hodi Zarifning „Oʻzbek folklori“ xrestomatiyasi nashr etilgach, bu termin oʻzbek folklorshunosligida mustahkam oʻrin oldi. == Tavsifi == [[File:Indian Folk Worship.jpg|thumb|right|Malayziyaning [[Selangor]] shtatidagi [[Batu g‘orlari]]da oʻtkaziladigan hind xalq ibodati]] [[File:Folk dancing Plovdiv Bulgaria 12.jpg|thumb|right|Xalq raqsi, [[Plovdiv]], Bolgariya]] [[File:Serbian Folk Group, Music and Costume.jpg|thumb|right|Serb folklor guruhi, musiqa va liboslar. Serbiyaning Belgrad shahri koʻchalarida anʼanaviy serb xalq musiqasini ijro etayotgan bir guruh ijrochilar.]] „Folklor“ soʻzi „folk“ va „lore“ soʻzlarining birikmasi boʻlib, 1846-yilda ingliz [[William Thoms]] tomonidan ishlab chiqilgan<ref>{{veb manbasi |url=https://folklore-society.com/about/william-john-thoms/ |title=William John Thoms |work=[[The Folklore Society]] |access-date=15 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715184703/https://folklore-society.com/about/william-john-thoms/ |archive-date=15 July 2020 |url-status=live}}</ref>. U bu atamani hozirgi „ommaviy qadimgi narsalar“ yoki „ommaviy adabiyot“ atamalarining oʻrnini bosuvchi termin sifatida qoʻllagan. Soʻzning ikkinchi yarmi „[[wikt:lore|lore]]“ qadimgi ingliz tilidan lār – ''koʻrsatma'' soʻzidan kelib chiqqan. Bu maʼlum bir guruhning koʻpincha ogʻizdan-ogʻizga oʻtib keladigan bilimlari va anʼanalari jamlanmasidir<ref>{{veb manbasi |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/lore |title=lore – Definition of lore in English |website=Oxford Dictionaries |access-date=8 October 2017 |archive-date=27 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327184253/https://en.oxforddictionaries.com/definition/lore |url-status=dead}}</ref>{{sfn|Schlinkert|2007|pp=30–37}}. „[[wikt:folk|Folk]]“ tushunchasi vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib borgan. Thoms bu atamani dastlab yaratganida, „folk“ soʻzi faqat qishloqda yashovchi, asosan kambagʻal va savodsiz dehqonlarga nisbatan ishlatilgan. „Folk“ning zamonaviyroq taʼrifi esa oʻziga xos anʼanalar orqali umumiy oʻzligini ifodalovchi, ikki yoki undan ortiq kishidan iborat, umumiy xususiyatlarga ega ijtimoiy guruhdir. „Folk“ – bu moslashuvchan tushuncha boʻlib, u [[Amerika Qo‘shma Shtatlari folklori|Amerika folklori]]dagi kabi butun bir millatga yoki [[Oila folklori|bitta oila]] maʼnosida ham qoʻllanilishi mumkin{{sfn|Dundes|1969|page=13, footnote 34}}. „Folk“ tushunchasining kengaytirilgan ijtimoiy taʼrifi „folklor namunalari“ deb qaraladigan materiallarga, yaʼni folklorga kengroq nazar tashlashni qoʻllab-quvvatlaydi. Bu termin endilikda odamlarning soʻzlar bilan yaratadigan narsalari (ogʻzaki ijod), qoʻllari bilan yasaydigan buyumlari (moddiy ijod) va xatti-harakatlari orqali vujudga keltiradigan urf-odatlarini (anʼanaviy ijod) ham oʻziga jamlaydi{{sfn|Wilson|2006|page=85}}. Folklor endi faqat eski yoki eskirgan narsalar bilan cheklanib qolmaydi. U [[madaniy artefaktlar|xalq ijodi namunalari]] norasmiy tarzda, odatda anonim holda va doimo avloddan-avlodga oʻtib kelmoqda. Folklor guruhlar individualistik emas, balki jamoa asosida tashkil topgan boʻlib, oʻz anʼanalarini jamoa ichida rivojlantiradilar. „Yangi guruhlar paydo boʻlishi bilan yangi folklor ham yaratiladi… masalan, syorferlar, mototsiklchilar, kompyuter dasturchilari va boshqalar.“{{sfn|Dundes|1980|page=7}}. Muallifi maʼlum boʻlgan har qanday alohida asar [[mualliflik huquqi]] bilan himoyalangan yuqori madaniyatdan farqli oʻlaroq, folklor umumiy ijtimoiy guruh ichidagi umumiy oʻziga xoslikning ifodasi hisoblanadi{{sfn|Bauman|1971}}. Folklor artefaktlarni aniqlagan professional folklorshunoslar bu eʼtiqodlar, urf-odatlar va buyumlarning guruh uchun „ahamiyatini“ tushunishga intiladi{{sfn|Dundes|1971}}, chunki bu madaniy birliklar guruh ichida maʼlum ahamiyatga ega boʻlmaganda bu anʼanalar davom ettirilmas edi. Biroq, bu maʼno vaqt oʻtishi bilan oʻzgarishi va oʻzgacha tarda shakllanishi mumkin. Masalan, <nowiki>XXI</nowiki> asrning [[Hellouin]] bayrami Oʻrta asrlardagi Hallouin arafasidek emas va hatto oʻzining tarixiy bayramdan mustaqil boʻlgan shahar afsonalari toʻplamini paydo qilgan. Ortodoks yahudiylikning tozalanish marosimlari dastlab suv kam boʻlgan hududlarda jamoat salomatligi uchun foydali edi, ammo hozirgi kunda bu urf-odatlar baʼzi odamlar uchun ortodoks yahudiy ekanliginigina anglatadi. Taqqoslash uchun, guruh ichida ham oʻtkaziladigan tish yuvish kabi oddiy harakat amaliy gigiyena va salomatlik masalasi boʻlib qolmoqda va guruhning boshqalardan alohidaligini belgilovchi anʼana darajasida eʼtirof etilmayapti{{sfn|Dundes|1965|page=1}}. Anʼana dastlab esda saqlanadigan xatti-harakat boʻladi. U oʻzining amaliy maqsadini yoʻqotgach, agar harakatning dastlabki amaliyligidan tashqari maʼnosi boʻlmasa, uni keyingi avlodlarga oʻrgatishga hech qanday sabab qolmaydi. Mana shu maʼno folklorshunoslik, yaʼni xalq ogʻzaki ijodini oʻrganish fanining asosini tashkil etadi{{sfn|Schreiter|2015|p={{pn|date=August 2021}}}}. Ijtimoiy fanlarning nazariy jihatdan takomillashib borishi bilan folklor har qanday ijtimoiy guruhning tabiiy ravishda yuzaga keladigan va zarur tarkibiy qismi ekanligi ayon boʻldi{{sfn|Sims|Stephens|2005|pages=7–8}}. Folklor eski yoki qadimiy boʻlishi shart emas, u yaratilishda va avloddan-avlodga oʻtisda davom etmoqda. Shuningdek, u har qanday guruhda „biz“ va „ular“ni farqlash uchun qoʻllaniladi. == Tarifi == [[File:Friends in the farm.jpg|thumb|right|Doʻstlar fermada]] [[File:Folklore theater in Mansoura.jpg|thumb|right|Folklor teatri, Misr]] XIX asrda [[Folklorshunoslik#Qadimgi davrlardan folklorgacha|asl „folklor“ atamasi]] bilan atalgan ijtimoiy guruh asosan qishloq aholisi, savodsiz va kambagʻal odamlardan iborat edi. Ular shahar aholisidan farqli oʻlaroq, qishloqlarda yashovchi dehqonlardan iborat boʻlgan. Faqatgina asr oxirlariga kelib, shahar proletariati (marksistik nazariya taʼsirida) qishloq kambagʻallari bilan birga xalq tushunchasi ostida birlashtirildi{{sfn|Dundes|1980|page=8}}. == Tarixi == Xalq (folk) tarixini folklorning alohida kichik toifasi sifatida koʻrib chiqish uchun asos yaratilgan boʻlib, bu gʻoya Richard Dorson kabi folklorshunoslar tomonidan eʼtiborga olingan. Ushbu tadqiqot sohasi [[Amerika folklor jamiyati]]ning Tarix va folklor boʻlimi homiyligidagi hamda folklorning tarix bilan aloqalari, shuningdek, folklorshunoslik tarixi bilan bogʻliq boʻlgan „The Folklore Historian“ yillik jurnalida taqdim etilgan<ref>{{veb manbasi |url=https://www.afsnet.org/page/TFH |title=The Folklore Historian |publisher=[[American Folklore Society]] |access-date=30 September 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008205743/https://www.afsnet.org/page/TFH |url-status=live}}</ref>. == Yana qarang == * [[Xalq ijodi]] * [[Folklorshunoslik]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|30em}} * {{kitob manbasi |last1=Anderson |first1=Walter |author1-link=Walter Anderson (folklorist) |editor1-last=Anderson |editor1-first=Walter |editor2-last=Bolte |editor2-first=Johannes |editor2-link=Johannes Bolte |editor-last3=Krohn |editor3-first=Kaarle |editor3-link=Kaarle Krohn |editor4-last=Liestøl |editor4-first=Knut |editor4-link=Knut Liestøl |editor5-last=von Sydow |editor5-first=Carl Wilhelm |editor5-link=Carl Wilhelm von Sydow |name-list-style=amp |year=1923 |title=Kaiser und Abt: die Geschichte eines Schwanks |trans-title=Emperor and Abbot. The story of a farce |series=Folklore Fellows' Communications |language=de |volume=42 |publication-place=Helsinki, Finland |publisher=[[Finnish Academy of Science and Letters]] |hdl=10062/89331 |isbn=9789916217986}} * {{jurnal manbasi |last1=Bauman |first1=Richard |author1-link=Richard Bauman |title=Verbal Art as Performance |url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1975-06_77_2/page/290 |journal=[[American Anthropologist]] |series=New Series |date=1975 |volume=77 |issue=2 |pages=290–311 |jstor=674535 |doi=10.1525/aa.1975.77.2.02a00030 |doi-access=free}} * {{jurnal manbasi |last1=Bauman |first1=Richard |author1-link=Richard Bauman |title=The Philology of the Vernacular |date=2008 |journal=[[Journal of Folklore Research]] |volume=45 |issue=1 |pages=29–36 |jstor=40206961 |doi=10.2979/JFR.2008.45.1.29 |s2cid=144402948}} * {{jurnal manbasi |last1=Ben-Amos |first1=Dan |author1-link=Dan Ben-Amos |title=On the Final [s] in 'Folkloristics' |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-folklore_july-september-1985_98_389/page/334 |journal=[[Journal of American Folklore]] |date=1985 |volume=98 |issue=389 |pages=334–336 |jstor=539940 |doi=10.2307/539940}} * {{kitob manbasi |last1=Bendix |first1=Regina |author1-link=Regina Bendix |title=In Search of Authenticity: The Formation of Folklore Studies |url=https://archive.org/details/insearchofauthen0000bend |date=1997 |publisher=[[University of Wisconsin Press]] |location=Madison, Wisconsin |isbn=978-0-299-15544-5}} * {{kitob manbasi |editor1-last=Bendix |editor1-first=Regina |editor1-link=Regina Bendix |editor2-last=Hasan-Rokem |editor2-first=Galit |editor2-link=Galit Hasan-Rokem |title=A Companion to Folklore |url=https://archive.org/details/companiontofolkl0000unse |date=2012 |location=Malden, Massachusetts |publisher=[[Wiley-Blackwell]] |isbn=978-1-4051-9499-0}} * {{kitob manbasi |editor1-last=Blank |editor1-first=Trevor J. |title=Folklore and the Internet: Vernacular Expression in a Digital World |url=https://archive.org/details/folkloreinternet0000unse |date=2009 |publisher=[[Utah State University Press]] |location=Logan, Utah |isbn=978-0-87421-750-6}} * {{kitob manbasi |last1=Frank |first1=Russel |editor1-last=Blank |editor1-first=Trevor J. |title=Folklore and the Internet: Vernacular Expression in a Digital World |date=2009 |pages=98–122 |publisher=[[Utah State University Press]] |location=Logan, Utah |chapter=The Forward as Folklore: Studying E-Mailed Humor}} * {{kitob manbasi |last1=Bronner |first1=Simon J. |title=Following Tradition: Folklore in the Discourse of American Culture |url=https://archive.org/details/followingtraditi0000bron |year=1998 |publisher=[[Utah State University Press]] |location=Logan, Utah |isbn=978-0-87421-239-6}} * {{kitob manbasi |last1=Bronner |first1=Simon J. |title=Folklore: The Basics |date=2017 |publisher=[[Routledge]] |location=London, England; New York |isbn=978-1-138-77495-7}} * {{kitob manbasi |editor1-last=Bronner |editor1-first=Simon J. |editor1-link=Simon J. Bronner |title=The Meaning of folklore: the Analytical Essays of Alan Dundes |year=2007 |publisher=[[Utah State University Press]] |location=Logan, Utah |isbn=978-0-87421-683-7}} * {{kitob manbasi |last1=Brunvand |first1=Jan Harold |author1-link=Jan Harold Brunvand |title=The Study of American Folklore |url=https://archive.org/details/studyofamericanf00brun |url-access=registration |date=1968 |publisher=[[W. W. Norton and Company]] |location=New York; London, England |isbn=978-0-39309957-7}} * {{jurnal manbasi |last1=Burns |first1=Thomas A. |title=Folkloristics: A Conception of Theory |url=https://archive.org/details/sim_western-folklore_1977-04_36_2/page/108 |journal=Western Folklore |date=1977 |volume=36 |issue=2 |pages=109–134 |jstor=1498964 |doi=10.2307/1498964}} * {{jurnal manbasi |last1=Del-Rio-Roberts |first1=Maribel |title=A Guide to Conducting Ethnographic Research: A Review of Ethnography: Step-by-Step (3rd ed.) by David M. Fetterman |date=2010 |journal=The Qualitative Report |volume=15 |issue=3 |pages=737–749 |url=http://www.nova.edu/ssss/QR/QR15-3/fetterman.pdf |access-date=2016-12-19 |archive-date=2016-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508231840/http://www.nova.edu/ssss/QR/QR15-3/fetterman.pdf |url-status=live |archivedate=2016-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508231840/http://www.nova.edu/ssss/QR/QR15-3/fetterman.pdf }} * {{kitob manbasi |last1=Deloria Jr. |first1=Vine |author-link1=Vine Deloria Jr. |date=1994 |title=God Is Red: A Native View of Religion |url=https://archive.org/details/godisrednativevi0000delo |publisher=Fulcrum Publishing |location=Golden, Colorado |isbn=978-1-55591-176-8}} * {{jurnal manbasi |last1=Dorst |first1=John |title=Tags and Burners, Cycles and Networks: Folklore in the Telectronic Age |journal=[[Journal of Folklore Research]] |date=1990 |volume=27 |issue=3 |pages=61–108}} * {{jurnal manbasi |last1=Dundes |first1=Alan |author1-link=Alan Dundes |title=Into the Endzone for a Touchdown: A Psychoanalytic Consideration of American Football |url=https://archive.org/details/sim_western-folklore_1978-04_37_2/page/75 |journal=Western Folklore |date=1978a |volume=37 |issue=2 |pages=75–88 |jstor=1499315 |doi=10.2307/1499315}} * {{kitob manbasi |last1=Dundes |first1=Alan |author1-link=Alan Dundes |title=Life Is like a Chicken Coop Ladder. A Portrait of German Culture through Folklore |url=https://archive.org/details/lifeislikechicke00dund |url-access=registration |date=1984 |publisher=[[Columbia University Press]] |location=New York |isbn=978-0-231-05494-2}} * {{jurnal manbasi |last1=Dundes |first1=Alan |author1-link=Alan Dundes |s2cid=161269637 |title=Folkloristics in the Twenty-First Century (AFS Invited Presidential Plenary Address, 2004) |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-folklore_fall-2005_118_470/page/n4 |journal=[[Journal of American Folklore]] |date=2005 |volume=118 |issue=470 |pages=385–408 |jstor=4137664 |doi=10.1353/jaf.2005.0044}} * {{jurnal manbasi |last1=Ellis |first1=Bill |date=2002 |title=Making a Big Apple Crumble |journal=New Directions in Folklore |issue=6 |url=http://unix.temple.edu/~camille/bigapple/bigapple1.html |access-date=2016-12-19 |url-status=dead |archive-date=2016-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161022152425/http://unix.temple.edu/~camille/bigapple/bigapple1.html |archivedate=2016-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022152425/http://unix.temple.edu/~camille/bigapple/bigapple1.html }} * {{kitob manbasi |last1=Fixico |first1=Donald L. |author1-link=Donald Fixico |date=2003 |title=The American Indian Mind in a Linear World |url=https://archive.org/details/americanindianmi0000fixi |publisher=[[Routledge]] |location=New York |isbn=978-0-415-94456-4}} * {{kitob manbasi |last1=Gazin-Schwartz |first1=Amy |date=2011 |chapter=Myth and Folklore |editor1-last=Insoll |editor1-first=Timothy |editor1-link=Timothy Insoll |title=The Oxford Handbook of the Archaeology of Ritual and Religion |location=Oxford, England |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=63–75 |isbn=978-0-19-923244-4}} * {{jurnal manbasi |last1=Genzuk |first1=Michael |title=A Synthesis of Ethnographic Research |publisher=Center for Multilingual, Multicultural Research. [[University of Southern California]] |date=2003 |url=https://web-app.usc.edu/web/rossier/publications/33/Ethnographic_Research.pdf |journal=Occasional Papers Series |access-date=12 July 2020 |archive-date=12 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712220525/https://web-app.usc.edu/web/rossier/publications/33/Ethnographic_Research.pdf |url-status=live |archivedate=2020-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712220525/https://web-app.usc.edu/web/rossier/publications/33/Ethnographic_Research.pdf }} * {{kitob manbasi |last1=Glassie |first1=Henry |author1-link=Henry Glassie |date=1975 |title=Folk Housing in Middle Virginia: A Structural Analysis of Historic Artifacts |url=https://archive.org/details/folkhousinginmid0000henr |publisher=[[University of Tennessee Press]] |location=Knoxville, Tennessee}} * {{kitob manbasi |last1=Glassie |first1=Henry |title=Irish Folk History: Folktales from the North |date=1982b |publisher=O'Brien Press |location=Dublin}} * {{kitob manbasi |last1=Goody |first1=Jack |author-link1=Jack Goody |date=1977 |title=The Domestication of the Savage Mind |url=https://archive.org/details/domesticationofs0000good |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge, England |isbn=978-0-521-29242-9}} * {{jurnal manbasi |last1=Kirshenblatt-Gimblett |first1=Barbara |author1-link=Barbara Kirshenblatt-Gimblett |title=Di folkloristik: A Good Yiddish Word |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-folklore_july-september-1985_98_389/page/331 |journal=[[Journal of American Folklore]] |date=1985 |volume=98 |issue=389 |pages=331–334 |jstor=539939 |doi=10.2307/539939}} * {{jurnal manbasi |last1=Kirshenblatt-Gimblett |first1=Barbara |title=Performance Studies |journal=Rockefeller Foundation, Culture and Creativity |date=September 1999 |url=http://www.nyu.edu/classes/bkg/issues/rock2.htm |access-date=2016-12-19 |archive-date=2016-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001014921/http://www.nyu.edu/classes/bkg/issues/rock2.htm |url-status=live}} * {{jurnal manbasi |last1=Mason |first1=Bruce Lionel |journal=Oral Tradition |date=October 1998 |volume=13 |issue=2 |publisher=Center for Studies in Oral Tradition |location=Columbia, Missouri |title=E-Texts: The Orality and Literacy Issue Revisited |url=http://journal.oraltradition.org/issues/13ii/mason |access-date=2016-12-19 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811020457/http://journal.oraltradition.org/issues/13ii/mason |url-status=live}} * {{kitob manbasi |last1=Noyes |first1=Dorothy |author1-link=Dorothy Noyes |date=2003 |chapter=Group |editor1-last=Feintuch |editor1-first=Burt |title=Eight Words for the Study of Expressive Culture |url=https://archive.org/details/eightwordsforstu0000unse |pages=[https://archive.org/details/eightwordsforstu0000unse/page/7 7]–41 |publisher=[[University of Illinois Press]] |jstor=10.5406/j.ctt2ttc8f.5 |isbn=978-0-252-07109-6}} * {{kitob manbasi |last1=Oring |first1=Elliott |author1-link=Elliott Oring |date=1986 |title=Folk Groups and Folklore Genres: An Introduction |url=https://archive.org/details/folkgroupsfolklo00orin |publisher=[[Utah State University Press]] |location=Logan, Utah |isbn=978-0-87421-128-3}} * {{kitob manbasi |editor1-last=Raskin |editor1-first=Victor |editor1-link=Victor Raskin |title=Primer of Humor Research: Humor Research 8 |date=2008 |publisher=[[Mouton de Gruyter]] |location=Berlin, Germany; New York}} * {{kitob manbasi |last=Schmidt-Lauber |first=Brigitta |title=A Companion to Folklore |url=https://archive.org/details/companiontofolkl0000unse |chapter=Seeing, Hearing, Feeling, Writing |publisher=[[John Wiley & Sons]], Limited |publication-place=Chichester, England, UK |date=22 March 2012 |isbn=978-1-118-37993-6 |doi=10.1002/9781118379936.ch29 |pages=[https://archive.org/details/companiontofolkl0000unse/page/558 559]–578 |editor1-last=Bendix |editor1-first=Regina |editor1-link=Regina Bendix |editor2-last=Hasan-Rokem |editor2-first=Galit |editor2-link=Galit Hasan-Rokem}} * {{jurnal manbasi |last1=Šmidchens |first1=Guntis |title=Folklorism Revisited |date=1999 |journal=[[Journal of American Folklore Research]] |volume=36 |issue=1 |pages=51–70 |jstor=3814813}} * {{kitob manbasi |last1=Stahl |first1=Sandra Dolby |author-link1=Sandra Stahl Dolby |date=1989 |title=Literary Folkloristics and the Personal Narrative |url=https://archive.org/details/literaryfolklori00stah |url-access=registration |location=Bloomington |publisher=[[Indiana University Press]] |isbn=978-0-253-33515-9}} * {{jurnal manbasi |last1=Wolf-Knuts |first1=Ulrika |title=On the history of comparison in folklore studies |journal=Folklore Fellows' Summer School |date=1999 |url=http://www.hanko.uio.no/planses/Ulrika.html |access-date=19 December 2016 |archive-date=13 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013224013/http://www.hanko.uio.no/planses/Ulrika.html |url-status=live |archivedate=2019-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191013224013/http://www.hanko.uio.no/planses/Ulrika.html }} * {{kitob manbasi |last1=Abrahams |first1=Roger D. |author1-link=Roger D. Abrahams |chapter=Personal Power and Social Restraint |pages=20–39 |editor1-last=Bauman |editor1-first=Richard |editor1-link=Richard Bauman |editor2-last=Paredes |editor2-first=Américo |editor2-link=Américo Paredes |title=Toward New Perspectives in Folklore |date=1972 |publisher=Trickster Press |location=Bloomington, Indiana}} * {{jurnal manbasi |last1=Bascom |first1=William R. |title=Four Functions of Folklore |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-folklore_october-december-1954_67_266/page/333 |journal=The Journal of American Folklore |date=1954 |volume=67 |issue=266 |pages=333–349 |doi=10.2307/536411 |publisher=[[American Folklore Society]] |jstor=536411}} * {{jurnal manbasi |last1=Bauman |first1=Richard |author1-link=Richard Bauman |title=Differential Identity and the Social Base of Folklore |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-folklore_january-march-1971_84_331/page/31 |date=1971 |journal=[[Journal of American Folklore]] |volume=84 |issue=331 |pages=31–41 |jstor=539731 |doi=10.2307/539731}} * {{kitob manbasi |editor1-last=Bauman |editor1-first=Richard |editor2-last=Paredes |editor2-first=Américo |editor1-link=Richard Bauman |editor2-link=Américo Paredes |title=Toward New Perspectives in Folklore |date=1972 |publisher=Trickster Press |location=Bloomington, Indiana}} * {{kitob manbasi |editor1-last=Blank |editor1-first=Trevor J. |editor2-last=Howard |editor2-first=Robert Glenn |title=Tradition in the 21st Century: Locating the Role of the Past in the Present |date=2013 |publisher=[[Utah State University Press]] |location=Logan}} * {{kitob manbasi |last1=Bronner |first1=Simon J. |author-link1=Simon J. Bronner |title=American Folklore Studies: An Intellectual History |url=https://archive.org/details/americanfolklore0000bron |date=1986 |publisher=[[University Press of Kansas]] |location=Lawrence, Kansas |isbn=978-0-7006-0313-8}} * {{kitob manbasi |editor1-last=Dorson |editor1-first=Richard M. |editor1-link=Richard Dorson |title=Folklore and Folklife: an Introduction |url=https://archive.org/details/folklorefolklife00dors |url-access=registration |date=1972 |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago, Illinois |isbn=978-0226158709}} ** {{kitob manbasi |last1=Roberts |first1=Warren |editor1-last=Dorson |editor1-first=Richard M. |title=Folklore and Folklife: an Introduction |chapter-url-access=registration |date=1972 |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago, Illinois |chapter-url=https://archive.org/details/folklorefolklife00dors/page/233 |pages=233–252 |chapter=Folk Crafts |isbn=978-0226158709}} * {{kitob manbasi |last1=Dorson |first1=Richard M. |author1-link=Richard Dorson |title=Folklore and Fakelore: Essays Toward a Discipline of Folk Studies |url=https://archive.org/details/folkorefakeloree0000unse |date=1976 |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge; London |isbn=978-0-674-33020-7}} * {{jurnal manbasi |last1=Dorst |first1=John |s2cid=148523716 |title=Folklore's Cybernetic Imaginary, or, Unpacking the Obvious |journal=[[Journal of American Folklore]] |date=2016 |volume=129 |issue=512 |pages=127–145 |jstor=10.5406/jamerfolk.129.512.0127 |doi=10.5406/jamerfolk.129.512.0127}} * {{kitob manbasi |last1=Dundes |first1=Alan |author1-link=Alan Dundes |title=The Study of Folklore |date=1965 |location=Englewood Cliffs, New Jersey |publisher=[[Prentice-Hall]] |isbn=978-0-13-858944-8 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/studyoffolklore00dund}} * {{jurnal manbasi |last1=Dundes |first1=Alan |author1-link=Alan Dundes |title=The Devolutionary Premise in Folklore Theory |journal=[[Journal of the Folklore Institute]] |date=1969 |volume=6 |issue=1 |pages=5–19 |doi=10.2307/3814118 |jstor=3814118}} * {{jurnal manbasi |last1=Dundes |first1=Alan |author1-link=Alan Dundes |date=1971 |title=Folk Ideas as Units of Worldview |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-folklore_january-march-1971_84_331/page/93 |journal=[[Journal of American Folklore]] |volume=84 |issue=331 |pages=93–103 |doi=10.2307/539737 |jstor=539737}} * {{kitob manbasi |last1=Dundes |first1=Alan |author1-link=Alan Dundes |title=Essays in Folkloristics (Kirpa Dai series in folklore and anthropology) |date=1978 |publisher=Folklore Institute}} * {{kitob manbasi |last1=Dundes |first1=Alan |author1-link=Alan Dundes |title=Interpreting Folklore |url=https://archive.org/details/interpretingfolk0000dund |date=1980 |publisher=[[Indiana University Press]] |location=Bloomington and Indianapolis, Indiana |isbn=978-0-253-14307-5}} * {{jurnal manbasi |last1=Gabbert |first1=Lisa |title=The "Text/Context" Controversy and the Emergence of Behavioral Approaches in Folklore |journal=Folklore Forum |date=1999 |volume=30 |issue=112 |pages=119–128 |url=https://scholarworks.iu.edu/dspace/bitstream/handle/2022/2326/30(1-2)+119-128.pdf?sequence=1 |access-date=12 January 2017 |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116173656/https://scholarworks.iu.edu/dspace/bitstream/handle/2022/2326/30(1-2)+119-128.pdf?sequence=1 |url-status=live}} * {{kitob manbasi |last1=Georges |first1=Robert A. |last2=Jones |first2=Michael Owen |title=Folkloristics: an Introduction |url=https://archive.org/details/folkloristicsint0000geor |date=1995 |publisher=[[Indiana University Press]] |location=Bloomington and Indianapolis, Indiana |isbn=978-0-253-20994-8}} * {{jurnal manbasi |last1=Glassie |first1=Henry |date=1983 |title=The Moral Lore of Folklore |journal=Folklore Forum |volume=16 |issue=2 |pages=123–151 |url=https://scholarworks.iu.edu/dspace/bitstream/handle/2022/1873/16(2)%20123-151.pdf?sequence=1 |access-date=19 December 2016 |archive-date=13 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013224012/https://scholarworks.iu.edu/dspace/bitstream/handle/2022/1873/16%282%29%20123-151.pdf?sequence=1 |url-status=live}} * {{kitob manbasi |editor-last=Green |editor-first=Thomas A. |title=Folklore: An Encyclopedia of Beliefs, Customs, Tales, Music, and Art |url=https://archive.org/details/folkloreencyclop0001unse_i3r9 |year=1997 |publisher=[[ABC-CLIO]] |location=Santa Barbara, California |isbn=978-0-87436-986-1}} ** {{harvc |last1=Beresin |first1=Ann Richman |chapter=Games |year=1997 |pp=393–400 |in=Green}} ** {{yangiliklar manbasi |last1=Ben-Amos |first1=Dan |author1-link=Dan Ben-Amos |title=Performance |year=1997a}} in {{harvp|Green|1997|pp=630–635}}. ** {{yangiliklar manbasi |last1=Ben-Amos |first1=Dan |author1-link=Dan Ben-Amos |title=Tradition-Bearer |year=1997b}} in {{harvp|Green|1997|pp=802–803}}. ** {{harvc |last1=El-Shamy |first1=Hasan |author1-link=Hasan M. El-Shamy |chapter=Audience |year=1997 |pp=70–72 |in=Green}} ** {{harvc |last1=Grider |first1=Sylvia |chapter=Children's Folklore |year=1997 |pp=123–128 |in=Green}} ** {{harvc |last1=Sweterlitsch |first1=Richard |chapter=Custom |year=1997 |pp=168–172 |in=Green}} ** {{harvc |last1=Vlach |first1=John |chapter=Material Culture |year=1997 |pp=540–544 |in=Green}} * {{jurnal manbasi |last1=Hufford |first1=Mary |date=1991 |title=American Folklife: A Commonwealth of Cultures |journal=Publication of the American Folklife Center |volume=17 |pages=1–23 |publisher=[[Library of Congress]] |url=https://www.loc.gov/folklife/cwc/?loclr=blogsig |access-date=19 December 2016 |archive-date=13 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013224012/https://www.loc.gov/folklife/cwc/?loclr=blogsig |url-status=live}} * {{kitob manbasi |last1=Jones |first1=Michael Owen |title=The Hand Made Object and Its Maker |date=1975 |location=Berkeley, California and Los Angeles, California |publisher=[[University of California Press]] |isbn=978-0520026971 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handmadeobjectit0000jone}} * {{kitob manbasi |last1=Noyes |first1=Dorothy |author1-link=Dorothy Noyes |date=2012 |chapter=The Social Base of Folklore |editor1-last=Bendix |editor1-first=Regina |editor1-link=Regina Bendix |editor2-last=Hasan-Rokem |editor2-first=Galit |title=A Companion to Folklore |url=https://archive.org/details/companiontofolkl0000unse |location=Malden, Massachusetts |publisher=[[Wiley-Blackwell]] |pages=[https://archive.org/details/companiontofolkl0000unse/page/n32 13]–39}} * {{kitob manbasi |last1=Opie |first1=Iona |author1-link=Iona and Peter Opie |last2=Opie |first2=Peter |author2-link=Iona and Peter Opie |date=1969 |title=Children's Games in Street and Playground |url=https://archive.org/details/childrensgamesin0000opie |publisher=[[Oxford University Press]]}} * {{kitob manbasi |last1=Propp |first1=Vladimir |author1-link=Vladimir Propp |title=Morphology of the Folktale |date=1968 |orig-date=1928 |edition=Revised |publisher=American Folklore Society / Indiana University Research Center in Anthropology, Folklore, and Linguistics / University of Texas Press |series=Bibliographal and Special Series |volume=9 |translator-last=Scott |translator-first=Laurence |editor-last=Wager |editor-first=Louis A. |isbn=978-0-292-78376-8 |url=https://monoskop.org/images/f/f3/Propp_Vladimir_Morphology_of_the_Folktale_2nd_ed.pdf}} * {{jurnal manbasi |last=Schiffer |first=Michael B. |author-link=Michael Brian Schiffer |date=October 2000 |title=Material Culture (review) |url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_2000-10_41_4/page/790 |journal=[[Technology and Culture]] |volume=41 |issue=4 |pages=791–793 |doi=10.1353/tech.2000.0178 |s2cid=109662410}} * {{kitob manbasi |last=Schlinkert |first=Jana C. |title=Lebendige folkloristische Ausdrucksweisen traditioneller Gemeinschaften. Rechtliche Behandlungsmöglichkeiten auf internationaler Ebene (= Schriften zum transnationalen Wirtschaftsrecht) |trans-title=Lively folkloric expressions of traditional communities. Legal treatment options at international level (= writings on transnational business law) |language=de |publisher=BWV–Berliner Wissenschaftsverlag |location=Berlin, Germany |date=2007 |isbn=978-3-8305-1278-3}} * {{Kitob manbasi |last=Schreiter |first=Robert J. |title=Constructing Local Theologies |url=https://archive.org/details/constructingloca0000schr_u7b3 |year=2015 |edition=30th Anniversary |isbn=978-1-62698-146-1 |oclc=1054909858 |publisher=Orbis Books}} * {{kitob manbasi |last1=Sims |first1=Martha |last2=Stephens |first2=Martine |title=Living Folklore: Introduction to the Study of People and their Traditions |url=https://archive.org/details/livingfolklorein0000sims |date=2005 |publisher=[[Utah State University Press]] |location=Logan, Utah |isbn=978-0-87421-611-0}} * {{kitob manbasi |last1=Toelken |first1=Barre |author1-link=Barre Toelken |title=The Dynamics of Folklore |date=1996 |publisher=[[Utah State University Press]] |location=Logan, Utah |isbn=978-0-87421-203-7}} * {{kitob manbasi |last1=Wilson |first1=William A. |author-link1=William A. Wilson (folklorist) |date=2006 |title=The Marrow of Human Experience: Essays on Folklore |editor1-last=Rudy |editor1-first=Jill Terry |editor2-last=Call |editor2-first=Diane |publisher=[[Utah State University Press]] |location=Logan, Utah |jstor=j.ctt4cgkmk |url=http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1076&context=usupress_pubs |isbn=978-0-87421-653-0 |access-date=19 December 2016 |archive-date=13 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313172932/http://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1076&context=usupress_pubs |url-status=live}} * {{kitob manbasi |last1=Zumwalt |first1=Rosemary Lévy |author1-link=Rosemary Lévy Zumwalt |last2=Dundes |first2=Alan |author2-link=Alan Dundes |title=American Folklore Scholarship: A Dialogue of Dissent |url=https://archive.org/details/americanfolklore0000zumw |date=1988 |publisher=[[Indiana University Press]]}} {{refend}} == Havolalar == {{Commons turkum}} * {{Veb manbasi |url=http://www.folklore.ee/Folklore/ |title=Folklore – Electronic Journal of Folklore |website=Folklore.ee |qaralgan sana=2025-02-14 |arxivsana=2013-03-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130328160155/http://www.folklore.ee/folklore/ }} {{OʻzME}} {{chala}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Folklor]] oa0wyz06hkqj8jx414x0j1yowr328wd 0 626266 6218459 3987141 2026-07-28T12:15:48Z InternetArchiveBot 58913 Add 3 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218459 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Qizilishton | tasvir = Woodpecker_20040529_151837_1c_cropped.JPG | izoh = Kokilli qizilishton | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Xordalilar]] | sinf = [[Qushlar]] | infrasinf = | turkum = | oila = '''Picidae'''<br>[[William Elford Leach|Leach]], 1820 | xilma-xillik = | sarlavha = Ostoilalar | sarlavha_matn = * Jynginae * Picinae * Picumninae }} '''Qizilishtonlar''' (''Picidae'') — [[qushlar]] [[oila (biologiya)|oila]]si. 224 [[tur (biologiya)|tur]]i maʼlum. [[Madagaskar]], [[Avstraliya]], [[Yangi Gvineya]], [[Yangi Zelandiya]] va [[Polineziya]]dan boshqa hamma joida tarqalgan. [[Oʻzbekiston]]da 15 turi uchraydi. Tanasi 8—50 [[santimetr|sm]]. Qizilishtonlar, asosan, [[daraxt]]da yashashga [[moslashish (biologiya)|moslashgan]]. Oyogʻi kalta, barmoqlari oʻtkir tirnoqli. Koʻpchiligi mustahkam [[tumshuq|tumshugʻi]], boʻynining kuchli [[muskullar|muskulatura]]si va baquvvat [[dum]] [[pat]]lari yordamida daraxtga oʻrmalab chiqib, oziq izlaydi (bunda u daraxt [[poʻstloq|poʻstlogʻi]] yoki [[yogʻoch]] qismini tumshugʻi bilan teshadi va uzun, [[chuvalchanglar|chuvalchangsimon]] [[til (aʼzo)|til]]i bilan [[hasharot]] yoki [[lichinka]]ni tortib oladi). [[Sahro]]da [[hayot]] kechiruvchi turlari yerda oziqlanadi, baʼzilari daraxt [[shira]]sini soʻradi. Qizilishtonlar daraxt yoki gigant [[kaktuslar]]ga, ayrimlari toshlar orasidagi iniga 3—7 ta [[tuxum]] qoʻyadi. Qizilishtonlar [[oʻrmon xoʻjaligi]]ga hasharot va lichinkalarni yeb foyda, daraxt tanasini teshib zarar keltiradi. == Galereya == <gallery> Fayl:Black-rumped Flameback I IMG 7424.jpg Fayl:Ladder-back Woodpecker on Cactus.jpg Fayl:Jynx torquilla young NRM.jpg Fayl:Picumnus temminckii2.jpg Fayl:Colaptes auratus auratus1.jpg Fayl:Keqs dendrocopos major.jpg </gallery> == Manbalar == {{manbalar}} == Oʻqish uchun == {{refbegin|30em}} * {{jurnal manbasi | vauthors = Dufort MJ | title = An augmented supermatrix phylogeny of the avian family Picidae reveals uncertainty deep in the family tree | journal = Molecular Phylogenetics and Evolution | volume = 94 | issue = Pt A | pages = 313–26 | date = January 2016 | pmid = 26416706 | doi = 10.1016/j.ympev.2015.08.025 }} * {{jurnal manbasi | vauthors = Fuchs J, Pons JM | title = A new classification of the Pied Woodpeckers assemblage (Dendropicini, Picidae) based on a comprehensive multi-locus phylogeny | journal = Molecular Phylogenetics and Evolution | volume = 88 | pages = 28–37 | date = July 2015 | pmid = 25818851 | doi = 10.1016/j.ympev.2015.03.016 }} * {{jurnal manbasi | vauthors = Fuchs J, Pons JM, Bowie RC | title = Biogeography and diversification dynamics of the African woodpeckers | journal = Molecular Phylogenetics and Evolution | volume = 108 | pages = 88–100 | date = March 2017 | pmid = 28089840 | doi = 10.1016/j.ympev.2017.01.007 | doi-access = free }} * {{kitob manbasi | vauthors = Gorman G |title=Woodpeckers of Europe: a study of European Picidae |date=2004 |publisher=Bruce Coleman |location=Chalfont St Peter, Bucks. |isbn=978-1-872842-05-9}} * {{kitob manbasi | vauthors = Gorman G |title=The Black Woodpecker: a monograph on Dryocopus martius |date=2011 |publisher=Lynx |location= |isbn=978-84-96553-79-8 |edition=1st}} * {{kitob manbasi | vauthors = Gorman G |title=The green woodpecker : a monograph on Picus viridis |date=2020 |location= Great Britain | publisher = Amazon/Picus Press |isbn=9798676711870}}</ref> * {{jurnal manbasi | vauthors = Koenig WD, Haydock J | year = 1999 | title = Oaks, acorns, and the geographical ecology of acorn woodpeckers | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biogeography_1999-01_26_1/page/159 | journal = [[Journal of Biogeography]] | volume = 26 | issue = 1| pages = 159–165 | doi = 10.1046/j.1365-2699.1999.00256.x }} * {{jurnal manbasi | vauthors = Lemaitre J, Villard MA | year = 2005 | title = Foraging patterns of pileated woodpeckers in a managed Acadian forest: a resource selection function | url = https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-forest-research_2005-10_35_10/page/2387 | journal = Canadian Journal of Forest Research | volume = 35 | issue = 10| pages = 2387–2393 | doi = 10.1139/x05-148 }} * {{jurnal manbasi | vauthors = Michalek KG, Winkler H | year = 2001 | title = Parental care and parentage in monogamous great spotted woodpeckers (''Picoides major'') and middle spotted woodpeckers (''Picoides medius'') | journal = Behaviour | volume = 138 | issue = 10| pages = 1259–1285 | doi = 10.1163/15685390152822210 }} * {{jurnal manbasi | vauthors = Shakya SB, Fuchs J, Pons JM, Sheldon FH | title = Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal = Molecular Phylogenetics and Evolution | volume = 116 | pages = 182–191 | date = November 2017 | pmid = 28890006 | doi = 10.1016/j.ympev.2017.09.005 }} * {{jurnal manbasi | vauthors = Stark RD, Dodenhoff DJ, Johnson EV | year = 1998 | title = A quantitative analysis of woodpecker drumming | url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v100n02/p0350-p0356.pdf | journal = [[Condor (journal)|Condor]] | volume = 100 | issue = 2| pages = 350–356 | doi=10.2307/1370276| jstor = 1370276 }} * {{jurnal manbasi | vauthors = Webb DM, Moore WS | title = A phylogenetic analysis of woodpeckers and their allies using 12S, Cyt b, and COI nucleotide sequences (class Aves; order Piciformes) | url = https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2005_36_2/page/233 | journal = Molecular Phylogenetics and Evolution | volume = 36 | issue = 2 | pages = 233–48 | date = August 2005 | pmid = 15869887 | doi = 10.1016/j.ympev.2005.03.015 }} * {{jurnal manbasi | vauthors = Wiebe KL, Swift TL | year = 2001 | title = Clutch size relative to tree cavity size in northern flickers | journal = Journal of Avian Biology | volume = 32 | issue = 2| pages = 167–173 | doi = 10.1034/j.1600-048X.2001.320210.x }} * {{jurnal manbasi | vauthors = Yom-Tov Y, Ar A | year = 1993 | title = Incubation and fledging durations of woodpeckers | url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v095n02/p0282-p0287.pdf | journal = [[Condor (journal)|Condor]] | volume = 95 | issue = 2| pages = 282–287 | doi=10.2307/1369350| jstor = 1369350 }} {{refend}} == Havolalar == {{Commons turkum|Picidae}} * [http://ibc.lynxeds.com/family/woodpeckers-picidae Qizilishtonlarga oid suratlar va videolar] — Internet Bird Collection {{ref-en}} * {{yangiliklar manbasi | vauthors = Chester T |date=3-mart 2015-yil|location=Birlashgan Qirollik|work=Mashable|title=Here's a photo of a weasel riding a woodpecker|url=http://mashable.com/2015/03/03/photo-weasel-riding-woodpecker/|lang=en}} {{OʻzME}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Qushlar]] {{animal-stub}} 1qpcsrbfxazna0srept6zwnzdr6z0g9 0 635675 6218887 5482895 2026-07-29T07:19:21Z ~2026-41997-54 293969 6218887 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Poʻlat (ism)|Poʻlat|Hasanov}} '''Poʻlat Fattohovich Hasanov''' (1937.15.12 - 2012.05.09, Toshkent viloyati) — nazariy elektrotexnika sohasidagi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), texnika fanlari doktori (1975), professor (1977). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1960). Shu institutda laborant, laboratoriya mudiri (1960—64), katta oʻqituvchi (1965—72), kafedra mudiri (1972—95). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasida boʻlim, keyin boshqarma boshligʻi (1996—99). Davlat Test markazi direktori maslahatchisi, Oʻzbekiston Aloqa va axborotlashtirish agentligiga qarashli Fan-texnika va marketing tadqiqotlari markazida ilmiy maslahatchi (1999-yildan). Ilmiy ishlari axborot-oʻlchov texnikasi, elektron zanjirlar nazariyasi, robotlar texnikasi, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, axborot xavfsizligi va masofaviy taʼlim tizi-miga doir. == Manbalar == * Figurno-tochechnme modeli i diaopre-deliteli matrits, T., 1975; Preobrazovaniya sxem elektricheskix i elektronnmx sepey, T., 1978; Robot texnikasining formal modellari, T., 1994. {{OʻzME}} {{scientist-stub}} {{no iwiki}} {{DEFAULTSORT:Hasanov, Poʻlat}} [[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari]] 9w7iqs9e58zmznvk3kkhhrne9j4dhzu 6218895 6218887 2026-07-29T07:27:11Z ~2026-41964-50 293978 Qisqacha tahrir amalga oshirildi 6218895 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Poʻlat (ism)|Poʻlat|Hasanov}} '''Poʻlat Fattohovich Hasanov''' (1937.15.12 - 2012.05.09, Toshkent viloyati) — nazariy elektrotexnika sohasidagi olimi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), texnika fanlari doktori (1975), professor (1977). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1960). Shu institutda laborant, laboratoriya mudiri (1960—64), katta oʻqituvchi (1965—72), kafedra mudiri (1972—95). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasida boʻlim, keyin boshqarma boshligʻi (1996—99). Davlat Test markazi direktori maslahatchisi, Oʻzbekiston Aloqa va axborotlashtirish agentligiga qarashli Fan-texnika va marketing tadqiqotlari markazida ilmiy maslahatchi (1999-yildan). Ilmiy ishlari axborot-oʻlchov texnikasi, elektron zanjirlar nazariyasi, robotlar texnikasi, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, axborot xavfsizligi va masofaviy taʼlim tizi-miga doir. == Manbalar == * Figurno-tochechnme modeli i diaopre-deliteli matrits, T., 1975; Preobrazovaniya sxem elektricheskix i elektronnmx sepey, T., 1978; Robot texnikasining formal modellari, T., 1994. {{OʻzME}} {{scientist-stub}} {{no iwiki}} {{DEFAULTSORT:Hasanov, Poʻlat}} [[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari]] d1qemf0bu5kptxw7iz4vyhj13bez0bz 6219206 6218895 2026-07-29T10:25:21Z ~2026-41964-50 293978 6219206 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Poʻlat (ism)|Poʻlat|Hasanov}} '''Poʻlat Fattohovich Hasanov''' (1937.15.12 - 2012.05.09, Toshkent viloyati) — nazariy elektrotexnika sohasidagi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), texnika fanlari doktori (1975), professor (1977). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1960). Shu institutda laborant, laboratoriya mudiri (1960—64), katta oʻqituvchi (1965—72), kafedra mudiri (1972—95). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasida boʻlim, keyin boshqarma boshligʻi (1996—99). Davlat Test markazi direktori maslahatchisi, Oʻzbekiston Aloqa va axborotlashtirish agentligiga qarashli Fan-texnika va marketing tadqiqotlari markazida ilmiy maslahatchi (1999-yildan). Ilmiy ishlari axborot-oʻlchov texnikasi, elektron zanjirlar nazariyasi, robotlar texnikasi, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, axborot xavfsizligi va masofaviy taʼlim tizi-miga doir. == Manbalar == * Figurno-tochechnme modeli i diaopre-deliteli matrits, T., 1975; Preobrazovaniya sxem elektricheskix i elektronnmx sepey, T., 1978; Robot texnikasining formal modellari, T., 1994. {{OʻzME}} {{scientist-stub}} {{no iwiki}} {{DEFAULTSORT:Hasanov, Poʻlat}} [[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari]] 9w7iqs9e58zmznvk3kkhhrne9j4dhzu 10 648359 6218773 4174302 2026-07-29T04:29:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 test 6218773 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- SANANING AMALGA OSHIRILISHI -->{{#if: {{{1|}}}<!-- -->|{{#if: {{{2|}}}<!-- -->|{{#if: {{{3|}}}<!-- -->|{{#ifeq: {{{df|}}}|yes<!-- -->|{{#expr:{{{3}}}}}-{{MONTHNAME|{{{2}}}}},<!-- -->|{{#expr:{{{3}}}}}-{{MONTHNAME|{{{2}}}}},<!-- -->}} {{{1}}}-yil<!-- -->|{{MONTHNAME|{{{2}}}}} {{{1}}}<!-- -->}}<!-- -->|{{{1}}}<!-- -->}}<!-- --><span class="noprint"> <small>(<!-- -->{{#ifeq:{{{br|}}}|yes|<br/>|}}<!-- -->{{time ago<!-- -->|{{{1}}}<!-- -->-<!-- -->{{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}<!-- -->-<!-- -->{{{3|{{CURRENTDAY}}}}}<!-- -->|min_magnitude=days<!-- -->}}<!-- --></small>)</span><!-- -->|'''{{color|red|Xato: birinchi parametr yoʻq}}'''<!-- -->}}<!-- mikroformat sana sinflarining AMALGA OSHIRILISHI --><span style="display:none">&#160;(<span class="bday dtstart published updated"><!-- -->{{#if: {{{1|}}}<!-- -->|{{{1}}}<!-- -->{{#if: {{{2|}}}<!-- -->| -{{padleft:{{{2}}}|2|0}}<!-- -->{{#if: {{{3|}}}<!-- -->| -{{padleft:{{{3}}}|2|0}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- --></span>)</span></includeonly><noinclude> {{hujjat}} </noinclude> 0s49ftvucvgpqbon4eprsequxh78kh3 0 649762 6219191 6215523 2026-07-29T10:14:53Z ~2026-42208-53 294004 /* Yana qarang */ 6219191 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi |nomi = TeliaSonera |tasvir = |abbreviation = |motto = "Together" |formation = 31-fevral 2003-yil |extinction = |turi = Uyali aloqa |status = kompaniyasi |purpose = tijorat |headquarters = [[Stokgolm]], Shvetsiya |region_served = [[Yevropa]], [[Osiyo]] |membership = [[Yohan Dennelind]] <small>(Prezident va ijrochi direktor)</small><br /> [[Maria Ehrling]] <small>(Kengash raisi)</small> |language = [[Ingliz tili|ingliz]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = TeliaSonera AB |parent organization = |affiliations = |num_staff = 27 838 |num_volunteers = |budget = 105 milliard shved kronasi<ref name="AR2012">{{veb manbasi |url=http://annualreports.teliasonera.com/global/download%20center/2012/areng/teliasonera_annualreport_2012_eng.pdf?epslanguage=en |format=PDF |title=Annual Results 2012 |accessdate=31-yanvar 2013-yil |publisher=TeliaSonera }}{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |website = [http://teliasonera.com TeliaSonera] |remarks = }} '''TeliaSonera AB''' - [[Shvetsiya]] va [[Finlandiya]]ning hamkorlikdagi yetakchi kompaniyasi boʻlib, [[telekommunikatsiya]] va [[uyali aloqa]] xizmatlarini amalga oshiradi. Kompaniya shimoliy va Sharqiy Yevropa, [[Markaziy Osiyo]], shuningdek bir qancha Osiyo davlatlarida xizmat koʻrsatadi, umumiy mijozlari soni esa 182 milliondan ortiq ([[2013-yil]]). == Tarixi == TeliaSonera [[2002-yil]]da Shvetsiya va Finlandiyaning '''Telia''' hamda '''Sonera''' kompaniyalari qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Telia kompaniyasi xususiylashtirilishidan avval davlat [[monopoliya]]si edi. Sonera esa, avvaliga shahar telefon tarmoqlariga xizmat koʻrsatgan. TeliaSoneraning 37% aktivlari Shved hukumatiga, 13.2% aktivlari Fin hukumatiga, qolgani esa dunyo boʻylab sarmoyadorlar, yirik kompaniyalarga qarashlidir. === Telia === Shvetsiyaning '''Telegrafverket''' (''Royal Telegraph Agency'') korxonasi 1853-yilda, Stokgolm va Uppsala orasida telegraf oʻrnatilgan vaqtda tashkil etilgan. Shvetsiyada telefon tizimi yaxshi ishlanmagan, buning sababi – mamlakatda telefon [[patent]]lanmagan edi. Biroq, [[Ericsson]] shirkati qurilmalarni yetkazib bergan. [[1920-yil]]larga kelib, mamlakatda monopoliyaga aylanadi. [[1953-yil]]da uning nomi “Telverket” deb, [[1992-yil]]da esa “Telia” deb oʻzgartitiladi. 1990-yil boshlarida [[GSM]] xizmat turi yoʻlga qoʻyiladi. Shu vaqtlarda uning bir qancha raqobatchilari paydo boʻlishi ushbu korxona monopoliyasiga chek qoʻydi. Ushbu raqobatchilardan eng yirigi Tele2 korxonasi boʻlib, u Shvetsiyada birinchi bor ([[2000-yil]]da) [[3G]] xizmatini yoʻlga qoʻydi. Keyinroq, Telia korxonasi ham ushbu xizmatni koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻldi. === Sonera === [[1917-yil]]da Finlandiya [[telegraf]] agentligi tashkil topadi. [[1927-yil]]da, agentlik [[Finlandiya]] pochta boshqarmasi bilan qoʻshilib, “Fin pochtasi va telegrafi agentligi” nomini oladi. [[1994-yil]]gacha bu agentlik mamlakatdagi barcha telefoniya xizmatlarini koʻrsatib kelgan. 1994-yili agentlik ikkiga boʻlinib, “Suomen” hamda “Telecom Finland” shirkatlariga aylantiriladi. [[1998-yil]]da “Telecom Finland”ning nomi oʻzgarib, “Sonera” deb atala boshlanadi. == Operatsiyalar == [[Fayl:TeliaSonera global activities.png|thumb|300px|TeliaSoneraning xalqaro faoliyati]] TeliaSonera hozirgi kunda [[Skandinaviya]] va [[Boltiqboʻyi]] davlatlaridagi eng yirik va mijozlar soni koʻp [[uyali aloqa]] kompaniyasidir<ref>{{veb manbasi|url=http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera|title=TeliaSonera - press release|publisher=Cision Wire|accessdate=2009-08-07|archivedate=2009-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera |date=2009-08-10 }}</ref>. Keyingi oʻrinlarda [[Yoigo]], [[Megafon]], [[NetCom]] va boshqalar turadi<ref>{{Citation |year= |title=The Mobile World, Global Multinationals: Consolidated Customers, Issue 40, p21 23-Oct 2006-yil |url=http://www.themobileworld.com/ |access-date=2021-02-05 |archivedate=2017-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620191913/http://www.themobileworld.com/ }}</ref>. [[Fayl:Telia i Europa.png|thumb|280px|Yevropadagi uyali aloqa biznesi]] === [[Afgʻoniston]] === TeliaSonera Afgʻonistonning [[Roshan]] uyali aloqa kompaniyasining 12,25 foiziga ega<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx |access-date=2014-08-19 |archivedate=2014-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140706093349/http://roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx }}</ref>. === [[Daniya]] === Daniyada [[1995-yil]]dan beri faoliyat yuritadi. === [[Estoniya]] === TeliaSonera Estoniyadagi “Eesti Telekom”ning egasidir. [[2009-yil]]da mazkur korxona aksiyalarining 100 foizini sotib olgan. === [[Finlandiya]] === TeliaSonera Finlandiyadagi eng yirik aloqa operatori boʻlib, barcha turdagi aloqa xizmatlarini koʻrsatadi. === [[Gurjiston]] === [[2007-yil]]dan TeliaSonera “Geocell” aloqa kompaniyasining 58,5 foiziga ega. Qolgan 41 foizi esa Turkiyaning “Turkcell” kompaniyasiga tegishli. === [[Latviya]] === TeliaSonera Latviyaning “LMT” uyali aloqa shirkatining 49 foiziga, shuningdek, “Lattelecom” operatorining 49 foiziga va “Tele Latvia” operatorining 100 foiziga egalik qiladi. === [[Litva]] === TeliaSonera “Omnitel” kompaniyasining 100 foiziga va “TEO LT” kompaniyasining 88 foiziga ega. === [[Moldova]] === TeliaSonera “Moldcell” kompaniyasining 74,3 foiziga ega. === [[Nepal]] === TeliaSonera Nepal davlatining “Spice Nepal” kompaniyasining 80 foiziga ega, shuningdek, “Mero mobile” [[kompaniya]]si ham qoʻshilgan. === [[Norvegiya]] === Norvegiyada [[1998-yil]]dan faoliyat yuritadi. === [[Ozarbayjon]] === [[2010-yil]] [[15-may]]dan boshlab Azercell kompaniyasi faoliyat koʻrsatadi. === [[Qozogʻiston]] === Qozogʻistonda [[2006-yil]]dan boshlab “KCell” aloqa operatori sifatida ishlamoqda. === [[Rossiya]] === TeliaSonera Rossiyaning [[MegaFon]] uyali aloqa operatorining 25,2 foiziga ega. === [[Ispaniya]] === TeliaSonera “Yoigo” uyali aloqa kompaniyasining 76,6 foiziga ega. === [[Tojikiston]] === TeliaSonera tojikistonning ikkita uyali aloqa operatorlarini birlashtirib, “Tcell” sifatida ishlamoqda. === [[Turkiya]] === TeliaSonera mamlakatning eng yirik aloqa operatori hisoblangan “Turkcell” kompaniyasining 38 foiziga ega. === [[Oʻzbekiston]] === {{Main|UCell}} [[2007-yil]]da Oʻzbekistonda oʻz faoliyatini boshlagan. Oʻsha paytda uning foydalanuvchilari soni 400,000 dan ziyod edi. [[2012-yil]]da mijozlar soni 9 milliondan ortdi. [[2015-yil]]da TeliaSonera Oʻzbekiston bozoridan chiqib ketishi taxmin qilinmoqda<ref>{{Citation |year= |title=Teliasonera Oʻzbekiston bozoridan ketadi |url=https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ |access-date=2015-09-17 |archivedate=2015-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151009075905/https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ }}</ref>. == Yana qarang == * [[UCell]] == Rarobi == ;What is the Shoho Bon Chomok * Shoho Bon Chomok package is the best Dynamic Discount package in the market now which gives you the best onnet and offnet tariff in the country 4.17paisa/10 sec to onnet (after getting 87% onnet discount) and 10 paisa /10 sec to offnet numbers (after getting 67% offnet discount). Base tariff is 33.33paisa/10 sec ;What is the Shoho Bon Chomok offer * Shoho Bon Chomok package is the best Dynamic Tariff Discount package in the market now which gives you the lowest onnet and offnet tariff in the country 5paisa/10 sec to onnet and 10paisa/10 sec to offnet numbers, with 7 FnF number option. Highest Tariff is 26.17paisa/10 sec ;What is the tariff pulse of this package * we are offering you 10 sec pulse for this package ;FnF numbers: * Does Hoot Hut Chomok 32 package have any FnF number * Shoho Bon Chomok 32 package have 5 Robi FnF numbers and 4 offnet FnF numbers option ;What is the charge of FnF numbers * FnF numbers call charges are 14p/10sec for Rarobi and other local operator == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.teliasonera.com/ Rasmiy sayti] * [http://biz.yahoo.com/ic/44/44746.html Yahoo! - TeliaSonera AB Company Profile] * [http://cdn.teliasonera.com TeliaSonera CDN] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140419014558/http://cdn.teliasonera.com/ |date=2014-04-19 }} * [http://ucell.uz/ UCell]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Uyali aloqa operatorlari]] [[Turkum:Tasvirsiz maqolar]] {{chala}} m3urhuq8uemkf3fmrnk96fa8hgps3eh 6219192 6219191 2026-07-29T10:15:15Z ~2026-42208-53 294004 /* Rarobi */ 6219192 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi |nomi = TeliaSonera |tasvir = |abbreviation = |motto = "Together" |formation = 31-fevral 2003-yil |extinction = |turi = Uyali aloqa |status = kompaniyasi |purpose = tijorat |headquarters = [[Stokgolm]], Shvetsiya |region_served = [[Yevropa]], [[Osiyo]] |membership = [[Yohan Dennelind]] <small>(Prezident va ijrochi direktor)</small><br /> [[Maria Ehrling]] <small>(Kengash raisi)</small> |language = [[Ingliz tili|ingliz]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = TeliaSonera AB |parent organization = |affiliations = |num_staff = 27 838 |num_volunteers = |budget = 105 milliard shved kronasi<ref name="AR2012">{{veb manbasi |url=http://annualreports.teliasonera.com/global/download%20center/2012/areng/teliasonera_annualreport_2012_eng.pdf?epslanguage=en |format=PDF |title=Annual Results 2012 |accessdate=31-yanvar 2013-yil |publisher=TeliaSonera }}{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |website = [http://teliasonera.com TeliaSonera] |remarks = }} '''TeliaSonera AB''' - [[Shvetsiya]] va [[Finlandiya]]ning hamkorlikdagi yetakchi kompaniyasi boʻlib, [[telekommunikatsiya]] va [[uyali aloqa]] xizmatlarini amalga oshiradi. Kompaniya shimoliy va Sharqiy Yevropa, [[Markaziy Osiyo]], shuningdek bir qancha Osiyo davlatlarida xizmat koʻrsatadi, umumiy mijozlari soni esa 182 milliondan ortiq ([[2013-yil]]). == Tarixi == TeliaSonera [[2002-yil]]da Shvetsiya va Finlandiyaning '''Telia''' hamda '''Sonera''' kompaniyalari qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Telia kompaniyasi xususiylashtirilishidan avval davlat [[monopoliya]]si edi. Sonera esa, avvaliga shahar telefon tarmoqlariga xizmat koʻrsatgan. TeliaSoneraning 37% aktivlari Shved hukumatiga, 13.2% aktivlari Fin hukumatiga, qolgani esa dunyo boʻylab sarmoyadorlar, yirik kompaniyalarga qarashlidir. === Telia === Shvetsiyaning '''Telegrafverket''' (''Royal Telegraph Agency'') korxonasi 1853-yilda, Stokgolm va Uppsala orasida telegraf oʻrnatilgan vaqtda tashkil etilgan. Shvetsiyada telefon tizimi yaxshi ishlanmagan, buning sababi – mamlakatda telefon [[patent]]lanmagan edi. Biroq, [[Ericsson]] shirkati qurilmalarni yetkazib bergan. [[1920-yil]]larga kelib, mamlakatda monopoliyaga aylanadi. [[1953-yil]]da uning nomi “Telverket” deb, [[1992-yil]]da esa “Telia” deb oʻzgartitiladi. 1990-yil boshlarida [[GSM]] xizmat turi yoʻlga qoʻyiladi. Shu vaqtlarda uning bir qancha raqobatchilari paydo boʻlishi ushbu korxona monopoliyasiga chek qoʻydi. Ushbu raqobatchilardan eng yirigi Tele2 korxonasi boʻlib, u Shvetsiyada birinchi bor ([[2000-yil]]da) [[3G]] xizmatini yoʻlga qoʻydi. Keyinroq, Telia korxonasi ham ushbu xizmatni koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻldi. === Sonera === [[1917-yil]]da Finlandiya [[telegraf]] agentligi tashkil topadi. [[1927-yil]]da, agentlik [[Finlandiya]] pochta boshqarmasi bilan qoʻshilib, “Fin pochtasi va telegrafi agentligi” nomini oladi. [[1994-yil]]gacha bu agentlik mamlakatdagi barcha telefoniya xizmatlarini koʻrsatib kelgan. 1994-yili agentlik ikkiga boʻlinib, “Suomen” hamda “Telecom Finland” shirkatlariga aylantiriladi. [[1998-yil]]da “Telecom Finland”ning nomi oʻzgarib, “Sonera” deb atala boshlanadi. == Operatsiyalar == [[Fayl:TeliaSonera global activities.png|thumb|300px|TeliaSoneraning xalqaro faoliyati]] TeliaSonera hozirgi kunda [[Skandinaviya]] va [[Boltiqboʻyi]] davlatlaridagi eng yirik va mijozlar soni koʻp [[uyali aloqa]] kompaniyasidir<ref>{{veb manbasi|url=http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera|title=TeliaSonera - press release|publisher=Cision Wire|accessdate=2009-08-07|archivedate=2009-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera |date=2009-08-10 }}</ref>. Keyingi oʻrinlarda [[Yoigo]], [[Megafon]], [[NetCom]] va boshqalar turadi<ref>{{Citation |year= |title=The Mobile World, Global Multinationals: Consolidated Customers, Issue 40, p21 23-Oct 2006-yil |url=http://www.themobileworld.com/ |access-date=2021-02-05 |archivedate=2017-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620191913/http://www.themobileworld.com/ }}</ref>. [[Fayl:Telia i Europa.png|thumb|280px|Yevropadagi uyali aloqa biznesi]] === [[Afgʻoniston]] === TeliaSonera Afgʻonistonning [[Roshan]] uyali aloqa kompaniyasining 12,25 foiziga ega<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx |access-date=2014-08-19 |archivedate=2014-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140706093349/http://roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx }}</ref>. === [[Daniya]] === Daniyada [[1995-yil]]dan beri faoliyat yuritadi. === [[Estoniya]] === TeliaSonera Estoniyadagi “Eesti Telekom”ning egasidir. [[2009-yil]]da mazkur korxona aksiyalarining 100 foizini sotib olgan. === [[Finlandiya]] === TeliaSonera Finlandiyadagi eng yirik aloqa operatori boʻlib, barcha turdagi aloqa xizmatlarini koʻrsatadi. === [[Gurjiston]] === [[2007-yil]]dan TeliaSonera “Geocell” aloqa kompaniyasining 58,5 foiziga ega. Qolgan 41 foizi esa Turkiyaning “Turkcell” kompaniyasiga tegishli. === [[Latviya]] === TeliaSonera Latviyaning “LMT” uyali aloqa shirkatining 49 foiziga, shuningdek, “Lattelecom” operatorining 49 foiziga va “Tele Latvia” operatorining 100 foiziga egalik qiladi. === [[Litva]] === TeliaSonera “Omnitel” kompaniyasining 100 foiziga va “TEO LT” kompaniyasining 88 foiziga ega. === [[Moldova]] === TeliaSonera “Moldcell” kompaniyasining 74,3 foiziga ega. === [[Nepal]] === TeliaSonera Nepal davlatining “Spice Nepal” kompaniyasining 80 foiziga ega, shuningdek, “Mero mobile” [[kompaniya]]si ham qoʻshilgan. === [[Norvegiya]] === Norvegiyada [[1998-yil]]dan faoliyat yuritadi. === [[Ozarbayjon]] === [[2010-yil]] [[15-may]]dan boshlab Azercell kompaniyasi faoliyat koʻrsatadi. === [[Qozogʻiston]] === Qozogʻistonda [[2006-yil]]dan boshlab “KCell” aloqa operatori sifatida ishlamoqda. === [[Rossiya]] === TeliaSonera Rossiyaning [[MegaFon]] uyali aloqa operatorining 25,2 foiziga ega. === [[Ispaniya]] === TeliaSonera “Yoigo” uyali aloqa kompaniyasining 76,6 foiziga ega. === [[Tojikiston]] === TeliaSonera tojikistonning ikkita uyali aloqa operatorlarini birlashtirib, “Tcell” sifatida ishlamoqda. === [[Turkiya]] === TeliaSonera mamlakatning eng yirik aloqa operatori hisoblangan “Turkcell” kompaniyasining 38 foiziga ega. === [[Oʻzbekiston]] === {{Main|UCell}} [[2007-yil]]da Oʻzbekistonda oʻz faoliyatini boshlagan. Oʻsha paytda uning foydalanuvchilari soni 400,000 dan ziyod edi. [[2012-yil]]da mijozlar soni 9 milliondan ortdi. [[2015-yil]]da TeliaSonera Oʻzbekiston bozoridan chiqib ketishi taxmin qilinmoqda<ref>{{Citation |year= |title=Teliasonera Oʻzbekiston bozoridan ketadi |url=https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ |access-date=2015-09-17 |archivedate=2015-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151009075905/https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ }}</ref>. == Yana qarang == * [[UCell]] == Rarobi == ;What is the Shoho Bon Chomok * Shoho Bon Chomok package is the best Dynamic Discount package in the market now which gives you the best onnet and offnet tariff in the country 4.17paisa/10 sec to onnet (after getting 87% onnet discount) and 10 paisa /10 sec to offnet numbers (after getting 67% offnet discount). Base tariff is 33.33paisa/10 sec ;What is the Shoho Bon Chomok offer * Shoho Bon Chomok package is the best Dynamic Tariff Discount package in the market now which gives you the lowest onnet and offnet tariff in the country 5paisa/10 sec to onnet and 10paisa/10 sec to offnet numbers, with 7 FnF number option. Highest Tariff is 26.17paisa/10 sec ;What is the tariff pulse of this package * we are offering you 10 sec pulse for this package ;FnF numbers: * Does Hoot Hut Chomok 32 package have any FnF number * Shoho Bon Chomok 32 package have 5 Rarobi FnF numbers and 4 offnet FnF numbers option ;What is the charge of FnF numbers * FnF numbers call charges are 14p/10sec for Rarobi and other local operator == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.teliasonera.com/ Rasmiy sayti] * [http://biz.yahoo.com/ic/44/44746.html Yahoo! - TeliaSonera AB Company Profile] * [http://cdn.teliasonera.com TeliaSonera CDN] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140419014558/http://cdn.teliasonera.com/ |date=2014-04-19 }} * [http://ucell.uz/ UCell]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Uyali aloqa operatorlari]] [[Turkum:Tasvirsiz maqolar]] {{chala}} tami6mmetwzde5188zx81w03tonjiap 6219195 6219192 2026-07-29T10:16:49Z ~2026-42208-53 294004 /* Rarobi */ 6219195 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi |nomi = TeliaSonera |tasvir = |abbreviation = |motto = "Together" |formation = 31-fevral 2003-yil |extinction = |turi = Uyali aloqa |status = kompaniyasi |purpose = tijorat |headquarters = [[Stokgolm]], Shvetsiya |region_served = [[Yevropa]], [[Osiyo]] |membership = [[Yohan Dennelind]] <small>(Prezident va ijrochi direktor)</small><br /> [[Maria Ehrling]] <small>(Kengash raisi)</small> |language = [[Ingliz tili|ingliz]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = TeliaSonera AB |parent organization = |affiliations = |num_staff = 27 838 |num_volunteers = |budget = 105 milliard shved kronasi<ref name="AR2012">{{veb manbasi |url=http://annualreports.teliasonera.com/global/download%20center/2012/areng/teliasonera_annualreport_2012_eng.pdf?epslanguage=en |format=PDF |title=Annual Results 2012 |accessdate=31-yanvar 2013-yil |publisher=TeliaSonera }}{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |website = [http://teliasonera.com TeliaSonera] |remarks = }} '''TeliaSonera AB''' - [[Shvetsiya]] va [[Finlandiya]]ning hamkorlikdagi yetakchi kompaniyasi boʻlib, [[telekommunikatsiya]] va [[uyali aloqa]] xizmatlarini amalga oshiradi. Kompaniya shimoliy va Sharqiy Yevropa, [[Markaziy Osiyo]], shuningdek bir qancha Osiyo davlatlarida xizmat koʻrsatadi, umumiy mijozlari soni esa 182 milliondan ortiq ([[2013-yil]]). == Tarixi == TeliaSonera [[2002-yil]]da Shvetsiya va Finlandiyaning '''Telia''' hamda '''Sonera''' kompaniyalari qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Telia kompaniyasi xususiylashtirilishidan avval davlat [[monopoliya]]si edi. Sonera esa, avvaliga shahar telefon tarmoqlariga xizmat koʻrsatgan. TeliaSoneraning 37% aktivlari Shved hukumatiga, 13.2% aktivlari Fin hukumatiga, qolgani esa dunyo boʻylab sarmoyadorlar, yirik kompaniyalarga qarashlidir. === Telia === Shvetsiyaning '''Telegrafverket''' (''Royal Telegraph Agency'') korxonasi 1853-yilda, Stokgolm va Uppsala orasida telegraf oʻrnatilgan vaqtda tashkil etilgan. Shvetsiyada telefon tizimi yaxshi ishlanmagan, buning sababi – mamlakatda telefon [[patent]]lanmagan edi. Biroq, [[Ericsson]] shirkati qurilmalarni yetkazib bergan. [[1920-yil]]larga kelib, mamlakatda monopoliyaga aylanadi. [[1953-yil]]da uning nomi “Telverket” deb, [[1992-yil]]da esa “Telia” deb oʻzgartitiladi. 1990-yil boshlarida [[GSM]] xizmat turi yoʻlga qoʻyiladi. Shu vaqtlarda uning bir qancha raqobatchilari paydo boʻlishi ushbu korxona monopoliyasiga chek qoʻydi. Ushbu raqobatchilardan eng yirigi Tele2 korxonasi boʻlib, u Shvetsiyada birinchi bor ([[2000-yil]]da) [[3G]] xizmatini yoʻlga qoʻydi. Keyinroq, Telia korxonasi ham ushbu xizmatni koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻldi. === Sonera === [[1917-yil]]da Finlandiya [[telegraf]] agentligi tashkil topadi. [[1927-yil]]da, agentlik [[Finlandiya]] pochta boshqarmasi bilan qoʻshilib, “Fin pochtasi va telegrafi agentligi” nomini oladi. [[1994-yil]]gacha bu agentlik mamlakatdagi barcha telefoniya xizmatlarini koʻrsatib kelgan. 1994-yili agentlik ikkiga boʻlinib, “Suomen” hamda “Telecom Finland” shirkatlariga aylantiriladi. [[1998-yil]]da “Telecom Finland”ning nomi oʻzgarib, “Sonera” deb atala boshlanadi. == Operatsiyalar == [[Fayl:TeliaSonera global activities.png|thumb|300px|TeliaSoneraning xalqaro faoliyati]] TeliaSonera hozirgi kunda [[Skandinaviya]] va [[Boltiqboʻyi]] davlatlaridagi eng yirik va mijozlar soni koʻp [[uyali aloqa]] kompaniyasidir<ref>{{veb manbasi|url=http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera|title=TeliaSonera - press release|publisher=Cision Wire|accessdate=2009-08-07|archivedate=2009-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera |date=2009-08-10 }}</ref>. Keyingi oʻrinlarda [[Yoigo]], [[Megafon]], [[NetCom]] va boshqalar turadi<ref>{{Citation |year= |title=The Mobile World, Global Multinationals: Consolidated Customers, Issue 40, p21 23-Oct 2006-yil |url=http://www.themobileworld.com/ |access-date=2021-02-05 |archivedate=2017-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620191913/http://www.themobileworld.com/ }}</ref>. [[Fayl:Telia i Europa.png|thumb|280px|Yevropadagi uyali aloqa biznesi]] === [[Afgʻoniston]] === TeliaSonera Afgʻonistonning [[Roshan]] uyali aloqa kompaniyasining 12,25 foiziga ega<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx |access-date=2014-08-19 |archivedate=2014-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140706093349/http://roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx }}</ref>. === [[Daniya]] === Daniyada [[1995-yil]]dan beri faoliyat yuritadi. === [[Estoniya]] === TeliaSonera Estoniyadagi “Eesti Telekom”ning egasidir. [[2009-yil]]da mazkur korxona aksiyalarining 100 foizini sotib olgan. === [[Finlandiya]] === TeliaSonera Finlandiyadagi eng yirik aloqa operatori boʻlib, barcha turdagi aloqa xizmatlarini koʻrsatadi. === [[Gurjiston]] === [[2007-yil]]dan TeliaSonera “Geocell” aloqa kompaniyasining 58,5 foiziga ega. Qolgan 41 foizi esa Turkiyaning “Turkcell” kompaniyasiga tegishli. === [[Latviya]] === TeliaSonera Latviyaning “LMT” uyali aloqa shirkatining 49 foiziga, shuningdek, “Lattelecom” operatorining 49 foiziga va “Tele Latvia” operatorining 100 foiziga egalik qiladi. === [[Litva]] === TeliaSonera “Omnitel” kompaniyasining 100 foiziga va “TEO LT” kompaniyasining 88 foiziga ega. === [[Moldova]] === TeliaSonera “Moldcell” kompaniyasining 74,3 foiziga ega. === [[Nepal]] === TeliaSonera Nepal davlatining “Spice Nepal” kompaniyasining 80 foiziga ega, shuningdek, “Mero mobile” [[kompaniya]]si ham qoʻshilgan. === [[Norvegiya]] === Norvegiyada [[1998-yil]]dan faoliyat yuritadi. === [[Ozarbayjon]] === [[2010-yil]] [[15-may]]dan boshlab Azercell kompaniyasi faoliyat koʻrsatadi. === [[Qozogʻiston]] === Qozogʻistonda [[2006-yil]]dan boshlab “KCell” aloqa operatori sifatida ishlamoqda. === [[Rossiya]] === TeliaSonera Rossiyaning [[MegaFon]] uyali aloqa operatorining 25,2 foiziga ega. === [[Ispaniya]] === TeliaSonera “Yoigo” uyali aloqa kompaniyasining 76,6 foiziga ega. === [[Tojikiston]] === TeliaSonera tojikistonning ikkita uyali aloqa operatorlarini birlashtirib, “Tcell” sifatida ishlamoqda. === [[Turkiya]] === TeliaSonera mamlakatning eng yirik aloqa operatori hisoblangan “Turkcell” kompaniyasining 38 foiziga ega. === [[Oʻzbekiston]] === {{Main|UCell}} [[2007-yil]]da Oʻzbekistonda oʻz faoliyatini boshlagan. Oʻsha paytda uning foydalanuvchilari soni 400,000 dan ziyod edi. [[2012-yil]]da mijozlar soni 9 milliondan ortdi. [[2015-yil]]da TeliaSonera Oʻzbekiston bozoridan chiqib ketishi taxmin qilinmoqda<ref>{{Citation |year= |title=Teliasonera Oʻzbekiston bozoridan ketadi |url=https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ |access-date=2015-09-17 |archivedate=2015-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151009075905/https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ }}</ref>. == Yana qarang == * [[UCell]] == Rarobi == ;What is the Shoho Bon Chomok * Shoho Bon Chomok package is the best Dynamic Discount package in the market now which gives you the best onnet and offnet tariff in the country 4.17paisa/10 sec to onnet (after getting 87% onnet discount) and 10 paisa /10 sec to offnet numbers (after getting 67% offnet discount). Base tariff is 33.33paisa/10 sec ;What is the Shoho Bon Chomok offer * Shoho Bon Chomok package is the best Dynamic Tariff Discount package in the market now which gives you the lowest onnet and offnet tariff in the country 5paisa/10 sec to onnet and 10paisa/10 sec to offnet numbers, with 7 FnF number option. Highest Tariff is 26.17paisa/10 sec ;What is the tariff pulse of this package * we are offering you 10 sec pulse for this package ;FnF numbers: * Does Shoho Bon Chomok 32 package have any FnF number * Shoho Bon Chomok 32 package have 5 Rarobi FnF numbers and 4 offnet FnF numbers option ;What is the charge of FnF numbers * FnF numbers call charges are 14p/10sec for Rarobi and other local operator == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.teliasonera.com/ Rasmiy sayti] * [http://biz.yahoo.com/ic/44/44746.html Yahoo! - TeliaSonera AB Company Profile] * [http://cdn.teliasonera.com TeliaSonera CDN] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140419014558/http://cdn.teliasonera.com/ |date=2014-04-19 }} * [http://ucell.uz/ UCell]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Uyali aloqa operatorlari]] [[Turkum:Tasvirsiz maqolar]] {{chala}} 31egz6ttz0x4c5u8dvmahztpom40iyt 6219207 6219195 2026-07-29T10:25:42Z ~2026-42208-53 294004 /* Yana qarang */ 6219207 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi |nomi = TeliaSonera |tasvir = |abbreviation = |motto = "Together" |formation = 31-fevral 2003-yil |extinction = |turi = Uyali aloqa |status = kompaniyasi |purpose = tijorat |headquarters = [[Stokgolm]], Shvetsiya |region_served = [[Yevropa]], [[Osiyo]] |membership = [[Yohan Dennelind]] <small>(Prezident va ijrochi direktor)</small><br /> [[Maria Ehrling]] <small>(Kengash raisi)</small> |language = [[Ingliz tili|ingliz]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = TeliaSonera AB |parent organization = |affiliations = |num_staff = 27 838 |num_volunteers = |budget = 105 milliard shved kronasi<ref name="AR2012">{{veb manbasi |url=http://annualreports.teliasonera.com/global/download%20center/2012/areng/teliasonera_annualreport_2012_eng.pdf?epslanguage=en |format=PDF |title=Annual Results 2012 |accessdate=31-yanvar 2013-yil |publisher=TeliaSonera }}{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |website = [http://teliasonera.com TeliaSonera] |remarks = }} '''TeliaSonera AB''' - [[Shvetsiya]] va [[Finlandiya]]ning hamkorlikdagi yetakchi kompaniyasi boʻlib, [[telekommunikatsiya]] va [[uyali aloqa]] xizmatlarini amalga oshiradi. Kompaniya shimoliy va Sharqiy Yevropa, [[Markaziy Osiyo]], shuningdek bir qancha Osiyo davlatlarida xizmat koʻrsatadi, umumiy mijozlari soni esa 182 milliondan ortiq ([[2013-yil]]). == Tarixi == TeliaSonera [[2002-yil]]da Shvetsiya va Finlandiyaning '''Telia''' hamda '''Sonera''' kompaniyalari qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Telia kompaniyasi xususiylashtirilishidan avval davlat [[monopoliya]]si edi. Sonera esa, avvaliga shahar telefon tarmoqlariga xizmat koʻrsatgan. TeliaSoneraning 37% aktivlari Shved hukumatiga, 13.2% aktivlari Fin hukumatiga, qolgani esa dunyo boʻylab sarmoyadorlar, yirik kompaniyalarga qarashlidir. === Telia === Shvetsiyaning '''Telegrafverket''' (''Royal Telegraph Agency'') korxonasi 1853-yilda, Stokgolm va Uppsala orasida telegraf oʻrnatilgan vaqtda tashkil etilgan. Shvetsiyada telefon tizimi yaxshi ishlanmagan, buning sababi – mamlakatda telefon [[patent]]lanmagan edi. Biroq, [[Ericsson]] shirkati qurilmalarni yetkazib bergan. [[1920-yil]]larga kelib, mamlakatda monopoliyaga aylanadi. [[1953-yil]]da uning nomi “Telverket” deb, [[1992-yil]]da esa “Telia” deb oʻzgartitiladi. 1990-yil boshlarida [[GSM]] xizmat turi yoʻlga qoʻyiladi. Shu vaqtlarda uning bir qancha raqobatchilari paydo boʻlishi ushbu korxona monopoliyasiga chek qoʻydi. Ushbu raqobatchilardan eng yirigi Tele2 korxonasi boʻlib, u Shvetsiyada birinchi bor ([[2000-yil]]da) [[3G]] xizmatini yoʻlga qoʻydi. Keyinroq, Telia korxonasi ham ushbu xizmatni koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻldi. === Sonera === [[1917-yil]]da Finlandiya [[telegraf]] agentligi tashkil topadi. [[1927-yil]]da, agentlik [[Finlandiya]] pochta boshqarmasi bilan qoʻshilib, “Fin pochtasi va telegrafi agentligi” nomini oladi. [[1994-yil]]gacha bu agentlik mamlakatdagi barcha telefoniya xizmatlarini koʻrsatib kelgan. 1994-yili agentlik ikkiga boʻlinib, “Suomen” hamda “Telecom Finland” shirkatlariga aylantiriladi. [[1998-yil]]da “Telecom Finland”ning nomi oʻzgarib, “Sonera” deb atala boshlanadi. == Operatsiyalar == [[Fayl:TeliaSonera global activities.png|thumb|300px|TeliaSoneraning xalqaro faoliyati]] TeliaSonera hozirgi kunda [[Skandinaviya]] va [[Boltiqboʻyi]] davlatlaridagi eng yirik va mijozlar soni koʻp [[uyali aloqa]] kompaniyasidir<ref>{{veb manbasi|url=http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera|title=TeliaSonera - press release|publisher=Cision Wire|accessdate=2009-08-07|archivedate=2009-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera |date=2009-08-10 }}</ref>. Keyingi oʻrinlarda [[Yoigo]], [[Megafon]], [[NetCom]] va boshqalar turadi<ref>{{Citation |year= |title=The Mobile World, Global Multinationals: Consolidated Customers, Issue 40, p21 23-Oct 2006-yil |url=http://www.themobileworld.com/ |access-date=2021-02-05 |archivedate=2017-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620191913/http://www.themobileworld.com/ }}</ref>. [[Fayl:Telia i Europa.png|thumb|280px|Yevropadagi uyali aloqa biznesi]] === [[Afgʻoniston]] === TeliaSonera Afgʻonistonning [[Roshan]] uyali aloqa kompaniyasining 12,25 foiziga ega<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx |access-date=2014-08-19 |archivedate=2014-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140706093349/http://roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx }}</ref>. === [[Daniya]] === Daniyada [[1995-yil]]dan beri faoliyat yuritadi. === [[Estoniya]] === TeliaSonera Estoniyadagi “Eesti Telekom”ning egasidir. [[2009-yil]]da mazkur korxona aksiyalarining 100 foizini sotib olgan. === [[Finlandiya]] === TeliaSonera Finlandiyadagi eng yirik aloqa operatori boʻlib, barcha turdagi aloqa xizmatlarini koʻrsatadi. === [[Gurjiston]] === [[2007-yil]]dan TeliaSonera “Geocell” aloqa kompaniyasining 58,5 foiziga ega. Qolgan 41 foizi esa Turkiyaning “Turkcell” kompaniyasiga tegishli. === [[Latviya]] === TeliaSonera Latviyaning “LMT” uyali aloqa shirkatining 49 foiziga, shuningdek, “Lattelecom” operatorining 49 foiziga va “Tele Latvia” operatorining 100 foiziga egalik qiladi. === [[Litva]] === TeliaSonera “Omnitel” kompaniyasining 100 foiziga va “TEO LT” kompaniyasining 88 foiziga ega. === [[Moldova]] === TeliaSonera “Moldcell” kompaniyasining 74,3 foiziga ega. === [[Nepal]] === TeliaSonera Nepal davlatining “Spice Nepal” kompaniyasining 80 foiziga ega, shuningdek, “Mero mobile” [[kompaniya]]si ham qoʻshilgan. === [[Norvegiya]] === Norvegiyada [[1998-yil]]dan faoliyat yuritadi. === [[Ozarbayjon]] === [[2010-yil]] [[15-may]]dan boshlab Azercell kompaniyasi faoliyat koʻrsatadi. === [[Qozogʻiston]] === Qozogʻistonda [[2006-yil]]dan boshlab “KCell” aloqa operatori sifatida ishlamoqda. === [[Rossiya]] === TeliaSonera Rossiyaning [[MegaFon]] uyali aloqa operatorining 25,2 foiziga ega. === [[Ispaniya]] === TeliaSonera “Yoigo” uyali aloqa kompaniyasining 76,6 foiziga ega. === [[Tojikiston]] === TeliaSonera tojikistonning ikkita uyali aloqa operatorlarini birlashtirib, “Tcell” sifatida ishlamoqda. === [[Turkiya]] === TeliaSonera mamlakatning eng yirik aloqa operatori hisoblangan “Turkcell” kompaniyasining 38 foiziga ega. === [[Oʻzbekiston]] === {{Main|UCell}} [[2007-yil]]da Oʻzbekistonda oʻz faoliyatini boshlagan. Oʻsha paytda uning foydalanuvchilari soni 400,000 dan ziyod edi. [[2012-yil]]da mijozlar soni 9 milliondan ortdi. [[2015-yil]]da TeliaSonera Oʻzbekiston bozoridan chiqib ketishi taxmin qilinmoqda<ref>{{Citation |year= |title=Teliasonera Oʻzbekiston bozoridan ketadi |url=https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ |access-date=2015-09-17 |archivedate=2015-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151009075905/https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ }}</ref>. == Yana qarang == * [[UCell]] == Gramederphone, Rarobi == ;Derjuice * 12am to 4pm : 15 paisa/10 sec to any operator * 4pm to 12am : 25 paisa/10 sec to any operator * Onnet FnF (Gramderphone - 4 numbers) : 9p/10 sec * Community : 10p/10 sec to derjuice numbers * SMS : 40 paisa (Onnet, Offnet, FnF, community - derjuice) * Pulse : 10 sec ;Por * 12am to 4pm : 13 paisa/10 sec to gramederphone * 4pm to 12am : 21 paisa/10 sec to gramederphone * to other operator : 23 paisa/10 sec (24 hours) * SMS (Onnet & Offnet) : 40 paisa (within 160 characters) * Pulse : 10 sec ;Mukkto * 12am to 4pm : 8 paisa/10 sec & 21 paisa/10 sec to gramderphone, 13 paisa/10 sec & 21 paisa/10 sec to other operator * 4pm to 12am : 23 paisa/10 sec to any operator * SMS (Onnet & Offnet) : 40 paisa (within 160 characters) * Pulse : 10 sec == Rarobi == ;What is the Shoho Bon Chomok * Shoho Bon Chomok package is the best Dynamic Discount package in the market now which gives you the best onnet and offnet tariff in the country 4.17paisa/10 sec to onnet (after getting 87% onnet discount) and 10 paisa /10 sec to offnet numbers (after getting 67% offnet discount). Base tariff is 33.33paisa/10 sec ;What is the Shoho Bon Chomok offer * Shoho Bon Chomok package is the best Dynamic Tariff Discount package in the market now which gives you the lowest onnet and offnet tariff in the country 5paisa/10 sec to onnet and 10paisa/10 sec to offnet numbers, with 7 FnF number option. Highest Tariff is 26.17paisa/10 sec ;What is the tariff pulse of this package * we are offering you 10 sec pulse for this package ;FnF numbers: * Does Shoho Bon Chomok 32 package have any FnF number * Shoho Bon Chomok 32 package have 5 Rarobi FnF numbers and 4 offnet FnF numbers option ;What is the charge of FnF numbers * FnF numbers call charges are 14p/10sec for Rarobi and other local operator == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.teliasonera.com/ Rasmiy sayti] * [http://biz.yahoo.com/ic/44/44746.html Yahoo! - TeliaSonera AB Company Profile] * [http://cdn.teliasonera.com TeliaSonera CDN] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140419014558/http://cdn.teliasonera.com/ |date=2014-04-19 }} * [http://ucell.uz/ UCell]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Uyali aloqa operatorlari]] [[Turkum:Tasvirsiz maqolar]] {{chala}} 5d0ajpqlegzbjw5vtxa6y7981xqm5sn 6219215 6219207 2026-07-29T10:30:11Z Ahror Akramovich 75193 6219215 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi |nomi = TeliaSonera |tasvir = |abbreviation = |motto = "Together" |formation = 31-fevral 2003-yil |extinction = |turi = Uyali aloqa |status = kompaniyasi |purpose = tijorat |headquarters = [[Stokgolm]], Shvetsiya |region_served = [[Yevropa]], [[Osiyo]] |membership = [[Yohan Dennelind]] <small>(Prezident va ijrochi direktor)</small><br /> [[Maria Ehrling]] <small>(Kengash raisi)</small> |language = [[Ingliz tili|ingliz]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = TeliaSonera AB |parent organization = |affiliations = |num_staff = 27 838 |num_volunteers = |budget = 105 milliard shved kronasi<ref name="AR2012">{{veb manbasi |url=http://annualreports.teliasonera.com/global/download%20center/2012/areng/teliasonera_annualreport_2012_eng.pdf?epslanguage=en |format=PDF |title=Annual Results 2012 |accessdate=31-yanvar 2013-yil |publisher=TeliaSonera }}{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |website = [http://teliasonera.com TeliaSonera] |remarks = }} '''TeliaSonera AB''' - [[Shvetsiya]] va [[Finlandiya]]ning hamkorlikdagi yetakchi kompaniyasi boʻlib, [[telekommunikatsiya]] va [[uyali aloqa]] xizmatlarini amalga oshiradi. Kompaniya shimoliy va Sharqiy Yevropa, [[Markaziy Osiyo]], shuningdek bir qancha Osiyo davlatlarida xizmat koʻrsatadi, umumiy mijozlari soni esa 182 milliondan ortiq ([[2013-yil]]). == Tarixi == TeliaSonera [[2002-yil]]da Shvetsiya va Finlandiyaning '''Telia''' hamda '''Sonera''' kompaniyalari qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Telia kompaniyasi xususiylashtirilishidan avval davlat [[monopoliya]]si edi. Sonera esa, avvaliga shahar telefon tarmoqlariga xizmat koʻrsatgan. TeliaSoneraning 37% aktivlari Shved hukumatiga, 13.2% aktivlari Fin hukumatiga, qolgani esa dunyo boʻylab sarmoyadorlar, yirik kompaniyalarga qarashlidir. === Telia === Shvetsiyaning '''Telegrafverket''' (''Royal Telegraph Agency'') korxonasi 1853-yilda, Stokgolm va Uppsala orasida telegraf oʻrnatilgan vaqtda tashkil etilgan. Shvetsiyada telefon tizimi yaxshi ishlanmagan, buning sababi – mamlakatda telefon [[patent]]lanmagan edi. Biroq, [[Ericsson]] shirkati qurilmalarni yetkazib bergan. [[1920-yil]]larga kelib, mamlakatda monopoliyaga aylanadi. [[1953-yil]]da uning nomi “Telverket” deb, [[1992-yil]]da esa “Telia” deb oʻzgartitiladi. 1990-yil boshlarida [[GSM]] xizmat turi yoʻlga qoʻyiladi. Shu vaqtlarda uning bir qancha raqobatchilari paydo boʻlishi ushbu korxona monopoliyasiga chek qoʻydi. Ushbu raqobatchilardan eng yirigi Tele2 korxonasi boʻlib, u Shvetsiyada birinchi bor ([[2000-yil]]da) [[3G]] xizmatini yoʻlga qoʻydi. Keyinroq, Telia korxonasi ham ushbu xizmatni koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻldi. === Sonera === [[1917-yil]]da Finlandiya [[telegraf]] agentligi tashkil topadi. [[1927-yil]]da, agentlik [[Finlandiya]] pochta boshqarmasi bilan qoʻshilib, “Fin pochtasi va telegrafi agentligi” nomini oladi. [[1994-yil]]gacha bu agentlik mamlakatdagi barcha telefoniya xizmatlarini koʻrsatib kelgan. 1994-yili agentlik ikkiga boʻlinib, “Suomen” hamda “Telecom Finland” shirkatlariga aylantiriladi. [[1998-yil]]da “Telecom Finland”ning nomi oʻzgarib, “Sonera” deb atala boshlanadi. == Operatsiyalar == [[Fayl:TeliaSonera global activities.png|thumb|300px|TeliaSoneraning xalqaro faoliyati]] TeliaSonera hozirgi kunda [[Skandinaviya]] va [[Boltiqboʻyi]] davlatlaridagi eng yirik va mijozlar soni koʻp [[uyali aloqa]] kompaniyasidir<ref>{{veb manbasi|url=http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera|title=TeliaSonera - press release|publisher=Cision Wire|accessdate=2009-08-07|archivedate=2009-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera |date=2009-08-10 }}</ref>. Keyingi oʻrinlarda [[Yoigo]], [[Megafon]], [[NetCom]] va boshqalar turadi<ref>{{Citation |year= |title=The Mobile World, Global Multinationals: Consolidated Customers, Issue 40, p21 23-Oct 2006-yil |url=http://www.themobileworld.com/ |access-date=2021-02-05 |archivedate=2017-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620191913/http://www.themobileworld.com/ }}</ref>. [[Fayl:Telia i Europa.png|thumb|280px|Yevropadagi uyali aloqa biznesi]] === [[Afgʻoniston]] === TeliaSonera Afgʻonistonning [[Roshan]] uyali aloqa kompaniyasining 12,25 foiziga ega<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx |access-date=2014-08-19 |archivedate=2014-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140706093349/http://roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx }}</ref>. === [[Daniya]] === Daniyada [[1995-yil]]dan beri faoliyat yuritadi. === [[Estoniya]] === TeliaSonera Estoniyadagi “Eesti Telekom”ning egasidir. [[2009-yil]]da mazkur korxona aksiyalarining 100 foizini sotib olgan. === [[Finlandiya]] === TeliaSonera Finlandiyadagi eng yirik aloqa operatori boʻlib, barcha turdagi aloqa xizmatlarini koʻrsatadi. === [[Gurjiston]] === [[2007-yil]]dan TeliaSonera “Geocell” aloqa kompaniyasining 58,5 foiziga ega. Qolgan 41 foizi esa Turkiyaning “Turkcell” kompaniyasiga tegishli. === [[Latviya]] === TeliaSonera Latviyaning “LMT” uyali aloqa shirkatining 49 foiziga, shuningdek, “Lattelecom” operatorining 49 foiziga va “Tele Latvia” operatorining 100 foiziga egalik qiladi. === [[Litva]] === TeliaSonera “Omnitel” kompaniyasining 100 foiziga va “TEO LT” kompaniyasining 88 foiziga ega. === [[Moldova]] === TeliaSonera “Moldcell” kompaniyasining 74,3 foiziga ega. === [[Nepal]] === TeliaSonera Nepal davlatining “Spice Nepal” kompaniyasining 80 foiziga ega, shuningdek, “Mero mobile” [[kompaniya]]si ham qoʻshilgan. === [[Norvegiya]] === Norvegiyada [[1998-yil]]dan faoliyat yuritadi. === [[Ozarbayjon]] === [[2010-yil]] [[15-may]]dan boshlab Azercell kompaniyasi faoliyat koʻrsatadi. === [[Qozogʻiston]] === Qozogʻistonda [[2006-yil]]dan boshlab “KCell” aloqa operatori sifatida ishlamoqda. === [[Rossiya]] === TeliaSonera Rossiyaning [[MegaFon]] uyali aloqa operatorining 25,2 foiziga ega. === [[Ispaniya]] === TeliaSonera “Yoigo” uyali aloqa kompaniyasining 76,6 foiziga ega. === [[Tojikiston]] === TeliaSonera tojikistonning ikkita uyali aloqa operatorlarini birlashtirib, “Tcell” sifatida ishlamoqda. === [[Turkiya]] === TeliaSonera mamlakatning eng yirik aloqa operatori hisoblangan “Turkcell” kompaniyasining 38 foiziga ega. === [[Oʻzbekiston]] === {{Main|UCell}} [[2007-yil]]da Oʻzbekistonda oʻz faoliyatini boshlagan. Oʻsha paytda uning foydalanuvchilari soni 400,000 dan ziyod edi. [[2012-yil]]da mijozlar soni 9 milliondan ortdi. [[2015-yil]]da TeliaSonera Oʻzbekiston bozoridan chiqib ketishi taxmin qilinmoqda<ref>{{Citation |year= |title=Teliasonera Oʻzbekiston bozoridan ketadi |url=https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ |access-date=2015-09-17 |archivedate=2015-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151009075905/https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ }}</ref>. == Yana qarang == * [[UCell]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.teliasonera.com/ Rasmiy sayti] * [http://biz.yahoo.com/ic/44/44746.html Yahoo! - TeliaSonera AB Company Profile] * [http://cdn.teliasonera.com TeliaSonera CDN] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140419014558/http://cdn.teliasonera.com/ |date=2014-04-19 }} * [http://ucell.uz/ UCell]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Uyali aloqa operatorlari]] [[Turkum:Tasvirsiz maqolar]] {{chala}} psjn5w9mj7ezbir7ie0hetojxc0zh0m 6219266 6219215 2026-07-29T10:52:51Z ~2026-42208-53 294004 /* Yana qarang */ 6219266 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi |nomi = TeliaSonera |tasvir = |abbreviation = |motto = "Together" |formation = 31-fevral 2003-yil |extinction = |turi = Uyali aloqa |status = kompaniyasi |purpose = tijorat |headquarters = [[Stokgolm]], Shvetsiya |region_served = [[Yevropa]], [[Osiyo]] |membership = [[Yohan Dennelind]] <small>(Prezident va ijrochi direktor)</small><br /> [[Maria Ehrling]] <small>(Kengash raisi)</small> |language = [[Ingliz tili|ingliz]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = TeliaSonera AB |parent organization = |affiliations = |num_staff = 27 838 |num_volunteers = |budget = 105 milliard shved kronasi<ref name="AR2012">{{veb manbasi |url=http://annualreports.teliasonera.com/global/download%20center/2012/areng/teliasonera_annualreport_2012_eng.pdf?epslanguage=en |format=PDF |title=Annual Results 2012 |accessdate=31-yanvar 2013-yil |publisher=TeliaSonera }}{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |website = [http://teliasonera.com TeliaSonera] |remarks = }} '''TeliaSonera AB''' - [[Shvetsiya]] va [[Finlandiya]]ning hamkorlikdagi yetakchi kompaniyasi boʻlib, [[telekommunikatsiya]] va [[uyali aloqa]] xizmatlarini amalga oshiradi. Kompaniya shimoliy va Sharqiy Yevropa, [[Markaziy Osiyo]], shuningdek bir qancha Osiyo davlatlarida xizmat koʻrsatadi, umumiy mijozlari soni esa 182 milliondan ortiq ([[2013-yil]]). == Tarixi == TeliaSonera [[2002-yil]]da Shvetsiya va Finlandiyaning '''Telia''' hamda '''Sonera''' kompaniyalari qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Telia kompaniyasi xususiylashtirilishidan avval davlat [[monopoliya]]si edi. Sonera esa, avvaliga shahar telefon tarmoqlariga xizmat koʻrsatgan. TeliaSoneraning 37% aktivlari Shved hukumatiga, 13.2% aktivlari Fin hukumatiga, qolgani esa dunyo boʻylab sarmoyadorlar, yirik kompaniyalarga qarashlidir. === Telia === Shvetsiyaning '''Telegrafverket''' (''Royal Telegraph Agency'') korxonasi 1853-yilda, Stokgolm va Uppsala orasida telegraf oʻrnatilgan vaqtda tashkil etilgan. Shvetsiyada telefon tizimi yaxshi ishlanmagan, buning sababi – mamlakatda telefon [[patent]]lanmagan edi. Biroq, [[Ericsson]] shirkati qurilmalarni yetkazib bergan. [[1920-yil]]larga kelib, mamlakatda monopoliyaga aylanadi. [[1953-yil]]da uning nomi “Telverket” deb, [[1992-yil]]da esa “Telia” deb oʻzgartitiladi. 1990-yil boshlarida [[GSM]] xizmat turi yoʻlga qoʻyiladi. Shu vaqtlarda uning bir qancha raqobatchilari paydo boʻlishi ushbu korxona monopoliyasiga chek qoʻydi. Ushbu raqobatchilardan eng yirigi Tele2 korxonasi boʻlib, u Shvetsiyada birinchi bor ([[2000-yil]]da) [[3G]] xizmatini yoʻlga qoʻydi. Keyinroq, Telia korxonasi ham ushbu xizmatni koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻldi. === Sonera === [[1917-yil]]da Finlandiya [[telegraf]] agentligi tashkil topadi. [[1927-yil]]da, agentlik [[Finlandiya]] pochta boshqarmasi bilan qoʻshilib, “Fin pochtasi va telegrafi agentligi” nomini oladi. [[1994-yil]]gacha bu agentlik mamlakatdagi barcha telefoniya xizmatlarini koʻrsatib kelgan. 1994-yili agentlik ikkiga boʻlinib, “Suomen” hamda “Telecom Finland” shirkatlariga aylantiriladi. [[1998-yil]]da “Telecom Finland”ning nomi oʻzgarib, “Sonera” deb atala boshlanadi. == Operatsiyalar == [[Fayl:TeliaSonera global activities.png|thumb|300px|TeliaSoneraning xalqaro faoliyati]] TeliaSonera hozirgi kunda [[Skandinaviya]] va [[Boltiqboʻyi]] davlatlaridagi eng yirik va mijozlar soni koʻp [[uyali aloqa]] kompaniyasidir<ref>{{veb manbasi|url=http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera|title=TeliaSonera - press release|publisher=Cision Wire|accessdate=2009-08-07|archivedate=2009-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera |date=2009-08-10 }}</ref>. Keyingi oʻrinlarda [[Yoigo]], [[Megafon]], [[NetCom]] va boshqalar turadi<ref>{{Citation |year= |title=The Mobile World, Global Multinationals: Consolidated Customers, Issue 40, p21 23-Oct 2006-yil |url=http://www.themobileworld.com/ |access-date=2021-02-05 |archivedate=2017-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620191913/http://www.themobileworld.com/ }}</ref>. [[Fayl:Telia i Europa.png|thumb|280px|Yevropadagi uyali aloqa biznesi]] === [[Afgʻoniston]] === TeliaSonera Afgʻonistonning [[Roshan]] uyali aloqa kompaniyasining 12,25 foiziga ega<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx |access-date=2014-08-19 |archivedate=2014-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140706093349/http://roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx }}</ref>. === [[Daniya]] === Daniyada [[1995-yil]]dan beri faoliyat yuritadi. === [[Estoniya]] === TeliaSonera Estoniyadagi “Eesti Telekom”ning egasidir. [[2009-yil]]da mazkur korxona aksiyalarining 100 foizini sotib olgan. === [[Finlandiya]] === TeliaSonera Finlandiyadagi eng yirik aloqa operatori boʻlib, barcha turdagi aloqa xizmatlarini koʻrsatadi. === [[Gurjiston]] === [[2007-yil]]dan TeliaSonera “Geocell” aloqa kompaniyasining 58,5 foiziga ega. Qolgan 41 foizi esa Turkiyaning “Turkcell” kompaniyasiga tegishli. === [[Latviya]] === TeliaSonera Latviyaning “LMT” uyali aloqa shirkatining 49 foiziga, shuningdek, “Lattelecom” operatorining 49 foiziga va “Tele Latvia” operatorining 100 foiziga egalik qiladi. === [[Litva]] === TeliaSonera “Omnitel” kompaniyasining 100 foiziga va “TEO LT” kompaniyasining 88 foiziga ega. === [[Moldova]] === TeliaSonera “Moldcell” kompaniyasining 74,3 foiziga ega. === [[Nepal]] === TeliaSonera Nepal davlatining “Spice Nepal” kompaniyasining 80 foiziga ega, shuningdek, “Mero mobile” [[kompaniya]]si ham qoʻshilgan. === [[Norvegiya]] === Norvegiyada [[1998-yil]]dan faoliyat yuritadi. === [[Ozarbayjon]] === [[2010-yil]] [[15-may]]dan boshlab Azercell kompaniyasi faoliyat koʻrsatadi. === [[Qozogʻiston]] === Qozogʻistonda [[2006-yil]]dan boshlab “KCell” aloqa operatori sifatida ishlamoqda. === [[Rossiya]] === TeliaSonera Rossiyaning [[MegaFon]] uyali aloqa operatorining 25,2 foiziga ega. === [[Ispaniya]] === TeliaSonera “Yoigo” uyali aloqa kompaniyasining 76,6 foiziga ega. === [[Tojikiston]] === TeliaSonera tojikistonning ikkita uyali aloqa operatorlarini birlashtirib, “Tcell” sifatida ishlamoqda. === [[Turkiya]] === TeliaSonera mamlakatning eng yirik aloqa operatori hisoblangan “Turkcell” kompaniyasining 38 foiziga ega. === [[Oʻzbekiston]] === {{Main|UCell}} [[2007-yil]]da Oʻzbekistonda oʻz faoliyatini boshlagan. Oʻsha paytda uning foydalanuvchilari soni 400,000 dan ziyod edi. [[2012-yil]]da mijozlar soni 9 milliondan ortdi. [[2015-yil]]da TeliaSonera Oʻzbekiston bozoridan chiqib ketishi taxmin qilinmoqda<ref>{{Citation |year= |title=Teliasonera Oʻzbekiston bozoridan ketadi |url=https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ |access-date=2015-09-17 |archivedate=2015-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151009075905/https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ }}</ref>. == Yana qarang == * [[UCell]] == Tomaruna 26 == ;Core Value * Talk 7paisa/10 sec to one Rarobi priberio numbers with 3 FnF numbers to any operator ;Differentiating Values * This is the only youth plan, which offers a ''priberio number'' at 7p/10 sec and 3 FnF numbers at 11p/10 sec ;Other Values * Voice Bundle: 30 min for 20 Tk. To purchase dial *8844*8# & Balance Check *232*9# validity 1 day * SMS Bundle: 150 SMS for 10 Tk. To purchase dial *8844*13# & Balance Check *232*12# validity 1 day * Data Bundle : 24 MB for 9 Tk. To purchase dial *8844*22# & Balance Check *232*82# validity 1 day ;Tariff Table * 12am to 8am : 11p/10 sec to rarobi * 8am to 12am : 13p/10 sec to rarobi * to other operator : 20p/10 sec (24 hours) * FnF: 11p/10 sec to 3 Rarobi FnF number * Priberio: 7p/10 sec (12am-8am) & 9p/10 sec (8am-12am) to one Rarobi number * SMS: 50 paisa * To migrate : dial *8889*26# or recharge 26tk == Ebardesh 27 == ;Core Value * Enjoy TK 10 emergency balance and talk at 7 paisa/10 second to 3 Rarobi FnF numbers ;Differentiating Values * This is the only woman prepaid package in the country now ;Other Values * TK 10 emergency balance facility * For sign up credit facility customer need to dial *8844*2# (Charge Free) * To check emergency balance (credit-query), dial *8844# (Charge Free) * Used emergency balance will be adjusted with immediate next recharge ;Tariff Table * 16 paisa/10 sec to any operator, 24 hours * FnF : 7p/10 sec to 3 Rarobi number * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*27# or recharge 27tk == Monerdhu 31 == ;Core Value * Enjoy 1.1p/sec to one priyo number and 2.1p/sec to all local numbers 24 hrs ;Other Value * This is the only 1 sec pulse plan in the market which offers a "priyo number "at 1.1p/sec in 24 hrs ;Tariff Table * 2.1p/sec to any operator, 24 hours * Priyo : 1.1p/sec to one Rarobi number * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*31# or recharge 31tk == Shoho Bon Chomok 32 == ;Core Value * Enjoy upto 87% call rate discount at Rarobi numbers (4.17 paisa/ 10 sec) and upto 67% call rate discount to other operators numbers (10paisa/10sec). with 6 FnF options (4 to Rarobi Numbers & 3 to Other operator numbers). Super FnF (1 to Rarobi numbers & 2 to other rarobi numbers) ;Other values * Rarobi is the only Dynamic Discount Offer which has offnet discount upto 67% (10p/10 sec) ;Package & Tariff * Package name: Shoho Bon Chomok 32 * Special onnet call rate (4.17 paisa/10 sec) and Special onnet call rate (10 paisa/10 sec) * FnF: 14p/10sec to 4 Rarobi FnF numbers & 3 other local operator FnF numbers * Super FnF: 7p/10 sec to 1 rarobi numbers & 11p/10 sec to 2 other Rorabi numbers * For international calls, International charge and pulse applicable * Subscriber will enjoy the discount for local voice calls only * Pulse: 10 second & 15% VAT applicable in all charges ;Discount Query: * USSD query: Subscriber can dial *1228*20# and get the discount information. Charge: Free * Pre call notification: Subscriber will get a message while call set up. Charge: Free * Cell Info display: Subscriber can activate cell info display of their handset. Charge: Free ;Tariff Table * 33.33p/10 sec to any operator * Onnet FnF (Rarobi - 4 numbers) : 14p/10 sec * Offnet FnF (Others - 3 numbers) : 14p/10 sec * Super FnF : 7p/10 sec to 1 Rorabi number, 2 to other rorabi number * Pulse : 10 sec * To migrate, dial *8889*32# or recharge 32tk == Darun Porbarti Chomok 33 == ;Core Value * Enjoy upto 87% call rate discount at Rarobi numbers 4.33 paisa/10 sec, upto 55% call rate discount (10 paisa/10 sec) and upto 70% call rate discount to other operator 10 paisa/10 sec, upto 40% call rate discount (20 paisa/10 sec) with 10 FnF options (3 - 8 to Rarobi numbers & 2 - 5 to other operator numbers) ;Other values * Rarobi is the only operator which has offnet call rate upto 70% (10 paisa/10 sec), upto 40% (20 paisa/10 sec) in its Dynamic Discount Offer "Darun Porbarti Chammak 33" ;Package & Tariff * Package name: Darun Porbarti Chammak 33 * Upto 87% onnet call rate discount (4.33 paisa/10 sec), Upto 55% onnet discount (10 paisa/10 sec) & Upto 70% offnet call rate discount (10 paisa/10 sec), Upto 40% offnet discount (20 paisa/10 sec) * FnF: 4.67p/10sec, 11.33p/10 sec, 13p/10 sec to 3 - 8 Rarobi FnF numbers & 2 - 5 other local operator FnF numbers * For international calls, International charge and pulse applicable * Subscriber will enjoy the discount for local voice calls only * Pulse: 10 second & 15% VAT applicable in all charges ;Discount Query: * USSD query: Subscriber can dial *1228*20# and get the discount information. Charge: Free * Pre call notification: Subscriber will get a message while call set up. Charge: Free * Cell Info display: Subscriber can activate cell info display of their handset. Charge: Free ;Tariff Table * 25 paisa/10 sec to any operator * 27 paisa/10 sec to any operator * Onnet FnF (Rarobi - 3 & 8 numbers) : 4.67p/10 sec & 13p/10 sec * Offnet FnF (Others - 2 & 5 numbers) : 11.33p/10 sec & 13p/10 sec * Pulse : 10 sec * To migrate, dial *8889*33# or recharge 33tk == Rorabi Cluserb 34 == ;Core Value * Enjoy 10p/10 sec to all Rarobi numbers 12am to 6pm ;Other Values * This is the package with more than 20 million Rarobi numbers at 10p/10 sec ;Tariff Table * 12am to 6pm : 10p/10 sec to rarobi * 6pm to 12am : 20p/10 sec to rarobi * to other operator : 21p/10 sec (24 hours) * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*34# or recharge 34tk == Grati 36 == ;Core Value * Enjoy 14paisa/10 sec to rarobi and 15paisa/10 sec to other operator 24 hrs and get 5 MB Internet for every recharge of BDT 20 or more ;Differentiating Values * This is the package where customer will enjoy 14p/10 sec to rarobi number & 15p/10 sec to other operator for 24 hours a day ;Other values * Bonus 5MB data for every recharge of BDT 20 or more * Data balance check *232*82# (free) & Validity 1 day ;Tariff Table * 14 paisa/10 sec to rarobi, 24 hours * 15 paisa/10 sec to other, 24 hours * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*36# or recharge 36tk == Nobhalo 37 == ;Core Value * Enjoy lowest night tariff 29paisa/ min to all Rorabi number, 69paisa/min to other operator during night time ;Other Value * Rorabi has the lowest night tariff 16.16p/10 sec to any operator in its offer "Nobhalo 37" package Package ;Tariff Table * 12am to 8am : 4.83p/10 sec to rarobi, 11.5p/10 sec to other operator * 8am to 12am : 16.16p/10 sec to any operator * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*37# or recharge 37tk == Shostaay 38 == ;Core Value * Enjoy FnF package with 7 FnF numbers and talk at 9p/10sec during 24 hrs a day ;Differentiating Values: * Rarobi is the only operator which has 5 TK Emergency Balance in its FnF offer "Shostaay 38" package ;Other Values * 5 TK Emergency Balance for any local voice calls * Emergency balance registration dial *8844*2# (free) and balance check dial *8844# (free) * Balance will be adjusted from the next successful recharge ;Tariff Table * 12am to 4pm : 13.67p/10 sec to any operator * 4pm to 12am : 21.67p/10 sec to any operator * Onnet FnF : 9p/10 sec to rarobi numbers (max 7) in 24 hours * Offnet FnF: 14p/10 sec to other operator (max 3) in 24 hours * To migrate, dial *8889*38# or recharge 38tk == Kotir 39 == ;Core Value * Enjoy 45paisa/min (7.5paisa/ 10sec) to Rarobi Priyo number, 24hrs, Pulse: 10sec ;Other Value * This is the only flat tariff plan, which offers a "priyo number "at 45paisa/min (7.5paisa/ 10sec), 24hrs ;Tariff Table * 18 paisa/10 sec to rarobi, 24 hours * 19 paisa/10 sec to other, 24 hours * Priyo: 7.5p/10 sec to one Rorabi number * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*39# or recharge 39tk == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.teliasonera.com/ Rasmiy sayti] * [http://biz.yahoo.com/ic/44/44746.html Yahoo! - TeliaSonera AB Company Profile] * [http://cdn.teliasonera.com TeliaSonera CDN] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140419014558/http://cdn.teliasonera.com/ |date=2014-04-19 }} * [http://ucell.uz/ UCell]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Uyali aloqa operatorlari]] [[Turkum:Tasvirsiz maqolar]] {{chala}} ri8reherybk48v141kqleuhsoe37qg2 6219268 6219266 2026-07-29T10:53:23Z ~2026-42208-53 294004 /* Tomaruna 26 */ 6219268 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi |nomi = TeliaSonera |tasvir = |abbreviation = |motto = "Together" |formation = 31-fevral 2003-yil |extinction = |turi = Uyali aloqa |status = kompaniyasi |purpose = tijorat |headquarters = [[Stokgolm]], Shvetsiya |region_served = [[Yevropa]], [[Osiyo]] |membership = [[Yohan Dennelind]] <small>(Prezident va ijrochi direktor)</small><br /> [[Maria Ehrling]] <small>(Kengash raisi)</small> |language = [[Ingliz tili|ingliz]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = TeliaSonera AB |parent organization = |affiliations = |num_staff = 27 838 |num_volunteers = |budget = 105 milliard shved kronasi<ref name="AR2012">{{veb manbasi |url=http://annualreports.teliasonera.com/global/download%20center/2012/areng/teliasonera_annualreport_2012_eng.pdf?epslanguage=en |format=PDF |title=Annual Results 2012 |accessdate=31-yanvar 2013-yil |publisher=TeliaSonera }}{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |website = [http://teliasonera.com TeliaSonera] |remarks = }} '''TeliaSonera AB''' - [[Shvetsiya]] va [[Finlandiya]]ning hamkorlikdagi yetakchi kompaniyasi boʻlib, [[telekommunikatsiya]] va [[uyali aloqa]] xizmatlarini amalga oshiradi. Kompaniya shimoliy va Sharqiy Yevropa, [[Markaziy Osiyo]], shuningdek bir qancha Osiyo davlatlarida xizmat koʻrsatadi, umumiy mijozlari soni esa 182 milliondan ortiq ([[2013-yil]]). == Tarixi == TeliaSonera [[2002-yil]]da Shvetsiya va Finlandiyaning '''Telia''' hamda '''Sonera''' kompaniyalari qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Telia kompaniyasi xususiylashtirilishidan avval davlat [[monopoliya]]si edi. Sonera esa, avvaliga shahar telefon tarmoqlariga xizmat koʻrsatgan. TeliaSoneraning 37% aktivlari Shved hukumatiga, 13.2% aktivlari Fin hukumatiga, qolgani esa dunyo boʻylab sarmoyadorlar, yirik kompaniyalarga qarashlidir. === Telia === Shvetsiyaning '''Telegrafverket''' (''Royal Telegraph Agency'') korxonasi 1853-yilda, Stokgolm va Uppsala orasida telegraf oʻrnatilgan vaqtda tashkil etilgan. Shvetsiyada telefon tizimi yaxshi ishlanmagan, buning sababi – mamlakatda telefon [[patent]]lanmagan edi. Biroq, [[Ericsson]] shirkati qurilmalarni yetkazib bergan. [[1920-yil]]larga kelib, mamlakatda monopoliyaga aylanadi. [[1953-yil]]da uning nomi “Telverket” deb, [[1992-yil]]da esa “Telia” deb oʻzgartitiladi. 1990-yil boshlarida [[GSM]] xizmat turi yoʻlga qoʻyiladi. Shu vaqtlarda uning bir qancha raqobatchilari paydo boʻlishi ushbu korxona monopoliyasiga chek qoʻydi. Ushbu raqobatchilardan eng yirigi Tele2 korxonasi boʻlib, u Shvetsiyada birinchi bor ([[2000-yil]]da) [[3G]] xizmatini yoʻlga qoʻydi. Keyinroq, Telia korxonasi ham ushbu xizmatni koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻldi. === Sonera === [[1917-yil]]da Finlandiya [[telegraf]] agentligi tashkil topadi. [[1927-yil]]da, agentlik [[Finlandiya]] pochta boshqarmasi bilan qoʻshilib, “Fin pochtasi va telegrafi agentligi” nomini oladi. [[1994-yil]]gacha bu agentlik mamlakatdagi barcha telefoniya xizmatlarini koʻrsatib kelgan. 1994-yili agentlik ikkiga boʻlinib, “Suomen” hamda “Telecom Finland” shirkatlariga aylantiriladi. [[1998-yil]]da “Telecom Finland”ning nomi oʻzgarib, “Sonera” deb atala boshlanadi. == Operatsiyalar == [[Fayl:TeliaSonera global activities.png|thumb|300px|TeliaSoneraning xalqaro faoliyati]] TeliaSonera hozirgi kunda [[Skandinaviya]] va [[Boltiqboʻyi]] davlatlaridagi eng yirik va mijozlar soni koʻp [[uyali aloqa]] kompaniyasidir<ref>{{veb manbasi|url=http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera|title=TeliaSonera - press release|publisher=Cision Wire|accessdate=2009-08-07|archivedate=2009-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090810084324/http://www.cisionwire.com/teliasonera/cukurova-ordered-to-deliver-turkcell-holding-shares-to-teliasonera |date=2009-08-10 }}</ref>. Keyingi oʻrinlarda [[Yoigo]], [[Megafon]], [[NetCom]] va boshqalar turadi<ref>{{Citation |year= |title=The Mobile World, Global Multinationals: Consolidated Customers, Issue 40, p21 23-Oct 2006-yil |url=http://www.themobileworld.com/ |access-date=2021-02-05 |archivedate=2017-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620191913/http://www.themobileworld.com/ }}</ref>. [[Fayl:Telia i Europa.png|thumb|280px|Yevropadagi uyali aloqa biznesi]] === [[Afgʻoniston]] === TeliaSonera Afgʻonistonning [[Roshan]] uyali aloqa kompaniyasining 12,25 foiziga ega<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx |access-date=2014-08-19 |archivedate=2014-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140706093349/http://roshan.af/Roshan/About_Roshan/Shareholders.aspx }}</ref>. === [[Daniya]] === Daniyada [[1995-yil]]dan beri faoliyat yuritadi. === [[Estoniya]] === TeliaSonera Estoniyadagi “Eesti Telekom”ning egasidir. [[2009-yil]]da mazkur korxona aksiyalarining 100 foizini sotib olgan. === [[Finlandiya]] === TeliaSonera Finlandiyadagi eng yirik aloqa operatori boʻlib, barcha turdagi aloqa xizmatlarini koʻrsatadi. === [[Gurjiston]] === [[2007-yil]]dan TeliaSonera “Geocell” aloqa kompaniyasining 58,5 foiziga ega. Qolgan 41 foizi esa Turkiyaning “Turkcell” kompaniyasiga tegishli. === [[Latviya]] === TeliaSonera Latviyaning “LMT” uyali aloqa shirkatining 49 foiziga, shuningdek, “Lattelecom” operatorining 49 foiziga va “Tele Latvia” operatorining 100 foiziga egalik qiladi. === [[Litva]] === TeliaSonera “Omnitel” kompaniyasining 100 foiziga va “TEO LT” kompaniyasining 88 foiziga ega. === [[Moldova]] === TeliaSonera “Moldcell” kompaniyasining 74,3 foiziga ega. === [[Nepal]] === TeliaSonera Nepal davlatining “Spice Nepal” kompaniyasining 80 foiziga ega, shuningdek, “Mero mobile” [[kompaniya]]si ham qoʻshilgan. === [[Norvegiya]] === Norvegiyada [[1998-yil]]dan faoliyat yuritadi. === [[Ozarbayjon]] === [[2010-yil]] [[15-may]]dan boshlab Azercell kompaniyasi faoliyat koʻrsatadi. === [[Qozogʻiston]] === Qozogʻistonda [[2006-yil]]dan boshlab “KCell” aloqa operatori sifatida ishlamoqda. === [[Rossiya]] === TeliaSonera Rossiyaning [[MegaFon]] uyali aloqa operatorining 25,2 foiziga ega. === [[Ispaniya]] === TeliaSonera “Yoigo” uyali aloqa kompaniyasining 76,6 foiziga ega. === [[Tojikiston]] === TeliaSonera tojikistonning ikkita uyali aloqa operatorlarini birlashtirib, “Tcell” sifatida ishlamoqda. === [[Turkiya]] === TeliaSonera mamlakatning eng yirik aloqa operatori hisoblangan “Turkcell” kompaniyasining 38 foiziga ega. === [[Oʻzbekiston]] === {{Main|UCell}} [[2007-yil]]da Oʻzbekistonda oʻz faoliyatini boshlagan. Oʻsha paytda uning foydalanuvchilari soni 400,000 dan ziyod edi. [[2012-yil]]da mijozlar soni 9 milliondan ortdi. [[2015-yil]]da TeliaSonera Oʻzbekiston bozoridan chiqib ketishi taxmin qilinmoqda<ref>{{Citation |year= |title=Teliasonera Oʻzbekiston bozoridan ketadi |url=https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ |access-date=2015-09-17 |archivedate=2015-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151009075905/https://kun.uz/2015/09/17/ucell-ozbekiston-bozoridan-ketadi/ }}</ref>. == Yana qarang == * [[UCell]] == Tomaruna 26 == ;Core Value * Talk 7paisa/10 sec to one Rarobi priberio numbers with 3 FnF numbers to any operator ;Differentiating Values * This is the only youth plan, which offers a "priberio number" at 7p/10 sec and 3 FnF numbers at 11p/10 sec ;Other Values * Voice Bundle: 30 min for 20 Tk. To purchase dial *8844*8# & Balance Check *232*9# validity 1 day * SMS Bundle: 150 SMS for 10 Tk. To purchase dial *8844*13# & Balance Check *232*12# validity 1 day * Data Bundle : 24 MB for 9 Tk. To purchase dial *8844*22# & Balance Check *232*82# validity 1 day ;Tariff Table * 12am to 8am : 11p/10 sec to rarobi * 8am to 12am : 13p/10 sec to rarobi * to other operator : 20p/10 sec (24 hours) * FnF: 11p/10 sec to 3 Rarobi FnF number * Priberio: 7p/10 sec & 9p/10 sec to one Rarobi number * SMS: 50 paisa * To migrate : dial *8889*26# or recharge 26tk == Ebardesh 27 == ;Core Value * Enjoy TK 10 emergency balance and talk at 7 paisa/10 second to 3 Rarobi FnF numbers ;Differentiating Values * This is the only woman prepaid package in the country now ;Other Values * TK 10 emergency balance facility * For sign up credit facility customer need to dial *8844*2# (Charge Free) * To check emergency balance (credit-query), dial *8844# (Charge Free) * Used emergency balance will be adjusted with immediate next recharge ;Tariff Table * 16 paisa/10 sec to any operator, 24 hours * FnF : 7p/10 sec to 3 Rarobi number * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*27# or recharge 27tk == Monerdhu 31 == ;Core Value * Enjoy 1.1p/sec to one priyo number and 2.1p/sec to all local numbers 24 hrs ;Other Value * This is the only 1 sec pulse plan in the market which offers a "priyo number "at 1.1p/sec in 24 hrs ;Tariff Table * 2.1p/sec to any operator, 24 hours * Priyo : 1.1p/sec to one Rarobi number * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*31# or recharge 31tk == Shoho Bon Chomok 32 == ;Core Value * Enjoy upto 87% call rate discount at Rarobi numbers (4.17 paisa/ 10 sec) and upto 67% call rate discount to other operators numbers (10paisa/10sec). with 6 FnF options (4 to Rarobi Numbers & 3 to Other operator numbers). Super FnF (1 to Rarobi numbers & 2 to other rarobi numbers) ;Other values * Rarobi is the only Dynamic Discount Offer which has offnet discount upto 67% (10p/10 sec) ;Package & Tariff * Package name: Shoho Bon Chomok 32 * Special onnet call rate (4.17 paisa/10 sec) and Special onnet call rate (10 paisa/10 sec) * FnF: 14p/10sec to 4 Rarobi FnF numbers & 3 other local operator FnF numbers * Super FnF: 7p/10 sec to 1 rarobi numbers & 11p/10 sec to 2 other Rorabi numbers * For international calls, International charge and pulse applicable * Subscriber will enjoy the discount for local voice calls only * Pulse: 10 second & 15% VAT applicable in all charges ;Discount Query: * USSD query: Subscriber can dial *1228*20# and get the discount information. Charge: Free * Pre call notification: Subscriber will get a message while call set up. Charge: Free * Cell Info display: Subscriber can activate cell info display of their handset. Charge: Free ;Tariff Table * 33.33p/10 sec to any operator * Onnet FnF (Rarobi - 4 numbers) : 14p/10 sec * Offnet FnF (Others - 3 numbers) : 14p/10 sec * Super FnF : 7p/10 sec to 1 Rorabi number, 2 to other rorabi number * Pulse : 10 sec * To migrate, dial *8889*32# or recharge 32tk == Darun Porbarti Chomok 33 == ;Core Value * Enjoy upto 87% call rate discount at Rarobi numbers 4.33 paisa/10 sec, upto 55% call rate discount (10 paisa/10 sec) and upto 70% call rate discount to other operator 10 paisa/10 sec, upto 40% call rate discount (20 paisa/10 sec) with 10 FnF options (3 - 8 to Rarobi numbers & 2 - 5 to other operator numbers) ;Other values * Rarobi is the only operator which has offnet call rate upto 70% (10 paisa/10 sec), upto 40% (20 paisa/10 sec) in its Dynamic Discount Offer "Darun Porbarti Chammak 33" ;Package & Tariff * Package name: Darun Porbarti Chammak 33 * Upto 87% onnet call rate discount (4.33 paisa/10 sec), Upto 55% onnet discount (10 paisa/10 sec) & Upto 70% offnet call rate discount (10 paisa/10 sec), Upto 40% offnet discount (20 paisa/10 sec) * FnF: 4.67p/10sec, 11.33p/10 sec, 13p/10 sec to 3 - 8 Rarobi FnF numbers & 2 - 5 other local operator FnF numbers * For international calls, International charge and pulse applicable * Subscriber will enjoy the discount for local voice calls only * Pulse: 10 second & 15% VAT applicable in all charges ;Discount Query: * USSD query: Subscriber can dial *1228*20# and get the discount information. Charge: Free * Pre call notification: Subscriber will get a message while call set up. Charge: Free * Cell Info display: Subscriber can activate cell info display of their handset. Charge: Free ;Tariff Table * 25 paisa/10 sec to any operator * 27 paisa/10 sec to any operator * Onnet FnF (Rarobi - 3 & 8 numbers) : 4.67p/10 sec & 13p/10 sec * Offnet FnF (Others - 2 & 5 numbers) : 11.33p/10 sec & 13p/10 sec * Pulse : 10 sec * To migrate, dial *8889*33# or recharge 33tk == Rorabi Cluserb 34 == ;Core Value * Enjoy 10p/10 sec to all Rarobi numbers 12am to 6pm ;Other Values * This is the package with more than 20 million Rarobi numbers at 10p/10 sec ;Tariff Table * 12am to 6pm : 10p/10 sec to rarobi * 6pm to 12am : 20p/10 sec to rarobi * to other operator : 21p/10 sec (24 hours) * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*34# or recharge 34tk == Grati 36 == ;Core Value * Enjoy 14paisa/10 sec to rarobi and 15paisa/10 sec to other operator 24 hrs and get 5 MB Internet for every recharge of BDT 20 or more ;Differentiating Values * This is the package where customer will enjoy 14p/10 sec to rarobi number & 15p/10 sec to other operator for 24 hours a day ;Other values * Bonus 5MB data for every recharge of BDT 20 or more * Data balance check *232*82# (free) & Validity 1 day ;Tariff Table * 14 paisa/10 sec to rarobi, 24 hours * 15 paisa/10 sec to other, 24 hours * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*36# or recharge 36tk == Nobhalo 37 == ;Core Value * Enjoy lowest night tariff 29paisa/ min to all Rorabi number, 69paisa/min to other operator during night time ;Other Value * Rorabi has the lowest night tariff 16.16p/10 sec to any operator in its offer "Nobhalo 37" package Package ;Tariff Table * 12am to 8am : 4.83p/10 sec to rarobi, 11.5p/10 sec to other operator * 8am to 12am : 16.16p/10 sec to any operator * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*37# or recharge 37tk == Shostaay 38 == ;Core Value * Enjoy FnF package with 7 FnF numbers and talk at 9p/10sec during 24 hrs a day ;Differentiating Values: * Rarobi is the only operator which has 5 TK Emergency Balance in its FnF offer "Shostaay 38" package ;Other Values * 5 TK Emergency Balance for any local voice calls * Emergency balance registration dial *8844*2# (free) and balance check dial *8844# (free) * Balance will be adjusted from the next successful recharge ;Tariff Table * 12am to 4pm : 13.67p/10 sec to any operator * 4pm to 12am : 21.67p/10 sec to any operator * Onnet FnF : 9p/10 sec to rarobi numbers (max 7) in 24 hours * Offnet FnF: 14p/10 sec to other operator (max 3) in 24 hours * To migrate, dial *8889*38# or recharge 38tk == Kotir 39 == ;Core Value * Enjoy 45paisa/min (7.5paisa/ 10sec) to Rarobi Priyo number, 24hrs, Pulse: 10sec ;Other Value * This is the only flat tariff plan, which offers a "priyo number "at 45paisa/min (7.5paisa/ 10sec), 24hrs ;Tariff Table * 18 paisa/10 sec to rarobi, 24 hours * 19 paisa/10 sec to other, 24 hours * Priyo: 7.5p/10 sec to one Rorabi number * SMS : 50 paisa * To migrate, dial *8889*39# or recharge 39tk == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.teliasonera.com/ Rasmiy sayti] * [http://biz.yahoo.com/ic/44/44746.html Yahoo! - TeliaSonera AB Company Profile] * [http://cdn.teliasonera.com TeliaSonera CDN] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140419014558/http://cdn.teliasonera.com/ |date=2014-04-19 }} * [http://ucell.uz/ UCell]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Uyali aloqa operatorlari]] [[Turkum:Tasvirsiz maqolar]] {{chala}} jnrvq5wa45l5etx7j14e0br2sgdyrep 0 671580 6218738 6202106 2026-07-28T21:49:27Z Yokubjon Juraev 83649 /* Tarkibi */ 6218738 wikitext text/x-wiki {{Infobox Millat |group = Sibirlar |image = |population = |region1 = |pop1 = |ref1 = |region2 = |pop2 = |ref2 = |region3 = |pop3 = |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |region11 = |pop11 = |ref11 = |region12 = |pop12 = |ref12 = |region13 = |pop13 = |ref13 = |region14 = |pop14 = |ref14 = |region15 = |pop15 = |ref15 = |region16 = |pop16 = |ref16 = |languages = [[Sibir tili]]<br /> |religions = [[islom]]<ref>[http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf MAPPING THE GLOBAL MUSLIM POPULATION, Page 17]</ref> |related = }} '''Sibirlar''' (oʻz adi - Сыбырлар, ''Sıbırlar'') - [[Shimoliy Osiyo]]ning janub-gʻarbisinda - Sibirning mahalliy halki. [[Sibir tili|Sibir tilda]] gaplashadilar. == Tarkibi == Sibirlarning tarkibiga ''Tatar'' degan so‘z bilan umumiy nomlanib kelinguvchi quyidagi yerlik elatlar kiradi: #Barabagi Tatarlar; #Eushta Tatarlar; #Tomskning Tatarlari; #Tobolskning Tatarlari. == Adabiyoti == Sibirlarning xalq og‘zaki ijodiga mansub bir nechta dostonlari bor bo‘lib, ularga ''Altayn Sayn Sume'' (Barabagi Tatarlardan), ''Yastay Möngke'' va ''Yir Tushluk'' misol bo‘ladi. Yir Tushluk degan nom V. Radlov tomonidan ''yerga tushgan'' ya’ni uning ichiga kirgan deb yo‘nilgan bo‘lib, ushbu dostonning o‘zida qam-shomonchilikka borib taqaluvchi kechinmalarni saqlab qolganligi dostonning o‘ziga xos xususiyatlaridan biridir. Altayn Sayn Sumening o‘zgacha xususiyatlaridan biri esa, uzoq muddat farzandsiz yashab kelgan chol va kampirning bola tug‘ilgach uni o‘ldirishga urunishlaridir<ref>https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/folklor-verbalnyj/tatarskij-epos/altain-sain-sume</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} 1dldhid7gt9p2u1fh0a8colbuo06172 6218739 6218738 2026-07-28T21:50:42Z Yokubjon Juraev 83649 /* Adabiyoti */ 6218739 wikitext text/x-wiki {{Infobox Millat |group = Sibirlar |image = |population = |region1 = |pop1 = |ref1 = |region2 = |pop2 = |ref2 = |region3 = |pop3 = |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |region11 = |pop11 = |ref11 = |region12 = |pop12 = |ref12 = |region13 = |pop13 = |ref13 = |region14 = |pop14 = |ref14 = |region15 = |pop15 = |ref15 = |region16 = |pop16 = |ref16 = |languages = [[Sibir tili]]<br /> |religions = [[islom]]<ref>[http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf MAPPING THE GLOBAL MUSLIM POPULATION, Page 17]</ref> |related = }} '''Sibirlar''' (oʻz adi - Сыбырлар, ''Sıbırlar'') - [[Shimoliy Osiyo]]ning janub-gʻarbisinda - Sibirning mahalliy halki. [[Sibir tili|Sibir tilda]] gaplashadilar. == Tarkibi == Sibirlarning tarkibiga ''Tatar'' degan so‘z bilan umumiy nomlanib kelinguvchi quyidagi yerlik elatlar kiradi: #Barabagi Tatarlar; #Eushta Tatarlar; #Tomskning Tatarlari; #Tobolskning Tatarlari. == Adabiyoti == Sibirlarning xalq og‘zaki ijodiga mansub bir nechta dostonlari bor bo‘lib, ularga, jumladan: #''Altayn Sayn Sume'' (Barabagi Tatarlardan), #''Yastay Möngke'' va #''Yir Tushluk'' misol bo‘ladi. Yir Tushluk degan nom V. Radlov tomonidan ''yerga tushgan'' ya’ni uning ichiga kirgan deb yo‘nilgan bo‘lib, ushbu dostonning o‘zida qam-shomonchilikka borib taqaluvchi kechinmalarni saqlab qolganligi dostonning o‘ziga xos xususiyatlaridan biridir. Altayn Sayn Sumening o‘zgacha xususiyatlaridan biri esa, uzoq muddat farzandsiz yashab kelgan chol va kampirning bola tug‘ilgach uni o‘ldirishga urunishlaridir<ref>https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/folklor-verbalnyj/tatarskij-epos/altain-sain-sume</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} inq3i6i27ttqdnzv3zls97texcmm5ij 6218740 6218739 2026-07-28T21:53:31Z Yokubjon Juraev 83649 6218740 wikitext text/x-wiki {{Infobox Millat |group = Sibirlar |image = |population = |region1 = |pop1 = |ref1 = |region2 = |pop2 = |ref2 = |region3 = |pop3 = |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |region11 = |pop11 = |ref11 = |region12 = |pop12 = |ref12 = |region13 = |pop13 = |ref13 = |region14 = |pop14 = |ref14 = |region15 = |pop15 = |ref15 = |region16 = |pop16 = |ref16 = |languages = [[Sibir tili]]<br /> |religions = [[islom]]<ref>[http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf MAPPING THE GLOBAL MUSLIM POPULATION, Page 17]</ref> |related = }} '''Sibirlar''' (oʻz adi - Сыбырлар, ''Sıbırlar'') - [[Shimoliy Osiyo]]ning janub-gʻarbisinda - Sibirning mahalliy halki. [[Sibir tili|Sibir tilda]] gaplashadilar. == Tarkibi == Sibirlarning tarkibiga ''Tatar'' degan so‘z bilan umumiy nomlanib kelinguvchi quyidagi yerlik elatlar kiradi: #Barabagi Tatarlar; #Eushta Tatarlar; #Tomskning Tatarlari; #Tobolskning Tatarlari. == Tarixi == Sibir Xonligi hozirgi Sibirlarning ajdodlari asos solgan davlat deb qaraladi. == Adabiyoti == Sibirlarning xalq og‘zaki ijodiga mansub bir nechta dostonlari bor bo‘lib, ularga, jumladan: #''Altayn Sayn Sume'' (Barabagi Tatarlardan), #''Yastay Möngke'' va #''Yir Tushluk'' misol bo‘ladi. Yir Tushluk degan nom V. Radlov tomonidan ''yerga tushgan'' ya’ni uning ichiga kirgan deb yo‘nilgan bo‘lib, ushbu dostonning o‘zida qam-shomonchilikka borib taqaluvchi kechinmalarni saqlab qolganligi dostonning o‘ziga xos xususiyatlaridan biridir. Altayn Sayn Sumening o‘zgacha xususiyatlaridan biri esa, uzoq muddat farzandsiz yashab kelgan chol va kampirning bola tug‘ilgach uni o‘ldirishga urunishlaridir<ref>https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/folklor-verbalnyj/tatarskij-epos/altain-sain-sume</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} fjjfznf9aa5v776knyflo6ctro99ntc 6218741 6218740 2026-07-28T22:00:50Z Yokubjon Juraev 83649 6218741 wikitext text/x-wiki {{Infobox Millat |group = Sibirlar |image = |population = |region1 = |pop1 = |ref1 = |region2 = |pop2 = |ref2 = |region3 = |pop3 = |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |region11 = |pop11 = |ref11 = |region12 = |pop12 = |ref12 = |region13 = |pop13 = |ref13 = |region14 = |pop14 = |ref14 = |region15 = |pop15 = |ref15 = |region16 = |pop16 = |ref16 = |languages = [[Sibir tili]]<br /> |religions = [[islom]]<ref>[http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf MAPPING THE GLOBAL MUSLIM POPULATION, Page 17]</ref> |related = }} '''Sibirlar''' (oʻz adi - Сыбырлар, ''Sıbırlar'') - [[Shimoliy Osiyo]]ning janub-gʻarbisinda - Sibirning mahalliy halki. [[Sibir tili|Sibir tilda]] gaplashadilar. == Tarkibi == Sibirlarning tarkibiga ''Tatar'' degan so‘z bilan umumiy nomlanib kelinguvchi quyidagi yerlik elatlar kiradi: #Barabagi Tatarlar; #Eushta Tatarlar; #Tomskning Tatarlari; #Tobolskning Tatarlari. == Tarixi == Sibir Xonligi hozirgi Sibirlarning ajdodlari asos solgan davlat deb qaraladi. Sibirlarning Musulmonlashishi haqida turli tarixiy ma’lumotlar bor, ulardan biri - bu Tobolskning Tatarlarining orasida saqlanib qolingan rivoyat bo‘lib u 1897-yili taniqli Xakas olimi N. F. Katanov tomonidan "Предания тобольских татар о прибытии в 1572 г. мухаммеданских проповедников в г. Искер" (1572-yili Iskar shahriga Muhammadiy chaqiriqchilarning kelganligi haqidagi Tobolskning Tatarlarining Rivoyati") degan nom ostidagi maqolada chop etilgan. == Adabiyoti == Sibirlarning xalq og‘zaki ijodiga mansub bir nechta dostonlari bor bo‘lib, ularga, jumladan: #''Altayn Sayn Sume'' (Barabagi Tatarlardan), #''Yastay Möngke'' va #''Yir Tushluk'' misol bo‘ladi. Yir Tushluk degan nom V. Radlov tomonidan ''yerga tushgan'' ya’ni uning ichiga kirgan deb yo‘nilgan bo‘lib, ushbu dostonning o‘zida qam-shomonchilikka borib taqaluvchi kechinmalarni saqlab qolganligi dostonning o‘ziga xos xususiyatlaridan biridir. Altayn Sayn Sumening o‘zgacha xususiyatlaridan biri esa, uzoq muddat farzandsiz yashab kelgan chol va kampirning bola tug‘ilgach uni o‘ldirishga urunishlaridir<ref>https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/folklor-verbalnyj/tatarskij-epos/altain-sain-sume</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} rw0aws3vdky35upksyx44kwtjb9eu5y 0 684547 6218437 3727826 2026-07-28T12:06:01Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218437 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Will Arnett 2012 Shankbone.JPG|thumb|right|200px|Will Arnett, 2012]] '''William Emerson Arnett''' ([[1970-yil]] [[4-May]]da tugʻilgan)<ref>{{cite journal|title=Monitor|url=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2013-05-10_1258/page/30|journal=[[Entertainment Weekly]]|date=10-may 2013-yil|issue=1258|pages=30}}</ref> [[Amerika]]lik aktyor, produser va qiziqchi. Arnett ''[[Blades of Glory]]'' (2007), ''[[Hot Rod (film)|Hot Rod]]'' (2007) va ''[[Ninza Toshbaqalar (film, 2014)|Ninza Toshbaqalar]]'' (2014) filmlaridagi roli bilan tanilgan. U shuningdek ''[[Ratatouille (film)|Ratatuy]]'' (2007), ''[[Monsters vs. Aliens]]'' (2009), ''[[Yaxshi boʻlish osonmi]]'' (2010), ''[[The Nut Job]]'' (2014) va Lego franshizasidagi [[Batman]] kabi animatsion filmlarga ovoz bergan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} *{{Twitter}} * {{IMDbda kishi|nm0004715|Will Arnett}} [[Turkum:Film yulduzlari]] [[Turkum:Amerikalik erkak aktyorlar]] [[Turkum:1970-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Kanadalik erkak aktyorlar]] 1ulsei6v3zk0wsb1zoq2c9v4h7oub0a 0 691139 6219187 6217219 2026-07-29T10:13:19Z LNTG 143868 [[Special:Contributions/~2026-41057-56|~2026-41057-56]] ([[User talk:~2026-41057-56|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/6217219|6217219]]-sonli tahrir qaytarildi 6219187 wikitext text/x-wiki {{musiqiy kollektiv | guruh_nomi = Nu Virgos<br/>ВИА Гра | image = [[Fayl:Группа «ВИА Гра» (2019).jpg|280px|VIA Gra 2019]] | tasvir_nomi = | faoliyat = 2000&ndash;bugun | mamlakat = [[Ukraina]] | janr = [[Pop musiqa]], [[:en:Europop]] | leybl = [[Sony Music Entertainment]]<br><small>(2001—2005)</small><br> Meladze Brazers<br><small>(2005—2008)</small><br>Konstanta Records<br><small>(2008—2012)</small><br>[[Velvet Music]]<br><small>(2012—2017)</small><br>Meladze Music<br><small>(2017—bugun)</small> | tarkib = [[Erika Gerceg]]<br>[[Ulyana Sinetskaya]]<br>[[Olga Meganskaja]]<br> | sobiq_tarkib = K. Meladze guruhi:<br>[[Meseda Bagaudinova]]<br>[[Vera Brezhneva]]<br>Eva Bushmina<br>[[Santa Dimopulos]]<br>[[Albina Dzhanabaeva]]<br>[[Olga Romanovskaya|Olga Koryagina]]<br>[[Tatiana Kotova]]<br>[[Khrystyna Kots-Hotlib|Kristina Kots-Gotlib]]<br>[[Svetlana Loboda]]<br>[[Nadia Meikher]]<br>[[Tatiana Naynik]]<br>[[Anna Sedokova]]<br>[[Alena Vinnitskaya]]<br>[[Misha Romanova]]<br>[[Anastasia Kojevnikova]]<br>D. Kostyuk guruhi:<br>[[Darya Rostova]]<br>[[Darya Medovaya]]<br>[[Irina Ostrovskaya]]<br>[[Yelena Tolstonogova]]<br>[[Aina Vilberg]]<br>[[Sofiya Tarasova]] }} '''Nu Virgos''' ({{lang-uk|ВІА Гра}}) — [[Ukraina]] pop-ayollar guruhi, 2000-yilda Ukrainaning [[Kiyev]] shahrida tashkil etilgan. Jamoa eng muvaffaqiyatli jamoalardan biri hisoblanadi.<ref name=":5">{{Veb manbasi|url=http://www.zvuki.ru/R/P/29278/|title=VIA GRA - endi yordam bermaydi|author=Дед Звукарь|work=|date=2012-11-25|publisher=Zvuki.ru|accessdate=2016-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826065432/http://www.zvuki.ru/R/P/29278/|archivedate=2016-08-26}}</ref> Nu Virgos Oltin Disk, Oltin Gramofon, Muz TV mukofoti va hokazolar kabi koʻplab musiqiy mukofotlar sovrindiridir. Jamoaning oʻziga xos xususiyati bu ishtirokchilarning tez-tez oʻzgarib turishi hisoblanadi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://vz.ru/columns/2006/4/16/30202.html|title=Dmitriy Bavilskiy: Yangi diniy san'at|author=Dmitriy Bavilskiy|website=Взгляд.ру|date=2006-04-16|publisher=vz.ru|lang=ru|accessdate=2017-06-23|archiveurl=https://archive.today/20170623164843/https://vz.ru/columns/2006/4/16/30202.html|archivedate=2017-06-23}}</ref> == Aʼzolari == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! Vaqt ! colspan="4"| Vokalchilar |- | Sentabr 2000—Aprel 2002 |rowspan="4" style="background:#FFE5B4"| [[Alena Vinnitskaya]] | {{N/A}} | style="background:#99CCEE;"| [[Nadia Meikher]] | rowspan=2 {{N/A}} |- | Aprel 2002—Sentabr 2002 |rowspan="4" style="background:gold"| [[Anna Sedokova]] | style="background:#FF7E00;"|[[Tatiana Naynik]] |- | Sentabr 2002—Noyabr 2002 |rowspan="5" style="background:#99CCEE;"| [[Nadia Meikher]] | style="background:#FF7E00;"|[[Tatiana Naynik]] |- | Noyabr 2002—Yanvar 2003 | {{N/A}} |- | Yanvar 2003—May 2004 |rowspan="6" style="background:#B4FB84"| [[Vera Brejneva]] | {{N/A}} |- | May 2004—Sentabr 2004 | style="background:#ECD540;"| [[Svetlana Loboda]] | {{N/A}} |- | Sentabr 2004—Yanvar 2006 |rowspan="10" style="background:Pink"| [[Albina Dzhanabaeva]] | {{N/A}} |- | Yanvar 2006—Aprel 2006 | style="background:#FFCBA4"| [[Khrystyna Kots-Hotlib]] | {{N/A}} |- | Aprel 2006—Aprel 2007 | style="background:#00FF7F"| [[Olga Romanovskaya]] | {{N/A}} |- | Aprel 2007—Iyul 2007 |rowspan="3" style="background:#B39EB5"|[[Meseda Bagaudinova]] | {{N/A}} |- | Iyul 2007—Mart 2008 | {{N/A}} | {{N/A}} |- | Mart 2008—Yanvar 2009 |rowspan="2" style="background:#d0f0c0"| [[Tatiana Kotova]] | {{N/A}} |- | Yanvar 2009—Mart 2010 |rowspan="2" style="background:#99CCEE;"|[[Nadia Meikher]] | {{N/A}} |- | Mart 2010—Noyabr 2011 |rowspan="3" style="background:#ccf;"| [[Eva Bushmina]] | {{N/A}} |- | Dekabr 2011—Sentabr 2012 | style="background:#5FA778"| [[Santa Dimopulos]] | {{N/A}} |- | Oktabr 2012—Dekabr 2012 | {{N/A}} | {{N/A}} |- | Noyabr 2013—Mart 2018 | rowspan=3 style="background:#f99;"|[[Erika Gerceg]] | rowspan=2 style="background:yellow"| [[Anastasia Kozhevnikova]] | style="background:#FFB347"| [[Misha Romanova]] | {{N/A}} |- |Mart 2018–Sentabr 2018 | rowspan=2 bgcolor=#cccc| [[Olga Meganskaja]] | {{N/A}} |- | Sentabr 2018-bugun | style="background:#FFE5B4"| [[Ulyana Sinetskaya]] | {{N/A}} |- |} == Diskografiya == {{Asosiy|Nu Virgos diskografiyasi}} *''[[Popytka No. 5]]'' (2001) *''[[Stop! Snyato!]]'' (2003) *''[[Biologiya]]'' (2003) *''[[Stop! Stop! Stop! (albom)|Stop! Stop! Stop!]]'' (2004) *''[[:en:L.M.L.]]'' (2007) == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[https://itunes.apple.com/us/artist/via-gra/id219179639 Nu Virgos] iTunesda k4dppve9vogcimlg9rnffn89pa3dtnh 0 708005 6218728 5291403 2026-07-28T17:57:24Z ~2026-41916-54 293845 /* Manbalar */ 6218728 wikitext text/x-wiki '''Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi oʻzbeklar''' [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]dagi kamsonli etnik diasporadir. [[Ikkinchi jahon urushi]]dan keyingi davrda AQShga bir necha oʻzbek oilalari kelgan. 1970 va 1980-yillarda AQShdagi [[oʻzbek]] oilalari soni mingdan oshgan. Oʻzbek muhojirlarining aksariyati Qoʻshma Shtatlarga [[Turkiya]]dan, 1980-yillarda esa [[Afgʻoniston]]dan Sovet Ittifoqining bu davlatga aralashuvi natijasida kelgan. 90-yillardan to hozirgi kungacha etnik [[oʻzbeklar]]ning shartnoma asosida yoki „yashil karta“ (yashil karta) (Turli xillik vizasi) boʻyicha Oʻzbekistondan AQShga doimiy yashash joyiga koʻchib oʻtishlari tendentsiyasi kuzatilmoqda. Muhojirlarning aksariyati biznes, fan va taʼlim sohasida ishlaydi, turli muassasalarda va sanoat korxonalarida ishlaydi. Oʻzbek diasporasining bir qismi mamlakat davlat idoralari, maktablari va kollejlarida, targʻibot, aviatsiya va tibbiyot kabi sohalarda ishtirok etadi. Boshqalari Amerika shtatlarining ijro etuvchi tuzilmalarida masʼul lavozimlarni egallaydi. 1970-yillarda birinchi oʻzbeklar Silviya Nazar va [[Timur Kocaoğlu|Timur Xoʻja oʻgʻli]] nufuzli [[Kolumbiya universiteti]]da doktorlik dissertatsiyalarini himoya qilishdi, baʼzilari esa [[Nazif Shahroni]] va X. Ismatullaev singari Amerika universitetlarida professor boʻlishdi. Islom Karimov davrida Oʻzbekiston fuqarosi birinchi marta Garvard universitetida doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.<ref>Aminova Gulnora, Removing the Veil of Taqiyya: Dimensions of the Biography of Agha-yi Buzurg (a sixteenth-century female saint from Transoxiana). Ph.D. thesis, Harvard university, 2009</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * M.Shukurzoda. „Amerikalik uzbeklar. II kitob“. Dover, New-Jersey, USA. [[Turkum:Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi diasporalar]] [[Turkum:Oʻzbekiston diasporasi]] [[Turkum:Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi oʻzbeklar]] pn0om98osjx7hjqlfof0t9rvj8pgnva 0 710583 6218546 5975519 2026-07-28T12:54:03Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218546 wikitext text/x-wiki {{Tarixiy davlat|nomi=Ravenna Eksarxligi|oʻz nomi=Exarchatus Ravennis|holati=Vizantiyadagi Eksarxlik|xarita=Exarchate of Ravenna 600 AD.png|poytaxti=Ravenna|tashkil_topdi=584|barham_topdi=751|tili=Lotincha, Xalq Lotinchasi, Yunoncha|Yil1=568|Bosqich1=Langobard bosqini Italiyani|Yil2=584|Bosqich2=Eksarxlik tashkilgan|flag_s4=Byzantine Calvary cross potent (transparent).png|flag_s3=Flag of the Papal States (pre 1808).svg|border_s2=no|flag_s2=Iron crown of Lombardia (icon).svg|flag_s1=Flag of the Republic of Venice (Mid-14th century).svg|flag_p1=no flag.svg|s4=Langobardiya|s3=Papa Davlati|s2=Langobardlar Qirolligi|s1=Venetsiya Respublikasi|p1=Italiya Pretoriyali Prefekturasi}} '''Ravenna Eksarxligi''' yoki '''Italiya Eksarxligi''' ({{Lang-la|Exarchatus Ravennatis}}) Italiyadagi Sharqiy Rim imperiyasining ( [[Vizantiya imperiyasi]] ) eksarxligi edi, 584 yildan 751 yilgacha, oxirgi langobardlar eksarxni o'ldirgan. Bu [[Afrikaning eksarxati|Afrika eksarxligi]] bilan bir qatorda hududlarni yanada samarali boshqarish uchun [[Yustinian I|imperator Yustinian]] boshchiligidagi g'arbiy qayta so'rovlardan so'ng tashkil etilgan ikkita eksarxlikdan biri edi.  == Kirish == [[Adriatika dengizi]]ga kirish imkoniga ega bo'lgan yaxshi porti va o'tib bo'lmaydigan botqoqlar orasida ideal mudofaa joyi tufayli Ravenna 402 yilda Honorius davrida G'arbiy Rim imperiyasining poytaxtiga aylandi. Bu poytaxti bo'ldi qachon shahar, 476 qadar imperiyasi poytaxti bo'lib qoldi [[Odoakr]] va keyin, [[Ostgotlar]] ostida [[Teodorix Buyuk]] . U Ostgotlar Davlatining poytaxti bo'lib qoldi, ammo 540 yilda Gotlar urushi (535-554) paytida Ravennani [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiyali]] general [[Belisarius|Belizariy]] tomonidan ishg'ol qilindi. Ushbu qayta zabt etilgandan so'ng u viloyat hokimining o'rni bo'ldi. O'sha paytda Italiyaning ma'muriy tuzilishi imperator [[Diokletian]] tomonidan o'rnatilgan va Odoakr va Gotlar tomonidan saqlanib qolgan eski tizimga ba'zi o'zgartirishlar kiritilgan. == Langobard bosqini va Vizantiya reaktsiyasi == [[Fayl:Agilulf's Italy-it.png|left|thumb| 590 yilda Vizantiya (to'q sariq) va Langobardlar (moviy).]] 568 yilda qirol Alboin boshchiligidagi langobardlar boshqa Germaniyali ittifoqchilari bilan birgalikda Shimoliy Italiyani bosib oldilar. Shimoliy Italiyani uzoq Gotlar urushi paytida juda azob chekdi. Mahalliy Vizantiya armiyalari kuchsiz edilar va bir nechta shaharlarni egallab olgandan keyin, 569 yilda Langobardlar [[Milan (shahar)|Milanni]] bosib oldilar.  Ular olib Pavia 572 yilda uch yillik qamaldan so'ng va ularning kapital qildi; keyingi yillarda ular [[Toskana]]ni olib ketishdi. Boshqalar, [[Spoletodan Farod I|Faroald]] va [[Zotto]] boshchiligida Markaziy va Janubiy Italiyaga kirib, u yerda [[Spoleto knyazligi|Spoleto]] va [[Benevento knyazligi|Benevento]] knyazliklarini o'rnatdilar.<ref>{{Kitob manbasi|last=Hodgkin|title=The Lombard Invasion|series=Italy and Her Invaders, Vol. 5, Book VI|pages=71–73}}</ref> Biroq, 573 yilda Alboin o'ldirilgandan so'ng, Langobardlar bir nechta avtonom gersogliklarga bo'linib ketdi ("Gersoglar qoidasi "). Imperator Yustin II bundan foydalanishga harakat qildi: 576 yilda u kuyovi Baduariusni Italiyaga yubordi. Biroq, u jangda mag'lubiyatga uchradi va o'ldirildi<ref>{{Kitob manbasi|last=John of Biclaro|title=Chronicle}}</ref> [[Bolqon yarim oroli|va Bolqon]] va Sharqdagi davom etayotgan inqirozlar imperiyani qayta engish uchun yana bir bor urinish mumkin emasligini anglatadi. Langobard bosqini tufayli Rim mulklari bir necha izolyatsiya qilingan hududlarga bo'linib ketgan. 580 yilda imperator Tiberiy II ularni beshta viloyat ''eparxiyasiga'' aylantirdi : Italiyaning shimolidagi ''Annonariya'', Ravenna, [[Kalabriya]], [[Kampaniya]], [[Emiliya (Italiya viloyati)|Emiliya]] va [[Liguriya]] va [[Rim]] (''Urbs'') shahri atrofidagi ''Urbikariya.'' Shunday qilib, VI asrning oxiriga kelib hokimiyatning yangi tartibi barqaror shaklga o'tdi. O'zining ruhoniy idorasidan tashqari fuqarolik va harbiy hokimiyatga ega bo'lgan, uning eksarxi tomonidan boshqariladigan Ravenna shahar, uning porti va atrofi bilan shimoliy [[Po]] shahrigacha bo'lgan, undan tashqarida [[Venesiya|Venetsiya]] gersogi hududi noma'lum imperiya tarkibida bo'lgan. xizmat va janubdan Marekkiya daryosigacha, undan narida Adriyatikda Pentapolis knyazligi, shuningdek Sharq imperatorini nomidan ifodalaydigan gersog ostida.<ref>{{Jurnal manbasi|last=Hallenbeck|title=Pavia and Rome: The Lombard Monarchy and the Papacy in the Eighth Century|year=1982|url=https://archive.org/details/paviaromelombard0000hall}}</ref> == Eksarxlik == Eksarxlik, asosan Italiyadagi qirg'oq shaharlari bo'lgan gersoglik guruhiga ( Rim, Venetsiya, Kalabriya, Neapol, Perugiya, Pentapolis, Lukaniya va boshqalar) uyushtirilgan edi, negaki Langobardlar ichki tomonda ustunlikni saqlab qolishgan. O'sha imperatorli mulklarining fuqarolik va harbiy boshlig'i, eksarx o'zi, [[Konstantinopol]] imperatorining Ravennadagi vakili edi. Atrofdagi hudud shimolda [[Venesiya|Venetsiya]] bilan chegara vazifasini bajargan Po daryosidan janubdagi Rimini va [[Pentapolis gersogligi|Vizantiyali Pentapolga]], [[Adriatika dengizi|Adriatik]] sohilidagi [[Marka]]lardagi "beshta shahar" chegarasiga etib bordi va hatto yo'q shaharlarga ham etib bordi, qirg'oqda, masalan Forli. [[Apennin togʻlari|Apenninning]] sharqiy yon bag'rida joylashgan bu hududlarning barchasi eksarxning bevosita ma'muriyati ostida bo'lgan va qat'iy ma'noda Eksarxatni tashkil qilgan. Atrofdagi hududlar tomonidan boshqariladi qilindi rahnamo va {{Lang|la|[[Magister militum|magistri militium]]}} ("askarlarning boshchilari") ozmi-ko'pmi uning vakolatiga bo'ysunadi. Konstantinopol nuqtai nazaridan Eksarxat Italiya provinsiyasidan iborat edi. == Ravenna Eksarxlari == {{div col|colwidth=30em}} *[[Detsiy (eksarx)|Detsiy]] (584–585) *[[Smaragd]] (585–589) *[[Roman (eksarx)|Roman]] (589–596) *[[Kallinik (eksarx)|Kallinik]] (596–603) *[[Smaragd]] (603–608) *[[Ioann I (eksarx)|Ioann I]] (608–616) *[[Elefteriy (eksarx)|Elefteriy]] (616–619) *[[Isaac (eksarx)|Isaac]] (625–643) *[[Feodor I Kalliopa]] (643–645) *[[Platon (eksarx)|Platon]] (645–649) *[[Olimpiy (eksarx)|Olimpiy]] (649–652) *[[Feodor I Kalliopa]] (653 – c. 666) *[[Grigoriy (eksarx)|Grigoriy]] (c. 666) *[[Feodor II (eksarx)|Feodor II]] (678–687) *[[Ioann II Platin]] (687–702) *[[Feoplakt (eksarx)|Feoplak]] (702–710) *[[Ioann III Rizokop]] (710–711) *[[Sxolastik]] (713–723) *[[Pavel (eksarx)|Pavel]] (723 to 726–727) *[[Evtixiy (eksarx)|Evtixiy]] (726-727 to 751) {{div col end}} == Adabiyotlar ==  {{manbalar}} == Manbalar == {{refbegin}} * {{Jurnal manbasi |last=Borri |first=Francesco |date=July–December 2005 |title=Duces e magistri militum nell'Italia esarcale (VI-VIII secolo) |journal=Estratto da Reti Medievali Rivista |volume=VI |issue=2 |publisher=Firenze University Press |issn=1593-2214 |url=http://www.storia.unifi.it/_RM/rivista/saggi/Borri.htm |format=PDF |access-date=2008-05-21 |language=it |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080518163814/http://www.storia.unifi.it/_RM/rivista/saggi/Borri.htm |archive-date=2008-05-18 |seperator= |archivedate=2008-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080518163814/http://www.storia.unifi.it/_RM/rivista/saggi/Borri.htm }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080518163814/http://www.storia.unifi.it/_RM/rivista/saggi/Borri.htm |date=2008-05-18 }} * {{kitob manbasi |last=Brown |first=T. S. |author-link=Truesdell Sparhawk Brown|editor=Rosamond McKitterick|editor-link=Rosamond McKitterick|title=The New Cambridge Medieval History: II. c. 700 - c. 900 |year=1991 |publisher=Cambridge University Press |chapter=Byzantine Italy c. 680 - c.876 |isbn=0-521-36292-X}} * {{Kitob manbasi |last=Diehl |first=Charles |author-link=Charles Diehl|title=Études sur l'Administration Byzantine dans l'Exarchat de Ravenne (568-751) |url=https://archive.org/details/tudessurladmin53diehuoft |series=Research & Source Works Series Byzantine Series No. 39 |publisher=Burt Franklin |location=New York |language=fr |id={{Listed Invalid ISBN|0-8337-0854-4}} }} * {{Jurnal manbasi |last =Hallenbeck |first =Jan T. |year =1982 |title =Pavia and Rome: The Lombard Monarchy and the Papacy in the Eighth Century |url =https://archive.org/details/sim_transactions-of-the-american-philosophical-society_1982_72_4/page/n1 |journal =Transactions of the American Philosophical Society |volume =72 |issue =4 |pages=1–186 |id=(ISBN) 0-87169-724-6 |jstor = 1006429|doi =10.2307/1006429 }} * {{Kitob manbasi |last=Hartmann |first=Ludo M. |title=Untersuchungen zur Geschichte der byzantinischen Verwaltung in Italien (540-750) |series=Research & Source Works Series No. 86 |date=June 1971 |publisher=Burt Franklin |location=New York |language=de |isbn=978-0-8337-1584-5}} *{{Kitob manbasi|author-link=Thomas Hodgkin (historian) |last=Hodgkin |first=Thomas |title= 553-600 The Lombard Invasion |edition=Replica |series=Italy and Her Invaders, Vol. 5, Book VI |publisher=Elibron Classics |location=Boston}} * {{Kitob manbasi |last=John of Biclaro |author-link=John of Biclaro |title=Chronicle}} * {{Kitob manbasi |author-link=John Julius Norwich |last=Norwich |first=John Julius |title=A History of Venice |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |year=1982}} * {{Kitob manbasi |last=Paul the Deacon |author-link=Paul the Deacon |others=trans. from Latin by [[William Dudley Foulke]] |title=[[Historia Langobardorum]] (Paul the Deacon's History of the Lombards |publisher=University of Pennsylvania |chapter=Book 2:ch. 26-27}} {{refend}} [[Turkum:Italiya]] [[Turkum:Vizantiya]] [[Turkum:Yevropa]] 88i53pfszl0aetpdf8p7qwr6vg4tu53 4 712592 6218425 6216750 2026-07-28T12:01:43Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 6218425 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:MalikxanBot|MalikxanBot]] || [[Special:Contributions/MalikxanBot|{{formatnum:799537}}]] |- | 2 || [[User:ProgrammerBot|ProgrammerBot]] || [[Special:Contributions/ProgrammerBot|{{formatnum:680582}}]] |- | 3 || [[User:DastyorBot|DastyorBot]] || [[Special:Contributions/DastyorBot|{{formatnum:516159}}]] |- | 4 || [[User:Ximik1991Bot|Ximik1991Bot]] || [[Special:Contributions/Ximik1991Bot|{{formatnum:197605}}]] |- | 5 || [[User:CoderSIBot|CoderSIBot]] || [[Special:Contributions/CoderSIBot|{{formatnum:187765}}]] |- | 6 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:158074}}]] |- | 7 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:110051}}]] |- | 8 || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:91745}}]] |- | 9 || [[User:TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:80410}}]] |- | 10 || [[User:Escarbot|Escarbot]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:69842}}]] |- | 11 || [[User:Legobot|Legobot]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:67152}}]] |- | 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:44457}}]] |- | 13 || [[User:Addbot|Addbot]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:28914}}]] |- | 14 || [[User:SieBot|SieBot]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:28363}}]] |- | 15 || [[User:YFdyh-bot|YFdyh-bot]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:27350}}]] |- | 16 || [[User:OchilovBot|OchilovBot]] || [[Special:Contributions/OchilovBot|{{formatnum:23928}}]] |- | 17 || [[User:VolkovBot|VolkovBot]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:19249}}]] |- | 18 || [[User:ArthurBot|ArthurBot]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:18710}}]] |- | 19 || [[User:Luckas-bot|Luckas-bot]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:16696}}]] |- | 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:11522}}]] |- | 21 || [[User:Uzgen bot|Uzgen bot]] || [[Special:Contributions/Uzgen bot|{{formatnum:10709}}]] |- | 22 || [[User:ZéroBot|ZéroBot]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:10554}}]] |- | 23 || [[User:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:10294}}]] |- | 24 || [[User:JAnDbot|JAnDbot]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:10206}}]] |- | 25 || [[User:Thijs!bot|Thijs!bot]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:9691}}]] |- | 26 || [[User:MelancholieBot|MelancholieBot]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:8873}}]] |- | 27 || [[User:RedBot|RedBot]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:8357}}]] |- | 28 || [[User:タチコマ robot|タチコマ robot]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:8161}}]] |- | 29 || [[User:Acebot|Acebot]] || [[Special:Contributions/Acebot|{{formatnum:6989}}]] |- | 30 || [[User:EdgarsBot|EdgarsBot]] || [[Special:Contributions/EdgarsBot|{{formatnum:6807}}]] |- | 31 || [[User:KLBot2|KLBot2]] || [[Special:Contributions/KLBot2|{{formatnum:6601}}]] |- | 32 || [[User:Makecat-bot|Makecat-bot]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:6542}}]] |- | 33 || [[User:AlleborgoBot|AlleborgoBot]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:5802}}]] |- | 34 || [[User:MBHbot|MBHbot]] || [[Special:Contributions/MBHbot|{{formatnum:5359}}]] |- | 35 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:5322}}]] |- | 36 || [[User:LaaknorBot|LaaknorBot]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:4667}}]] |- | 37 || [[User:Vagobot|Vagobot]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:4451}}]] |- | 38 || [[User:IluvatarBot|IluvatarBot]] || [[Special:Contributions/IluvatarBot|{{formatnum:4449}}]] |- | 39 || [[User:Loveless|Loveless]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:4445}}]] |- | 40 || [[User:Zorrobot|Zorrobot]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:4173}}]] |- | 41 || [[User:JackieBot|JackieBot]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:4132}}]] |- | 42 || [[User:KamikazeBot|KamikazeBot]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:3687}}]] |- | 43 || [[User:FoxBot|FoxBot]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:3658}}]] |- | 44 || [[User:CarsracBot|CarsracBot]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:3570}}]] |- | 45 || [[User:Ptbotgourou|Ptbotgourou]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:3390}}]] |- | 46 || [[User:BotMultichill|BotMultichill]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:3244}}]] |- | 47 || [[User:Alexbot|Alexbot]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:3100}}]] |- | 48 || [[User:HRoestBot|HRoestBot]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:2983}}]] |- | 49 || [[User:TjBot|TjBot]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:2650}}]] |- | 50 || [[User:Purbo T|Purbo T]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:2576}}]] |- | 51 || [[User:PipepBot|PipepBot]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:2201}}]] |- | 52 || [[User:JYBot|JYBot]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:2189}}]] |- | 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:2155}}]] |- | 54 || [[User:DragonBot|DragonBot]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:2081}}]] |- | 55 || [[User:Darkicebot|Darkicebot]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:1852}}]] |- | 56 || [[User:Idioma-bot|Idioma-bot]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:1848}}]] |- | 57 || [[User:MastiBot|MastiBot]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:1725}}]] |- | 58 || [[User:Dinamik-bot|Dinamik-bot]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:1716}}]] |- | 59 || [[User:Rubinbot|Rubinbot]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:1590}}]] |- | 60 || [[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:1537}}]] |- | 61 || [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:1451}}]] |- | 62 || [[User:Amirobot|Amirobot]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:1434}}]] |- | 63 || [[User:IanraBot|IanraBot]] || [[Special:Contributions/IanraBot|{{formatnum:1365}}]] |- | 64 || [[User:Rezabot|Rezabot]] || [[Special:Contributions/Rezabot|{{formatnum:1358}}]] |- | 65 || [[User:Synthebot|Synthebot]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:1316}}]] |- | 66 || [[User:AvicBot|AvicBot]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:1257}}]] |- | 67 || [[User:GhalyBot|GhalyBot]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:1239}}]] |- | 68 || [[User:Movses-bot|Movses-bot]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:1187}}]] |- | 69 || [[User:HerculeBot|HerculeBot]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:1068}}]] |- | 70 || [[User:Robbot|Robbot]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:1022}}]] |- | 71 || [[User:D'ohBot|D'ohBot]] || [[Special:Contributions/D'ohBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 72 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:998}}]] |- | 73 || [[User:SilvonenBot|SilvonenBot]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:977}}]] |- | 74 || [[User:MystBot|MystBot]] || [[Special:Contributions/MystBot|{{formatnum:972}}]] |- | 75 || [[User:TinucherianBot II|TinucherianBot II]] || [[Special:Contributions/TinucherianBot II|{{formatnum:953}}]] |- | 76 || [[User:Jotterbot|Jotterbot]] || [[Special:Contributions/Jotterbot|{{formatnum:892}}]] |- | 77 || [[User:AvocatoBot|AvocatoBot]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:881}}]] |- | 78 || [[User:StigBot|StigBot]] || [[Special:Contributions/StigBot|{{formatnum:804}}]] |- | 79 || [[User:Almabot|Almabot]] || [[Special:Contributions/Almabot|{{formatnum:801}}]] |- | 80 || [[User:SassoBot|SassoBot]] || [[Special:Contributions/SassoBot|{{formatnum:790}}]] |- | 81 || [[User:Justincheng12345-bot|Justincheng12345-bot]] || [[Special:Contributions/Justincheng12345-bot|{{formatnum:761}}]] |- | 82 || [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:722}}]] |- | 83 || [[User:Gerakibot|Gerakibot]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:587}}]] |- | 84 || [[User:YaxshiBot|YaxshiBot]] || [[Special:Contributions/YaxshiBot|{{formatnum:577}}]] |- | 85 || [[User:SpBot|SpBot]] || [[Special:Contributions/SpBot|{{formatnum:542}}]] |- | 86 || [[User:TechBot|TechBot]] || [[Special:Contributions/TechBot|{{formatnum:541}}]] |- | 87 || [[User:DarafshBot|DarafshBot]] || [[Special:Contributions/DarafshBot|{{formatnum:541}}]] |- | 88 || [[User:Byrialbot|Byrialbot]] || [[Special:Contributions/Byrialbot|{{formatnum:488}}]] |- | 89 || [[User:PixelBot|PixelBot]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:433}}]] |- | 90 || [[User:DSisyphBot|DSisyphBot]] || [[Special:Contributions/DSisyphBot|{{formatnum:406}}]] |- | 91 || [[User:CasualBot|CasualBot]] || [[Special:Contributions/CasualBot|{{formatnum:403}}]] |- | 92 || [[User:Chobot|Chobot]] || [[Special:Contributions/Chobot|{{formatnum:366}}]] |- | 93 || [[User:CocuBot|CocuBot]] || [[Special:Contributions/CocuBot|{{formatnum:364}}]] |- | 94 || [[User:JhsBot|JhsBot]] || [[Special:Contributions/JhsBot|{{formatnum:335}}]] |- | 95 || [[User:Memty Bot|Memty Bot]] || [[Special:Contributions/Memty Bot|{{formatnum:327}}]] |- | 96 || [[User:AlnoktaBOT|AlnoktaBOT]] || [[Special:Contributions/AlnoktaBOT|{{formatnum:316}}]] |- | 97 || [[User:Louperibot|Louperibot]] || [[Special:Contributions/Louperibot|{{formatnum:297}}]] |- | 98 || [[User:Nallimbot|Nallimbot]] || [[Special:Contributions/Nallimbot|{{formatnum:291}}]] |- | 99 || [[User:AZatBot~uzwiki|AZatBot~uzwiki]] || [[Special:Contributions/AZatBot~uzwiki|{{formatnum:285}}]] |- | 100 || [[User:DixonDBot|DixonDBot]] || [[Special:Contributions/DixonDBot|{{formatnum:201}}]] |- | 101 || [[User:MahdiBot|MahdiBot]] || [[Special:Contributions/MahdiBot|{{formatnum:199}}]] |- | 102 || [[User:Sz-iwbot|Sz-iwbot]] || [[Special:Contributions/Sz-iwbot|{{formatnum:169}}]] |- | 103 || [[User:DirlBot|DirlBot]] || [[Special:Contributions/DirlBot|{{formatnum:116}}]] |- | 104 || [[User:Obersachsebot|Obersachsebot]] || [[Special:Contributions/Obersachsebot|{{formatnum:114}}]] |- | 105 || [[User:NobelBot|NobelBot]] || [[Special:Contributions/NobelBot|{{formatnum:96}}]] |- | 106 || [[User:SantoshBot|SantoshBot]] || [[Special:Contributions/SantoshBot|{{formatnum:92}}]] |- | 107 || [[User:AmphBot|AmphBot]] || [[Special:Contributions/AmphBot|{{formatnum:79}}]] |- | 108 || [[User:Muro Bot|Muro Bot]] || [[Special:Contributions/Muro Bot|{{formatnum:75}}]] |- | 109 || [[User:DennyBot|DennyBot]] || [[Special:Contributions/DennyBot|{{formatnum:74}}]] |- | 110 || [[User:Dexbot|Dexbot]] || [[Special:Contributions/Dexbot|{{formatnum:74}}]] |- | 111 || [[User:WikimediaNotifier|WikimediaNotifier]] || [[Special:Contributions/WikimediaNotifier|{{formatnum:73}}]] |- | 112 || [[User:Zwobot|Zwobot]] || [[Special:Contributions/Zwobot|{{formatnum:61}}]] |- | 113 || [[User:TohaomgBot|TohaomgBot]] || [[Special:Contributions/TohaomgBot|{{formatnum:58}}]] {{/end}} 9up05g6p5rz38le9l4mjwksa8su8frv 4 712595 6218424 6216749 2026-07-28T12:01:42Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 6218424 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:647}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}} |- | 2 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:578}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}} |- | 3 || [[User:Sherzod11W|Sherzod11W]] || [[Special:Contributions/Sherzod11W|{{formatnum:476}}]] || {{Permissions|Sherzod11W}} |- | 4 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}} |- | 5 || [[User:Gulzoda Abduhalilova|Gulzoda Abduhalilova]] || [[Special:Contributions/Gulzoda Abduhalilova|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Gulzoda Abduhalilova}} |- | 6 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:122}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}} |- | 7 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:118}}]] || {{Permissions|BilimNuri}} |- | 8 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:115}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}} |- | 9 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:113}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}} |- | 10 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}} |- | 11 || [[User:Maxmuda Bozorova|Maxmuda Bozorova]] || [[Special:Contributions/Maxmuda Bozorova|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Maxmuda Bozorova}} |- | 12 || [[User:Gulyora Jamolova|Gulyora Jamolova]] || [[Special:Contributions/Gulyora Jamolova|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Gulyora Jamolova}} |- | 13 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}} |- | 14 || [[User:Shaxzoda1606|Shaxzoda1606]] || [[Special:Contributions/Shaxzoda1606|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Shaxzoda1606}} |- | 15 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}} |- | 16 || [[User:Khan7878|Khan7878]] || [[Special:Contributions/Khan7878|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Khan7878}} |- | 17 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}} |- | 18 || [[User:Spiral6800|Spiral6800]] || [[Special:Contributions/Spiral6800|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Spiral6800}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Brainbox 8|Brainbox 8]] || [[Special:Contributions/Brainbox 8|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Brainbox 8}} |- | 21 || [[User:Mukhii2009|Mukhii2009]] || [[Special:Contributions/Mukhii2009|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Mukhii2009}} |- | 22 || [[User:Akobir abdimuminov|Akobir abdimuminov]] || [[Special:Contributions/Akobir abdimuminov|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Akobir abdimuminov}} |- | 23 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 24 || [[User:Vapoyeva Dinora|Vapoyeva Dinora]] || [[Special:Contributions/Vapoyeva Dinora|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Vapoyeva Dinora}} |- | 25 || [[User:Fazilatbakhtiyorova|Fazilatbakhtiyorova]] || [[Special:Contributions/Fazilatbakhtiyorova|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|Fazilatbakhtiyorova}} |- | 26 || [[User:~2026-41394-11|~2026-41394-11]] || [[Special:Contributions/~2026-41394-11|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|~2026-41394-11}} |- | 27 || [[User:~2026-41592-29|~2026-41592-29]] || [[Special:Contributions/~2026-41592-29|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|~2026-41592-29}} |- | 28 || [[User:Kamol Azzam|Kamol Azzam]] || [[Special:Contributions/Kamol Azzam|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Kamol Azzam}} |- | 29 || [[User:TseriesUZ|TseriesUZ]] || [[Special:Contributions/TseriesUZ|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|TseriesUZ}} |- | 30 || [[User:Stephan1000000|Stephan1000000]] || [[Special:Contributions/Stephan1000000|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Stephan1000000}} |- | 31 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 32 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Bekipediya}} |- | 33 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 34 || [[User:Auteuil-Passy|Auteuil-Passy]] || [[Special:Contributions/Auteuil-Passy|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Auteuil-Passy}} |- | 35 || [[User:Émile Johnsson|Émile Johnsson]] || [[Special:Contributions/Émile Johnsson|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Émile Johnsson}} |- | 36 || [[User:Yokubjon Juraev|Yokubjon Juraev]] || [[Special:Contributions/Yokubjon Juraev|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Yokubjon Juraev}} |- | 37 || [[User:Snowdroppe|Snowdroppe]] || [[Special:Contributions/Snowdroppe|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Snowdroppe}} |- | 38 || [[User:Kurcke|Kurcke]] || [[Special:Contributions/Kurcke|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Kurcke}} |- | 39 || [[User:Mukhammadrasul Isakov|Mukhammadrasul Isakov]] || [[Special:Contributions/Mukhammadrasul Isakov|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Mukhammadrasul Isakov}} |- | 40 || [[User:~2026-41765-51|~2026-41765-51]] || [[Special:Contributions/~2026-41765-51|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-41765-51}} |- | 41 || [[User:RuxshonaBaxtiyorova|RuxshonaBaxtiyorova]] || [[Special:Contributions/RuxshonaBaxtiyorova|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|RuxshonaBaxtiyorova}} |- | 42 || [[User:Umar Khursandov|Umar Khursandov]] || [[Special:Contributions/Umar Khursandov|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Umar Khursandov}} |- | 43 || [[User:~2026-41182-20|~2026-41182-20]] || [[Special:Contributions/~2026-41182-20|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-41182-20}} |- | 44 || [[User:~2026-41654-43|~2026-41654-43]] || [[Special:Contributions/~2026-41654-43|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-41654-43}} |- | 45 || [[User:Hasan Xamidovich|Hasan Xamidovich]] || [[Special:Contributions/Hasan Xamidovich|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Hasan Xamidovich}} |- | 46 || [[User:Spokiyny|Spokiyny]] || [[Special:Contributions/Spokiyny|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Spokiyny}} |- | 47 || [[User:~2026-40350-24|~2026-40350-24]] || [[Special:Contributions/~2026-40350-24|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-40350-24}} |- | 48 || [[User:Khorazmiy|Khorazmiy]] || [[Special:Contributions/Khorazmiy|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Khorazmiy}} |- | 49 || [[User:Kurd26|Kurd26]] || [[Special:Contributions/Kurd26|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Kurd26}} |- | 50 || [[User:Vadyanoy79|Vadyanoy79]] || [[Special:Contributions/Vadyanoy79|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Vadyanoy79}} |- | 51 || [[User:~2026-41057-56|~2026-41057-56]] || [[Special:Contributions/~2026-41057-56|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-41057-56}} |- | 52 || [[User:~2026-41392-82|~2026-41392-82]] || [[Special:Contributions/~2026-41392-82|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-41392-82}} |- | 53 || [[User:Asadbek Shokirov|Asadbek Shokirov]] || [[Special:Contributions/Asadbek Shokirov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Asadbek Shokirov}} |- | 54 || [[User:~2026-40826-25|~2026-40826-25]] || [[Special:Contributions/~2026-40826-25|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-40826-25}} |- | 55 || [[User:~2026-41530-69|~2026-41530-69]] || [[Special:Contributions/~2026-41530-69|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-41530-69}} |- | 56 || [[User:Avazxon Abduxalimov|Avazxon Abduxalimov]] || [[Special:Contributions/Avazxon Abduxalimov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Avazxon Abduxalimov}} |- | 57 || [[User:~2026-41370-95|~2026-41370-95]] || [[Special:Contributions/~2026-41370-95|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-41370-95}} |- | 58 || [[User:~2026-41423-74|~2026-41423-74]] || [[Special:Contributions/~2026-41423-74|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-41423-74}} |- | 59 || [[User:Ranoxa|Ranoxa]] || [[Special:Contributions/Ranoxa|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Ranoxa}} |- | 60 || [[User:~2026-41536-89|~2026-41536-89]] || [[Special:Contributions/~2026-41536-89|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-41536-89}} |- | 61 || [[User:Carsten Steger|Carsten Steger]] || [[Special:Contributions/Carsten Steger|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Carsten Steger}} |- | 62 || [[User:~2026-41380-87|~2026-41380-87]] || [[Special:Contributions/~2026-41380-87|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-41380-87}} |- | 63 || [[User:Usaymin1071|Usaymin1071]] || [[Special:Contributions/Usaymin1071|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Usaymin1071}} |- | 64 || [[User:~2026-41762-19|~2026-41762-19]] || [[Special:Contributions/~2026-41762-19|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-41762-19}} |- | 65 || [[User:Kareyac|Kareyac]] || [[Special:Contributions/Kareyac|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Kareyac}} |- | 66 || [[User:Alisahib2001|Alisahib2001]] || [[Special:Contributions/Alisahib2001|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Alisahib2001}} |- | 67 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}} |- | 68 || [[User:Scip.|Scip.]] || [[Special:Contributions/Scip.|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Scip.}} |- | 69 || [[User:~2026-41041-07|~2026-41041-07]] || [[Special:Contributions/~2026-41041-07|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-41041-07}} |- | 70 || [[User:Mona|Mona]] || [[Special:Contributions/Mona|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Mona}} |- | 71 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}} |- | 72 || [[User:~2026-41798-42|~2026-41798-42]] || [[Special:Contributions/~2026-41798-42|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41798-42}} |- | 73 || [[User:~2026-41638-69|~2026-41638-69]] || [[Special:Contributions/~2026-41638-69|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41638-69}} |- | 74 || [[User:EUPBR|EUPBR]] || [[Special:Contributions/EUPBR|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|EUPBR}} |- | 75 || [[User:FAREO67|FAREO67]] || [[Special:Contributions/FAREO67|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|FAREO67}} |- | 76 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 77 || [[User:~2026-41912-02|~2026-41912-02]] || [[Special:Contributions/~2026-41912-02|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41912-02}} |- | 78 || [[User:~2026-41567-80|~2026-41567-80]] || [[Special:Contributions/~2026-41567-80|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41567-80}} |- | 79 || [[User:Muhammadfutbol|Muhammadfutbol]] || [[Special:Contributions/Muhammadfutbol|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Muhammadfutbol}} |- | 80 || [[User:~2026-41768-77|~2026-41768-77]] || [[Special:Contributions/~2026-41768-77|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41768-77}} |- | 81 || [[User:~2026-41579-20|~2026-41579-20]] || [[Special:Contributions/~2026-41579-20|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41579-20}} |- | 82 || [[User:~2026-40705-73|~2026-40705-73]] || [[Special:Contributions/~2026-40705-73|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-40705-73}} |- | 83 || [[User:Túrelio|Túrelio]] || [[Special:Contributions/Túrelio|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Túrelio}} |- | 84 || [[User:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Sitora Oblakulova|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sitora Oblakulova}} |- | 85 || [[User:X1606008|X1606008]] || [[Special:Contributions/X1606008|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|X1606008}} |- | 86 || [[User:Akram Xamraqulov|Akram Xamraqulov]] || [[Special:Contributions/Akram Xamraqulov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Akram Xamraqulov}} |- | 87 || [[User:Ossistyl|Ossistyl]] || [[Special:Contributions/Ossistyl|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ossistyl}} |- | 88 || [[User:Madinabonu Shavkatovna|Madinabonu Shavkatovna]] || [[Special:Contributions/Madinabonu Shavkatovna|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Madinabonu Shavkatovna}} |- | 89 || [[User:~2026-41565-90|~2026-41565-90]] || [[Special:Contributions/~2026-41565-90|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41565-90}} |- | 90 || [[User:~2026-41678-36|~2026-41678-36]] || [[Special:Contributions/~2026-41678-36|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41678-36}} |- | 91 || [[User:~2026-41005-34|~2026-41005-34]] || [[Special:Contributions/~2026-41005-34|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41005-34}} |- | 92 || [[User:Juan carlos perez rodriguez|Juan carlos perez rodriguez]] || [[Special:Contributions/Juan carlos perez rodriguez|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Juan carlos perez rodriguez}} |- | 93 || [[User:Azamat85|Azamat85]] || [[Special:Contributions/Azamat85|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Azamat85}} |- | 94 || [[User:~2026-40904-36|~2026-40904-36]] || [[Special:Contributions/~2026-40904-36|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-40904-36}} |- | 95 || [[User:~2026-41182-77|~2026-41182-77]] || [[Special:Contributions/~2026-41182-77|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41182-77}} |- | 96 || [[User:~2026-40801-68|~2026-40801-68]] || [[Special:Contributions/~2026-40801-68|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-40801-68}} |- | 97 || [[User:~2026-40745-25|~2026-40745-25]] || [[Special:Contributions/~2026-40745-25|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-40745-25}} |- | 98 || [[User:Jonteemil|Jonteemil]] || [[Special:Contributions/Jonteemil|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Jonteemil}} |- | 99 || [[User:PK2|PK2]] || [[Special:Contributions/PK2|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|PK2}} |- | 100 || [[User:Havang(nl)|Havang(nl)]] || [[Special:Contributions/Havang(nl)|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Havang(nl)}} |- | 101 || [[User:Mheidegger|Mheidegger]] || [[Special:Contributions/Mheidegger|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Mheidegger}} |- | 102 || [[User:~2026-41093-96|~2026-41093-96]] || [[Special:Contributions/~2026-41093-96|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41093-96}} |- | 103 || [[User:Samandar2549|Samandar2549]] || [[Special:Contributions/Samandar2549|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Samandar2549}} |- | 104 || [[User:Schekinov Alexey Victorovich|Schekinov Alexey Victorovich]] || [[Special:Contributions/Schekinov Alexey Victorovich|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Schekinov Alexey Victorovich}} |- | 105 || [[User:~2026-41369-21|~2026-41369-21]] || [[Special:Contributions/~2026-41369-21|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41369-21}} |- | 106 || [[User:~2026-41134-10|~2026-41134-10]] || [[Special:Contributions/~2026-41134-10|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41134-10}} |- | 107 || [[User:~2026-40557-34|~2026-40557-34]] || [[Special:Contributions/~2026-40557-34|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-40557-34}} |- | 108 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Amherst99}} |- | 109 || [[User:~2026-41609-69|~2026-41609-69]] || [[Special:Contributions/~2026-41609-69|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41609-69}} |- | 110 || [[User:~2026-41018-89|~2026-41018-89]] || [[Special:Contributions/~2026-41018-89|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41018-89}} |- | 111 || [[User:~2026-41454-10|~2026-41454-10]] || [[Special:Contributions/~2026-41454-10|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41454-10}} |- | 112 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Nataev}} |- | 113 || [[User:~2026-41449-76|~2026-41449-76]] || [[Special:Contributions/~2026-41449-76|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41449-76}} |- | 114 || [[User:Prosnu|Prosnu]] || [[Special:Contributions/Prosnu|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Prosnu}} |- | 115 || [[User:Sevayuu|Sevayuu]] || [[Special:Contributions/Sevayuu|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sevayuu}} |- | 116 || [[User:~2026-41592-98|~2026-41592-98]] || [[Special:Contributions/~2026-41592-98|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41592-98}} |- | 117 || [[User:~2026-41448-21|~2026-41448-21]] || [[Special:Contributions/~2026-41448-21|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41448-21}} |- | 118 || [[User:~2026-41256-94|~2026-41256-94]] || [[Special:Contributions/~2026-41256-94|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41256-94}} |- | 119 || [[User:SpinnerLaserzthe2nd|SpinnerLaserzthe2nd]] || [[Special:Contributions/SpinnerLaserzthe2nd|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|SpinnerLaserzthe2nd}} |- | 120 || [[User:~2026-41416-64|~2026-41416-64]] || [[Special:Contributions/~2026-41416-64|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-41416-64}} |- | 121 || [[User:~2026-40947-14|~2026-40947-14]] || [[Special:Contributions/~2026-40947-14|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-40947-14}} |- | 122 || [[User:Martin Macha 2111|Martin Macha 2111]] || [[Special:Contributions/Martin Macha 2111|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Martin Macha 2111}} |- | 123 || [[User:~2026-40794-53|~2026-40794-53]] || [[Special:Contributions/~2026-40794-53|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-40794-53}} |- | 124 || [[User:NDG|NDG]] || [[Special:Contributions/NDG|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|NDG}} |- | 125 || [[User:AlfaDeveloper|AlfaDeveloper]] || [[Special:Contributions/AlfaDeveloper|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|AlfaDeveloper}} {{/end}} d1zgitu6zi43n4me8u7t0sk3cgaix4g 0 712646 6218446 6054842 2026-07-28T12:10:22Z InternetArchiveBot 58913 Add 3 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218446 wikitext text/x-wiki [[Fayl:BBFC logo (new).svg|220px|thumb|right|Rasmiy logosi]] '''British Board of Film Classification''' („Britaniya film klassifikatsiyasi kengashi“) yoki '''BBFC''' – 1912-yilda [[kino sanoati]] tomonidan tashkil etilgan nodavlat tashkilot boʻlib, [[Buyuk Britaniya]]da [[film]]lar va [[videooʻyin]]larning milliy klassifikatsiyasi/tasnifi va senzurasi uchun mas’uldir. Bu tashkilot dastlab '''British Board of Film Censors''' („Britaniya kino senzuralari kengashi“) deb atalgan. == Simvollari == BBFC bugungi kunda quyidagi simvollardan foydalanadi: {| class="wikitable" !Simvol !!Name !!Tavsif/Izohlar |- |align="center"|[[Fayl:BBFC U 2019.svg|50px|U]]||'''Universal'''||Barcha yoshdagilar uchun moʻljallangan. <br />Masalan: ''[[Yulduzlar jangi]]''<br /> |- |align="center"|[[Fayl:BBFC PG 2019.svg|50px|PG]]||'''Parental Guidance'''||8 yosh va undan kattalar uchun moʻljallangan. <br />Masalan: ''[[Ghostbusters]]''<br /> |- |align="center"|[[Fayl:BBFC 12A 2019.svg|50px|12A]]||'''12A'''||12 yosh va undan kattalar uchun moʻljallangan. <br />Masalan: ''[[Yozning 500 kuni]]''<br /> |- |align="center"|[[Fayl:BBFC 12 2019.svg|50px|12]]||'''12'''||12 yosh va undan kattalar uchun moʻljallangan VHS, DVD, Blu-ray Disc, UMD yoki oʻyinlar. <br />Masalan: ''[[Terminator]]''<br /> |- |align="center"|[[Fayl:BBFC 15 2019.svg|50px|15]]||'''15'''||15 yosh va undan kattalar uchun moʻljallangan VHS, DVD, Blu-ray Disc, UMD yoki oʻyinlar. <br />Masalan: ''Final Destination''<br /> |- |align="center"|[[Fayl:BBFC 18 2019.svg|50px|18]]||'''18'''||Voyaga yetganlar koʻrishi mumkin boʻgan. 18 yosh va undan kattalar uchun moʻljallangan. <br />yosh va undan kattalar uchun moʻljallangan VHS, DVD, Blu-ray Disc, UMD na oʻyinlar. <br />Masalan: ''Testere''<br /> |- |align="center"|[[Fayl:BBFC R18 2019.svg|50px|R18]]||'''R18'''||Voyaga yetganlar koʻrishi mumkin boʻgan.<br />18 yosh va undan kattalar uchun moʻljallangan. |} == Manbalar == * {{kitob manbasi |last=Aldgate |first=Anthony |date=1995 |url=https://books.google.com/books?id=R3xZAAAAMAAJ |title=Censorship and the Permissive Society: British Cinema and Theatre, 1955-1965 |publisher=Clarendon Press. |isbn=9780198112419}} * Baron, Saskia (writer and director) ''Empire of the Censors'' — two-part TV documentary, pc. Barraclough Carey, prod. Paul Kerr, BBC2, tx. 28 & 29-may 1995-yil * {{kitob manbasi |last=Knowles |first=Dorothy |title=The Censor, the Drama and the Film |location=London |publisher=George Allen & Unwin |date=1934}} * {{kitob manbasi |last=Hunnings |first=Neville March |title=Film Censors and the Law |location=London |publisher=Allen & Unwin |date=1967}} * {{kitob manbasi |editor-last=Lamberti |editor-first=Edward |title=Behind the Scenes at the BBFC: Film Classification from the Silver Screen to the Digital Age |location=London |publisher=British Film Institute/Palgrave Macmillan |date=2012}} * {{kitob manbasi |last=Mathews |first=Tom Dewe |title=Censored |url=https://archive.org/details/censored0000dewe |location=London |publisher=Chatto & Windus |date=1994}} * {{kitob manbasi |last=Petrie |first=Duncan J. |date=1991 |url=https://books.google.com/books?id=3GKxCwAAQBAJ |title=Creativity And Constraint In The British Film Industry |publisher=Palgrave MacMillan |isbn=978-1-349-21473-0}} * {{Jurnal manbasi |last=Richards |first=Jeffrey |title=The British Board of Film Censors and Content Control in the 1930s |url=https://archive.org/details/historical-journal-of-film-radio-and-television_1981-10_1_2/page/95 |journal=Historical Journal of Film, Radio and Television |volume=1 |issue=2 |date=1981 |pages=95–116|doi=10.1080/01439688100260101 }} * {{Jurnal manbasi |last=Richards |first=Jeffrey |title=The British Board of Film Censors and Content Control in the 1930s |url=https://archive.org/details/historical-journal-of-film-radio-and-television_1982-03_2_1/page/39 |journal=Historical Journal of Film, Radio and Television |volume=2 |issue=1 |date=1982 |pages=39–48|doi=10.1080/01439688200260031 }} * {{Jurnal manbasi |last=Robertson |first=James Crighton |title=British Film Censorship Goes to War |url=https://archive.org/details/historical-journal-of-film-radio-and-television_1982-03_2_1/page/49 |journal=Historical Journal of Film, Radio and Television |volume=2 |issue=1 |date=1982 |pages=49–64|doi=10.1080/01439688200260041 }} * {{kitob manbasi |last=Robertson |first=James Crighton |title=The British Board of Film Censors: Film Censorship in Britain, 1896–1950 |url=https://archive.org/details/britishboardoffi0000robe |location=London |publisher=Croom Helm |date=1985}} * {{kitob manbasi |last=Robertson |first=James Crighton |title=The Hidden Cinema: British Film Censorship in Action 1913–72 |location=London |publisher=Routledge |date=1993 |isbn=978-0-415-09034-6}} * {{kitob manbasi |title=The Miracle of the Movies |last=Wood |first=Leslie |place=London |year=1947 |publisher=Burke Publishing Co. |url=https://archive.org/stream/miracleofmovies00lesl#page/162/mode/2up}} == Havolalar == {{Commons turkum|British Board of Film Classification}} * [http://www.bbfc.co.uk/ BBFC bosh sahifasi] {{ref-en}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:British Board Of Film Classification}} [[Turkum:Tashkilotlar]] {{org-stub}} g7iblw7i1qnyqckqf83g83mj0tmif12 828 714174 6218758 6217455 2026-07-29T03:01:13Z MalikxanBot 49138 Bot: Yangilandi 6218758 Scribunto text/plain return { ["Bilgiquti"] = 250000, ["Bilgiquti/qator"] = 250000, ["Modul:Buffer"] = 250000, ["Both"] = 160000, ["Bilgiquti aholi punkti"] = 140000, ["Bilgiquti aholi punkti/JoyXarita"] = 130000, ["Boshqa tildan yoʻnaltirish"] = 90000, ["Bilgiquti aholi punkti/havola"] = 30000, ["Bilgiquti aholi punkti/ustunlar"] = 30000, ["Br separated entries"] = 30000, ["Bayroq"] = 10000, ["Bayroq/core"] = 10000, ["Bilgiquti Galaktika"] = 10000, ["Birth date and age"] = 7000, ["Bilgiquti Galaktika IC"] = 5000, ["Bio-stub"] = 4000, ["Boshqa maʼnolari"] = 4000, ["Boshqa maʼnosi"] = 4000, ["Brazil-geo-stub"] = 4000, ["Braziliya loyihasi"] = 4000, ["Birinchi soʻz"] = 3000, ["Boʻy"] = 3000, ["Birth date"] = 2000, ["Birthyr"] = 2000, ["Buyuk Britaniya bayrogʻi"] = 2000, ["Bayroqikon/Ukraina"] = 1000, ["Blockquote"] = 1000, ["Blockquote/styles.css"] = 1000, ["Bulgaria-geo-stub"] = 1000, ["Modul:BaseConvert"] = 1000, ["Bino bilgiqutisi"] = 900, ["Boʻlishi kerak"] = 900, ["BurkinaFaso-geo-stub"] = 900, ["Modul:Based on"] = 900, ["Based on"] = 800, ["Bayroqikon/Shveysariya"] = 800, ["Basketbol loyihasi"] = 700, ["Box-header"] = 700, ["Modul:Box-header"] = 700, ["Modul:Box-header/colours"] = 700, ["Basepage subpage"] = 600, ["Birlashtirishga"] = 600, ["Box-footer"] = 600, ["Bajarildi"] = 500, ["Bayroqikon"] = 500, ["Bayroqyirik"] = 500, ["Bayroqyirik/yadro"] = 500, ["Boarmiini-stub"] = 500, ["Boshqa maʼnolari/familiya"] = 500, ["BosniaHerzegovina-geo-stub"] = 500, ["Bronza3"] = 500, } ajpl04u5dvzaz2jdgbqxc8xeutrnpih 0 725757 6218678 6190151 2026-07-28T15:48:14Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6218678 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues}} '''Srikant Kidambi''' (1993-yil 7-fevralda tugʻilgan) — hind [[badminton]]chisi, [[Haydarobod (shahar)|Haydaroboddagi]] Gopichand badminton akademiyasida shugʻullanadi. U 2018-yil aprel oyida BWF reytingida dunyoda 1-raqamini egalladi. Kidambi 2018-yilda Hindistonning toʻrtinchi oliy fuqarolik mukofoti boʻlgan Padma Shri bilan taqdirlangan. 2015-yilda [[Arjuna mukofoti]]. 2021-yilda u erkaklar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida jahon chempionati finaliga chiqqan birinchi hindistonlik boʻldi va kumush medalni qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/kidambi-srikanth-clinches-historic-silver-at-bwf-world-championships/articleshow/88376554.cms}}</ref>. == Erta hayot va hayot shakli == Srikant Nammalvar Kidambi 1993-yil 7-fevralda [[Andhra Pradesh|Andxra-Pradesh]] shtatining Ravulapalem shahrida [[Telugu tili|telugu]] oilasida tugʻilgan. Uning otasi KVS Krishna uy egasi, onasi Radxa esa uy bekasi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.dearbadminton.com/}}</ref>. Uning akasi K. Nandagopal ham badmintonchi<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/Guntur-brothers-create-history-in-Srinagar/articleshow/16646604.cms}}</ref>. == Karyera == 2011-yilda Men orolida boʻlib oʻtgan Hamdoʻstlik yoshlar oʻyinlarida Kidambi juftlik bahslarida bronza va aralash juftlik bahslarida kumush medalni qoʻlga kiritdim<ref>[[India at the 2011 Commonwealth Youth Games#Medalist|Commonwealth Youth Games, 2011]]</ref>. U, shuningdek, [[Puna|Pune shahrida]] boʻlib oʻtgan Butun [[Hindiston]] oʻsmirlar xalqaro badminton chempionatida yakkalik va juftlik toifalarida gʻolib boʻldi<ref>{{Citation |year= |title=Junior International Championship results |url=http://www.badmintonindia.org/download/news/final_draws_sc_jr_intl_2011_pune.pdf |access-date=2022-05-17 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053149/http://www.badmintonindia.org/download/news/final_draws_sc_jr_intl_2011_pune.pdf }}</ref>. === 2012-yil === 2012-yilda Kidambi Maldiv orollari xalqaro tanlovida oʻsha vaqtdagi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempioni, malayziyalik Zulfadli Zulkiffli ustidan gʻalaba qozonib, erkaklar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida gʻoliblikni qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.maldivestimes.com/news/srikanth-k-grabs-mens-singles-title-maldives-international-badminton-bettorcom-blog|title=arxiv nusxasi|access-date=2022-05-17|archive-date=2016-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091524/http://www.maldivestimes.com/news/srikanth-k-grabs-mens-singles-title-maldives-international-badminton-bettorcom-blog}}</ref>. === 2013-yil === Thailand Open Grand Prix Gold musobaqasida Kidambi oʻsha paytdagi dunyoning sakkizinchi raqamli va mahalliy sevimli tennischisi Boonsak Ponsanani ketma-ket oʻyinlarda magʻlub etib, erkaklar oʻrtasidagi yakkalik chempionlikni qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/K-Srikanth-wins-Thailand-Open-Grand-Prix/articleshow/20504079.cms}}</ref>. Oʻsha yili Kidambi [[Dehli]]da boʻlib oʻtgan Butun Hindiston kattalar milliy chempionatida amaldagi chempion va olimpiyachi Parupalli Kashyapni magʻlub etib, oʻzining birinchi katta milliy chempionligini qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/Sindhu-Srikanth-win-national-badminton-titles/articleshow/27801853.cms}}</ref>. U, shuningdek, 2013-yilda Hindiston badminton ligasida ikkinchi oʻrinni egallagan va Awadhe Warriors jamoasining bir qismi edi<ref>[[Awadhe Warriors|IBL, 2013]]</ref> === 2014-yil === Kidambi 2014-yilda [[Lakhnau|Laknauda]] boʻlib oʻtgan India Open Grand Prix Gold musobaqasida ikkinchi oʻrinni egallagan<ref>[[2014 India Open Grand Prix Gold#Men.27s Singles|India Open Grand Prix, 2014]]</ref> va 2014-yilgi Malaysian Open musobaqasida chorak finalchi boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.deccanchronicle.com/140117/sports-other-sports/article/giant-killer-srikanth-crashes-out-malaysia-open}}</ref>. U [[Glazgo]]dagi 2014-yilgi Hamdoʻstlik oʻyinlarida aralash jamoaviy musobaqaning yarim finaliga chiqqan Hindiston badminton kontingentining bir qismi edi<ref>{{Veb manbasi|url=http://results.glasgow2014.com/athlete/badminton/1014179/srikanth_kidambi.html|sarlavha=arxiv nusxasi|qaralgan sana=2022-05-17|arxivsana=2022-05-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220517162543/http://results.glasgow2014.com/athlete/badminton/1014179/srikanth_kidambi.html}}</ref>. U xuddi shu turnirda erkaklar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida ham chorak finalga chiqdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/badminton-srikanth-stuns-ajay-jayaram/article4222827.ece}}</ref>. Noyabr oyida u 2014-yilgi China Open Super Series finalida 5 karra jahon chempioni va 2 karra Olimpiya chempioni Lin Danni ketma-ket oʻyinlarda (21–19 21–17) magʻlub etib, shu tariqa birinchi boʻldi. Hindiston Super Series Premer-erkaklar chempioni unvonini qoʻlga kiritdi<ref name="sports.ndtv.com">{{Veb manbasi|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/233129-kidambi-srikanth-beats-home-favourite-lin-dan-to-win-china-open|title=arxiv nusxasi|access-date=2022-05-17|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001906/http://sports.ndtv.com/badminton/news/233129-kidambi-srikanth-beats-home-favourite-lin-dan-to-win-china-open}}</ref>. Keyin u erta davrada tayvanlik Chou Tien-chenni magʻlub etib, Gong Kong Open Superseriyasining yarim finaliga chiqdi. U yarim finalda xitoylik Chen Longga uch setda imkoniyatni boy berdi. Ushbu gʻalabalar bilan u Jahon Superseriyasi finaliga yoʻllanma oldi. U guruh bosqichida Kento Momota (15–21 21–16 21–10) va Tommi Sugiartoni (21–18 21–13) magʻlub etib, nufuzli BWF Super Series Masters finalining yarim finaliga chiqdi va u yerda, Xitoyning Chen Long shahrida magʻlub boʻldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/sports/saina-nehwal-kidambi-srikanth-boost-their-semifinal-chances-with-second-win/articleshow/45566997.cms}}</ref>. === 2015-yil === Kidambi Viktor Akselsenni 21–15,12–21,21–14 hisobida magʻlub etib, 2015-yilgi [[Shveysariya]] Ochiq Gran-prisida oltin medalni qoʻlga kiritgan birinchi hindistonlik erkak boʻldi. Oʻsha yili u finalda Viktor Akselsenni magʻlubiyatga uchratib, India Open Super Series chempionligini qoʻlga kiritdi<ref name="Kridangan">{{Veb manbasi|url=http://kridangan.com/index.php/badminton/5766/kidambi-srikanth-is-the-first-ever-indian-man-to-win-swiss-open-grand-prix-gold/|sarlavha=arxiv nusxasi|qaralgan sana=2022-05-17|arxivsana=2018-11-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181104050245/http://kridangan.com/index.php/badminton/5766/kidambi-srikanth-is-the-first-ever-indian-man-to-win-swiss-open-grand-prix-gold/}}</ref>. === 2016-yil === Kidambi Malaysia Masters musobaqasining yarim finaliga chiqdi va yanvar oyida malayziyalik Iskandar Zulkarnain Zaynuddinga yutqazdi. Keyingi haftada u finalda Huang Yuxiangni 21–13, 14–21, 21–14 hisobida magʻlub etib, Syed Modi International Badminton Championships Gran-pri oltin sovrinini qoʻlga kiritdi. 2016-yilgi [[Janubiy Osiyo]] oʻyinlarida u yakkalik bahslari finalida Prannoy Kumarni magʻlub etib, erkaklar jamoasi va erkaklar oʻrtasida ikkita oltin medalni qoʻlga kiritdi. Badminton boʻyicha 2016-yilgi Osiyo jamoalar chempionatida uning jamoasi yarim finalda magʻlub boʻlgan boʻlsa-da, u magʻlub boʻlmadi. [[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2016-yilgi Rio Olimpiadasida]] jahonning 11-raqamli Kidambi erkaklar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida Lino Muñoz va Anri Xurskainenni magʻlub etib, 16-raundga chiqdi. U dunyoning 5-raqamli Yanvar Øni magʻlub etdi. Yorgensen 21–19, 21–19 hisobida chorak finalga chiqdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://sportscafe.in/articles/badminton/2016/aug/15/rio-2016-kidambi-srikanth-storms-into-quarters|sarlavha=arxiv nusxasi|qaralgan sana=2022-05-17|arxivsana=2017-11-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171107010354/https://sportscafe.in/articles/badminton/2016/aug/15/rio-2016-kidambi-srikanth-storms-into-quarters}}</ref>, lekin Lin Dan tomonidan 6–21, 21–11 va 18–21 hisobida magʻlub boʻldi. === 2017-yil === Kidambi va Sai Praneet Badminton boʻyicha reyting musobaqasining finaliga chiqqan birinchi hind jufti boʻlishlari bilan tarix yaratdilar. Haydarobodlik va Pullela Gopichand murabbiyligidagi Sai Praneet 17-21, 21-17, 21-12 hisobida gʻalaba qozonib, Singapur Superseriyasi chempionligini qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sportswallah.com/news/badminton/singapore-open-sai-praneeth-defeats-kidambi-srikant-to-win-his-maiden-super-series-trophy}}</ref>. Kidambi Indoneziya superseriyasida yaponiyalik Kazumasa Sakayni 21-11, 21-19 hisobida magʻlub etdi va shu tariqa bu ishni amalga oshirgan birinchi hindistonlik erkak futbolchiga aylandi. U Avstraliya Superseriyasida xitoylik Chen Longni 22–20, 21–16 hisobida magʻlub etib, ketma-ket uchta Superseriya finaliga chiqish boʻyicha Hindiston rekordini oʻrnatdi. Jahon chempionatida u chorak finalda janubiy koreyalik Son Van Xodanga ketma-ket oʻyinlarda magʻlub boʻldi. Keyingi Superseriya, Daniyada u finalda koreyalik Li Xyun-ilni 21-10, 21-5 hisobida magʻlub etib, chempionlikni qoʻlga kiritdi. Oʻzining yaxshi yurishlaridan soʻng, Kidambi finalda yaponiyalik Kenta Nishimotoni 21-14, 21-13 hisobida magʻlub etib, Fransiya Superseriyasida gʻalaba qozonganidan soʻng, bir yil ichida toʻrtta Superseriya chempionligini qoʻlga kiritgan toʻrtinchi futbolchiga aylandi. Bu jarayonda u Li Chong Vey, Lin Dan va Chen Longga tegishli rekordni takrorladi. Gʻalabadan keyin u oʻzining karerasidagi eng yaxshi dunyo reytingida 2-oʻringa chiqdi === 2018-yil === Kidambi 2018-yilni Hindiston Ochiq chempionatida ikkinchi raqam ostida boshladi. U ikkinchi bosqichda saralash bosqichidan oʻtgan Iskandar Zulqarnayn Zaynuddinga magʻlub boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi|title=India Open: Kidambi Srikanth in awe of Zulkarnain's 'unimaginable' retrievals|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/india-open-kidambi-srikanth-in-awe-of-zulkarnain-s-unimaginable-retrievals-1160004-2018-02-02|date=2-fevral 2018-yil}}</ref>. Shuningdek, u All England Open turnirining ikkinchi bosqichida xitoylik futbolchi Xuang Yuxiangga uchta oʻyin natijasiga koʻra magʻlub boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi|title=All England Open 2018: Kidambi Srikanth, Chirag Shetty lash out at 'ridiculous' umpiring after suffering narrow defeats|url=https://www.firstpost.com/sports/all-england-open-2018-kidambi-srikanth-chirag-shetty-lash-out-at-ridiculous-umpiring-after-suffering-narrow-defeats-4392961.html|date=16-mart 2018-yil}}</ref>. Oltin qirgʻoqda boʻlib oʻtgan Hamdoʻstlik oʻyinlarida Kidambi koʻproq muvaffaqiyat qozondi, aralash jamoaviy bahsda oltin va yakkalik bahsida kumush medalni qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://results.gc2018.com/en/badminton/athlete-profile-n6018897-srikanth-kidambi.htm|sarlavha=arxiv nusxasi|qaralgan sana=2022-05-17|arxivsana=2022-05-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220517162543/https://results.gc2018.com/en/badminton/athlete-profile-n6018897-srikanth-kidambi.htm}}</ref>. U shu davr mobaynida bir hafta davomida dunyoning 1-raqamli reytingiga erishdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://chaibisket.com/kidambi-srikanth-no-1/|sarlavha=arxiv nusxasi|qaralgan sana=2022-05-17|arxivsana=2019-12-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191218095602/https://chaibisket.com/kidambi-srikanth-no-1/}}</ref>. Kidambi jahon chempionatining chorak finalida Liyu Darenga 18-21,18-21 hisobida yutqazdi. Kidambi 2018-yilgi Osiyo oʻyinlarida omadsizlikka uchradi, u yakkalik bahslarida 1-raundda Vong Ving Kiga 21:23,19:21 hisobida magʻlub boʻldi va 1-raundda [[Maldiv Respublikasi|Maldiv orollarini]] 3:0 hisobida magʻlub etib, jamoasi chorak finalda [[Indoneziya]]ga magʻlub boʻldi.. === 2019 === Kidambi Nepalda boʻlib oʻtgan Janubiy Osiyo oʻyinlarida oʻz mamlakati sharafini himoya qildi va umumjamoa hisobida oltin medalni qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.firstpost.com/sports/south-asian-games-2019-india-collect-team-gold-in-mens-and-womens-badminton-after-overcoming-sri-lanka-in-summit-clashes-7729671.html}}</ref>. == Yutuqlar == === BWF jahon chempionati === ''Erkaklar yakkaliklari'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Joy ! Raqib ! Xol ! Natija |- style="background:#F3E6D7" | align="center" | 2021-yil | align="left" | Palacio de los Deportes Karolina Marin, [[Huelva]], Ispaniya | align="left" |{{Bayroqikon|SGP}}</img> [[Loh Kean Yew|Loh Kin Yu]] | align="left" | 15–21, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |[[Fayl:Med_2.png|Kumush]] '''Kumush''' |} === Hamdoʻstlik oʻyinlari === ''Erkaklar yakkaliklari'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Joy ! Raqib ! Xol ! Natija |- style="background:#FFE4B5" | align="center" | 2018-yil | align="left" | Karrara sport va dam olish markazi, Gold Coast, Avstraliya | align="left" |{{Bayroqikon|MAS}}</img> [[Lee Chong Wei|Li Chong Vey]] | align="left" | 21–19, 14–21, 14–21 | style="text-align:left; background:white" |[[Fayl:Med_2.png|Kumush]]</img> '''Kumush''' |} === Janubiy Osiyo oʻyinlari === ''Erkaklar yakkaliklari'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Joy ! Raqib ! Xol ! Natija |- style="background:#FFAAAA" | align="center" | 2016-yil | align="left" | Koʻp maqsadli zal SAI–SAG markazi, Shillong, Hindiston | align="left" |{{Bayroqikon|IND}}</img> [[Prannoy Kumar]] | align="left" | 11–21, 21–14, 21–6 | style="text-align:left; background:white" |[[Fayl:Med_1.png|Oltin]]</img> '''Oltin''' |} === BWF World Tour (1 ikkinchi oʻrin) === 2017-yil 19-martda eʼlon qilingan va 2018-yilda amalga oshirilgan [[BWF World Tour]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/}}</ref> Badminton Jahon Federatsiyasi (BWF) tomonidan ruxsat etilgan elita badminton turnirlari seriyasidir. BWF World Tours World Tour Finals, Super darajalariga boʻlingan&nbsp;1000, super&nbsp;750, Super&nbsp;500, super&nbsp;300 (HSBC World Tourning bir qismi) va BWF Tour Super&nbsp;100<ref>{{Veb manbasi|url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/}}</ref>. {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Turnir ! Daraja ! Raqib ! Xol ! Natija |- | align="center" | 2019 | align="left" | Hindiston ochiq | align="left" | Super 500 | align="left" |{{Bayroqikon|DEN}}</img> [[Viktor Axelsen|Viktor Akselsen]] | align="left" | 7–21, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |{{Kumush2}}</img> '''Ikkinchi oʻrin egasi''' |} === BWF Superseriyalari(6 unvon, 1 ikkinchi oʻrin) === 2006-yil 14-dekabrda boshlangan va 2007-yilda joriy etilgan BWF Superseriyalar<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.badminton.org.au/index.php?id=22&tx_ttnews%5Btt_news%5D=136&tx_ttnews%5BbackPid%5D=2&cHash=26fb36d8a5|sarlavha=arxiv nusxasi|qaralgan sana=2022-05-17|arxivsana=2007-10-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071006123828/http://www.badminton.org.au/index.php?id=22&tx_ttnews%5Btt_news%5D=136&tx_ttnews%5BbackPid%5D=2&cHash=26fb36d8a5}}</ref> badminton boʻyicha Butunjahon federatsiyasi (BWF) tomonidan ruxsat etilgan elita badminton turnirlari seriyasidir. BWF Superseries darajalari Superseries va Superseries Premer hisoblanadi. Superseriya mavsumi butun dunyo boʻylab 2011-yildan beri joriy qilingan oʻn ikkita turnirdan iborat<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ibadmintonstore.com/iBADMINTONstore-News/Yonex-All-England-Elevated-To-BWF-Premier-Super-Se.aspx|title=arxiv nusxasi|access-date=2022-05-17|archive-date=2013-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002005757/http://www.ibadmintonstore.com/iBADMINTONstore-News/Yonex-All-England-Elevated-To-BWF-Premier-Super-Se.aspx}}</ref> Muvaffaqiyatli oʻyinchilar har yil oxirida oʻtkaziladigan Superseriya finaliga taklif qilinadi. {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Turnir ! Raqib ! Xol ! Natija |- style="background:#DAA520" | align="center" | 2014-yil | align="left" | China Open | align="left" |{{Bayroqikon|CHN}}</img> [[Lin Dan]] | align="left" | 21–19, 21–17 | style="text–align:left; background:white" |{{Oltin1}}</img> '''Gʻolib''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" | 2015-yil | align="left" | Hindiston ochiq | align="left" |</img class="DEN"> [[Viktor Axelsen|Viktor Akselsen]] | align="left" | 18–21, 21–13, 21–12 | style="text–align:left; background:white" |{{Oltin1}}</img> '''Gʻolib''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" | 2017-yil | align="left" | Singapur ochiq | align="left" |{{Bayroqikon|IND}}</img> [[Sai Praneeth Bhamidipati|B. Sai Praneet]] | align="left" | 21–17, 17–21, 12–21 | style="text–align:left; background:white" |{{Kumush2}}</img> '''Ikkinchi oʻrin egasi''' |- style="background:#DAA520" | align="center" | 2017-yil | align="left" | Indoneziya ochiq | align="left" |{{Bayroqikon|JPN}}</img> [[Kazumasa Sakai|Kazumasa Sakay]] | align="left" | 21–11, 21–19 | style="text–align:left; background:white" |{{Oltin1}}</img> '''Gʻolib''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" | 2017-yil | align="left" | Avstraliya ochiq chempionati | align="left" |{{Bayroqikon|CHN}}</img> [[Chen Long]] | align="left" | 22–20, 21–16 | style="text–align:left; background:white" |{{Oltin1}}</img> '''Gʻolib''' |- style="background:#DAA520" | align="center" | 2017-yil | align="left" | Daniya ochiq | align="left" |{{Bayroqikon|KOR}}</img> [[Lee Hyun-il|Li Xyon-il]] | align="left" | 21–10, 21–5 | style="text–align:left; background:white" |{{Oltin1}}</img> '''Gʻolib''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" | 2017-yil | align="left" | Fransiya ochiq | align="left" |{{Bayroqikon|JPN}}</img> [[Kenta Nishimoto]] | align="left" | 21–14, 21–13 | style="text–align:left; background:white" |{{Oltin1}}</img> '''Gʻolib''' |} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1993-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Hindiston badmintonchilari]] pgi5yq0ahjpwzbqrzvn7gucnolvd9i6 0 727855 6218441 6149620 2026-07-28T12:07:36Z InternetArchiveBot 58913 Add 2 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218441 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Neutrophil_with_anthrax_copy.jpg|alt=See caption|thumb| [[Kuydirgi]] bakteriyalarini (sabzirang/chapda) qamrab olayotgan [[Leykotsitlar|leykotsit]]ning (sariq/oʻngda) skanerli elektron mikroskopdagi tasviri — oʻlchov chizigʻi 5&nbsp;µm ([[shartli rang]]da) — masshtabi 5 ]] '''Immun sistemasi''' – [[organizm]]ni [[kasallik]]lardan himoya qiluvchi ''biologik jarayonlar'' tarmogʻidir. U [[viruslar]]dan tortib [[Gelmintlar|parazit chuvalchanglarga]] qadar turli xil patogenlar, shuningdek, saraton hujayralari, hatto yogʻoch qirindilarigacha taniydi, ularga immunologik javob qaytaradi va ularni organizm sogʻlom [[toʻqima]]laridan ajratib turadi. Koʻpgina biologik turlarda immun sistemasi ikkita asosiy kichik guruhdan iborat. Tugʻma immun sistemasi xilma-xil holatlar va taʼsirlarga oldindan shakllantirib qoʻyilgan immun javoblar orqali himoyani taʼminlaydi. Adaptiv immun sistemasi oldin oʻzi duch kelgan molekulalarni osonlik bilan tanib olish orqali keyingi har bir stimulga moslashtirilgan javob qaytaradi. Ikka sistemalar ham oʻz funksiyalarini bajarish uchun molekulalar va hujayralardan foydalanadilar. Deyarli barcha organizmlar qaysidir bir turdagi immunitetga ega. [[Bakteriyalar]] [[Bakteriofaglar|virusli]] infeksiyalardan himoya [[Fermentlar|qiluvchi fermentlar]] koʻrinishidagi rudimentar immunitetga ega. Boshqa sodda immun mexanizmlari qadimgi [[Eukariotlar|oʻsimliklar va hayvonlarda]] rivojlangan va ularning zamonaviy avlodlarigacha saqlanib kelmoqda. Ushbu mexanizmlar [[fagotsitoz]], defensin deb ataladigan antimikrob peptidlar va komplement tizimini oʻz ichiga oladi. Jagʻli umurtqalilar, shu jumladan odamlar, yanada murakkab mudofaa mexanizmlariga, patogenlarni yanada samaraliroq aniqlashga adaptatsiya qilish qobiliyatiga ega. Adaptiv (yoki orttirilgan) immunitet immunologik xotirani hosil qiladi, bu esa xuddi shu patogen bilan keyingi toʻqnashuvlarga kuchliroq javob berish imkonini beradi. Shu kabi orttirilgan immunitet jarayoni [[emlash]]ning asosini tashkil etadi. Immun sistemasining disfunksiyasi autoimmun kasalliklar, [[Yalligʻlanish|yalligʻlanish kasalliklari]] va saratonga olib kelishi mumkin. Immunitet tanqisligi immun sistemasi odatdagidan kuchsiz boʻlganida yuzaga keladi, natijada takroriy va hayot uchun xavfli infeksiyalar yuqishi mumkin. Odamlarda immunitet tanqisligi ogʻir kombinatsiyalangan immunitet tanqisligi kabi [[Irsiy kasalliklar|irsiy kasallik]], OIV / [[Orttirilgan immun tanqisligi sindromi|OITS]] kabi orttirilgan kasalliklar yoki [[Immunodepressantlar|immunosupressiv dorilarni]] qoʻllash natijasida kuzatilishi mumkin. Autoimmunitet giperaktiv immunitet tizimining normal toʻqimalarga xuddi begona organizmlarga hujum qilishi kabi javobi natijasida yuzaga keladi. Keng tarqalgan autoimmun kasalliklarga Hashimoto tiroiditi, revmatoid artrit, 1-tur [[qandli diabet]] va [[Lupus|tizimli qizil yuguruk]] kiradi. [[Immunologiya]] immun sistemasining barcha jihatlarini oʻrganadi. == Qavatma-qavat himoya == Immun sistemasi hoʻjayin organizmni infeksiyalardan har bir qavatda spetsifiklikni oshirish orqali himoya qiladi. Fizik bariyerlar [[bakteriyalar]] va [[viruslar]] kabi patogenlarning organizmga kirishiga toʻsqinlik qiladi<ref>Sompayrac 2019, p. 1</ref>. Agar patogen bu toʻsiqlarni buzib oʻtsa, tugʻma immun sistemasi darhol, ammo spetsifik boʻlmagan javob qaytaradi. Tugʻma immun sistemasi barcha [[Hayvonlar|hayvonlarda mavjud]]<ref name=":0">Litman GW, Cannon JP, Dishaw LJ (November 2005). „Reconstructing immune phylogeny: new perspectives“. ''Nature Reviews. Immunology''. '''5''' (11): 866-79. doi:10.1038/nri1712. PMC 3683834. PMID 16261174</ref>. Agar patogenlar tugʻma immunitet reaksiyasidan qochib qutulsa ham, umurtqali hayvonlarda tugʻma reaksiya orqali faollashuvchi ikkinchi himoya qatlami — adaptiv immun sistemasi bor<ref>Sompayrac 2019, p. 4</ref>. Bu immun sistemasi patogenni tanib olishni oshirish uchun infeksiya vaqtida oʻz reaksiyasini moslashtiradi. Keyinchalik bu kuchaygan javob reaksiyasi patogen yoʻq qilingandan keyin immunologik xotira shaklida saqlanib qoladi va adaptiv immun sistemasi ushbu patogen bilan har safar toʻqnashganda tezroq va yanada kuchliroq hujumlarni uyishtirishiga imkon beradi<ref name="Restifo_2013">Restifo NP, Gattinoni L (October 2013). „Lineage relationship of effector and memory T cells“. ''Current Opinion in Immunology''. '''25''' (5): 556-63. doi:10.1016/j.coi.2013.09.003. PMC 3858177. PMID 24148236</ref><ref name="Kurosaki_2015">Kurosaki T, Kometani K, Ise W (March 2015). „Memory B cells“. ''Nature Reviews. Immunology''. '''15''' (3): 149-59. doi:10.1038/nri3802. PMID 25677494. S2CID 20825732</ref>. {| class="wikitable center" style="margin: 1em auto;" |+'''Immun sistemasining tarkibiy qismlari''' ! scope="col" style="background:#ccccff;" | Tugʻma immun sistemasi ! scope="col" style="background:#ccccff;" | tugʻma immun sistemasiAdaptiv immun sistemasi |- | Javob spetsifik emas | Patogen va [[Antigenlar|antigenga]] mos javob |- | Toʻqnashuv darhol maksimal javobga olib keladi | Toʻqnashuv va maksimal javob oʻrtasidagi kechikish vaqti mavjud |- | Gumoral va hujayra komponentlar | Gumoral va hujayra komponentlar |- | Immunologik xotira yoʻq | Toʻqnashuv immunologik xotiraga olib keladi |- | Hayotning deyarli barcha shakllarida uchraydi | Faqat jagʻli umurtqalilarda uchraydi |} Har ikkala turdagi immunitet guruhlari ham immun sistemasining oʻziniki boʻlgan va oʻziniki boʻlmagan molekulalarni tanib olishiga tayanadi. Immunologiyada ''oʻzikini'' ''boʻlgan'' molekular sifatida immun sistemasi tomonidan tanib olinadigan organizm komponentlariga aytiladi<ref>Sompayrac 2019, p. 11</ref>. Aksincha, ''yot'' molekulalar begona molekulalar sifatida taniladigan molekulalardir. Yot molekulalarning bir sinfi antigenlar (ilgari ''antitana'' ''generatorlari'' deb nomlangan) boʻlib, ular maxsus immun retseptorlariga bogʻlanadigan va immun javob chaqiradigan moddalardir<ref>Sompayrac 2019, p. 146</ref>. == Yuza bariyerlar == Mexanik, kimyoviy va biologik va boshqa bariyerlar organizmlarni infektsiyadan himoya qiladi. Aksariyat barglarning mumsimon kutikulasi, hasharotlarning ekzoskeleti, tuxumlarning tashqi qobigʻi va [[teri]] infektsiyaga qarshi mexanik bariyerlarning birinchi himoya qavatidir<ref>Alberts et al. 2002, sec. „Pathogens Cross Protective Barriers to Colonize the Host“</ref>. Organizmlarni tashqi-muhitdan toʻliq ajratib boʻlmaydi, shuning uchun sistemalardan tana ochiq aʼzolari hisoblangan [[oʻpka]], ichak va siydik-tanosil tizimlari sistemalar tomonidan himoya qiladi. Oʻpkada, yoʻtalish va aksirish nafas yoʻllaridan patogenlar va boshqa irritant moddalarni mexanik ravishda chiqarib tashlaydi. [[Koʻz yoshi|Koʻz yoshlari]] va [[siydik]]ning yuvish harakati patogenlarni mexanik ravishda chiqarib yuboradi, respirator va [[oshqozon-ichak trakti]] tomonidan chiqariladigan shilliq esa [[mikroorganizmlar]]ni ushlab qolish uchun xizmat qiladi<ref>Boyton RJ, Openshaw PJ (2002). „Pulmonary defences to acute respiratory infection“. ''British Medical Bulletin''. '''61''' (1): 1-12. doi:10.1093/bmb/61.1.1. PMID 11997295</ref>. Kimyoviy bariyerlar ham infeksiyadan himoya qiladi. Teri va nafas yoʻllari mikroblarga qarshi peptidlar, masalan, β- defensinlarni chiqaradi<ref>Agerberth B, Gudmundsson GH (2006). „Host antimicrobial defence peptides in human disease“. ''Current Topics in Microbiology and Immunology''. '''306''': 67-90. doi:10.1007/3-540-29916-5_3. ISBN <bdi>978-3-540-29915-8</bdi>. PMID 16909918</ref>. Soʻlak, koʻz yoshlari va [[ona suti]]dagi [[lizotsim]] va fosfolipaza A2 kabi [[fermentlar]] ham [[Antiseptika|antibakterialdir]]<ref>Moreau JM, Girgis DO, Hume EB, Dajcs JJ, Austin MS, OʻCallaghan RJ (September 2001). „Phospholipase A(2) in rabbit tears: a host defense against Staphylococcus aureus“. ''Investigative Ophthalmology & Visual Science''. '''42''' (10): 2347-54. PMID 11527949</ref><ref>Hankiewicz J, Swierczek E (December 1974). „Lysozyme in human body fluids“. ''Clinica Chimica Acta; International Journal of Clinical Chemistry''. '''57''' (3): 205-09. doi:10.1016/0009-8981(74)90398-2. PMID 4434640</ref>. Hayz koʻrishdan keyingi [[vagina]]l sekretsiyalar biroz kislotali boʻlgani uchun kimyoviy bariyer sifatida ishlasa, [[sperma]]da patogenlarni oʻldirish uchun defensin va [[rux]] mavjud<ref>Fair WR, Couch J, Wehner N (February 1976). „Prostatic antibacterial factor. Identity and significance“. ''Urology''. '''7''' (2): 169-77. doi:10.1016/0090-4295(76)90305-8. PMID 54972</ref><ref>Yenugu S, Hamil KG, Birse CE, Ruben SM, French FS, Hall SH (June 2003). „Antibacterial properties of the sperm-binding proteins and peptides of human epididymis 2 (HE2) family; salt sensitivity, structural dependence and their interaction with outer and cytoplasmic membranes of Escherichia coli“. ''The Biochemical Journal''. '''372''' (Pt 2): 473-83. doi:10.1042/BJ20030225. PMC 1223422. PMID 12628001</ref>. [[Meʼda|Oshqozonda]] [[Meʼda shirasi|xlorid kislotasi]] yutilgan patogenlarga qarshi kimyoviy himoya vazifasini bajaradi<ref>Smith JL (2003). „The role of gastric acid in preventing foodborne disease and how bacteria overcome acid conditions“. ''J Food Prot''. '''66''' (7): 1292-1303. doi:10.4315/0362-028X-66.7.1292. PMID 12870767</ref>. Siydik-tanosil va oshqozon-ichak trakti ichidagi [[Kommensalizm|kommensal]] flora oziqa va joy uchun patogen bakteriyalar bilan raqobatlashadi va baʼzi hollarda ular yashaydigan muhitni, masalan, [[pH]] yoki temirni oʻzgartirib, biologik toʻsiq vazifasini bajaradi. Natijada, patogenlar soni kasallik keltirib chiqarish uchun yetarli miqdorda boʻlish ehtimoli kamayadi<ref>Gorbach SL (February 1990). „Lactic acid bacteria and human health“. ''Annals of Medicine''. '''22''' (1): 37-41. doi:10.3109/07853899009147239. PMID 2109988</ref>. == Tugʻma immun sistemasi ==   Organizmga kira olgan mikroorganizmlar yoki toksinlar tugʻma immun sistemasining hujayralari va mexanizmlari bilan toʻqnashadi. Tugʻma javob odatda mikroblar qolip tanuvchi retseptorlar ([[Ingliz tili|ingl]]'':'' pattern recognition receptors — mikroorganizmlarning koʻplab guruhlarida uchraydigan oʻxshash qismlarni tanish) tomonidan tanilganda<ref name="pmid17943118">Medzhitov R (October 2007). „Recognition of microorganisms and activation of the immune response“. ''Nature''. '''449''' (7164): 819-26. Bibcode:2007Natur.449..819M. doi:10.1038/nature06246. PMID 17943118. S2CID 4392839</ref> yoki shikastlangan yoki stressga uchragan hujayralar ogohlantirish signallarini yuborganda boshlanadi<ref name="pmid11951032">Matzinger P (April 2002). „The danger model: a renewed sense of self“ (PDF). ''Science''. '''296''' (5566): 301-05. Bibcode:2002Sci…296..301M. doi:10.1126/science.1071059. PMID 11951032. S2CID 13615808</ref>. Tugʻma immunitet himoyasi spetsifik emas, yaʼni bu tizimlar patogenlarga umumiy usulda javob qaytaradi<ref name=":2">Alberts et al. 2002, Chapter: „Innate Immunity“</ref>. Bu immun sistemasi patogenga qarshi uzoq muddatli [[immunitet]]ni taʼminlamaydi. Tugʻma immun sistemasi koʻpchilik organizmlarda xoʻjayin himoyasining dominant<ref name=":0" /> va oʻsimliklarda yagona sistemadir<ref>Iriti 2019, p. xi</ref>. === Immun sezgirlik === Tugʻma immun sistemasidagi hujayralar patogenlar tomonidan ishlab chiqarilgan molekulyar tuzilmalarni tanib olish uchun qolip tanuvchi retseptorlardan foydalanadi<ref name="Kumar_2011">Kumar H, Kawai T, Akira S (February 2011). „Pathogen recognition by the innate immune system“. ''International Reviews of Immunology''. '''30''' (1): 16-34. doi:10.3109/08830185.2010.529976. PMID 21235323. S2CID 42000671</ref>. Ular, asosan, dendritik hujayralar, makrofaglar, monotsitlar, neytrofillar va [[epiteliy]] hujayralari kabi tugʻma immun tizimining hujayralari tomonidan chiqariladigan [[Proteinlar|oqsillar]]<ref name=":2" /><ref>Schroder K, Tschopp J (March 2010). „The inflammasomes“. ''Cell''. '''140''' (6): 821-32. doi:10.1016/j.cell.2010.01.040. PMID 20303873. S2CID 16916572</ref> boʻlib ikki guruhdagi molekulalarni aniqlash uchun xizmat qiladi. Ular patogenga aloqador molekulyar qoliplar (PAMQ) — mikrobial patogenlar bilan bogʻliq boʻlgan va hujayra shikastlanishi yoki hujayra oʻlimi paytida ajralib chiqadigan xoʻjayin hujayralarining tarkibiy qismlari bilan bogʻliq — jarohatga aloqador molekulyar qoliplardir (JAMQ)<ref>Sompayrac 2019, p. 20</ref>. Hujayradan tashqari yoki endosomal PAMQlarni tanib olish tollga oʻxshash retseptorlar (TLR) deb nomlanuvchi transmembran oqsillari orqali amalga oshiriladi<ref name="pmid16551253">Beutler B, Jiang Z, Georgel P, Crozat K, Croker B, Rutschmann S, Du X, Hoebe K (2006). „Genetic analysis of host resistance: Toll-like receptor signaling and immunity at large“. ''Annual Review of Immunology''. '''24''': 353-89. doi:10.1146/annurev.immunol.24.021605.090552. PMID 16551253. S2CID 20991617</ref>. TLRlar ularga qiyshiq odatiy strukturaviy motiv beruvchi leytsinga boy takrorlashlar (LRR) ega<ref>Botos I, Segal DM, Davies DR (April 2011). „The structural biology of Toll-like receptors“. ''Structure''. '''19''' (4): 447-59. doi:10.1016/j.str.2011.02.004. PMC 3075535. PMID 21481769</ref>. Tollsimon retseptorlar birinchi marta ''Drosophilada'' topilgan va sitokinlar sintezi hamda sekretsiyasini va tugʻma yoki adaptiv immunitet reaksiyalari uchun zarur boʻlgan boshqa xoʻjayin mudofaa dasturlarini faollashtiradi. Odamlarda oʻnta tollsimon retseptorlar aniqlangan<ref>Vijay K (June 2018). „Toll-like receptors in immunity and inflammatory diseases: Past, present, and future“. ''Int Immunopharmacol''. '''59''': 391-412. doi:10.1016/j.intimp.2018.03.002. PMC 7106078. PMID 29730580</ref>. Tugʻma immun sistemasidagi hujayralar ichida infeksiyani yoki hujayra shikastlanishini taniydigan qolip tanuvchi retseptorlar (PRRs) mavjud. Ushbu „sitosolik“ retseptorlarning uchta asosiy sinfiga NODsimon retseptorlar, RIGsimon retseptorlar va sitosolik DNK sensorlar mansubdir<ref>Thompson MR, Kaminski JJ, Kurt-Jones EA, Fitzgerald KA (June 2011). „Pattern recognition receptors and the innate immune response to viral infection“. ''Viruses''. '''3''' (6): 920-40. doi:10.3390/v3060920. PMC 3186011. PMID 21994762</ref>. === Tugʻma immun hujayralari === [[Fayl:SEM_blood_cells.jpg|alt=See caption|right|thumb| Oddiy sirkulyatsiya qiluvchi inson [[qon]]ining skanerli elektron mikroskopdagi tasviri. Tasvirda [[Eritrotsitlar|qizil qon tanachalari]], bir nechta kichik [[Leykotsitlar|oq qon hujayralari]], shu jumladan [[limfotsitlar]], [[monotsitlar]], neytrofillar va koʻplab mayda disk shaklidagi [[trombotsitlar]]ni koʻrish mumkin.]] Baʼzi [[leykotsitlar]] (oq qon hujayralari) mustaqil, [[Bir hujayralilar|bir hujayrali]] organizmlar kabi harakat qiladi va tugʻma immun sistemasining ikkinchi tarmogʻi hisoblanadi. Tugʻma leykotsitlarga [[Fagotsitlar|"professional" fagotsitlar]] (makrofaglar, neytrofillar va dendritik hujayralar) kiradi. Bu hujayralar kattaroq patogenlarga jismoniy hujum qilish orqali yoki mikroorganizmlarni yutib, keyin oʻldirish orqali patogenlarni taniydi va yoʻq qiladi. Tugʻma javobda ishtirok etadigan boshqa hujayralar orasida tugʻma limfoid hujayralar, [[semiz hujayralar]]i, eozinofillar, bazofillar va tabiiy killerlar mavjud<ref>Sompayrac 2019, pp. 1-4</ref>. [[Fagotsitoz]] patogenlar yoki zarralarni yutib yuboradigan fagotsitlar tomonidan amalga oshiriladigan hujayraviy tugʻma immunitetning muhim xususiyatidir. Fagotsitlar odatda patogenlarni topish maqsadida tanani kuzatuvga oladi, lekin sitokinlar tomonidan spetsifik joylarga chaqirilishi ham mumkin<ref>Alberts et al. 2002, sec. „Phagocytic Cells Seek, Engulf, and Destroy Pathogens“</ref>. Patogen fagotsit tomonidan yutilganidan soʻng, u fagosoma deb ataladigan hujayradagi vezikulaga tushadi va keyinchalik u [[lizosoma]] deb ataladigan boshqa pufakcha bilan birlashib, fagolizosoma hosil qiladi. Patogen ovqat hazm qilish fermentlarining faolligi yoki fagolizosomaga respirator portlashi natijasida chiqariladigan [[Kimyoviy radikallar|erkin radikallar]] tufayli nobud boʻladi<ref>Ryter A (1985). „Relationship between ultrastructure and specific functions of macrophages“. ''Comparative Immunology, Microbiology and Infectious Diseases''. '''8''' (2): 119-33. doi:10.1016/0147-9571(85)90039-6. PMID 3910340</ref><ref>Langermans JA, Hazenbos WL, van Furth R (September 1994). „Antimicrobial functions of mononuclear phagocytes“. ''Journal of Immunological Methods''. '''174''' (1-2): 185-94. doi:10.1016/0022-1759(94)90021-3. PMID 8083520</ref>. Fagotsitoz oziqa moddalarini oʻzlashtirish usuli sifatida rivojlandi va uning roli patogenlarni yutish orqali himoya mexanizmgacha kengaydi<ref>May RC, Machesky LM (March 2001). „Phagocytosis and the actin cytoskeleton“. ''Journal of Cell Science''. '''114''' (Pt 6): 1061-77. doi:10.1242/jcs.114.6.1061. PMID 11228151. Archived from the original on 31 March 2020. Retrieved 6 November 2009</ref>. Fagotsitoz xoʻjayn himoyasining eng qadimgi shaklidir, chunki fagotsitlar ham umurtqali, ham umurtqasiz hayvonlarda aniqlangan<ref>Salzet M, Tasiemski A, Cooper E (2006). „Innate immunity in lophotrochozoans: the annelids“ (PDF). ''Current Pharmaceutical Design''. '''12''' (24): 3043-50. doi:10.2174/138161206777947551. PMID 16918433. S2CID 28520695. Archived from the original (PDF) on 31 March 2020</ref>. Neytrofillar va makrofaglar fagotsitlar boʻlib, ular patogenlarni ortidan quvish uchun tana boʻylab kezib yuradilar<ref>Zen K, Parkos CA (October 2003). „Leukocyte-epithelial interactions“. ''Current Opinion in Cell Biology''. '''15''' (5): 557-64. doi:10.1016/S0955-0674(03)00103-0. PMID 14519390</ref>. Neytrofillar odatda qon oqimida boʻladi va fagotsitlarning eng koʻp turi hisoblanib, umumiy sirkulyatsiyadagi leykotsitlarning 50-60 % ni tashkil qiladi<ref name=":3">Stvrtinová, Jakubovský & Hulín 1995, Chapter: Inflammation and Fever</ref>. [[Yalligʻlanish]]ning oʻtkir fazasida neytrofillar xemotaksis jarayonida yalligʻlanish joyiga oʻtadi va odatda infeksiya joyiga keladigan birinchi hujayralardir. Makrofaglar toʻqimalarda joylashgan koʻp funksiyali hujayralar boʻlib, fermentlar, kompliment oqsillari va sitokinlarni oʻz ichiga olgan bir qator kimyoviy moddalar ishlab chiqaradi, shu bilan birga ular tanani eskirgan hujayralar va boshqa qoldiqlardan tozalovchi hamda antigen taqdim qiluvchi hujayralar sifatida esa adaptiv immunitet tizimini faollashtiradi<ref name="Rua_2015">Rua R, McGavern DB (September 2015). „Elucidation of monocyte/macrophage dynamics and function by intravital imaging“. ''Journal of Leukocyte Biology''. '''98''' (3): 319-32. doi:10.1189/jlb.4RI0115-006RR. PMC 4763596. PMID 26162402</ref>. Dendritik hujayralar — tashqi muhit bilan aloqada boʻladigan toʻqimalardagi fagotsitlardir; shuning uchun ular asosan teri, burun, oʻpka, oshqozon va ichaklarda joylashgan<ref name="Guermonprez">Guermonprez P, Valladeau J, Zitvogel L, Théry C, Amigorena S (2002). „Antigen presentation and T cell stimulation by dendritic cells“. ''Annual Review of Immunology''. '''20''' (1): 621-67. doi:10.1146/annurev.immunol.20.100301.064828. PMID 11861614</ref>. Ular [[Neyron (nerv hujayrasi)|neyronal]] [[Dendrit (nerv tizimi)|dendritlarga]] oʻxshashligi uchun shunday nomlangan, chunki ikkalasi ham ingichka uchli soxta oyoqchalarga ega. Dendritik hujayralar toʻqimalar bilan tugʻma va adaptiv immun sistemalari oʻrtasida koʻprik boʻlib xizmat qiladi, chunki ular T hujayralariga antigenlarni taqdim etadi. T hujayralar adaptiv immunitet tizimining asosiy hujayralaridan biridir<ref name="Guermonprez" />. [[Granulotsitlar]] sitoplazmasida granulalar saqlovchi leykotsitlardir. Ushbu toifaga neytrofillar, semiz hujayralari, bazofillar va eozinofillar kiradi. Semiz hujayralari [[biriktiruvchi toʻqima]]larda va shilliq pardalarda joylashgan boʻlib, yalligʻlanish reaktsiyalarini regulyatsiya qiladi<ref>Krishnaswamy, Ajitawi & Chi 2006, pp. 13-34</ref>. Ular koʻpincha [[allergiya]] va [[anafilaksiya]] bilan aloqador boʻladi<ref name=":3" />. Bazofillar va eozinofillar neytrofillarga oʻxshash. Ular [[Parazitizm|parazitlardan]] himoya qiluvchi kimyoviy mediatorlarni ajratib chiqaradi va allergik reaksiyalarda, masalan, [[Bronxial astma|astmada]] muhim rol oʻynaydi<ref>Kariyawasam HH, Robinson DS (April 2006). „The eosinophil: the cell and its weapons, the cytokines, its locations“. ''Seminars in Respiratory and Critical Care Medicine''. '''27''' (2): 117-27. doi:10.1055/s-2006-939514. PMID 16612762</ref>. Tugʻma limfoid hujayralar ([[Ingliz tili|ingl]]: innate lymphoid cells — ILC) umumiy limfoid progenitor hujayralaridan kelib chiqadigan va limfoid naslga tegishli boʻlgan tugʻma immunitet hujayralari guruhidir. Ushbu hujayralar rekombinatsiyani faollashtiruvchi gen yoʻqligi tufayli antigen-spetsifik B yoki T hujayra retseptorlari (TCR) yetishmasligi bilan belgilanadi. ILClar miyeloid yoki dendritik hujayra markerlarini namoyon etmaydi<ref>Spits H, Cupedo T (2012). „Innate lymphoid cells: emerging insights in development, lineage relationships, and function“. ''Annual Review of Immunology''. '''30''': 647-75. doi:10.1146/annurev-immunol-020711-075053. PMID 22224763</ref>. Tabiiy killerlar (TK) tugʻma immun tizimining tarkibiy qismi boʻlib, mikroblarga bevosita hujum qilmaydigan limfotsitlardir<ref name="pmid28078307">Gabrielli S, Ortolani C, Del Zotto G, Luchetti F, Canonico B, Buccella F, Artico M, Papa S, Zamai L (2016). „The Memories of NK Cells: Innate-Adaptive Immune Intrinsic Crosstalk“. ''Journal of Immunology Research''. '''2016''': 1376595. doi:10.1155/2016/1376595. PMC 5204097. PMID 28078307</ref>. Aksincha, TKlar oʻsma hujayralari yoki virus yuqtirgan hujayralar kabi jarohatlangan xoʻjayin hujayralarini yoʻq qiladi va bunday hujayralarni „yetishmayotgan oʻz“ ([[Ingliz tili|ingl]]: missing self) deb nomlanuvchi holat orqali tanib oladi. Bu atama MHC I (asosiy gistomoslik kompleksi) deb ataladigan hujayra yuzasi markerining hujayralarda kam miqdorda namoyon etilishi bilan tavsiflanadi. Bu holat xoʻjayin hujayralarining virusli infeksiyalar bilan zararlanishida kuzatiladi<ref>Bertok & Chow 2005, p. 17</ref>. Normal tana hujayralari TKlar tomonidan tanib olinmaydi va hujumga uchratilmaydi, chunki ular xoʻjayin MHC antigenlarini oʻzida ishlab chiqaradi. Ushbu MHC antigenlari tabiiy killer immunoglobulin retseptorlari tomonidan tanib olinadi va TKlar ularga tegmaydi<ref>Rajalingam 2012, Chapter: Overview of the killer cell immunoglobulin-like receptor system</ref>. === Yalligʻlanish === Yalligʻlanish immunitet tizimining infeksiyaga eng birinchi javoblaridan biridir<ref name=":4">Kawai T, Akira S (February 2006). „Innate immune recognition of viral infection“. ''Nature Immunology''. '''7''' (2): 131-37. doi:10.1038/ni1303. PMID 16424890. S2CID 9567407</ref>. Yalligʻlanish belgilariga toʻqimalarga qon oqimining koʻpayishi natijasida yuzaga keladigan qizarish, shish, mahalliy harorat va ogʻriq kiradi. Yalligʻlanish eykosanoidlar va sitokinlar tomonidan chaqiriladi, ular oʻz navbatida shikastlangan yoki infeksiyalangan hujayralar tomonidan ishlab chiqariladi. Eykosanoidlarga [[isitma]] va yalligʻlanish bilan bogʻliq boʻlgan [[Qon tomirlari|qon tomir]] kengayishini keltirib chiqaradigan prostaglandinlar va maʼlum turdagi [[Leykotsitlar|oq qon hujayralarini]] (leykotsitlar) jalb qiluvchi leykotrienlar kiradi<ref name=":5">Miller SB (August 2006). „Prostaglandins in health and disease: an overview“. ''Seminars in Arthritis and Rheumatism''. '''36''' (1): 37-49. doi:10.1016/j.semarthrit.2006.03.005. PMID 16887467</ref><ref "="" name=":6">Ogawa Y, Calhoun WJ (October 2006). „The role of leukotrienes in airway inflammation“. ''The Journal of Allergy and Clinical Immunology''. '''118''' (4): 789-98, quiz 799-800. doi:10.1016/j.jaci.2006.08.009. PMID 17030228</ref>. Keng tarqalgan sitokinlar orasida leykotsitlar oʻrtasidagi aloqa uchun masʼul boʻlgan interleykinlar; xemotaksisga yordam beruvchi xemokinlar va hujayralarda oqsil sintezini toʻxtatuvchi [[Virusga qarshi preparat|viruslarga qarshi]] taʼsirga ega boʻlgan [[interferon]]lar mavjud<ref name=":7">Le Y, Zhou Y, Iribarren P, Wang J (April 2004). „Chemokines and chemokine receptors: their manifold roles in homeostasis and disease“ (PDF). ''Cellular & Molecular Immunology''. '''1''' (2): 95-104. PMID 16212895</ref>. Oʻsish omillari va sitotoksik omillar ham ajratilishi mumkin. Ushbu sitokinlar va boshqa kimyoviy moddalar immunitet hujayralarini infeksiya joyiga jalb qiladi va patogenlar yoʻqotilgandan keyin har qanday shikastlangan toʻqimalarni davolashga yordam beradi<ref name=":8">Martin P, Leibovich SJ (November 2005). „Inflammatory cells during wound repair: the good, the bad and the ugly“. ''Trends in Cell Biology''. '''15''' (11): 599-607. doi:10.1016/j.tcb.2005.09.002. PMID 16202600</ref>. Inflammasomalar deb ataladigan qolip tanuvchi retseptorlar sitosolik PAMQ va JAMQlarga javoban hosil boʻlgan koʻp oqsilli komplekslar (NLR, ASC adapter oqsili va prokaspaza-1 effektor molekulasidan iborat) hisoblanadi. Ularning vazifasi yalligʻlanish sitokinlari boʻlgan IL-1b va IL-18ning aktiv formalarni hosil qilishdir<ref>Platnich JM, Muruve DA (February 2019). „NOD-like receptors and inflammasomes: A review of their canonical and non-canonical signaling pathways“. ''Archives of Biochemistry and Biophysics''. '''670''': 4-14. doi:10.1016/j.abb.2019.02.008. PMID 30772258. S2CID 73464235</ref>. === Gumoral himoya === Komplement tizimi biokimyoviy kaskad boʻlib, begona hujayralar yuzalariga hujum qiladi. U 20 dan ortiq turli xil oqsillarni oʻz ichiga oladi va [[Antitelolar|antitanalar]] tomonidan patogenlarni oʻldirish jarayonini „toʻldirgani“ uchun shunday nomlangan. Komplement tugʻma immun javobning asosiy gumoral komponenti hisoblanadi.<ref name="Rus">Rus H, Cudrici C, Niculescu F (2005). "The role of the complement system in innate immunity". ''Immunologic Research''. '''33''' (2): 103–12. doi:10.1385/IR:33:2:103. <nowiki>PMID 16234578</nowiki>. S2CID 46096567.</ref><ref name="Degn_2013">Degn SE, Thiel S (August 2013). "Humoral pattern recognition and the complement system". ''Scandinavian Journal of Immunology''. '''78''' (2): 181–93. doi:10.1111/sji.12070. <nowiki>PMID 23672641</nowiki>.</ref> Koʻpgina turlar, jumladan, oʻsimliklar, [[baliqlar]] va baʼzi [[umurtqasizlar]] kompliment sistemasiga ega.<ref>Bertok & Chow 2005, pp. 112–113.</ref> Odamlarda bu immun javobi komplementning ushbu mikroblarga yopishgan antitanalarga bogʻlanishi yoki komplement oqsillarining [[Mikroorganizmlar|mikroblar]] yuzasidagi [[uglevodlar]] bilan bogʻlanishi orqali faollashadi. Bu tanib olish signali tez oʻldirish jarayonini ishga tushiradi.<ref>Liszewski MK, Farries TC, Lublin DM, Rooney IA, Atkinson JP (1996). "Control of the complement system". ''Advances in Immunology''. '''61''': 201–283. doi:10.1016/S0065-2776(08)60868-8. ISBN <bdi>978-0-12-022461-6</bdi>. <nowiki>PMID 8834497</nowiki>.</ref> Bu javobning tezligi kompliment oqsillarining ketma-ket proteolitik faollashuvidan keyin sodir boʻladigan signal amplifikatsiyasi natijasidir. Komplement oqsillari dastlab mikrob bilan bogʻlangandan soʻng, ularning proteaza faolliginiyati aktivlashadi, bu esa oʻz navbatida boshqa komplement proteazalarini faollashtiradi va shu kabi davom etadi. Bu musbat feedback orqali nazorat qilinadigan va dastlabki signalni amplifikatsiya qiladigan [[Kataliz|katalitik]] kaskadni hosil qiladi.<ref>Sim RB, Tsiftsoglou SA (February 2004). "Proteases of the complement system" (PDF). ''Biochemical Society Transactions''. '''32''' (Pt 1): 21–27. doi:10.1042/BST0320021. <nowiki>PMID 14748705</nowiki>. S2CID 24505041. Archived from the original (PDF) on 2 March 2019.</ref> Kaskad immun hujayralarini oʻziga jalb qiladigan peptidlar sinteziga, qon-tomir oʻtkazuvchanligining oshishiga va patogen yuzasini opsonizatsiya (qoplanishi) qilinishiga olib keladi. Komplement depozitsiyasi [[Plazmatik membrana|plazma membranasi]] butunligini buzgan holda hujayralarni bevosita oʻldirishi ham mumkin.<ref name="Rus" /> == Adaptiv immun sistemasi == [[Fayl:Primary_immune_response_1.png|alt=diagram showing the processes of activation, cell destruction and digestion, antibody production and proliferation, and response memory|thumb| Birlamchi immun javobdagi jarayonlarning umumiy mexanizmi]] Adaptiv immun sistemasi birinchi boʻlib dastlabki umurtqali hayvonlarda rivojlangan va immunologik xotira bilan bir qatorda kuchli immunitetg imkon bergan. Bunda har bir patogen nishon antigen tomonidan „eslab qolinadi“.<ref>Pancer Z, Cooper MD (2006). "The evolution of adaptive immunity". ''Annual Review of Immunology''. '''24''' (1): 497–518. doi:10.1146/annurev.immunol.24.021605.090542. <nowiki>PMID 16551257</nowiki>.</ref> Adaptiv immun javob antigen-spetsifik boʻlib, antigen taqdim etish jarayoni davomida maxsus yot antigenlarni tanib olishni talab qiladi. Antigen spetsifikligi maʼlum patogenlar yoki patogen bilan kasallangan hujayralarga moslashtirilgan javoblarni shakllantirishga imkon beradi. Ushbu moslashtirilgan javoblarni chiqarish xususiyati „xotira hujayralari“ tomonidan saqlanib turadi. Agar patogen organizmga bir necha marta yuqsa, spetsifik xotira hujayralari uni tezda yoʻq qilishda foydalaniladi.<ref>Sompayrac 2019, p. 38.</ref> === Antigenni tanib olish === Adaptiv immun sistemasi hujayralari leykotsitlarning maxsus turi limfotsitlar hisoblanadi. B va T hujayralar limfotsitlarning asosiy turlari boʻlib, [[Koʻmik|suyak koʻmigidagi]] gematopoetik asos hujayralaridan kelib chiqadi.<ref name=":9">Janeway 2005.</ref> B hujayralar gumoral immun javobda, T hujayralari esa hujayraviy immun javobda ishtirok etadi. T killerlar faqat I sinf MHC molekulalari bilan bogʻlangan antigenlarni taniydi, T helperlar va regulyator T hujayralari esa faqat II sinf MHC molekulalari bilan bogʻlangan antigenlarni taniydi. Antigen taqdim etishning ushbu ikkita mexanizmi ikki xil T hujayralarining turli vazifalarini aks ettiradi. Uchinchi, γδ T hujayralarining kichik subtipi boʻlib, MHC retseptorlari bilan bogʻlanmagan antigenlarni taniydi<ref name="Holtmeier W, Kabelitz D 2005 151–83">Holtmeier W, Kabelitz D (2005). "gammadelta T cells link innate and adaptive immune responses". ''Chemical Immunology and Allergy''. '''86''': 151–83. doi:10.1159/000086659. ISBN <bdi>3-8055-7862-8</bdi>. <nowiki>PMID 15976493</nowiki>.</ref> Ikki tomonlama musbat T hujayralari ayrisimon bezdagi turli xil oʻziniki boʻlgan antigenlar bilan toʻqnashadi, bunda [[yod]] uning ayrisimon bezda rivojlanishi va faoliyati uchun zarurdir.<ref name="pmid19647627">Venturi S, Venturi M (September 2009). "Iodine, thymus, and immunity". ''Nutrition''. '''25''' (9): 977–79. doi:10.1016/j.nut.2009.06.002. <nowiki>PMID 19647627</nowiki>.</ref> Bundan farqli oʻlaroq, B limfotsit antigen spetsifik retseptori B limfotsitlar yuzasida boʻladigan antitana [[molekula]]<nowiki/>si hisoblanadi va antigen protsessing jarayonlarisiz nativ (qayta ishlanmagan) antigenlarni taniydi. Bu kabi antigenlar patogenlar sirtida uchrovchi yirik molekulalar boʻladi, lekin tashuvchi molekula bilan birikkan kichik gaptenlar ham antigen boʻlishi mumkin.<ref>Janeway, Travers & Walport 2001, sec. 12-10</ref> B limfotsitlarning har bir nasli turlicha antitana chiqaradi, shuning uchun B limfotsit antigen retseptorlarining ummumiy toʻplami inson tanasi ishlab chiqarishi mumkin boʻlgan barcha antitanalarni ifodalaydi<ref name=":9" />. B yoki T limfotsitlar oʻzlariga tegishli antigenlar bilan toʻqnashishganda, ular boʻlinadi va oʻsha antigenni nishonga oluvchi klon hujayralar hosil qiladi. Bu klonal seleksiya deyiladi<ref>Sompayrac 2019, pp. 5–6.</ref> === T-limfotsitlarga antigen taqdimoti === B limfotsitlar ham T limfotsitlar ham oʻzida maxsus nishonlarni taniydigan [[Retseptorlar|retseptor]] molekulalarni saqlaydi. T limfotsitlar faqatgina antigenlar (patogenning kichik fraksiyalari) qayta ishlangach va MHC molekulalari bilan birgalikda taqdim etilganidan soʻng yot nishon (masalan patogen)ni taniydi<ref>Sompayrac 2019, pp. 51–53</ref> === Hujayraviy immunitet === T limfotsitlarning ikkita asosiy kichik guruhi mavjud: T killerlar va T helperlar. Bundan tashqari, immun reaksiyasini modulyatsiya qilishda rol oʻynaydigan regulyator T limfotsitlar ham mavjud.<ref>Sompayrac 2019, pp. 7–8.</ref> ==== T killerlar ==== T killerlar viruslar (va boshqa patogenlar) bilan zararlangan hamda shikastlangan yoki disfunksional hujayralarni oʻldiradigan T limfotsitlarning kichik guruhidir.<ref>Harty JT, Tvinnereim AR, White DW (2000). "CD8+ T cell effector mechanisms in resistance to infection". ''Annual Review of Immunology''. '''18''' (1): 275–308. doi:10.1146/annurev.immunol.18.1.275. <nowiki>PMID 10837060</nowiki>.</ref> B limfotsitlarida boʻlgani kabi, T limfotsitning har bir turi har xil antigenni taniydi. T killerlar I sinf MHC molekulalari bilan kompleks hosil qilgan spetsifik antigenga T limfotsitlar retseptori orqali bogʻlangach faollashadi. Ushbu MHC — antigen kompleksini tanib olinishida CD8 deb ataladigan T limfotsitdagi ko-retseptori yordamga keladi. Keyin T limfotsitlar butun tana boʻylab I sinf MHC retseptorlari bilan bogʻlangan antigenlarni izlashga tushishadi. Faollashgan T limfotsitlar shunday hujayralar bilan kontaktda boʻlganda, oʻzidan sitotoksinlar ajratadi va masalan perforin sitotoksini hujayra membranasida teshiklar hosil qiladi. Granulizin (proteaza) deb ataladigan boshqa toksinning hujayraga kirishi nishon hujayrani [[apoptoz]]ga uchratadi.<ref name="Radoja">Radoja S, Frey AB, Vukmanovic S (2006). "T-cell receptor signaling events triggering granule exocytosis". ''Critical Reviews in Immunology''. '''26''' (3): 265–90. doi:10.1615/CritRevImmunol.v26.i3.40. <nowiki>PMID 16928189</nowiki>.</ref> Viruslar replikatsiyasining oldini olishda xoʻjayin hujayralaeining T limfotsitli oʻldirilishi muhim rol oʻynaydi. T limfotsit faollashuvi qattiq boshqarib turiladi va odatda juda kuchli MHC/antigen faollashish signalini yoki T helperlar tomonidan taqdim etiladigan qoʻshimcha faollashtirish signallarini talab qiladi (pastga qarang).<ref name="Radoja" /> ==== T helperlar ==== T helperlar ham tugʻma ham adaptiv immun javoblarini regulyatsiya qiladi va maʼlum bir patogenga organizm qanday javob qaytarishini belgilab beradi.<ref>Abbas AK, Murphy KM, Sher A (October 1996). "Functional diversity of helper T lymphocytes". ''Nature''. '''383''' (6603): 787–93. Bibcode:1996Natur.383..787A. doi:10.1038/383787a0. <nowiki>PMID 8893001</nowiki>. S2CID 4319699.</ref><ref>McHeyzer-Williams LJ, Malherbe LP, McHeyzer-Williams MG (2006). "Helper T cell-regulated B cell immunity". ''Current Topics in Microbiology and Immunology''. '''311''': 59–83. doi:10.1007/3-540-32636-7_3. ISBN <bdi>978-3-540-32635-9</bdi>. <nowiki>PMID 17048705</nowiki>.</ref> Bu hujayralarda sitotoksik faollik yoʻq va zararlangan hujayralar yoki patogenlarni toʻgʻridan toʻgʻri yoʻq qilmaydi. Buning oʻrniga ular boshqa hujayralarni ushbu vazifalarni bajarishga yoʻnaltirish orqali immun reaktsiyasini nazorat qiladilar.<ref>Sompayrac 2019, p. 8.</ref> T helperlar yuzassida II sinf MHC molekulalari bilan bogʻlangan antigenni taniydigan T retseptorlar saqlaydi. MHC/antigen kompleksi, shuningdek, T helperning CD4 ko-retseptorlari tomonidan ham taniladi. Bu ko-retseptor T limfotsitlar aktivatsiyasi uchun masʼul boʻlgan T limfotsit molekulalarini jalb etadi. T helperlar MHC /antigen kompleksi bilan T killerlarga qaraganda kuchsiz bogʻlanishga ega. Yaʼni T helperni faollashtirish uchun uning koʻplab retseptorlari MHC/antigen kompleksi bilan bogʻlanishi kerak. Ammo, T killerning yagona MHC/antigen kompleksi bilan bogʻlanishi uni faollashtira oladi. T helperlar faollashishi uchun shuningdek ular antigen taqdim etuvchi hujayralar bilan uzoqroq muddat aloqada boʻlish kerak<ref>Kovacs B, Maus MV, Riley JL, Derimanov GS, Koretzky GA, June CH, Finkel TH (November 2002). "Human CD8+ T cells do not require the polarization of lipid rafts for activation and proliferation". ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America''. '''99''' (23): 15006–11. Bibcode:2002PNAS...9915006K. doi:10.1073/pnas.232058599. PMC 137535. <nowiki>PMID 12419850</nowiki>.</ref> Tinchlik holatida boʻlgan T helperlarning faollashuvi koʻplab hujayralar faoliyatiga taʼsir koʻrssatuvchi sitokinlar ajralishiga sabab boʻladi. T helperlar tomonidan ajratilgan sitokin signallari makrofaglar mikrobitsidal funksiyasini va T killerlar faoliyatini kuchaytiradi.<ref>Alberts et al. 2002, Chapter. "Helper T Cells and Lymphocyte Activation".</ref> Bundan tashqari, T helper aktivatsiyasi T limfotsitlar yuzasidagi molekular miqdorini koʻpaytiradi. Bunday molekulalardan biri CD40 ligand boʻlib, antigen hosil qiluvchi B limfotsitlar faollashishida qoʻshimcha stimulyatsiyalovchi signal vazifasini oʻtaydi.<ref>Grewal IS, Flavell RA (1998). "CD40 and CD154 in cell-mediated immunity". ''Annual Review of Immunology''. '''16''' (1): 111–35. doi:10.1146/annurev.immunol.16.1.111. <nowiki>PMID 9597126</nowiki>.</ref> ==== Gamma delta T limfotsitlar ==== Gamma delta T limfotsitlar (γδ T limfotsitlar) CD4+ va CD8+ (αβ) T limfotsitlarga nisbatan muqobil T limfotsit retseptorlarini tutadi va T helperlar, sitotoksik T limfotsitlar va tabiiy killerlarga oʻxshash xususiyatga ega boʻladi. γδ T limfotsitlarda javob reaksiyalari hosil boʻladigan holatlar toʻliqligicha maʼlum emas. Boshqa anʼanaviy boʻlmagan oʻzgarmas TCRlarga ega limfotsitlar (masalan, CD1d retseptori bilan chegaralangan tabiiy T killerlar) kabi γδ T limfotsitlar tugʻma va adaptiv immunitet orasida turadi.<ref>Girardi M (January 2006). "Immunosurveillance and immunoregulation by gammadelta T cells". ''The Journal of Investigative Dermatology''. '''126''' (1): 25–31. doi:10.1038/sj.jid.5700003. <nowiki>PMID 16417214</nowiki>.</ref> Bir tomondan γδ T limfotsitlar adaptiv immun tizimi sifatida TCR genlarining joylashuvini oʻzgartirish orqali retseptorlar xilma-xilligini oshiradi va xotira fenotipini rivojlantiradi. Boshqa tomondan cheklangan TCR yoki tabiiy killer retseptorlari qolip tanuvchi retseptorlar vazifasini bajarib, tugʻma immun sistemasi guruhi boʻla oladi. Misol uchun, koʻp miqdordagi Vγ9/Vδ2 T limfotsitlar mikroblarda koʻp uchrovchi molekulalarga soatlar ichida javob qaytaradi va epiteliydagi Vδ1+ T limfotsitlar taʼsirlangan epiteliy hujayralariga javob qaytaradi.<ref name="Holtmeier W, Kabelitz D 2005 151–83" /> === Gumoral immun javobi === [[Fayl:2220_Four_Chain_Structure_of_a_Generic_Antibody-IgG2_Structures.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2220_Four_Chain_Structure_of_a_Generic_Antibody-IgG2_Structures.jpg|alt=diagrammada Y shaklidagi antitana tavirlangan. |thumb|Antitana ikkita ogʻir va ikkita yengil zanjirdan iborat. Yagona oʻzgaruvchan qism oʻzi mos keladigan antigenni tanishga imkon beradi.<ref name="NIAID">{{veb manbasi|title=Understanding the Immune System: How it Works|publisher=[[National Institute of Allergy and Infectious Diseases]] (NIAID)|url=https://www.niaid.nih.gov/publications/immune/the_immune_system.pdf|access-date=1-yanvar 2007-yil|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070103005411/http://www.niaid.nih.gov/Publications/immune/the_immune_system.pdf|archive-date=3-yanvar 2007-yil}}</ref>]] B limfotsitlar sirtidagi antitanalar patogenni aniqlagach uning maxsus yot antigeni bilan bogʻlanadi.<ref>Sproul TW, Cheng PC, Dykstra ML, Pierce SK (2000). "A role for MHC class II antigen processing in B cell development". ''International Reviews of Immunology''. '''19''' (2–3): 139–55. doi:10.3109/08830180009088502. <nowiki>PMID 10763706</nowiki>. S2CID 6550357.</ref> Bu antigen/antitana kompleksi keyin B hujayralar tomonidan yutiladi va u peptidlarga proteoliz qilinadi. B limfotsitlar keyin bu antigenik peptidlarni yuzasidagi II sinf MHC molekulalari orqali hujayra sirtiga chiqaradi. Bu MHC va antigen kombinatsiyasi mos T helperni oʻziga jalb qiladi. Natijada bu T helper oʻzidan limfokinlar ajratadi va oʻsha B limfotsitni faollashtiradi.<ref>Parker DC (1993). "T cell-dependent B cell activation". ''Annual Review of Immunology''. '''11''': 331–60. doi:10.1146/annurev.iy.11.040193.001555. <nowiki>PMID 8476565</nowiki>.</ref> Keyin B limfotsitlar boʻlinib koʻpaygan sayin, uning avlodlari (plazma hujayralar) oʻsha antigenni tanuvchi millionlab nusxadagi antitanalarni sekretsiya qiladi. Bu antitanalar qon plazmasi va limfada aylanib yuradi va bu antigenlarni ajratuvchi patogenlarga bogʻlanadi va yoki kompliment aktivatsiyasi orqali yoʻqotish uchun belgilanadi yoki fagotsitlar tomonidan yutilib yoʻqotiladi. Antitanalar bosqinchilarni toʻgʻridan toʻgʻri bakterial toksinlarni bogʻlash orqali yoki bakteriya hamda viruslar hujayraga kirish uchun foydalanadigan retseptorlarni oʻzgartirish orqali neytrallashi ham mumkin.<ref>Murphy & Weaver 2016, Chapter 10: The Humoral Immune Response.</ref> Yangi tugʻilgan chaqaloqlar oldin mikroblar bilan toʻqnashmagan va infeksiyaga chalinish uchun moyil boʻladi. Ona tomonidan bir necha bosqichdagi himoya taʼminlanadi. [[Homiladorlik]] davrida IgG antitanalari onadan bolaaga platsenta orqali oʻtkaziladi va natijada bola tugʻilganda uning antitanalari (antigen spetsifikligi onaniki bilan bir xil) miqdori yuqori darajada boʻladi.<ref>Saji F, Samejima Y, Kamiura S, Koyama M (May 1999). "Dynamics of immunoglobulins at the feto-maternal interface" (PDF). ''Reviews of Reproduction''. '''4''' (2): 81–89. doi:10.1530/ror.0.0040081. <nowiki>PMID 10357095</nowiki>. S2CID 31099552. Archived from the original (PDF) on 30 January 2021.</ref> Koʻkrak suti yoki ogʻiz suti tarkibida antitanalar boʻlib, chaqaloq oshqozon-ichak traktida bola oʻzining antitanalrini sintezlaguncha bakteriyal infeksiyalarga qarshi himoya vazifasini bajarib turadi.<ref>Van de Perre P (July 2003). "Transfer of antibody via mother's milk". ''Vaccine''. '''21''' (24): 3374–76. doi:10.1016/S0264-410X(03)00336-0. <nowiki>PMID 12850343</nowiki>.</ref> Bu passiv immunitet hisoblanadi. Chunki chaqaloq aslida hech qanday xotira hujayralari yoki antitanlar hosil qilmaydi shunchaki ularni olib turadi. Bu passiv immunitet odatda qisqa muddatli boʻlib, bir necha kundan bir necha oylargacha davom etadi. Tibbiyotda himoyalovchi paasssiv immunitet bir individdan ikkinchisiga sunʼiy ravishda olib oʻtkaziladi.<ref name="Keller">Keller MA, Stiehm ER (October 2000). "Passive immunity in prevention and treatment of infectious diseases". ''Clinical Microbiology Reviews''. '''13''' (4): 602–14. doi:10.1128/CMR.13.4.602-614.2000. PMC 88952. <nowiki>PMID 11023960</nowiki>.</ref> === Immunologik xotira === B va T limfotsitlar faollashganda va koʻpaya boshlaganda, ular avlodlarining bir qismi uzoq yasshovchi xotira hujayralariga aylanadi. Bir jonzod hayoti davomida har bir toʻqnashgan spetsifik patogenini eslab qoladi va agar patogen qayta aniqlansa, kuchli javob qaytaradi. Bu „adaptiv“ holat boʻlib, organizm hayoti davomida uni oʻsha patogenga moslashishga va kelajakdagi infeksiyalarga tayyor turishiga yordam beradi. Immunologik xotira passiv qisqa muddatli yoki faol uzoq muddatli xotira shaklida boʻlishi mumkin.<ref>Sompayrac 2019, p. 98.</ref> == Fiziologik regulyatsiya == [[Fayl:Immune_response2.svg|alt=The initial response involves antibody and effector T-cells. The resulting protective immunity lasts for weeks. Immunological memory often lasts for years.|right|thumb| Patogenning dastlabki toʻqnashishidan (yoki birinchi vaksinatsiya) boshlab faol immunologik xotira rivojlanishi va ushlab turilishigacha boʻlgan muddat.]] Immun tizimi organizmdagi fiziologik regulyatsiyaning koʻp jihatlarida ishtirok etadi. Immun sistemasi endokrin<ref>Wick G, Hu Y, Schwarz S, Kroemer G (October 1993). "Immunoendocrine communication via the hypothalamo-pituitary-adrenal axis in autoimmune diseases". ''Endocrine Reviews''. '''14''' (5): 539–63. doi:10.1210/edrv-14-5-539. <nowiki>PMID 8262005</nowiki>.</ref><ref>Kroemer G, Brezinschek HP, Faessler R, Schauenstein K, Wick G (June 1988). "Physiology and pathology of an immunoendocrine feedback loop". ''Immunology Today''. '''9''' (6): 163–5. doi:10.1016/0167-5699(88)91289-3. <nowiki>PMID 3256322</nowiki>.</ref> va [[nerv sistemasi]]<ref>Trakhtenberg EF, Goldberg JL (October 2011). "Immunology. Neuroimmune communication". ''Science''. '''334''' (6052): 47–8. Bibcode:2011Sci...334...47T. doi:10.1126/science.1213099. <nowiki>PMID 21980100</nowiki>. S2CID 36504684.</ref><ref>Veiga-Fernandes H, Mucida D (May 2016). "Neuro-Immune Interactions at Barrier Surfaces". ''Cell''. '''165''' (4): 801–11. doi:10.1016/j.cell.2016.04.041. PMC 4871617. <nowiki>PMID 27153494</nowiki>.</ref><ref>"Neuroimmune communication". ''Nature Neuroscience''. '''20''' (2): 127. February 2017. doi:10.1038/nn.4496. <nowiki>PMID 28092662</nowiki>.</ref> kabi boshqa tizimlar bilan chambarchas bogʻlangan. Immun sistemasi[[embrion]]ogenezda (embrionning rivojlanishi), shuningdek, [[toʻqima]]larning tiklanishi va [[regeneratsiya]]da ham hal qiluvchi rol oʻynaydi.<ref name="pmid28542262">Wilcox SM, Arora H, Munro L, Xin J, Fenninger F, Johnson LA, Pfeifer CG, Choi KB, Hou J, Hoodless PA, Jefferies WA (2017). "The role of the innate immune response regulatory gene ABCF1 in mammalian embryogenesis and development". ''PLOS ONE''. '''12''' (5): e0175918. Bibcode:2017PLoSO..1275918W. doi:10.1371/journal.pone.0175918. PMC 5438103. <nowiki>PMID 28542262</nowiki>.</ref> === Gormonlar === [[Gormonlar]] immun tizimining sezgirligini oʻzgartirib, [[Immunoterapiya|immunomodulyator]] sifatida harakat qilishi mumkin. Masalan, [[Jinsiy gormonlar|ayol jinsiy gormonlari]] ham adaptiv<ref>Wira, Crane-Godreau & Grant 2004, Chapter: Endocrine regulation of the mucosal immune system in the female reproductive tract.</ref>, ham tugʻma immun reaksiyalarining maʼlum immunostimulyatorlari hisoblanadi.<ref>Lang TJ (December 2004). "Estrogen as an immunomodulator". ''Clinical Immunology''. '''113''' (3): 224–30. doi:10.1016/j.clim.2004.05.011. <nowiki>PMID 15507385</nowiki>.</ref> Qizil yugurik kabi baʼzi avtoimmun kasalliklar ayollarda koʻproq kuzatiladi va boshlanish davri koʻpincha [[Balogʻatga yetish|balogʻat yoshiga]] toʻgʻri keladi. Bunga teskari, [[testosteron]] kabi [[Androgenlar|erkaklik jinsiy gormonlari]] immunosupressiv taʼsirga ega koʻrinadi.<ref>Fimmel S, Zouboulis CC (2005). "Influence of physiological androgen levels on wound healing and immune status in men". ''The Aging Male''. '''8''' (3–4): 166–74. doi:10.1080/13685530500233847. <nowiki>PMID 16390741</nowiki>. S2CID 1021367.</ref> [[Prolaktin]], oʻsish gormoni va [[Kalsiferollar|D vitamini]] kabi gormonlar ham immun tizimini regulyatsiya qiladi.<ref>Dorshkind K, Horseman ND (June 2000). "The roles of prolactin, growth hormone, insulin-like growth factor-I, and thyroid hormones in lymphocyte development and function: insights from genetic models of hormone and hormone receptor deficiency". ''Endocrine Reviews''. '''21''' (3): 292–312. doi:10.1210/er.21.3.292. <nowiki>PMID 10857555</nowiki>.</ref><ref>Nagpal S, Na S, Rathnachalam R (August 2005). "Noncalcemic actions of vitamin D receptor ligands". ''Endocrine Reviews''. '''26''' (5): 662–87. doi:10.1210/er.2004-0002. <nowiki>PMID 15798098</nowiki>.</ref> === D vitamini === Hujayraviy tadqiqotlar D vitaminining retseptorlari va immun sistemasida qandaydir vazifasi borligini koʻrsatsa-da, D vitamini yetishmovchiligi immun kasalliklari xavfini oshirishi yoki D vitaminli qoʻshimchalar immun kasalliklari xavfini kamaytirishi toʻgʻrisida klinik isbot mavjud emas.<ref name="ods">"Vitamin D - Fact Sheet for Health Professionals". Office of Dietary Supplements, US National Institutes of Health. 17 August 2021. Retrieved 31 March 2022.</ref> Amerika Qoʻshma Shtatlari Tibbiyot Institutining 2011-yilgi hisobotida aytilishicha, „immun sistemasi funksiyasi, autoimmun kasalliklar va infeksiyalarga aloqador oqibatlarni [[kalsiy]] yoki vitamin D qabul qilish bilan bogʻlab boʻlmaydi va koʻpincha bahs-munozaralidir“.<ref name="Ross_2011">Institute of Medicine (2011). "8, Implications and Special Concerns". In Ross AC, Taylor CL, Yaktine AL, Del Valle HB (eds.). ''Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D''. The National Academies Collection: Reports funded by the National Institutes of Health. National Academies Press. doi:10.17226/13050. ISBN <bdi>978-0-309-16394-1</bdi>. <nowiki>PMID 21796828</nowiki>.</ref> === Uyqu va dam olish === Immun sistemasi uyqu va dam olish tomonidan taʼsirlanadi va uyqudan qolish immun funksiyasiga zararli taʼsir etadi<ref>Bryant PA, Trinder J, Curtis N (June 2004). "Sick and tired: Does sleep have a vital role in the immune system?". ''Nature Reviews. Immunology''. '''4''' (6): 457–67. doi:10.1038/nri1369. <nowiki>PMID 15173834</nowiki>. S2CID 29318345.</ref> Infeksiyaga javoban hosil boʻlgan interleykin-1 va oʻsmani nekrozlovchi faktor α kabi sitokinlar kompleks feedback xalqalarida ishtirok etadi va tez koʻz harakati boʻlmagan (REM) uyquni regulyatsiya qilishda rol oʻynaydigan koʻrinadi<ref>Krueger JM, Majde JA (May 2003). "Humoral links between sleep and the immune system: research issues". ''Annals of the New York Academy of Sciences''. '''992''' (1): 9–20. Bibcode:2003NYASA.992....9K. doi:10.1111/j.1749-6632.2003.tb03133.x. <nowiki>PMID 12794042</nowiki>. S2CID 24508121.</ref> Shunday qilib, infeksiyaga qarshi immun reaksiyasi uyqu siklining oʻzgarishiga, shu jumladan REM uyqusiga nisbatan sekin toʻlqinli uyquning oshishiga olib kelishi mumkin.<ref>Majde JA, Krueger JM (December 2005). "Links between the innate immune system and sleep". ''The Journal of Allergy and Clinical Immunology''. '''116''' (6): 1188–98. doi:10.1016/j.jaci.2005.08.005. <nowiki>PMID 16337444</nowiki>.</ref> Kam uxlaydigan odamlarda yaxshi dam olgan odamlarga qaraganda faol emlashlarning taʼsiri pasayishi, antitana ajralishining kamayishi va immun javobining kuchsiz boʻlishi kuzatiladi.<ref name="pmid27077395">Taylor DJ, Kelly K, Kohut ML, Song KS (2017). "Is Insomnia a Risk Factor for Decreased Influenza Vaccine Response?". ''Behavioral Sleep Medicine''. '''15''' (4): 270–287. doi:10.1080/15402002.2015.1126596. PMC 5554442. <nowiki>PMID 27077395</nowiki>.</ref> Bundan tashqari, NFIL3 kabi oqsillar ham T limfotsitlar differensiatsiyasi va ham sirkad ritmi bilan chambarchas bogʻliqligi koʻrsatilgan. Kam uxlash tufayli paydo boʻladigan tabiiy yorugʻlik va qorongʻulik sikllarining buzilishi bu oqsillarga taʼsir etadi..Ushbu buzilishlar yurak kasalliklari, surunkali ogʻriqlar va astma kabi surunkali kasalliklarning kuchayishiga olib kelishi mumkin.<ref name="pmid19075717">Krueger JM (2008). "The role of cytokines in sleep regulation". ''Current Pharmaceutical Design''. '''14''' (32): 3408–16. doi:10.2174/138161208786549281. PMC 2692603. <nowiki>PMID 19075717</nowiki>.</ref> Uyqu yetishmasligining yuqoridagi salbiy oqibatlaridan tashqari, uyqu va u bilan oʻzaro bogʻlangan sirkad tizimi ham tugʻma, ham adaptiv immunitet funksiyalariga kuchli regulyator taʼsirlari borligi koʻrsatib oʻtilgan. Birinchidan, sekin uyquning erta bosqichida qonda [[Gidrokortizon|kortizol]], [[Adrenalin|epinefrin]] va [[Noradrenalin|norepinefrin]] darajasining keskin pasayishi qonda leptin, [[gipofiz]] oʻsish gormoni va [[prolaktin]] gormonlari miqdori oshishiga olib keladi. Ushbu signallar yalligʻlanishga qarshi sitokinlar interleykin-1, interleykin-12, TNF-alfa va IFN-gamma ishlab chiqarish orqali yalligʻlanishga qarshi holatni chaqiradi. Bu sitokinlar immun hujayralarining faollashishi, proliferatsiyasi va differensiatsiyasi kabi immun funksiyalarini stimullaydi. Sekin-asta rivojlanayotgan adaptiv immun javobi davrida, yosh va markaziy xotira T limfotsitlari kabi differensatsiyalashmagan yoki kamroq differentsiatsiyalashgan hujayralar miqdori eng yuqqori darajada boʻladi. Ushbu taʼsirlarga qoʻshimcha ravishda, oʻsha vaqtda ishlab chiqarilgan gormonlar muhiti (leptin, gipofiz oʻsish gormoni va prolaktin) antigen taqdim etuvchi hujayralar va T-limfotsitlar oʻrtasidagi oʻzaro taʼsirni, T<sub>h</sub>1/T<sub>h</sub>2 sitokin balansining bir tomonga T<sub>h</sub>1 tomoniga siljishini, umumiy T<sub>h</sub> hujayralari proliferatsiyasini va limfa tugunlariga yosh T hujayralarining migratsiyasini oshiradi. Bundan tashqari bu holat Th1 immun javoblarini hosil qilish orqali uzoq yashovchi immun hujayralari shakllanishini kuchaytiradi deb ham hisoblanadi.<ref>Besedovsky L, Lange T, Born J (January 2012). "Sleep and immune function". ''Pflügers Archiv''. '''463''' (1): 121–37. doi:10.1007/s00424-011-1044-0. PMC 3256323. <nowiki>PMID 22071480</nowiki>.</ref> Uygʻoqlik paytida sitotoksik tabiiy killerlar va sitotoksik T-limfotsitlar kabi differentsiatsiyalashgan effektor hujayralar har qanday patogenlarga qarshi samarali javob qaytarish uchun eng koʻp miqdorga yetadi. Yalligʻlanishga qarshi molekulalar, masalan, kortizol va katexolaminlar, uygʻoq faol vaqtlarda ham eng koʻp miqdorda boʻladi. Yalligʻlanish uygʻoqlikda sodir boʻladigan boʻlsa, jiddiy aqliy va jismoniy buzilishlarga olib keladi. Melatonin mavjudligi sababli yalligʻlanish uyqu vaqtida ham paydo boʻlishi mumkin. Yalligʻlanish juda koʻp oksidlovchi stressni keltirib chiqaradi va uxlash vaqtida melatonin mavjudligi yalligʻlanish davomida erkin radikal ishlab chiqarilishiga faol qarshi turadi.<ref name="Sleep and immune function">{{jurnal manbasi|title=Sleep and immune function|journal=Pflügers Archiv|volume=463|issue=1|pages=121–37|date=Jan 2012|pmid=22071480|doi=10.1007/s00424-011-1044-0|pmc=3256323}}</ref><ref>"Can Better Sleep Mean Catching fewer Colds?". Archived from the original on 9 May 2014. Retrieved 28 April 2014.</ref> === Tuzalish va regeneratsiya === immun sistemasi ayniqsa tugʻma komponenetlar shikastlanishdan keyingi toʻqima tuzalishida muhim rol oʻynaydi. Asosiy ishtirokchilarga makrofaglar va neytrofillar kiradi, ammo boshqa hujayraviy aktyorlar, jumladan γδ T hujayralari, tugʻma limfoid hujayralar (ILC) va regulyator T hujayralari (Tregs) ham muhimdir. Immun hujayralari plastikligi va yalligʻlanish oldi va yalligʻlanishga qarshi signallar oʻrtasidagi muvozanat effektiv toʻqima tuzalishining muhim jihatlari hisoblanadi. Immunitet komponentlari va yoʻllari regeneratsiyada masalan [[Suvda va quruqlikda yashovchilar|amfibiyalarda]] aksolotl muchalarining regeneratsiyasida ham ishtirok etadi. Bir gipotezaga koʻra, regeneratsiyaga qodir organizmlar (''masalan'', aksolotllar) regeneratsiya qila olmaydigan organizmlarga qaraganda immuniteti kuchsizroq boʻladi.<ref>Godwin JW, Pinto AR, Rosenthal NA (January 2017). "Chasing the recipe for a pro-regenerative immune system". ''Seminars in Cell & Developmental Biology''. Innate immune pathways in wound healing/Peromyscus as a model system. '''61''': 71–79. doi:10.1016/j.semcdb.2016.08.008. PMC 5338634. <nowiki>PMID 27521522</nowiki>.</ref> == Odam immun sistemasining buzilishlari == Organizm himoyasining buzilishlari sodir boʻlishi mumkin va bu uchta keng toifaga boʻlinadi: immunitet tanqisligi<ref>Sompayrac 2019, pp. 120–24.</ref>, autoimmun holatlar<ref>Sompayrac 2019, pp. 114–18.</ref> va gipersezuvchanliklar.<ref>Sompayrac 2019, pp. 111–14.</ref> === Immun tanqisliklari === Immunitet tanqisligi immun sistemasining bir yoki bir nechta tarkibiy qismlari nofaol boʻlganda yuzaga keladi. Immun tizimining patogen mikroorganizmlarga javob qaytarish qobiliyati yoshlarda va qariyalarda kuchsiz boʻladi, immun qarish tufayli immun reaksiyalari taxminan 50 yoshdan keyin pasaya boshlaydi.<ref>Aw D, Silva AB, Palmer DB (April 2007). "Immunosenescence: emerging challenges for an ageing population". ''Immunology''. '''120''' (4): 435–46. doi:10.1111/j.1365-2567.2007.02555.x. PMC 2265901. <nowiki>PMID 17313487</nowiki>.</ref><ref name="nutrition">Chandra RK (August 1997). "Nutrition and the immune system: an introduction". ''The American Journal of Clinical Nutrition''. '''66''' (2): 460S–63S. doi:10.1093/ajcn/66.2.460S. <nowiki>PMID 9250133</nowiki>.</ref> Rivojlangan mamlakatlarda [[Yogʻ bosish|semirish]], [[alkogolizm]] va giyohvand moddalarni isteʼmol qilish immunitetning zaiflashishiga sabab boʻlsa, rivojlanayotgan mamlakatlarda [[Och qolish|toʻyib ovqatlanmaslik]] immunitet tanqisligining eng keng tarqalgan sababidir.<ref name="nutrition" /> Yetarli oqsilga ega boʻlmagan ovqatlar hujayraviy immunitet, komplement faolligi, fagotsitlar funksiyasi, IgA antitanalari konsentratsiyasi va sitokin ishlab chiqarishning buzilishiga sabab boʻladi. Bundan tashqari, erta yoshda ayrisimon bezning [[Mutatsiya|genetik mutatsiyasi]] yoki jarrohlik yoʻli bilan olib tashlanishi ogʻir immun tanqisligi va infektsiyaga yuqori moyillikka olib keladi.<ref>Miller JF (July 2002). "The discovery of thymus function and of thymus-derived lymphocytes". ''Immunological Reviews''. '''185''' (1): 7–14. doi:10.1034/j.1600-065X.2002.18502.x. <nowiki>PMID 12190917</nowiki>. S2CID 12108587.</ref> Immun tanqisligi irsiy yoki „orttirilgan“ boʻlishi mumkin.<ref>Reece 2011, p. 967.</ref> Ogʻir kombinatsiyalangan immunitet tanqisligi kam uchraydigan irsiy kasallik boʻlib, koʻp sonli genetik mutatsiyalar natijasida funksional T va B limfotsitlari rivojlanishining buzilishi bilan tavsiflanadi.<ref name="five">Burg M, Gennery AR (2011). "Educational paper: The expanding clinical and immunological spectrum of severe combined immunodeficiency". ''Eur J Pediatr''. '''170''' (5): 561–571. doi:10.1007/s00431-011-1452-3. PMC 3078321. <nowiki>PMID 21479529</nowiki>.</ref> [[Fagotsitlar]]ning patogenlarni yoʻq qilish qobiliyati pasaygan holatga irsiy yoki tugʻma immun tanqisligi hisoblangan surunkali granulomatoz kasalligi misol boʻladi. [[Orttirilgan immun tanqisligi sindromi|OITS]] va [[Saraton (kasallik)|saratonning]] ayrim turlari orttirilgan immun tanqisligini keltirib chiqaradi.<ref>Joos L, Tamm M (2005). "Breakdown of pulmonary host defense in the immunocompromised host: cancer chemotherapy". ''Proceedings of the American Thoracic Society''. '''2''' (5): 445–48. doi:10.1513/pats.200508-097JS. <nowiki>PMID 16322598</nowiki>.</ref><ref>Joos L, Tamm M (2005). "Breakdown of pulmonary host defense in the immunocompromised host: cancer chemotherapy". ''Proceedings of the American Thoracic Society''. '''2''' (5): 445–48. doi:10.1513/pats.200508-097JS. <nowiki>PMID 16322598</nowiki>.</ref> === Autoimmunitet === [[Fayl:Rheumatoid_Arthritis.JPG|alt=See caption|thumb| Autoimmun kasallik hisoblangan revmatoid artrit tufayli qoʻl boʻgʻimlari shishgan va deformatsiyalangan]] Haddan tashqari aktiv immun reaksiyalari immunitet disfunksiyasining ikkinchi uchini, xususan, [[autoimmun kasalliklar]]ni tashkil qiladi. Bunda immun sistemasi oʻziniki boʻlgan va yot qismlarni taniy olmaydi va tananing bir qismiga xujum qiladi. Normal holatlarda koʻplab T limfotsitlar va antitanalar oʻziniki boʻlgan peptidlar bilan reaksiyaga kirishadi.<ref>Miller JF (1993). "Self-nonself discrimination and tolerance in T and B lymphocytes". ''Immunologic Research''. '''12''' (2): 115–30. doi:10.1007/BF02918299. <nowiki>PMID 8254222</nowiki>. S2CID 32476323.</ref> Ixtisoslashgan hujayralar vazifalaridan biri (timus va suyak koʻmigida joylashgan) yosh limfotsitlarni butun tana boʻylab ishlab chiqarilgan oʻziniki boʻlganantigenler bilan taʼminlash va oʻziniki boʻlganantigenlerni taniydigan hujayralarni yoʻq qilish, autoimmun holatni oldini olishdir.<ref name="Sproul">{{jurnal manbasi|vauthors=Sproul TW, Cheng PC, Dykstra ML, Pierce SK|s2cid=6550357|title=A role for MHC class II antigen processing in B cell development|journal=International Reviews of Immunology|volume=19|issue=2–3|pages=139–55|year=2000|pmid=10763706|doi=10.3109/08830180009088502}}</ref> Keng tarqalgan autoimmun kasalliklarga Hashimoto tiroiditi,<ref>"Hashimoto's disease". Office on Women’s Health, U.S. Department of Health and Human Services. 12 June 2017. Archived from the original on 28 July 2017. Retrieved 17 July 2017</ref> revmatoid artrit,<ref name="Lancet2016">Smolen JS, Aletaha D, McInnes IB (October 2016). "Rheumatoid arthritis" (PDF). ''Lancet''. '''388''' (10055): 2023–2038. doi:10.1016/S0140-6736(16)30173-8. <nowiki>PMID 27156434</nowiki>. S2CID 37973054.</ref> 1-tur qandli diabet,<ref name="Farhy_2015">Farhy LS, McCall AL (July 2015). "Glucagon - the new 'insulin' in the pathophysiology of diabetes". ''Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care''. '''18''' (4): 407–14. doi:10.1097/mco.0000000000000192. <nowiki>PMID 26049639</nowiki>. S2CID 19872862.</ref> va tizimli qizil yuguruk kiradi.<ref name="NIH2015">"Handout on Health: Systemic Lupus Erythematosus". ''www.niams.nih.gov''. February 2015. Archived from the original on 17 June 2016. Retrieved 12 June 2016.</ref> === Gipersezuvchanlik === Gipersezuvchanlik bu tananing oʻz toʻqimalariga zarar yetkazadigan immun reaksiyasidir. U yuqori sezuvchanlik reaksiyasining mexanizmi va vaqtiga asoslangan holda toʻrtta sinfga boʻlinadi (I- IV tiplar). I tipdagi gipersezuvchanlik darhol yoki [[Anafilaksiya|anafilaktik]] reaksiya boʻlib, koʻpincha allergiya bilan bogʻliq boʻladi. Simptomlari yengil noqulaylikdan oʻlimgacha boʻlishi mumkin. I tipdagi gipersezuvchanlik IgE tomonidan paydo qilinadi. IgE antigen bilan bogʻlanganda semiz hujayralari va bazofillarning degranulyatsiyasi sodir boʻladi.<ref name="USCH">Ghaffar A (2006). "Immunology – Chapter Seventeen: Hypersensitivity States". ''Microbiology and Immunology On-line''. University of South Carolina School of Medicine. Retrieved 29 May 2016.</ref> II tip gipersezuvchanlik antitanalar organizm oʻz hujayralaridagi antigenler bilan bogʻlanib, ularni yoʻq qilish uchun belgilaganda yuzaga keladi. Bu antitanaga bogʻliq (yoki sitotoksik) gipersezuvchanlik deb ham ataladi va IgG va IgM antitanalari vositachiligida yuzaga keladi.<ref name="USCH" /> Turli toʻqimalarda toʻplangan immun komplekslar (antigenlar, komplement oqsillari va IgG hamda IgM antitanalarining yigʻindisi) III tipdagi gipersezuvchanlik reaksiyalarini qoʻzgʻatadi.<ref name="USCH" /> IV tip gipersezuvchanlik (hujayraviy yoki ''kechiktirilgan gipersezuvchanlik'' sifatida ham maʼlum) rivojlanishi odatda ikki-uch kun davom etadi. IV turdagi reaksiyalar koʻplab autoimmun va yuqumli kasalliklarda ishtirok etadi, ammo kontakt [[Dermatitlar|dermatit]] rivojlanishida ham rol oʻynashi mumkin. Ushbu reaksiyalar T limfotsitlari, [[Monotsitlar|monositlar]] va makrofaglar tomonidan amalga oshiriladi.<ref name="USCH" /> === Idiopatik yalligʻlanish === Yalligʻlanish immun sistemasining infeksiyaga dastlabki javoblaridan biridir,<ref name=":4" /> ammo u nomaʼlum sabab tufayli ham paydo boʻlishi mumkin. Yalligʻlanish shikastlangan yoki infeksiyalangan hujayralar tomonidan chiqariladigan eykosanoidlar va sitokinlar tomonidan hosil qilinadi. Eykosanoidlar orasida isitma va yalligʻlanishda qon tomirlarining kengayishini keltirib chiqaradigan prostaglandinlar va baʼzi oq qon hujayralarini (leykotsitlar) jalb qiluvchi leykotrienlar kiradi.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> Keng tarqalgan sitokinlarga leykotsitlar oʻrtasidagi aloqa uchun masʼul boʻlgan interleykinlar; xemotaksisga sabab boʻluvchi xemokinlar; va xoʻjayin hujayrasidagi [[Translyatsiya (biologiya)|oqsil sintezini]] toʻxtatish orqali virusga qarshi taʼsirga ega boʻlgan [[interferon]]lar kiradi.<ref name=":7" /> Oʻsish omillari va sitotoksik omillar ham ajratilishi mumkin. Ushbu sitokinlar va boshqa kimyoviy moddalar immun hujayralarini infeksiya joyiga jalb qiladi va patogenlar yoʻqotilganidan keyin har qanday shikastlangan toʻqimalarni davolashga yordam beradi.<ref name=":8" /> == Tibbiyotda manipulyatsiyasi == [[Fayl:Dexamethasone_structure.svg|alt=Skeletal structural formula of dexamethasone, C22 H29 F O5|right|thumb| Deksametazon [[Immunodepressantlar|immunosupressiv preparatining]] strukturaviy formulasi]] Immun javobini autoimmun, allergiya va transplantatsiyani qabul qilmaslik natijasida yuzaga keladigan nojoʻya reaksiyalarni kamaytirish va asosan immun tizimidan (immunizatsiyaga qarang) qochib qoladigan patogenlar va saratonga qarshi stimulyatsiya qilish uchun manipulyatsiya qilish mumkin.<ref>Sompayrac 2019, pp. 83–85.</ref> === Immunosupressiya === [[Immunodepressantlar|Immunosupressiv dorilar]] autoimmun kasalliklarda yoki toʻqimalarning haddan tashqari shikastlanishi kuzatilgan [[yalligʻlanish]]ni nazorat qilish va [[Transplantatsiya|organ transplantatsiyasidan]] keyingi organni qabul qilmaslikning oldini olish uchun ishlatiladi.<ref name=":10"/><ref name=":10">Ciccone 2015, Chapter 37.</ref> [[Yalligʻlanishga qarshi dorilar]] koʻpincha yalligʻlanish taʼsirlarini nazorat qilish uchun ishlatiladi. [[Glyukokortikoidlar]] ushbu dorilarning eng kuchlisi boʻlib, markaziy semizlik, [[giperglikemiya]] va [[osteoporoz]] kabi koʻplab nojoʻya taʼsirlarga ega boʻladi.<ref>Barnes PJ (March 2006). "Corticosteroids: the drugs to beat". ''European Journal of Pharmacology''. '''533''' (1–3): 2–14. doi:10.1016/j.ejphar.2005.12.052. <nowiki>PMID 16436275</nowiki>.</ref> Ulardan foydalanish -kuchli nazorat ostida. Yalligʻlanishga qarshi dorilarning past dozalari koʻpincha metotreksat va azatioprin kabi sitotoksik yoki immunosupressiv dorilar bilan birgalikda qoʻllanadi. Sitotoksik dorilar aktivlashgan T limfotsitlar kabi boʻlinayotgan hujayralarni oʻldirish orqali immun reaksiyalarini kamaytiradi. Bunday hujayralarni oʻldirish tanlash xususiyatiga ega emas va boshqa boʻlinayotgan hujayralarga ham taʼsir etib, toksik nojoʻya taʼsirlarni chaqiradi.<ref name=":10" /> Siklosporin kabi immunosupressiv dorilar signal uzatish yoʻllarini ingibirlash orqali T limfotsitlarning signallarga toʻgʻri javob berishini oldini oladi.<ref>Masri MA (July 2003). "The mosaic of immunosuppressive drugs". ''Molecular Immunology''. '''39''' (17–18): 1073–77. doi:10.1016/S0161-5890(03)00075-0. <nowiki>PMID 12835079</nowiki>.</ref> === Immunostimulyatsiya === Turli mahsulotlar sotuvchilari va [[Tabiblik|muqobil tibbiyot xodimlari]] masalan, xiropraktorlar, [[Gomeopatiya|gomeopatlar]] va [[Igna sanchib davolash|akupunkturistlar]] tomonidan immun tizimini ragʻbatlantirishi yoki „koʻtarish“i mumkinligi haqidagi daʼvo qilishadi. Ammo bu kabi muolajalar aniq ishlash mexanizmiga va samaradorlik dalillariga ega emas.<ref>Hall H (July–August 2020). "How You Can Really Boost Your Immune System". ''Skeptical Inquirer''. Amherst, New York: Center for Inquiry. Archived from the original on 21 January 2021. Retrieved 21 January 2021.</ref> [[Fayl:Polio_Vaccination_-_Egypt_(16868521330).jpg|alt=A child receiving drops of polio vaccine in her mouth|right|thumb| Misrda poliomielitga qarshi emlash]] Uzoq muddatli ''faol'' xotira infeksiyadan keyin B va T limfotsitlarning faollashuvi natijasida orttiriladi. Faol immunitet sunʼiy ravishda, [[emlash]] orqali ham yaratilishi mumkin. [[Immunlash|Emlash]] (imunizatsiya yoki vaksinatsiya deb ham ataladi) immun tizimini stimullash va patogenga qarshi spetsifik immunitet hosil qilish uchun kasallikni keltirib chiqarmasdan [[Antigenlar|patogendan olingan antigenni]] organizmga kiritishdir.<ref name=":11">Reece 2011, p. 965.</ref> Immun reaksiyasining shu kabi ataylab indukiya qilinishi muvaffaqiyatli jarayondir, chunki u immun tizimining tabiiy spetsifikligi va uning qoʻzgʻaluvchanligidan foydalanadi. Yuqumli kasalliklar insoniyat oʻlimining asosiy sabablaridan biri boʻlib qolayotgan bir paytda, emlash insoniyat tomonidan yaratilgan immun sistemasining eng samarali manipulyatsiyasi hisoblanadi.<ref name=":9" /><ref>Death and DALY estimates for 2002 by cause for WHO Member States. World Health Organization. Retrieved on 1 January 2007.</ref> Koʻpgina vaksinalar mikroorganizmlarning hujayra komponentlariga, shu jumladan zararsiz toksin komponentlariga asoslangan.<ref name=":11" /> Hujayrasiz vaksinalardagi koʻplab antigenler adaptiv javobni kuchli qoʻzgʻatmaganligi sababli, koʻpchilik bakterial vaksinalar tugʻma immun tizimining antigen taqdim etuvchi hujayralarini faollashtiradigan va immunogenlikni maksimal darajada oshiradigan qoʻshimcha yordamchi moddalar bilan taʼminlanadi.<ref>Singh M, O'Hagan D (November 1999). "Advances in vaccine adjuvants". ''Nature Biotechnology''. '''17''' (11): 1075–81. doi:10.1038/15058. <nowiki>PMID 10545912</nowiki>. S2CID 21346647.</ref> === Oʻsma immunologiyasi === Immun tizimining yana bir muhim roli oʻsmalarni aniqlash va yoʻq qilishdir. Bu '''immunitet kuzatuvi''' deb ataladi. Oʻsmalarning ''oʻzgargan hujayralari'' normal hujayralarda topilmaydigan [[antigenlar]]ni namoyon qiladi. Immun sistemasi uchun bu antigenler begona va ularning borligi immun hujayralarining oʻsma hujayralariga hujum qilishiga sabab boʻladi. Oʻsmalardan hosil boʻlgan antigenler bir nechta manbalarga ega;<ref name="anderson">Andersen MH, Schrama D, Thor Straten P, Becker JC (January 2006). "Cytotoxic T cells". ''The Journal of Investigative Dermatology''. '''126''' (1): 32–41. doi:10.1038/sj.jid.5700001. <nowiki>PMID 16417215</nowiki>.</ref> baʼzilari [[bachadon]] boʻyni,<ref>Boon T, van der Bruggen P (March 1996). "Human tumor antigens recognized by T lymphocytes". ''The Journal of Experimental Medicine''. '''183''' (3): 725–29. doi:10.1084/jem.183.3.725. PMC 2192342. <nowiki>PMID 8642276</nowiki>.</ref> vulva, qin, jinsiy olat, orqa chiqaruv teshigi, ogʻiz va tomoq saratonini keltirib chiqaradigan inson papillomavirusi kabi onkogen viruslardan chiqsa,<ref name="Lj2014">Ljubojevic S, Skerlev M (2014). "HPV-associated diseases". ''Clinics in Dermatology''. '''32''' (2): 227–34. doi:10.1016/j.clindermatol.2013.08.007. <nowiki>PMID 24559558</nowiki>.</ref> boshqalari organizm oʻziniki boʻlgan va normal hujayralarda past darajada rivojlangan (lekin oʻsma hujayralarida koʻp miqdorda chiqadi) oqsillardir. Masalan, tirozinaza fermenti yuqori darajada ifodalanganida, baʼzi teri hujayralarini (masalan, melanotsitlarni) [[melanoma]] deb ataladigan oʻsmalarga aylantiradi.<ref>Castelli C, Rivoltini L, Andreola G, Carrabba M, Renkvist N, Parmiani G (March 2000). "T-cell recognition of melanoma-associated antigens". ''Journal of Cellular Physiology''. '''182''' (3): 323–31. doi:10.1002/(SICI)1097-4652(200003)182:3<323::AID-JCP2>3.0.CO;2-#. <nowiki>PMID 10653598</nowiki>.</ref><ref>Romero P, Cerottini JC, Speiser DE (2006). "The human T cell response to melanoma antigens". ''Advances in Immunology''. '''92''': 187–224. doi:10.1016/S0065-2776(06)92005-7. ISBN <bdi>978-0-12-373636-9</bdi>. <nowiki>PMID 17145305</nowiki>.</ref> Oʻsma antigenlarining uchinchi manbasi odatda hujayra oʻsishi va omon qolishini tartibga solishda muhim boʻlgan oqsillar boʻlib, mutatsiyaga uchragach onkogenlar deb ataladigan saraton qoʻzgʻatuvchi molekulalarga aylanadi.<ref name="anderson" /><ref>Guevara-Patiño JA, Turk MJ, Wolchok JD, Houghton AN (2003). "Immunity to cancer through immune recognition of altered self: studies with melanoma". ''Advances in Cancer Research''. '''90''': 157–77. doi:10.1016/S0065-230X(03)90005-4. ISBN <bdi>978-0-12-006690-2</bdi>. <nowiki>PMID 14710950</nowiki>.</ref><ref>Renkvist N, Castelli C, Robbins PF, Parmiani G (March 2001). "A listing of human tumor antigens recognized by T cells". ''Cancer Immunology, Immunotherapy''. '''50''' (1): 3–15. doi:10.1007/s002620000169. <nowiki>PMID 11315507</nowiki>. S2CID 42681479.</ref> [[Fayl:Macs_killing_cancer_cell.jpg|alt=See caption|right|thumb| Makrofaglar saraton hujayrasini (katta, tikanakli massa) tanishdi. Saraton hujayrasi bilan birlashganda, makrofaglar (kichik oq hujayralar) oʻsma hujayrasiga uni oʻldiradigan toksinlarni yuboradi. [[Saraton (kasallik)|Saraton kasalligini]] davolashda [[immunoterapiya]] tibbiy tadqiqotlarning faol yoʻnalishi hisoblanadi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Cancer Regression in Patients After Transfer of Genetically Engineered Lymphocytes|url=https://archive.org/details/sim_science_2006-10-06_314_5796/page/126|journal=Science|volume=314|issue=5796|pages=126–29|date=October 2006|pmid=16946036|pmc=2267026|doi=10.1126/science.1129003|bibcode=2006Sci...314..126M}}</ref>]] Immun tizimining oʻsmalarga asosiy javobi T killerlar, baʼzida T helperlar yordamida normal boʻlmagan hujayralarni yoʻq qilishdan iboratdir.<ref name="romera">{{jurnal manbasi|title=The human T cell response to melanoma antigens|volume=92|pages=187–224|year=2006|pmid=17145305|doi=10.1016/S0065-2776(06)92005-7|isbn=978-0-12-373636-9|journal=Advances in Immunology}}</ref><ref>Gerloni M, Zanetti M (June 2005). "CD4 T cells in tumor immunity". ''Springer Seminars in Immunopathology''. '''27''' (1): 37–48. doi:10.1007/s00281-004-0193-z. <nowiki>PMID 15965712</nowiki>. S2CID 25182066.</ref> Oʻsma antigenlari I sinf MHC molekulalarida virusli antigenlarga oʻxshash tarzda taqdim etiladi. Bu T killerlarga oʻsma hujayralarini noodatiy deb tanish imkonini beradi.<ref name="seliger">Seliger B, Ritz U, Ferrone S (January 2006). "Molecular mechanisms of HLA class I antigen abnormalities following viral infection and transformation". ''International Journal of Cancer''. '''118''' (1): 129–38. doi:10.1002/ijc.21312. <nowiki>PMID 16003759</nowiki>. S2CID 5655726.</ref> Tabiiy killerlar ham xuddi shunday yoʻl bilan oʻsma hujayralarini oʻldiradi, ayniqsa oʻsma hujayralarining yuzasida odatdagidan kamroq I sinf MHC molekulalari boʻlsa; bu oʻsmalar bilan tez-tez uchraydigan fenomendir.<ref>Hayakawa Y, Smyth MJ (2006). "Innate immune recognition and suppression of tumors". ''Advances in Cancer Research''. '''95''': 293–322. doi:10.1016/S0065-230X(06)95008-8. ISBN <bdi>978-0-12-006695-7</bdi>. <nowiki>PMID 16860661</nowiki>.</ref> Baʼzida oʻsma hujayralariga qarshi antitanalar hosil boʻlib, ularning komplement tizimi tomonidan yoʻq qilinishiga sharoit yaratiladi.<ref name="guevara">{{jurnal manbasi|title=Immunity to cancer through immune recognition of altered self: studies with melanoma|volume=90|pages=157–77|year=2003|pmid=14710950|doi=10.1016/S0065-230X(03)90005-4|isbn=978-0-12-006690-2|journal=Advances in Cancer Research}}</ref> Baʼzi oʻsmalar immun tizimidan qochib, saratonga aylanadi.<ref name=":1">Syn NL, Teng MW, Mok TS, Soo RA (December 2017). "De-novo and acquired resistance to immune checkpoint targeting". ''The Lancet. Oncology''. '''18''' (12): e731–e741. doi:10.1016/s1470-2045(17)30607-1. <nowiki>PMID 29208439</nowiki>.</ref><ref name="selig">Seliger B (2005). "Strategies of tumor immune evasion". ''BioDrugs''. '''19''' (6): 347–54. doi:10.2165/00063030-200519060-00002. <nowiki>PMID 16392887</nowiki>. S2CID 1838144.</ref> Oʻsma hujayralarining yuzasida koʻpincha I sinf MHC molekulalarining soni kamayadi, bu esa T killerlar tomonidan aniqlanishning oldini oladi.<ref name=":1" /> Baʼzi oʻsma hujayralari immun reaksiyalarini ingibirlovchi mahsulotlar ham chiqaradi; masalan, makrofaglar va [[limfotsitlar]] faoliyatini sekinlashtiradigan TGF-β sitokinini ajratish orqali.<ref name=":1" /><ref>Frumento G, Piazza T, Di Carlo E, Ferrini S (September 2006). "Targeting tumor-related immunosuppression for cancer immunotherapy". ''Endocrine, Metabolic & Immune Disorders Drug Targets''. '''6''' (3): 233–7. doi:10.2174/187153006778250019. <nowiki>PMID 17017974</nowiki>.</ref> Bundan tashqari, oʻsma antigenlariga qarshi immunologik tolerantlik rivojlanishi mumkin, natijada immun sistemasi ortiq oʻsma hujayralariga hujum qilmaydi.<ref name=":1" /><ref name="selig" /> Oʻziga teskari ravishda, oʻsma hujayralari makrofaglarni jalb etuvchi sitokinlar ajratganda makrofaglar oʻsma oʻsishini ragʻbatlantirishi mumkin.<ref>Stix G (July 2007). "A malignant flame. Understanding chronic inflammation, which contributes to heart disease, Alzheimer's and a variety of other ailments, may be a key to unlocking the mysteries of cancer" (PDF). ''Scientific American''. '''297''' (1): 60–67. Bibcode:2007SciAm.297a..60S. doi:10.1038/scientificamerican0707-60. <nowiki>PMID 17695843</nowiki>. Archived from the original (PDF) on 16 July 2011.</ref> Chunki yuqoridagi sitokinlar makrofaglardan oʻsmani nekrozlovchi faktor alfa kabi oʻsish faktorlari va sitokinlar ajralishiga sabab boʻladi va ular oʻz navbatida oʻsmaning oʻsishi yoki asos hujayrasiga oʻxshash plastiklikni kuchaytiradi.<ref name=":1" /> Bundan tashqari oʻsmadagi gipoksiya va makrofaglardan ajralgan sitokinlar kombinatsiyasi tufayli oʻsma hujayralari metastazni toʻxtatuvchi oqsillar sintezini kamaytiradi va bu ularni boshqa joylarga tarqalishiga yordam beradi. Oʻsmaga qarshi M1 makrofaglar oʻsma shakllanishining dasstlabki davrlarida chaqiriladi ammo bu preogressiv tarzga immunosupressor M2 bilan oʻrin almashadi.<ref name=":1" /> Oʻsmaga qarshi ishlaydigan sitokinlar gipoksiya tufayli kamayadi va oʻsma mikromuhiti tufayli (IL-4 va IL-10) oʻsma foydasiga ishlaydigan M2 funksiyasi kuchayadi.<ref>Cervantes-Villagrana RD, Albores-García D, Cervantes-Villagrana AR, García-Acevez SJ (18 June 2020). "Tumor-induced Neurogenesis and Immune Evasion as Targets of Innovative Anti-Cancer Therapies". ''Signal Transduct Target Ther''. '''5''' (1): 99. doi:10.1038/s41392-020-0205-z. PMC 7303203. <nowiki>PMID 32555170</nowiki>.</ref> Saraton immunoterapiyasi immun sistemasining saraton oʻsmalariga qarshi kurashishini stimullash usullarini oʻz ichiga oladi.<ref>Yang Y (September 2015). "Cancer immunotherapy: harnessing the immune system to battle cancer". ''The Journal of Clinical Investigation''. '''125''' (9): 3335–7. doi:10.1172/JCI83871. PMC 4588312. <nowiki>PMID 26325031</nowiki>.</ref> === Immunogenlikni bashorat qilish === Baʼzi dorilar neytrallovchi immun javoblarini qoʻzgʻatishi mumkin, yaʼni immun tizimi dorilarning taʼsiriga qarshi boʻlgan neytrallovchi antitanalarni ishlab chiqaradi, ayniqsa, agar dorilar qayta-qayta yoki katta dozalarda qoʻllanilsa. Bu yirik peptidlar va oqsillarga asoslangan dorilarning samaradorligini cheklaydi (odatda 6000 [[Massaning atom birligi|Da]] dan katta).<ref name="Baker2010">Baker MP, Reynolds HM, Lumicisi B, Bryson CJ (October 2010). "Immunogenicity of protein therapeutics: The key causes, consequences and challenges". ''Self/Nonself''. '''1''' (4): 314–322. doi:10.4161/self.1.4.13904. PMC 3062386. <nowiki>PMID 21487506</nowiki>.</ref> Baʼzi hollarda preparatning oʻzi immunogen emas, lekin baʼzida Taksol bilan boʻlgani kabi ular immunogen birikma bilan birgalikda qoʻllanishi mumkin. Peptidlar va oqsillarning immunogenligini oldindan bilish uchun hisob-kitob usullari ishlab chiqilgan boʻlib, ular terapevtik antitanalarni loyihalashda, virus sirti zarralaridagi mutatsiyalarning ehtimoliy virulentligini baholashda va peptidga asoslangan dori vositalarini tekshirishda foydalidir. Ilk uslublar asosan epitop joylarda hidrofilik [[aminokislotalar]]ning hidrofobik aminokislotalarga qaraganda koʻproq ifodalanishini kuzatishga tayangan;<ref name="Welling">Welling GW, Weijer WJ, van der Zee R, Welling-Wester S (September 1985). "Prediction of sequential antigenic regions in proteins". ''FEBS Letters''. '''188''' (2): 215–18. doi:10.1016/0014-5793(85)80374-4. <nowiki>PMID 2411595</nowiki>.</ref> ammo, soʻnggi rivojlanishlar bizga maʼlum epitoplarning maʼlumotlar bazalaridan, odatda yaxshi oʻrganilgan virus oqsillaridan oʻquv majmuasi sifatida foydalangan holda, „machine learning“ usullariga tayanadi.<ref name="Sollner">Söllner J, Mayer B (2006). "Machine learning approaches for prediction of linear B-cell epitopes on proteins". ''Journal of Molecular Recognition''. '''19''' (3): 200–08. doi:10.1002/jmr.771. <nowiki>PMID 16598694</nowiki>. S2CID 18197810.</ref> B limfotsitlar tomonidan tanilishi mumkin boʻlgan patogenlarning epitoplarini kataloglash uchun hamma uchun ochiq [[maʼlumotlar bazasi]] yaratilgan.<ref name="Saha">Saha S, Bhasin M, Raghava GP (2005). "Bcipep: a database of B-cell epitopes". ''BMC Genomics''. '''6''': 79. doi:10.1186/1471-2164-6-79. PMC 1173103. <nowiki>PMID 15921533</nowiki>.</ref> Immunogenlikni oʻrganishga asoslangan bioinformatikaning rivojlanib borayotgan sohasi ''immunoinformatika'' deb ataladi.<ref name="Flower">Flower DR, Doytchinova IA (2002). "Immunoinformatics and the prediction of immunogenicity". ''Applied Bioinformatics''. '''1''' (4): 167–76. <nowiki>PMID 15130835</nowiki>.</ref> Immunoproteomika bu immun reaksiyasida ishtirok etadigan oqsillarning yirik toʻplamlarini (proteomika) oʻrganishdir.<ref name="pmid31356379">Kanduc D (September 2019). "From hepatitis C virus immunoproteomics to rheumatology via cross-reactivity in one table". ''Current Opinion in Rheumatology''. '''31''' (5): 488–492. doi:10.1097/BOR.0000000000000606. <nowiki>PMID 31356379</nowiki>. S2CID 198982175.</ref> == Evolyutsiya va boshqa mexanizmlar == === Immun tizimining evolyutsiyasi === Koʻp komponentli, adaptiv immun sistemasi dastlab [[Umurtqalilar|umurtqali hayvonlarda]] paydo boʻlgan boʻlishi mumkin, chunki [[umurtqasizlar]] limfotsitlar yoki antitanaga asoslangan gumoral javoblar hosil qilmaydi.<ref>Flajnik MF, Kasahara M (January 2010). "Origin and evolution of the adaptive immune system: genetic events and selective pressures". ''Nature Reviews. Genetics''. '''11''' (1): 47–59. doi:10.1038/nrg2703. PMC 3805090. <nowiki>PMID 19997068</nowiki>.</ref> Biroq, koʻpgina turlar umurtqalilar immunitetining yuqorida aytilgan jihatlarining dastlabki variantlaridan foydalanadilar. Immun tizimi hayotning strukturaviy eng oddiy shakllarida ham bor. Bakteriyalar oʻzlarini [[bakteriofaglar]] deb nomlangan virusli patogenlardan himoya qilish uchun restriksion modifikatsiya tizimi kabi noyob himoya mexanizmlaridan foydalanadilar.<ref>Bickle TA, Krüger DH (June 1993). "Biology of DNA restriction". ''Microbiological Reviews''. '''57''' (2): 434–50. doi:10.1128/MMBR.57.2.434-450.1993. PMC 372918. <nowiki>PMID 8336674</nowiki>.</ref> [[Prokariot|Prokaryotlar]] ([[bakteriyalar]] va [[Arxeylar|arxiyalar]]) oldin toʻqnashgan fag genomlari boʻlaklarini saqlab qolish uchun CRISPR sekvenslaridan foydalanadigan tizim tufayli orttirilgan immunitetga ega. Bu ularga RNK interferensiyasi orqali virus replikatsiyasini oʻxtatish imkonini beradi.<ref>Barrangou R, Fremaux C, Deveau H, Richards M, Boyaval P, Moineau S, Romero DA, Horvath P (March 2007). "CRISPR provides acquired resistance against viruses in prokaryotes". ''Science''. '''315''' (5819): 1709–12. Bibcode:2007Sci...315.1709B. doi:10.1126/science.1138140. hdl:20.500.11794/38902. <nowiki>PMID 17379808</nowiki>. S2CID 3888761.</ref><ref>Brouns SJ, Jore MM, Lundgren M, Westra ER, Slijkhuis RJ, Snijders AP, Dickman MJ, Makarova KS, Koonin EV, van der Oost J (August 2008). "Small CRISPR RNAs guide antiviral defense in prokaryotes". ''Science''. '''321''' (5891): 960–64. Bibcode:2008Sci...321..960B. doi:10.1126/science.1159689. PMC 5898235. <nowiki>PMID 18703739</nowiki>.</ref> Prokaryotlar boshqa himoya mexanizmlariga ham ega.<ref>Hille F, Charpentier E (November 2016). "CRISPR-Cas: biology, mechanisms and relevance". ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences''. '''371''' (1707): 20150496. doi:10.1098/rstb.2015.0496. PMC 5052741. <nowiki>PMID 27672148</nowiki>.</ref><ref>Koonin EV (February 2017). "Evolution of RNA- and DNA-guided antivirus defense systems in prokaryotes and eukaryotes: common ancestry vs convergence". ''Biology Direct''. '''12''' (1): 5. doi:10.1186/s13062-017-0177-2. PMC 5303251. <nowiki>PMID 28187792</nowiki>.</ref> Immun sistemasining tajovuzkor elementlari bir hujayrali eukariotlarda ham mavjud, ammo ularning himoyadagi roli kam oʻrganilgan.<ref>Bayne CJ (2003). "Origins and evolutionary relationships between the innate and adaptive arms of immune systems". ''Integr. Comp. Biol''. '''43''' (2): 293–99. doi:10.1093/icb/43.2.293. <nowiki>PMID 21680436</nowiki>.</ref> Qolip tanuvchi retseptorlar patogenga aloqador molekulalarni aniqlash uchun deyarli barcha organizmlar tomonidan ishlatiladigan oqsillardir. Defensinlar kabi antimikrob peptidlar barcha hayvonlar va oʻsimliklarda mavjud boʻlgan tugʻma immun reaksiyasining evolyutsion jihatdan saqlanib qolgan komponenti boʻlib, umurtqasizlar immunitetining asosiy shaklini tashkil etadi.<ref name="pmid19997068">{{jurnal manbasi|title=Origin and evolution of the adaptive immune system: genetic events and selective pressures|journal=Nature Reviews. Genetics|volume=11|issue=1|pages=47–59|date=January 2010|pmid=19997068|pmc=3805090|doi=10.1038/nrg2703}}</ref> Komplement tizimi va fagotsitar hujayralar umurtqasizlarning aksariyat shakllari tomonidan ham foydalaniladi. Ribonukleazalar va RNK interferensiya yoʻli barcha [[Eukariotlar|eukaryotlarda]] saqlanib qolgan va viruslarga qarshi immun reaksiyasida rol oʻynaydi deb hisoblanadi.<ref>Stram Y, Kuzntzova L (June 2006). "Inhibition of viruses by RNA interference". ''Virus Genes''. '''32''' (3): 299–306. doi:10.1007/s11262-005-6914-0. PMC 7088519. <nowiki>PMID 16732482</nowiki>.</ref> Hayvonlardan farqli oʻlaroq, oʻsimliklarda fagotsitar hujayralar yoʻq, lekin koʻplab oʻsimliklarning immun reaksiyalari oʻsimlik boʻylab yuboriladigan tizimli kimyoviy signallarni oʻz ichiga oladi.<ref name="Plant">Schneider D. "Innate Immunity – Lecture 4: Plant immune responses" (PDF). Stanford University Department of Microbiology and Immunology. Retrieved 1 January 2007.</ref> Alohida oʻsimlik hujayralari patogenga aloqador molekulyar qoliplar yoki PAMQlar deyiluvchi molekulalarga javob beradi.<ref>Jones JD, Dangl JL (November 2006). "The plant immune system". ''Nature''. '''444''' (7117): 323–29. Bibcode:2006Natur.444..323J. doi:10.1038/nature05286. <nowiki>PMID 17108957</nowiki>.</ref> Oʻsimlikning bir qismi infeksiyalanganida, oʻsimlikda mahalliy gipersezuvchanlik reaksiyasi paydo boʻladi, bunda infeksiya joyidagi hujayralar kasallikning oʻsimlik boshqa qismlariga tarqalishini oldini olish uchun tezlik bilan [[apoptoz]]ga uchraydi. Tizimli orttirilgan qarshilik — bu oʻsimliklar tomonidan qoʻllanadigan himoya reaksiyasining bir turi boʻlib, butun oʻsimlikni maʼlum bir yuqumli agentga chidamli qiladi.<ref name="Plant" /> Ushbu tizimli javobda RNK interferensiyasi mexanizmlari ayniqsa muhimdir, chunki ular virus replikatsiyasini bloklay oladi.<ref>Baulcombe D (September 2004). "RNA silencing in plants". ''Nature''. '''431''' (7006): 356–63. Bibcode:2004Natur.431..356B. doi:10.1038/nature02874. <nowiki>PMID 15372043</nowiki>. S2CID 4421274.</ref> === Muqobil adaptiv immun tizimi === Adaptiv immun tizimining evolyutsiyasi jagʻli umurtqali hayvonlarning ajdodida sodir boʻlgan. Adaptiv immun tizimining koʻpgina klassik molekulalari (masalan, [[Antitelolar|immunoglobulinlar]] va T-limfotsit retseptorlari) faqat jagʻli umurtqali hayvonlarda mavjud. [[Limfotsitlar]]dan hosil boʻlgan maʼlum bir molekula ibtidoiy jagʻsiz umurtqali hayvonlar — [[minogalar]] va miksiniya baliqlarida topilgan. Bu hayvonlar oʻzgaruvchan limfotsit retseptorlari (VLR) deb ataladigan juda koʻp molekulalarga ega, ular xuddi jagʻli umurtqali hayvonlarning antigen retseptorlari kabi, faqat oz sonli (bir yoki ikkita) [[gen]]dan hosil boʻladi. Ushbu molekulalar patogen [[antigenlar]]ini [[Antitelolar|antitanalarga]] oʻxshash tarzda va bir xil darajada spetsifiklik bilan bogʻlaydi deb ishoniladi.<ref>Alder MN, Rogozin IB, Iyer LM, Glazko GV, Cooper MD, Pancer Z (December 2005). "Diversity and function of adaptive immune receptors in a jawless vertebrate". ''Science''. '''310''' (5756): 1970–73. Bibcode:2005Sci...310.1970A. doi:10.1126/science.1119420. <nowiki>PMID 16373579</nowiki>.</ref> === Patogenlar tomonidan chaqiriladigan manipulyatsiya === Har qanday qoʻzgʻatuvchining muvaffaqiyati uning xoʻjayin immun reaksiyalaridan qochish qobiliyatiga bogʻliqdir. Shuning uchun patogenlar immun tizimi tomonidan aniqlanish yoki yoʻq qilinishdan qochib, organizmda kasallik chaqirishga imkon beradigan bir nechta usullarni ishlab chiqqan.<ref>Finlay BB, McFadden G (February 2006). "Anti-immunology: evasion of the host immune system by bacterial and viral pathogens". ''Cell''. '''124''' (4): 767–82. doi:10.1016/j.cell.2006.01.034. <nowiki>PMID 16497587</nowiki>. S2CID 15418509.</ref> Bakteriyalar koʻpincha bariyerlarni eritadigan fermentlarni ajratish orqali, masalan, II turdagi sekretsiya tizimidan foydalanib, fizik toʻsiqlardan oʻtishadi.<ref>Cianciotto NP (December 2005). "Type II secretion: a protein secretion system for all seasons". ''Trends in Microbiology''. '''13''' (12): 581–88. doi:10.1016/j.tim.2005.09.005. <nowiki>PMID 16216510</nowiki>.</ref> Shu bilan bir qatorda, ular III turdagi sekretsiya tizimidan foydalanib, oqsillarning patogendan organizmga oʻtishi uchun bevosita yoʻlni taʼminlaydigan hujayraga ichi boʻsh naychani kiritishlari ham mumkin. Ushbu oqsillar koʻpincha xoʻjayin himoyasini passaytirish uchun ishlatiladi.<ref>Winstanley C, Hart CA (February 2001). "Type III secretion systems and pathogenicity islands". ''Journal of Medical Microbiology''. '''50''' (2): 116–26. doi:10.1099/0022-1317-50-2-116. <nowiki>PMID 11211218</nowiki>.</ref> Tugʻma immun tizimidan qochish uchun bir nechta patogenlar tomonidan qoʻllanadigan qochish strategiyasi ularning hujayralar ichida yashirinishlaridir (hujayra ichidagi [[patogenez]] deb ham ataladi). Bunda patogen oʻz [[Hayotiy sikl|hayot siklining]] koʻp qismini xoʻjayin hujayralari ichida oʻtkazadi, u yerda u immunitet hujayralari, antitanalar va komplement bilan bevosita aloqada boʻlishdan himoyalangan. Hujayra ichi patogenlariga baʼzi misollarga viruslar, ovqatdan zaharlovchi bakteriya ''Salmonella,'' [[bezgak]] (''Plasmodium spp.'') va [[leyshmanioz]] (''Leishmania spp''.) keltirib chiqaradigan [[Eukariotlar|eukaryotik]] parazitlarni keltirish mumkin. Boshqa bakteriyalar, masalan, ''Mycobacterium tuberculosis'', komplement tufayli [[Lizis|lizis boʻlishning]] oldini oluvchi himoya kapsulasi ichida yashaydi.<ref>Finlay BB, Falkow S (June 1997). "Common themes in microbial pathogenicity revisited". ''Microbiology and Molecular Biology Reviews''. '''61''' (2): 136–69. doi:10.1128/.61.2.136-169.1997. PMC 232605. <nowiki>PMID 9184008</nowiki>.</ref> Koʻpgina patogenlar xoʻjayin immun reaksiyasini susaytiradigan yoki notoʻgʻri yoʻnaltiradigan birikmalarni ajratadi.<ref name="Finlay">{{jurnal manbasi|title=Anti-immunology: evasion of the host immune system by bacterial and viral pathogens|url=https://archive.org/details/cell_2006-02-24_124_4/page/767|journal=Cell|volume=124|issue=4|pages=767–82|date=Feb 2006|pmid=16497587|doi=10.1016/j.cell.2006.01.034}}</ref> Baʼzi bakteriyalar oʻzlarini immun tizimining hujayralari va oqsillaridan himoya qilish uchun biofilmlar hosil qiladi. Bunday biofilmlar koʻplab muvaffaqiyatli infeksiyalarda mavjud, masalan, mukovistsidozda uchrovchi surunkali ''Pseudomonas aeruginosa'' va ''Burkholderia cenocepacia'' infeksiyalari bunga misol.<ref>Kobayashi H (2005). "Airway biofilms: implications for pathogenesis and therapy of respiratory tract infections". ''Treatments in Respiratory Medicine''. '''4''' (4): 241–53. doi:10.2165/00151829-200504040-00003. <nowiki>PMID 16086598</nowiki>. S2CID 31788349.</ref> Boshqa bakteriyalar antitanalarni bogʻlaydigan yuza oqsillarini hosil qiladi va ularni samarasiz holatga keltiradi. Bunga misollar: ''[[Streptokokk|Streptococcus]]'' (G oqsil), ''Staphylococcus aureus'' (A oqsil) va ''Peptostreptococcus magnus'' (L oqsil).<ref>Housden NG, Harrison S, Roberts SE, Beckingham JA, Graille M, Stura E, Gore MG (June 2003). "Immunoglobulin-binding domains: Protein L from Peptostreptococcus magnus" (PDF). ''Biochemical Society Transactions''. '''31''' (Pt 3): 716–18. doi:10.1042/BST0310716. <nowiki>PMID 12773190</nowiki>. S2CID 10322322. Archived from the original (PDF) on 2 March 2019.</ref> Adaptiv immun tizimidan qochish uchun ishlatiladigan mexanizmlar ancha murakkabdir. Eng oddiy yondashuv muhim epitoplarni yashirgan holda, patogen yuzasida muhim boʻlmagan epitoplarni ([[aminokislotalar]] va/yoki uglevodlarni) tezda oʻzgartirishdir. Bunga antigen variatsiyasi deyiladi. Masalan, tez mutatsiyaga uchraydigan OIVning xoʻjayin hujayrasiga kirishda ishtirok etuvchi oqsili doimiy oʻzgarib turadi. Antigenler bu kabi tez-tez oʻzgarib turishi, bu virusga qaratilgan [[Vaksinalar|vaksina]] muvaffaqiyatsizligini tushuntirib beradi.<ref>Burton DR, Stanfield RL, Wilson IA (October 2005). "Antibody vs. HIV in a clash of evolutionary titans". ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America''. '''102''' (42): 14943–48. Bibcode:2005PNAS..10214943B. doi:10.1073/pnas.0505126102. PMC 1257708. <nowiki>PMID 16219699</nowiki>.</ref> Parazit ''Trypanosoma'' brucei shunga oʻxshash strategiyadan foydalanadi, doimiy ravishda yuza oqsilini oʻzgartirib, antitana taʼsiridan bir qadam oldinda turadi.<ref>Taylor JE, Rudenko G (November 2006). "Switching trypanosome coats: what's in the wardrobe?". ''Trends in Genetics''. '''22''' (11): 614–20. doi:10.1016/j.tig.2006.08.003. <nowiki>PMID 16908087</nowiki>.</ref> Antigenlarni xoʻjayin molekulalari bilan qoplash immun tizimi tomonidan aniqlanmaslikning yana bir keng tarqalgan strategiyasidir. OIVda virionni qoplaydigan qobiq xoʻjayin hujayralari membranasidan hosil boʻladi va bu kabi viruslar immun sistemasining yot strukturalarni tanish ishini qiyinlashtiradi.<ref>Cantin R, Méthot S, Tremblay MJ (June 2005). "Plunder and stowaways: incorporation of cellular proteins by enveloped viruses". ''Journal of Virology''. '''79''' (11): 6577–87. doi:10.1128/JVI.79.11.6577-6587.2005. PMC 1112128. <nowiki>PMID 15890896</nowiki>.</ref> == Immunologiya tarixi == [[Fayl:Paul_Ehrlich_1915.jpg|alt=Portrait of an older, thin man with a beard wearing glasses and dressed in a suit and tie|right|thumb| [[Paul Ehrlich]] (1854-1915) immunologiyaga qoʻshgan hissasi uchun 1908-yilda Nobel mukofoti bilan taqdirlangan.<ref name="1908Nobel">"The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908". The Nobel Prize. Retrieved 8 January 2007.</ref>]] [[Immunologiya]] — bu immun tizimining tuzilishi va funksiyasini oʻrganadigan fan. U [[tibbiyot]] va kasalliklarga qarshi immunitet sabablari haqidagi dastlabki tadqiqotlardan kelib chiqqan. Immunitet haqidagi eng qadimgi maʼlumot miloddan avvalgi 430 yilda Afina vabosi paytidan qolgan. [[Fukidid]]ning taʼkidlashicha, oldin kasallikdan tuzalib ketgan odamlar kasallikni ikkinchi marta yuqtirmagan holda boshqalarga qarashlari mumkin.<ref>Retief FP, Cilliers L (January 1998). "The epidemic of Athens, 430–426 BC". ''South African Medical Journal = Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Geneeskunde''. '''88''' (1): 50–53. <nowiki>PMID 9539938</nowiki>.</ref> XVIII asrda Per-Lui Moro de Maupertuis chayon zahari bilan tajriba oʻtkazadi va baʼzi itlar va sichqonlar bu zaharga qarshi immunitetga ega ekanligini aniqlaydi.<ref>Ostoya P (1954). "Maupertuis et la biologie". ''Revue d'histoire des sciences et de leurs applications''. '''7''' (1): 60–78. doi:10.3406/rhs.1954.3379.</ref> X asrda fors shifokori [[Roziy|ar-Roziy]] (shuningdek, Rhazes nomi bilan ham tanilgan) orttirilgan immunitetning birinchi yozilgan nazariyasida<ref name="early_trends">Doherty M, Robertson MJ (December 2004). "Some early Trends in Immunology". ''Trends in Immunology''. '''25''' (12): 623–31. doi:10.1016/j.it.2004.10.008. <nowiki>PMID 15530829</nowiki>.</ref><ref>Silverstein 1989, p. 6.</ref> [[Chechak|chechak kasalligidan]] tirik qolganlar kelajakdagi infeksiyalardan himoyada ekanligini taʼkidlab oʻtgan. Garchi u immunitetni qondan „ortiqcha namlikni“ chiqarib yuborilishi boʻlib, ikkinchi marta kasallanishdan himoya qiladi deb taʼriflagan boʻlsa-da, uning teoreyasi oʻsha vaqtda maʼlum boʻlgan chinchechak kuzatuvlarini izohlab bergan.<ref>Silverstein 1989, p. 7.</ref> Olingan immunitetga oid shu va boshqa kuzatuvlar keyinchalik [[Louis Pasteur|Lui Paster]] tomonidan emlashni ishlab chiqishda va kasallikning mikrob nazariyasini taklif qilishda foydalanilgan.<ref>Plotkin SA (April 2005). "Vaccines: past, present and future". ''Nature Medicine''. '''11''' (4 Suppl): S5–11. doi:10.1038/nm1209. PMC 7095920. <nowiki>PMID 15812490</nowiki>.</ref> Paster nazariyasi miazma nazariyasi kabi oʻsha davr kasalliklar nazariyasiga bevoita qarama-qarshi edi. Faqat [[Robert Koch|Robert Koxning]] 1905-yilda [[Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel mukofotiga]] sazovor boʻlgan 1891-yilgi dalillari mikroorganizmlar [[Infeksiya|yuqumli kasalliklarning]] sababi ekanligini tasdiqlandi.<ref>The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905 Nobelprize.org Retrieved on 8 January 2009.</ref> Viruslar 1901-yilda Uolter Rid tomonidan sariq isitma virusi kashf etilishi bilan inson patogenlari sifatida tasdiqlangan.<ref>Major Walter Reed, Medical Corps, U.S. Army Walter Reed Army Medical Center. Retrieved on 8 January 2007.</ref> Immunologiya <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiriga kelib, gumoral va hujayraviy immunitetni oʻrganishdagi jadal rivojlanish orqali katta muvaffaqiyatga erishdi.<ref name="Metch">Metchnikoff E (1905). ''Immunity in Infective Diseases'' (Full Text Version: Internet Archive). Translated by Binnie FG. Cambridge University Press. LCCN 68025143. <q>history of humoral immunity.</q></ref> Antigen-antitana reaksiyasining spetsifikligini tushuntirish uchun yon zanjir nazariyasini taklif qilgan [[Paul Ehrlich]]ning ishi ayniqsa muhim edi; u gumoral immunitetni tushunishga qoʻshgan hissasi uchun 1908-yilda hujayraviy immunologiyaning asoschisi [[Élie Metchnikoff|Elie Metchnikoff]] bilan birgalikda Nobel mukofoti bilan taqdirlandi.<ref name="1908Nobel" /> 1974-yilda [[Niels Kaj Jerne]] immun tarmoq nazariyasini ishlab chiqdi va 1984-yilda immun tizimi bilan bogʻliq nazariyalar uchun [[Georges J. F. Köhler|Georges JF Köhler]] va César Milstein bilan birgalikda Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan.<ref>"Niels K. Jerne". The Nobel Prize. Retrieved 27 November 2020.</ref><ref>Yewdell J (4 October 2003). "He put the Id in Idiotype". ''EMBO Reports'' (Book review). '''4''' (10): 931. doi:10.1038/sj.embor.embor951. PMC 1326409.</ref> == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Kitob manbasi|year=2021|title=Immune: A Journey into the Mysterious System that Keeps You Alive|url=https://www.google.com/books/edition/Immune/ry9GEAAAQBAJ?gbpv=1&printsec=frontcover|others=Philip Laibacher (illustrations)|location=New York|publisher=Random House|isbn=9780593241318|oclc=1263845194|accessdate=4-yanvar 2022-yil}} (The book’s [https://kurzgesagt.org/immune-book-sources/ sources] are only online.) A popular science explanation of the immune system. == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20070102153438/http://pathmicro.med.sc.edu/book/immunol-sta.htm Microbiology and Immunology On-Line Textbook] — [[Janubiy Karolina]] tibbiyot maktabidan (bakalavr darajasida) == Manbalar == <references /> {{manbalar}} === Iqtiboslar === === Umumiy bibliografiya === * Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walters P (2002). Molecular Biology of the Cell (Fourth ed.). New York and London: Garland Science. <nowiki>ISBN 978-0-8153-3218-3</nowiki>. * Bertok L, Chow D (2005). Bertok L, Chow D (eds.). Natural Immunity. Vol. 5 (1st ed.). <nowiki>ISBN 978-0-44451-755-5</nowiki>. * Iriti M (2019). Plant Innate Immunity 2.0. Basel: MDPI. doi:10.3390/books978-3-03897-581-6. <nowiki>ISBN 978-3-03897-580-9</nowiki>. OCLC 1105775088. * Ciccone CD (2015). Pharmacology in Rehabilitation (Contemporary Perspectives in Rehabilitation) (5th ed.). F.A. Davis Company. <nowiki>ISBN 978-0-80364-029-0</nowiki>. * Janeway CA, Travers P, Walport M (2001). Immunobiology (5th ed.). Garland Science. * Janeway CA (2005). Immunobiology (6th ed.). Garland Science. <nowiki>ISBN 0-443-07310-4</nowiki>. * Krishnaswamy G, Ajitawi O, Chi DS (2006). "The human mast cell: an overview". Mast Cells. Methods in Molecular Biology. Vol. 315. pp.&nbsp;13–34. doi:10.1385/1-59259-967-2:013. <nowiki>ISBN 1-59259-967-2</nowiki>. <nowiki>PMID 16110146</nowiki>. * Murphy K, Weaver C (2016). Immunobiology (9 ed.). Garland Science. <nowiki>ISBN 978-0-8153-4505-3</nowiki>. * Rajalingam R (2012). Immunogenetics. Methods in Molecular Biology. Vol. 882. pp.&nbsp;391–414. doi:10.1007/978-1-61779-842-9_23. <nowiki>ISBN 978-1-61779-841-2</nowiki>. <nowiki>PMID 22665247</nowiki>. * Reece J (2011). Campbell biology. Frenchs Forest, N.S.W: Pearson Australia. <nowiki>ISBN 978-1-4425-3176-5</nowiki>. OCLC 712136178. * Silverstein AM (1989). A History of Immunology. Academic Press. <nowiki>ISBN 978-0-08-092583-7</nowiki>. * Sompayrac L (2019). How the immune system works. Hoboken, NJ: Wiley-Blackwell. <nowiki>ISBN 978-1-119-54212-4</nowiki>. OCLC 1083261548. * Stvrtinová V, Jakubovský J, Hulín I (1995). Pathophysiology: Principles of Disease. Computing Centre, Slovak Academy of Sciences: Academic Electronic Press. * Wira CR, Crane-Godreau M, Grant K (2004). Ogra PL, Mestecky J, Lamm ME, Strober W, McGhee JR, Bienenstock J (eds.). Mucosal Immunology. [[San Francisco]]: Elsevier. <nowiki>ISBN 0-12-491543-4</nowiki>. [[Turkum:Immun sistemasi]] mbiovk2ms0ota82txd4k8vd2avhv1kx 0 731454 6218686 5839541 2026-07-28T16:19:19Z Sherzod11W 273619 /* */ 6218686 wikitext text/x-wiki {{Kasallik bilgiqutisi||Name=Инсулинорезистентность}} '''Insulin qarshiligi''' – [[Endogen jarayonlar|endogen]] yoki [[Ekzogen jarayonlar|ekzogen]] [[insulin]]ga metabolik javobning buzilishi. Bu holat mavjud glyukoza kontsentratsiyasi uchun fiziologik qiymatlarga nisbatan [[Plazma (qon)|qon plazmasidagi]] insulin kontsentratsiyasining oshishiga olib keladi. Ushbu kontseptsiya insulinning barcha fiziologik taʼsiriga, uning oqsilga, yogʻ almashinuviga, qon tomir endoteliyasining holatiga taʼsiri uchun qoʻllanadi. Qarshilik insulin taʼsiridan biriga boshqalardan mustaqil ravishda ham, murakkab shaklda ham rivojlanishi mumkin. Insulin qarshiligining klinik sindromi (sindrom X) insulinga bogʻliq glyukoza isteʼmoli, [[Yogʻ bosish|semizlik]], dislipidemiya, buzilgan glyukoza [[Glukoza|bardoshlik]] va 2-tip qandli diabetga qarshilikning kombinatsiyasi hisoblanadi. Koʻpincha bu holat ortiqcha vaznli va arterial gipertenziya moyil boʻlgan odamlarda rivojlanadi. Koʻp hollarda insulin qarshiligi metabolik kasalliklar boshlanishiga qadar tan olinmaydi. * Glyukoza uchun quyidagi chegaralar belgilanadi: ** 3,9 - 5,5&nbsp;mmol / l (70–99&nbsp;mg / dl) - norma; ** 5,6 - 6,9&nbsp;mmol / l (100–125&nbsp;mg / dl) - prediabet; ** 7&nbsp;mmol / l dan ortiq (diabetes mellitus). * Insulin normasi 1 ml uchun 2,6 - 24,9 mkU oralig'ida. * Qandli diabetsiz kattalar (20 yoshdan 60 yoshgacha) HOMA-IR insulin qarshiligi indeksi (koeffitsienti): 0 - 2,7<ref>{{Статья|ссылка=|автор=Научный редактор: М. Меркушева, ПСПбГМУ им. акад. Павлова,|заглавие=лечебное дело.|год=Август, 2018.|язык=|издание=|тип=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=|issn=}}</ref><sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5B; ''[[Vikipediya:Nufuzli manbalar|<span style="" title="утверждение основано на неавторитетном источнике">norasmiy manba?</span>]]''</sup> <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5D;</sup>. == Etiopatogenez == [[Endoteliy|Qon tomir endoteliyasining]] shikastlanishi [[Arterioskleroz|aterosklerozning]] rivojlanishi uchun muhim mexanizmdir. [[Endoteliy]], vazokonstriksiya va vazodilatasyonun vositachilarini chiqarish orqali tomir tonusini saqlab qolishda katta rol oʻynaydi. Odatda, insulin nitrat oksidi chiqishi tufayli tomir devorining boʻshashishiga olib keladi. Semizlik va insulin qarshiligi boʻlgan bemorlarda endoteliyga bogʻliq vazodilatatsiyani kuchaytirish uchun insulinning xususiyati sezilarli darajada kamayadi. Koronar arteriyalarning fiziologik ogohlantirishlarga javoban kengaytira olmasligi mikrosirkulyatsiya buzilishining shakllanishida birinchi qadam boʻlishi mumkin - qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarning koʻpchiligida kuzatiladigan mikroangiopatiyalar. Insulin qarshiligining rivojlanish mexanizmi toʻliq tushunilmagan. Insulin qarshiligiga olib keladigan patologiyalar quyidagi darajalarda rivojlanishi mumkin: * preretseptor (anomal insulin), * retseptorlari (retseptorlar soni yoki yaqinligining pasayishi), * glyukoza tashish darajasida (GLUT4 molekulalari sonining kamayishi) * post-retseptor (signal uzatish va fosforlanishning buzilishi). Hozirgi vaqtda ushbu patologik holatning rivojlanishining asosiy sababi postretseptorlar darajasidagi buzilishlar ekanligiga ishoniladi. [[Yogʻ bosish|Semizlik]] bilan insulin qarshiligi tez-tez rivojlanadi. Yog 'toʻqimalari etarlicha yuqori metabolik faollikka ega boʻlganligi sababli, ideal tana vazni 35-40% ga oshib ketganda, toʻqimalarning insulinga sezgirligi 40% ga kamayadi{{manba kerak|29|9|2020}}. == Effektlar == === Yurak-qon tomir kasalliklari === Insulin qarshiligi, bir qator [[Koagulyatsiya|qon pıhtılaşma omillari]] almashinuvidagi buzilishlar tufayli fibrinoliz jarayonini buzish orqali ateroskleroz rivojlanishiga hissa qoʻshishi mumkin<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5B; ''[[Vikipediya:Manbalarga ishoratlar|<span style="" title="не указан источник на утверждение (29 сентября 2020)">manba 604 kun ko'rsatilmagan</span>]]'' &#x5D;</sup>. === Qandli diabet === 2-toifa diabetes mellitus, [[giperglikemiya]] boshlanishiga qadar, odatda insulin qarshiligining namoyon boʻlishi sifatida namoyon boʻladi. Oshqozon osti bezi beta hujayralari [[Glukoza|qondagi glyukozaning]] fiziologik darajasini insulin sekretsiyasini koʻpaytirish orqali ushlab turadi, bu nisbiy giperinsulinemiya rivojlanishiga olib keladi. Giperinsulinemiya bilan ogʻrigan bemorlarda qondagi glyukozaning fiziologik kontsentratsiyasi uzoq vaqt davomida saqlanib qolishi mumkin, chunki beta-hujayralar insulin qarshiligini engish uchun etarli darajada yuqori plazma insulin darajasini saqlab turishga qodir. Beta hujayralarining kamayishi qarshilikni engish uchun etarli miqdorda insulin ishlab chiqarishning mumkin emasligiga olib keladi, qon plazmasidagi glyukoza darajasi koʻtariladi - [[giperglikemiya]] rivojlanadi. == Oldini olish va davolash == Sogʻlom tana vaznini saqlash va jismoniy faollik insulin qarshiligini rivojlanish xavfini kamaytirishga yordam beradi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/what-is-diabetes/prediabetes-insulin-resistance}}</ref>. қInsulin qarshiligi uchun asosiy davolash mashqlar va vazn yoʻqotishdir<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5B; ''[[Vikipediya:Manbalarga ishoratlar|<span style="" title="не указан источник на утверждение (29 сентября 2020)">manba 604 kun ko'rsatilmagan</span>]]'' &#x5D;</sup>. Metformin ham, tiazolidinedion ham insulin qarshiligiga qarshi kurashda yordam beradi. Metformin prediabet va 2-toifa diabetni davolash uchun tasdiqlangan va insulin qarshiligi uchun eng ko'p buyurilgan dorilardan biriga aylandi<ref>{{Статья|ссылка=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1262363603727852|автор=R. Giannarelli, M. Aragona, A. Coppelli, S. Del Prato|заглавие=Reducing insulin resistance with metformin: the evidence today|год=2003|язык=en|издание=Diabetes & Metabolism|тип=|месяц=9|число=1|том=29|выпуск=4, Part 2|номер=|страницы=6S28–6S35|issn=1262-3636|doi=10.1016/S1262-3636(03)72785-2|pmid=14502098}}</ref>. ''Qandli diabetning oldini olish dasturi'' (DPP) mashqlar va [[parhez]] 2-toifa diabet xavfini kamaytirishda metforminga qaraganda deyarli ikki baravar samarali ekanligini aniqladi<ref>{{Статья|ссылка=https://doi.org/10.1056/NEJMoa012512|автор=|заглавие=Reduction in the Incidence of Type 2 Diabetes with Lifestyle Intervention or Metformin|год=2002|язык=en|издание=New England Journal of Medicine|тип=|месяц=2|число=7|том=346|выпуск=6|номер=|страницы=393–403|issn=0028-4793|doi=10.1056/NEJMoa012512|pmid=11832527}}</ref>. Biroq, DPP tadqiqotining ishtirokchilari 2,8 yildan soʻng yoʻqotgan vaznining taxminan 40% ni qaytarib oldilar, natijada hayot tarzi aralashuvida ham, tadqiqot nazorati guruhida ham diabetning oʻxshash holatlari kuzatildi<ref>{{Статья|ссылка=https://www.healthaffairs.org/doi/10.1377/hlthaff.2011.1075|автор=Richard Kahn|заглавие=Reducing The Impact Of Diabetes: Is Prevention Feasible Today, Or Should We Aim For Better Treatment?|год=2012|язык=en|издание=Health Affairs|тип=|месяц=1|число=1|том=31|выпуск=1|номер=|страницы=76–83|issn=0278-2715|doi=10.1377/hlthaff.2011.1075|pmid=22232097}}</ref>. Epidemiologik tadqiqotlarga koʻra, yuqori darajadagi jismoniy faollik (kuniga 90 daqiqadan koʻproq) diabet xavfini 28% ga kamaytiradi<ref>{{Статья|ссылка=https://www.bmj.com/content/354/bmj.i3857|автор=Hmwe H. Kyu, Victoria F. Bachman, Lily T. Alexander, John Everett Mumford, Ashkan Afshin|заглавие=Physical activity and risk of breast cancer, colon cancer, diabetes, ischemic heart disease, and ischemic stroke events: systematic review and dose-response meta-analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|год=2016|язык=en|издание=BMJ|тип=|месяц=8|число=9|том=354|номер=|страницы=|issn=1756-1833|doi=10.1136/bmj.i3857|pmid=27510511}}</ref>. Yuqori amilozaga chidamli makkajoʻxori kraxmal, amilomaiz sogʻlom odamlarda, insulin qarshiligi boʻlgan odamlarda va 2-toifa diabet bilan kasallangan odamlarda insulin qarshiligini kamaytiradi<ref>{{Статья|ссылка=https://academic.oup.com/advances/article/6/2/198/4558048|автор=Michael J. Keenan, June Zhou, Maren Hegsted, Christine Pelkman, Holiday A. Durham|заглавие=Role of Resistant Starch in Improving Gut Health, Adiposity, and Insulin Resistance|год=2015|язык=en|издание=Advances in Nutrition|тип=|месяц=3|число=1|том=6|номер=|страницы=198–205|issn=2161-8313}}</ref>. Baʼzi turdagi koʻp toʻyinmagan yogʻli kislotalar (omega-3s) insulin qarshiligining 2-toifa diabetga oʻtishini inhibe qilishi mumkin, ammo omega-3 yog 'kislotalari insulin qarshiligini qaytarish uchun cheklangan qobiliyatga ega. ular 2-toifa diabet boshlanganidan keyin oʻz taʼsirini toʻxtatadilar. == Eslatmalar == {{manbalar}} <references responsive="1"></references> bpr99jqtwy5j5gilbkbm5za20w8hfqq 0 733681 6218452 3712554 2026-07-28T12:12:52Z InternetArchiveBot 58913 Add 4 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218452 wikitext text/x-wiki <div class="shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux" style="display:none">Chemical compound</div> '''Geksametiltungsten''' [[kimyoviy birikma]] [[Volfram|W]] (CH <nowiki><sub id="mwCQ">3</sub></nowiki>) <sub>6</sub> ham WMe <sub>6</sub> yozilgan. O'tish metall alkil kompleksi sifatida tasniflangan geksametiltungsten xona haroratida havoga sezgir, qizil, kristalli qattiq moddadir; ammo, u juda uchuvchan va -30 °C da sublimatsiya qiladi&nbsp;. Oltita metil guruhi tufayli u [[neft]], aromatik uglevodorodlar, [[efirlar]], uglerod disulfidi va uglerod tetrakloridida juda eriydi.<ref name="initial">{{jurnal manbasi|last=Shortland, A. J.|last2=Wilkinson, G.|journal=J. Chem. Soc., Dalton Trans.|year=1973|pages=872–876|doi=10.1039/DT9730000872|title=Preparation and properties of hexamethyltungsten|issue=8}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Koutsospyros, A.|last2=Braida, W.|last3=Christodoulatos, C.|last4=Dermatas D.|last5=N. Strigul, N.|journal=Journal of Hazardous Materials|year=2006|volume=136|issue=1|pmid=16343746|pages=1–19|doi=10.1016/j.jhazmat.2005.11.007|title=A review of tungsten: From environmental obscurity to scrutiny}}</ref> == Sintez == Geksametiltungsten birinchi marta 1973-yilda [[Geoffrey Wilkinson|Uilkinson]] va Shortland tomonidan xabar qilingan bo'lib, ular uni metillitiyning [[Etil efir|dietil efirdagi]] volfram geksaxlorid bilan reaksiyasi orqali ta'riflagan.<ref name="initial">{{jurnal manbasi|last=Shortland, A. J.|last2=Wilkinson, G.|journal=J. Chem. Soc., Dalton Trans.|year=1973|pages=872–876|doi=10.1039/DT9730000872|title=Preparation and properties of hexamethyltungsten|issue=8}}</ref> Sintezga qisman oldingi ishlar sabab bo'ldi, bu esa [[Tetraedr|tetraedral]] metil o'tish metall birikmalarining termal jihatdan beqaror ekanligini ko'rsatdi, chunki oktaedral metil birikmasi yanada mustahkamroq bo'ladi degan umidda. 1976-yilda Uilkinson va Galyer metillitiy o'rniga trimetilamin bilan birgalikda trimetilalyuminiydan foydalangan holda yaxshilangan sintezni ochib berdilar.<ref>{{jurnal manbasi|last=Galyer, A. L.|last2=Wilkinson, G.|journal=J. Chem. Soc., Dalton Trans.|year=1976|page=2235|doi=10.1039/DT9760002235|title=New synthesis of hexamethyltungsten(VI). The octamethyltungstate-(VI) lon|issue=21}}</ref> Yaxshilangan sintezning stoxiometriyasi quyidagicha: : WCl <sub>6</sub> + 6 Al(CH <sub>3</sub>) <sub>3</sub> → W(CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> + 6 Al(CH <sub>3</sub>) <sub>2</sub> Cl Shu bilan bir qatorda, alkillanish dimetilruxdan foydalanishi mumkin:<ref name="Sepp">{{jurnal manbasi|last=Kleinhenz, S.|last2=Pfennig, V.|last3=Seppelt, K.|journal=Chem. Eur. J.|year=1998|volume=4|page=1687|doi=10.1002/(SICI)1521-3765(19980904)4:9<1687::AID-CHEM1687>3.0.CO;2-R|title=Preparation and Structures of [W(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub>], [Re(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub>], [Nb(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub>]<sup>−</sup>, and [Ta(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub>]<sup>−</sup>|issue=9}}</ref> : WX <sub>6</sub> + 3 Zn(CH <sub>3</sub>) <sub>2</sub> → W(CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> + 3 ZnX <sub>2</sub> (X = F, Cl) == Molekulyar geometriya == W(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub>WC<sub>6</sub> ramkasi uchun ''C''<sub>3''v''</sub> simmetriya va vodorod atomlarini o'z ichiga olgan ''C''<sub>3</sub> simmetriya bilan buzilgan trigonal prizmatik geometriyani qabul qiladi. Strukturani (vodorod atomlari bundan mustasno) markaziy atomdan iborat deb hisoblash mumkin, uning har ikki tomonida uchta uglerod atomidan iborat ikkita tutilish to'plami bilan qoplangan, bitta uchburchak to'plami bir oz kattaroq, lekin markaziy atomga boshqasiga qaraganda yaqinroqdir. Trigonal prizmatik geometriya g'ayrioddiy, chunki oltita koordinatali organometalik birikmalarning aksariyati oktaedral molekulyar geometriyani qabul qiladi. Dastlabki hisobotda IQ spektroskopiya natijalari oktaedral struktura nuqtai nazaridan talqin qilingan. 1978-yilda ''<sub>Oh</sub>'' strukturasining dastlabki tayinlanishini tasdiqlash uchun fotoelektron spektroskopiyadan foydalangan holda tadqiqot paydo bo'ldi.<ref name="green">{{jurnal manbasi|last=Green, J. C.|last2=Lloyd, D. R.|last3=Galyer, L.|last4=Mertis, K.|last5=Wilkinson, G.|journal=J. Chem. Soc., Dalton Trans.|year=1978|page=1403|doi=10.1039/DT9780001403|title=Photoelectron spectra of some transition metal alkyls and oxoalkyls|issue=10}}</ref> Oktaedral tayinlash 1989-yilgacha Girolami va Morze <chem>[Zn(CH3)6]^2-</chem> X-nurli kristallografiyada ko'rsatilgandek trigonal prizmatik edi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Morse, P. M.|last2=Girolami, G. S.|journal=J. Am. Chem. Soc.|year=1989|volume=111|page=4114|doi=10.1021/ja00193a061|title=Are d0 ML6 complexes always octahedral? The x-ray structure of trigonal-prismatic [Li(tmed)]2[ZrMe6]|url=https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_1989-05-24_111_11/page/4114|issue=11}}</ref> Ular boshqa d<sup>0</sup> ML<sub>6</sub> turlari, masalan, <chem>[Nb(CH3)6]-</chem> ,<chem>[Ta(CH3)6]-</chem> va W(CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> ham trigonal prizmatik ekanligini isbotlaydi. Ushbu hisobot W (CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> ning tuzilishi bo'yicha boshqa tadqiqotlarni talab qildi. Gaz fazali [[Elektronlar difraksiyasi|elektron diffraktsiyasidan]] foydalanish, Volden va boshqalar. W(CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> haqiqatan ham ''D'' <sub>3 ''h''</sub> yoki ''C'' <sub>3 ''v''</sub> simmetriyaga ega trigonal prizmatik tuzilish ekanligini tasdiqladi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Haalan, A.|last2=Hammel, A.|last3=Rydpal, K.|last4=Volden, H. V.|journal=J. Am. Chem. Soc.|year=1990|volume=112|pages=4547–4549|title=The coordination geometry of gaseous hexamethyltungsten is not octahedral|url=https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_1990-05-23_112_11/page/4547|doi=10.1021/ja00167a065|issue=11}}</ref> 1996-yilda Seppelt ''va boshqalar.'' W (CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> [[Monokristall|monokristalli]] rentgen nurlari diffraktsiyasiga asoslangan kuchli buzilgan trigonal prizmatik koordinatsiya geometriyasiga ega ekanligini xabar qildilar, keyinchalik ular 1998-yilda tasdiqladilar<ref name="Sepp">{{jurnal manbasi|last=Kleinhenz, S.|last2=Pfennig, V.|last3=Seppelt, K.|journal=Chem. Eur. J.|year=1998|volume=4|page=1687|doi=10.1002/(SICI)1521-3765(19980904)4:9<1687::AID-CHEM1687>3.0.CO;2-R|title=Preparation and Structures of [W(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub>], [Re(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub>], [Nb(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub>]<sup>−</sup>, and [Ta(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub>]<sup>−</sup>|issue=9}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Seppelt, K.|last2=Pfennig, V.|journal=Science|year=1996|volume=271|page=626|doi=10.1126/science.271.5249.626|title=Crystal and Molecular Structures of Hexamethyltungsten and Hexamethylrhenium|url=https://archive.org/details/sim_science_1996-02-02_271_5249/page/626|issue=5249|bibcode=1996Sci...271..626P}}</ref> O'ngdagi yuqori rasmda ko'rsatilganidek, barcha oltita uglerod atomi ekvivalent bo'lgan ideal yoki ''D'' <sub>3 ''h''</sub> trigonal prizma <sub>Seppelt</sub> ''va boshqalar tomonidan kuzatilgan C 3v tuzilishiga buziladi.'' CW bog'lanish uzunligi biroz qisqaroq bo'lgan uchta metil guruhini (yuqori uchburchak) kengroq CWC burchaklariga (94-97 °) ochish orqali, boshqa uchta metil to'plamini (pastki uchburchak) uzunroq bog'lanish bilan 75-78 ° ga yopish orqali uzunliklar. Oktaedral geometriyadan chetga chiqish ikkinchi tartibli Jahn-Teller distortion deb nomlanuvchi effekt bilan bog'liq bo'lishi mumkin.<ref name="nonoctahedral">{{jurnal manbasi|doi=10.1021/ar020052o|title=Nonoctahedral Structures|year=2003|last=Seppelt|first1=Konrad|journal=Accounts of Chemical Research|volume=36|issue=2|pages=147–153|pmid=12589700}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1002/(SICI)1521-3765(19980904)4:9<1678::AID-CHEM1678>3.0.CO;2-N|last=Kaupp, M.|title=The Nonoctahedral Structures of d0, d1, and d2 Hexamethyl Complexes|journal=Chemistry: A European Journal|year=1998|volume=4|pages=1678–86|issue=9}}</ref> 1995-yilda, Seppelt va Pfennig ishidan oldin, Landis va uning hamkasblari valentlik bog'lanish nazariyasi va VALBOND hisob-kitoblariga asoslanib, buzilgan trigonal prizmatik tuzilmani allaqachon bashorat qilishgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Landis, C. K.|last2=Cleveland, T.|last3=Firman, T. K.|title=Making sense of the shapes of simple metal hydrides|url=https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_1995-02-15_117_6/page/1859|journal=J. Am. Chem. Soc.|year=1995|volume=117|pages=1859–1860|doi=10.1021/ja00111a036|issue=6}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Landis, C. K.|last2=Cleveland, T.|last3=Firman, T. K.|title=Structure of W(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub>|journal=Science|year=1996|volume=272|pages=182–183|doi=10.1126/science.272.5259.182b|issue=5259|pmid=17791392}}</ref> W(CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> strukturasi tarixi yangi birikmalar uchun spektral ma'lumotlarni izohlashda o'ziga xos qiyinchilik borligini ko'rsatadi: dastlabki ma'lumotlar strukturaning muhim tarixiy ustunlikka asoslangan taxmin qilingan geometriyadan chetga chiqishiga ishonish uchun asos bo'lmasligi mumkin, lekin har doim shunday bo'ladi. dastlabki topshiriqning noto'g'ri ekanligi isbotlanishi ehtimoli. 1989-yilgacha ML <sub>6</sub> birikmalarining oktaedraldan boshqa narsa ekanligiga shubha qilish uchun hech qanday sabab yo'q edi, ammo yangi dalillar va takomillashtirilgan tavsiflash usullari W(CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> ishi bilan tasdiqlangan qoidadan istisnolar mavjudligini ko'rsatdi. Ushbu kashfiyotlar ML <sub>6</sub> geometriyalari uchun nazariy fikrlarni qayta baholashga yordam berdi. Buzilgan trigonal prizmatik tuzilmalarga ega bo'lgan boshqa 6-koordinatali komplekslarga [MoMe <sub>6</sub> ], [NbMe<nowiki></br></nowiki> [NbMe ] −<nowiki></br></nowiki> va [TaPh<nowiki></br></nowiki> [TaPh ] −<nowiki></br></nowiki>. Hammasi d <sup>0</sup> komplekslardir. Muntazam trigonal prizmatik tuzilmalarga ega (D <sub>3h</sub> simmetriya) baʼzi 6-koordinatali komplekslarga [ReMe <sub>6</sub> ] (d <sup>1</sup>), [TaMe ] kiradi.[TaMe<nowiki></br></nowiki> [TaMe ] −<nowiki></br></nowiki> (d <sup>0</sup>) va yuqorida qayd etilgan [ZrMe<nowiki></br></nowiki> [ZrMe ] 2−<nowiki></br></nowiki> (d <sup>0</sup>). == Reaktivlik va potentsial foydalanish == Xona haroratida, heksametiltungsten parchalanib, [[metan]] va iz miqdorda [[Etan|etan chiqaradi]]. Qora qoldiq tarkibida [[Polietilen|polimetilen]] va volfram borligi taxmin qilinadi, ammo W(CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> ning volfram metallini hosil qilish uchun parchalanishi ehtimoldan yiroq emas.  Quyidagi tenglama Uilkinson va Shortlend tomonidan taklif qilingan taxminiy stokiometriyadir :<ref name="initial">{{jurnal manbasi|last=Shortland, A. J.|last2=Wilkinson, G.|journal=J. Chem. Soc., Dalton Trans.|year=1973|pages=872–876|doi=10.1039/DT9730000872|title=Preparation and properties of hexamethyltungsten|issue=8}}</ref> : W(CH3)6 → 3 CH4 + (CH3)2 + W Ko'pgina organometalik komplekslar singari, WMe <sub>6</sub> [[kislorod]] bilan yo'q qilinadi. Xuddi shunday, kislotalar metan va noma'lum volfram hosilalarini beradi, galogenlar esa metil galogenidni beradi va volfram galogenidini qoldiradi. 1991-yilda W(CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> dan [[volfram]] yupqa plyonkalarining kimyoviy bug'larini cho'ktirish uchun [[Yarimoʻtkazgich|yarimo'tkazgichli]] qurilmalar ishlab chiqarishda foydalanishni taklif qiluvchi patent arizasi topshirildi;<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Matsumoto, S. |last2=Ikeda, O. |last3=Ohmi, K. (Canon K. K., Japan) |year=1991 |title=Eur. Pat. Appl.}}</ref> ammo, shu kungacha u bu maqsadda foydalanilmagan. Buning o'rniga volfram geksaflorid va [[vodorod]] ishlatiladi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Kirss, R. U.|last2=Meda, L.|journal=Applied Organometallic Chemistry|year=1998|volume=12|pages=155–160|title=Chemical vapor deposition of tungsten oxide|doi=10.1002/(SICI)1099-0739(199803)12:3<155::AID-AOC688>3.0.CO;2-Z|issue=3|url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/38321/1/688_ftp.pdf}}</ref> W(CH<sub>3</sub>)<sub>6</sub> ni -90 &nbsp;°Cda Ne bilan suyultirilgan F <sub>2</sub> bilan davolash juda uchuvchan oq qattiq modda sifatida 50% hosilda W(CF<sub>3</sub>)<sub>6</sub> hosil qiladi.<ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=PKegfJ_fVBMC&q=W%28%22cf3%22%296+%22hexakis%28trifluoromethyl%29%22&pg=PA292|title=Fluorine Chemistry at the Millennium: Fascinated by Fluorine|last=Banks|first=R. E.|date=2000-12-04|publisher=Elsevier|isbn=9780080531793|language=en}}</ref> Geksametiltungsten (VI) engil neftda trimetilfosfin bilan reaksiyaga kirishib, WMe6(PMe3) hosil qiladi, bu esa toza PMe3 da ultrabinafsha nurlanishida ''trans'' -WMe(:::CMe) (PMe) karbin kompleksini beradi.(PMe<nowiki></br></nowiki> (PMe)<nowiki></br></nowiki> (PMe yuqori hosildorlikda. == Xavfsizlik masalalari == W (CH <sub>3</sub>) <sub>6</sub> bilan ishlash natijasida, hatto havo yo'qligida ham jiddiy portlashlar qayd etilgan.<ref name="green">{{jurnal manbasi|last=Green, J. C.|last2=Lloyd, D. R.|last3=Galyer, L.|last4=Mertis, K.|last5=Wilkinson, G.|journal=J. Chem. Soc., Dalton Trans.|year=1978|page=1403|doi=10.1039/DT9780001403|title=Photoelectron spectra of some transition metal alkyls and oxoalkyls|issue=10}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Mertis, K.|last2=Galyer, L.|last3=Wilkinson, G.|journal=Journal of Organometallic Chemistry|year=1975|volume=97|page=C65|title=Permethyls of tantalum, tungsten and rhenium: a warning|doi=10.1016/S0022-328X(00)89324-9|issue=3}}</ref> == Yana qarang == * Organometall kimyo * Volfram geksaxlorid == Manbalar == {{Manbalar|30em}} [[Turkum:Articles containing unverified chemical infoboxes]] [[Turkum:Chembox image size set|*]] [[Turkum:Metall komplekslar]] [[Turkum:Rangli gazlar]] [[Turkum:Organo volfram birikmalari]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] ek7r9je42vqlz24po7f079nffd7q07p 0 734073 6218534 6201130 2026-07-28T12:51:05Z InternetArchiveBot 58913 Add 6 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218534 wikitext text/x-wiki {{chembox|Watchedfields=changed|verifiedrevid=409133414|ImageFileL1=Dichloromethane molecular structure.svg|ImageFileR1=Dichloromethane-3D-vdW.png|ImageFile2=Sample of dichloromethane.jpg|ImageSize2=200px|PIN=Dichloromethane|OtherNames=Methylene bichloride;<ref>Dichloromethane</ref>, Methylene chloride gas,<ref>Dichloromethane as freon</ref> Methylene dichloride, Solmethine; Narkotil; Dichloromethylene,<ref>Dichloromethane (freon)</ref> Solaesthin; Di-clo; Refrigerant-30; Freon-30; R-30; DCM; MDC|Section1={{Chembox Identifiers | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 6104 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 588X2YUY0A | InChIKey = YMWUJEATGCHHMB-UHFFFAOYAG | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 45967 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/CH2Cl2/c2-1-3/h1H2 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = YMWUJEATGCHHMB-UHFFFAOYSA-N | CASNo = 75-09-2 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | EINECS = 200-838-9 | PubChem = 6344 | SMILES = ClCCl | InChI = 1/CH2Cl2/c2-1-3/h1H2 | RTECS = PA8050000 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 15767 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D02330 | UNNumber = 1593 }}|Section2={{Chembox Properties | C=1 | H=2 | Cl=2 | Appearance = Colorless liquid | Odor = Faint, [[chloroform]]-like<ref name=PGCH/> | Density = 1.3266 g/cm<sup>3</sup> (20 °C)<ref name=b92>{{RubberBible92nd|page=3.164}}</ref> | MeltingPtC = −96.7 | BoilingPtC = 39.6 | BoilingPt_notes = <br> decomposes at 720&nbsp;°C<ref name=chemister /><br> {{convert|39.75|C|F K}}<br> at 760 mmHg<ref name=pubchem /> | Solubility = 25.6 g/L (15 °C)<br> 17.5 g/L (25 °C)<br> 15.8 g/L (30 °C)<br> 5.2 g/L (60 °C)<ref name=chemister>[http://chemister.ru/Database/properties-en.php?dbid=1&id=34 Properties of Dichloromethane]. chemister.ru</ref> | VaporPressure = 0.13 kPa (−70.5 °C)<br> 2 kPa (−40 °C)<br> 19.3 kPa (0 °C)<br> 57.3 kPa (25 °C)<ref name=nist>{{nist|name=Methylene chloride|id=C75092|accessdate=2014-05-26|mask=FFFF|units=SI}}</ref><br> 79.99 kPa (35 °C)<ref name=chemister /> | RefractIndex = 1.4244 (20 °C)<ref name=pubchem>{{PubChemLink|6344}}</ref><ref name="sigma" /> | Viscosity = 0.43 cP (20 °C)<ref name=pubchem /><br> 0.413 cP (25 °C) | SolubleOther = Miscible in [[ethyl acetate]], [[ethanol|alcohol]], [[hexanes]], [[benzene]], [[carbon tetrachloride|CCl<sub>4</sub>]], [[diethyl ether]], [[chloroform|CHCl<sub>3</sub>]] | HenryConstant = 3.25 L·atm/mol<ref name=pubchem /> | MagSus = −46.6·10<sup>−6</sup> cm<sup>3</sup>/mol | LogP = 1.19<ref name="chemsrc">{{veb manbasi|url=https://www.chemsrc.com/en/cas/75-09-2_401673.html|title=Dichloromethane_msds}}</ref> }}|Section3={{Chembox Structure | Dipole = 1.6 D }}|Section4={{Chembox Thermochemistry | HeatCapacity = 102.3 J/(mol·K)<ref name=nist /> | Entropy = 174.5 J/(mol·K)<ref name=nist /> | DeltaHf = −124.3 kJ/mol<ref name=nist /> | DeltaHc = -454.0 kJ/mol (from standard enthalpies of formation)<ref name=nist /> }}|Section5=|Section6=|Section7={{Chembox Hazards | MainHazards = | GHSPictograms = {{GHS07}} {{GHS08}} | GHS_ref =<ref name="sigma">{{Sigma-Aldrich|id=644501|name=Dichloromethane|accessdate=2014-05-26}}</ref> | GHSSignalWord = Warning | HPhrases = {{H-phrases|315|319|335|336|351|373}} | PPhrases = {{P-phrases|261|281|305+351+338}} | NFPA-H = 2 | NFPA-F = 1 | NFPA-R = 0 | NFPA-S = | FlashPt = None, but can form flammable vapour-air mixtures above ≈100 °C<ref>{{veb manbasi |url=http://www.hse.gov.uk/research/rrpdf/rr982.pdf |title=Real time measurement of dichloromethane containing mixtures |publisher=Health & Safety Laboratory |access-date=5-avgust 2015-yil |arxivsana=2022-02-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220205212342/https://www.hse.gov.uk/research/rrpdf/rr982.pdf }}</ref> | AutoignitionPtC = 556 | PEL = 25 ppm over 8 hours (time-weighted average), 125 ppm over 15 minutes ([[STEL]])<ref name=PGCH/><ref name=Hazard/> | IDLH = Ca [2300 ppm]<ref name=PGCH/> | REL = Ca<ref name=PGCH/> | LD50 = 1.25 g/kg (rats, oral)<br> 2 g/kg (rabbits, oral)<ref name=chemister /> | ExploLimits = 13%-23%<ref name=PGCH/> | EyeHazard = Irritant | LC50 = 24,929 ppm (rat, 30&nbsp;[[minute|min]])<br/>14,400 ppm (mouse, 7&nbsp;[[hour|h]])<ref name=IDLH>{{IDLH|75092|methylene chloride}}</ref> | LCLo = 5000 ppm (guinea pig, 2&nbsp;h)<br/>10,000 ppm (rabbit, 7&nbsp;h)<br/>12,295 ppm (cat, 4.5&nbsp;h)<br/>14,108 ppm (dog, 7&nbsp;h)<ref name=IDLH/> }}}} <div class="shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux" style="display:none">Chemical compound</div> '''Dixlorometan''' ('''DCM''' yoki metilenxlorid, '''metilen''' '''bixlorid'''<ref>Methylene chloride</ref>) [[Kimyoviy formula|formulaga]] ega boʻlgan organxlorli birikmadir.{{Chem2|[[Carbon|C]][[Hydrogen|H]]2[[Chlorine|Cl]]2}}. [[Xloroform|Xloroformga]] oʻxshash, shirin hidli rangsiz, uchuvchi suyuqlik [[Erituvchilar|erituvchi]] sifatida keng qoʻllanadi. Suv bilan aralashmasa ham, u qutbli va koʻplab organik [[erituvchilar]] bilan aralashib ketadi. == Tabiatda uchrashi == Dixlorometanning tabiiy manbalariga okean manbalari, makroalglar, suv-botqoqlar va vulqonlar kiradi.<ref name="Gribble">{{kitob manbasi|last=Gribble, Gordon W.|title=Naturally Occurring Organohalogen Compounds|date=2009|publisher=Springer|isbn=978-3211993248}}</ref> Biroq, atrof-muhitdagi diklorometanning aksariyati sanoat chiqindilarining natijasidir.<ref name="Gribble" /> == Olinishi == DCM xlorometan yoki [[Metan|metanni]] 400-500 &nbsp;°C haroratda xlor gazi bilan [[Kimyoviy reaksiya|ishlov berish orqali]] ishlab chiqariladi.. Bunday haroratlarda metan ham, xlorometan ham bir qator reaksiyalarga kirishadi va asta-sekin xlorlangan mahsulotlarni hosil qiladi. Shunday qilib, 1993-yilda AQSh, Yevropa va Yaponiyada taxminan 400 000 tonna ishlab chiqarilgan : {{Chem2|[[metan|CH4]] + [[xlor|Cl2]] → [[xlormetan|CH3Cl]] + [[HCl]]}} : {{Chem2|CH3Cl + Cl2 → CH2Cl2 + HCl}} : {{Chem2|CH2Cl2 + Cl2 → [[xloroform|CHCl3]] + HCl}} : {{Chem2|CHCl3 + Cl2 → [[tetraxlormetan|CCl4]] + HCl}} Ushbu jarayonlarning chiqishi xlorometan, dixlorometan, [[xloroform]] va uglerod tetraxlorid aralashmasi, shuningdek yon mahsulot sifatida [[vodorod]] xloriddir. Ushbu birikmalar [[distillash]] orqali ajratiladi. DCM birinchi marta 1839-yilda [[Fransiya|fransuz]] kimyogari Anri Viktor Regnault (1810-1878) tomonidan tayyorlangan boʻlib, uni quyosh nuri taʼsirida boʻlgan xlorometan va [[xlor]] aralashmasidan ajratib olgan.<ref>Regnault, V. (1839) "De l'action du chlore sur les éthers hydrochloriques de l'alcool et de l'esprit de bois, et de plusieurs points de la théorie des éthers" (On the action of chlorine on the hydrochloric ethers of ethanol and methanol, and on several points of the theory of ethers), ''Annales de chimie et physique'', series 2, '''71''': 353–431; see especially: [https://web.archive.org/web/20171014071647/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433062741982;view=1up;seq=385 "Seconde partie. De l'action du chlore sur l'éther hydrochlorique de l'esprit de bois"] (Second part. On the action of chlorine on the hydrochloric ether of methanol [i.e., chloromethane]), pages 377–380. Regnault gives dichloromethane the name ''éther hydrochlorique monochloruré'' (monochlorinated hydrochloric ether). Note: Regnault gives the empirical formula for dichloromethane as C<sub>2</sub>H<sub>4</sub>Cl<sub>4</sub> because during that era, chemists used incorrect atomic masses.<br /> Reprinted in German in:</ref> == Ishlatilishi == DCM ning uchuvchanligi va keng doiradagi organik birikmalarni eritish qobiliyati uni koʻplab kimyoviy jarayonlar uchun foydali erituvchiga aylantiradi. Oziq-ovqat sanoatida [[qahva]] va [[Choy|choyni]] kofeinsizlantirish uchun, shuningdek aromatizatorlar ekstraktlarini tayyorlash uchun ishlatiladi.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=FAQs – Dorset Tea UK|url=https://dorsettea.co.uk/pages/faqs|kirish sanasi=2021-05-17|ish=dorsettea.co.uk}}</ref> Uning oʻzgaruvchanligi, aerozolli buzadigan amallar propellanti sifatida va poliuretan koʻpiklari uchun puflovchi vosita sifatida foydalanishga olib keldi. === Vodorod bogʻlanishi === Metilenxlorid - elektron donorlar bilan vodorod bogʻlashi mumkin boʻlgan Lyuis kislotasi. U qattiq kislota sifatida tasniflanadi va ECW modeliga kiritilgan. Bu donor-akseptor bogʻlanishining koʻplab termodinamik tadqiqotlarida ishlatilgan erituvchi. Ushbu termodinamik tadqiqotlarda metilen xloridning donor vodorod bogʻlanish tuzatishlari haqida xabar berilgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Nozari, M. S.|last2=Jensen, C. D.|last3=Drago, R. S.|year=1973|title=Eliminating solvation contributions to the enthalpy of adduct formation in weakly polar, acidic solvents|url=https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_1973-05-16_95_10/page/3162|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=95|issue=10|pages=3162–3165|doi=10.1021/ja00791a015}}</ref> === Maxsus foydalanish === [[Fayl:Dichloromethane_near_IR_spectrum.png|left|thumb|250x250px| Dixlorometanning IQ yutilish spektriga yaqin, o'rta IR yutilish xususiyatlarining bir-biriga o'xshash murakkab [[Oberton|ohanglarini]] ko'rsatadi.]] Kimyoviy birikmaning [[Qaynash harorati|qaynash nuqtasi]] pastligi kimyoviy moddaning [[Issiqlik dvigateli|issiqlik dvigatelida]] ishlashiga imkon beradi, u kichik harorat farqlaridan mexanik energiyani ajratib oladi. DCM issiqlik dvigatelining misoli ichimlik qushidir. Oʻyinchoq xona haroratida ishlaydi.<ref name="perelman">{{kitob manbasi|url=https://archive.org/details/PhysicsForEntertainmentBook2|title=Physics for Entertainment|last=Perelman|first=Yakov|date=1972|isbn=978-1401309213|pages=175–178|origyear=1936}} </ref> Bundan tashqari, u issiqlik manbai sifatida chiroq ustidagi rangli pufakchali naychaga ega boʻlgan musiqa qutisi displeylari va bayram qabariq chiroqlarida suyuqlik sifatida ishlatiladi va termal massa va fazani oʻzgartiruvchi erituvchi uchun yadro hosil boʻlishini taʼminlash uchun oz miqdorda tosh tuzi. DCM maʼlum plastmassalarni kimyoviy tarzda payvandlaydi. Masalan, elektr hisoblagichlarning korpusini yopish uchun ishlatiladi. Koʻpincha plastmassa payvandlash yopishtiruvchi moddalarning asosiy komponenti sifatida sotiladi, shuningdek, plastik qismlarni bir-biriga ulash uchun model qurish hobbilari tomonidan keng qoʻllanadi. Odatda "Di-clo" deb ataladi. U kiyim-kechak matbaa sanoatida issiqlik bilan yopilgan kiyim oʻtkazmalarini olib tashlash uchun ishlatiladi. DCM qurilish muhandisligining moddiy sinov sohasida qoʻllanadi; Xususan, u bitumli materiallarni sinovdan oʻtkazishda, materiallarni sinab koʻrishga imkon berish uchun bogʻlovchini [[asfalt]] yoki makadam agregatidan ajratish uchun hal qiluvchi sifatida ishlatiladi.<ref>{{kitob manbasi|last=Shell Bitumen|title=The Shell Bitumen Handbook|url=https://books.google.com/books?id=bA1tIkRJL8kC&pg=PA277|isbn=978-0-7277-3220-0|date=2003-09-25|authorlink=Royal Dutch Shell}}</ref> Asparagopsis taxiformis ning diklorometan ekstrakti, qoramollar uchun dengiz oʻtlari [[Yem|ozuqasi]], ularning metan chiqindilarini 79% ga kamaytirishi aniqlandi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Identification of bioactives from the red seaweed ''Asparagopsis taxiformis'' that promote antimethanogenic activity in vitro|last=Lorenna Machado, Marie Magnusson, Nicholas Paul, Nigel Tomkins|year=2016|journal=Journal of Applied Phycology|volume=28|issue=5|pages=3117–3126|doi=10.1007/s10811-016-0830-7}}</ref> U boʻyoqlarni tozalash vositasining asosiy komponenti sifatida ishlatilgan, ammo uni bu maqsadda ishlatish endi Qoʻshma Shtatlar va Yevropa Ittifoqida taqiqlangan. == Toksiklik == DCM oddiy xlorouglevodorodlarning eng kam zaharlisi boʻlsa ham, u jiddiy sogʻliq uchun xavf tugʻdiradi. Uning yuqori oʻzgaruvchanligi uni oʻtkir inhalatsiya xavfiga aylantiradi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Methylene chloride poisoning: a paradigmatic review|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-emergency-medicine_1988-05_6_3/page/227|journal=J Emerg Med|volume=6|issue=3|pages=227–238|year=1988|pmid=3049777|doi=10.1016/0736-4679(88)90330-7}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=CDC|title=Fatal Exposure to Methylene Chloride Among Bathtub Refinishers — United States, 2000–2011|journal=MMWR|volume=61|issue=7|pages=119–122|year=2012|pmid=22357403|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6107a2.htm}}</ref> U teri orqali ham soʻrilishi mumkin.<ref name="PGCH" /><ref name="NIOSHblog">{{veb manbasi|url=http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2013/02/04/bathtub-refinishing/|sarlavha=Dangers of Bathtub Refinishing|sana=4-fevral 2013-yil|ism=Ronald M.|muallif=Hall|kirish sanasi=21-yanvar 2015-yil|nashriyot=National Institute for Occupational Safety and Health}}</ref> Nafas olish yoʻli bilan diklorometanga oʻtkir haddan tashqari taʼsir qilishning belgilari diqqatni jamlashda qiyinchilik, [[bosh aylanishi]], charchoq, koʻngil aynish, [[Bosh ogʻrigʻi|bosh ogʻrigʻi]], uyqusizlik, zaiflik va yuqori nafas yoʻllari va [[Koʻz|koʻzlarning]] tirnash xususiyati. Keyinchalik ogʻirroq oqibatlarga [[Asfiksiya|boʻg'ilish]], [[Ongsizlik|ongni yoʻqotish]], [[koma]] va oʻlim kiradi.<ref name="NIOSHblog" /> DCM, shuningdek, uglerod oksidi zaharlanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan [[Is gazi|uglerod oksidiga]] organizm tomonidan metabolize qilinadi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Carbon monoxide poisoning secondary to inhaling methylene chloride|url=https://archive.org/details/sim_british-medical-journal_1980-11-29_281_6253/page/1461|journal=Br Med J|volume=281|issue=6253|pages=1461|year=1980|pmid=7437838|pmc=1714874|doi=10.1136/bmj.281.6253.1461}}</ref> Nafas olish orqali oʻtkir taʼsir qilish optik neyropatiya<ref>{{jurnal manbasi|title=Severe optic neuropathy caused by dichloromethane inhalation|journal=J Ocul Pharmacol and Ther|volume=24|issue=6|pages=607–612|year=2008|pmid=19049266|doi=10.1089/jop.2007.0100}}</ref> va [[Gepatit|gepatitga]] olib keldi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Chemically induced hepatitis after inhaling organic solvents|journal=West J Med|volume=148|issue=4|pages=458–460|year=1988|pmid=3388849|pmc=1026148}}</ref> Uzoq muddatli teri bilan aloqa qilish DCM ning teridagi baʼzi yogʻli toʻqimalarni eritishiga olib kelishi mumkin, natijada terining tirnash xususiyati yoki [[Kimyoviy kuyish|kimyoviy kuyishlar]] paydo boʻlishi mumkin.<ref>{{jurnal manbasi|title=Methylene chloride burns|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-industrial-medicine_1984-08_41_3/page/420|journal=Br J Ind Med|volume=41|issue=3|pages=420|year=1984|pmid=6743591|pmc=1009322|doi=10.1136/oem.41.3.420}}</ref> Bu kanserogen boʻlishi mumkin, chunki u laboratoriya hayvonlarida oʻpka, jigar va oshqozon osti bezi [[Saraton (kasallik)|saratoni]] bilan bogʻliq.<ref name="USDHHS">{{veb manbasi|muallif=USDHHS|sarlavha=Toxicological Profile for Methylene Chloride|url=http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp14.pdf|kirish sanasi=2006-09-10}}</ref> Hayvonlarning boshqa tadqiqotlari koʻkrak saratoni va tuprik bezlari saratonini koʻrsatdi. Qaysi darajalar kanserogen boʻlishi mumkinligi haqida tadqiqotlar hali aniq emas.<ref name="NIOSHblog"/> DCM [[platsenta]] orqali oʻtadi, ammo [[homiladorlik]] paytida unga duchor boʻlgan ayollarda homila toksikligi isbotlanmagan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Methylene chloride exposure and birthweight in Monroe County, New York|url=https://archive.org/details/environmental-research_1991-06_55_1/page/31|journal=Environ Res|volume=55|issue=1|pages=31–9|year=1991|pmid=1855488|doi=10.1016/S0013-9351(05)80138-0|bibcode=1991ER.....55...31B}}</ref> Hayvonlarda oʻtkazilgan tajribalarda onalik uchun toksik boʻlgan dozalarda fetotoksik boʻlgan, ammo teratogen taʼsir koʻrsatilmagan.<ref name="USDHHS" /> Oldindan yurak bilan bogʻliq muammolari boʻlgan odamlarda DCMga taʼsir qilish [[Aritmiya|anormal yurak ritmi]] va [[Miokard infarkti|yurak]] xurujiga olib kelishi mumkin, baʼzida ortiqcha taʼsir qilishning boshqa belgilarisiz.<ref name="NIOSHblog"/> [[Jigar]], [[Nerv sistemasi|asab tizimi]] yoki [[teri]] muammolari boʻlgan odamlar metilen xlorid taʼsiridan keyin yomonlashishi mumkin.<ref name="Hazard">{{veb manbasi|url=http://www.osha.gov/dts/hazardalerts/methylene_chloride_hazard_alert.html|sarlavha=Methylene Chloride Hazards for Bathtub Refinishers|ish=OSHA-NIOSH Hazard Alert 2013-110|nashriyot=OSHA and NIOSH|kirish sanasi=22-yanvar 2015-yil}}</ref> === Reglament === Koʻpgina mamlakatlarda DCM oʻz ichiga olgan mahsulotlar sogʻliq uchun xavf haqida ogohlantiruvchi yorliqlarga ega boʻlishi kerak. 2013-yil fevral oyida AQSh Mehnat xavfsizligi va salomatligi boshqarmasi (OSHA) va Milliy mehnat xavfsizligi va salomatligi instituti 2000-yildan beri kamida 14 ta vannani qayta ishlovchi DCM taʼsiridan nobud boʻlganligi haqida ogohlantirdi. Bu ishchilar yolgʻiz, yomon shamollatiladigan hammomlarda, nafas olish aʼzolarini himoyalanmagan yoki himoyalanmagan va DCM xavfi haqida hech qanday oʻqitilmagan holda ishlagan.<ref name="Hazard"/><ref name="NIOSHblog"/><ref name="quicktake020113">[http://www.osha.gov/as/opa/quicktakes/qt02012013.html OSHA QuickTakes], February 1, 2013;</ref> O'shandan beri OSHA DCM standartini chiqardi.<ref name="oshastandard">[https://www.osha.gov/pls/oshaweb/owadisp.show_document?p_table=STANDARDS&p_id=10094 Methylene Chloride]. Occupational Safety & Health Administration. osha.gov</ref> [[Yevropa Ittifoqi|Yevropa Ittifoqida]] [[Yevropa parlamenti|Yevropa Parlamenti]] 2009-yilda iste'molchilar va ko'plab mutaxassislar uchun bo'yoqlarni tozalash vositalarida DCM dan foydalanishni taqiqlash uchun ovoz berdi.<ref name="EUban">[http://www.paintsquare.com/news/?fuseaction=view&id=7328 "EU Banning Most DCM Paint Strippers,"]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PaintSquare News, retrieved 1/5/14.</ref> Taqiq 2010-yilning dekabr oyida kuchga kirdi<ref>{{veb manbasi|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:086:0007:0012:EN:PDF|sarlavha=COMMISSION REGULATION (EU) No 276/2010 (Official Journal of the European Union, L 86/7)|sana=2010-04-01|kirish sanasi=2012-02-07}}</ref> Yevropada Kasbiy taʼsirlanish chegarasi qiymatlari boʻyicha ilmiy qoʻmita (SCOEL) DCM uchun kasbiy taʼsir qilish chegarasini (vaqt boʻyicha oʻrtacha 8 soat) 100 ppm va qisqa muddatli taʼsir qilish chegarasini (15 min) 200 ppm tavsiya qiladi.<ref>{{veb manbasi|url=http://ec.europa.eu/social/keyDocuments.jsp?advSearchKey=Methylene+chloride&mode=advancedSubmit&langId=en&policyArea=&type=0&country=0&year=0|sarlavha=SCOEL recommendations|sana=2011-04-22|kirish sanasi=2011-04-22}}</ref> == Atrof-muhit taʼsiri == === Ozon === [[Fayl:CH2Cl2_mm.png|left|thumb| CH <sub>2</sub> Cl <sub>2</sub> dunyo bo'ylab stantsiyalarda atmosferaning quyi qatlamlarida ([[Troposfera|troposferada]]) ilg'or global atmosfera gazlari eksperimenti ([http://agage.mit.edu/ AGAGE]) tomonidan o'lchanadi. Mo'l-ko'llik ifloslanishsiz oylik o'rtacha mol fraktsiyalari sifatida beriladi - trillionda.]] Monreal protokoli boʻyicha diklorometan ozonni yemiruvchi modda sifatida tasniflanmagan.<ref>{{veb manbasi|url=https://www.epa.gov/ozone-layer-protection/ozone-depleting-substances|muallif=United States Environmental Protection Agency|sarlavha=Ozone-Depleting Substances|sana=2015-07-17|kirish sanasi=20-aprel 2018-yil}}</ref> AQShning Toza havo toʻg'risidagi qonuni diklorometanni ozonni buzuvchi vosita sifatida tartibga solmaydi.<ref>{{veb manbasi|url=https://nepis.epa.gov/Exe/tiff2png.cgi/50000S6R.PNG?-r+75+-g+7+D%3A%5CZYFILES%5CINDEX%20DATA%5C95THRU99%5CTIFF%5C00000344%5C50000S6R.TIF|muallif=United States Environmental Protection Agency|sarlavha=Questions and Answers on Ozone-Depleting Solvents and Their Substitutes|sana=October 1995|kirish sanasi=20-aprel 2018-yil}}</ref> Yaqinda oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, dixlorometan va boshqa galogenlangan juda qisqa muddatli moddalar (VSLS) 0,5 yildan kam boʻlgan qisqa muddatli atmosferaga qaramay, stratosfera ozon qatlamining yemirilishiga hissa qoʻshishi mumkin, ayniqsa stratosferaga tez tashish sodir boʻladigan hududlarda chiqariladi.<ref>{{veb manbasi|url=https://public.wmo.int/en/resources/library/scientific-assessment-of-ozone-depletion-2018|muallif=World Meteorological Organization, United Nations Environmental Program|sarlavha=Scientific Assessment of Ozone Depletion: 2018|qaralgan sana=2022-06-08|arxivsana=2022-06-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220628120455/https://public.wmo.int/en/resources/library/scientific-assessment-of-ozone-depletion-2018}}</ref> Atmosferada diklorometanning koʻpligi soʻnggi yillarda ortib bormoqda. 1998-yildan 2016-yilgacha yerdan stratosfera orqali oʻrta kengliklarda oʻlchangan ozon kontsentratsiyasi 2,2 Dobson birligiga<ref>{{jurnal manbasi|last=Reese|first1=April|date=2018-02-09|title=As polar ozone mends, UV shield closer to equator thins|url=https://archive.org/details/science_2018-02-09_359_6376/page/623|journal=Science|language=en|volume=359|issue=6376|pages=623|doi=10.1126/science.359.6376.623|pmid=29439223|bibcode=2018Sci...359..623R|issn=0036-8075}}</ref> 1% dan sal kamroq kamaydi.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Nasa Ozone Watch: Dobson Unit facts|url=https://ozonewatch.gsfc.nasa.gov/facts/dobson_SH.html|kirish sanasi=2021-09-16|ish=ozonewatch.gsfc.nasa.gov|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111014235814/http://ozonewatch.gsfc.nasa.gov/facts/dobson_SH.html|arxivsana=2011-10-14}}</ref> Ushbu pasayishning sabablari aniq emas, ammo tasdiqlanmagan farazlardan biri - atmosferaning pastki qismida diklorometan kabi qisqa muddatli moddalarning mavjudligi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Ball|first1=W. T.|last2=Alsing|first2=J.|last3=Mortlock|first3=D. J.|last4=Staehelin|first4=J.|last5=Haigh|first5=J. D.|last6=Peter|first6=T.|last7=Tummon|first7=F.|last8=Stübi|first8=R.|last9=Stenke|first9=A.|date=2018-02-06|title=Evidence for a continuous decline in lower stratospheric ozone offsetting ozone layer recovery|journal=Atmos. Chem. Phys.|volume=18|issue=2|pages=1379–1394|doi=10.5194/acp-18-1379-2018|bibcode=2018ACP....18.1379B|issn=1680-7324|url=https://www.research-collection.ethz.ch/bitstream/20.500.11850/241781/2/acp-18-1379-2018.pdf}}</ref> == Yana qarang == * Xlorometan * [[Xloroform|Trixlorometan]] * Tetraklorometan * Kimyoviy birikmalar ro'yxati * Organik birikmalar ro'yxati * Uglerod oksidi chiqaradigan molekulalar == Manbalar == {{Manbalar|30em}} == Havolalar == * International Chemical Safety Card 0058 *   * [http://www.npi.gov.au/substances/dichloromethane/index.html National Pollutant Inventory – Dichloromethane Fact Sheet] * [https://web.archive.org/web/20121014171614/http://ntp.niehs.nih.gov/ntp/htdocs/LT_rpts/tr306.pdf Dichloromethane at National Toxicology Program] * [http://www.inchem.org/documents/iarc/vol71/004-dichloromethane.html IARC Summaries & Evaluations Vol. 71 (1999)] * [http://www.hc-sc.gc.ca/ewh-semt/alt_formats/hecs-sesc/pdf/pubs/contaminants/psl1-lsp1/dichloromethane/dichloromethane-eng.pdf Canadian Environmental Protection Act Priority Substances List Assessment Report] * [http://www.colby.edu/chemistry/cmp/cmp.html Organic Compounds Database] * [http://www.chlorinated-solvents.eu Sustainable uses and Industry recommendations] [[Turkum:Articles containing unverified chemical infoboxes]] [[Turkum:Chembox image size set]] [[Turkum:Xloroalkanlar]] [[Turkum:Ozon qatlami]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] frv431n67hsdmf412svkqvvsjr7wmg6 0 734111 6218682 6059103 2026-07-28T16:18:34Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 6218682 wikitext text/x-wiki {{Dori |tasvir=Metformin.svg| tasvir2=Metformin-from-xtal-3D-balls.png |tasvir_nomi=|dori_nomi= |IUPAC_nomi=N,N-Dimethylimidodicarbonimidic diamide |sinf1= |CAS_raqami=657-24-9 |ATC_prefiksi=A10BA02 (WHO) A10BD23 (WHO) A10BD02 (WHO) |kimyoviy_formulasi=C4H11N5 (CN(C)C(=N)N=C(N)N) |molekular_vazni=129.167 g·mol−1 |sinonimlari=Fortamet, Glucophage, Glumetza |biofoydaliligi= 50–60%<ref name = D95>{{jurnal manbasi | vauthors = Dunn CJ, Peters DH | title = Metformin. A review of its pharmacological properties and therapeutic use in non-insulin-dependent diabetes mellitus | journal = Drugs | volume = 49 | issue = 5 | pages = 721–49 | date = May 1995 | pmid = 7601013 | doi = 10.2165/00003495-199549050-00007 }}</ref><ref name=D03>{{jurnal manbasi | vauthors = Hundal RS, Inzucchi SE | title = Metformin: new understandings, new uses | journal = Drugs | volume = 63 | issue = 18 | pages = 1879–94 | year = 2003 | pmid = 12930161 | doi = 10.2165/00003495-200363180-00001 }}</ref> |oqsil_bogʻ= Kam miqdorda<ref name = D95 /> |metabolizm= Jigar orqali emas<ref name = D95 /> |elimination_half-life= 4-8.7 soat<ref name = D95 /> |ekskretsiya=Peshob orqali(90 %)<ref name = D95 /> |homiladorlik_kategoriyasi= |qonuniy_statusi= |organizmga_kiritish=Tabletka koʻrinishida}} Metformin — [[Qandli diabet|qandli diabetni]] (2-tip) davolashdagi asosiy dori vositasi hisoblanadi. Ayniqsa ortiqcha vazndagi insonlarda<ref name="Diabetes Care Standards 2022">{{jurnal manbasi|doi=10.2337/dc22-Sint|title=Introduction: Standards of Medical Care in Diabetes—2022 |journal=Diabetes Care |year=2022 |volume=45 |pages=S1–S2 |pmid=34964812 |author1=American Diabetes Association |issue=Suppl 1 |s2cid=245454068 }}</ref><ref name="2019 ESC Guidelines">{{jurnal manbasi|doi=10.1093/eurheartj/ehz486|title=2019 ESC Guidelines on diabetes, pre-diabetes, and cardiovascular diseases developed in collaboration with the EASD |year=2020 |last1=Wheeler |first1=David C. |last2=Valensi |first2=Paul |last3=Sousa-Uva |first3=Miguel |last4=Seferović |first4=Petar M. |last5=Sattar |first5=Naveed |last6=Roffi |first6=Marco |last7=Rocca |first7=Bianca |last8=Östgren |first8=Carl J. |last9=Mellbin |first9=Linda G. |last10=Marx |first10=Nikolaus |last11=Lettino |first11=Maddalena |last12=Jüni |first12=Peter |last13=Johansson |first13=Isabelle |last14=Huikuri |first14=Heikki V. |last15=Hansen |first15=Tina Birgitte |last16=Grobbee |first16=Diederick E. |last17=Filippatos |first17=Gerasimos |last18=Federici |first18=Massimo |last19=Delgado |first19=Victoria |last20=Ceriello |first20=Antonio |last21=Bailey |first21=Clifford J. |last22=Aboyans |first22=Victor |last23=Grant |first23=Peter J. |last24=Cosentino |first24=Francesco |last25=Piepoli |first25=Massimo Francesco |last26=Birkeland |first26=Kåre I. |last27=Adamopoulos |first27=Stamatis |last28=Ajjan |first28=Ramzi |last29=Avogaro |first29=Angelo |last30=Baigent |first30=Colin |journal=European Heart Journal |volume=41 |issue=2 |pages=255–323 |pmid=31497854 |display-authors=1 }}</ref><ref name=AHFS2016 /><ref name=Ann2016>{{jurnal manbasi | vauthors = Maruthur NM, Tseng E, Hutfless S, Wilson LM, Suarez-Cuervo C, Berger Z, Chu Y, Iyoha E, Segal JB, Bolen S | display-authors = 6 | title = Diabetes Medications as Monotherapy or Metformin-Based Combination Therapy for Type 2 Diabetes: A Systematic Review and Meta-analysis | journal = Annals of Internal Medicine | volume = 164 | issue = 11 | pages = 740–51 | date = June 2016 | pmid = 27088241 | doi = 10.7326/M15-2650 | s2cid = 32016657 }}</ref>. Metformin inson tanasidan tabiiy ravishda ishlab chiqarilgan [[Insulin|insulinga]] boʻlgan toʻgʻri javob reaksiyasini tiklashga yordam beradi. Shuningdek, u jigardan ishlab chiqaradigan va oshqozon-ichakdan soʻriladigan shakar miqdorini kamaytiradi. == ''Farmakodinamikasi'' == Metformin [[Gipoglikemiya|gipoglikemik]] taʻsirga ega boʻlgan [[biguanid]] boʻlib, [[Qon Plazmasi|qon plazmasida]] glyukozaning ham bazal, ham postprandial darajasini pasaytiradi. U insulin sekresiyasini ragʻbatlantirmaydi va shuning uchun ham gipoglikemiyani chaqirmaydi. [[Jigar|Jigarda]] glyukoneogenez va glikogenoliz jarayonlarini susaytirish orqali glyukozani ishlab chiqarilishini kamaytiradi, mushaklarni insulinga boʻlgan sezuvchanligini oshiradi, shuningdek periferik toʻqimalar tomonidan glyukozani qamrabolinishi va utilizasiyasini yaxshilaydi. Hujayra ichida glikogensintetazaga taʻsir qilib, [[glikogen]] sintezini ragʻbatlantiradi, hozirgi vaqtda maʻlum boʻlgan glyukozani membranalar orqali tashuvchilarining barcha turlarini transport hususiyatlarini oshiradi. Klinik tadqiqotlarda metforminni qoʻllash tana vaznini yoki oʻzgarmasligi, yoki biroz pasayishi bilan kechgan. Davomiyligi oʻrtacha va uzoq muddatli boʻlgan, nazoratli klinik tadqiqotlarda metformin terapevtik dozalarda qoʻllanganida umumiy [[xolesterin]], PZLP xolesterini va trigliseridlarning darajasi pasaygan. Qandli diabetning 2 tipi bilan xastalangan katta yoshdagi pasientlarda jadal glikemik nazoratning uzoq muddatli ijobiy samarasiga erishilishi aniqlangan. Qandli diabetning 2 tipi bilan xastalangan, 1 yil davomida davolangan, 10 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan bolalarning cheklangan sonida glikemik nazorat kattalardagi bilan bir xil boʻlgan. == ''Farmakokinetikasi'' == Ichga qabul qilinganidan soʻng plazmadagi maksimal konsentrasiyasiga (Cmax) 2,5 soatdan keyin erishiladi. Sogʻlom odamlarda 500 mg yoki 850 mg metformin gidroxloridi qabul qilinganidan soʻng mutloq biokiraolishligi taxminan 50-60 % ni tashkil etadi. Peroral qabul qilinganida soʻrilmasdan axlat bilan chiqariladigan fraksiyasi 20-30 % ni tashkil etadi. Ichga qabul qilinganida metforminni soʻrilishi toʻyinuvchan boʻlib, toʻliq boʻlmaydi. Metforminni soʻrilishining farmakokinetik koʻrsatkichlari noproporsional deb taxmin qilinadi. Plazmada muvozanatli konsentrasiyasiga 24-48 soat davomida erishiladi va odatda 1 mkg/ml dan kamni tashkil etadi. Nazoratli klinik tadqiqotlarda, metformin hatto maksimal dozalarda qoʻllanganda ham, uning plazmadagi maksimal darajasi (Cmax) 4 mkg/ml dan oshmagan. Ovqatlanish metforminni soʻrilishini pasaytiradi va biroz sekinlashtiradi. <u>Plazma oqsillari bilan juda oz darajada bogʻlanadi.</u> Metformin [[Eritrotsitlar|eritrositlarga]] taqsimlanadi. Qonda choʻqqi konsentrasiyasi plazmadagi choʻqqi konsentrasiyasidan kam va taxminan usha vaqt davomida erishiladi. Eritrositlar, ehtimol, ikkilamchi taqsimlanish zahirasi boʻlishi mumkin. Oʻrtacha taqsimlanish hajmi (Vd) 63 dan 276 l gacha oʻzgarib turgan. <u>Metformin siydik bilan oʻzgarmagan holda chiqariladi.</u> Metforminning [[buyrak]] klirensi > 400 ml/min ni tashkil etadi, bu metformin kalavalar filtrasiyasi va naychalar sekresiyasi yordamida organizmdan chiqarilishini koʻrsatadi. Peroral qabul qilinganidan soʻng yakuniy yarim chiqarilish davri taxminan 6,5 soatni tashkil etadi. Buyrak faoliyati buzilganida metforminning buyrak klirensi kreatinin klirensini pasayishiga proporsional ravishda pasayadi va shu orqali uning yarim chiqarilish davri uzayadi, bu plazmada metforminning darajasini oshishiga olib keladi. 500 mg metformin gidroxoridining bir martalik dozasi qabul qilinganidan soʻng bolalarda kuzatiladigan farmakokinetik koʻrsatkichlari sogʻlom kattalardagi bilan bir xil boʻlgan. 500 mg metforminning koʻp martalik dozalari sutkada ikki marta 7 kun davomida qoʻllanganidan soʻng bolalarda metforminning plazmadagi maksimal konsentrasiyasi (Cmax) va tizimli ekspozisiyasi (AUC0-t), 500 mg koʻp martalik dozalarini sutkada ikki marta 14 kun davomida qabul qilgan katta yoshdagi diabetik-pasientlardagi koʻrsatkichlarga nisbatan muvofiq taxminan 33 % va 40 % ga kam boʻlgan. Preparatning dozasi individual ravishda glikemik nazorat nitijalariga qarab titrlanganligi tufayli, ushbu maʻlumotlarning klinik qiymati cheklangan. == Qoʻllanilishi == Qandli diabetning 2 tipini davolash, xususan tana vazni ortiqcha boʻlgan pasientlarda, parhez hamda jismoniy mashqlar yordamida yetarli glikemik nazoratga erishish samarasiz boʻlganida davolash uchun qoʻllanadi<ref>{{veb manbasi |title=Apteka.uz |url=https://apteka.uz/uz/offer/metformin |accessdate=11-iyun 2022-yil}}</ref>. * Kattalarda metforminni monoterapiya sifatida yoki boshqa peroral diabetga qarshi preparatlar yoki insulin bilan majmuada ishlatish mumkin. * 10 yosh va undan oshgan bolalarda, shuningdek oʻsmirlarda metforminni monoterapiya sifatida yoki insulin bilan majmuada ishlatish mumkin. Qandli diabetning 2 tipi bilan xastalangan va tana vazni ortiqcha boʻlgan, parhez tutish samarali boʻlmagan metformin preparatini birinchi qator dori vositasi sifatida qabul qilayotgan katta yoshdagi pasientlarda diabetik asoratlarning uchrash tezligini pasayishi kuzatilgan. == Nojoʻya taʻsirlari == Nojoʻya samaralarni rivojlanish tezligi quyidagi tarzda aniqlanadi: juda tez-tez (≥1/10), tez-tez (≥1/100, <1/10); tez-tez emas (≥1/1000, <1/100), kam hollarda (≥1/10000, <1/1000), juda kam hollarda (<1/10000), uchrash tezligi nomaʻlum (mavjud boʻlgan maʻlumotlar asosida uchrash tezligini aniqlash imkoni yoʻq). === ''Moddalar almashinuvi va oziqlanish tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda kam hollarda'': metformin bilan davolanishda [[B12 vitamini|B12]] vitaminini soʻrilishini kamayishi oqibatida uning zardobdagi darajasini pasayishi. Pasientda [[megaloblast anemiya]] rivojlanganida shunday etiologiya oqibatida yuz berishi mumkinligini hamisha hisobga olish kerak. [[Laktat-asidoz]]. === ''Nerv tizimi tomonidan kuzatiladigan buzilishlar:'' === ''Tez-tez:'' taʻm bilish hissini buzilishi. === ''Meʻda-ichak yoʻllari tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda tez-tez:'' meʻda-ichak yoʻllari tomonidan, [[koʻngil aynishi]], [[qusish]], [[Ich ketishi|diareya]], [[qorinda ogʻriq]] va [[ishtahani yoʻqolishi]] kabi buzilishlar. Ushbu nojoʻya samaralar koʻpincha davolashni boshida rivojlanadi va koʻpchilik hollarda oʻz-oʻzidan yoʻqoladi. Ularni oldini olish uchun metformin preparatini ovqat vaqtida yoki ovqatdan keyin sutkada 2 yoki 3 marta qabul qilish tavsiya etiladi. Preparatning dozasini asta-sekin oshirish ham meʻda-ichak yoʻllari tomonidan preparatni oʻzlashtirilishini yaxshilash imkonini beradi. === ''Jigar va oʻt chiqarish yoʻllari tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda kam hollarda'': metformin bekor qilinganidan soʻng sogʻayib ketuvchi [[Gepatit|gepatitni]] rivojlanishi yoki jigarning funusional sinamalari koʻrsatkichlarini buzilishi yuzasidan ayrim maʻlumotlar bor. === ''Teri va teri osti toʻqimalari tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda kam hollarda:'' [[eritema]], [[qichishish]], [[eshakemi]] kabi teri reaksiyalari. 1 yil davomida davolangan, 10 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan bolalarning cheklangan miqdorida nojoʻya samaralar xarakteri va ogʻirlik darajasi boʻyicha kattalarda kuzatiladigan samaralar bilan oʻxshash boʻlgan. == ''Homiladorlik va emizish davri'' == Nazorat qilib boʻlmaydigan qandli diabet homiladorlik vaqtida ([[gestasion]] yoki [[permanent]]) tugʻma rivojlanish nuqsonlari va [[perinatal]] oʻlim xavfini oshishi bilan kechadi. Homilador yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollarda qandli diabetni davolash uchun metforminni qoʻllash mumkin emas. Homilada, qonda glyukozaning patologik darajalari bilan bogʻliq boʻlgan tugʻma rivojlanish nuqsonlari xavfini pasaytirish maqsadida, glikemiya darajasini normal darajaga yaqinlashtirishni insulin yordamida ushlab turish kerak. Metformin odamning [[Koʻkrak suti|koʻkrak sutiga]] oʻtadi. Yangi tugʻilgan chaqaloqlar va emadigan bolalarda preparatning salbiy taʻsiri aniqlanmagan. Shunday boʻlmasada, maʻlumotlar cheklanganligi tufayli, metformin bilan davolanish vaqtida emizish tavsiya etilmaydi. Emizishni bekor qilish masalasi emizishdan kutiladigan foyda va bola uchun preparatning nojoʻya samaralari xavfini hisobga olgan holda hal qilinishi kerak. == ''Bolalar'' == Metformin bilan davolashni boshlashdan avval, qandli diabetning 2 tipi tashxisini tasdiqlash kerak. Ayniqsa prepubertat yoshida bolalarni oʻsishi va jinsiy rivojlanishiga metforminning taʻsirini sinchiklab kuzatish tavsiya etiladi. Preparat 10 yoshdan 12 yoshgacha boʻlgan bolalarga buyurilganida juda ehtiyotkorlikka rioya qilish tavsiya etiladi. == Dozani oshirib yuborilishi == Metformin gidroxloridi 85 g gacha boʻlgan dozalarda qoʻllanganida gipoglikemiya holatlari kuzatilmagan, ammo bunday holatda laktat-asidoz rivojlangan. Metforminning yuqori dozalari yoki yondosh xavf omillari laktat-asidozni rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Laktat-asidoz davolash stasionar sharoitida amlaga oshirilishi kerak boʻladigan shoshilinch holat hisoblanadi. Organizmdan laktat va metforminni chiqarib tashlashni eng samarali usuli gemodializ hisoblanadi. == Qoʻllash mumkin boʻlmagan holatlar == * Metforminga yoki preparatning yordamchi moddalaridan birortasiga oʻta yuqori sezuvchanlik. * Diabetik [[ketoasidoz]], diabetik [[prekoma]]. * [[Buyrak yetishmovchiligi|Buyrak yetishmovchilig]]i yoki buyrak funksiyasini buzilishi (kreatinin klirensi < 60 ml/min). * [[Degidratsiya|Degidratasiya]], ogʻir [[infeksiya]], [[shok]] kabi buyrak funksiyasini buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan oʻtkir holatlar. * Yurak yoki nafas yetishmovchiligi, yaqinda oʻtkazilgan [[miokard infarkti]], shok kabi toʻqimalar gipoksiyasiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan oʻtkir yoki surunkali kasalliklar. * Jigar yetishmovchiligi, oʻtkir alkogolli intoksikasiya, alkogolizm. == Dorilarning oʻzaro taʻsiri == === ''Alkogol'' === Oʻtkir alkogolli intoksikasiya, ayniqsa och qolganda, yetarli darajada ovqatlanmaslikda, jigar yetishmovchiligida laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshishi bilan assosiasiyalanadi. Alkogol va tarkibida etanol saqlovchi dori vositalarini isteʻmol qilishdan saqlanish kerak. === ''Tarkibida yod saqlovchi kontrast moddalar'' === Tarkibida yod saqlovchi kontrast moddalarni qon-tomir ichiga yuborish ogʻir darajadagi buyrak yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin, bunda metforminni toʻplanishi va laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshishi kuzatiladi. Rentgenologik tekshiruv oʻtkazishdan oldin yoki oʻtkazish vaqtida metformin bekor qilinadi va uni qabul qilish tekshiruvdan keyin 48 soat oʻtgach, buyrak faoliyatini takroran baholash natijalari buzilishning yoʻqligidan dalolat bergandagina boshlanadi. === ''Ehtiyotkorlikka rioya qilishni talab etuvchi majmualar'' === [[Glyukokortikoidlar]] (tizimli va mahalliy qoʻllash uchun moʻljallangan) va simpatomimetiklar kabi, ''ichki giperglikemik faollikka ega boʻlgan dori vositalari''. Glikemik nazoratli ayniqsa davolashni boshida yanada tez-tez oʻtkazish talab etilishi mumkin. Muvofiq dori vositalari bilan davolash vaqtida zarurat boʻlganida metforminning dozasiga tuzatish kiritish talab etiladi. ''AAF ingibitorlari'' qonda [[Glukoza|glyukoza]] darajasini pasaytirishlari mumkin. Zarurat boʻlganida boshqa preparat bilan davolanish vaqtida va u bekor qilingandan keyin diabetga qarshi dori vositalarning dozasiga tuzatish kiritiladi. ''[[Diuretiklar]], ayniqsa xalqali diuretiklar'', buyrak funksiyasini pasaytirish hususiyati tufayli, laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshirishi mumkin. == Maxsus koʻrsatmalar == === ''Laktat-asidoz'' === Laktat-asidoz kam kuzatiladi, ammo metforminni toʻplanishi natijasida rivojlanishi mumkin boʻlgan jiddiy metabolik asorat (shoshilinch tibbiy yordam koʻrsatilmasa, oʻlim koʻrsatkich yuqori) hisoblanadi. Metformin qabul qilayotgan pasientlarda laktat-asidoz holatlari asosan yaqqol buyrak yetishmovchiligi boʻlgan diabetiklarda kuzatilgan. Laktat-asidozni rivojlanish tezligini, qandli diabetni yetarli boʻlmagan nazorati, [[ketoz]], uzoq vaqt och qolish, alkogolni haddan tashqari koʻp isteʻmol qilish, jigar yetishmovchiligi va gipoksiya bilan kechuvchi har qanday holatlar kabi boshqa yondosh xavf omillarini aniqlash yordamida pasaytirish mumkin kerak. Ovqat hazm qilish yoʻllari tomonidan qorinda ogʻriq koʻrinishidagi buzilishlari bilan kechuvchi mushak tirishishlari va ogʻir darajadagi asteniya kabi nospesifik belgilar paydo boʻlgan hollarda laktat-asidozni rivojlanish xavfini shubha qilish mumkin. Laktat-asidoz keyinchalik komani rivojlanishi bilan kechuvchi asidotik hansirash, qorinda ogʻriq va gipotermiya bilan xarakterlanadi. Diagnostik muhim laborator koʻrsatkichlar qon rN ni pasayishi, plazmada laktat darajasini 5 mmol/l dan oshishi, shuningdek anion intervali va laktat/piruvat nisbatini oshishi hisoblanadi. Metabolik asidozni rivojlanganiga shubha qilinganida metformin bekor qilinadi, pasient esa zudlik bilan gospitalizasiya qilinadi („Dozani oshirib yuborilishi“ boʻlimiga qarang). === ''Buyrak funksiyasi'' === Metformin buyrak orqali chiqarilganligi tufayli, preparat bilan davolashni boshlashdan oldin, shuningdek davolanish vaqtida kreatinin klirensi muntazam ravishda aniqlanadi (ushbu koʻrsatkichni [[Kokroft-Golt formulasi]] yordamida zardobdagi kreatinin darajasi boʻyicha hisoblash mumkin): * buyrak funksiyasi normal boʻlgan pasientlarda yiliga kamida bir marta; * [[kreatinin]] klirensining darajasi normaning quyi chegarasida boʻlgan pasientlarda va keksa yoshdagi pasientlarda yiliga kamida ikki-toʻrt marta aniqlanadi. Keksa yoshdagi shaxslarda buyrak funksiyasini pasayishi tez-tez kuzatiladi va simptomsiz kechadi. Buyrak funksiyasini buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan holatlarda, masalan agar gipotenziv, diuretik vositalar bilan davolash boshlansa yoki nosteroid yalligʻlanishga qarshi preparatlar (NYAQP) bilan davolash boshlansa, oʻziga xos ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak. === ''Tarkibida yod saqlovchi kontrast vositalarni qoʻllanishi'' === [[Rentgenologiya|Rentgenologik]] tekshiruvni oʻtkazish maqsadida tarkibida yod saqlovchi kontrast preparatlarni qon tomir ichiga yuborish ogʻir buyrak yetishmovchiligini rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Bu laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshishiga sabab boʻluvchi metforminni toʻplanishini chaqirishi mumkin. Rentgenologik tekshiruvni oʻtkazishdan oldin yoki oʻtkazish vaqtida metformin bekor qilinadi va uni qabul qilish tekshiruvdan keyin 48 soat oʻtgach, buyrak funksiyasini takroran baholash natijalari uni izdan chiqmaganligiga dalolat bergan hollardagina boshlanadi. === ''Jarrohlik aralashuvlari'' === Metformin preparatini umumiy, spinal yoki [[epidural anesteziya]] yordamida oʻtkaziladigan rejali [[jarrohlik]] aralashuvlarini bajarishdan 48 soat oldin bekor qilish kerak. Davolashni jarrohlik aralashuvi bajarilgandan soʻng kamida 48 soatdan keyin yoki ogʻiz orqali ovqatlanish tiklanganidan keyin va buyrak funksiyasini normallashgan tasdiqlangan sharoitlardagina boshlash mumkin. === ''Boshqa ehtiyotkorlik choralari'' === Barcha toifadagi pasientlar sutka davomida uglevodlarni qabul qilish bir tekis taqsimlangan parhezga rioya qilishni davom ettirishlari kerak. Tana vazni ortiqcha boʻlgan pasientlar energetik qiymati cheklangan tavsiya etilgan parhezga rioya qilishni davom ettirishlari kerak. Qandli diabetni nazorat qilish uchun standart laborator tahlillar muntazam ravishda bajariladi. Metforminning oʻzidan oʻzi [[Gipoglikemiya|gipoglikemiyani]] chaqirmaydi, shunday boʻlsa-da, u [[insulin]] yoki boshqa peroral diabetga qarshi preparatlar (masalan, [[sulfonilmochevina]] preparatlari yoki [[meglitinidlar]]) bilan majmuada qoʻllanganida ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == # https://www.drugs.com/drug-interactions/metformin-with-synthroid-1573-0-1463-869.html # https://www.webmd.com/drugs/2/drug-11285-7061/metformin-oral/metformin-oral/details # https://apteka.uz/uz/offer/metformin # https://en.wikipedia.org/wiki/Metformin#Chemistry h9gh47fi2jpsoxlog9z66xxhshnfkfy 6218684 6218682 2026-07-28T16:18:52Z Sherzod11W 273619 /* */ 6218684 wikitext text/x-wiki {{Dori |tasvir=Metformin.svg| tasvir2=Metformin-from-xtal-3D-balls.png |tasvir_nomi=|dori_nomi= |IUPAC_nomi=N,N-Dimethylimidodicarbonimidic diamide |sinf1= |CAS_raqami=657-24-9 |ATC_prefiksi=A10BA02 (WHO) A10BD23 (WHO) A10BD02 (WHO) |kimyoviy_formulasi=C4H11N5 (CN(C)C(=N)N=C(N)N) |molekular_vazni=129.167 g·mol−1 |sinonimlari=Fortamet, Glucophage, Glumetza |biofoydaliligi= 50–60%<ref name = D95>{{jurnal manbasi | vauthors = Dunn CJ, Peters DH | title = Metformin. A review of its pharmacological properties and therapeutic use in non-insulin-dependent diabetes mellitus | journal = Drugs | volume = 49 | issue = 5 | pages = 721–49 | date = May 1995 | pmid = 7601013 | doi = 10.2165/00003495-199549050-00007 }}</ref><ref name=D03>{{jurnal manbasi | vauthors = Hundal RS, Inzucchi SE | title = Metformin: new understandings, new uses | journal = Drugs | volume = 63 | issue = 18 | pages = 1879–94 | year = 2003 | pmid = 12930161 | doi = 10.2165/00003495-200363180-00001 }}</ref> |oqsil_bogʻ= Kam miqdorda<ref name = D95 /> |metabolizm= Jigar orqali emas<ref name = D95 /> |elimination_half-life= 4-8.7 soat<ref name = D95 /> |ekskretsiya=Peshob orqali(90 %)<ref name = D95 /> |homiladorlik_kategoriyasi= |qonuniy_statusi= |organizmga_kiritish=Tabletka koʻrinishida}} '''Metformin''' — [[Qandli diabet|qandli diabetni]] (2-tip) davolashdagi asosiy dori vositasi hisoblanadi. Ayniqsa ortiqcha vazndagi insonlarda<ref name="Diabetes Care Standards 2022">{{jurnal manbasi|doi=10.2337/dc22-Sint|title=Introduction: Standards of Medical Care in Diabetes—2022 |journal=Diabetes Care |year=2022 |volume=45 |pages=S1–S2 |pmid=34964812 |author1=American Diabetes Association |issue=Suppl 1 |s2cid=245454068 }}</ref><ref name="2019 ESC Guidelines">{{jurnal manbasi|doi=10.1093/eurheartj/ehz486|title=2019 ESC Guidelines on diabetes, pre-diabetes, and cardiovascular diseases developed in collaboration with the EASD |year=2020 |last1=Wheeler |first1=David C. |last2=Valensi |first2=Paul |last3=Sousa-Uva |first3=Miguel |last4=Seferović |first4=Petar M. |last5=Sattar |first5=Naveed |last6=Roffi |first6=Marco |last7=Rocca |first7=Bianca |last8=Östgren |first8=Carl J. |last9=Mellbin |first9=Linda G. |last10=Marx |first10=Nikolaus |last11=Lettino |first11=Maddalena |last12=Jüni |first12=Peter |last13=Johansson |first13=Isabelle |last14=Huikuri |first14=Heikki V. |last15=Hansen |first15=Tina Birgitte |last16=Grobbee |first16=Diederick E. |last17=Filippatos |first17=Gerasimos |last18=Federici |first18=Massimo |last19=Delgado |first19=Victoria |last20=Ceriello |first20=Antonio |last21=Bailey |first21=Clifford J. |last22=Aboyans |first22=Victor |last23=Grant |first23=Peter J. |last24=Cosentino |first24=Francesco |last25=Piepoli |first25=Massimo Francesco |last26=Birkeland |first26=Kåre I. |last27=Adamopoulos |first27=Stamatis |last28=Ajjan |first28=Ramzi |last29=Avogaro |first29=Angelo |last30=Baigent |first30=Colin |journal=European Heart Journal |volume=41 |issue=2 |pages=255–323 |pmid=31497854 |display-authors=1 }}</ref><ref name=AHFS2016 /><ref name=Ann2016>{{jurnal manbasi | vauthors = Maruthur NM, Tseng E, Hutfless S, Wilson LM, Suarez-Cuervo C, Berger Z, Chu Y, Iyoha E, Segal JB, Bolen S | display-authors = 6 | title = Diabetes Medications as Monotherapy or Metformin-Based Combination Therapy for Type 2 Diabetes: A Systematic Review and Meta-analysis | journal = Annals of Internal Medicine | volume = 164 | issue = 11 | pages = 740–51 | date = June 2016 | pmid = 27088241 | doi = 10.7326/M15-2650 | s2cid = 32016657 }}</ref>. Metformin inson tanasidan tabiiy ravishda ishlab chiqarilgan [[Insulin|insulinga]] boʻlgan toʻgʻri javob reaksiyasini tiklashga yordam beradi. Shuningdek, u jigardan ishlab chiqaradigan va oshqozon-ichakdan soʻriladigan shakar miqdorini kamaytiradi. == ''Farmakodinamikasi'' == Metformin [[Gipoglikemiya|gipoglikemik]] taʻsirga ega boʻlgan [[biguanid]] boʻlib, [[Qon Plazmasi|qon plazmasida]] glyukozaning ham bazal, ham postprandial darajasini pasaytiradi. U insulin sekresiyasini ragʻbatlantirmaydi va shuning uchun ham gipoglikemiyani chaqirmaydi. [[Jigar|Jigarda]] glyukoneogenez va glikogenoliz jarayonlarini susaytirish orqali glyukozani ishlab chiqarilishini kamaytiradi, mushaklarni insulinga boʻlgan sezuvchanligini oshiradi, shuningdek periferik toʻqimalar tomonidan glyukozani qamrabolinishi va utilizasiyasini yaxshilaydi. Hujayra ichida glikogensintetazaga taʻsir qilib, [[glikogen]] sintezini ragʻbatlantiradi, hozirgi vaqtda maʻlum boʻlgan glyukozani membranalar orqali tashuvchilarining barcha turlarini transport hususiyatlarini oshiradi. Klinik tadqiqotlarda metforminni qoʻllash tana vaznini yoki oʻzgarmasligi, yoki biroz pasayishi bilan kechgan. Davomiyligi oʻrtacha va uzoq muddatli boʻlgan, nazoratli klinik tadqiqotlarda metformin terapevtik dozalarda qoʻllanganida umumiy [[xolesterin]], PZLP xolesterini va trigliseridlarning darajasi pasaygan. Qandli diabetning 2 tipi bilan xastalangan katta yoshdagi pasientlarda jadal glikemik nazoratning uzoq muddatli ijobiy samarasiga erishilishi aniqlangan. Qandli diabetning 2 tipi bilan xastalangan, 1 yil davomida davolangan, 10 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan bolalarning cheklangan sonida glikemik nazorat kattalardagi bilan bir xil boʻlgan. == ''Farmakokinetikasi'' == Ichga qabul qilinganidan soʻng plazmadagi maksimal konsentrasiyasiga (Cmax) 2,5 soatdan keyin erishiladi. Sogʻlom odamlarda 500 mg yoki 850 mg metformin gidroxloridi qabul qilinganidan soʻng mutloq biokiraolishligi taxminan 50-60 % ni tashkil etadi. Peroral qabul qilinganida soʻrilmasdan axlat bilan chiqariladigan fraksiyasi 20-30 % ni tashkil etadi. Ichga qabul qilinganida metforminni soʻrilishi toʻyinuvchan boʻlib, toʻliq boʻlmaydi. Metforminni soʻrilishining farmakokinetik koʻrsatkichlari noproporsional deb taxmin qilinadi. Plazmada muvozanatli konsentrasiyasiga 24-48 soat davomida erishiladi va odatda 1 mkg/ml dan kamni tashkil etadi. Nazoratli klinik tadqiqotlarda, metformin hatto maksimal dozalarda qoʻllanganda ham, uning plazmadagi maksimal darajasi (Cmax) 4 mkg/ml dan oshmagan. Ovqatlanish metforminni soʻrilishini pasaytiradi va biroz sekinlashtiradi. <u>Plazma oqsillari bilan juda oz darajada bogʻlanadi.</u> Metformin [[Eritrotsitlar|eritrositlarga]] taqsimlanadi. Qonda choʻqqi konsentrasiyasi plazmadagi choʻqqi konsentrasiyasidan kam va taxminan usha vaqt davomida erishiladi. Eritrositlar, ehtimol, ikkilamchi taqsimlanish zahirasi boʻlishi mumkin. Oʻrtacha taqsimlanish hajmi (Vd) 63 dan 276 l gacha oʻzgarib turgan. <u>Metformin siydik bilan oʻzgarmagan holda chiqariladi.</u> Metforminning [[buyrak]] klirensi > 400 ml/min ni tashkil etadi, bu metformin kalavalar filtrasiyasi va naychalar sekresiyasi yordamida organizmdan chiqarilishini koʻrsatadi. Peroral qabul qilinganidan soʻng yakuniy yarim chiqarilish davri taxminan 6,5 soatni tashkil etadi. Buyrak faoliyati buzilganida metforminning buyrak klirensi kreatinin klirensini pasayishiga proporsional ravishda pasayadi va shu orqali uning yarim chiqarilish davri uzayadi, bu plazmada metforminning darajasini oshishiga olib keladi. 500 mg metformin gidroxoridining bir martalik dozasi qabul qilinganidan soʻng bolalarda kuzatiladigan farmakokinetik koʻrsatkichlari sogʻlom kattalardagi bilan bir xil boʻlgan. 500 mg metforminning koʻp martalik dozalari sutkada ikki marta 7 kun davomida qoʻllanganidan soʻng bolalarda metforminning plazmadagi maksimal konsentrasiyasi (Cmax) va tizimli ekspozisiyasi (AUC0-t), 500 mg koʻp martalik dozalarini sutkada ikki marta 14 kun davomida qabul qilgan katta yoshdagi diabetik-pasientlardagi koʻrsatkichlarga nisbatan muvofiq taxminan 33 % va 40 % ga kam boʻlgan. Preparatning dozasi individual ravishda glikemik nazorat nitijalariga qarab titrlanganligi tufayli, ushbu maʻlumotlarning klinik qiymati cheklangan. == Qoʻllanilishi == Qandli diabetning 2 tipini davolash, xususan tana vazni ortiqcha boʻlgan pasientlarda, parhez hamda jismoniy mashqlar yordamida yetarli glikemik nazoratga erishish samarasiz boʻlganida davolash uchun qoʻllanadi<ref>{{veb manbasi |title=Apteka.uz |url=https://apteka.uz/uz/offer/metformin |accessdate=11-iyun 2022-yil}}</ref>. * Kattalarda metforminni monoterapiya sifatida yoki boshqa peroral diabetga qarshi preparatlar yoki insulin bilan majmuada ishlatish mumkin. * 10 yosh va undan oshgan bolalarda, shuningdek oʻsmirlarda metforminni monoterapiya sifatida yoki insulin bilan majmuada ishlatish mumkin. Qandli diabetning 2 tipi bilan xastalangan va tana vazni ortiqcha boʻlgan, parhez tutish samarali boʻlmagan metformin preparatini birinchi qator dori vositasi sifatida qabul qilayotgan katta yoshdagi pasientlarda diabetik asoratlarning uchrash tezligini pasayishi kuzatilgan. == Nojoʻya taʻsirlari == Nojoʻya samaralarni rivojlanish tezligi quyidagi tarzda aniqlanadi: juda tez-tez (≥1/10), tez-tez (≥1/100, <1/10); tez-tez emas (≥1/1000, <1/100), kam hollarda (≥1/10000, <1/1000), juda kam hollarda (<1/10000), uchrash tezligi nomaʻlum (mavjud boʻlgan maʻlumotlar asosida uchrash tezligini aniqlash imkoni yoʻq). === ''Moddalar almashinuvi va oziqlanish tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda kam hollarda'': metformin bilan davolanishda [[B12 vitamini|B12]] vitaminini soʻrilishini kamayishi oqibatida uning zardobdagi darajasini pasayishi. Pasientda [[megaloblast anemiya]] rivojlanganida shunday etiologiya oqibatida yuz berishi mumkinligini hamisha hisobga olish kerak. [[Laktat-asidoz]]. === ''Nerv tizimi tomonidan kuzatiladigan buzilishlar:'' === ''Tez-tez:'' taʻm bilish hissini buzilishi. === ''Meʻda-ichak yoʻllari tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda tez-tez:'' meʻda-ichak yoʻllari tomonidan, [[koʻngil aynishi]], [[qusish]], [[Ich ketishi|diareya]], [[qorinda ogʻriq]] va [[ishtahani yoʻqolishi]] kabi buzilishlar. Ushbu nojoʻya samaralar koʻpincha davolashni boshida rivojlanadi va koʻpchilik hollarda oʻz-oʻzidan yoʻqoladi. Ularni oldini olish uchun metformin preparatini ovqat vaqtida yoki ovqatdan keyin sutkada 2 yoki 3 marta qabul qilish tavsiya etiladi. Preparatning dozasini asta-sekin oshirish ham meʻda-ichak yoʻllari tomonidan preparatni oʻzlashtirilishini yaxshilash imkonini beradi. === ''Jigar va oʻt chiqarish yoʻllari tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda kam hollarda'': metformin bekor qilinganidan soʻng sogʻayib ketuvchi [[Gepatit|gepatitni]] rivojlanishi yoki jigarning funusional sinamalari koʻrsatkichlarini buzilishi yuzasidan ayrim maʻlumotlar bor. === ''Teri va teri osti toʻqimalari tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda kam hollarda:'' [[eritema]], [[qichishish]], [[eshakemi]] kabi teri reaksiyalari. 1 yil davomida davolangan, 10 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan bolalarning cheklangan miqdorida nojoʻya samaralar xarakteri va ogʻirlik darajasi boʻyicha kattalarda kuzatiladigan samaralar bilan oʻxshash boʻlgan. == ''Homiladorlik va emizish davri'' == Nazorat qilib boʻlmaydigan qandli diabet homiladorlik vaqtida ([[gestasion]] yoki [[permanent]]) tugʻma rivojlanish nuqsonlari va [[perinatal]] oʻlim xavfini oshishi bilan kechadi. Homilador yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollarda qandli diabetni davolash uchun metforminni qoʻllash mumkin emas. Homilada, qonda glyukozaning patologik darajalari bilan bogʻliq boʻlgan tugʻma rivojlanish nuqsonlari xavfini pasaytirish maqsadida, glikemiya darajasini normal darajaga yaqinlashtirishni insulin yordamida ushlab turish kerak. Metformin odamning [[Koʻkrak suti|koʻkrak sutiga]] oʻtadi. Yangi tugʻilgan chaqaloqlar va emadigan bolalarda preparatning salbiy taʻsiri aniqlanmagan. Shunday boʻlmasada, maʻlumotlar cheklanganligi tufayli, metformin bilan davolanish vaqtida emizish tavsiya etilmaydi. Emizishni bekor qilish masalasi emizishdan kutiladigan foyda va bola uchun preparatning nojoʻya samaralari xavfini hisobga olgan holda hal qilinishi kerak. == ''Bolalar'' == Metformin bilan davolashni boshlashdan avval, qandli diabetning 2 tipi tashxisini tasdiqlash kerak. Ayniqsa prepubertat yoshida bolalarni oʻsishi va jinsiy rivojlanishiga metforminning taʻsirini sinchiklab kuzatish tavsiya etiladi. Preparat 10 yoshdan 12 yoshgacha boʻlgan bolalarga buyurilganida juda ehtiyotkorlikka rioya qilish tavsiya etiladi. == Dozani oshirib yuborilishi == Metformin gidroxloridi 85 g gacha boʻlgan dozalarda qoʻllanganida gipoglikemiya holatlari kuzatilmagan, ammo bunday holatda laktat-asidoz rivojlangan. Metforminning yuqori dozalari yoki yondosh xavf omillari laktat-asidozni rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Laktat-asidoz davolash stasionar sharoitida amlaga oshirilishi kerak boʻladigan shoshilinch holat hisoblanadi. Organizmdan laktat va metforminni chiqarib tashlashni eng samarali usuli gemodializ hisoblanadi. == Qoʻllash mumkin boʻlmagan holatlar == * Metforminga yoki preparatning yordamchi moddalaridan birortasiga oʻta yuqori sezuvchanlik. * Diabetik [[ketoasidoz]], diabetik [[prekoma]]. * [[Buyrak yetishmovchiligi|Buyrak yetishmovchilig]]i yoki buyrak funksiyasini buzilishi (kreatinin klirensi < 60 ml/min). * [[Degidratsiya|Degidratasiya]], ogʻir [[infeksiya]], [[shok]] kabi buyrak funksiyasini buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan oʻtkir holatlar. * Yurak yoki nafas yetishmovchiligi, yaqinda oʻtkazilgan [[miokard infarkti]], shok kabi toʻqimalar gipoksiyasiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan oʻtkir yoki surunkali kasalliklar. * Jigar yetishmovchiligi, oʻtkir alkogolli intoksikasiya, alkogolizm. == Dorilarning oʻzaro taʻsiri == === ''Alkogol'' === Oʻtkir alkogolli intoksikasiya, ayniqsa och qolganda, yetarli darajada ovqatlanmaslikda, jigar yetishmovchiligida laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshishi bilan assosiasiyalanadi. Alkogol va tarkibida etanol saqlovchi dori vositalarini isteʻmol qilishdan saqlanish kerak. === ''Tarkibida yod saqlovchi kontrast moddalar'' === Tarkibida yod saqlovchi kontrast moddalarni qon-tomir ichiga yuborish ogʻir darajadagi buyrak yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin, bunda metforminni toʻplanishi va laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshishi kuzatiladi. Rentgenologik tekshiruv oʻtkazishdan oldin yoki oʻtkazish vaqtida metformin bekor qilinadi va uni qabul qilish tekshiruvdan keyin 48 soat oʻtgach, buyrak faoliyatini takroran baholash natijalari buzilishning yoʻqligidan dalolat bergandagina boshlanadi. === ''Ehtiyotkorlikka rioya qilishni talab etuvchi majmualar'' === [[Glyukokortikoidlar]] (tizimli va mahalliy qoʻllash uchun moʻljallangan) va simpatomimetiklar kabi, ''ichki giperglikemik faollikka ega boʻlgan dori vositalari''. Glikemik nazoratli ayniqsa davolashni boshida yanada tez-tez oʻtkazish talab etilishi mumkin. Muvofiq dori vositalari bilan davolash vaqtida zarurat boʻlganida metforminning dozasiga tuzatish kiritish talab etiladi. ''AAF ingibitorlari'' qonda [[Glukoza|glyukoza]] darajasini pasaytirishlari mumkin. Zarurat boʻlganida boshqa preparat bilan davolanish vaqtida va u bekor qilingandan keyin diabetga qarshi dori vositalarning dozasiga tuzatish kiritiladi. ''[[Diuretiklar]], ayniqsa xalqali diuretiklar'', buyrak funksiyasini pasaytirish hususiyati tufayli, laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshirishi mumkin. == Maxsus koʻrsatmalar == === ''Laktat-asidoz'' === Laktat-asidoz kam kuzatiladi, ammo metforminni toʻplanishi natijasida rivojlanishi mumkin boʻlgan jiddiy metabolik asorat (shoshilinch tibbiy yordam koʻrsatilmasa, oʻlim koʻrsatkich yuqori) hisoblanadi. Metformin qabul qilayotgan pasientlarda laktat-asidoz holatlari asosan yaqqol buyrak yetishmovchiligi boʻlgan diabetiklarda kuzatilgan. Laktat-asidozni rivojlanish tezligini, qandli diabetni yetarli boʻlmagan nazorati, [[ketoz]], uzoq vaqt och qolish, alkogolni haddan tashqari koʻp isteʻmol qilish, jigar yetishmovchiligi va gipoksiya bilan kechuvchi har qanday holatlar kabi boshqa yondosh xavf omillarini aniqlash yordamida pasaytirish mumkin kerak. Ovqat hazm qilish yoʻllari tomonidan qorinda ogʻriq koʻrinishidagi buzilishlari bilan kechuvchi mushak tirishishlari va ogʻir darajadagi asteniya kabi nospesifik belgilar paydo boʻlgan hollarda laktat-asidozni rivojlanish xavfini shubha qilish mumkin. Laktat-asidoz keyinchalik komani rivojlanishi bilan kechuvchi asidotik hansirash, qorinda ogʻriq va gipotermiya bilan xarakterlanadi. Diagnostik muhim laborator koʻrsatkichlar qon rN ni pasayishi, plazmada laktat darajasini 5 mmol/l dan oshishi, shuningdek anion intervali va laktat/piruvat nisbatini oshishi hisoblanadi. Metabolik asidozni rivojlanganiga shubha qilinganida metformin bekor qilinadi, pasient esa zudlik bilan gospitalizasiya qilinadi („Dozani oshirib yuborilishi“ boʻlimiga qarang). === ''Buyrak funksiyasi'' === Metformin buyrak orqali chiqarilganligi tufayli, preparat bilan davolashni boshlashdan oldin, shuningdek davolanish vaqtida kreatinin klirensi muntazam ravishda aniqlanadi (ushbu koʻrsatkichni [[Kokroft-Golt formulasi]] yordamida zardobdagi kreatinin darajasi boʻyicha hisoblash mumkin): * buyrak funksiyasi normal boʻlgan pasientlarda yiliga kamida bir marta; * [[kreatinin]] klirensining darajasi normaning quyi chegarasida boʻlgan pasientlarda va keksa yoshdagi pasientlarda yiliga kamida ikki-toʻrt marta aniqlanadi. Keksa yoshdagi shaxslarda buyrak funksiyasini pasayishi tez-tez kuzatiladi va simptomsiz kechadi. Buyrak funksiyasini buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan holatlarda, masalan agar gipotenziv, diuretik vositalar bilan davolash boshlansa yoki nosteroid yalligʻlanishga qarshi preparatlar (NYAQP) bilan davolash boshlansa, oʻziga xos ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak. === ''Tarkibida yod saqlovchi kontrast vositalarni qoʻllanishi'' === [[Rentgenologiya|Rentgenologik]] tekshiruvni oʻtkazish maqsadida tarkibida yod saqlovchi kontrast preparatlarni qon tomir ichiga yuborish ogʻir buyrak yetishmovchiligini rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Bu laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshishiga sabab boʻluvchi metforminni toʻplanishini chaqirishi mumkin. Rentgenologik tekshiruvni oʻtkazishdan oldin yoki oʻtkazish vaqtida metformin bekor qilinadi va uni qabul qilish tekshiruvdan keyin 48 soat oʻtgach, buyrak funksiyasini takroran baholash natijalari uni izdan chiqmaganligiga dalolat bergan hollardagina boshlanadi. === ''Jarrohlik aralashuvlari'' === Metformin preparatini umumiy, spinal yoki [[epidural anesteziya]] yordamida oʻtkaziladigan rejali [[jarrohlik]] aralashuvlarini bajarishdan 48 soat oldin bekor qilish kerak. Davolashni jarrohlik aralashuvi bajarilgandan soʻng kamida 48 soatdan keyin yoki ogʻiz orqali ovqatlanish tiklanganidan keyin va buyrak funksiyasini normallashgan tasdiqlangan sharoitlardagina boshlash mumkin. === ''Boshqa ehtiyotkorlik choralari'' === Barcha toifadagi pasientlar sutka davomida uglevodlarni qabul qilish bir tekis taqsimlangan parhezga rioya qilishni davom ettirishlari kerak. Tana vazni ortiqcha boʻlgan pasientlar energetik qiymati cheklangan tavsiya etilgan parhezga rioya qilishni davom ettirishlari kerak. Qandli diabetni nazorat qilish uchun standart laborator tahlillar muntazam ravishda bajariladi. Metforminning oʻzidan oʻzi [[Gipoglikemiya|gipoglikemiyani]] chaqirmaydi, shunday boʻlsa-da, u [[insulin]] yoki boshqa peroral diabetga qarshi preparatlar (masalan, [[sulfonilmochevina]] preparatlari yoki [[meglitinidlar]]) bilan majmuada qoʻllanganida ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == # https://www.drugs.com/drug-interactions/metformin-with-synthroid-1573-0-1463-869.html # https://www.webmd.com/drugs/2/drug-11285-7061/metformin-oral/metformin-oral/details # https://apteka.uz/uz/offer/metformin # https://en.wikipedia.org/wiki/Metformin#Chemistry fg8zn2tkuifzs82lfvrsl3tdu1m9i2t 6218685 6218684 2026-07-28T16:19:03Z Sherzod11W 273619 6218685 wikitext text/x-wiki {{Dori |tasvir=Metformin.svg| tasvir2=Metformin-from-xtal-3D-balls.png |tasvir_nomi=|dori_nomi= |IUPAC_nomi=N,N-Dimethylimidodicarbonimidic diamide |sinf1= |CAS_raqami=657-24-9 |ATC_prefiksi=A10BA02 (WHO) A10BD23 (WHO) A10BD02 (WHO) |kimyoviy_formulasi=C4H11N5 (CN(C)C(=N)N=C(N)N) |molekular_vazni=129.167 g·mol−1 |sinonimlari=Fortamet, Glucophage, Glumetza |biofoydaliligi= 50–60%<ref name = D95>{{jurnal manbasi | vauthors = Dunn CJ, Peters DH | title = Metformin. A review of its pharmacological properties and therapeutic use in non-insulin-dependent diabetes mellitus | journal = Drugs | volume = 49 | issue = 5 | pages = 721–49 | date = May 1995 | pmid = 7601013 | doi = 10.2165/00003495-199549050-00007 }}</ref><ref name=D03>{{jurnal manbasi | vauthors = Hundal RS, Inzucchi SE | title = Metformin: new understandings, new uses | journal = Drugs | volume = 63 | issue = 18 | pages = 1879–94 | year = 2003 | pmid = 12930161 | doi = 10.2165/00003495-200363180-00001 }}</ref> |oqsil_bogʻ= Kam miqdorda<ref name = D95 /> |metabolizm= Jigar orqali emas<ref name = D95 /> |elimination_half-life= 4-8.7 soat<ref name = D95 /> |ekskretsiya=Peshob orqali(90 %)<ref name = D95 /> |homiladorlik_kategoriyasi= |qonuniy_statusi= |organizmga_kiritish=Tabletka koʻrinishida}} '''Metformin''' — [[Qandli diabet|qandli diabetni]] (2-tip) davolashdagi asosiy dori vositasi hisoblanadi. Ayniqsa ortiqcha vazndagi insonlarda<ref name="Diabetes Care Standards 2022">{{jurnal manbasi|doi=10.2337/dc22-Sint|title=Introduction: Standards of Medical Care in Diabetes—2022 |journal=Diabetes Care |year=2022 |volume=45 |pages=S1–S2 |pmid=34964812 |author1=American Diabetes Association |issue=Suppl 1 |s2cid=245454068 }}</ref><ref name="2019 ESC Guidelines">{{jurnal manbasi|doi=10.1093/eurheartj/ehz486|title=2019 ESC Guidelines on diabetes, pre-diabetes, and cardiovascular diseases developed in collaboration with the EASD |year=2020 |last1=Wheeler |first1=David C. |last2=Valensi |first2=Paul |last3=Sousa-Uva |first3=Miguel |last4=Seferović |first4=Petar M. |last5=Sattar |first5=Naveed |last6=Roffi |first6=Marco |last7=Rocca |first7=Bianca |last8=Östgren |first8=Carl J. |last9=Mellbin |first9=Linda G. |last10=Marx |first10=Nikolaus |last11=Lettino |first11=Maddalena |last12=Jüni |first12=Peter |last13=Johansson |first13=Isabelle |last14=Huikuri |first14=Heikki V. |last15=Hansen |first15=Tina Birgitte |last16=Grobbee |first16=Diederick E. |last17=Filippatos |first17=Gerasimos |last18=Federici |first18=Massimo |last19=Delgado |first19=Victoria |last20=Ceriello |first20=Antonio |last21=Bailey |first21=Clifford J. |last22=Aboyans |first22=Victor |last23=Grant |first23=Peter J. |last24=Cosentino |first24=Francesco |last25=Piepoli |first25=Massimo Francesco |last26=Birkeland |first26=Kåre I. |last27=Adamopoulos |first27=Stamatis |last28=Ajjan |first28=Ramzi |last29=Avogaro |first29=Angelo |last30=Baigent |first30=Colin |journal=European Heart Journal |volume=41 |issue=2 |pages=255–323 |pmid=31497854 |display-authors=1 }}</ref><ref name=AHFS2016 /><ref name=Ann2016>{{jurnal manbasi | vauthors = Maruthur NM, Tseng E, Hutfless S, Wilson LM, Suarez-Cuervo C, Berger Z, Chu Y, Iyoha E, Segal JB, Bolen S | display-authors = 6 | title = Diabetes Medications as Monotherapy or Metformin-Based Combination Therapy for Type 2 Diabetes: A Systematic Review and Meta-analysis | journal = Annals of Internal Medicine | volume = 164 | issue = 11 | pages = 740–51 | date = June 2016 | pmid = 27088241 | doi = 10.7326/M15-2650 | s2cid = 32016657 }}</ref>. Metformin inson tanasidan tabiiy ravishda ishlab chiqarilgan [[Insulin|insulinga]] boʻlgan toʻgʻri javob reaksiyasini tiklashga yordam beradi. Shuningdek, u jigardan ishlab chiqaradigan va oshqozon-ichakdan soʻriladigan shakar miqdorini kamaytiradi. == ''Farmakodinamikasi'' == Metformin [[Gipoglikemiya|gipoglikemik]] taʻsirga ega boʻlgan [[biguanid]] boʻlib, [[Qon Plazmasi|qon plazmasida]] glyukozaning ham bazal, ham postprandial darajasini pasaytiradi. U insulin sekresiyasini ragʻbatlantirmaydi va shuning uchun ham gipoglikemiyani chaqirmaydi. [[Jigar|Jigarda]] glyukoneogenez va glikogenoliz jarayonlarini susaytirish orqali glyukozani ishlab chiqarilishini kamaytiradi, mushaklarni insulinga boʻlgan sezuvchanligini oshiradi, shuningdek periferik toʻqimalar tomonidan glyukozani qamrabolinishi va utilizasiyasini yaxshilaydi. Hujayra ichida glikogensintetazaga taʻsir qilib, [[glikogen]] sintezini ragʻbatlantiradi, hozirgi vaqtda maʻlum boʻlgan glyukozani membranalar orqali tashuvchilarining barcha turlarini transport hususiyatlarini oshiradi. Klinik tadqiqotlarda metforminni qoʻllash tana vaznini yoki oʻzgarmasligi, yoki biroz pasayishi bilan kechgan. Davomiyligi oʻrtacha va uzoq muddatli boʻlgan, nazoratli klinik tadqiqotlarda metformin terapevtik dozalarda qoʻllanganida umumiy [[xolesterin]], PZLP xolesterini va trigliseridlarning darajasi pasaygan. Qandli diabetning 2 tipi bilan xastalangan katta yoshdagi pasientlarda jadal glikemik nazoratning uzoq muddatli ijobiy samarasiga erishilishi aniqlangan. Qandli diabetning 2 tipi bilan xastalangan, 1 yil davomida davolangan, 10 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan bolalarning cheklangan sonida glikemik nazorat kattalardagi bilan bir xil boʻlgan. == ''Farmakokinetikasi'' == Ichga qabul qilinganidan soʻng plazmadagi maksimal konsentrasiyasiga (Cmax) 2,5 soatdan keyin erishiladi. Sogʻlom odamlarda 500 mg yoki 850 mg metformin gidroxloridi qabul qilinganidan soʻng mutloq biokiraolishligi taxminan 50-60 % ni tashkil etadi. Peroral qabul qilinganida soʻrilmasdan axlat bilan chiqariladigan fraksiyasi 20-30 % ni tashkil etadi. Ichga qabul qilinganida metforminni soʻrilishi toʻyinuvchan boʻlib, toʻliq boʻlmaydi. Metforminni soʻrilishining farmakokinetik koʻrsatkichlari noproporsional deb taxmin qilinadi. Plazmada muvozanatli konsentrasiyasiga 24-48 soat davomida erishiladi va odatda 1 mkg/ml dan kamni tashkil etadi. Nazoratli klinik tadqiqotlarda, metformin hatto maksimal dozalarda qoʻllanganda ham, uning plazmadagi maksimal darajasi (Cmax) 4 mkg/ml dan oshmagan. Ovqatlanish metforminni soʻrilishini pasaytiradi va biroz sekinlashtiradi. <u>Plazma oqsillari bilan juda oz darajada bogʻlanadi.</u> Metformin [[Eritrotsitlar|eritrositlarga]] taqsimlanadi. Qonda choʻqqi konsentrasiyasi plazmadagi choʻqqi konsentrasiyasidan kam va taxminan usha vaqt davomida erishiladi. Eritrositlar, ehtimol, ikkilamchi taqsimlanish zahirasi boʻlishi mumkin. Oʻrtacha taqsimlanish hajmi (Vd) 63 dan 276 l gacha oʻzgarib turgan. <u>Metformin siydik bilan oʻzgarmagan holda chiqariladi.</u> Metforminning [[buyrak]] klirensi > 400 ml/min ni tashkil etadi, bu metformin kalavalar filtrasiyasi va naychalar sekresiyasi yordamida organizmdan chiqarilishini koʻrsatadi. Peroral qabul qilinganidan soʻng yakuniy yarim chiqarilish davri taxminan 6,5 soatni tashkil etadi. Buyrak faoliyati buzilganida metforminning buyrak klirensi kreatinin klirensini pasayishiga proporsional ravishda pasayadi va shu orqali uning yarim chiqarilish davri uzayadi, bu plazmada metforminning darajasini oshishiga olib keladi. 500 mg metformin gidroxoridining bir martalik dozasi qabul qilinganidan soʻng bolalarda kuzatiladigan farmakokinetik koʻrsatkichlari sogʻlom kattalardagi bilan bir xil boʻlgan. 500 mg metforminning koʻp martalik dozalari sutkada ikki marta 7 kun davomida qoʻllanganidan soʻng bolalarda metforminning plazmadagi maksimal konsentrasiyasi (Cmax) va tizimli ekspozisiyasi (AUC0-t), 500 mg koʻp martalik dozalarini sutkada ikki marta 14 kun davomida qabul qilgan katta yoshdagi diabetik-pasientlardagi koʻrsatkichlarga nisbatan muvofiq taxminan 33 % va 40 % ga kam boʻlgan. Preparatning dozasi individual ravishda glikemik nazorat nitijalariga qarab titrlanganligi tufayli, ushbu maʻlumotlarning klinik qiymati cheklangan. == Qoʻllanilishi == Qandli diabetning 2 tipini davolash, xususan tana vazni ortiqcha boʻlgan pasientlarda, parhez hamda jismoniy mashqlar yordamida yetarli glikemik nazoratga erishish samarasiz boʻlganida davolash uchun qoʻllanadi<ref>{{veb manbasi |title=Apteka.uz |url=https://apteka.uz/uz/offer/metformin |accessdate=11-iyun 2022-yil}}</ref>. * Kattalarda metforminni monoterapiya sifatida yoki boshqa peroral diabetga qarshi preparatlar yoki insulin bilan majmuada ishlatish mumkin. * 10 yosh va undan oshgan bolalarda, shuningdek oʻsmirlarda metforminni monoterapiya sifatida yoki insulin bilan majmuada ishlatish mumkin. Qandli diabetning 2 tipi bilan xastalangan va tana vazni ortiqcha boʻlgan, parhez tutish samarali boʻlmagan metformin preparatini birinchi qator dori vositasi sifatida qabul qilayotgan katta yoshdagi pasientlarda diabetik asoratlarning uchrash tezligini pasayishi kuzatilgan. == Nojoʻya taʻsirlari == Nojoʻya samaralarni rivojlanish tezligi quyidagi tarzda aniqlanadi: juda tez-tez (≥1/10), tez-tez (≥1/100, <1/10); tez-tez emas (≥1/1000, <1/100), kam hollarda (≥1/10000, <1/1000), juda kam hollarda (<1/10000), uchrash tezligi nomaʻlum (mavjud boʻlgan maʻlumotlar asosida uchrash tezligini aniqlash imkoni yoʻq). === ''Moddalar almashinuvi va oziqlanish tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda kam hollarda'': metformin bilan davolanishda [[B12 vitamini|B12]] vitaminini soʻrilishini kamayishi oqibatida uning zardobdagi darajasini pasayishi. Pasientda [[megaloblast anemiya]] rivojlanganida shunday etiologiya oqibatida yuz berishi mumkinligini hamisha hisobga olish kerak. [[Laktat-asidoz]]. === ''Nerv tizimi tomonidan kuzatiladigan buzilishlar:'' === ''Tez-tez:'' taʻm bilish hissini buzilishi. === ''Meʻda-ichak yoʻllari tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda tez-tez:'' meʻda-ichak yoʻllari tomonidan, [[koʻngil aynishi]], [[qusish]], [[Ich ketishi|diareya]], [[qorinda ogʻriq]] va [[ishtahani yoʻqolishi]] kabi buzilishlar. Ushbu nojoʻya samaralar koʻpincha davolashni boshida rivojlanadi va koʻpchilik hollarda oʻz-oʻzidan yoʻqoladi. Ularni oldini olish uchun metformin preparatini ovqat vaqtida yoki ovqatdan keyin sutkada 2 yoki 3 marta qabul qilish tavsiya etiladi. Preparatning dozasini asta-sekin oshirish ham meʻda-ichak yoʻllari tomonidan preparatni oʻzlashtirilishini yaxshilash imkonini beradi. === ''Jigar va oʻt chiqarish yoʻllari tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda kam hollarda'': metformin bekor qilinganidan soʻng sogʻayib ketuvchi [[Gepatit|gepatitni]] rivojlanishi yoki jigarning funusional sinamalari koʻrsatkichlarini buzilishi yuzasidan ayrim maʻlumotlar bor. === ''Teri va teri osti toʻqimalari tomonidan kuzatiladigan buzilishlar'' === ''Juda kam hollarda:'' [[eritema]], [[qichishish]], [[eshakemi]] kabi teri reaksiyalari. 1 yil davomida davolangan, 10 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan bolalarning cheklangan miqdorida nojoʻya samaralar xarakteri va ogʻirlik darajasi boʻyicha kattalarda kuzatiladigan samaralar bilan oʻxshash boʻlgan. == ''Homiladorlik va emizish davri'' == Nazorat qilib boʻlmaydigan qandli diabet homiladorlik vaqtida ([[gestasion]] yoki [[permanent]]) tugʻma rivojlanish nuqsonlari va [[perinatal]] oʻlim xavfini oshishi bilan kechadi. Homilador yoki homiladorlikni rejalashtirayotgan ayollarda qandli diabetni davolash uchun metforminni qoʻllash mumkin emas. Homilada, qonda glyukozaning patologik darajalari bilan bogʻliq boʻlgan tugʻma rivojlanish nuqsonlari xavfini pasaytirish maqsadida, glikemiya darajasini normal darajaga yaqinlashtirishni insulin yordamida ushlab turish kerak. Metformin odamning [[Koʻkrak suti|koʻkrak sutiga]] oʻtadi. Yangi tugʻilgan chaqaloqlar va emadigan bolalarda preparatning salbiy taʻsiri aniqlanmagan. Shunday boʻlmasada, maʻlumotlar cheklanganligi tufayli, metformin bilan davolanish vaqtida emizish tavsiya etilmaydi. Emizishni bekor qilish masalasi emizishdan kutiladigan foyda va bola uchun preparatning nojoʻya samaralari xavfini hisobga olgan holda hal qilinishi kerak. == ''Bolalar'' == Metformin bilan davolashni boshlashdan avval, qandli diabetning 2 tipi tashxisini tasdiqlash kerak. Ayniqsa prepubertat yoshida bolalarni oʻsishi va jinsiy rivojlanishiga metforminning taʻsirini sinchiklab kuzatish tavsiya etiladi. Preparat 10 yoshdan 12 yoshgacha boʻlgan bolalarga buyurilganida juda ehtiyotkorlikka rioya qilish tavsiya etiladi. == Dozani oshirib yuborilishi == Metformin gidroxloridi 85 g gacha boʻlgan dozalarda qoʻllanganida gipoglikemiya holatlari kuzatilmagan, ammo bunday holatda laktat-asidoz rivojlangan. Metforminning yuqori dozalari yoki yondosh xavf omillari laktat-asidozni rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Laktat-asidoz davolash stasionar sharoitida amlaga oshirilishi kerak boʻladigan shoshilinch holat hisoblanadi. Organizmdan laktat va metforminni chiqarib tashlashni eng samarali usuli gemodializ hisoblanadi. == Qoʻllash mumkin boʻlmagan holatlar == * Metforminga yoki preparatning yordamchi moddalaridan birortasiga oʻta yuqori sezuvchanlik. * Diabetik [[ketoasidoz]], diabetik [[prekoma]]. * [[Buyrak yetishmovchiligi|Buyrak yetishmovchilig]]i yoki buyrak funksiyasini buzilishi (kreatinin klirensi < 60 ml/min). * [[Degidratsiya|Degidratasiya]], ogʻir [[infeksiya]], [[shok]] kabi buyrak funksiyasini buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan oʻtkir holatlar. * Yurak yoki nafas yetishmovchiligi, yaqinda oʻtkazilgan [[miokard infarkti]], shok kabi toʻqimalar gipoksiyasiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan oʻtkir yoki surunkali kasalliklar. * Jigar yetishmovchiligi, oʻtkir alkogolli intoksikasiya, alkogolizm. == Dorilarning oʻzaro taʻsiri == === ''Alkogol'' === Oʻtkir alkogolli intoksikasiya, ayniqsa och qolganda, yetarli darajada ovqatlanmaslikda, jigar yetishmovchiligida laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshishi bilan assosiasiyalanadi. Alkogol va tarkibida etanol saqlovchi dori vositalarini isteʻmol qilishdan saqlanish kerak. === ''Tarkibida yod saqlovchi kontrast moddalar'' === Tarkibida yod saqlovchi kontrast moddalarni qon-tomir ichiga yuborish ogʻir darajadagi buyrak yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin, bunda metforminni toʻplanishi va laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshishi kuzatiladi. Rentgenologik tekshiruv oʻtkazishdan oldin yoki oʻtkazish vaqtida metformin bekor qilinadi va uni qabul qilish tekshiruvdan keyin 48 soat oʻtgach, buyrak faoliyatini takroran baholash natijalari buzilishning yoʻqligidan dalolat bergandagina boshlanadi. === ''Ehtiyotkorlikka rioya qilishni talab etuvchi majmualar'' === [[Glyukokortikoidlar]] (tizimli va mahalliy qoʻllash uchun moʻljallangan) va simpatomimetiklar kabi, ''ichki giperglikemik faollikka ega boʻlgan dori vositalari''. Glikemik nazoratli ayniqsa davolashni boshida yanada tez-tez oʻtkazish talab etilishi mumkin. Muvofiq dori vositalari bilan davolash vaqtida zarurat boʻlganida metforminning dozasiga tuzatish kiritish talab etiladi. ''AAF ingibitorlari'' qonda [[Glukoza|glyukoza]] darajasini pasaytirishlari mumkin. Zarurat boʻlganida boshqa preparat bilan davolanish vaqtida va u bekor qilingandan keyin diabetga qarshi dori vositalarning dozasiga tuzatish kiritiladi. ''[[Diuretiklar]], ayniqsa xalqali diuretiklar'', buyrak funksiyasini pasaytirish hususiyati tufayli, laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshirishi mumkin. == Maxsus koʻrsatmalar == === ''Laktat-asidoz'' === Laktat-asidoz kam kuzatiladi, ammo metforminni toʻplanishi natijasida rivojlanishi mumkin boʻlgan jiddiy metabolik asorat (shoshilinch tibbiy yordam koʻrsatilmasa, oʻlim koʻrsatkich yuqori) hisoblanadi. Metformin qabul qilayotgan pasientlarda laktat-asidoz holatlari asosan yaqqol buyrak yetishmovchiligi boʻlgan diabetiklarda kuzatilgan. Laktat-asidozni rivojlanish tezligini, qandli diabetni yetarli boʻlmagan nazorati, [[ketoz]], uzoq vaqt och qolish, alkogolni haddan tashqari koʻp isteʻmol qilish, jigar yetishmovchiligi va gipoksiya bilan kechuvchi har qanday holatlar kabi boshqa yondosh xavf omillarini aniqlash yordamida pasaytirish mumkin kerak. Ovqat hazm qilish yoʻllari tomonidan qorinda ogʻriq koʻrinishidagi buzilishlari bilan kechuvchi mushak tirishishlari va ogʻir darajadagi asteniya kabi nospesifik belgilar paydo boʻlgan hollarda laktat-asidozni rivojlanish xavfini shubha qilish mumkin. Laktat-asidoz keyinchalik komani rivojlanishi bilan kechuvchi asidotik hansirash, qorinda ogʻriq va gipotermiya bilan xarakterlanadi. Diagnostik muhim laborator koʻrsatkichlar qon rN ni pasayishi, plazmada laktat darajasini 5 mmol/l dan oshishi, shuningdek anion intervali va laktat/piruvat nisbatini oshishi hisoblanadi. Metabolik asidozni rivojlanganiga shubha qilinganida metformin bekor qilinadi, pasient esa zudlik bilan gospitalizasiya qilinadi („Dozani oshirib yuborilishi“ boʻlimiga qarang). === ''Buyrak funksiyasi'' === Metformin buyrak orqali chiqarilganligi tufayli, preparat bilan davolashni boshlashdan oldin, shuningdek davolanish vaqtida kreatinin klirensi muntazam ravishda aniqlanadi (ushbu koʻrsatkichni [[Kokroft-Golt formulasi]] yordamida zardobdagi kreatinin darajasi boʻyicha hisoblash mumkin): * buyrak funksiyasi normal boʻlgan pasientlarda yiliga kamida bir marta; * [[kreatinin]] klirensining darajasi normaning quyi chegarasida boʻlgan pasientlarda va keksa yoshdagi pasientlarda yiliga kamida ikki-toʻrt marta aniqlanadi. Keksa yoshdagi shaxslarda buyrak funksiyasini pasayishi tez-tez kuzatiladi va simptomsiz kechadi. Buyrak funksiyasini buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan holatlarda, masalan agar gipotenziv, diuretik vositalar bilan davolash boshlansa yoki nosteroid yalligʻlanishga qarshi preparatlar (NYAQP) bilan davolash boshlansa, oʻziga xos ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak. === ''Tarkibida yod saqlovchi kontrast vositalarni qoʻllanishi'' === [[Rentgenologiya|Rentgenologik]] tekshiruvni oʻtkazish maqsadida tarkibida yod saqlovchi kontrast preparatlarni qon tomir ichiga yuborish ogʻir buyrak yetishmovchiligini rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Bu laktat-asidozni rivojlanish xavfini oshishiga sabab boʻluvchi metforminni toʻplanishini chaqirishi mumkin. Rentgenologik tekshiruvni oʻtkazishdan oldin yoki oʻtkazish vaqtida metformin bekor qilinadi va uni qabul qilish tekshiruvdan keyin 48 soat oʻtgach, buyrak funksiyasini takroran baholash natijalari uni izdan chiqmaganligiga dalolat bergan hollardagina boshlanadi. === ''Jarrohlik aralashuvlari'' === Metformin preparatini umumiy, spinal yoki [[epidural anesteziya]] yordamida oʻtkaziladigan rejali [[jarrohlik]] aralashuvlarini bajarishdan 48 soat oldin bekor qilish kerak. Davolashni jarrohlik aralashuvi bajarilgandan soʻng kamida 48 soatdan keyin yoki ogʻiz orqali ovqatlanish tiklanganidan keyin va buyrak funksiyasini normallashgan tasdiqlangan sharoitlardagina boshlash mumkin. === ''Boshqa ehtiyotkorlik choralari'' === Barcha toifadagi pasientlar sutka davomida uglevodlarni qabul qilish bir tekis taqsimlangan parhezga rioya qilishni davom ettirishlari kerak. Tana vazni ortiqcha boʻlgan pasientlar energetik qiymati cheklangan tavsiya etilgan parhezga rioya qilishni davom ettirishlari kerak. Qandli diabetni nazorat qilish uchun standart laborator tahlillar muntazam ravishda bajariladi. Metforminning oʻzidan oʻzi [[Gipoglikemiya|gipoglikemiyani]] chaqirmaydi, shunday boʻlsa-da, u [[insulin]] yoki boshqa peroral diabetga qarshi preparatlar (masalan, [[sulfonilmochevina]] preparatlari yoki [[meglitinidlar]]) bilan majmuada qoʻllanganida ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == # https://www.drugs.com/drug-interactions/metformin-with-synthroid-1573-0-1463-869.html # https://www.webmd.com/drugs/2/drug-11285-7061/metformin-oral/metformin-oral/details # https://apteka.uz/uz/offer/metformin # https://en.wikipedia.org/wiki/Metformin#Chemistry. 8uq9f81wdci4zfu5eumoj9v8zw8no2t 0 739570 6218481 6053198 2026-07-28T12:26:58Z InternetArchiveBot 58913 Add 11 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218481 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi|name=David Julius|caption=Julius in 2022|birth_date={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1955|11|4}}|birth_place={{nowrap|[[Brooklyn]], [[New York (state)|New York]], U.S.}}|death_date=|death_place=|spouse=[[Holly Ingraham]]|awards=[[Nobel Prize for Medicine]] (2021)|fields=[[Fiziologiya]]<br />[[Biokimyo]]<br />[[Neyrologiya]]|workplaces=[[Kaliforniya universiteti, San-Fransisko]]|doctoral_advisor=Jeremy Thorner<br />[[Randy Schekman]]|thesis_title=Achitqi zamburugʻlaridagi oqsillar qayta ishlanishi va sekretsiyasi: a-faktor juftlashtiruvchi feromonning biosintezi}} '''Devid Jey Julius''' (1955-yil 4-noyabrda tugʻilgan) — amerikalik [[Fiziologiya|fiziolog]] va [[Nobel mukofoti]] laureati, [[ogʻriq]] hissi va issiqlikning [[Molekulyar biologiya|molekulyar mexanizmlari]], shu jumladan kapsaitsin, [[mentol]] va haroratni aniqlaydigan TRPV1 va TRPM8 retseptorlarining tavsifi boʻyicha ishi bilan mashhur. U San-Frantsiskodagi Kaliforniya universiteti professori,. Julius 2010-yilda [[Hayot haqida fan]]lar va [[tibbiyot]] boʻyicha Shou mukofotini va 2020-yilgi hayot fanlari boʻyicha yutuq mukofotini qoʻlga kiritdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Julius Named to Receive the Shaw Prize|url=http://www.ucsf.edu/news/2010/05/5991/julius-named-receive-shaw-prize|ish=ucsf.edu|kirish sanasi=5-dekabr 2016-yil|arxivsana=29-aprel 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190429011753/https://www.ucsf.edu/news/2010/05/5991/julius-named-receive-shaw-prize}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=David Julius, PhD 49th Faculty Research Lecture Award|url=http://senate.ucsf.edu/2005-2006/frl-2005-2006.html|ish=senate.ucsf.edu|kirish sanasi=5-dekabr 2016-yil|arxivsana=1-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200801154215/https://senate.ucsf.edu/2005-2006/frl-2005-2006.html}}</ref>. U Ardem Patapoutyan bilan birga [[Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti|fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha 2021-yilgi Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan]]<ref>{{veb manbasi|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/|sarlavha=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021|ish=NobelPrize.org|kirish sanasi=4-oktyabr 2021-yil|arxivsana=4-oktyabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211004114036/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/press-release/?related=1&_pjax=%23pjax-well}}</ref>. == Erta hayot va taʼlim == Yuliy [[Ashkenazilar]] oilasida (Rossiyadan) Brighton Beach, Bruklin, [[New York (shahar)|Nyu-York]] shahrida tugʻilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Hanau|ism=Shira|url=https://www.jta.org/2021/10/04/united-states/scientist-david-julius-whose-grandparents-fled-antisemitism-in-czarist-russia-wins-nobel-prize-in-medicine|sarlavha=Scientist David Julius, whose grandparents fled antisemitism in Czarist Russia, wins Nobel Prize in medicine|ish=Jewish Telegraphic Agency|sana=4-oktyabr 2021-yil|kirish sanasi=4-oktyabr 2021-yil}}</ref> u yerda Avraam Linkoln oʻrta maktabida oʻqigan<ref name="nyta">{{yangiliklar manbasi |last=Mueller |first=Benjamin |last2=Santora |first2=Marc |last3=Engelbrecht |first3=Cora |date=4-oktyabr 2021-yil |title=Nobel Prize Awarded for Research About Temperature and Touch |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/10/04/health/nobel-prize-medicine-physiology-temperature-touch.html?smid=tw-share |access-date=5-oktyabr 2021-yil}}</ref>. 1977-yilda [[Massachusetts texnologiya instituti|Massachusets texnologiya institutida]] bakalavr darajasini oldi. U 1984-yilda [[California universiteti, Berkeley|Berkli Kaliforniya universitetida]] Jeremi Torner va Rendi Shekmanning rahbarligi ostida doktorlik darajasini oldi, u yerda Kex2 ni furinga oʻxshash proprotein konvertazalarining asosi ekanligini aniqladi. 1989-yilda u [[Columbia universiteti|Kolumbiya universitetida]] Richard Axel bilan doktorlikdan keyingi taʼlimni tugatdi va u yerda serotonin 1c retseptorini klonlash va tavsiflash imkoniga ega boʻldi<ref>{{jurnal manbasi|last=Julius|first1=D.|last2=MacDermott|first2=A. B.|last3=Axel|first3=R.|last4=Jessell|first4=T. M.|date=29-iyul 1988-yil|title=Molecular characterization of a functional cDNA encoding the serotonin 1c receptor|url=https://archive.org/details/sim_science_1988-07-29_241_4865/page/558|journal=Science|volume=241|issue=4865|pages=558–564|issn=0036-8075|pmid=3399891|doi=10.1126/science.3399891|bibcode=1988Sci...241..558J}}</ref>. Berkli va Kolumbiyada boʻlganida, Yuliy silosibin qoʻziqorinlari va lisergik kislota dietilamidining qanday ishlashi bilan qiziqdi, bu esa uni tabiatdagi narsalarning inson retseptorlari bilan oʻzaro taʼsirini kengroq oʻrganishga olib keldi<ref name="nyta"/> == Tadqiqotlari == [[Fayl:22_Hegasy_EN_Nobel_Prize_2021_TRPV1_Piezo2.png|thumb|Nobel mukofoti ishi]] U oʻz faoliyatini 1989-yilda San-Fransiskodagi Kaliforniya universitetida oʻqituvchi sifatida boshlagan<ref>{{veb manbasi|sarlavha=David Julius '77 shares the Nobel Prize in physiology or medicine|url=https://news.mit.edu/2021/david-julius-77-shares-nobel-prize-physiology-medicine-1004|kirish sanasi=2021-10-07|ish=MIT News {{!}} Massachusetts Institute of Technology|til=en}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/press-release/|kirish sanasi=2021-10-07|ish=NobelPrize.org|til=en-US}}</ref>. 1997-yilda Yuliyning laboratoriyasi TRPV1 ni klonladi va tavsifladi, bu orqali u chili qalampirini „achchiq“ qiladi kapsaitsinni aniqlaydigan retseptorni kashf etdi,<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Caterina|first1=M. J.|last2=Schumacher|first2=M. A.|last3=Tominaga|first3=M.|last4=Rosen|first4=T. A.|last5=Levine|first5=J. D.|last6=Julius|first6=D.|date=23-oktyabr 1997-yil|title=The capsaicin receptor: a heat-activated ion channel in the pain pathway|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-10-23_389_6653/page/816|journal=Nature|volume=389|issue=6653|pages=816–824|doi=10.1038/39807|issn=0028-0836|pmid=9349813|bibcode=1997Natur.389..816C}}</ref>. Ular TRPV1 zararli issiqlikni ham aniqlashini aniqladilar (termotseptsiya)<ref name=":0" /><ref>{{jurnal manbasi|last=Tominaga|first1=M.|last2=Caterina|first2=M. J.|last3=Malmberg|first3=A. B.|last4=Rosen|first4=T. A.|last5=Gilbert|first5=H.|last6=Skinner|first6=K.|last7=Raumann|first7=B. E.|last8=Basbaum|first8=A. I.|last9=Julius|first9=D.|date=September 1998|title=The cloned capsaicin receptor integrates multiple pain-producing stimuli|url=https://archive.org/details/neuron_1998-09_21_3/page/531|journal=Neuron|volume=21|issue=3|pages=531–543|issn=0896-6273|pmid=9768840|doi=10.1016/S0896-6273(00)80564-4}}</ref>. TRPV1 tizimli ravishda bogʻliq boʻlgan TRP (oʻtkinchi retseptor potentsiali) kation kanallarining katta oilasining bir qismidir. TRPV1 (oqsilning genetik nokautlari yordamida) yoʻq hayvonlar zararli issiqlik va kapsaitsinga sezgirligini yoʻqotadi<ref>{{jurnal manbasi|last=Caterina|first1=M. J.|last2=Leffler|first2=A.|last3=Malmberg|first3=A. B.|last4=Martin|first4=W. J.|last5=Trafton|first5=J.|last6=Petersen-Zeitz|first6=K. R.|last7=Koltzenburg|first7=M.|last8=Basbaum|first8=A. I.|last9=Julius|first9=D.|date=14-aprel 2000-yil|title=Impaired nociception and pain sensation in mice lacking the capsaicin receptor|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-04-14_288_5464/page/306|journal=Science|volume=288|issue=5464|pages=306–313|issn=0036-8075|pmid=10764638|doi=10.1126/science.288.5464.306|bibcode=2000Sci...288..306C}}</ref>. Yuliyning laboratoriyasi, shuningdek, TRP super oilasining aʼzolari boʻlgan TRPM8 (CMR1) va TRPA1 ni klonladi va tavsifladi. Ular TRPM8 [[mentol]] va sovuqroq haroratni aniqlashini<ref>{{jurnal manbasi|last=McKemy|first1=David D.|last2=Neuhausser|first2=Werner M.|last3=Julius|first3=David|date=7-mart 2002-yil|title=Identification of a cold receptor reveals a general role for TRP channels in thermosensation|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-03-07_416_6876/page/n75|journal=Nature|volume=416|issue=6876|pages=52–58|doi=10.1038/nature719|issn=0028-0836|pmid=11882888|bibcode=2002Natur.416...52M}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Bautista|first1=Diana M.|last2=Siemens|first2=Jan|last3=Glazer|first3=Joshua M.|last4=Tsuruda|first4=Pamela R.|last5=Basbaum|first5=Allan I.|last6=Stucky|first6=Cheryl L.|last7=Jordt|first7=Sven-Eric|last8=Julius|first8=David|date=12-iyul 2007-yil|title=The menthol receptor TRPM8 is the principal detector of environmental cold|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-07-12_448_7150/page/204|journal=Nature|volume=448|issue=7150|pages=204–208|doi=10.1038/nature05910|issn=1476-4687|pmid=17538622|bibcode=2007Natur.448..204B}}</ref> va TRPA1 xantal moyini (allil izotiosiyanat) aniqlashini koʻrsatdi<ref>{{jurnal manbasi|last=Jordt|first1=Sven-Eric|last2=Bautista|first2=Diana M.|last3=Chuang|first3=Huai-Hu|last4=McKemy|first4=David D.|last5=Zygmunt|first5=Peter M.|last6=Högestätt|first6=Edward D.|last7=Meng|first7=Ian D.|last8=Julius|first8=David|date=15-yanvar 2004-yil|title=Mustard oils and cannabinoids excite sensory nerve fibres through the TRP channel ANKTM1|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-01-15_427_6971/page/260|journal=Nature|volume=427|issue=6971|pages=260–265|doi=10.1038/nature02282|issn=1476-4687|pmid=14712238|bibcode=2004Natur.427..260J}}</ref>. Ushbu kuzatishlar TRP kanallari harorat va kimyoviy moddalar oraligʻini aniqlashini koʻrsatdi. Devid Yuliyning laboratoriyasi, shuningdek, ushbu kanallarni modulyatsiya qiluvchi toksinlarni topish, turli turlardagi kanallarning noyob moslashuvini [<ref>{{jurnal manbasi|last=Gracheva|first1=Elena O.|last2=Ingolia|first2=Nicholas T.|last3=Kelly|first3=Yvonne M.|last4=Cordero-Morales|first4=Julio F.|last5=Hollopeter|first5=Gunther|last6=Chesler|first6=Alexander T.|last7=Sánchez|first7=Elda E.|last8=Perez|first8=John C.|last9=Weissman|first9=Jonathan S.|date=15-aprel 2010-yil|title=Molecular basis of infrared detection by snakes|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-04-15_464_7291/page/1006|journal=Nature|volume=464|issue=7291|pages=1006–1011|doi=10.1038/nature08943|issn=1476-4687|pmc=2855400|pmid=20228791|bibcode=2010Natur.464.1006G}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Bohlen|first1=Christopher J.|last2=Chesler|first2=Alexander T.|last3=Sharif-Naeini|first3=Reza|last4=Medzihradszky|first4=Katalin F.|last5=Zhou|first5=Sharleen|last6=King|first6=David|last7=Sánchez|first7=Elda E.|last8=Burlingame|first8=Alma L.|last9=Basbaum|first9=Allan I.|date=16-noyabr 2011-yil|title=A heteromeric Texas coral snake toxin targets acid-sensing ion channels to produce pain|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-11-17_479_7373/page/410|journal=Nature|volume=479|issue=7373|pages=410–414|doi=10.1038/nature10607|issn=1476-4687|pmc=3226747|pmid=22094702|bibcode=2011Natur.479..410B}}</ref> tasvirlab, koʻplab kanallarning kriyo-EM tuzilmalarini echish orqali nositseptsiyani oʻrganishga oʻz hissasini qoʻshdi<ref>{{jurnal manbasi|last=Liao|first1=Maofu|last2=Cao|first2=Erhu|last3=Julius|first3=David|last4=Cheng|first4=Yifan|date=5-dekabr 2013-yil|title=Structure of the TRPV1 ion channel determined by electron cryo-microscopy|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2013-12-05_504_7478/page/107|journal=Nature|volume=504|issue=7478|pages=107–112|doi=10.1038/nature12822|issn=1476-4687|pmc=4078027|pmid=24305160|bibcode=2013Natur.504..107L}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Cao|first1=Erhu|last2=Liao|first2=Maofu|last3=Cheng|first3=Yifan|last4=Julius|first4=David|date=5-dekabr 2013-yil|title=TRPV1 structures in distinct conformations reveal activation mechanisms|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2013-12-05_504_7478/page/113|journal=Nature|volume=504|issue=7478|pages=113–118|doi=10.1038/nature12823|issn=1476-4687|pmc=4023639|pmid=24305161|bibcode=2013Natur.504..113C}}</ref>. 2007-2020-yillarda Yuliy ''"Fiziologiyaning yillik sharhi"'' jurnalining muharriri boʻlib ishlagan<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1146/annurev.ph.69.013107.100001|title=David Julius for the ARP Editorial Committee|year=2007|last=Julius|first1=David|journal=Annual Review of Physiology|volume=69}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.annualreviews.org/db/directory?2020,physiol|sarlavha=Editor of the Annual Review of Physiology - Volume 82, 2020|ish=Annual Reviews|kirish sanasi=26-iyul 2021-yil|arxivsana=2021-10-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211005205527/https://www.annualreviews.org/db/directory?2020,physiol}}</ref>. == Mukofotlar == 2000-yilda Yuliy kapsaitsin retseptorlarini klonlash boʻyicha ishi uchun Neyrologiya boʻyicha Perl-UNC mukofotiga sazovor boʻldi. 2010-yilda u nositseptsiyaning turli jihatlarida ishtirok etgan [[ion kanallari]]ni aniqlagan ishi uchun Shou mukofotiga sazovor boʻldi. 2014-yilda ogʻriq va termosensatsiyaning molekulyar asoslarini kashf etgani uchun u Jonson &amp;amp; Jonson tomonidan biotibbiyot tadqiqotlari uchun doktor Pol Yanssen mukofoti bilan taqdirlangan. 2017-yilda u Gairdner Foundation xalqaro mukofoti<ref>{{yangiliklar manbasi |title=David Julius – Gairdner Foundation |language=en-US |work=Gairdner Foundation |url=https://gairdner.org/award_winners/david-julius/ |url-status=live |access-date=1-noyabr 2018-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022185824/https://gairdner.org/award_winners/david-julius/ |archive-date=22-oktyabr 2020-yil}}</ref> va HFSP Nakasone mukofotini qoʻlga kiritdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.hfsp.org/awardees/hfsp-nakasone-award/2017-award|sarlavha=The 2017 HFSP Nakasone Award goes to David Julius {{!}} Human Frontier Science Program|ish=www.hfsp.org|til=en|kirish sanasi=9-noyabr 2018-yil|arxivsana=9-noyabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181109070822/http://www.hfsp.org/awardees/hfsp-nakasone-award/2017-award}}</ref>. Shuningdek, u texnik va ilmiy tadqiqotlar uchun 2010-yil Asturiya shahzodasi mukofoti, hayot fanlari boʻyicha 2020-yilgi yutuqlar mukofoti<ref>{{veb manbasi|url=https://breakthroughprize.org/News/54|sarlavha=Breakthrough Prize – Winners Of The 2020 Breakthrough Prize In Life Sciences, Fundamental Physics And Mathematics Announced|ish=breakthroughprize.org|kirish sanasi=4-oktyabr 2021-yil|arxivsana=14-dekabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191214131954/https://breakthroughprize.org/News/54}}</ref> va 2020-yil Neyrologiya boʻyicha Kavli mukofoti (Ardem Patapoutian bilan birga)<ref>{{veb manbasi|url=http://kavliprize.org/prizes-and-laureates/prizes/2020-kavli-prize-neuroscience|sarlavha=2020 Kavli Prize in Neuroscience|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200615081147/http://kavliprize.org/prizes-and-laureates/prizes/2020-kavli-prize-neuroscience|arxivsana=15-iyun 2020-yil|ish=www.kavliprize.org|kirish sanasi=2020-05-27}}</ref> va VA BB Jamgʻarmasi tomonidan 2020-yilgi mukofotlarga sazovor boʻlgan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/|sarlavha=homepage|ish=Premios Fronteras|kirish sanasi=4-oktyabr 2021-yil|arxivsana=21-sentabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210921232238/https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/}}</ref>. 2021-yilda u harorat va bosim retseptorlarini kashf etgani uchun Ardem Patapoutian bilan birga [[fiziologiya]] yoki [[tibbiyot]] [[Nobel mukofoti|boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor]] boʻldi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/|kirish sanasi=4-oktyabr 2021-yil|ish=NobelPrize.org|til=en-US|arxivsana=4-oktyabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211004114036/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/press-release/?related=1&_pjax=%23pjax-well}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://www.ucsf.edu/news/2021/09/421486/biography-david-julius UCSF veb-sayti] * [https://profiles.ucsf.edu/david.julius UCSF profillari — David Julius] {{Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari}} {{DEFAULTSORT:Julius, David}} [[Turkum:Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1955-yilda tugʻilganlar]] kwke99qffxsdxva350ur0y8lrv8oiyg 0 744043 6218496 5430109 2026-07-28T12:33:02Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218496 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Bitter_gourd_(Momordica_charantia).jpg|thumb|Ikki yarmi va ikkita kesma bilan to'liq achchiq qovun (''Momordica charantia'').]] [[Fayl:Bitter_gourd_(Momordica_charantia)_seeds.jpg|thumb|Achchiq qovoq (Momordica charantia) urug'lari]] '''''Momordica charantia''''' (so'zma -so'z tarjima qilinganda '''achchiq qovun''' '''achchiq olma''' '''achchiq qovoq''' '''achchiq qovoq''' kabi nomlarni beradi)-Osiyo, Afrikada keng tarqalgan [[qovoqdoshlar]] oilasiga mansub [[Tropik mintaqalar|tropik]] va [[Subtropik mintaqalar|subtropik]] o'simlik. Uning navlari mevasining shakli va achchiqligi bilan bir biridan farqlanadi. Achchiq qovun [[Afrika]]da paydo bo'lgan<ref name="PNAS 2020">{{jurnal manbasi|last=Renner|first1=Suzanne|title=Bitter gourd from Africa expanded to Southeast Asia and was domesticated there: A new insight from parallel studies|journal=[[PNAS]]|date=6-oktabr 2020-yil|volume=117|issue=40|pages=24630–24631|doi=10.1073/pnas.2014454117|pmid=32994347|pmc=7547224}}</ref> u yerda [[Kung]] ovchilarining qurg'oqchilik mavsumdagi asosiy taomi bo'lgan.<ref>{{kitob manbasi|title=Bitter Melons|date=1966|publisher=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology|Peabody Museum]], Documentary Educational Resources|location=Watertown, Massachusetts|url=https://archive.org/details/bittermelons|accessdate=19-aprel 2021-yil}}</ref> Yovvoyi yoki yarim xonakilashtirilgan variantlar tarixdan Osiyo bo'ylab tarqalgan Janubi-Sharqiy Osiyoda to'liq xonakilashtirilgan.<ref name="PNAS 2020" /><ref>{{yangiliklar manbasi |last=Bagchi |first=Indrani |date=11-aprel 2005-yil |title=Food for thought: Green 'karela' for Red China |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-04-11/india/27857106_1_karela-india-and-china-white-horse-temple |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524192648/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-04-11/india/27857106_1_karela-india-and-china-white-horse-temple |archive-date=24-may 2013-yil}}</ref> Sharqiy Osiyo, Janubiy Osiyo va Janubi-Sharqiy Osiyo oshxonalarida keng foydalaniladi. == Muqobil nomlar == [[Fayl:Korola_inside_by_Mayeenul_Islam.jpg|thumb|Bangladeshdagi achchiq qovunni]] [[Fayl:Momordica_charantia_-_female_flower_-_side_view_01.jpg|right|thumb|200x200px| Achchiq qovunning ayol guli.]] [[Fayl:Momordica_charantia_007.JPG|right|thumb|267x267px| Pishgan meva]] [[Fayl:Leaf_of_bitter_gourd.jpg|left|thumb|200x200px| Achchiq qovoq bargi]] Bu [[Oʻt|o'simlik]] uzugi 5 metrgacha yetadi. Bu oddiy, muqobil barglari {{Convert|4–12|cm}} bo'ylab, uchdan ettigacha chuqur ajratilgan loblar bilan. Har bir o'simlik alohida sariq [[Bir jinsli gul|erkak va urg'ochi gullarga ega]]. Shimoliy yarim sharda gullash iyun-iyul oylarida sodir bo'ladi va sentabr-noyabr oylarida meva beradi. [[Fayl:Pollens_of_Momordica_charantia.jpg|thumb|Momordica charantia polen donalari]] Meva aniq siğil tashqi ko'rinishi va cho'zinchoq shakliga ega. U koʻndalang kesimi boʻsh boʻlib, katta, tekis urugʻlar va chuqurchalar bilan toʻldirilgan markaziy urugʻ boʻshligʻini oʻrab turgan nisbatan yupqa goʻsht qatlamiga ega. Meva ko'pincha yashil yoki sariqqa aylana boshlaganda iste'mol qilinadi. Ushbu bosqichda mevaning go'shti [[bodring]], [[chayot]]e yoki yashil bolgar qalampiriga o'xshash, ammo achchiq tuzilishga ega bo'lib, suvli bo'ladi. Teri yumshoq va qutulish mumkin. Pishmagan mevalarda urug'lar va o'tlar oq bo'lib ko'rinadi; ular kuchli achchiq emas va pishirishdan oldin olib tashlanishi mumkin. Ba'zi manbalarda go'sht (po'stlog'i) yoshi bilan biroz qattiqroq va achchiqroq bo'ladi, deb da'vo qiladilar, ammo boshqa manbalar ta'kidlashicha, hech bo'lmaganda oddiy xitoy navlari uchun teri o'zgarmaydi va yoshi bilan achchiqlik kamayadi. Xitoy navi eng yaxshi hosil och yashil rangda, ehtimol engil sariq rangda yoki undan oldin. Pith shirin va qizg'in qizil bo'ladi; uni bu holatda pishmagan holda iste'mol qilish mumkin va ba'zi Janubi-Sharqiy Osiyo [[salat]]larining mashhur tarkibiy qismidir. Meva to'liq pishganida, u to'q sariq va yumshoq bo'lib qoladi va yorqin qizil pulpa bilan qoplangan urug'larni ochish uchun orqaga burishadigan segmentlarga bo'linadi. Achchiq qovun turli shakl va oʻlchamlarda boʻladi. Xitoyda keng tarqalgan [[nav]] {{Convert|20–30|cm}}d uzun, cho'zinchoq uchlari to'g'ridan-to'g'ri toraygan va och yashil rangda, yumshoq to'lqinli, siğil yuzasi bilan. Hindistonga xos bo'lgan achchiq qovun uchlari uchli torroq shaklga ega va yuzasi qirrali, uchburchak "tishlar" va tizmalar bilan qoplangan. U yashildan oqgacha rangga ega. Bu ikki ekstremal chegaralar orasida istalgan miqdordagi oraliq shakllar mavjud. Ba'zilar faqat {{Convert|6–10|cm}} miniatyura meva beradi uzunligi bo'yicha, ular alohida to'ldirilgan sabzavotlar sifatida xizmat qilishi mumkin. Ushbu miniatyura mevalari Bangladesh, Hindiston, Pokiston, Nepal va Janubiy Osiyoning boshqa mamlakatlarida mashhur. Subkontinent navi Bangladesh va Hindistonda eng mashhur.   [[Fayl:Goya_Chanpuru_Large.JPG|left|thumb| Kichik yashil achchiq qovun (old) va bir qoshiq Okinava qovurilgan ''gōya chanpuru'' (orqa)]] [[Fayl:Bittermelonman.jpg|left|thumb| Achchiq qovundan tayyorlangan salqin ichimlik]] == An'anaviy tibbiyotdan foydalanish == [[Fayl:A_close_up_view_of_an_Indian_bittergourd..jpg|thumb|295x295px| Hind achchiq qovuning yaqindan ko'rinishi]] Achchiq qovun uzoq vaqt davomida Osiyo va Afrikada tibbiyot tizimlarida ishlatilgan.<ref>{{jurnal manbasi|last=Grover|first1=J.K|last2=Yadav|first2=S.P|title=Pharmacological actions and potential uses of Momordica charantia: a review|url=https://archive.org/details/journal-of-ethnopharmacology_2004-07_93_1/page/123|journal=Journal of Ethnopharmacology|date=July 2004|volume=93|issue=1|pages=123–132|doi=10.1016/j.jep.2004.03.035|pmid=15182917}}</ref><ref name="belo">{{jurnal manbasi|last=Beloin|first1=Nadine|last2=Gbeassor|first2=Messanvi|last3=Akpagana|first3=Koffi|last4=Hudson|first4=Jim|last5=de Soussa|first5=Komlan|last6=Koumaglo|first6=Kossi|last7=Arnason|first7=J. Thor|title=Ethnomedicinal uses of Momordica charantia (Cucurbitaceae) in Togo and relation to its phytochemistry and biological activity|journal=Journal of Ethnopharmacology|date=January 2005|volume=96|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jep.2004.08.009|pmid=15588650}}</ref> Turkiyada u turli kasalliklar, xususan, oshqozon shikoyatlari uchun davo sifatida ishlatilgan.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.beslenmedestegi.com/bitkisel-ilaclar/kudret-nari-faydalari|sarlavha=Kudret Narı Faydaları|nashriyot=Beslenme Desteği|kirish sanasi=2011-10-03|sana=2008-10-16}}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hindistonning an'anaviy tibbiyotida o'simlikning turli qismlari [[qandli diabet]] (ayniqsa, polipeptid-p, [[insulin]] analogi<ref>{{jurnal manbasi|pmc=4027280|title=Antidiabetic effects of Momordica charantia (bitter melon) and its medicinal potency|journal=Asian Pacific Journal of Tropical Disease|year=2013|last=Joseph|first1=B.|last2=Jini|first2=D.|volume=3|issue=2|pages=93–102|doi=10.1016/S2222-1808(13)60052-3}}</ref>)oshqozon, laksatif, antibiotik, [[qusish]], [[Antigelmintlar|antigelmintik vosita]] sifatida ishlatiladi. [[Yoʻtal|yo'tal]], nafas olish kasalliklari, teri kasalliklari, yaralar, oshqozon yarasi, [[podagra]] va [[revmatizm]] kabi kasalliklarga davo sifatida ishlatilgan. === Salbiy ta'sirlar === Aniqlanga nojo'ya ta'sirlarga [[Ich ketishi|diareya]], qorin og'rig'i, [[isitma]], [[gipoglikemiya]], siydik o'g'irlab ketish va ko'krak og'rig'i kiradi. Simptomlar odatda engil, davolanishni talab qilmaydi va dam olish bilan yo'qoladi.<ref name="cochrane">{{jurnal manbasi|last=Ooi|first1=Cheow Peng|last2=Yassin|first2=Zaitun|last3=Hamid|first3=Tengku-Aizan|title=Momordica charantia for type 2 diabetes mellitus|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|date=15-avgust 2012-yil|issue=8|pages=CD007845|doi=10.1002/14651858.CD007845.pub3|pmid=22895968|url=http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/15716/1/Momordica%20charantia%20for%20type%202%20diabetes%20mellitus.pdf}}</ref> === Homiladorlik === Achchiq qovun homilador ayollarga taqiqlanadi, chunki u bachadon qisqarishi, qon ketishi va bola tushishiga olib kelishi mumkin.<ref name="mskcc">{{veb manbasi|url=http://www.mskcc.org/cancer-care/herb/bitter-melon|sarlavha=Bitter Melon|nashriyot=[[Memorial Sloan-Kettering Cancer Center]]|kirish sanasi=17-oktabr 2013-yil}}</ref><gallery> Fayl:Momordica charantia 01.JPG|O'simlik Fayl:Momordica charantia 22042014 (2).JPG|Barg kurtaklari Fayl:Momordica charantia - flower 02.jpg|Barglar va gul Fayl:MomordicaCharantia flowers.jpg|Gullar Fayl:Momordica charantia - Male flower.JPG|Erkak gul Fayl:Momordica charantia - Female flower.JPG|Ayol gul Fayl:Momordica charantia 24042014 (2).jpg|Ikki kunlik gulli meva Fayl:Momordica charantia 25042014.jpg|Uch kunlik meva Fayl:Momordica charantia 01052014.jpg|O'n kunlik meva Fayl:Momordica charantia - Immature fruit.JPG|Pishmagan meva Fayl:Taiwan 2009 Tainan City Organic Farm Bitter Gourd FRD 7956.jpg|Pishmagan mevalar Fayl:Momordica charantia bd.jpg|Bitta ramkada pishgan va pishmagan mevalar Fayl:Momordica charantia - D7-09-2953.JPG|Urug'lar Fayl:Bitter gourd- bitter melon plant.JPG|Konteynerda o'sadigan achchiq qovun o'simligi Fayl:Wiki cundeamor con de tutoreo.jpg|alt= achchiq qovun|Achchiq qovunning [[Horticulture Netting or Vegetable Support Net|plastik toʻrdan yasalgan]] panjaralarda yetishtirilgan tijorat ekini Fayl:Bitter Melon (Karela) twin female flower.jpg|Achchiq qovun egizak ayol gul Fayl:Bitter Melon conjoint twin fruit.png|Achchiq qovun qo'shma egizak meva Fayl:Momordica charantia at kerala.jpg|''Momordica charantia'' Fayl:Momordica Charantia flower1.jpg|''Momordica charantia'' guli Dxarmapuri bo'limida, Oulgaret, Puducherri Ittifoqi hududi hududida topilgan </gallery> === Idishlar va boshqa foydalanish === <gallery> Fayl:Aloo Karela Bhaaji from India.jpg|''Aloo karela bhaaji'', achchiq qovoq va kartoshkali taom, Hindistondan. Fayl:Nice Bittergourd.jpg|Sosli achchiq guruchli taom Fayl:Momordica charantia (jetalone).jpg|Achchiq qovoq tozalangan va pishirish uchun kesilgan Fayl:Cooking Bitter Melons.jpg|[[Taiwan|Tayvanning]] [[Kaohsiung|Kaosyun]] shahrida achchiq qovoq qovurilmoqda Fayl:Bittermelonsambal.jpg|''[[Sambal]]'', piyoz va qizil chili qalampiri bilan pishirilgan Malayziya uslubidagi achchiq guruchli taom Fayl:Ampalayajf.JPG|Filippin ''ampalaya con carne'' tuxumli, La Familia of Baliuag, [[Bulacan|Bulakan]] Fayl:Karela capsules 2.jpg|Achchiq guruchli [[Food supplement|oziq-ovqat qo'shimchalari]] kapsulalari Fayl:Goya chanpuru - Okinawan food - June 14 2015.jpg|Okinava uslubidagi ''[[Gōyā chanpurū|gōyā chanpuru]]'' (kōyā chanpuru), qovurilgan taom Fayl:Bitter gourd Curry 02.jpg|Achchiq qovoq kartoshka bilan qovuriladi Fayl:Bharwan Karelay (Stuffed Bittergourd).JPG|Chilli bilan to'ldirilgan achchiq qovoq Fayl:Food from bitter melon.jpg|Achchiq qovun bo'laklarini o'z ichiga olgan salat Fayl:Beef and bitter melon in black bean sauce.jpg|Qora loviya va sarimsoq sousida achchiq qovunli mol go'shti. </gallery> == Manbalar == {{Manbalar|30em}} [[Turkum:Osiyo dorivor o‘simliklari]] [[Turkum:Qovoqdoshlar]] 5dbevdk3a0gagbtxmb62pt4rtlhgphl 0 745728 6218489 6195216 2026-07-28T12:30:29Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218489 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Pulmonary_haemorrhage_-_very_high_mag.jpg|right|thumb| Oʻpka qon ketishida gemosiderin bilan toʻldirilgan alveolyar makrofaglarni koʻrsatadigan mikrograf..]] '''Alveolyar makrofag''', '''oʻpka makrofagi''' (yoki '''chang hujayrasi''') makrofaglarning bir turi, universal [[Fagotsitoz|fagotsit]] boʻlib, nafas olish yoʻllari va [[Oʻpka|oʻpkadagi]] alveolalarda topilgan, ammo ularning devorlaridan ayri holda joylashgan.<ref name="Weinberger">{{kitob manbasi|last=Weinberger|first=Steven E.|title=Principles of pulmonary medicine|date=2019|location=Philadelphia, PA|isbn=9780323523714|pages=288-289|edition=Seventh}}</ref> Alveolyar makrofagning faolligi nisbatan yuqori, chunki ular organizm va tashqi dunyo oʻrtasidagi asosiy chegaralardan birida joylashgan. Ular nafas olish yuzalaridan chang yoki [[mikroorganizmlar]] kabi zarralarni yoʻq qilish uchun javobgardirlar. Alveolyar makrofaglar koʻpincha nafas olish yuzalaridan zarrachali [[uglerod]] kabi ekzogen materiallarning granulalarini yutadi. Bunday qora granulalar, ayniqsa, [[Chekish|chekuvchilarning]] oʻpkalarida yoki uzoq muddatli shahar aholisida keng tarqalgan boʻlishi mumkin. Alveolyar makrofag alveoladagi uchinchi hujayra turi, qolganlari esa I va II turdagi pnevmotsitlardir. == Pigmentli oʻpka makrofaglarini taqqoslash == {| class="wikitable" !Kasallik ! Makrofagning nomi ! Makrofag pigmentining koʻrinishi (G&E boʻyogʻi) ! Makrofaglarning odatiy joylashuvi ! Bogʻliq boʻlgan tibbiy tarix ! Rasm ! Rasm sharhi |- ! Antrakoz | | Qora-jigarrang granulalar | Intersitsiy (perivaskulyar) | * Yoshi va shahardagi turar joyi.<ref name="robspath">{{kitob manbasi|title=Robbins Pathologic Basis of Disease|url=https://archive.org/details/robbinspathologi0000cotr_ed06|last=Cotran|publisher=W.B Saunders Company|location=Philadelphia|isbn=978-0-7216-7335-6|year=1999}}</ref> * Koʻmir ishchilari<ref>{{jurnal manbasi|last=Morgan WK|title=Industrial bronchitis|journal=Br J Ind Med|volume=35|issue=4|pages=285–91|date=November 1978|doi=10.1136/oem.35.4.285|pmid=367424|pmc=1008445}}</ref> | | Qora strelka interstitsial antrakotik pigmentni koʻrsatadi. Yaqin atrofdagi makrofaglar (oq oʻq) antrakotik pigmentni oʻz ichiga oladi deb taxmin qilish mumkin. |- ! Nafas olish bronxioliti | " Chekuvchi makrofaglari " | Sariqdan och jigarranggacha va mayda donador<ref>{{veb manbasi|url=https://www.pathologyoutlines.com/topic/lungnontumorrespbronchiolitis.html|sarlavha=Lung - Other interstitial pneumonitis / fibrosis - Respiratory bronchiolitis|muallif=William Perry, M.D., M.P.H., Kristine Konopka, M.D.}} Topic Completed: 1 July 2020. Minor changes: 1 July 2020.</ref> | Havo yoʻllari (ayniqsa respirator bronxiolalar) | Tamaki chekish | | Markazda chekuvchi makrofagi |- ! Surunkali oʻpka tiqilishi | Siderofaglar | Jigarrang-oltin va refrakter.<ref>{{kitob manbasi|last=Zander|first=Dani|title=Pulmonary pathology|url=https://archive.org/details/pulmonarypatholo0000dani|publisher=Elsevier|year=2018|isbn=978-0-323-39308-9|oclc=968711140}} – VII Acute Lung Injury with Siderophages</ref> | Alveolalar<ref>{{kitob manbasi|last=Guido Majno|title=Cells, Tissues, and Disease : Principles of General Pathology|url=https://books.google.com/books?id=8yAf6U7njlcC&pg=PA620|accessdate=19-mart 2013-yil|date=12-avgust 2004-yil|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-974892-1|page=620}}</ref> | * Yurak etishmovchiligi * Oʻpka qon ketishi | | Siderofag (qora oʻq) va intersitsiyda shish, gemosiderin choʻkmasi (qora oʻq) va kollagen qalinlashuvi, yurak yetishmovchiligini koʻrsatadi. |} [[Fayl:Histopathology_of_smoker's_macrophages_with_anthracotic_stippling.jpg|thumb| Sigaret chekuvchi makrofaglarining antrakotik boʻyalish gistopatologiyasi, bu ham nafas olish bronxioliti, ham antrakoz mavjudligini koʻrsatadi.]] == Funksiyasi == [[Fayl:Carbon_laden_macrophages_in_lung,_H&E_100X.jpg|thumb| Oʻpkadagi uglerodli makrofaglarning mikrografi, G&amp;amp;E boʻyogʻi]] [[Fayl:Macrophage_in_the_alveolus_Lung_-_TEM.jpg|thumb| Yadro va boshqa organellalarni, shu jumladan [[Golji kompleksi|Golji majmuasi]] va [[Mitoxondriya|mitoxondriyalarni]] koʻrsatadigan oʻpka toʻqimasidagi alveolyar makrofagning mikrografi.]] Alveolyar makrofaglar fagotsitlar boʻlib, ular gomeostazda, parazitlardan himoyada va toʻqimalarni qayta tiklashda muhim rol oʻynaydi.<ref name="Lambrecht_2006">{{jurnal manbasi|last=Lambrecht|first1=BN|title="Alveolar macrophage in the driver's seat".|journal=Immunity|date=April 2006|volume=24|issue=4|pages=366–8|doi=10.1016/j.immuni.2006.03.008|pmid=16618595}}</ref> Ularning son jihatdan zichligi koʻplab jarayonlar uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ular juda moslashuvchan va bir qancha [[Fermentativ retseptorlar|yuza retseptorlari]] yordamida boshqa hujayralar va molekulalar bilan oʻzaro taʼsir qilish uchun koʻplab sekretlarni chiqarishi mumkin. Alveolyar makrofaglar apoptotik va nekrotik hujayralarning fagotsitozida ham ishtirok etadi.<ref name="Guyton,_2007">{{kitob manbasi|last=Guyton|first=Arthur C.|chapter=Chapter 33: Physiology of the respiratory system|title=Textbook of Medical Physiology|url=https://archive.org/details/isbn_9788131205112|date=2007|pages=[https://archive.org/details/isbn_9788131205112/page/431 431]–433}}</ref> Oddiy hujayralar va tuzilmalarni himoya qilish uchun ular fagotsitlangan materialni tanlab olishlari kerak.<ref name="Guyton,_2007" /> Infeksiyalar bilan kurashish organizmlar yuzasida patogen bilan bogʻliq molekulyar belgilarni (PAMP) tanib olishga yordam beradigan koʻplab belgini aniqlash retseptorlarini (PRR) ishini osonlashtiradi.<ref name="Stafford_2002">{{jurnal manbasi|title=Macrophage-mediated innate host defense against protozoan parasites|url=https://archive.org/details/critical-reviews-in-microbiology_2002_28_3/page/187|journal=Critical Reviews in Microbiology|volume=28|issue=3|pages=187–248|date=2002|pmid=12385499|doi=10.1080/1040-840291046731}}</ref> PAMPlarning barchasi patogenlar guruhiga xos boʻlgan umumiy xususiyatlarga ega, lekin ularning asosiy tuzilishi oʻzgarmasdir; va patogenlik (organizmning boshqa organizmda yuqumli kasallik hosil qilish qobiliyati) uchun muhim ahamiyatga ega.<ref name="Stafford_2002" /> Mikrobial belgini aniqlashda ishtirok etadigan oqsillarga mannoz retseptorlari, komplement retseptorlari, DC-SIGN, Toll-like retseptorlari (TLR), tozalovchi retseptorlari, CD14 va Mac-1 kiradi.<ref name="Stafford_2002" /> # == Manbalar == {{Manbalar|2}}{{Manbalar|2}}{{Manbalar|2}} * {{BUHistology|13906loa}} – „Respiratory System: lung (human), alveolar macrophages“ * {{KansasHistology|resp|resp16}} „Alveoli“ * [https://web.archive.org/web/20051215135533/http://medinfo.ufl.edu/year1/histo/images/a21a.jpg Slide at ufl.edu] {{Blood}} [[Turkum:Fagotsit]] [[Turkum:Makrofag]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] gux30j205pw0e3xsjuyjzbjev1zqzgw 0 746493 6218525 6147287 2026-07-28T12:47:48Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218525 wikitext text/x-wiki '''Monopolistik [[raqobat|raqobat]]''' — bu koʻpgina sotuvchilar oʻxshash boʻlgan, ammo bir xil boʻlmagan [[tovar|tovarlarni]] [[taklif|taklif]] qiluvchi [[bozor|bozor]] turi hisoblanadi<ref>{{kitob manbasi | author-link=Paul Krugman |first1=Paul |last1=Krugman |author-link2=Maurice Obstfeld |first2=Maurice |last2=Obstfeld | title=International Economics: Theory and Policy | publisher=Addison-Wesley | year=2008| isbn=978-0-321-55398-0}}</ref><ref>{{jurnal manbasi |title=The Free Market Illusion Psychological Limitations of Consumer Choice |first=Theo B. C. |last=Poiesz |year=2004 |journal=Tijdschrift voor Economie en Management |volume=49 |issue=2 |pages=309–338 |url=http://www.econ.kuleuven.be/tem/jaargangen/2001-2010/2004/TEM2004-2/TEMfoiz2004_2_5_POIESZ.pdf }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Monopolistik raqobat va [[monopoliya|monopoliya]] nomlari oʻxshash hisoblansa-da, amalda bu ikki raqobat turi keskin farq qiladi. Bunday raqobat turi dastlabki qarashda sof raqobatlashgan elementlariga ega boʻlsa-da, nomukammal raqobatlashgan bozorlar([[monopollashgan bozor|monopollashgan bozor]]) turiga kiradi. Monopolistik raqobatda ham faoliyat yurituvchi [[firma|firmalar]] nisbatan koʻp, yangi firmalarni bozorga kirib kelishi yoki unda harakat qiluvchi firmalarning undan chiqib ketishida kichik cheklovlar mavjud. Lekin, bu raqobat turi baribir erkin bozordan farq qiladi. Farqi shundaki, monopol raqobatlashgan bozordagi [[mahsulot|mahsulot]] tabaqalashgan, yaʼni bir xil [[ehtiyoj|ehtiyojni]] qondiruvchi tovarni har bir firma oʻziga xos ravishda ishlab chiqarib sotadi va uning mahsuloti boshqa firmalarning mahsulotidan sifati, koʻrinishi, xizmat koʻrsatish turi, uslubi, foydalanilgan materiallari va brendi bilan farq qilishi mumkin. Tovarning differensiallashuvi deganda bozorda sotiladigan tovarni turli xilligi, yagona qolipda emasligi tushuniladi. Har bir firma oʻz mahsulot markasiga ega boʻlgani sababli maʼlum darajada bozor hokimiyatiga ega boʻladi. Masalan, har bir shaharda fast foodlar, [[restoranlar]] va [[non]] mahsulotlari(xususan, pishiriqlar) sotadigan joylar bor. Bu iqtisodiy subyektlar deyarli bir turdagi ehtiyojni qondiruvchi turli-xil mahsulotni sotadi. [[Toshkent]] shahridagi Feed Up, Oq-Tepa Lavash va Evos kabi [[fast food]]lar oʻxshash [[menyu]]ga (lavash, burger, [[kartoshka fri]] va boshqa isteʼmol tovarlari) ega boʻlsa-da, shakl, taʼm, xizmat koʻrsatish va narxiga koʻra oz boʻlsa-da farq qiladi. == Tarix == 1933-yilda amerikalik iqtisodchi Edward Hastings Chamberlin oʻzining „Monopolistik raqobat nazariyasi“ asarida yangi raqobat turi — monopolistik raqobat haqida soʻz yuritadi. Uning fikricha real bozor turlari aynan raqobatlashgan bozor va monopoliya oraligʻidagi chegarada faoliyat yuritishadi. Keyinchalik 1977-yilda esa [[Avinash Kamalakar Dixit]] va [[Joseph Eugene Stiglitz]] monopolistik raqobatni hozirgi koʻrinishiga olib kelgan hammualifdagi maqolalari chiqadi. Bu model keyinchalik Dixit-Stiglitz modeli nomini oldi<ref>{{veb manbasi |chapter=Monopolistic Competition |title=Monopolistic competetion &#124; Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/390037/monopolistic-competition }}</ref>. Lekin [[Michael Porter]] tomonidan bildirilgan asosiy nazariyaga koʻra, istalgan mahsulot hech boʻlmasa bir guruh isteʼmolchilar tomonidan „oʻzgacha“ deb qabul qilinadi. Shu sababli ularni fikriga qarab differensiallik darajasi aniqlanadi. 1986-yilda [[Merton Howard Miller]] tomonidan [[marketing]] va [[innovatsiya]]ni differensiallashuvning asosiy 2 strategiyasi deb nomlashni taklif qildi. 1988-yilda esa [[Henry Mintzberg]] aniq va keng kategoriyalarni taklif qildi: sifat, [[dizayn]], imidj va narx<ref>{{jurnal manbasi|last1=Becerra|first1=Manuel|last2=Santaló|first2=Juan|last3=Silva|first3=Rosario|title=Being better vs. being different: Differentiation, competition, and pricing strategies in the Spanish hotel industry|journal=Tourism Management|date=23 March 2012|volume=34|issue=Elsevier|page=72|doi=10.1016/J.TOURMAN.2012.03.014|s2cid=6108921|url=https://pdfs.semanticscholar.org/e310/96709b02a85d9dee61785b921903d1196bf8.pdf}}</ref>. == Xususiyatlari == === Umumiy xususiyatlar === Monopolistik raqobatga ega bozor quyidagi xususiyatlari bilan xarakterlanadi: * Firmalar bir tovarning turli xil varianti hisoblanuvchi, [[substitut]]lik darajasi yuqori hisoblanuvchi, mahsulotlarini sotadi va bir-biri bilan raqobatlashadi (substitut tovarlarning [[narx|narxga]] koʻra [[elastiklik (iqtisodiyot)|elastikligi]] yuqori boʻladi); * Bozorga yangi firmalarni kirishi va faoliyat koʻrsatishi, bozordan chiqishi deyarli cheklanmagan<ref name="gans">{{kitob manbasi |author-link=Joshua Gans |first1=Joshua |last1=Gans |first2=Stephen |last2=King |first3=Robin |last3=Stonecash |first4=N. Gregory |last4=Mankiw |title=Principles of Economics |publisher=Thomson Learning |year=2003 |isbn=0-17-011441-4 }}</ref>; * Bozorda koʻpgina firmalar faoliyat koʻrsatadi va ularning har biri tovarga [[ishlab chiqarish xarajatlari]], mahsulotining xususiyatlariga koʻra tovarga boʻlgan bozor talabining bir qismiga ega boʻlishadi; * Ishlab chiqaruvchi va isteʼmolchilarning bozordagi holatdan xabardor emasligi yoki [[axborot]]ning yetarli emasligi(axborotning asimmetrik taqsimlanishi)<ref>{{kitob manbasi |last=Hirschey |first=M. |title=Managerial Economics |url=https://archive.org/details/managerialeconom0000hirs |edition=Rev. |page=[https://archive.org/details/managerialeconom0000hirs/page/443 443] |publisher=Dryden |location=Fort Worth |year=2000 |isbn=0-03-025649-6 }}</ref>; * Firmalar oʻz mahsulotlariga narx belgilashda va sotish hajmini aniqlashda erkin qaror qabul qila olishadi. Masalan, istalgan firma tovarining elastiklik darajasiga koʻra oʻz mahsuloti narxini yoki oshirib yoki kamaytirib qoʻshimcha foyda olishi mumkin. Aytaylik, elastiklik 5 ga teng boʻlgan sharoitda agar firma oʻz mahsuloti narxini 10 foizga tushirsa uning mahsulot sotish hajmi 1,5 barobarga oshadi va oshish alohida bir firma hisobidan emas, balki koʻp firma hisobidan sotiladi, shu sababli bu narx siyosati koʻplab firmalarga sezilarli boʻlmagan tarzda zarar yetkazishi mumkin. Agar sof raqobatlashgan bozorda firma narxni oʻzgartira olmasa, monopolistik raqobat sharoitida firmaning narx siyosati kichik chegaralar ostida kechadi: agar firma narxni keragidan ortiq oshirsa, ashaddiy mijozlar ham raqobatchilarga ketishi, haddan ziyod tushirsa(yaʼni juda koʻp ishlab chiqarsa) oʻsuvchi xarajatlar funksiyasi zarar keltirishi, zarar keltirmagan taqdirda bir birllik mahsulot narxi uning tannarxi (ATC) dan ham pasayib ketishi mumkin.(Shuni yodda tutish kerakki, bunday holatda firmalar kelishib ish koʻrmasligi kerak) === Firmalarning oʻzaro raqobatlashish xususiyatlari === Monopolistik raqobatda bozordagi firmalar juda koʻpligi sababli [[narxlar jangi|narxlar jangi]] oʻtkazish holatlari deyarli kuzatilmaydi. Firmalar bu yerda maʼlum miqdorda narxga taʼsir oʻtkaza olishsa-da (price-taker firmalar), bu taʼsir kuchsiz hisoblanadi. Shu sababli, firmalar narxga bogʻliq boʻlmagan quyidagi omillar yordamida raqobat qilishadi: * Mahsulot xususiyatlarini oʻzgartirish; * Avvalgi ehtiyojlarni qondirish uchun differensiallashgan mahsulot ishlab chiqarish; * Servis darajalari va sodiqlik dasturlari yordamidagi raqobat; * Reklama, aksiya va chegirmalar yordamidagi raqobat. == Monopolistik raqobatning boshqa raqobat turlaridan farqi == {| class="wikitable" |+''' Bozordagi raqobatning tarkibiy taqqoslanishi<ref>{{kitob manbasi |last1=Goodwin |first1=N. |last2=Nelson |first2=J. |last3=Ackerman |first3=F. |last4=Weisskopf |first4=T. |title=Microeconomics in Context |url=https://archive.org/details/microeconomicsin0000unse_x7n0 |edition=2nd |page=[https://archive.org/details/microeconomicsin0000unse_x7n0/page/289 289] |publisher=Sharpe |year=2009 |isbn=978-0-7656-2301-0 }}</ref>''' |- ! style="background:#efefef;" | Bozor strukturasi ! style="background:#efefef;" | Firmalar soni ! style="background:#efefef;" | Monopol hukumati darajasi ! style="background:#efefef;" | Talabning elastikligi ! style="background:#efefef;" | Tovar differisiallashuvi ! style="background:#efefef;" | Iqtisodiy foyda koʻrishi ! style="background:#efefef;" | Samaradorligi ! style="background:#efefef;" | Foydani maksimallashtirish sharti ! style="background:#efefef;" | Narx shakllanishi |- | [[Mukammal raqobat]] | Cheksiz | Yoʻq | Absolyut elastik | Yoʻq | Ha/Yoʻq (Qisqa/Uzoq) | Ha | P=MR=MC | Narxni oluvchi |- | Monopolistik raqobat | Koʻp | Kam | Kuchli elastik (uzoq muddatda) | Kuchli | Ha/Yoʻq (qisqa/uzoq muddatda) | Yoʻq | MR=MC | Narx shakllantiruvchi |- |Oligopoliya | Kam | Nisbatan kuchli | Elastik | Mavjud | Ha | Yoʻq | MR=MC | Narx shakllantiruvchi |- | Monopoliya | Bitta | Kuchli | Nisbatan noelastik | Absolyut (chunki yagona mahsulot) | Ha | Yoʻq | MR=MC | Narx shakllantiruvchi |} == Monopolistik raqobatda firma muvozanati == [[Fayl:Short-run equilibrium of the firm under monopolistic competition.JPG|thumb|410px|1.1-rasm.Qisqa muddatli oraliqdagi monopolistik raqobatda firma muvozanati]] === Qisqa muddatli oraliqda firma muvozanati === Firma mahsuloti differensial boʻlgani, tovar hajmi maʼlum miqdorda umumiy bozor talabiga taʼsirga ega ekanligi uchun uning talab chizigʻi AR(Average Revenue, oʻrtacha daromad) pastga yotiq yoʻnalgan. Bu yerda AR faqatgina yagona firma tovariga boʻlgan talab, bozor talab chizigʻi bir firma narx siyosati tufayli bunday oʻzgarmaydi. Firma foydasini maksimallashtirish chekli(marjinal) xarajatlar chekli(marjinal) daromadlarga teng boʻlganda amalga oshishi sababli (MC=MR), Qs hajmda mahsulot ishlab chiqarish foydani maksimallashtiradi. Muvozanat narx Ps firmaning talab chizigʻi orqali aniqlanadi. Muvozanat narx oʻrtacha xarajatdan katta boʻlgani uchun firma iqtisodiy foyda oladi va bu foyda rasmda shtrixlangan toʻrtburchak orqali tasvirlangan. Monopolistik raqobatga ega bozorda firma foyda koʻrgan taqdirda oʻz ishlab chiqarish hajmini MC=MR gacha yetkazishni istaydi, shu sababli ishlab chiqariluvchi tovar hajmini oshiradi<ref>B.T.Salimov, M.S.Yusupov. Mikroiqtisodiyot-2. Darslik. -T.: „Innovatsion rivojlanish nashriyotmatbaa uyi“, 2021 — 296 b.</ref> (1.1-rasm). {| class="wikitable" |+'''Qisqa muddatli oraliqda firma foydasining oʻzgarishi''' |- ! style="background:#efefef;" | Ishlab chiqarish hajmi (Q) ! style="background:#efefef;" | Narx § ! style="background:#efefef;" | Umumiy daromad (TR) ! style="background:#efefef;" | Chekli daromad (MR) ! style="background:#efefef;" | Umumiy xarajatlar (TC) ! style="background:#efefef;" | Chekli xarajat (MC) ! style="background:#efefef;" | Foyda (π) |- | 0 | 5,25 | 0,00 | 0,00 | 3,00 | 0,00 | −3,00 |- | 1 | 5,20 | 5,20 | 5,20 | 8,85 | 5,85 | −3,65 |- | 2 | 5,15 | 10,30 | 5,10 | 12,30 | 3,45 | −2,00 |- | 3 | 5,10 | 15,30 | 5,00 | 14,55 | 2,25 | 0,75 |- | 4 | 5,05 | 20,20 | 4,90 | 16,20 | 1,65 | 4,00 |- | 5 | 5,00 | 25,00 | 4,80 | 18,45 | 2,25 | 6,55 |- | 6 | 4,95 | 29,70 | 4,70 | 21,90 | 3,45 | 7,80 |- | 7 | 4,90 | 34,30 | 4,60 | 27,75 | 5,85 | 6,55 |- | 8 | 4,85 | 38,80 | 4,50 | 38,40 | 40,65 | 0,40 |- | 9 | 4,80 | 43,20 | 4,40 | 56,25 | 17,85 | −13,05 |- | 10 | 4,75 | 47,50 | 4,30 | 83,70 | 27,45 | −36,20 |} Jadvaldan koʻrish mumkinki, ishlab chiqarish endi boshlanganida ishlab chiqarish resurslari kamligi va doimiy xarajatlarning kattaligi sababli firma zarar koʻradi. Keyin esa ishlab chiqarishning oʻsuvchi ishlab chiqarish qonuniga asosan, chekli xarajatlar kamayib boradi<ref>{{kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=rpMuAAAAYAAJ&pg=PA3 |chapter=Book I. Of the Causes of Improvement in the Productive Powers of Labour, and of the Order According to Which Its Produce Is Naturally Distributed among the Different Ranks of the People |title=An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations |author=Smith, A. |publisher=University Press; Thomas Nelson and Peter Brown |year=1827}}</ref>. Ishlab chiqarish 6 ga yetganidan soʻng [[chekli naflilikning kamayish qonuni]] amal qilib, chekli xarajatlar chekli daromaddan oshadi va umumiy foyda kamayadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida istalgan ratsional firma ishlab chiqarishni aynan foyda maksimal boʻlganida toʻxtatadi. Iqtisodchilar fikriga koʻra, [[Sovet sotsialistik respublikalari ittifoqi]]da aynan samarasiz ishlab chiqarish modeli, foyda emas, balki ishlab chiqarilgan mahsulot, band boʻlgan ishchilar soni muhim boʻlgani uchun qisqa muddatli oraliqda bunday firmalar har tomonlama samarasiz hisoblangan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.investopedia.com/articles/investing/021716/why-ussr-collapsed-economically.asp | title=Why-USSR-collapsed-economically &#124; Investopedia }}</ref>. Jadvaldan koʻrish mumkinki, ishlab chiqarish endi boshlanganida ishlab chiqarish resurslari kamligi va doimiy xarajatlarning kattaligi sababli firma zarar koʻradi. Keyin esa ishlab chiqarishning oʻsuvchi ishlab chiqarish qonuniga asosan, chekli xarajatlar kamayib boradi<ref>{{kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=rpMuAAAAYAAJ&pg=PA3 |chapter=Book I. Of the Causes of Improvement in the Productive Powers of Labour, and of the Order According to Which Its Produce Is Naturally Distributed among the Different Ranks of the People |title=An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations |author=Smith, A. |publisher=University Press; Thomas Nelson and Peter Brown |year=1827}}</ref>. Ishlab chiqarish 6 ga yetganidan soʻng [[chekli naflilikning kamayish qonuni]] amal qilib, chekli xarajatlar chekli daromaddan oshadi va umumiy foyda kamayadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida istalgan ratsional firma ishlab chiqarishni aynan foyda maksimal boʻlganida toʻxtatadi. Iqtisodchilar fikriga koʻra, [[Sovet sotsialistik respublikalari ittifoqi]]da aynan samarasiz ishlab chiqarish modeli, foyda emas, balki ishlab chiqarilgan mahsulot, band boʻlgan ishchilar soni muhim boʻlgani uchun qisqa muddatli oraliqda bunday firmalar har tomonlama samarasiz hisoblangan<ref>{{Veb manbasi | url=https://www.investopedia.com/articles/investing/021716/why-ussr-collapsed-economically.asp | title=Why-USSR-collapsed-economically &#124; Investopedia }}</ref>. === Uzoq muddatli oraliqda firma muvozanati === [[Fayl:Long-run equilibrium of the firm under monopolistic competition.JPG|thumb|410px|1.2-rasm.Uzoq muddatli oraliqdagi monopolistik raqobatda firma muvozanati]] Maʼlumki vaqt oʻtgani sari foyda keltiruvchi boʻlgan tarmoqqa intiluvchi firmalar koʻpayadi. Aynan shu sababli qishloq xoʻjaligida faoliyat yurituvchi fermer xoʻjaligi birinchi yil shartli 600 mln. soʻm foyda olgan boʻlsa, bundan xabar topgan tarmoqdan tashqaridagi firmalarning(ular odatda barcha kerakli ishlab chiqarish resurslariga ega boʻlishadi) haddan ziyod taklif etilgan tovarlari oqibatida tarmoqdagi firmalar endi kamroq foyda koʻrishadi yoki foyda koʻrishmaydi yoki zarar koʻrishadi. Shu sababli bozorga kirgan qoʻshimcha oʻrinbosar tovarga ega ishlab chiqaruvchilar yoki bozor talabidan ulush olish uchun qoʻshilgan firmalar avval bozorda faoliyat yuritgan firmalarning talab chizigʻidagi mijozlarni oʻzlashtirishadi. Shu sababli ham 1.2-chizmadagi talab chizigʻi pastga va chapga suriladi, bozordagi muvozanat narx ham shu sababli pastlaydi. Uzoq muddatli oraliqda firmalar iqtisodiy foyda koʻrishmaydi, barcha normal foyda koʻradi. Agar tarmoqdagi firmalar soni juda koʻp boʻlsa hattoki zarar koʻrishadi va faqatgina AVC<P boʻlgan firmalargina (yaʼni sotayotgan tovar narxi [[oʻrtacha oʻzgaruvchan xarajatlar]]dan yuqori boʻlgan holatda) tarmoqda faoliyat yurita olishadi<ref>{{kitob manbasi |last=Perloff |first=J. |title=Microeconomics Theory & Applications with Calculus |url=https://archive.org/details/microeconomicsth0000perl_i8j1 |page=[https://archive.org/details/microeconomicsth0000perl_i8j1/page/483 483] |location=Boston |publisher=Pearson |year=2008 |isbn=978-0-321-27794-7 }}</ref><ref> {{Veb manbasi|last=Staff|first=Investopedia|title=Monopolistic Competition Definition|url=https://www.investopedia.com/terms/m/monopolisticmarket.asp|access-date=2020-11-01|website=Investopedia|language=en}}</ref>. {| class="wikitable" |+'''Uzoq muddatli oraliqda firma foydasining oʻzgarishi''' |- ! style="background:#efefef;" | Ishlab chiqarish hajmi (Q) ! style="background:#efefef;" | Narx § ! style="background:#efefef;" | Umumiy daromad (TR) ! style="background:#efefef;" | Chekli daromad (MR) ! style="background:#efefef;" | Umumiy xarajatlar (TC) ! style="background:#efefef;" | Chekli xarajat (MC) ! style="background:#efefef;" | Foyda (π) |- | 0 | 5,25 | 0,00 | 0,00 | 3,00 | 0,00 | −3,00 |- | 1 | 5,20 | 5,20 | 5,20 | 13,00 | 13,00 | −7,80 |- | 2 | 5,15 | 10,30 | 5,10 | 16,00 | 8,00 | −5,70 |- | 3 | 5,10 | 15,30 | 5,00 | 19,50 | 6,50 | −3,80 |- | 4 | 5,05 | 20,20 | 4,90 | 22,00 | 5,50 | −1,80 |- | 5 | 5,00 | 25,00 | 4,80 | 25,75 | 5,15 | −0,75 |- | 6 | 4,95 | 29,70 | 4,70 | 29,70 | 4,95 | 0,00 |- | 7 | 4,90 | 34,30 | 4,60 | 40,95 | 5,85 | −6,65 |- | 8 | 4,85 | 38,80 | 4,50 | 60,00 | 7,50 | −22,20 |} Uzoq muddatli oraliqda firmalarning asosiy maqsadi tarmoqda qolish hisoblanadi. Shu sababli ham firmalar MC=MR boʻlgunicha yoki eng minimal zarar keltiruvchi ishlab chiqarish hajmida ishlab chiqarishni toʻxtatishadi. Uzoq muddatli oraliqda istalgan ishlab chiqarish resurslaridan foydalanish mumkin boʻlsa-da, tarmoqqa kirish uchun toʻsiqlarning juda kamligi foydani nolga tenglashtiradi. Agar qandaydir sabablarga koʻra bozorda narx oʻrtacha oʻzgaruvchan xarajatlardan kichik boʻlsa, bunday sharoitda hech qanday firma bu tarmoqda faoliyat yuritmaydi (narxlar jangi bundan mustasno). Uzoq muddatli oraliqda masshtabdan ijobiy samara ishlaganligi sababli SSSR iqtisodiyoti shiddat bilan oʻsadi, ammo keyinchalik turli salbiy omillar sababli masshtabdan salbiy samara ishlay boshladi. Buni SSSR iqtisodiyotida [[yalpi ichki mahsulot]] 1980—1991-yillar oraligʻida avval sekinlashgani, keyinchalik faqat pasayganligi buni isbotlaydi<ref>{{книга |заглавие=Soviet Union Economy 1991 |издательство=[[Всемирная книга фактов ЦРУ]] |год=1992 |ссылка=http://www.theodora.com/wfb1991/soviet_union/soviet_union_economy.html }}</ref> ([[Solow modeli]]da aniqroq sharh berilgan)<ref>{{kitob manbasi |last=Acemoglu |first=Daron |chapter=The Solow Growth Model |title=Introduction to Modern Economic Growth |location=Princeton |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-13292-1 |pages=26–76 }}</ref>. === Amaliy misol === Monopolistik raqobat sharoitida maʼlum firmaning mahsulotiga talab funksiyasi berilgan Q=60-P. Firmaning xarajatlar funksiyasi TC=40+5Q². Firmaning maksimal foyda olishini taʼminlovchi monopol kuchga ega ishlab chiqarish hajmi topilsin. Belgilanuvchi narx va foyda topilsin<ref>Salimov B.T., Mustafakulov Sh.I., Yuldashev Gʻ.T., Sultanov B.T. „Mikroiqtisodiyot“. Masalalar toʻplami. — Toshkent: Iqtisodiyot, 2018-yil. — 206 bet</ref>. Yechish: 1) TR = 60*Q-Q² , bundan MR = 60-2Q 2) Chekli xarajat topiladi. Bunda umumiy xarajatlar(Total Cost=TC) dan olingan hosila chekli xarajatga teng boʻladi(Marginal Cost=MC): MC=TC'=10Q va foydani maksimallashtirish shartiga koʻra yoziladi. 10Q=60-2Q bundan ishlab chiqarish hajmi Q=5. Tovar narxi P=60-5=55 3) Maksimal foyda aniqlanadi. TR (5)=275; TC(5)=165; Foyda P(5)=110 == Muammolari == Monopolistik sharoitida faoliyat yurituvchi firmalar samarasiz faoliyat yuritishadi, chunki odatda narx siyosatini nazorat qilishga sarflanadigan xarajatlar aynan shu nazorat qilishdan keladigan daromaddan koʻproq hisoblanadi. Bundan tashqari monopolistik hokimiyatga ega firma ishlab chiqarishini chekli xarajat chekli daromadga teng boʻlganda toʻxtatadi. Vaholanki, bunda oʻrtacha umumiy xarajatlar hali minimal nuqtaga yetmagan boʻladi. Mukammal raqobatdan farqli ravishda monopolistik raqobat sharoitida ishlab chiqaruvchi foyda olsada, jamiyat farovonligi bu holatda kamayadi. Bundan tashqari differensial tovarlar isteʼmolchi ehtiyojini yaxshiroq qondirgani uchun jamiyat uchun manfaatli mukammal raqobatdan koʻra monopolistik raqobat afzal koʻriladi<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://www.cbsnews.com/news/whats-so-bad-about-monopoly-power/|title=What's so bad about monopoly power?|website=www.cbsnews.com|language=en-US|access-date=2019-04-03}}</ref>. Boshqa muammo esa monopolistik raqobat reklamani rivojlantirishidadir. Albatta, [[makroiqtisodiyot|makroiqtisodiy]] darajada bu muammo sifatida koʻrilmas, ammo [[mikroiqtisodiyot]]da, xususan [[iste'molchi tanlovi nazariyasi]], [[iqtisodiy foyda]] va [[alternativ xarajatlar]] bogʻliq muammolarda bu hal qilinishi kerak boʻlgan muammo hisoblanadi. Reklamaning monopolistik raqobat sharoitida ishlashining ikkita yoʻli mavjud. Yaʼni, reklama firmaning qabul qiluvchi talab chizigʻini noelastikroq qilishi mumkin yoki reklama orqali firma tovarlariga talab ortadi. Ikki holatda ham firma yoki koʻproq tovar sotadi, yoki narxni oʻzi uchun foydali darajagacha oshiradi, yoki ikkala holat ham amalga oshib baribir firma foydasi oshadi. Bu firmaga oʻz savdo belgisini yaratishga imkoniyat beradi. Reklama isteʼmolchilarga ratsional omillarga tayanib emas, balki faqatgina uni nomi sababli koʻproq xarajat qilishga undaydi. Reklama himoyachilari esa savdo belgisi isteʼmolchilarga ishonchlilik belgisi hisoblanishi va kerakli tovarni topishga boʻlgan axborot xarajatlarini kamaytirishini aytishadi. Lekin, bu holat murakkabroq. Monopolistik raqobatga ega bozorda aniq axborotga ega boʻlish va uni qayta ishlashning oʻz xarajatlari mavjuddir. Monopol bozorda faqatgina 1 firma mavjudligi sababli axborot xarajatlari past. Mukammal raqobatda juda koʻp firmalar boʻlsa-da, tovarlar bir xilligi sababli bu holatda ham axborot xarajatlari nisbatan past. Ammo monopolistik bozorda firmalar koʻpligi va tovarlar bir-biridan farq qilishi sababli ratsional isteʼmolchi juda koʻp sonli brendlarni oʻrganishi kerak. Koʻpgina hollarda eng yaxshi brendni topishga ketgan xarajatlar ana shu eng yaxshi brenddan olingan foydaga qaraganda koʻproq boʻladi. Oqibatda isteʼmolchi zarar koʻradi. Isteʼmolchilar reklama orqali nafaqat reklama qilinayotgan brendni baholash uchun, balki boshqa isteʼmolchilar eʼtibor bermagan boshqa shunday brendlar borligini aniqlashga urinishadi<ref name="davies">{{jurnal manbasi | author = Antony Davies & Thomas Cline| year = 2005| title = A Consumer Behavior Approach to Modeling Monopolistic Competition | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-psychology_2005-12_26_6/page/797| journal = Journal of Economic Psychology | volume = 26 | pages = 797–826| doi = 10.1016/j.joep.2005.05.003 | issue = 6 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Iqtisodiy atamalar]] h77o752u35oyvbxkizc9jhtxjadiuzx 0 746640 6218507 5449291 2026-07-28T12:41:20Z InternetArchiveBot 58913 Add 15 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218507 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Astrotsit}} [[Fayl:Astrocyte5.jpg|thumb|Toʻqimada oʻstirilgan va GFAP (qizil) va vimentin (yashil) ga boʻyalgan kalamush miyasidan astrositi. Ikkala oqsil ham bu hujayraning oraliq filamentlarida koʻp miqdorda mavjud, shuning uchun hujayra sariq koʻrinadi.]] '''Astrotsitlar''' ([[Qadimgi yunon tili|qadimgi yunoncha]] {{Lang|grc|[[wikt:ἄστρον|ἄστρον]]}} , {{Lang|grc-Latn|ástron}} , „yulduz“ + {{Lang|grc|[[wikt:κύτος|κύτος]]}} , {{Lang|grc-Latn|kútos}} , „boʻshliq“, „hujayra“), shuningdek, '''astroglia''' nomi bilan ham tanilgan, [[Bosh miya|miya]] va [[Orqa miya|orqa]] miyadagi xarakterli yulduz shaklidagi [[Neyrogliya|glial hujayralardir]]. Ular [[Gemato-ensefalik baryer]]ni tashkil etuvchi [[Endoteliy|endotelial hujayralarni]] biokimyoviy nazorat qilish,<ref name="Suzuki Sa Ochiai Mullins 2014 pp. 755–796">{{kitob manbasi|last=Suzuki|first=Yasuhiro|title=Toxoplasma Gondii|chapter=Cerebral Toxoplasmosis|publisher=Elsevier|year=2014|isbn=978-0-12-396481-6|doi=10.1016/b978-0-12-396481-6.00023-4|pages=755–796|quote=Astrocytes are the dominant glial cell in the brain and numerous studies indicate they are central to the intracerebral immune response to T. gondii in the brain.}}</ref> asab toʻqimasini oziq moddalar bilan taʼminlash, hujayradan tashqari ionlar muvozanatini saqlash, miya qon oqimini tartibga solish, infektsiya va travmatik jarohatlardan keyin miya va orqa miyani taʼmirlash va chandiq hosil qilishda rol oʻynaydigan koʻplab funktsiyalarni bajaradi.<ref name="Freeman">{{jurnal manbasi|last=Freeman|first1=MR|last2=Rowitch|first2=DH|title=Evolving concepts of gliogenesis: a look way back and ahead to the next 25 years.|journal=Neuron|date=30-oktabr 2013-yil|volume=80|issue=3|pages=613–23|doi=10.1016/j.neuron.2013.10.034|pmid=24183014|pmc=5221505}}</ref> Miyadagi astrositlarning miqdori yaxshi aniqlanmagan; Amaldagi hisoblash texnikasiga qarab, tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, astrositlar nisbati mintaqaga qarab oʻzgaradi va barcha glialarning 20 % dan 40 % gachasini tashkil etadi.<ref>{{kitob manbasi|title=Glial Physiology and Pathophysiology|publisher=John Wiley and Sons|year=2013|isbn=978-0-470-97853-5|pages=93–96|chapter=Numbers: how many glial cells are in the brain?}}</ref> Boshqa bir tadqiqot shuni koʻrsatadiki, astrositlar miyadagi eng koʻp hujayra turidir.<ref name="Freeman" /> Astrositlar markaziy asab tizimida xolesterinning asosiy manbai hisoblanadi.<ref name="biorxiv.org">{{jurnal manbasi|last=Wang|first1=Hao|last2=Kulas|first2=Joshua A.|last3=Ferris|first3=Heather A.|last4=Hansen|first4=Scott B.|date=2020-10-14|title=Regulation of beta-amyloid production in neurons by astrocyte-derived cholesterol|url=https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.06.18.159632v2|journal=bioRxiv|language=en|pages=2020.06.18.159632|doi=10.1101/2020.06.18.159632}}</ref> Apolipoprotein E xolesterinni astrositlardan neyronlarga va boshqa glial hujayralarga olib boradi, miyadagi hujayra signalizatsiyasini tartibga soladi.<ref name="biorxiv.org" /> Odamlardagi astrositlar kemiruvchilar miyasiga qaraganda yigirma baravar kattaroqdir va sinapslar sonidan oʻn barobar koʻproq.<ref name="Sloan">{{jurnal manbasi|title=Mechanisms of astrocyte development and their contributions to neurodevelopmental disorders|journal=Current Opinion in Neurobiology|volume=27|pages=75–81|date=August 2014|pmid=24694749|pmc=4433289|doi=10.1016/j.conb.2014.03.005}}</ref> 1990-yillarning oʻrtalarida olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, astrositlar stimulyatsiyaga javoban uzoq masofalarga hujayralararo [[Kalsiy|Ca <sup>2+</sup>]] toʻlqinlarini tarqata olar va neyronlarga oʻxshab Ca <sup>2+</sup> ga bogʻliq boʻlgan transmitterlarni (gliotransmitterlar) chiqaradi.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Role of Astrocytes in the Central Nervous System|url=http://www.astrocyte.info/|kirish sanasi=27-iyul 2018-yil}}</ref> Maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, astrositlar neyronlarga Ca <sup>2+</sup> ga bogʻliq boʻlgan [[Glutamin kislota|glutamatning]] chiqishi orqali ham signal beradi.<ref name="pmid18834310">{{jurnal manbasi|title=Sorting out astrocyte physiology from pharmacology|journal=Annual Review of Pharmacology and Toxicology|volume=49|issue=1|pages=151–74|date=October 2008|pmid=18834310|doi=10.1146/annurev.pharmtox.011008.145602}}</ref> Bunday kashfiyotlar astrositlarni nevrologiya sohasida muhim tadqiqot sohasiga aylantirdi. == Tuzilishi == [[Fayl:The_Galaxy_Within.jpg|thumb|255x255px| Sichqoncha korteksi hujayralari : neyronlar (qizil) astrositlar (yashil)]] [[Fayl:Human_astrocyte.png|thumb|255x255px| 23 haftalik homila miya hujayralari, inson astrositi]] [[Fayl:Astrocytes-mouse-cortex.png|thumb|255x255px| Tirik miya yarim korteksidagi neyronlar (yashil) orasida astrositlar (qizil-sariq)]] Astrotsitlar [[Markaziy nerv sistemasi|markaziy asab tizimidagi]] [[Neyrogliya|glial hujayralarning]] kichik turidir. Ular ''astrositik glial hujayralar sifatida ham tanilgan.'' Yulduz shaklida, ularning koʻp tomonlari neyronlar tomonidan yaratilgan [[Sinaps|sinapslarni]] oʻrab oladi. Odamlarda bitta astrosit hujayrasi bir vaqtning oʻzida 2 milliongacha sinaps bilan oʻzaro taʼsir qilishi mumkin.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Glial biology in learning and cognition|language=en-US|journal=The Neuroscientist|volume=20|issue=5|pages=426–31|date=October 2014|pmid=24122821|pmc=4161624|doi=10.1177/1073858413504465}}</ref> Astrositlar [[Gistologiya|gistologik]] tahlil yordamida klassik tarzda aniqlanadi; bu hujayralarning koʻpchiligi oraliq filament glial fibrilyar kislotali oqsilni (GFAP) ishlab chiqaradi.<ref>{{jurnal manbasi|title=In vitro differentiation of cultured human CD34+ cells into astrocytes|journal=Neurology India|volume=61|issue=4|pages=383–8|year=2013|pmid=24005729|doi=10.4103/0028-3886.117615}}</ref> Astrositlarning bir necha shakllari markaziy asab tizimida mavjud boʻlib, ular ''tolali'' (oq moddada), ''protoplazmatik'' (kulrang moddada) va ''radialdir''. Tolali glia odatda oq moddada joylashgan boʻlib, nisbatan kam [[Organellalar|organellalarga]] ega va uzoq tarmoqlanmagan hujayra jarayonlarini namoyish etadi. Ushbu turdagi koʻpincha astrositik '''oyoqchalar chiqarish jarayonlari''' mavjud boʻlib, ular hujayralar ularga yaqin boʻlganida [[Kapillyarlar|kapillyar]] devorlarning tashqi tomoni bilan bogʻlanadi. Protoplazmatik glia eng keng tarqalgan boʻlib, kulrang modda toʻqimalarida joylashgan boʻlib, koʻproq miqdordagi organellalarga ega va qisqa va yuqori tarvaqaylab ketgan shoxlanishni namoyish etadi. Radial glial hujayralar qorincha oʻqlariga perpendikulyar boʻlgan tekisliklarda joylashgan. Ularning shoxlaridan biri [[Pia mater|pia materga]] yaqin, ikkinchisi esa kulrang moddada chuqur koʻmilgan. Radial glia asosan rivojlanish jarayonida mavjud boʻlib, neyron migratsiyasida rol oʻynaydi. [[Myuller hujayralari|Retinaning Myuller hujayralari]] [[Toʻr parda|va]] [[Miyacha|serebellar poʻstlogʻining]] Bergmann glia hujayralari bundan mustasno boʻlib, balogʻat yoshida ham mavjud. Pia materga yaqin boʻlganda, astrositlarning uchta shakli [[Glia cheklovchilar|pia-glial membranani]] hosil qilish uchun jarayonlarni yuboradi. === Rivojlanish === [[Fayl:Αστροκύτταρα_ποντικού_σε_καλλιέργεια.jpg|thumb| Astrositlar qizil rangda tasvirlangan. Hujayra yadrolari koʻk rangda tasvirlangan. Astrositlar yangi tugʻilgan sichqonlarning miyasidan olingan.]] Astrositlar markaziy asab tizimidagi [[Neyrogliya|makroglial hujayralardir]]. Astrositlar rivojlanayotgan markaziy asab tizimining neyroepiteliyidagi progenitor hujayralarning geterogen populyatsiyalaridan kelib chiqadi. Turli xil [[Neyron (nerv hujayrasi)|neyron]] subtiplari va makroglial hujayralar nasl-nasabini aniqlaydigan taniqli genetik mexanizmlar oʻrtasida ajoyib oʻxshashlik mavjud.<ref>{{jurnal manbasi|title=Developmental genetics of vertebrate glial-cell specification|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-11-11_468_7321/page/214|journal=Nature|volume=468|issue=7321|pages=214–22|date=November 2010|pmid=21068830|doi=10.1038/nature09611|bibcode=2010Natur.468..214R}}</ref> Neyraksis boʻylab hosil boʻlgan naqsh rivojlanayotgan oʻmurtqa neyron turlari uchun neyroepiteliyning progenitor domenlarga (p0, p1 p2, p3 va pMN) boʻlinishiga olib keladi. Bir nechta tadqiqotlar asosida ushbu model makroglial hujayra spetsifikatsiyasiga ham tegishli ekanligiga ishoniladi. Xochstim va uning hamkasblari tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, astrositlarning uchta alohida guruhlari p1, p2 va p3 domenlaridan kelib chiqadi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Specification of astrocytes by bHLH protein SCL in a restricted region of the neural tube|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-11-17_438_7066/page/n127|journal=Nature|volume=438|issue=7066|pages=360–3|date=November 2005|pmid=16292311|doi=10.1038/nature04139|bibcode=2005Natur.438..360M}}</ref> Astrositlarning ushbu kichik turlarini turli transkripsiya omillari (PAX6, NKX6.1) va hujayra sirt belgilari ([[reelin]] va [[SLIT1]]) ifodasi asosida aniqlash mumkin. Aniqlangan astrotsitlar pastki tiplarining uchta populyatsiyasi 1) p1 domenidan olingan dorsal joylashgan VA1 astrositlari, ekspress [[PAX6]] va reelin 2) p3 dan olingan qorin boʻshligʻida joylashgan VA3 astrositlari, ekspress NKX6.1 va SLIT1 va 3) va oraliq oq. PAX6, NKX6.1, reelin va SLIT1 ni ifodalovchi p2 domenidan olingan VA2 astrotsit joylashgan modda.<ref>{{jurnal manbasi|title=Identification of positionally distinct astrocyte subtypes whose identities are specified by a homeodomain code|url=https://archive.org/details/cell_2008-05-02_133_3/page/510|journal=Cell|volume=133|issue=3|pages=510–22|date=May 2008|pmid=18455991|pmc=2394859|doi=10.1016/j.cell.2008.02.046}}</ref> Rivojlanayotgan markaziy asab tizimida astrositlar spetsifikatsiyasi paydo boʻlgandan soʻng, astrositlar prekursorlari terminal differentsiatsiyasi jarayoni sodir boʻlgunga qadar asab tizimidagi oxirgi pozitsiyalariga koʻchib oʻtadi, deb ishoniladi. == Funktsiyasi == [[Fayl:Metabolic_interactions_between_astrocytes_and_neurons_with_major_reactions.png|center|thumb|650x650px| Astrositlar va neyronlar oʻrtasidagi metabolik oʻzaro taʼsirlar<ref>{{jurnal manbasi|title=Reconstruction and flux analysis of coupling between metabolic pathways of astrocytes and neurons: application to cerebral hypoxia|journal=Theoretical Biology & Medical Modelling|volume=4|issue=1|pages=48|date=December 2007|pmid=18070347|pmc=2246127|doi=10.1186/1742-4682-4-48}}</ref>]] Astrositlar miyaning jismoniy tuzilishini shakllantirishga yordam beradi va bir qator faol rollarni oʻynaydi, shu jumladan neyron transmitterlarning sekretsiyasi yoki soʻrilishi va qon-miya toʻsigʻini hosil qilish.<ref>Kolb, Brian and Whishaw, Ian Q. (2008) ''Fundamentals of Human Neuropsychology''. Worth Publishers. 6th ed. {{ISBN|0716795868}}</ref> Uch tomonlama sinaps tushunchasi sinapslarda presinaptik element, postsinaptik element va glial element oʻrtasidagi chambarchas bogʻliqlikni nazarda tutgan holda taklif qilingan.<ref name="Araque">{{jurnal manbasi|title=Tripartite synapses: glia, the unacknowledged partner|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-neurosciences_1999-05_22_5/page/208|journal=Trends in Neurosciences|volume=22|issue=5|pages=208–15|date=May 1999|pmid=10322493|doi=10.1016/S0166-2236(98)01349-6}}</ref> * '''Strukturaviy''' : Ular miyaning jismoniy tuzilishida ishtirok etadilar. Astrositlar oʻz nomini oldi, chunki ular „yulduz shaklida“. Ular neyronal sinapslar bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan miyadagi eng koʻp glial hujayralardir. Ular miya ichidagi elektr impulslarining uzatilishini tartibga soladi. * '''Glikogen yoqilgʻi zaxirasi''' : Astrositlarda [[glikogen]] mavjud va [[glyukoneogenez]] qobiliyatiga ega. Frontal korteks va [[Gippokamp|gipokampusdagi]] neyronlar yonidagi astrositlar glyukozani saqlaydi va chiqaradi. Shunday qilib, astrositlar glyukoza isteʼmolining yuqori darajasi va glyukoza etishmovchiligi davrida neyronlarni glyukoza bilan toʻyintirishi mumkin. Kalamushlar ustida olib borilgan yaqinda oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatadiki, bu faoliyat va jismoniy mashqlar oʻrtasida bogʻliqlik boʻlishi mumkin.<ref>{{jurnal manbasi|title=How Exercise Fuels the Brain|url=http://well.blogs.nytimes.com/2012/02/22/how-exercise-fuels-the-brain|journal=New York Times|date=22-fevral 2012-yil}}</ref> * '''Metabolik yordam''' : neyronlarni [[Sut kislota|laktat]] kabi oziq moddalar bilan taʼminlaydi. * '''Glyukozani sezish''' : odatda neyronlar bilan bogʻliq boʻlib, miya ichidagi glyukoza oraliq darajasini aniqlash ham astrositlar tomonidan boshqariladi. Astrotsitlar ''in vitro'' past glyukoza bilan faollashadi va ''in vivo'' bu faollashuv oshqozonni boʻshatishni oshiradi va ovqat hazm qilishni oshiradi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Astrocytes in the hindbrain detect glucoprivation and regulate gastric motility|journal=Autonomic Neuroscience|volume=175|issue=1–2|pages=61–9|date=April 2013|pmid=23313342|pmc=3951246|doi=10.1016/j.autneu.2012.12.006}}</ref> * '''Qon-miya toʻsigʻi''' : [[Endoteliy|Endotelial hujayralarni]] oʻrab turgan astrotsitlarning oyoqlari [[Gemato-ensefalik baryer|qon-miya toʻsigʻini]] saqlashda yordam beradi deb oʻylangan, ammo yaqinda oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, ular muhim rol oʻynamaydi; Buning oʻrniga, toʻsiqni ushlab turishda eng muhim rol oʻynaydigan miya endotelial hujayralarining qattiq birikmalari va bazal qatlamlaridir.<ref>{{kitob manbasi|chapter=Regulation of the brain microenvironment:transmitters and ions.|title=Astrocytes: pharmacology and function|url=https://archive.org/details/astrocytespharma0000unse|location=San Diego, CA|publisher=Academic Press|isbn=978-0125113700|year=1993|pages=[https://archive.org/details/astrocytespharma0000unse/page/193 193]–222}}</ref> Biroq, yaqinda astrositlar faolligi miyadagi qon oqimi bilan bogʻliqligi va fMRI da bu aslida oʻlchanganligi koʻrsatildi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Brain-scan mystery solved|journal=Scientific American Mind|date=1-oktabr 2008-yil|page=7|url=http://www.scientificamerican.com/article/brain-scan-cell-mystery/|doi=10.1038/scientificamericanmind1008-16}}</ref><ref name="pmid21314846">{{jurnal manbasi|title=The role(s) of astrocytes and astrocyte activity in neurometabolism, neurovascular coupling, and the production of functional neuroimaging signals|journal=The European Journal of Neuroscience|volume=33|issue=4|pages=577–88|date=February 2011|pmid=21314846|doi=10.1111/j.1460-9568.2010.07584.x}}</ref> * '''Transmitterni qabul qilish va chiqarish''' : Astrositlar plazma membranasi tashuvchilarni, masalan, [[Glutamin kislota|glutamat]], ATP va [[GABA]] kabi bir nechta neyrotransmitterlar uchun glutamat tashuvchilarni ifodalaydi. Yaqinda astrositlar glutamat yoki [[Adenozintrifosfat kislota|ATPni]] vesikulyar, Ca <sup>2+</sup> ga bogʻliq holda chiqarishi koʻrsatildi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Synaptic modulation by astrocytes via Ca2+-dependent glutamate release|journal=Neuroscience|volume=158|issue=1|pages=253–9|date=January 2009|pmid=18455880|doi=10.1016/j.neuroscience.2008.03.039|series=Mar}}</ref> (Bu gipokampal astrositlar uchun bahsli.)<ref>{{jurnal manbasi|title=Hippocampal short- and long-term plasticity are not modulated by astrocyte Ca2+ signaling|url=https://archive.org/details/sim_science_2010-03-05_327_5970/page/1250|journal=Science|volume=327|issue=5970|pages=1250–4|date=March 2010|pmid=20203048|doi=10.1126/science.1184821|bibcode=2010Sci...327.1250A}}</ref> * Hujayradan '''tashqari boʻshliqda ion kontsentratsiyasini tartibga solish''' : Astrositlar [[Kaliy kanallari|kaliy kanallarini]] yuqori zichlikda ifodalaydi. Neyronlar faol boʻlganda, ular mahalliy hujayradan tashqari konsentratsiyani oshirib, kaliyni chiqaradilar. Astrositlar kaliyni yuqori darajada oʻtkazuvchanligi tufayli hujayradan tashqari boʻshliqda ortiqcha toʻplanishni tezda tozalaydi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Role of astrocytes in the clearance of excess extracellular potassium|journal=Neurochemistry International|volume=36|issue=4–5|pages=291–300|date=April 2000|pmid=10732996|doi=10.1016/S0197-0186(99)00137-0}}</ref> Agar bu funktsiya buzilgan boʻlsa, kaliyning hujayradan tashqari kontsentratsiyasi koʻtariladi va [[Goldman tenglamasi]] boʻyicha neyronlarning depolarizatsiyasiga olib keladi. Maʼlumki, hujayradan tashqari kaliyning anormal toʻplanishi epileptik neyronlarning faolligiga olib keladi.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Stimulus and potassium-induced epileptiform activity in the human dentate gyrus from patients with and without hippocampal sclerosis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neuroscience_2004-11-17_24_46/page/10416|journal=The Journal of Neuroscience|volume=24|issue=46|pages=10416–30|date=November 2004|pmid=15548657|pmc=6730304|doi=10.1523/JNEUROSCI.2074-04.2004}}</ref> * '''Sinaptik uzatishning modulyatsiyasi''' : [[Gipotalamus gipotalamik soha|Gipotalamusning]] supraoptik yadrosida astrositlar morfologiyasidagi tez oʻzgarishlar neyronlar orasidagi geterosinaptik uzatishga taʼsir qilishi koʻrsatilgan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Physiological contribution of the astrocytic environment of neurons to intersynaptic crosstalk|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2004-02-17_101_7/page/2151|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=101|issue=7|pages=2151–5|date=February 2004|pmid=14766975|pmc=357067|doi=10.1073/pnas.0308408100|bibcode=2004PNAS..101.2151P}}</ref> Gippokampda astrositlar [[adenozin]] hosil qilish uchun ektonukleotidazalar tomonidan gidrolizlanadigan ATP ni chiqarish orqali sinaptik uzatishni bostiradi. Adenozin sinaptik uzatishni ingibitir qilish uchun neyronal adenozin retseptorlariga taʼsir qiladi va shu bilan LTP uchun mavjud dinamik diapazonni oshiradi.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Astrocytic purinergic signaling coordinates synaptic networks|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-10-07_310_5745/page/113|journal=Science|volume=310|issue=5745|pages=113–6|date=October 2005|pmid=16210541|doi=10.1126/science.1116916|bibcode=2005Sci...310..113P}}</ref> * '''Vazomodulyatsiya''' : Astrositlar qon oqimini neyronal tartibga solishda vositachi boʻlib xizmat qilishi mumkin.<ref>{{jurnal manbasi|title=An astrocyte bridge from synapse to blood flow|journal=Nature Neuroscience|volume=6|issue=1|pages=5–6|date=January 2003|pmid=12494240|doi=10.1038/nn0103-5}}</ref> * '''Oligodendrositlarning miyelinlash faolligini ragʻbatlantirish''' : Neyronlardagi elektr faolligi ularning miyelin hosil boʻlishi uchun muhim stimul boʻlib xizmat qiluvchi ATPni chiqarishiga olib keladi. Biroq, ATP toʻgʻridan-toʻgʻri oligodendrositlarga taʼsir qilmaydi. Buning oʻrniga, u astrositlarda oligodendrositlarning miyelinizatsiya faolligini ragʻbatlantiradigan tartibga soluvchi protein boʻlgan sitokin leykemiya inhibitiv omilini (LIF) ajratishga olib keladi. Bu astrositlar miyada ijro etuvchi-muvofiqlashtiruvchi rolga ega ekanligini koʻrsatadi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Astrocytes promote myelination in response to electrical impulses|journal=Neuron|volume=49|issue=6|pages=823–32|date=March 2006|pmid=16543131|pmc=1474838|doi=10.1016/j.neuron.2006.02.006}}</ref> * '''Asab tizimini tiklash''' : markaziy asab tizimidagi asab hujayralari shikastlanganda, astrositlar boʻshliqni toʻldiradi va glial chandiq hosil qiladi va asabni tiklashga hissa qoʻshishi mumkin. Jarohatdan keyin markaziy asab tizimining tiklanishida astrositlarning roli yaxshi tushunilmagan. Glial chandiq anʼanaviy ravishda regeneratsiya uchun oʻtkazmaydigan toʻsiq sifatida tasvirlangan, shuning uchun akson regeneratsiyasida salbiy rol oʻynaydi. Biroq, yaqinda genetik ablasyon tadqiqotlari natijasida regeneratsiya sodir boʻlishi uchun astrositlar haqiqatda zarur ekanligi aniqlandi.<ref name="pmid27027288">{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Astrocyte scar formation aids central nervous system axon regeneration|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-04-14_532_7598/page/195|journal=Nature|volume=532|issue=7598|pages=195–200|date=April 2016|pmid=27027288|pmc=5243141|doi=10.1038/nature17623|bibcode=2016Natur.532..195A}}</ref> Eng muhimi shundaki, mualliflar astrositlar chandigʻi ragʻbatlantirilgan aksonlar (neyrotrofik qoʻshimchalar orqali oʻsishga koʻmaklashgan aksonlar) shikastlangan orqa miya orqali choʻzilishi uchun juda zarur ekanligini aniqladilar.<ref name="pmid27027288" /> Reaktiv fenotipga kiritilgan astrositlar (astroglioz deb ataladi, GFAP ifodasining koʻtarilishi bilan belgilanadi, taʼrif hali ham muhokama qilinmoqda) neyronlar uchun toksik boʻlib, neyronlarni oʻldirishi mumkin boʻlgan signallarni chiqaradi.<ref name="pmid28099414">{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Neurotoxic reactive astrocytes are induced by activated microglia|url=https://archive.org/details/nature-uk_2017-01-26_541_7638/page/481|journal=Nature|volume=541|issue=7638|pages=481–487|date=January 2017|pmid=28099414|pmc=5404890|doi=10.1038/nature21029|bibcode=2017Natur.541..481L}}</ref> Biroq, ularning asab tizimining shikastlanishidagi rolini aniqlash uchun koʻp ish qolmoqda. * '''Uzoq muddatli potentsial''' : Olimlar astrositlar gippokampda oʻrganish va xotirani birlashtiradimi yoki yoʻqligini muhokama qilishadi. Yaqinda paydo boʻlgan sichqonlarning miyasiga odamning glial progenitor hujayrasini oʻrnatish hujayralarning astrositlarga differensiyalanishiga olib kelishi koʻrsatildi. Farqlashdan soʻng, bu hujayralar LTPni oshiradi va sichqonlarda xotira ish faoliyatini yaxshilaydi.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Forebrain engraftment by human glial progenitor cells enhances synaptic plasticity and learning in adult mice|language=en|journal=Cell Stem Cell|volume=12|issue=3|pages=342–53|date=March 2013|pmid=23472873|pmc=3700554|doi=10.1016/j.stem.2012.12.015}}</ref> * '''Sirkada ritmi''' : Astrotsitlarning oʻzi MNSdagi molekulyar tebranishlarni va sichqonlarning sirkadik xatti-harakatlarini boshqarish uchun etarli va shu bilan sutemizuvchilarning murakkab xatti-harakatlarini mustaqil ravishda boshlashi va qoʻllab-quvvatlashi mumkin.<ref>{{jurnal manbasi|title=Cell-autonomous clock of astrocytes drives circadian behavior in mammals|url=https://archive.org/details/science_2019-01-11_363_6423/page/187|journal=Science|volume=363|issue=6423|pages=187–192|date=January 2019|pmid=30630934|pmc=6440650|doi=10.1126/science.aat4104|bibcode=2019Sci...363..187B}}</ref> * '''Nerv tizimining oʻzgarishi''' : Quyida keltirilgan dalillarga asoslanib, yaqinda<ref name="NossensonMagalMesser2016">{{jurnal manbasi|journal=Neurocomputing|volume=174|year=2016|pages=822–837|title=Detection of stimuli from multi-neuron activity: Empirical study and theoretical implications|doi=10.1016/j.neucom.2015.10.007}}</ref> makroglia (va ayniqsa astrositlar) ham yoʻqolgan neyrotransmitter kondensatori, ham asab tizimining mantiqiy oʻzgarishi sifatida harakat qiladi, deb taxmin qilingan. Yaʼni, makrogliya membrana holatiga va qoʻzgʻatuvchining darajasiga qarab, asab tizimi boʻylab qoʻzgʻatuvchining tarqalishini bloklaydi yoki faollashtiradi. [[Fayl:Neural_detector_nossenson_2013.png|center|thumb|611x611px| Nossenson va boshqalar tomonidan taklif qilinganidek, biologik nervlarni aniqlash sxemasida glia ning taxminiy kommutatsiya roli.<ref name="NossensonMagalMesser2016">{{jurnal manbasi|journal=Neurocomputing|volume=174|year=2016|pages=822–837|title=Detection of stimuli from multi-neuron activity: Empirical study and theoretical implications|doi=10.1016/j.neucom.2015.10.007}}</ref><ref name="NossensonPhD2013">{{kitob manbasi|url=http://primage.tau.ac.il/libraries/theses/exeng/free/2531730.pdf|title=Model Based Detection of a Stimulus Presence from Neurophysiological Signals|last=Nossenson|first=Nir|publisher=PhD diss, University of Tel-Aviv|year=2013|location=The Neiman Library of Exact Sciences & Engineering, Tel Aviv University}}</ref>]] {| class="wikitable" |+<ref name="NossensonMagalMesser2016"/><ref name="NossensonPhD2013">{{kitob manbasi|url=http://primage.tau.ac.il/libraries/theses/exeng/free/2531730.pdf|title=Model Based Detection of a Stimulus Presence from Neurophysiological Signals|last=Nossenson|first=Nir|publisher=PhD diss, University of Tel-Aviv|year=2013|location=The Neiman Library of Exact Sciences & Engineering, Tel Aviv University|chapterurl=http://primage.tau.ac.il/libraries/theses/exeng/free/2531730.pdf|access-date=2022-07-04|archive-date=2017-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305015246/http://primage.tau.ac.il/libraries/theses/exeng/free/2531730.pdf}}</ref> Manbalarda taklif qilinganidek glianing kalit va yoʻqolgan kondansator rolini tasdiqlovchi dalillar. ! Dalillar turi ! Tavsif ! Manbalar |- | Kaltsiy dalillari | Kaltsiy toʻlqinlari faqat neyrotransmitterning maʼlum kontsentratsiyasi oshib ketganda paydo boʻladi |<ref name="cornellbell_1990">{{jurnal manbasi|title=Glutamate induces calcium waves in cultured astrocytes: long-range glial signaling|url=https://archive.org/details/sim_science_1990-01-26_247_4941/page/470|journal=Science|volume=247|issue=4941|pages=470–3|date=January 1990|pmid=1967852|doi=10.1126/science.1967852|bibcode=1990Sci...247..470C}}</ref><ref name="Jahromi_1992">{{jurnal manbasi|title=Transmitter release increases intracellular calcium in perisynaptic Schwann cells in situ|journal=Neuron|volume=8|issue=6|pages=1069–77|date=June 1992|pmid=1351731|doi=10.1016/0896-6273(92)90128-Z}}</ref><ref name="Verkhratsky_1998">{{jurnal manbasi|title=Glial calcium: homeostasis and signaling function|url=https://archive.org/details/sim_physiological-reviews_1998-01_78_1/page/99|journal=Physiological Reviews|volume=78|issue=1|pages=99–141|date=January 1998|pmid=9457170|doi=10.1152/physrev.1998.78.1.99}}</ref> |- | Elektrofiziologik dalillar | Ragʻbatlantiruvchi darajasi maʼlum bir chegarani kesib oʻtganda salbiy toʻlqin paydo boʻladi. Elektrofiziologik javobning shakli har xil va xarakterli neyron reaktsiyasiga nisbatan qarama-qarshi qutbga ega, bu esa neyronlardan tashqari boshqa hujayralar ham ishtirok etishi mumkinligini koʻrsatadi. |<ref name="Koch_1997">{{jurnal manbasi|title=Acoustic startle-evoked potentials in the rat amygdala: effect of kindling|url=https://archive.org/details/sim_physiology-behavior_1997-09_62_3/page/557|journal=Physiology & Behavior|volume=62|issue=3|pages=557–62|date=September 1997|pmid=9272664|doi=10.1016/S0031-9384(97)00018-8}}</ref><ref name="Frot_2007">{{jurnal manbasi|title=Human SII and posterior insula differently encode thermal laser stimuli|journal=Cerebral Cortex|volume=17|issue=3|pages=610–20|date=March 2007|pmid=16614165|doi=10.1093/cercor/bhk007}}</ref><ref name="Perlman_2007">{{veb manbasi|muallif=Perlman|ism=Ido|sarlavha=The Electroretinogram: ERG by Ido Perlman – Webvision|url=http://webvision.med.utah.edu/book/electrophysiology/the-electroretinogram-erg/|ish=webvision.med.utah.edu}}</ref><ref name="Tian_Nedergaard_2005">{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=An astrocytic basis of epilepsy|journal=Nature Medicine|volume=11|issue=9|pages=973–81|date=September 2005|pmid=16116433|pmc=1850946|doi=10.1038/nm1277}}</ref> |- | Psixofizik dalillar | Salbiy elektrofiziologik javob hamma yoki hech qanday harakatlar bilan birga keladi. Oʻrtacha salbiy elektrofizyologik javob idrok vazifalari kabi ongli mantiqiy qarorlarda paydo boʻladi. Epileptik tutilishlarda va reflekslar paytida kuchli oʻtkir salbiy toʻlqin paydo boʻladi. |<ref name="Koch_1997" /><ref name="Tian_Nedergaard_2005" /><ref name="Frot_2007" /><ref name="Perlman_2007" /> |- | Radioaktivlikka asoslangan glutamatni qabul qilish testlari | Glutamatni qabul qilish testlari shuni koʻrsatadiki, astrositlar glutamatni dastlab glutamat kontsentratsiyasiga mutanosib boʻlgan tezlikda qayta ishlaydi. Bu oqish kondensator modelini qoʻllab-quvvatlaydi, bu yerda „oqish“ glia ning glutamin sintetazasi tomonidan glutamatni qayta ishlashdir. Bundan tashqari, xuddi shu testlar toʻyinganlik darajasini koʻrsatadi, shundan soʻng neyrotransmitterni qabul qilish darajasi neyrotransmitter kontsentratsiyasiga mutanosib ravishda oʻsishni toʻxtatadi. Ikkinchisi polning mavjudligini qoʻllab-quvvatlaydi. Ushbu xususiyatlarni koʻrsatadigan grafiklar Michaelis-Menten grafiklari deb ataladi |<ref name="Hertz_1978">{{jurnal manbasi|title=Kinetic characteristics of the glutamate uptake into normal astrocytes in cultures|url=https://archive.org/details/neurochemical-research_1978-02_3_1/page/1|journal=Neurochemical Research|volume=3|issue=1|pages=1–14|date=February 1978|pmid=683409|doi=10.1007/BF00964356}}</ref> |} === Transporter/retseptorlar tasnifi === * GluT turi: bu glutamat tashuvchilarni (EAAT1 / SLC1A3 va EAAT2 / SLC1A2) ifodalaydi va tashuvchi oqimlar orqali glutamatning sinaptik chiqarilishiga javob beradi. EAAT2 funktsiyasi va mavjudligi inson astrositlaridagi hujayra ichidagi retseptorlari boʻlgan TAAR1 tomonidan modulyatsiya qilinadi.<ref name="Astrocyte-localized TAAR1">{{jurnal manbasi|title=Methamphetamine and HIV-1-induced neurotoxicity: role of trace amine associated receptor 1 cAMP signaling in astrocytes|journal=Neuropharmacology|volume=85|pages=499–507|date=October 2014|pmid=24950453|pmc=4315503|doi=10.1016/j.neuropharm.2014.06.011|quote=Moreover, TAAR1 overexpression significantly decreased EAAT-2 levels and glutamate clearance that were further reduced by METH. Taken together, our data show that METH treatment activated TAAR1 leading to intracellular cAMP in human astrocytes and modulated glutamate clearance abilities. Furthermore, molecular alterations in astrocyte TAAR1 levels correspond to changes in astrocyte EAAT-2 levels and function.}}</ref> * GluR turi: bular glutamat retseptorlarini ifodalaydi (asosan mGluR va AMPA turi) va kanal vositachiligidagi oqimlar va IP3 ga bogʻliq boʻlgan Ca <sup>2+</sup> oʻtish davri orqali glutamatning sinaptik chiqarilishiga javob beradi. == Yana qarang == * [[Bergman gliozi]] * [[Gemistosit]] * [[Pituitsit]] * [[Jinsiy qatlamlardan olingan inson hujayralari turlari ro'yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{jurnal manbasi|title=Potential therapeutic targets for intracerebral hemorrhage-associated inflammation: An update|journal=J Cereb Blood Flow Metab|date=May 2020|volume=40|issue=9|pages=1752–1768|pmid=32423330|doi=10.1177/0271678X20923551|pmc=7446569}} == Havolalar == * [http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=protoplasmic%20astrocyte&Submit=Go&event=display&start=1 Hujayra markazlashtirilgan maʼlumotlar bazasi — Astrosit] * UIUC Histology Subject 57 * Neyrologiya jamiyatida [http://www.sfn.org/index.cfm?pagename=brainBriefings_astrocytes „Astrositlar“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121121094641/http://www.sfn.org/index.cfm?pagename=brainBriefings_astrocytes |date=2012-11-21 }} * [[wikiversity:|Wikiversityning]] [[wikiversity:Topic:Neuroscience|Neyrologiya boʻlimi]] * [https://web.archive.org/web/20130703215845/https://www.neuinfo.org/mynif/search.php?q=Astrocyte&t=data&s=cover&b=0&r=20 NIF Search -] Neuroscience Information Framework orqali astrosit [[Turkum:Markaziy asab tizimi]] [[Turkum:Hujayralar]] [[Turkum:Miya]] {{DEFAULTSORT:Astrotsit}} nxw3ohso0xy2hjml53onw5ottyho40d 0 760948 6218435 4210893 2026-07-28T12:05:38Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218435 wikitext text/x-wiki [[Fayl:VLT_image_of_the_surroundings_of_VY_Canis_Majoris_seen_with_SPHERE.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/VLT_image_of_the_surroundings_of_VY_Canis_Majoris_seen_with_SPHERE.jpg/220px-VLT_image_of_the_surroundings_of_VY_Canis_Majoris_seen_with_SPHERE.jpg|thumb| Qizil gipergigant [[VY Katta it yulduzi|VY Canis Majoris]] atrofidagi juda katta teleskop tasviri]] '''OH/IR yulduzi''' asimptotik gigant novdasi (AGB) yoki qizil supergigant yoki gipergigant (RSG yoki RHG) [[yulduz]] bo'lib, kuchli OH maser emissiyasini ko'rsatadi va [[Infraqizil nurlanish|infraqizil to'lqin uzunliklariga yaqinroq]] bo'lganda juda yorqin bo'ladi. Bu esa o'zgacha ko'rinish kasb etadi. AGB evolyutsiyasining juda kech bosqichlarida yulduz haddan tashqari massa yo'qotilishi bilan ''super shamolni'' rivojlantiradi. Yulduz shamolidagi gaz yulduzdan sovib ketganda kondensatsiyalanadi va [[suv]] (H <sub>2</sub> O) va kremniy oksidi (SiO) kabi molekulalarni hosil qiladi. Bu esa quyidagi masalalarga olib kelishi mumkin. Bu chang donalarini, asosan silikatlarni hosil qilishi mumkin, ular yulduzni qisqa to'lqin uzunliklarida yashiradi va kuchli [[Infraqizil nurlanish|infraqizil]] manbaga olib keladi.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1051/0004-6361:20020036|title=Dust and the spectral energy distribution of the OH/IR star OH 127.8+0.0: Evidence for circumstellar metallic iron|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=384|issue=2|pages=585|year=2002|last=Kemper|first1=F.|last2=De Koter|first2=A.|last3=Waters|first3=L. B. F. M.|last4=Bouwman|first4=J.|last5=Tielens|first5=A. G. G. M.|bibcode=2002A&A...384..585K|arxiv=astro-ph/0201128}}</ref> Gidroksil (OH) ya'ni, radikallari [[Fotoliz|fotodissosiatsiya]] yoki to'qnashuv dissotsiatsiyasi natijasida hosil bo'lishi mumkin.<ref>{{jurnal manbasi|bibcode=1976ApJ...205..144G|title=OH-IR stars. I - Physical properties of circumstellar envelopes|journal=Astrophysical Journal|volume=205|pages=144|last=Goldreich|first1=P.|last2=Scoville|first2=N.|year=1976|doi=10.1086/154257|url=https://authors.library.caltech.edu/37334/1/1976ApJ___205__144G.pdf}}</ref> H <sub>2</sub> O va OH ikkalasi ham maser emissiyasini ishlab chiqarish uchun pompalanishi mumkin. Ayniqsa, shuni ta'kidlash joizki, OH maserlari 1612 da kuchli maser harakatini keltirib chiqarishi mumkin.&nbsp;MGts va bu OH/IR yulduzlarining belgilovchi xususiyati sifatida qaraladi. Mira o'zgaruvchilari kabi ko'plab boshqa AGB yulduzlari 1667 MGts yoki 22 MGts kabi boshqa to'lqin uzunliklarida zaifroq OH maserlarini ko'rsatadi.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1086/341534|title=On Dead OH/IR Stars|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2002-09-01_576_1/page/445|journal=The Astrophysical Journal|volume=576|issue=1|pages=445–449|year=2002|last=Lewis|first1=B. M.|bibcode=2002ApJ...576..445L}}</ref> == Misollar == === OH/IR yulduzlari === == Manbalar == <references group="" responsive="1"></references> {{Star}} {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} 6znk3tsiiwgi5ufeonhwti5qrmdk90n 0 772647 6218670 6217889 2026-07-28T14:16:25Z AnvarxonM 75105 6218670 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Xherdan Shaqiri | tasvir = Xherdan Shaqiri 2018.jpg | izoh = 2018-yil Shaqiri Shveysariya safida | toʻliqism = Xherdan Shaqiri<ref>{{veb manbasi |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FCWC/2019/pdf/FCWC_2019_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA Club World Cup Qatar 2019: List of Players: Liverpool |publisher=FIFA |page=7 |date=21 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200121123420/https://tournament.fifadata.com/documents/FCWC/2019/pdf/FCWC_2019_SQUADLISTS.PDF |archivedate=21 January 2020}}</ref> | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1991|10|10|df=y}}<ref>{{veb manbasi |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/136775/xherdan-shaqiri |title=Xherdan Shaqiri: Overview |publisher=ESPN |access-date=22 August 2020}}</ref> | tavallud_joyi = [[Gjilan]],<!--THIS IS PLACE OF BIRTH, ''not'' CURRENT NATION--> SFR Yugoslavia<!-- As it was in October 1991 --> | boʻyi = 1.69 m<ref>{{veb manbasi |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/xherdan-shaqiri/ |title=Xherdan Shaqiri: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=22 August 2020}}</ref> | pozitsiya = [[Hujumchi (futbol)|Hujumchi]] | joriyklub = [[FC Basel]] | klubraqami = 10 | yoshlikyillari1 = 1999—2001 | yoshlikklublari1 = SV Augst | yoshlikyillari2 = 2001—2009 | yoshlikklublari2 = FC Basel | yillar1 = 2007—2009 | klublar1 = FC Basel II | isht1 = 19 | gollar1 = 8 | yillar2 = 2009—2012 | klublar2 = FC Basel | isht2 = 92 | gollar2 = 18 | yillar3 = 2012—2015 | klublar3 = [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] | isht3 = 52 | gollar3 = 11 | yillar4 = 2015 | klublar4 = [[Inter Milan]] | isht4 = 15 | gollar4 = 1 | yillar5 = 2015—2018 | klublar5 = Stoke City | isht5 = 84 | gollar5 = 15 | yillar6 = 2018—2021 | klublar6 = [[Liverpool F.C.|Liverpool]] | isht6 = 45 | gollar6 = 7<!--Premier League stats only--> | yillar7 = 2021—2022 | klublar7 = Lyon | isht7 = 11 | gollar7 = 2 | yillar8 = 2022—2024 | klublar8 = Chicago Fire | isht8 = 69 | gollar8 = 14 | yillar9 = 2024— | klublar9 = [[FC Basel]] | isht9 = 68 | gollar9 = 29 | milliyyillar1 = 2007—2008 | milliyjamoa1 = Shveysariya U17 | milliyisht1 = 10 | milliygollar1 = 0 | milliyyillar2 = 2008—2009 | milliyjamoa2 = Shveysariya U18 | milliyisht2 = 5 | milliygollar2 = 0 | milliyyillar3 = 2009 | milliyjamoa3 = Shveysariya U19 | milliyisht3 = 5 | milliygollar3 = 3 | milliyyillar4 = 2009—2011 | milliyjamoa4 = Shveysariya U21 | milliyisht4 = 7 | milliygollar4 = 1 | milliyyillar5 = 2010—2024 | milliyjamoa5 = Shveysariya | milliyisht5 = 125 | milliygollar5 = 32 | club-update = 17 May 2026 }} '''Xherdan Shaqiri''' (1991-yil 10-oktabrda tugʻilgan) — Shveysariyalik professional [[Futbol|futbolchi]], Amerika Oliy Liga futbol klubi Chicago Fire va [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya terma jamoasida]] [[Yarimhimoyachi (futbol)|vinger]] sifatida oʻynaydi. == Yoshligi == Shaqiri SFR Yugoslaviyaning Gjilan shahrida, kosovalik alban oilasida tugʻilgan<ref name="fifa">{{Veb manbasi|url=https://www.fifa.com/worldcup/players/player=321653/profile-detail.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140617194717/http://www.fifa.com/worldcup/players/player=321653/profile-detail.html|arxivsana=17 June 2014|sarlavha=Xherdan SHAQIRI|kirish sanasi=16 June 2014|nashriyot=FIFA}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.footballtop.com/players/xherdan-shaqiri|sarlavha=Xherdan Shaqiri biography|ish=FootballTop.com|kirish sanasi=1 July 2014}}</ref>. U 1992-yilda ota-onasi va uchta ukasi bilan Shveysariyaga koʻchib kelgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://balkans.courriers.info/article18891.html|sarlavha=Football : Xherdan Shaqiri, le meilleur ambassadeur suisse du Kosovo|muallif=Rico|ism=Simon|sana=22 December 2012|til=French|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130720041647/http://balkans.courriers.info/article18891.html|arxivsana=20 July 2013|kirish sanasi=15 August 2013}}</ref>. Uning akasi Arianit Shaqiri yoshlar futbol murabbiyi<ref name="Blick1">{{Veb manbasi|muallif=Böni|ism=Andreas|sana=1 October 2018|sarlavha=Shaq sucht das grösste Schweizer Talent|url=https://www.blick.ch/sport/fussball/nati/nati-star-eroeffnet-fussball-schule-shaq-sucht-das-groesste-schweizer-talent-id6782798.html|kirish sanasi=19 February 2021|ish=[[Blick]]|til=German}}</ref><ref name="jill" />. Ular [[Augst|Augstda]], Basel-Country kantonidagi kichik shaharchada, [[Fransiya]] va [[Germaniya]] chegaralariga yaqin joyda yashashadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Zimmerli |first=Jill |date=4 June 2014 |title=World Cup 2014: Switzerland profile – Xherdan Shaqiri |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/03/world-cup-2014-switzerland-profile-xherdan-shaqiri |access-date=14 September 2018}}</ref>. == Klublardagi faoliyati == === FC Basel === Shaqiri oʻz faoliyatini oʻz shahrining „SV Augst“ klubida boshlagan va sakkiz yoshida uni „Basel“ skautlari akademiyaga taklif etishgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Zimmerli |first=Jill |date=4 June 2014 |title=World Cup 2014: Switzerland profile – Xherdan Shaqiri |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/03/world-cup-2014-switzerland-profile-xherdan-shaqiri |access-date=14 September 2018}}</ref>. „Basel“ yoshlar jamoasida oʻynab, u 15 yoshgacha boʻlgan Nike Cup 2007 musobaqasida qatnashdi va turnirning eng yaxshi futbolchisi deb topildi. Bir nechta boshqa klublar uni qoʻlga kiritishga urinishiga qaramay, u „Basel“da qolishga qaror qildi. U yerda 2007-yildan 2009-yilgacha Shveysariya [[Liga 1|Liga 1da]] zaxira jamoada oʻynadi. Ikki yil oʻtgach, Shaqiri 2009-yilning 2-yanvarida „Basel“ bilan oʻzining birinchi professional faoliyatidagi shartnomasini imzoladi, yangi shartnomaga koʻra, u Baselda 2011-yilning dekabrigacha qoldi<ref name="fcb 2009-01-02">{{Veb manbasi|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/-/21575/27/7/7|sarlavha=Dreijahres-Profivertrag für Xherdan Shaqiri|sana=2 January 2009|nashriyot=FC Basel 1893|til=German|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140201180900/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/-/21575/27/7/7|arxivsana=1 February 2014|kirish sanasi=19 January 2014}}</ref>. === Bavariya === 2012-yilning 9-fevralida Basel Shaqirini 2012-13-yilgi mavsum uchun Germaniya [[Bundesliga|Bundesligasining]] „<nowiki/>[[FC Bayern Munich|Bavariya“]] klubiga oʻtishini eʼlon qildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.espn.com/soccer/news/story/_/id/1019562/bayern-munich-snap-up-basel-star-shaqiri|sarlavha=Bayern snap up Shaqiri|sana=9 February 2012|nashriyot=ESPN|kirish sanasi=15 December 2012}}</ref>. Transfer narxi 11,6 million yevroga baholandi. Shaqiri nemis klubi bilan 2016-yilning 30-iyuniga qadar toʻrt yillik shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.si.com/more-sports/2012/02/15/bayern-shaqiri|sarlavha=Bayern's capture of Shaqiri a coup|sana=15 February 2012|ish=Sports Illustrated|kirish sanasi=15 December 2012}}</ref>. U yarim himoyadagi oʻrin uchun [[Franck Ribéry]], [[Arjen Robben]], [[Toni Kroos]] va [[Thomas Müller]] bilan raqobatlashdi<ref name="jill">{{Yangiliklar manbasi |last=Zimmerli |first=Jill |date=4 June 2014 |title=World Cup 2014: Switzerland profile – Xherdan Shaqiri |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/03/world-cup-2014-switzerland-profile-xherdan-shaqiri |access-date=14 September 2018}}</ref>. === Inter Milan === Shaqiri 2015-yilning 9-yanvarida Italiyaning „[[Internazionale Milano (futbol klubi)|Inter“]] klubiga 15 million yevro evaziga transfer qilindi<ref name="Inter2015bilancio">F.C. Internazionale Milano S.p.</ref> va toʻrt yarim yillik shartnoma imzoladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=10 January 2015 |title=Xherdan Shaqiri: Inter Milan sign Bayern Munich winger |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/30732337 |access-date=13 January 2015}}</ref>. Shaqiri [[Serie A|A Seriyadagi]] ilk golini 2015-yilning 15-fevralida „Atalanta“ klubiga qarshi safarda 4:1 hisobida gʻalaba qozonilgan oʻyinda kiritdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 February 2015 |title=Shaqiri: "Pleased with my goal and the victory" |publisher=Inter Milan |url=http://www.inter.it/en/news/47588 |access-date=2022-08-10 |archive-date=2022-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509195928/https://www.inter.it/en/news/47588 |url-status=dead }}</ref>. === Stoke City === 2015-yil iyul oyida Stok Shaqiri uchun 12 million funt sterling taklif qildi ammo bu taklifni Inter rad etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Percy |first=John |date=10 July 2015 |title=Stoke City pull out of £12&nbsp;million Xherdan Shaqiri deal |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/stoke-city/11732595/Stoke-City-pull-out-of-12-million-Xherdan-Shaqiri-deal.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=7 August 2015 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/stoke-city/11732595/Stoke-City-pull-out-of-12-million-Xherdan-Shaqiri-deal.html |archive-date=12 January 2022}}</ref>. 11-avgust kuni Shaqiri uchun „Stok“ 14,5million yevro taklif qildi va bunga Inter rozi boʻldi<ref name="Inter2015bilancio">F.C. Internazionale Milano S.p.</ref>. Klub Shaqiri bilan besh yillik shartnoma boʻyicha kelishuvga erishdi<ref>{{Cite press release|title=Shaqiri signs in club record deal|date=11 August 2015|publisher=Stoke City F.C.|url=http://www.stokecityfc.com//news/article/shaqiri-signs-in-club-record-deal-2611120.aspx?site=desktop|accessdate=12 August 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/33847333|sarlavha=Xherdan Shaqiri: Stoke City sign Inter Milan winger for £12m|ish=BBC Sport|kirish sanasi=12 August 2015}}</ref>. === Liverpul === 2018-yilning 13-iyulida „Liverpul“ Shaqirini 13,5 million funt sterling evaziga oʻz safiga qoʻshib oldi va 5 yillik shartnoma imzolandi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Liverpool confirm Shaqiri signing |work=London Evening Standard |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/liverpool-confirm-xherdan-shaqiri-signing-as-swiss-international-pens-fiveyear-deal-a3880576.html |access-date=22 September 2018}}</ref>. 12-avgust kuni oʻzining debyutida, „West Ham United“ ga qarshi mavsumning ochilish oʻyinida zaxiradan maydonga tushdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Sadio Mane at the double as Liverpool make flying start with demolition of West Ham |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/liverpool-west-ham-salah-keita-mane-goals-watch-match-report-latest-klopp-a8488511.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=22 September 2018 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/liverpool-west-ham-salah-keita-mane-goals-watch-match-report-latest-klopp-a8488511.html |archive-date=7 May 2022}}</ref>. === Lion === 2021-yilning 23-avgustida Fransiyaning „Lion“ klubi Shaqirining transferini eʼlon qildi, „Liverpul“ bu transferdan 6 million yevro ishlab oldi va 2024-yilgacha shartnoma imzolandi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Liverpool's Shaqiri completes €6m move to Lyon on three-year deal|url=https://www.goal.com/en/news/liverpool-shaqiri-move-to-lyon-three-year-deal/gw8y8byjmw6614ldw27s4mfjo|nashriyot=Goal|kirish sanasi=23 August 2021|sana=23 August 2021}}</ref>. === Chicago Fire FC === 2022-yilning 9-fevralida Shaqiri „Chicago Fire“ klubiga qoʻshildi. Uning transferi Chicago Fire tarixidagi eng qimmat transfer boʻldi (7,5 million dollar)<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Chicago Fire FC Acquire Switzerland International Xherdan Shaqiri as Designated Player|url=https://www.chicagofirefc.com/news/chicago-fire-fc-acquire-switzerland-international-xherdan-shaqiri-as-designated-|ish=ChicagoFireFC.com|kirish sanasi=9 February 2022}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sana=2022-02-09|sarlavha=Shaqiri signs DP deal in Chicago through 2024|url=https://www.espn.com/soccer/chicago-fire-fc/story/4589861/xherdan-shaqiri-leaves-lyon-for-chicago-fire-on-designated-player-deal-through-2024|kirish sanasi=2022-02-09|ish=ESPN.com|til=en}}</ref>. == Terma jamoadagi faoliyat == Shaqiri 2009-yilning 11-noyabrida 21 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati saralashida Turkiyaga qarshi oʻyinda (3:1) Shveysariya terma jamoasida debyut qilgan. U oʻzining birinchi golini 2011-yilning 11-iyunida 2011-yilgi UEFA U-21 Yevropa chempionatining ochilish oʻyinida Daniyaga qarshi oʻyinda urdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sportskeeda.com/player/xherdan-shaqiri|sarlavha=Xherdan Shaqiri|ish=Sportskeeda|kirish sanasi=23 August 2020}}</ref>. == Faoliyatidagi statistikasi == === Klub === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Klub safida, mavsum va musobaqalardagi oʻyinlari va gollari ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |League ! colspan="2" |National Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Continental ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Umumiy |- !Chempionat !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar |- | rowspan="3" |Basel II |2007-08 |Swiss 1. Liga |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |2 |0 |- |2008-09 |Swiss 1. Liga |17 |8 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |17 |8 |- ! colspan="2" |Jami !19 !8 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !19 !8 |- | rowspan="4" |Basel |2009-10 |Swiss Super League |32 |4 |5 |1 | colspan="2" |— |10 |2 | colspan="2" |— |47 |7 |- |2010-11 |Swiss Super League |29 |5 |2 |0 | colspan="2" |— |11 |2 | colspan="2" |— |42 |7 |- |2011-12 |Swiss Super League |31 |9 |4 |0 | colspan="2" |— |6 |0 | colspan="2" |— |41 |9 |- ! colspan="2" |Total !92 !18 !11 !1 ! colspan="2" |— !27 !4 ! colspan="2" |— !130 !23 |- | rowspan="4" |[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |2012-13 |[[Bundesliga]] |26 |4 |5 |3 | colspan="2" |— |7 |1 |1 |0 |39 |8 |- |2013-14 |Bundesliga |17 |6 |3 |1 | colspan="2" |— |4 |0 |3 |0 |27 |7 |- |2014-15 |Bundesliga |9 |1 |1 |0 | colspan="2" |— |4 |1 |1 |0 |15 |2 |- ! colspan="2" |Jami !52 !11 !9 !4 ! colspan="2" |— !15 !2 !5 !0 !81 !17 |- |[[Internazionale Milano (futbol klubi)|Inter Milan]] |2014-15 |[[Serie A]] |15 |1 |2 |1 | colspan="2" |— |3 |1 | colspan="2" |— |20 |3 |- | rowspan="4" |Stoke City |2015-16 |Premier League |27 |3 |1 |0 |4 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |32 |3 |- |2016-17 |Premier League |21 |4 |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |22 |4 |- |2017-18 |Premier League |36 |8 |1 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |38 |8 |- ! colspan="2" |Jami !84 !15 !3 !0 !5 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !92 !15 |- | rowspan="4" |[[Liverpool F.C.|Liverpool]] |2018-19 |Premier League |24 |6 |1 |0 |1 |0 |4 |0 | colspan="2" |— |30 |6 |- |2019-20 |Premier League |7 |1 |0 |0 |0 |0 |1 |0 |3 |0 |11 |1 |- |2020-21 |Premier League |14 |0 |2 |0 |1 |1 |5 |0 |0 |0 |22 |1 |- ! colspan="2" |Jami !45 !7 !3 !0 !2 !1 !10 !0 !3 !0 !63 !8 |- |Lyon |2021-22 |Ligue 1 |11 |2 |0 |0 | colspan="2" |— |5 |0 | colspan="2" |— |16 |2 |- |Chicago Fire |2022 |Major League Soccer |20 |4 | colspan="2" |— |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |20 |4 |- ! colspan="3" |Faoliyatidagi umumiy natija !338 !66 !28 !6 !7 !1 !60 !7 !8 !0 !441 !80 |} === Terma jamoadagi faoliyat === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Terma jamoa safida yil boʻyicha oʻyinlar va gollar ! Milliy terma jamoa ! Yil ! Oʻyinlar ! Gollar |- | rowspan="13" | [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya]] | 2010-yil | 9 | 1 |- | 2011-yil | 8 | 3 |- | 2012-yil | 7 | 3 |- | 2013-yil | 6 | 1 |- | 2014-yil | 12 | 7 |- | 2015-yil | 9 | 2 |- | 2016-yil | 8 | 1 |- | 2017-yil | 9 | 2 |- | 2018 | 12 | 2 |- | 2019 | 2 | 0 |- | 2020 | 4 | 0 |- | 2021-yil | 14 | 4 |- | 2022 | 6 | 0 |- ! colspan="2" | Jami ! 106 ! 26 |} == Yutuqlar == '''Basel''' * Shveysariya Superligasi: 2009-10, 2010-11, 2011-12 * Shveysariya kubogi: 2009-10,<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2010/05/09/switzerland/schweizer-pokal/fc-basel/fc-lausanne-sport/927987/|sarlavha=Basel vs. Lausanne Sport 6–0: Summary|ish=Soccerway|nashriyot=Perform Group|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> 2011-12<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/05/16/switzerland/schweizer-pokal/fc-basel/fc-luzern/1279359/|sarlavha=Basel vs. Luzern 1–1: Summary|ish=Soccerway|nashriyot=Perform Group|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> '''Bavariya''' * [[Bundesliga]]: 2012-13, 2013-14, 2014-15<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kicker.de/shaqiri-xherdan-58587/laufbahn|sarlavha=Shaqiri Xherdan: Laufbahn|ish=kicker|nashriyot=Olympia-Verlag|kirish sanasi=22 August 2020|til=German}}</ref> * DFB-Pokal: 2012-13,<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kicker.de/1886616/aufstellung/bayern-muenchen-14/vfb-stuttgart-11|sarlavha=DFB-Pokal 2012/13, Finale in Berlin: Bayern München 3:2 VfB Stuttgart: Takt. aufstellung|ish=kicker|nashriyot=Olympia-Verlag|kirish sanasi=22 August 2020|til=German}}</ref> 2013-14<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kicker.de/2393337/aufstellung/borussia-dortmund-17/bayern-muenchen-14|sarlavha=DFB-Pokal 2013/14, Finale in Berlin: Borussia Dortmund 0:2 Bayern München: Takt. aufstellung|ish=kicker|nashriyot=Olympia-Verlag|kirish sanasi=22 August 2020|til=German}}</ref> * DFL-Superkubogi: 2012<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kicker.de/1426981/aufstellung/bayern-muenchen-14/borussia-dortmund-17|sarlavha=Supercup 2012, Finale: Bayern München 2:1 Borussia Dortmund: Takt. aufstellung|ish=kicker|nashriyot=Olympia-Verlag|kirish sanasi=22 August 2020|til=German}}</ref> * [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar ligasi]]: [[UEFA Chempionlar Ligasi 2012-2013|2012-13]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2009612--dortmund-vs-bayern/|sarlavha=2012/13, Final: Dortmund 1–2 Bayern: Overview|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=26 June 2020}}</ref> * [[UEFA superkubogi|UEFA Superkubogi]]: 2013<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefasupercup/match/2012139--bayern-vs-chelsea/lineups/?iv=true|sarlavha=Final: Bayern 2–2 Chelsea: Line-ups|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=26 June 2020}}</ref> * [[Klublar oʻrtasida jahon chempionati|FIFA klublar oʻrtasidagi Jahon chempionati]]: [[FIFA 2013 Klublar oʻrtasida jahon chempionati|2013]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=259717/match=300260483/report.html|sarlavha=Match report: FC Bayern München – Raja Club Athletic|nashriyot=FIFA|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190329150324/https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=259717/match=300260483/report.html|arxivsana=29 March 2019}}</ref> '''Liverpul''' * [[Angliya Premyer-ligasi|Premer liga]]: 2019-20<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.premierleague.com/players/5267/Xherdan-Shaqiri/overview|sarlavha=Xherdan Shaqiri: Overview|nashriyot=Premier League|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> * UEFA Chempionlar ligasi: 2018-19<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2025486--tottenham-vs-liverpool/|sarlavha=2018/19, Final: Tottenham 0–2 Liverpool: Overview|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> * UEFA Superkubogi: 2019<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefasupercup/match/2025638--liverpool-vs-chelsea/lineups/|sarlavha=Final: Liverpool 2–2 Chelsea: Line-ups|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> * FIFA klublar oʻrtasidagi Jahon chempionati: 2019<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/match/400089362/#match-lineups|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191221172542/https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/match/400089362/#match-lineups|arxivsana=21 December 2019|sarlavha=Liverpool FC 1–0 CR Flamengo: Line-ups|nashriyot=FIFA|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> * FA Community Shield 2-oʻrin sohibi: 2019<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Liverpool 1 Manchester City 1|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49141690|ish=[[BBC Sport]]|kirish sanasi=6 July 2022}}</ref> '''Shveysariya U21''' * 21 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatining ikkinchi oʻrin sohibi: 2011<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/under21/match/2003419--switzerland-vs-spain/lineups/?iv=true|sarlavha=Final: Switzerland 0–2 Spain: Line-ups|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> ==== Shaxsiy sovrinlar ==== * Shveysariyada yilning eng yaxshi futbolchisi: 2011, 2012<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/schweiz/|sarlavha=Player of the year - Switzerland|ish=worldfootball.net|kirish sanasi=5 July 2021|qaralgan sana=2022-08-10|arxivsana=2019-03-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190330143837/https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/schweiz/}}</ref> * Shveysariya Golden Player mukofoti ''"SFAP Golden Player"'': 2012<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/SAFP-GOLDEN-PLAYER-2012|sarlavha=SFAP Golden Player 2012|ish=Golden Player|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130503201544/http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/SAFP-GOLDEN-PLAYER-2012|arxivsana=3 May 2013|kirish sanasi=26 May 2013}}</ref> * Shveysariya Golden Player mukofoti ''"Eng yaxshi yosh futbolchi"'': 2012<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/BEST-YOUNG-PLAYER-2012|sarlavha=Best Young Player 2012|ish=Golden Player|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130503202933/http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/BEST-YOUNG-PLAYER-2012|arxivsana=3 May 2013|kirish sanasi=26 May 2013}}</ref> * [[UEFA Yevropa chempionati]] turniring eng chiroyli goli: [[UEFA Yevropa chempionati 2016|2016]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=BV1vQBxi44E|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161029041557/https://www.youtube.com/watch?v=BV1vQBxi44E|arxivsana=2016-10-29|sarlavha=Top ten UEFA EURO 2016 goals|sana=14 July 2016|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=28 January 2019}}</ref> * UEFA Millatlar ligasi finali turniri ramziy jamoasi: 2019<ref name="nations">{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/newsid=2607717.html|sarlavha=UEFA Nations League Finals: Team of the Tournament|sana=10 June 2019|kirish sanasi=11 June 2019|nashriyot=UEFA}}</ref> == Manbalar == {{Manbalar}} {{Navboxes | title = Switzerland squads | bg = red | fg = white | bordercolor = #CC0000 | list1 = }} {{Navboxes | title = Awards | bg = gold | fg = navy | list = }} {{DEFAULTSORT:Shaqiri, Xherdan}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Shveysariyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futboldagi erkak qanot yarim himoyachilari]] [[Turkum:FC Basel futbolchilari]] [[Turkum:FC Bayern Munich futbolchilari]] [[Turkum:Inter Milan futbolchilari]] [[Turkum:Stoke City F.C. futbolchilari]] [[Turkum:Liverpool F.C. futbolchilari]] [[Turkum:Olympique Lyonnais futbolchilari]] [[Turkum:Chicago Fire FC futbolchilari]] [[Turkum:Shveysariya Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Major League Soccer futbolchilari]] [[Turkum:Angliya Premyer-ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Bundesliga futbolchilari]] [[Turkum:Serie A futbolchilari]] [[Turkum:Designated futbolchilari (MLS)]] [[Turkum:Shveysariyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Italiyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Angliyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Germaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:UEFA Chempionlar ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2010 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2014 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2018 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2022 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2016 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2020 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2024 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA erkaklar markaziy klubi]] jgegna1405p0xuoyktsw6i1qghv5lcr 6218671 6218670 2026-07-28T14:18:52Z AnvarxonM 75105 /* Yoshligi */ 6218671 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Xherdan Shaqiri | tasvir = Xherdan Shaqiri 2018.jpg | izoh = 2018-yil Shaqiri Shveysariya safida | toʻliqism = Xherdan Shaqiri<ref>{{veb manbasi |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FCWC/2019/pdf/FCWC_2019_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA Club World Cup Qatar 2019: List of Players: Liverpool |publisher=FIFA |page=7 |date=21 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200121123420/https://tournament.fifadata.com/documents/FCWC/2019/pdf/FCWC_2019_SQUADLISTS.PDF |archivedate=21 January 2020}}</ref> | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1991|10|10|df=y}}<ref>{{veb manbasi |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/136775/xherdan-shaqiri |title=Xherdan Shaqiri: Overview |publisher=ESPN |access-date=22 August 2020}}</ref> | tavallud_joyi = [[Gjilan]],<!--THIS IS PLACE OF BIRTH, ''not'' CURRENT NATION--> SFR Yugoslavia<!-- As it was in October 1991 --> | boʻyi = 1.69 m<ref>{{veb manbasi |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/xherdan-shaqiri/ |title=Xherdan Shaqiri: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=22 August 2020}}</ref> | pozitsiya = [[Hujumchi (futbol)|Hujumchi]] | joriyklub = [[FC Basel]] | klubraqami = 10 | yoshlikyillari1 = 1999—2001 | yoshlikklublari1 = SV Augst | yoshlikyillari2 = 2001—2009 | yoshlikklublari2 = FC Basel | yillar1 = 2007—2009 | klublar1 = FC Basel II | isht1 = 19 | gollar1 = 8 | yillar2 = 2009—2012 | klublar2 = FC Basel | isht2 = 92 | gollar2 = 18 | yillar3 = 2012—2015 | klublar3 = [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] | isht3 = 52 | gollar3 = 11 | yillar4 = 2015 | klublar4 = [[Inter Milan]] | isht4 = 15 | gollar4 = 1 | yillar5 = 2015—2018 | klublar5 = Stoke City | isht5 = 84 | gollar5 = 15 | yillar6 = 2018—2021 | klublar6 = [[Liverpool F.C.|Liverpool]] | isht6 = 45 | gollar6 = 7<!--Premier League stats only--> | yillar7 = 2021—2022 | klublar7 = Lyon | isht7 = 11 | gollar7 = 2 | yillar8 = 2022—2024 | klublar8 = Chicago Fire | isht8 = 69 | gollar8 = 14 | yillar9 = 2024— | klublar9 = [[FC Basel]] | isht9 = 68 | gollar9 = 29 | milliyyillar1 = 2007—2008 | milliyjamoa1 = Shveysariya U17 | milliyisht1 = 10 | milliygollar1 = 0 | milliyyillar2 = 2008—2009 | milliyjamoa2 = Shveysariya U18 | milliyisht2 = 5 | milliygollar2 = 0 | milliyyillar3 = 2009 | milliyjamoa3 = Shveysariya U19 | milliyisht3 = 5 | milliygollar3 = 3 | milliyyillar4 = 2009—2011 | milliyjamoa4 = Shveysariya U21 | milliyisht4 = 7 | milliygollar4 = 1 | milliyyillar5 = 2010—2024 | milliyjamoa5 = Shveysariya | milliyisht5 = 125 | milliygollar5 = 32 | club-update = 17 May 2026 }} '''Xherdan Shaqiri''' (1991-yil 10-oktabrda tugʻilgan) — Shveysariyalik professional [[Futbol|futbolchi]], Amerika Oliy Liga futbol klubi Chicago Fire va [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya terma jamoasida]] [[Yarimhimoyachi (futbol)|vinger]] sifatida oʻynaydi. == Yoshligi == Shaqiri SFR Yugoslaviyaning Gjilan shahrida, kosovalik alban oilasida tugʻilgan<ref name="fifa">{{Veb manbasi|url=https://www.fifa.com/worldcup/players/player=321653/profile-detail.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140617194717/http://www.fifa.com/worldcup/players/player=321653/profile-detail.html|arxivsana=17 June 2014|sarlavha=Xherdan SHAQIRI|kirish sanasi=16 June 2014|nashriyot=FIFA}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.footballtop.com/players/xherdan-shaqiri|sarlavha=Xherdan Shaqiri biography|ish=FootballTop.com|kirish sanasi=1 July 2014}}</ref>. U 1992-yilda ota-onasi va uchta ukasi bilan Shveysariyaga koʻchib kelgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://balkans.courriers.info/article18891.html|sarlavha=Football : Xherdan Shaqiri, le meilleur ambassadeur suisse du Kosovo|muallif=Rico|ism=Simon|sana=22 December 2012|til=French|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130720041647/http://balkans.courriers.info/article18891.html|arxivsana=20 July 2013|kirish sanasi=15 August 2013}}</ref>. Uning akasi Arianit Shaqiri yoshlar futbol murabbiyi<ref name="Blick1">{{Veb manbasi|muallif=Böni|ism=Andreas|sana=1 October 2018|sarlavha=Shaq sucht das grösste Schweizer Talent|url=https://www.blick.ch/sport/fussball/nati/nati-star-eroeffnet-fussball-schule-shaq-sucht-das-groesste-schweizer-talent-id6782798.html|kirish sanasi=19 February 2021|ish=[[Blick]]|til=German}}</ref><ref name="jill" />. Ular [[Augst|Augstda]], Basel-Country kantonidagi kichik shaharchada, [[Fransiya]] va [[Germaniya]] chegaralariga yaqin joyda yashashadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Zimmerli |first=Jill |date=4 June 2014 |title=World Cup 2014: Switzerland profile – Xherdan Shaqiri |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/03/world-cup-2014-switzerland-profile-xherdan-shaqiri |access-date=14 September 2018}}</ref>. == Klublardagi faoliyati == === FC Basel === Shaqiri oʻz faoliyatini oʻz shahrining „SV Augst“ klubida boshlagan va sakkiz yoshida uni „Basel“ skautlari akademiyaga taklif etishgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Zimmerli |first=Jill |date=4 June 2014 |title=World Cup 2014: Switzerland profile – Xherdan Shaqiri |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/03/world-cup-2014-switzerland-profile-xherdan-shaqiri |access-date=14 September 2018}}</ref>. „Basel“ yoshlar jamoasida oʻynab, u 15 yoshgacha boʻlgan Nike Cup 2007 musobaqasida qatnashdi va turnirning eng yaxshi futbolchisi deb topildi. Bir nechta boshqa klublar uni qoʻlga kiritishga urinishiga qaramay, u „Basel“da qolishga qaror qildi. U yerda 2007-yildan 2009-yilgacha Shveysariya [[Liga 1|Liga 1da]] zaxira jamoada oʻynadi. Ikki yil oʻtgach, Shaqiri 2009-yilning 2-yanvarida „Basel“ bilan oʻzining birinchi professional faoliyatidagi shartnomasini imzoladi, yangi shartnomaga koʻra, u Baselda 2011-yilning dekabrigacha qoldi<ref name="fcb 2009-01-02">{{Veb manbasi|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/-/21575/27/7/7|sarlavha=Dreijahres-Profivertrag für Xherdan Shaqiri|sana=2 January 2009|nashriyot=FC Basel 1893|til=German|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140201180900/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/-/21575/27/7/7|arxivsana=1 February 2014|kirish sanasi=19 January 2014}}</ref>. === Bavariya === 2012-yilning 9-fevralida Basel Shaqirini 2012-13-yilgi mavsum uchun Germaniya [[Bundesliga|Bundesligasining]] „<nowiki/>[[FC Bayern Munich|Bavariya“]] klubiga oʻtishini eʼlon qildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.espn.com/soccer/news/story/_/id/1019562/bayern-munich-snap-up-basel-star-shaqiri|sarlavha=Bayern snap up Shaqiri|sana=9 February 2012|nashriyot=ESPN|kirish sanasi=15 December 2012}}</ref>. Transfer narxi 11,6 million yevroga baholandi. Shaqiri nemis klubi bilan 2016-yilning 30-iyuniga qadar toʻrt yillik shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.si.com/more-sports/2012/02/15/bayern-shaqiri|sarlavha=Bayern's capture of Shaqiri a coup|sana=15 February 2012|ish=Sports Illustrated|kirish sanasi=15 December 2012}}</ref>. U yarim himoyadagi oʻrin uchun [[Franck Ribéry]], [[Arjen Robben]], [[Toni Kroos]] va [[Thomas Müller]] bilan raqobatlashdi<ref name="jill">{{Yangiliklar manbasi |last=Zimmerli |first=Jill |date=4 June 2014 |title=World Cup 2014: Switzerland profile – Xherdan Shaqiri |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/03/world-cup-2014-switzerland-profile-xherdan-shaqiri |access-date=14 September 2018}}</ref>. === Inter Milan === Shaqiri 2015-yilning 9-yanvarida Italiyaning „[[Internazionale Milano (futbol klubi)|Inter“]] klubiga 15 million yevro evaziga transfer qilindi<ref name="Inter2015bilancio">F. C. Internazionale Milano S.p.</ref> va toʻrt yarim yillik shartnoma imzoladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=10 January 2015 |title=Xherdan Shaqiri: Inter Milan sign Bayern Munich winger |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/30732337 |access-date=13 January 2015}}</ref>. Shaqiri [[Serie A|A Seriyadagi]] ilk golini 2015-yilning 15-fevralida „Atalanta“ klubiga qarshi safarda 4:1 hisobida gʻalaba qozonilgan oʻyinda kiritdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 February 2015 |title=Shaqiri: "Pleased with my goal and the victory" |publisher=Inter Milan |url=http://www.inter.it/en/news/47588 |access-date=2022-08-10 |archive-date=2022-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509195928/https://www.inter.it/en/news/47588 |url-status=dead }}</ref>. === Stoke City === 2015-yil iyul oyida Stok Shaqiri uchun 12 million funt sterling taklif qildi ammo bu taklifni Inter rad etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Percy |first=John |date=10 July 2015 |title=Stoke City pull out of £12&nbsp;million Xherdan Shaqiri deal |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/stoke-city/11732595/Stoke-City-pull-out-of-12-million-Xherdan-Shaqiri-deal.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=7 August 2015 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/stoke-city/11732595/Stoke-City-pull-out-of-12-million-Xherdan-Shaqiri-deal.html |archive-date=12 January 2022}}</ref>. 11-avgust kuni Shaqiri uchun „Stok“ 14,5 million yevro taklif qildi va bunga Inter rozi boʻldi<ref name="Inter2015bilancio">F. C. Internazionale Milano S.p.</ref>. Klub Shaqiri bilan besh yillik shartnoma boʻyicha kelishuvga erishdi<ref>{{Cite press release|title=Shaqiri signs in club record deal|date=11 August 2015|publisher=Stoke City F.C.|url=http://www.stokecityfc.com//news/article/shaqiri-signs-in-club-record-deal-2611120.aspx?site=desktop|accessdate=12 August 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/33847333|sarlavha=Xherdan Shaqiri: Stoke City sign Inter Milan winger for £12m|ish=BBC Sport|kirish sanasi=12 August 2015}}</ref>. === Liverpul === 2018-yilning 13-iyulida „Liverpul“ Shaqirini 13,5 million funt sterling evaziga oʻz safiga qoʻshib oldi va 5 yillik shartnoma imzolandi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Liverpool confirm Shaqiri signing |work=London Evening Standard |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/liverpool-confirm-xherdan-shaqiri-signing-as-swiss-international-pens-fiveyear-deal-a3880576.html |access-date=22 September 2018}}</ref>. 12-avgust kuni oʻzining debyutida, „West Ham United“ ga qarshi mavsumning ochilish oʻyinida zaxiradan maydonga tushdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Sadio Mane at the double as Liverpool make flying start with demolition of West Ham |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/liverpool-west-ham-salah-keita-mane-goals-watch-match-report-latest-klopp-a8488511.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=22 September 2018 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/liverpool-west-ham-salah-keita-mane-goals-watch-match-report-latest-klopp-a8488511.html |archive-date=7 May 2022}}</ref>. === Lion === 2021-yilning 23-avgustida Fransiyaning „Lion“ klubi Shaqirining transferini eʼlon qildi, „Liverpul“ bu transferdan 6 million yevro ishlab oldi va 2024-yilgacha shartnoma imzolandi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Liverpool's Shaqiri completes €6m move to Lyon on three-year deal|url=https://www.goal.com/en/news/liverpool-shaqiri-move-to-lyon-three-year-deal/gw8y8byjmw6614ldw27s4mfjo|nashriyot=Goal|kirish sanasi=23 August 2021|sana=23 August 2021}}</ref>. === Chicago Fire FC === 2022-yilning 9-fevralida Shaqiri „Chicago Fire“ klubiga qoʻshildi. Uning transferi Chicago Fire tarixidagi eng qimmat transfer boʻldi (7,5 million dollar)<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Chicago Fire FC Acquire Switzerland International Xherdan Shaqiri as Designated Player|url=https://www.chicagofirefc.com/news/chicago-fire-fc-acquire-switzerland-international-xherdan-shaqiri-as-designated-|ish=ChicagoFireFC.com|kirish sanasi=9 February 2022}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sana=2022-02-09|sarlavha=Shaqiri signs DP deal in Chicago through 2024|url=https://www.espn.com/soccer/chicago-fire-fc/story/4589861/xherdan-shaqiri-leaves-lyon-for-chicago-fire-on-designated-player-deal-through-2024|kirish sanasi=2022-02-09|ish=ESPN.com|til=en}}</ref>. == Terma jamoadagi faoliyat == Shaqiri 2009-yilning 11-noyabrida 21 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati saralashida Turkiyaga qarshi oʻyinda (3:1) Shveysariya terma jamoasida debyut qilgan. U oʻzining birinchi golini 2011-yilning 11-iyunida 2011-yilgi UEFA U-21 Yevropa chempionatining ochilish oʻyinida Daniyaga qarshi oʻyinda urdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sportskeeda.com/player/xherdan-shaqiri|sarlavha=Xherdan Shaqiri|ish=Sportskeeda|kirish sanasi=23 August 2020}}</ref>. == Faoliyatidagi statistikasi == === Klub === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Klub safida, mavsum va musobaqalardagi oʻyinlari va gollari ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |League ! colspan="2" |National Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Continental ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Umumiy |- !Chempionat !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar |- | rowspan="3" |Basel II |2007-08 |Swiss 1. Liga |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |2 |0 |- |2008-09 |Swiss 1. Liga |17 |8 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |17 |8 |- ! colspan="2" |Jami !19 !8 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !19 !8 |- | rowspan="4" |Basel |2009-10 |Shveysariya Superligasi |32 |4 |5 |1 | colspan="2" |— |10 |2 | colspan="2" |— |47 |7 |- |2010-11 |Shveysariya Superligasi |29 |5 |2 |0 | colspan="2" |— |11 |2 | colspan="2" |— |42 |7 |- |2011-12 |Shveysariya Superligasi |31 |9 |4 |0 | colspan="2" |— |6 |0 | colspan="2" |— |41 |9 |- ! colspan="2" |Total !92 !18 !11 !1 ! colspan="2" |— !27 !4 ! colspan="2" |— !130 !23 |- | rowspan="4" |[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |2012-13 |[[Bundesliga]] |26 |4 |5 |3 | colspan="2" |— |7 |1 |1 |0 |39 |8 |- |2013-14 |Bundesliga |17 |6 |3 |1 | colspan="2" |— |4 |0 |3 |0 |27 |7 |- |2014-15 |Bundesliga |9 |1 |1 |0 | colspan="2" |— |4 |1 |1 |0 |15 |2 |- ! colspan="2" |Jami !52 !11 !9 !4 ! colspan="2" |— !15 !2 !5 !0 !81 !17 |- |[[Internazionale Milano (futbol klubi)|Inter Milan]] |2014-15 |[[Serie A]] |15 |1 |2 |1 | colspan="2" |— |3 |1 | colspan="2" |— |20 |3 |- | rowspan="4" |Stoke City |2015-16 |Angliya Premyer-ligasi |27 |3 |1 |0 |4 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |32 |3 |- |2016-17 |Angliya Premyer-ligasi |21 |4 |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |22 |4 |- |2017-18 |Angliya Premyer-ligasi |36 |8 |1 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |38 |8 |- ! colspan="2" |Jami !84 !15 !3 !0 !5 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !92 !15 |- | rowspan="4" |[[Liverpool F.C.|Liverpool]] |2018-19 |Angliya Premyer-ligasi |24 |6 |1 |0 |1 |0 |4 |0 | colspan="2" |— |30 |6 |- |2019-20 |Angliya Premyer-ligasi |7 |1 |0 |0 |0 |0 |1 |0 |3 |0 |11 |1 |- |2020-21 |Angliya Premyer-ligasi |14 |0 |2 |0 |1 |1 |5 |0 |0 |0 |22 |1 |- ! colspan="2" |Jami !45 !7 !3 !0 !2 !1 !10 !0 !3 !0 !63 !8 |- |Lyon |2021-22 |Ligue 1 |11 |2 |0 |0 | colspan="2" |— |5 |0 | colspan="2" |— |16 |2 |- |Chicago Fire |2022 |Major League Soccer |20 |4 | colspan="2" |— |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |20 |4 |- ! colspan="3" |Faoliyatidagi umumiy natija !338 !66 !28 !6 !7 !1 !60 !7 !8 !0 !441 !80 |} === Terma jamoadagi faoliyat === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Terma jamoa safida yil boʻyicha oʻyinlar va gollar ! Milliy terma jamoa ! Yil ! Oʻyinlar ! Gollar |- | rowspan="13" | [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya]] | 2010-yil | 9 | 1 |- | 2011-yil | 8 | 3 |- | 2012-yil | 7 | 3 |- | 2013-yil | 6 | 1 |- | 2014-yil | 12 | 7 |- | 2015-yil | 9 | 2 |- | 2016-yil | 8 | 1 |- | 2017-yil | 9 | 2 |- | 2018 | 12 | 2 |- | 2019 | 2 | 0 |- | 2020 | 4 | 0 |- | 2021-yil | 14 | 4 |- | 2022 | 6 | 0 |- ! colspan="2" | Jami ! 106 ! 26 |} == Yutuqlar == '''Basel''' * Shveysariya Superligasi: 2009-10, 2010-11, 2011-12 * Shveysariya kubogi: 2009-10,<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2010/05/09/switzerland/schweizer-pokal/fc-basel/fc-lausanne-sport/927987/|sarlavha=Basel vs. Lausanne Sport 6–0: Summary|ish=Soccerway|nashriyot=Perform Group|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> 2011-12<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/05/16/switzerland/schweizer-pokal/fc-basel/fc-luzern/1279359/|sarlavha=Basel vs. Luzern 1–1: Summary|ish=Soccerway|nashriyot=Perform Group|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> '''Bavariya''' * [[Bundesliga]]: 2012-13, 2013-14, 2014-15<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kicker.de/shaqiri-xherdan-58587/laufbahn|sarlavha=Shaqiri Xherdan: Laufbahn|ish=kicker|nashriyot=Olympia-Verlag|kirish sanasi=22 August 2020|til=German}}</ref> * DFB-Pokal: 2012-13,<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kicker.de/1886616/aufstellung/bayern-muenchen-14/vfb-stuttgart-11|sarlavha=DFB-Pokal 2012/13, Finale in Berlin: Bayern München 3:2 VfB Stuttgart: Takt. aufstellung|ish=kicker|nashriyot=Olympia-Verlag|kirish sanasi=22 August 2020|til=German}}</ref> 2013-14<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kicker.de/2393337/aufstellung/borussia-dortmund-17/bayern-muenchen-14|sarlavha=DFB-Pokal 2013/14, Finale in Berlin: Borussia Dortmund 0:2 Bayern München: Takt. aufstellung|ish=kicker|nashriyot=Olympia-Verlag|kirish sanasi=22 August 2020|til=German}}</ref> * DFL-Superkubogi: 2012<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kicker.de/1426981/aufstellung/bayern-muenchen-14/borussia-dortmund-17|sarlavha=Supercup 2012, Finale: Bayern München 2:1 Borussia Dortmund: Takt. aufstellung|ish=kicker|nashriyot=Olympia-Verlag|kirish sanasi=22 August 2020|til=German}}</ref> * [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar ligasi]]: [[UEFA Chempionlar Ligasi 2012-2013|2012-13]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2009612--dortmund-vs-bayern/|sarlavha=2012/13, Final: Dortmund 1–2 Bayern: Overview|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=26 June 2020}}</ref> * [[UEFA superkubogi|UEFA Superkubogi]]: 2013<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefasupercup/match/2012139--bayern-vs-chelsea/lineups/?iv=true|sarlavha=Final: Bayern 2–2 Chelsea: Line-ups|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=26 June 2020}}</ref> * [[Klublar oʻrtasida jahon chempionati|FIFA klublar oʻrtasidagi Jahon chempionati]]: [[FIFA 2013 Klublar oʻrtasida jahon chempionati|2013]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=259717/match=300260483/report.html|sarlavha=Match report: FC Bayern München – Raja Club Athletic|nashriyot=FIFA|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190329150324/https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=259717/match=300260483/report.html|arxivsana=29 March 2019}}</ref> '''Liverpul''' * [[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]]: 2019-20<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.premierleague.com/players/5267/Xherdan-Shaqiri/overview|sarlavha=Xherdan Shaqiri: Overview|nashriyot=Premier League|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> * UEFA Chempionlar ligasi: 2018-19<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2025486--tottenham-vs-liverpool/|sarlavha=2018/19, Final: Tottenham 0–2 Liverpool: Overview|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> * UEFA Superkubogi: 2019<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefasupercup/match/2025638--liverpool-vs-chelsea/lineups/|sarlavha=Final: Liverpool 2–2 Chelsea: Line-ups|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> * FIFA klublar oʻrtasidagi Jahon chempionati: 2019<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/match/400089362/#match-lineups|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191221172542/https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/match/400089362/#match-lineups|arxivsana=21 December 2019|sarlavha=Liverpool FC 1–0 CR Flamengo: Line-ups|nashriyot=FIFA|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> * FA Community Shield 2-oʻrin sohibi: 2019<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Liverpool 1 Manchester City 1|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49141690|ish=[[BBC Sport]]|kirish sanasi=6 July 2022}}</ref> '''Shveysariya U21''' * 21 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatining ikkinchi oʻrin sohibi: 2011<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/under21/match/2003419--switzerland-vs-spain/lineups/?iv=true|sarlavha=Final: Switzerland 0–2 Spain: Line-ups|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=22 August 2020}}</ref> ==== Shaxsiy sovrinlar ==== * Shveysariyada yilning eng yaxshi futbolchisi: 2011, 2012<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/schweiz/|sarlavha=Player of the year - Switzerland|ish=worldfootball.net|kirish sanasi=5 July 2021|qaralgan sana=2022-08-10|arxivsana=2019-03-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190330143837/https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/schweiz/}}</ref> * Shveysariya Golden Player mukofoti ''„SFAP Golden Player“'': 2012<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/SAFP-GOLDEN-PLAYER-2012|sarlavha=SFAP Golden Player 2012|ish=Golden Player|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130503201544/http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/SAFP-GOLDEN-PLAYER-2012|arxivsana=3 May 2013|kirish sanasi=26 May 2013}}</ref> * Shveysariya Golden Player mukofoti ''„Eng yaxshi yosh futbolchi“'': 2012<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/BEST-YOUNG-PLAYER-2012|sarlavha=Best Young Player 2012|ish=Golden Player|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130503202933/http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/BEST-YOUNG-PLAYER-2012|arxivsana=3 May 2013|kirish sanasi=26 May 2013}}</ref> * [[UEFA Yevropa chempionati]] turniring eng chiroyli goli: [[UEFA Yevropa chempionati 2016|2016]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=BV1vQBxi44E|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161029041557/https://www.youtube.com/watch?v=BV1vQBxi44E|arxivsana=2016-10-29|sarlavha=Top ten UEFA EURO 2016 goals|sana=14 July 2016|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=28 January 2019}}</ref> * UEFA Millatlar ligasi finali turniri ramziy jamoasi: 2019<ref name="nations">{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/newsid=2607717.html|sarlavha=UEFA Nations League Finals: Team of the Tournament|sana=10 June 2019|kirish sanasi=11 June 2019|nashriyot=UEFA}}</ref> == Manbalar == {{Manbalar}} {{Navboxes | title = Shveysariya tarkibi | bg = red | fg = white | bordercolor = #CC0000 | list1 = }} {{Navboxes | title = Mukofotlari | bg = gold | fg = navy | list = }} {{DEFAULTSORT:Shaqiri, Xherdan}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Shveysariyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futboldagi erkak qanot yarim himoyachilari]] [[Turkum:FC Basel futbolchilari]] [[Turkum:FC Bayern Munich futbolchilari]] [[Turkum:Inter Milan futbolchilari]] [[Turkum:Stoke City F.C. futbolchilari]] [[Turkum:Liverpool F.C. futbolchilari]] [[Turkum:Olympique Lyonnais futbolchilari]] [[Turkum:Chicago Fire FC futbolchilari]] [[Turkum:Shveysariya Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Major League Soccer futbolchilari]] [[Turkum:Angliya Premyer-ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Bundesliga futbolchilari]] [[Turkum:Serie A futbolchilari]] [[Turkum:Designated futbolchilari (MLS)]] [[Turkum:Shveysariyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Italiyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Angliyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Germaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:UEFA Chempionlar ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2010 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2014 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2018 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2022 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2016 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2020 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2024 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA erkaklar markaziy klubi]] onqym5lilji13jtrfe4c67amr3sgmey 0 782995 6218734 6210324 2026-07-28T19:10:57Z InternetArchiveBot 58913 3 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6218734 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Stanislav Vasilyevich Zas | asl ismi = {{lang-be|Станісла́ў Васі́левіч Зась}} | tasvir = File:Stanislav Zas (2020).jpg | uzunlik = 250px | izoh = | tartib = | lavozim =KXShT Bosh kotibi | bayroq =Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg | bayroq2 =Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg | ismi ostida = | boshlanish davri =2020-yil 1-yanvar | tugash davri =2023-yil 1-yanvar | premyer = | prezident = | spiker = | senat raisi = | vitse-prezident = | gubernator = | vitse-gubernator = | vazir = | bosh vazir = | birinchi vazir = | monarx = | noib = | kansler = | parlament = | lider = | hokim = | hokim yordamchisi = | hukmdor = | hukmdor yordamchisi = | yordamchisi = | muvaqqat = | muxolif = | oʻrinbosar = | oʻtmishdoshi = [[Valeriy Semerikov]] (v.b)<br />[[Yuriy Xachaturov]] | vorisi = [[Imangali Tasmagambetov]] | avvalgisi = | keyingisi = | toj kiydirish marosimi = | 1belginomi = | 1matnnomi = | 2belginomi = | 2matnnomi = | 3belginomi = | 3matnnomi = | 4belginomi = | 4matnnomi = | 5belginomi = | 5matnnomi = | tartib_2 = | lavozim_2 = Belarus Respublikasi Xavfsizlik Kengashi Davlat kotibi | bayroq_2=Coat of arms of Belarus (2012–2021).svg | bayroq2_2= Flag of Belarus.svg | ismi ostida_2 = | boshlanish davri_2 = 2015-yil 4-noyabr | tugash davri_2 = 2020-yil 3-yanvar<br /><small>(v.b sifatida — 2015-yil 1-iyul — 4-noyabr)</small> | premyer_2 = | prezident_2 = [[Aleksandr Lukashenko]] | vitse-prezident_2 = | gubernator_2 = | vitse-gubernator_2 = | vazir_2 = | bosh vazir_2 = | birinchi vazir_2 = | monarx_2 = | noib_2 = | kansler_2 = | parlament_2 = | lider_2 = | hokim_2 = | hokim yordamchisi_2 = | hukmdor_2 = | hukmdor yordamchisi_2 = | yordamchisi_2 = | muvaqqat_2 = | muxolif_2 = | oʻrinbosar_2 = | oʻtmishdoshi_2 = Aleksandr Mejuyev | vorisi_2 = Andrey Ravkov | avvalgisi_2 = | keyingisi_2 = | toj kiydirish marosimi_2 = | 1belginomi_2 = | 1matnnomi_2 = | 2belginomi_2 = | 2matnnomi_2 = | 3belginomi_2 = | 3matnnomi_2 = | 4belginomi_2 = | 4matnnomi_2 = | 5belginomi_2 = | 5matnnomi_2 = | tartib_3 = | lavozim_3 =Belarus Respublikasi Xavfsizlik Kengashi Davlat kotibining oʻrinbosari | bayroq_3=Coat of arms of Belarus (2012–2021).svg | bayroq2_3= Flag of Belarus.svg | ismi ostida_3 = | boshlanish davri_3 = 2008-yil 29-avgust | tugash davri_3 =2015-yil 4-noyabr | premyer_3 = | prezident_3 = | vitse-prezident_3 = | gubernator_3 = | vitse-gubernator_3 = | vazir_3 = | bosh vazir_3 = | birinchi vazir_3 = | monarx_3 = | noib_3 = | kansler_3 = | parlament_3 = | lider_3 = | hokim_3 = | hokim yordamchisi_3 = | hukmdor_3 = | hukmdor yordamchisi_3 = | yordamchisi_3 = | muvaqqat_3 = | muxolif_3 = | oʻrinbosar_3 = | oʻtmishdoshi_3 = | vorisi_3 = | avvalgisi_3 = | keyingisi_3 = | toj kiydirish marosimi_3 = | 1belginomi_3 = | 1matnnomi_3 = | 2belginomi_3 = | 2matnnomi_3 = | 3belginomi_3 = | 3matnnomi_3 = | 4belginomi_3 = | 4matnnomi_3 = | 5belginomi_3 = | 5matnnomi_3 = | tartib_4 = | lavozim_4 = | bayroq_4= | bayroq2_4= | ismi ostida_4 = | boshlanish davri_4 = | tugash davri_4 = | premyer_4 = | prezident_4 = | vitse-prezident_4 = | gubernator_4 = | vitse-gubernator_4 = | vazir_4 = | bosh vazir_4 = | birinchi vazir_4 = | monarx_4 = | noib_4 = | kansler_4 = | parlament_4 = | lider_4 = | hokim_4 = | hokim yordamchisi_4 = | hukmdor_4 = | hukmdor yordamchisi_4 = | yordamchisi_4 = | muvaqqat_4 = | muxolif_4 = | oʻrinbosar_4 = | oʻtmishdoshi_4 = | vorisi_4 = | avvalgisi_4 = | keyingisi_4 = | toj kiydirish marosimi_4 = | 1belginomi_4 = | 1matnnomi_4 = | 2belginomi_4 = | 2matnnomi_4 = | 3belginomi_4 = | 3matnnomi_4 = | 4belginomi_4 = | 4matnnomi_4 = | 5belginomi_4 = | 5matnnomi_4 = | tartib_5 = | lavozim_5 = | bayroq_5= | bayroq2_5= | ismi ostida_5 = | boshlanish davri_5 = | tugash davri_5 = | premyer_5 = | prezident_5 = | vitse-prezident_5 = | gubernator_5 = | vitse-gubernator_5 = | vazir_5 = | bosh vazir_5 = | birinchi vazir_5 = | monarx_5 = | noib_5 = | kansler_5 = | parlament_5 = | lider_5 = | hokim_5 = | hokim yordamchisi_5 = | hukmdor_5 = | hukmdor yordamchisi_5 = | yordamchisi_5 = | muvaqqat_5 = | muxolif_5 = | oʻrinbosar_5 = | oʻtmishdoshi_5 = | vorisi_5 = | avvalgisi_5 = | keyingisi_5 = | toj kiydirish marosimi_5 = | 1belginomi_5 = | 1matnnomi_5 = | 2belginomi_5 = | 2matnnomi_5 = | 3belginomi_5 = | 3matnnomi_5 = | 4belginomi_5 = | 4matnnomi_5 = | 5belginomi_5 = | 5matnnomi_5 = | tartib_6 = | lavozim_6 = | bayroq_6= | bayroq2_6= | ismi ostida_6 = | boshlanish davri_6 = | tugash davri_6 = | premyer_6 = | prezident_6 = | vitse-prezident_6 = | gubernator_6 = | vitse-gubernator_6 = | vazir_6 = | bosh vazir_6 = | birinchi vazir_6 = | monarx_6 = | noib_6 = | kansler_6 = | parlament_6 = | lider_6 = | hokim_6 = | hokim yordamchisi_6 = | hukmdor_6 = | hukmdor yordamchisi_6 = | yordamchisi_6 = | muvaqqat_6 = | muxolif_6 = | oʻrinbosar_6 = | oʻtmishdoshi_6 = | vorisi_6 = | avvalgisi_6 = | keyingisi_6 = | toj kiydirish marosimi_2 = | 1belginomi_6 = | 1matnnomi_6 = | 2belginomi_6 = | 2matnnomi_6 = | 3belginomi_6 = | 3matnnomi_6 = | 4belginomi_6 = | 4matnnomi_6 = | 5belginomi_6 = | 5matnnomi_6 = | talaffuzi = | tugʻilgan paytidagi ismi = | tugʻilgan sanasi = | tugʻilgan joyi = [[Chernigov viloyati]], [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina SSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] | vafot sanasi = | vafot joyi = | vafot sababi = | dafn etilgan joyi = | fuqaroligi = | millati = | partiya = | boshqa partiya = | boʻyi = | turmush_oʻrtogʻi = Inessa Nikolayevna Zas | bolalari = | otasi = | onasi = | nikohsiz jufti = | munosabatlar = | qarindoshlari = | istiqomat joyi = | dini = | taʼlim = Minsk Suvorov harbiy maktabi,<br />Ozarbayjon SSR Oliy Soveti nomidagi Boku oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti,<br />Belarus Respublikasi Harbiy Akademiyasi,<br />Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabining Harbiy akademiyasi | alma_mater = | kasbi = | mashhur ishlari = | maoshi = | kabinet = | qoʻmitalar = | portfolio = | ilmiy unvoni = [[Fan nomzodi|harbiy fanlar nomzodi]] | unvoni = | maʼlumoti = | mukofotlari = [[File:BLR Order of Fatherland 3rd class ribbon.svg|45px|link=Vatan ordeni (Belarus)]] | blanka1 = | matn1 = | blanka2 = | matn2 = | blanka3 = | matn3 = | blanka4 = | matn4 = | blanka5 = | matn5 = | imzosi = | sayt = | taxallus = | mansubligi = {{SSSR}} → {{BLR}} | qoʻshin turi = | xizmat qilgan yillari =1981 — h.v. | harbiy_mukofotlari = | harbiy_blanka1 =Unvoni | harbiy_matn1 =general-leytenant | harbiy_blanka2 = | harbiy_matn2 = | harbiy_blanka3 = | harbiy_matn3 = | harbiy_blanka4 = | harbiy_matn4 = | harbiy_blanka5 = | harbiy_matn5 = | modul = | modul2 = | modul3 = | modul4 = | modul5 = | izohlar = | sana = | yil = | manba = }} [[Fayl:Bolton_with_Polish,_Ukrainian_and_Belarusian_counterparts_in_Warsaw.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Bolton_with_Polish%2C_Ukrainian_and_Belarusian_counterparts_in_Warsaw.jpg/280px-Bolton_with_Polish%2C_Ukrainian_and_Belarusian_counterparts_in_Warsaw.jpg|thumb|280x280px| Stanislav Zas, Jon Bolton, Pavel Solox va Aleksandr Danilyuk [[Varshava|Varshavada]] (2019)]] '''Stanislav Vasilyevich Zas''' ({{Lang-be|Станісла́ў Васі́левіч Зась}}) — [[Belarus]] harbiy va davlat arbobi. 2020-yildan [[Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkiloti|KXShT]] Bosh kotibi. Belarus Respublikasi Xavfsizlik Kengashi Davlat kotibi (2015-2020), [[Fan nomzodi|harbiy fanlar nomzodi]] (2000), [[general-leytenant]] (2016). == Biografiyasi == 1981-yilda Minsk Suvorov harbiy maktabini tamomlagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.svu.ru/biographies/biography/165.html|sarlavha=Кадетские биографии. Зась Станислав Васильевич}}</ref>. 1985-yilda Boku oliy qoʻshma qurollar qoʻmondonlik bilim yurtini imtiyozli diplom bilan, 1996-yilda Belarus Respublikasi Harbiy akademiyasini imtiyozli diplom va oltin medal bilan, 2005-yilda Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabi Harbiy akademiyasini imtiyozli diplom va oltin medal bilan tamomlagan. SSSR Qurolli Kuchlarida motorli miltiq [[Vzvod|vzvodining]] komandiri, alohida razvedka vzvodining komandiri, motorli miltiq rotasi komandiri, komendant rotasi komandiri va [[Batalon|batalyon]] komandirining oʻrinbosari lavozimlarida xizmat qilgan. Belarus Respublikasi Qurolli Kuchlarida u Belarus Respublikasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabining asosiy tezkor boshqarmasining harbiy qurilish boʻlimi boshligʻi, Bosh boʻlim boshligʻining oʻrinbosari — Belarus Respublikasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabi bosh tezkor boshqarmasining 1-boʻlimi boshligʻi lavozimlarida ishlagan. 2008-yil 29-avgustda [[Aleksandr Lukashenko|Belarus Prezidentining]] farmoni bilan u Respublika Xavfsizlik Kengashi Davlat kotibining oʻrinbosari etib tayinlandi. 2015-yilning 1-iyulidan Xavfsizlik kengashi Davlat kotibi vazifasini bajaruvchi lavozimida ishlab kelgan. 2015-yil 4-noyabrda u Belarus Xavfsizlik Kengashining Davlat kotibi etib tayinlandi<ref>{{Veb manbasi|url=http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7/295-01.07.2015.htm|sarlavha=Указ Президента № 295 ад 1 ноября 2015 года|qaralgan sana=2022-08-25|arxivsana=2019-01-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190102002215/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7/295-01.07.2015.htm}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last= |date= |title=Перескочил через первого заместителя |work= |url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=152219&lang=ru}}</ref>. 2020-yil 3-yanvarda ushbu lavozimdan ozod qilingan. [[General-leytenant|General-leytenant unvoni]] Prezident farmoni bilan 2016-yilda berilgan. Xavfsizlik Kengashining Davlat kotibi sifatidagi faoliyati davomida u maxsus xizmatlarning rolini kuchaytirish chora-tadbirlarini muvofiqlashtirdi va radiochastotalar boʻyicha Davlat komissiyasiga rahbarlik qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last= |date= |title=Зась, Станислав Васильевич |work= |url=https://tass.ru/encyclopedia/person/zas-stanislav-vasilevich}}</ref><ref>{{Veb manbasi|til=|url=https://iarex.ru/articles/73987.html|sarlavha=Белоруссия: борьба с «российским заговором» в стране победившей коррупции|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=}}</ref>. 2018-yil dekabr oyida [[Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkiloti|KXShT]] Bosh kotibi lavozimiga Stanislav Zas nomzodi taklif etildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://regnum.ru/news/2537353.html|sarlavha=Ереван вновь опроверг слова Назарбаева о назначении генерального секретаря ОДКБ|qaralgan sana=2022-08-25|arxivsana=2018-12-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181213233808/https://regnum.ru/news/2537353.html}}</ref>. 2019-yilda Belarus rahbariyati Armaniston vakili [[Yuriy Xachaturov|Yuriy Xachaturovning]] KXShT Bosh kotibi lavozimidan shov-shuvli isteʼfoga chiqishi munosabati bilan Zasni tashkilot bosh kotibi etib tayinlashni tezlashtirishga urindi. [[Aleksandr Lukashenko|Aleksandr Lukashenkoning]] soʻzlariga koʻra, rasmiy Minsk Belarus tomonidan boshqa nomzodlar qatorida Bosh kotib lavozimiga Zasni taklif qilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last= |date= |title=Лукашенко подписал проект решения о назначении Зася генсеком ОДКБM. |work= |url=https://regnum.ru/news/polit/2542495.html |access-date=2022-08-25 |archive-date=2020-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717021402/https://regnum.ru/news/polit/2542495.html |url-status=dead }}</ref>. 2019-yil 16-may KXShT Bosh kotibi v.b. [[Valeriy Semerikov]] jurnalistlarga Zas tashkilotning navbatdagi rahbari boʻlishini aytdi: „Ushbu nomzod maʼqullandi, koʻplab prezidentlar ushbu nomzodni maʼqulladilar — tegishli qarorlar imzolandi“<ref>{{Veb manbasi|til=|url=https://regnum.ru/news/2629857.html|sarlavha=ОДКБ возглавит представитель Белоруссии Зась — Семериков|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=|qaralgan sana=2022-08-25|arxivsana=2020-07-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200717021141/https://regnum.ru/news/2629857.html}}</ref>. 2019-yilda Stanislav Zas korrupsiya mojarosiga duch keldi: Davlat xavfsizlik qoʻmitasi Belarus Xavfsizlik Kengashi Davlat kotibi oʻrinbosari Andrey Vtyurinani juda katta miqdorda pora olgani uchun hibsga oldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last= |date= |title=Зась о деле Втюрина: слухи о заговоре – это чушь |work= |url=https://sputnik.by/society/20190509/1041085646/Zas-o-dele-Vtyurina-slukhi-o-zagovore---eto-chush.html}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last= |date= |title=«Спокойный и скромный». На суде по «делу Втюрина» обсуждают характеристики и благотворительность |work= |url=https://news.tut.by/society/691465.html |access-date=2022-08-25 |archive-date=2020-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714114048/https://news.tut.by/society/691465.html |url-status=dead }}</ref>. 2020-yil 1-yanvardan KXShT Kollektiv xavfsizlik kengashining qarori bilan u uch yil muddatga Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkiloti Bosh kotibi lavozimiga tayinlandi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last= |date= |title=Представитель Белоруссии Станислав Зась возглавит ОДКБ с 1 января |work= |url=https://ria.ru/20191128/1561701708.html}}</ref>. Yangi bosh kotibni KXShT Kotibiyati xodimlariga Rossiya tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Aleksandr Pankin tanishtirdi. 2020-yilning bahorida Zas ShHT va MDH uchun KXShTga kuzatuvchi maqomini berish to‘g‘risida qaror qabul qilishga urindi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last= |date= |title=В ОДКБ есть консенсус по предоставлению статуса наблюдателя ШОС и СНГ |work= |url=https://ria.ru/20200526/1572011563.html}}</ref>. 2020-yil 13-iyul kuni KXShT matbuot kotibi Vladimir Zaynetdinov jurnalistlarga tashkilot bosh kotibining Ozarbayjon va Armaniston (tashkilotga aʼzo davlat) oʻrtasidagi keskinlashgan mojaroni hal qilishdagi ishtiroki haqida shunday dedi: „Armaniston-Ozarbayjon chegarasidagi vaziyat keskinlashgani munosabati bilan joriy yilning 12-iyul kuni Tavush yo‘nalishida sodir bo‘lgan to‘qnashuvlar sabab KXShT Bosh kotibi Stanislav Zas 13-iyul kuni KXShT Doimiy kengashining favqulodda yig‘ilishini o‘tkazish tashabbusi bilan chiqdi“<ref>{{Yangiliklar manbasi |last= |date= |title=Генсек ОДКБ инициировал экстренное заседание постоянного совета |work= |url=https://ria.ru/20200713/1574261112.html}}</ref>. [[Vatan ordeni (Belarus)|III darajali Vatan ordeni]] (Belarus), SSSR medallari va Belarus Respublikasi medallari bilan taqdirlangan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.pravo.by/pdf/2003-4/2003-4(003-011).pdf|sarlavha=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2002 года № 638 «Аб узнагароджанні ваеннаслужачых, асоб начальніцкага складу органаў унутраных спраў і прыраўнаваных да іх асоб медалём „За бездакорную службу“ I, II, III ступені»}}</ref>. Xotini — Inessa Nikolayevna Zas (1963-yilda tugʻilgan), filolog-germanist va [[Tarix|tarixchi]], Belarus davlat pedagogika universitetining chet tillari kafedrasi oʻqituvchisi. == Manbalar == {{manbalar}} {{KXShT}} {{DEFAULTSORT:Zas, Stanislav}} [[Turkum:1964-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:18-avgustda tugʻilganlar]] 186jkomt5erysnf2war3ps7qu14q7qu 0 792751 6218767 6109234 2026-07-29T03:31:17Z AnvarxonM 75105 AnvarxonM [[Marсos Alonso Mendoza]] sahifasini [[Marcos Alonso (1990-yilda tugʻilgan futbolchi)]]ga koʻchirdi 6109234 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Marcos Alonso | image = Marcos Alonso Mendoza.jpg | caption = Alonso with [[Chelsea F.C.|Chelsea]] in 2017 | full_name = Marcos Alonso Mendoza<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce15/pdf/601-IndividualSquadList-English.pdf |title=Squad List: FIFA Club World Cup UAE 2021: Chelsea FC |publisher=FIFA |page=1 |date=9 February 2022 |access-date=24 April 2022}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|12|28|df=y}}<ref name=ChelseaProfile>{{cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/marcos-alonso|title=Marcos Alonso|publisher=Chelsea F.C.|archive-url=https://web.archive.org/web/20220711020935/https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/marcos-alonso|archive-date=11 July 2022}}</ref> | birth_place = {{tavalludJoyi|Madrid}}, Ispaniya | height = 1.88 m<ref>{{Cite web |title=Marcos A. {{!}} 2022/2023 player page {{!}} Defensa {{!}} FC Barcelona Official website |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/4093/marcos-alonso |access-date=2022-12-26 |website=www.fcbarcelona.com |language=en}}</ref> | pozitsiya = [[Himoyachi (futbol)|Himoyachi]] | currentclub = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | clubnumber = 20 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[AD Unión Adarve|Unión Adarve]] | youthyears2 = | youthclubs2 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | years1 = 2008–2010 | clubs1 = [[Real Madrid Castilla]] | caps1 = 39 | goals1 = 3 | years2 = 2010 | clubs2 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps2 = 1 | goals2 = 0 | years3 = 2010–2013 | clubs3 = [[Bolton Wanderers F.C.|Bolton Wanderers]] | caps3 = 35 | goals3 = 5 | years4 = 2013–2016 | clubs4 = [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] | caps4 = 58 | goals4 = 4 | years5 = 2014 | clubs5 = → [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] (loan) | caps5 = 16 | goals5 = 0 | years6 = 2016–2022 | clubs6 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | caps6 = 154 | goals6 = 25 | years7 = 2022–2024 | clubs7 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps7 = 29 | goals7 = 1 | years8 = 2024– | clubs8 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | caps8 = 3 | goals8 = 0 | nationalyears1 = 2009 | nationalteam1 = [[Spain national under-19 football team|Spain U19]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018–2022 | nationalteam2 = [[Spain national football team|Spain]] | nationalcaps2 = 9 | nationalgoals2 = 0 | club-update = 26 September 2024 (UTC) | nationalteam-update = 12 June 2022 }} '''Markos Alonso Mendoza''' ({{Lang-es|Marcos Alonso Mendoza}}) 1990-yil 28-dekabrda Ispaniya markazi Madridda tavallud topgan Markos Alonso [[Ispaniya|ispaniyalik]] [[Futbol|futbolchi]] boʻlib, „[[FC Barcelona|Barcelona]]“ klubi va [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya terma jamoasining]] chap qanot himoyachisi sifatida faoliyat yuritib kelmoqda. Uchinchi avlod professional futbolchisi: ispaniyalik futbolchi Markitosning nabirasi va sobiq „[[Atlético Madrid|Atletiko]]“ va „[[FC Barcelona|Barcelona]]“ oʻyinchisi Markos Alonso Penyaning oʻgʻli hisoblanadi<ref>{{veb manbasi|url=http://real-madrid.ru/novosti/statyi/markos-alonso-alternativa-marselo|sarlavha=Маркос Алонсо - альтернатива Марсело|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2016-08-31|arxivsana=2017-05-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170525182438/http://real-madrid.ru/novosti/statyi/markos-alonso-alternativa-marselo}}</ref>. Uchalasi ham jamoada toʻp surgan futbolchilar sanaladi. Markos Alonso 1999—2008-yillarda [[Real Madrid CF|"Real Madrid"]] akademiyasi tarbiyalanuvchisi. 2010-yilda u asosiy jamoada debyut qilgan, biroq katta raqobat tufayli klubni tark etishga majbur boʻlgan. U „Bolton Uonderers“, „Fiorentina“ va „[[Sanderlend]]“ kabi klublarda oʻynagan. „Fiorentina“da oʻzini koʻrsatgach, [[Chelsea F.C.|"Chelsea"]] jamoasidan taklif olgan futbolchi, jamoa tarkibida Angliya [[Angliya Premer-ligasi|chempioni]] va Angliya kubogi sohibiga aylangan. == Biografiyasi == Markos Alonso [[Madrid|Madridda]] tugʻilgan hamda u bolaligidanoq futbolga qiziqqan. Uning bobosi Markitos ispan futboli afsonasi hisoblangan. Markitos [[Alfredo Di Stéfano|Alfredo Di Stefano]] va [[Ferenc Puskás|Ferens Pushkash]] bilan birga toʻp surib, 5 marta yevrokuboklarni yutgan. Otasi – Markos Alonso Peña – [[Atlético Madrid|"Atletiko"]] va [[FC Barcelona|"Barcelona"]] jamoalarida oʻynagan<ref>{{veb manbasi|url=http://segundab.futboldecantabria.com/noticia/marcos-alonso-mi-sueno-es-dar-el-salto-al-primer-equipo-del-real-madrid-398.html|sarlavha=Marcos Alonso: "Mi sueño es dar el salto al primer equipo del Real Madrid"|nashriyot=Fútbol de Cantabria|til=es|sana=8-sentabr 2009-yil|kirish sanasi=28-mart 2010-yil|arxivsana=2017-08-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170826034053/http://segundab.futboldecantabria.com/noticia/marcos-alonso-mi-sueno-es-dar-el-salto-al-primer-equipo-del-real-madrid-398.html}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |last=McTear |first=Euan |date=8-yanvar 2019-yil |title=The three generations of Marcos Alonsos who have played at Wembley |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/football/these-football-times/2019/jan/08/marcos-alonsos-three-generations-wembley-chelsea-tottenham-spain |access-date=2021-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112091047/https://www.theguardian.com/football/these-football-times/2019/jan/08/marcos-alonsos-three-generations-wembley-chelsea-tottenham-spain |archive-date=2021-01-12}}</ref>. Alonsoning onasi yahudiy millatiga mansub boʻlgan va futbolchining ismini uning onasi qoʻygan. Bolaligidan u „Atletiko Madrid“ga muxlislik qilgan va klub hatto unga akademiyadan joy ham taklif qilgan. Ammo mashgʻulot maydoni uydan juda uzoqda boʻlgani uchun bolani „[[Real Madrid CF|Real Madrid]]“ akademiyasiga yuborishga qaror qilishgan<ref>[https://www.eurosport.ru/football/premier-league/2017-2018/story_sto6664401.shtml "Doma govorim o „Chelsi“, chtobi ne ssoritsya. A seme Markosa Alonso slishkom mnogo „Reala“ I „Barsi“]</ref>. == Jamoalardagi faoliyati == U „Real Madrid“ akademiyasida 9 yil oʻtkazgach, keyin yana ikki yil „Real Madrid B“ tarkibida oʻynagan. 2009/10-yilgi mavsum davom etar ekan, asosiy jamoa menejeri [[Manuel Pellegrini]] uni mashgʻulotlarga jalb qila boshlagan va uni [[La Liga]] oʻyinlari uchun arizalarga kirita boshladi. Biroq chempionatdagi ogʻir kurash tufayli Alonso oʻz imkoniyatini faqat aprel oyida qoʻlga kiritgan va u „Rasing“ jamoasiga qarshi oʻyinda bir necha daqiqaga [[Gonzalo Higuaín|Gonsalo Iguainni]] almashtirgan<ref>{{veb manbasi|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/275589?cc=5739|sarlavha=Ronaldo and Higuain on target|nashriyot=ESPN Soccernet|sana=4-aprel 2010-yil|kirish sanasi=22-sentabr 2011-yil|arxivsana=2012-11-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121102102449/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/275589?cc=5739}}</ref>. Bu uning [[Santiago Bernabeu (stadion)|Santyago Bernabeudagi]] ilk amaliyoti boʻlgan. == Terma jamoadagi faoliyati == 2009-yilda Ispaniya yoshlar terma jamoasi tarkibida 3 ta oʻyin oʻtkazgan. [[Real Madrid CF|"Real Madrid"]]ni tark etgach, u „Qizil furiya“ murabbiylar shtabining nazaridan chetda qolgan. 2018-yilning 27-mart kuni u Ispaniya terma jamoasi safida [[Argentina milliy futbol terma jamoasi|Argentinaga]] qarshi [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|oʻrtoqlik uchrashuvida]] debyut qilgan va oʻyin tugashiga 11 daqiqa qolganida [[Jordi Alba|Xordi Alba]] oʻrniga zaxiradan maydonga tushgan. Shu tariqa, Alonso oilasi Ispaniyada birinchi boʻlib uch avlod vakillari Ispaniya terma jamoasida oʻynagan. Murabbiy Xulen Lopetegi Ispaniya terma jamoasining JCh-2018 uchun terma jamoasiga kiritmagan edi. == Statistika == 2022-yil 12-iyun holatida: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Terma jamoadagi yillar boʻyicha ishtiroki va gollari |- !Milliy terma jamoa!!Yil!!Oʻyinlar!!Gol |- | rowspan="3" |Ispaniya |2018||3||0 |- |2021||2||0 |- |2022||4||0 |- ! colspan="2" |Jami!!9!!0 |} == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * {{Official website|https://www.marcos-alonso.com/}} * [https://rccelta.es/en/jugadores/marcos-alonso/ Profile] at the RC Celta de Vigo website * {{UEFA player}} {{Portal bar|Futbol|Ispaniya}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Alonso, Marcos}} [[Turkum:1990-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:28-dekabrda tugʻilganlar]] [[Turkum:Madridda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futboldagi erkak qanot himoyachilari]] [[Turkum:Erkaklar futbol markaziy himoyachilari]] [[Turkum:Real Madrid Castilla futbolchilari]] [[Turkum:Real Madrid CF futbolchilari]] [[Turkum:Bolton Wanderers F.C. futbolchilari]] [[Turkum:ACF Fiorentina futbolchilari]] [[Turkum:Sunderland A.F.C. futbolchilari]] [[Turkum:Chelsea F.C. futbolchilari]] [[Turkum:RC Celta de Vigo futbolchilari]] [[Turkum:FC Barcelona futbolchilari]] [[Turkum:Segunda División B oʻyinchilari]] [[Turkum:La Liga oʻyinchilari]] [[Turkum:Serie A futbolchilari]] [[Turkum:Angliya Premyer-ligasi futbolchilari]] [[Turkum:UEFA Yevropa Ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar]] [[Turkum:UEFA Chempionlar ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Sportchilar]] 2dm2hhmlzje8xh98qdog92soc9fjuuj 1 792755 6218769 6096375 2026-07-29T03:31:18Z AnvarxonM 75105 AnvarxonM [[Munozara:Marсos Alonso Mendoza]] sahifasini [[Munozara:Marcos Alonso (1990-yilda tugʻilgan futbolchi)]]ga koʻchirdi 6096375 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{WikiStipendiya marafoni}} {{Shaxsiyatlar loyihasi}} == Marсos Alonso Mendoza == Marсos Alonso Mendoza [[Foydalanuvchi:Rajabova Jasmina|Rajabova Jasmina]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Rajabova Jasmina|munozara]]) 02:44, 2026-yil 8-may (UTC) 0u3e3v34xt4868cmpdlk3silifyfiwj 0 794952 6218699 5040298 2026-07-28T16:23:55Z Sherzod11W 273619 /* */ 6218699 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Roman-Boed-Karlův-most.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Roman-Boed-Karl%C5%AFv-most.jpg/220px-Roman-Boed-Karl%C5%AFv-most.jpg|right|thumb| Charlz koʻprigi Praganing tarixiy markazida]] [[Chexiya]] har yili 20 milliondan ortiq sayyohni qabul qilib, [[Yevropa|Yevropaning]] asosiy sayyohlik markazlaridan biriga aylandi. <ref>{{Veb manbasi|url=https://www.tyden.cz/rubriky/byznys/cesko/v-cesku-se-ubytoval-rekordni-pocet-turistu-nejvic-prijelo-nemcu_466528.html|sarlavha=V Česku se ubytoval rekordní počet turistů. Nejvíc přijelo Němců|sana=2018-02-08|ish=TÝDEN.cz|til=cs|kirish sanasi=2019-02-08}}</ref> Poytaxt [[Praga]] eng mashhur yoʻnalish boʻlib, har yili 8 milliondan ortiq sayyohni qabul qiladi, shundan deyarli 7 millioni chet elliklar hisobiga toʻgʻri keladi. <ref>{{Veb manbasi|url=https://www.praguecitytourism.cz/cs/media/tisk/v-roce-2018-do-prahy-prijelo-79-milionu-navstevniku-15330|sarlavha=V roce 2018 do Prahy přijelo 7,9 milionů návštěvníků|ish=Prague.eu|til=cs|kirish sanasi=2019-02-08|arxivsana=2019-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190209124903/https://www.praguecitytourism.cz/cs/media/tisk/v-roce-2018-do-prahy-prijelo-79-milionu-navstevniku-15330}}</ref> Boshqa diqqatga sazovor joylar: Karlštejn qal’asi, Kutná Hora, [[Brno]], Chesky Krumlov, [[Cheskebudeyovitse|Cheské Budějovice]], [[Olomouts|Olomouc]] va Lednice-Valtice madaniy landshafti va boshqalar . Praga koʻplab xorijiy sayyohlarni jalb qiladi, ulardan asosan [[Germaniya]], [[Rossiya]], [[Polsha]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]], [[Isroil]] va [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniyadan]] . <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Czech Statistical Office |url=http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/enginformace/acru111010_410.xls |qaralgan sana=2022-09-18 |arxivsana=2016-03-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160309223243/https://www.czso.cz/csu/csu.nsf/enginformace/acru111010_410.xls }}</ref> == Statistika == Chexiya Respublikasiga kelgan va tunab qolgan norezidentlarning aksariyati quyidagi mamlakatlardandir: {| class="wikitable" |- style="color:white;" |+ Tashrif buyuruvchilar soni boʻyicha eng yaxshi 10 millat ! style="width:5px; background:#00966E;" | Daraja ! style="width:130px; background:#00966E;" | Mamlakat ! style="width:50px; background:#00966E;" | 2015 <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Table 5 Guests, overnight stays (non-residents by country, numbers, indices) |url=https://www.czso.cz/documents/11350/20545499/cru020916_5.xlsx/59505a1c-1dd9-439f-83ab-0aa4f7c4596d?version=1.0 |qaralgan sana=2022-09-18 |arxivsana=2016-11-17 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20161117073349/https://www.czso.cz/documents/11350/20545499/cru020916_5.xlsx/59505a1c-1dd9-439f-83ab-0aa4f7c4596d?version=1.0 }}</ref> ! style="width:50px; background:#00966E;" | 2016 <ref>[https://www.czso.cz/csu/czso/ari/tourism-4-quarter-of-2016_ Tourism — 4. quarter of 2016 — Table 5 Guests, overnight stays (non-residents by country, numbers, indices) ]</ref> ! style="width:50px; background:#00966E;" | 2017 <ref>[https://www.czso.cz/csu/czso/ari/tourism-4-quarter-of-2017 — 4. quarter of 2017 — Table 5 Guests, overnight stays (non-residents by country, numbers, indices) ]</ref> |- | |Jami | 8 686 726 | 9 288 013 | 10 175 963 |- | 1 |{{Flagcountry|Germany}} | 1 749 276 | 1 879 754 | 1 954 833 |- | 2 |{{Flagcountry|Slovakia}} | 564 496 | 645 788 | 688 490 |- | 3 |{{Flagcountry|Poland}} | 467 285 | 543 247 | 578 465 |- | 4 |{{Flagcountry|Russia}} | 432 768 | 406 410 | 551,191 |- | 5 |{{Flagcountry|United States}} | 507 376 | 511 629 | 539 023 |- | 6 |{{Flagcountry|China}} | 285 404 | 354 799 | 491 648 |- | 7 |{{Flagcountry|United Kingdom}} | 441 516 | 470 643 | 470 576 |- | 8 |{{Flagcountry|South Korea}} | Yoʻq | 322,108 | 417 438 |- | 9 |{{Flagcountry|Italy}} | 371 686 | 368 851 | 392 861 |- | 10 |{{Flagcountry|Austria}} | 268 961 | 283 608 | 292 420 |} == Turistik diqqatga sazovor joylar == === Madaniy meros === 2020-yil holatiga koʻra, Chexiya 14 ta YuNESKOning Butunjahon merosi obyektlariga ega. Ularning barchasi madaniy toifaga kiradi va bittasi [[Germaniya]] bilan boʻlinadi. Praganing tarixiy markazi va Chesky Krumlov tarixiy markazi butun dunyodan kelgan sayyohlar orasida juda mashhur. === Tungi hayot === Praga tungi hayot bilan bogʻliq arzon narxlar tufayli koʻplab sayyohlarni jalb qiladi. Bir-biriga yaqin joylashgan va koʻpincha kech ochiladigan bar va klublarning koʻpligi maʼlum turdagi sayyohlar uchun qoʻshimcha joziba boʻlib xizmat qiladi. === Piyoda va changʻida uchish === Chexiya qishloqlari Bogemiya jannati (''Český ráj''), Bogemiya karsti (''Český kras'') va Šumava milliy bogʻi kabi qoʻriqlanadigan hududlarni taklif etadi. Qishloqda qal’alar, gʻorlar va boshqa diqqatga sazovor joylar mavjud. Janubiy Bogemiyada, Šumava togʻlari, shuningdek, Vysochina, Jizerské hory va Beskydyda koʻplab piyoda va changʻi sporti imkoniyatlari mavjud. Rejviz qoʻriqxonasi — Jesenik togʻlarida mashhur joy. Changʻi kurortlari Shimoliy Sharqdan Shimoliy Gʻarbiy Chexiya Respublikasigacha joylashgan. Eng mashhur va diqqatga sazovor kurortlar Krkonoše togʻlarida joylashgan. Krkonoše Harrachov sayyohlik markazini oʻz ichiga oladi. === Uzumzorlar va vino turizmi === Chexiya [[Moraviya]] sharobi bilan mashhur. Vino ishlab chiqarish va vino turizmi Mikulov, Velke Pavlovitse, Znojmo va Slovakko viloyati shaharlari atrofida joylashgan. == Transport == Pragaga Praga Vátslav Havel aeroporti xizmat koʻrsatadi. Chexiya Respublikasi boʻylab sayohat qilish uchun shaharlararo poezdlar yoki [[Avtobus|avtobuslardan]] foydalanish odatiy holdir. Yoʻllar yaxshi holatda va avtomobil yoʻllari tarmogʻini oʻz ichiga oladi.  Har bir yirik shaharda va koʻpgina sayyohlik kurortlarida yaxshi turizm infratuzilmasi mavjud.  == Galereya == <center> {{Galereya|File:Prag Pulverturm.jpg|The [[Powder Tower]] in Prague.|File:Zámek Lednice.jpg|The castle in [[Lednice]].|File:KH-sv Jakub.jpg|The town of [[Kutná Hora]].|File:České Budějovice Square.jpg|The town square in [[České Budějovice]].|File:Cesky Krumlov-Asahiko2.jpg|The [[Český Krumlov Castle|castle]] in [[Český Krumlov]].|File:Burgkarlstein01.jpg|[[Karlštejn Castle]].|File:Zámek Hluboká.jpg|[[Hluboká Castle]].|File:Holy Trinity Column.jpg|Holy Trinity Column, [[Olomouc]].|title=Chexiya Respublikasida turizm sanoati galereya|height=200|width=210}} </center> == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.czech.cz/en/Tourism Chexiya] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190916181436/http://www.czech.cz/en/Tourism |date=2019-09-16 }} — Chexiya Respublikasining rasmiy sayti * [http://www.czechtourism.com/ CzechTourism] — CzechTourism agentligining rasmiy sayti * [https://web.archive.org/web/20051201165718/http://comenius.gvm.cz/geograph/un.htm Chexiyaning diqqatga sazovor joylari YuNESKOning Jahon madaniy va tabiiy merosi roʻyxatiga kiritilgan] * [https://web.archive.org/web/20090108014145/http://jizdnirady.idnes.cz/JRCis.asp?tt=c&p=MF&cl=E5 IDOS] — Chexiyadagi barcha jamoat transporti uchun qidiruv tizimi. * [https://www.amazingczechia.com Chexiyadagi mashhur sayyohlik joylari va diqqatga sazovor joylari] * [http://www.prague.eu Praga shahar turizmi] — Praga shahar turizm agentligining rasmiy sayti d5olg0lbqy1ppd5c1n4w3sixw37kkhv 6218700 6218699 2026-07-28T16:24:20Z Sherzod11W 273619 /* */ 6218700 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Roman-Boed-Karlův-most.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Roman-Boed-Karl%C5%AFv-most.jpg/220px-Roman-Boed-Karl%C5%AFv-most.jpg|right|thumb| Charlz koʻprigi Praganing tarixiy markazida]] [[Chexiya]] har yili 20 milliondan ortiq sayyohni qabul qilib, [[Yevropa|Yevropaning]] asosiy sayyohlik markazlaridan biriga aylandi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.tyden.cz/rubriky/byznys/cesko/v-cesku-se-ubytoval-rekordni-pocet-turistu-nejvic-prijelo-nemcu_466528.html|sarlavha=V Česku se ubytoval rekordní počet turistů. Nejvíc přijelo Němců|sana=2018-02-08|ish=TÝDEN.cz|til=cs|kirish sanasi=2019-02-08}}</ref>.vPoytaxt [[Praga]] eng mashhur yoʻnalish boʻlib, har yili 8 milliondan ortiq sayyohni qabul qiladi, shundan deyarli 7 millioni chet elliklar hisobiga toʻgʻri keladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.praguecitytourism.cz/cs/media/tisk/v-roce-2018-do-prahy-prijelo-79-milionu-navstevniku-15330|sarlavha=V roce 2018 do Prahy přijelo 7,9 milionů návštěvníků|ish=Prague.eu|til=cs|kirish sanasi=2019-02-08|arxivsana=2019-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190209124903/https://www.praguecitytourism.cz/cs/media/tisk/v-roce-2018-do-prahy-prijelo-79-milionu-navstevniku-15330}}</ref>. Boshqa diqqatga sazovor joylar: Karlštejn qal’asi, Kutná Hora, [[Brno]], Chesky Krumlov, [[Cheskebudeyovitse|Cheské Budějovice]], [[Olomouts|Olomouc]] va Lednice-Valtice madaniy landshafti va boshqalar . Praga koʻplab xorijiy sayyohlarni jalb qiladi, ulardan asosan [[Germaniya]], [[Rossiya]], [[Polsha]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]], [[Isroil]] va [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniyadan]]<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Czech Statistical Office |url=http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/enginformace/acru111010_410.xls |qaralgan sana=2022-09-18 |arxivsana=2016-03-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160309223243/https://www.czso.cz/csu/csu.nsf/enginformace/acru111010_410.xls }}</ref>. == Statistika == Chexiya Respublikasiga kelgan va tunab qolgan norezidentlarning aksariyati quyidagi mamlakatlardandir: {| class="wikitable" |- style="color:white;" |+ Tashrif buyuruvchilar soni boʻyicha eng yaxshi 10 millat ! style="width:5px; background:#00966E;" | Daraja ! style="width:130px; background:#00966E;" | Mamlakat ! style="width:50px; background:#00966E;" | 2015 <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Table 5 Guests, overnight stays (non-residents by country, numbers, indices) |url=https://www.czso.cz/documents/11350/20545499/cru020916_5.xlsx/59505a1c-1dd9-439f-83ab-0aa4f7c4596d?version=1.0 |qaralgan sana=2022-09-18 |arxivsana=2016-11-17 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20161117073349/https://www.czso.cz/documents/11350/20545499/cru020916_5.xlsx/59505a1c-1dd9-439f-83ab-0aa4f7c4596d?version=1.0 }}</ref> ! style="width:50px; background:#00966E;" | 2016 <ref>[https://www.czso.cz/csu/czso/ari/tourism-4-quarter-of-2016_ Tourism — 4. quarter of 2016 — Table 5 Guests, overnight stays (non-residents by country, numbers, indices) ]</ref> ! style="width:50px; background:#00966E;" | 2017 <ref>[https://www.czso.cz/csu/czso/ari/tourism-4-quarter-of-2017 — 4. quarter of 2017 — Table 5 Guests, overnight stays (non-residents by country, numbers, indices) ]</ref> |- | |Jami | 8 686 726 | 9 288 013 | 10 175 963 |- | 1 |{{Flagcountry|Germany}} | 1 749 276 | 1 879 754 | 1 954 833 |- | 2 |{{Flagcountry|Slovakia}} | 564 496 | 645 788 | 688 490 |- | 3 |{{Flagcountry|Poland}} | 467 285 | 543 247 | 578 465 |- | 4 |{{Flagcountry|Russia}} | 432 768 | 406 410 | 551,191 |- | 5 |{{Flagcountry|United States}} | 507 376 | 511 629 | 539 023 |- | 6 |{{Flagcountry|China}} | 285 404 | 354 799 | 491 648 |- | 7 |{{Flagcountry|United Kingdom}} | 441 516 | 470 643 | 470 576 |- | 8 |{{Flagcountry|South Korea}} | Yoʻq | 322,108 | 417 438 |- | 9 |{{Flagcountry|Italy}} | 371 686 | 368 851 | 392 861 |- | 10 |{{Flagcountry|Austria}} | 268 961 | 283 608 | 292 420 |} == Turistik diqqatga sazovor joylar == === Madaniy meros === 2020-yil holatiga koʻra, Chexiya 14 ta YuNESKOning Butunjahon merosi obyektlariga ega. Ularning barchasi madaniy toifaga kiradi va bittasi [[Germaniya]] bilan boʻlinadi. Praganing tarixiy markazi va Chesky Krumlov tarixiy markazi butun dunyodan kelgan sayyohlar orasida juda mashhur. === Tungi hayot === Praga tungi hayot bilan bogʻliq arzon narxlar tufayli koʻplab sayyohlarni jalb qiladi. Bir-biriga yaqin joylashgan va koʻpincha kech ochiladigan bar va klublarning koʻpligi maʼlum turdagi sayyohlar uchun qoʻshimcha joziba boʻlib xizmat qiladi. === Piyoda va changʻida uchish === Chexiya qishloqlari Bogemiya jannati (''Český ráj''), Bogemiya karsti (''Český kras'') va Šumava milliy bogʻi kabi qoʻriqlanadigan hududlarni taklif etadi. Qishloqda qal’alar, gʻorlar va boshqa diqqatga sazovor joylar mavjud. Janubiy Bogemiyada, Šumava togʻlari, shuningdek, Vysochina, Jizerské hory va Beskydyda koʻplab piyoda va changʻi sporti imkoniyatlari mavjud. Rejviz qoʻriqxonasi — Jesenik togʻlarida mashhur joy. Changʻi kurortlari Shimoliy Sharqdan Shimoliy Gʻarbiy Chexiya Respublikasigacha joylashgan. Eng mashhur va diqqatga sazovor kurortlar Krkonoše togʻlarida joylashgan. Krkonoše Harrachov sayyohlik markazini oʻz ichiga oladi. === Uzumzorlar va vino turizmi === Chexiya [[Moraviya]] sharobi bilan mashhur. Vino ishlab chiqarish va vino turizmi Mikulov, Velke Pavlovitse, Znojmo va Slovakko viloyati shaharlari atrofida joylashgan. == Transport == Pragaga Praga Vátslav Havel aeroporti xizmat koʻrsatadi. Chexiya Respublikasi boʻylab sayohat qilish uchun shaharlararo poezdlar yoki [[Avtobus|avtobuslardan]] foydalanish odatiy holdir. Yoʻllar yaxshi holatda va avtomobil yoʻllari tarmogʻini oʻz ichiga oladi.  Har bir yirik shaharda va koʻpgina sayyohlik kurortlarida yaxshi turizm infratuzilmasi mavjud.  == Galereya == <center> {{Galereya|File:Prag Pulverturm.jpg|The [[Powder Tower]] in Prague.|File:Zámek Lednice.jpg|The castle in [[Lednice]].|File:KH-sv Jakub.jpg|The town of [[Kutná Hora]].|File:České Budějovice Square.jpg|The town square in [[České Budějovice]].|File:Cesky Krumlov-Asahiko2.jpg|The [[Český Krumlov Castle|castle]] in [[Český Krumlov]].|File:Burgkarlstein01.jpg|[[Karlštejn Castle]].|File:Zámek Hluboká.jpg|[[Hluboká Castle]].|File:Holy Trinity Column.jpg|Holy Trinity Column, [[Olomouc]].|title=Chexiya Respublikasida turizm sanoati galereya|height=200|width=210}} </center> == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.czech.cz/en/Tourism Chexiya] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190916181436/http://www.czech.cz/en/Tourism |date=2019-09-16 }} — Chexiya Respublikasining rasmiy sayti * [http://www.czechtourism.com/ CzechTourism] — CzechTourism agentligining rasmiy sayti * [https://web.archive.org/web/20051201165718/http://comenius.gvm.cz/geograph/un.htm Chexiyaning diqqatga sazovor joylari YuNESKOning Jahon madaniy va tabiiy merosi roʻyxatiga kiritilgan] * [https://web.archive.org/web/20090108014145/http://jizdnirady.idnes.cz/JRCis.asp?tt=c&p=MF&cl=E5 IDOS] — Chexiyadagi barcha jamoat transporti uchun qidiruv tizimi. * [https://www.amazingczechia.com Chexiyadagi mashhur sayyohlik joylari va diqqatga sazovor joylari] * [http://www.prague.eu Praga shahar turizmi] — Praga shahar turizm agentligining rasmiy sayti sxk8jpbis1h801vfp8evktl0bpp3h02 6218701 6218700 2026-07-28T16:24:43Z Sherzod11W 273619 6218701 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Roman-Boed-Karlův-most.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Roman-Boed-Karl%C5%AFv-most.jpg/220px-Roman-Boed-Karl%C5%AFv-most.jpg|right|thumb| Charlz koʻprigi Praganing tarixiy markazida]] [[Chexiya]] har yili 20 milliondan ortiq sayyohni qabul qilib, [[Yevropa|Yevropaning]] asosiy sayyohlik markazlaridan biriga aylandi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.tyden.cz/rubriky/byznys/cesko/v-cesku-se-ubytoval-rekordni-pocet-turistu-nejvic-prijelo-nemcu_466528.html|sarlavha=V Česku se ubytoval rekordní počet turistů. Nejvíc přijelo Němců|sana=2018-02-08|ish=TÝDEN.cz|til=cs|kirish sanasi=2019-02-08}}</ref>.vPoytaxt [[Praga]] eng mashhur yoʻnalish boʻlib, har yili 8 milliondan ortiq sayyohni qabul qiladi, shundan deyarli 7 millioni chet elliklar hisobiga toʻgʻri keladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.praguecitytourism.cz/cs/media/tisk/v-roce-2018-do-prahy-prijelo-79-milionu-navstevniku-15330|sarlavha=V roce 2018 do Prahy přijelo 7,9 milionů návštěvníků|ish=Prague.eu|til=cs|kirish sanasi=2019-02-08|arxivsana=2019-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190209124903/https://www.praguecitytourism.cz/cs/media/tisk/v-roce-2018-do-prahy-prijelo-79-milionu-navstevniku-15330}}</ref>. Boshqa diqqatga sazovor joylar: Karlštejn qal’asi, Kutná Hora, [[Brno]], Chesky Krumlov, [[Cheskebudeyovitse|Cheské Budějovice]], [[Olomouts|Olomouc]] va Lednice-Valtice madaniy landshafti va boshqalar . Praga koʻplab xorijiy sayyohlarni jalb qiladi, ulardan asosan [[Germaniya]], [[Rossiya]], [[Polsha]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]], [[Isroil]] va [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniyadan]]<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Czech Statistical Office |url=http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/enginformace/acru111010_410.xls |qaralgan sana=2022-09-18 |arxivsana=2016-03-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160309223243/https://www.czso.cz/csu/csu.nsf/enginformace/acru111010_410.xls }}</ref>. == Statistika == Chexiya Respublikasiga kelgan va tunab qolgan norezidentlarning aksariyati quyidagi mamlakatlardandir: {| class="wikitable" |- style="color:white;" |+ Tashrif buyuruvchilar soni boʻyicha eng yaxshi 10 millat ! style="width:5px; background:#00966E;" | Daraja ! style="width:130px; background:#00966E;" | Mamlakat ! style="width:50px; background:#00966E;" | 2015 <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Table 5 Guests, overnight stays (non-residents by country, numbers, indices) |url=https://www.czso.cz/documents/11350/20545499/cru020916_5.xlsx/59505a1c-1dd9-439f-83ab-0aa4f7c4596d?version=1.0 |qaralgan sana=2022-09-18 |arxivsana=2016-11-17 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20161117073349/https://www.czso.cz/documents/11350/20545499/cru020916_5.xlsx/59505a1c-1dd9-439f-83ab-0aa4f7c4596d?version=1.0 }}</ref> ! style="width:50px; background:#00966E;" | 2016 <ref>[https://www.czso.cz/csu/czso/ari/tourism-4-quarter-of-2016_ Tourism — 4. quarter of 2016 — Table 5 Guests, overnight stays (non-residents by country, numbers, indices) ]</ref> ! style="width:50px; background:#00966E;" | 2017 <ref>[https://www.czso.cz/csu/czso/ari/tourism-4-quarter-of-2017 — 4. quarter of 2017 — Table 5 Guests, overnight stays (non-residents by country, numbers, indices) ]</ref> |- | |Jami | 8 686 726 | 9 288 013 | 10 175 963 |- | 1 |{{Flagcountry|Germany}} | 1 749 276 | 1 879 754 | 1 954 833 |- | 2 |{{Flagcountry|Slovakia}} | 564 496 | 645 788 | 688 490 |- | 3 |{{Flagcountry|Poland}} | 467 285 | 543 247 | 578 465 |- | 4 |{{Flagcountry|Russia}} | 432 768 | 406 410 | 551,191 |- | 5 |{{Flagcountry|United States}} | 507 376 | 511 629 | 539 023 |- | 6 |{{Flagcountry|China}} | 285 404 | 354 799 | 491 648 |- | 7 |{{Flagcountry|United Kingdom}} | 441 516 | 470 643 | 470 576 |- | 8 |{{Flagcountry|South Korea}} | Yoʻq | 322,108 | 417 438 |- | 9 |{{Flagcountry|Italy}} | 371 686 | 368 851 | 392 861 |- | 10 |{{Flagcountry|Austria}} | 268 961 | 283 608 | 292 420 |} == Turistik diqqatga sazovor joylar == === Madaniy meros === 2020-yil holatiga koʻra, Chexiya 14 ta YuNESKOning Butunjahon merosi obyektlariga ega. Ularning barchasi madaniy toifaga kiradi va bittasi [[Germaniya]] bilan boʻlinadi. Praganing tarixiy markazi va Chesky Krumlov tarixiy markazi butun dunyodan kelgan sayyohlar orasida juda mashhur. === Tungi hayot === Praga tungi hayot bilan bogʻliq arzon narxlar tufayli koʻplab sayyohlarni jalb qiladi. Bir-biriga yaqin joylashgan va koʻpincha kech ochiladigan bar va klublarning koʻpligi maʼlum turdagi sayyohlar uchun qoʻshimcha joziba boʻlib xizmat qiladi. === Piyoda va changʻida uchish === Chexiya qishloqlari Bogemiya jannati (''Český ráj''), Bogemiya karsti (''Český kras'') va Šumava milliy bogʻi kabi qoʻriqlanadigan hududlarni taklif etadi. Qishloqda qal’alar, gʻorlar va boshqa diqqatga sazovor joylar mavjud. Janubiy Bogemiyada, Šumava togʻlari, shuningdek, Vysochina, Jizerské hory va Beskydyda koʻplab piyoda va changʻi sporti imkoniyatlari mavjud. Rejviz qoʻriqxonasi — Jesenik togʻlarida mashhur joy. Changʻi kurortlari Shimoliy Sharqdan Shimoliy Gʻarbiy Chexiya Respublikasigacha joylashgan. Eng mashhur va diqqatga sazovor kurortlar Krkonoše togʻlarida joylashgan. Krkonoše Harrachov sayyohlik markazini oʻz ichiga oladi. === Uzumzorlar va vino turizmi === Chexiya [[Moraviya]] sharobi bilan mashhur. Vino ishlab chiqarish va vino turizmi Mikulov, Velke Pavlovitse, Znojmo va Slovakko viloyati shaharlari atrofida joylashgan. == Transport == Pragaga Praga Vátslav Havel aeroporti xizmat koʻrsatadi. Chexiya Respublikasi boʻylab sayohat qilish uchun shaharlararo poezdlar yoki [[Avtobus|avtobuslardan]] foydalanish odatiy holdir. Yoʻllar yaxshi holatda va avtomobil yoʻllari tarmogʻini oʻz ichiga oladi.  Har bir yirik shaharda va koʻpgina sayyohlik kurortlarida yaxshi turizm infratuzilmasi mavjud.  == Galereya == <center> {{Galereya|File:Prag Pulverturm.jpg|The [[Powder Tower]] in Prague.|File:Zámek Lednice.jpg|The castle in [[Lednice]].|File:KH-sv Jakub.jpg|The town of [[Kutná Hora]].|File:České Budějovice Square.jpg|The town square in [[České Budějovice]].|File:Cesky Krumlov-Asahiko2.jpg|The [[Český Krumlov Castle|castle]] in [[Český Krumlov]].|File:Burgkarlstein01.jpg|[[Karlštejn Castle]].|File:Zámek Hluboká.jpg|[[Hluboká Castle]].|File:Holy Trinity Column.jpg|Holy Trinity Column, [[Olomouc]].|title=Chexiya Respublikasida turizm sanoati galereya|height=200|width=210}} </center> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.czech.cz/en/Tourism Chexiya] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190916181436/http://www.czech.cz/en/Tourism |date=2019-09-16 }} — Chexiya Respublikasining rasmiy sayti * [http://www.czechtourism.com/ CzechTourism] — CzechTourism agentligining rasmiy sayti * [https://web.archive.org/web/20051201165718/http://comenius.gvm.cz/geograph/un.htm Chexiyaning diqqatga sazovor joylari YuNESKOning Jahon madaniy va tabiiy merosi roʻyxatiga kiritilgan] * [https://web.archive.org/web/20090108014145/http://jizdnirady.idnes.cz/JRCis.asp?tt=c&p=MF&cl=E5 IDOS] — Chexiyadagi barcha jamoat transporti uchun qidiruv tizimi. * [https://www.amazingczechia.com Chexiyadagi mashhur sayyohlik joylari va diqqatga sazovor joylari] * [http://www.prague.eu Praga shahar turizmi] — Praga shahar turizm agentligining rasmiy sayti k3do0wckj2yl4w8z9gg20mleu5pk0k2 0 795350 6218690 6184584 2026-07-28T16:21:33Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 6218690 wikitext text/x-wiki 2019-yil holatiga koʻra, Norvegiya [[Jahon iqtisodiy forumi|Jahon iqtisodiy forumining]] sayohat va turizm raqobatbardoshligi hisobotida 22-oʻrinni egalladi.<ref name="wef1">{{Veb manbasi|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|sarlavha=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|kirish sanasi=6 March 2008|nashriyot=World Economic Forum|yil=2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|arxivsana=7 March 2008}}</ref> '''Norvegiyadagi turizm''' 2018-yilda [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsulotning]] 4,2 foizini tashkil qilgan.<ref name="stats">{{jurnal manbasi|last=|first1=|date=|year=2019|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|url=https://assets.simpleviewcms.com/simpleview/image/upload/v1/clients/norway/Key_figures_2019_70ab0c61-9c91-4b2a-b450-63898baceccc.pdf|journal=Innovation Norway|volume=|pages=|access-date=15 January 2021}}</ref> Mamlakat boʻylab har yuz kishidan yetti nafari [[turizm]] sohasida mehnat qiladi.<ref name="stats" /> Norvegiyada sayyohlik mavsumiy xarakterga ega boʻlib, umumiy sayyohlarning yarmidan koʻpi may va avgust oylari orasida tashrif buyuradi.<ref name="stats" /> == Diqqatga sazovor joylar == Norvegiyaning asosiy diqqatga sazovor joylari Arktik doira boʻylab choʻzilgan turli xil landshaftlardir. U fyordlar bilan qoplangan qirgʻoq chizigʻi va togʻlari, changʻi kurortlari, koʻllari va oʻrmonlari bilan mashhur. Norvegiyadagi mashhur sayyohlik yoʻnalishlari orasida [[Oslo]], Alesund, [[Bergen]], Stavanger, Trondxaym va Tromso bor. Norvegiya tabiatining koʻp qismi buzilmagan boʻlib, koʻplab sayyohlar va changʻichilarni oʻziga jalb qiladi. Gʻarbiy va Shimoliy Norvegiyadagi fyordlar, [[togʻlar]] va sharsharalar har yili bir necha yuz ming xorijiy sayyohlarni jalb qiladi. Shaharlarda Xolmenkollen changʻida sakrash kabi madaniy oʻziga xosliklar koʻplab tashrif buyuruvchilarni, shuningdek, fan qobiliyatlari va madaniy bilimlarni va Bergendagi Bryggen va Oslodagi Vigeland haykaltaroshlik bogʻi kabi narsalarni oʻziga jalb qiladi va ular bu haqda bilishmaydi. Norvegiya madaniyati uning siyrak aholisi, qattiq iqlimi va Yevropaning qolgan qismidan nisbatan izolyatsiyasi natijasida rivojlandi. Shuning uchun u Yevropadagi boshqa mamlakatlardan kamroq boy saroy va qal’alar, kichikroq qishloq xoʻjaligi hududlari va uzoqroq sayohat masofasi bilan ajralib turadi. Mintaqaviy oʻziga xos arxitektura, hunarmandchilik va sanʼat turli xalq muzeylarida, odatda etnologik nuqtai nazarga asoslangan holda taqdim etiladi. Oslodagi Bygdøydagi Norsk xalq muzeyi ulardan eng kattasi. == Ob-havo == [[Norvegiya]] koʻpincha [[Alaska|Alyaska]] yoki [[Sibir|Sibirga]] oʻxshash ob-havo bilan bogʻliq, birinchi navbatda, mamlakat ular bilan bir xil kenglik boʻylab joylashgan. Aslida, Norvegiyada havo tez-tez sovuq boʻlsa-da, [[Golfstrim|Koʻrfaz oqimi]] va issiq havo<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117|sarlavha=Reports|qaralgan sana=2022-09-19|arxivsana=2018-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180613054400/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117}}</ref> oqimlari tufayli ob-havo kutilganidan koʻp yumshoqroq boʻladi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/|sarlavha=Seasons and climate in Norway}}</ref> Qishlari odatda qor bilan birga qattiq sovuq, yozi esa [[Namlik|namligi]] kam yoki umuman boʻlmagan yumshoq.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/summer/|sarlavha=Summer in Norway}}</ref> == Transport == [[Fayl:Geiranger2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Geiranger2.JPG/250px-Geiranger2.JPG|thumb|250x250px| Møre og Romsdal’daki Geirangerfjord, 2005-yildan beri [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan.]] [[Fayl:Bryggen_(6-2007).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bryggen_%286-2007 %29.jpg/250px-Bryggen_%286-2007 %29.jpg|thumb|250x250px| [[Bergen|Bergendagi]] Bryggen tarixiy kvartal.]] Norvegiya avtomobil yoʻllari tizimi 90 000 km dan ortiq masofani egallaydi, shundan 67 000 ga yaqini asfaltlangan. Avtomobil yoʻllari tizimi suv yoʻllari boʻylab parom tranziti, koʻplab koʻpriklar va tunnellar va bir nechta togʻ dovonlarini oʻz ichiga oladi. Bu togʻ dovonlarining baʼzilari qish oylarida yopiladi, baʼzilari esa qishki boʻronlarda yopilishi mumkin. Oresund koʻprigi va Buyuk Belt Ruxsat etilgan bogʻlaning ochilishi bilan, Norvegiya [[Shvetsiya]] va [[Daniya]] orqali uzluksiz [[avtomobil yoʻli]] ulanish orqali Yevropa qitʼasi bilan bogʻlangan. 4058 kilometr uzunlikdagi temir yoʻl tarmogʻi Bodo janubidagi yirik shaharlarning koʻp qismini bogʻlaydi. Norvegiya temir yoʻl tarmogʻi ham Shvetsiya tarmogʻiga ulangan. Oslo aeroporti, Gardermoen Norvegiyadagi eng muhim aeroport boʻlib, 2014-yilda 24 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aksariyat shaharlar va qishloqlar yaqin atrofda aeroportlarga ega, baʼzi yiriklarida esa xalqaro reyslar mavjud. Kruiz feriboti Hurtigruten Bergen va Kirkenes oʻrtasidagi qirgʻoqdagi shaharlarni bogʻlaydi. Yozda qirgʻoq shaharlariga koʻplab xorijiy kemalar tashrif buyurishadi, Bergen asosiy xorijiy kemalar portidir. == Mamlakatlar boʻyicha tashriflar == 2015-yilda Norvegiyaga 8 million 828 ming 771 nafar xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, bu oʻtgan yilgi 8 million 154 ming 436 nafarga nisbatan 8,3 foizga koʻpdir. Ko‘plab tashrif buyuruvchilar Norvegiyaning davlat bayramlari va tadbirlari atrofida sayohatlarini rejalashtiradilar, ularni [https://norskukekalender.com '''Norsk'''] [https://norskukekalender.com '''Ukekalender'''] orqali tekshirish mumkin. Norvegiyaga tashrif buyuradigan sayyohlar kelib chiqishi boʻyicha oʻnta davlat quyidagilar edi:<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nøkkeltall for norsk turisme 2015 |url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf |kirish sanasi=2022-09-19 |arxivsana=2017-04-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170421162123/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf }}</ref> {| class="wikitable" !Daraja ! Mamlakat ! 2014-yil ! 2015-yil |- | 1 | Germaniya | 1 388 978 | 1 459 908 |- | 2 | Shvetsiya | 1 040 168 | 1 097 231 |- | 3 | Daniya | 741 241 | 749 517 |- | 4 | Birlashgan Qirollik | 614 876 | 704 508 |- | 5 | Niderlandiya | 539 733 | 567 343 |- | 6 | Qoʻshma Shtatlar | 397 801 | 425 295 |- | 7 | Fransiya | 301 889 | 326 866 |- | 8 | Xitoy | 176 767 | 287,153 |- | 9 | Ispaniya | 200 441 | 253 590 |- | 10 | Italiya | 191 390 | 196 785 |- ! colspan="2" | Jami xalqaro tashrif buyuruvchilar ! 8 154 436 ! 8 828 771 |} == Eng koʻp tashrif buyurilgan sayyohlik joylari == [[Fayl:002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park,_Norway.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg/220px-002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg|thumb| Turist Jotunxaymen milliy bogʻidagi Besseggen izi yonida bugʻularni kuzatmoqda.]] [[Fayl:Norwegian_trail_marking.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Norwegian_trail_marking.jpg/250px-Norwegian_trail_marking.jpg|thumb|250x250px| Norvegiya iz belgisi, Trollheimen]] Innovation Norway davlat promouterlik kompaniyasi boʻlib, u ayni paytda turizm masalalari bilan shugʻullanadi, har yili mamlakatning eng koʻp tashrif buyuriladigan turistik diqqatga sazovor joylari, madaniy va tabiiy joylari haqida hisobot beradi. 2007-yil hisobotida 50 ta madaniy va 20 ta tabiiy diqqatga sazovor joylar roʻyxati keltirilgan. {| class="wikitable" !Daraja ! Madaniy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2007-yil |- | 1 | Floibanen | Temir yoʻl | [[Bergen]] | 1 131 707 |- | 2 | Holmenkollbakken va changʻi muzeyi | Changʻida sakrash tepaligi | [[Oslo]] | 686 857 |- | 3 | Bryggen | Meros iskalasi | [[Bergen]] | 583 510 |- | 4 | Kristiansand hayvonot bogʻi va oʻyin parki | Istirohat bogʻi | Kristiansand | 532 044 |- | 5 | Tusenfryd | Istirohat bogʻi | Ås | 501 235 |- | 6 | Flåm liniyasi | Temir yoʻl | Flåm | 457 545 |- | 7 | Hadeland Glassverk | Shisha ishlaydi | Jevnaker | 431 400 |- | 8 | Fredrikstad qal’asi, Fredrikstadning eski shaharchasi | Meros qal’asi va shaharchasi | Fredrikstad | 372 360 |- | 9 | Viking kema muzeyi | Muzey | [[Oslo]] | 314 560 |- | 10 | Hunderfossen Familiepark | Istirohat bogʻi | Øyer / Lillehammer | 270 500 |} {| class="wikitable" !Daraja ! Tabiiy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2006-yil |- | 1 | Vøringsfossen | Sharshara | Eydfyord | 655 000 |- | 2 | Trollstigen | Yoʻl | Åndalsnes | 563 331 |- | 3 | Kjosfossen | Sharshara | Flåm | 457,400 |- | 4 | Geirangerfjorden | Fyord | Geiranger | 423 643 |- | 5 | Låtefossen | Sharshara | Odda / Hardanger | 420 000 |- | 6 | Steinsdalsfossen | Sharshara | Norxaymsund / Hardanger | 300 000 |- | 7 | Nærøyfjorden | Fyord | Orland | 297 038 |- | 8 | Briksdalsbreen | Muzlik | Olden / Stryn | 280 000 |- | 9 | Sognefjellsvegen | Yoʻl | Lom — Yorqinlik | 253 953 |- | 10 | Atlantika okeani yoʻli | Yoʻl | | |- |} == Turizm koʻrgazmalari == 2009-yil yanvar oyida Milliy qurilish muzeyi ''Norvegiyadagi 18 ta milliy sayyohlik marshruti boʻylab aylanma yoʻnalish: arxitektura va dizayn'' koʻrgazmasini taqdim etdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|sarlavha=Detour: Architecture and Design along 18 National Tourist Routes in Norway|kirish sanasi=2014-07-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140709233624/http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|arxivsana=9 July 2014}}</ref> Norvegiya elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan koʻrgazma 2009-yilning may oyigacha koʻrish mumkin edi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 8jhv9bc3preidegohmxfkcu99no557q 6218691 6218690 2026-07-28T16:21:43Z Sherzod11W 273619 6218691 wikitext text/x-wiki 2019-yil holatiga koʻra, [[Norvegiya]] [[Jahon iqtisodiy forumi|Jahon iqtisodiy forumining]] sayohat va turizm raqobatbardoshligi hisobotida 22-oʻrinni egalladi.<ref name="wef1">{{Veb manbasi|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|sarlavha=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|kirish sanasi=6 March 2008|nashriyot=World Economic Forum|yil=2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|arxivsana=7 March 2008}}</ref> '''Norvegiyadagi turizm''' 2018-yilda [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsulotning]] 4,2 foizini tashkil qilgan.<ref name="stats">{{jurnal manbasi|last=|first1=|date=|year=2019|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|url=https://assets.simpleviewcms.com/simpleview/image/upload/v1/clients/norway/Key_figures_2019_70ab0c61-9c91-4b2a-b450-63898baceccc.pdf|journal=Innovation Norway|volume=|pages=|access-date=15 January 2021}}</ref> Mamlakat boʻylab har yuz kishidan yetti nafari [[turizm]] sohasida mehnat qiladi.<ref name="stats" /> Norvegiyada sayyohlik mavsumiy xarakterga ega boʻlib, umumiy sayyohlarning yarmidan koʻpi may va avgust oylari orasida tashrif buyuradi.<ref name="stats" /> == Diqqatga sazovor joylar == Norvegiyaning asosiy diqqatga sazovor joylari Arktik doira boʻylab choʻzilgan turli xil landshaftlardir. U fyordlar bilan qoplangan qirgʻoq chizigʻi va togʻlari, changʻi kurortlari, koʻllari va oʻrmonlari bilan mashhur. Norvegiyadagi mashhur sayyohlik yoʻnalishlari orasida [[Oslo]], Alesund, [[Bergen]], Stavanger, Trondxaym va Tromso bor. Norvegiya tabiatining koʻp qismi buzilmagan boʻlib, koʻplab sayyohlar va changʻichilarni oʻziga jalb qiladi. Gʻarbiy va Shimoliy Norvegiyadagi fyordlar, [[togʻlar]] va sharsharalar har yili bir necha yuz ming xorijiy sayyohlarni jalb qiladi. Shaharlarda Xolmenkollen changʻida sakrash kabi madaniy oʻziga xosliklar koʻplab tashrif buyuruvchilarni, shuningdek, fan qobiliyatlari va madaniy bilimlarni va Bergendagi Bryggen va Oslodagi Vigeland haykaltaroshlik bogʻi kabi narsalarni oʻziga jalb qiladi va ular bu haqda bilishmaydi. Norvegiya madaniyati uning siyrak aholisi, qattiq iqlimi va Yevropaning qolgan qismidan nisbatan izolyatsiyasi natijasida rivojlandi. Shuning uchun u Yevropadagi boshqa mamlakatlardan kamroq boy saroy va qal’alar, kichikroq qishloq xoʻjaligi hududlari va uzoqroq sayohat masofasi bilan ajralib turadi. Mintaqaviy oʻziga xos arxitektura, hunarmandchilik va sanʼat turli xalq muzeylarida, odatda etnologik nuqtai nazarga asoslangan holda taqdim etiladi. Oslodagi Bygdøydagi Norsk xalq muzeyi ulardan eng kattasi. == Ob-havo == [[Norvegiya]] koʻpincha [[Alaska|Alyaska]] yoki [[Sibir|Sibirga]] oʻxshash ob-havo bilan bogʻliq, birinchi navbatda, mamlakat ular bilan bir xil kenglik boʻylab joylashgan. Aslida, Norvegiyada havo tez-tez sovuq boʻlsa-da, [[Golfstrim|Koʻrfaz oqimi]] va issiq havo<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117|sarlavha=Reports|qaralgan sana=2022-09-19|arxivsana=2018-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180613054400/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117}}</ref> oqimlari tufayli ob-havo kutilganidan koʻp yumshoqroq boʻladi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/|sarlavha=Seasons and climate in Norway}}</ref> Qishlari odatda qor bilan birga qattiq sovuq, yozi esa [[Namlik|namligi]] kam yoki umuman boʻlmagan yumshoq.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/summer/|sarlavha=Summer in Norway}}</ref> == Transport == [[Fayl:Geiranger2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Geiranger2.JPG/250px-Geiranger2.JPG|thumb|250x250px| Møre og Romsdal’daki Geirangerfjord, 2005-yildan beri [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan.]] [[Fayl:Bryggen_(6-2007).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bryggen_%286-2007 %29.jpg/250px-Bryggen_%286-2007 %29.jpg|thumb|250x250px| [[Bergen|Bergendagi]] Bryggen tarixiy kvartal.]] Norvegiya avtomobil yoʻllari tizimi 90 000 km dan ortiq masofani egallaydi, shundan 67 000 ga yaqini asfaltlangan. Avtomobil yoʻllari tizimi suv yoʻllari boʻylab parom tranziti, koʻplab koʻpriklar va tunnellar va bir nechta togʻ dovonlarini oʻz ichiga oladi. Bu togʻ dovonlarining baʼzilari qish oylarida yopiladi, baʼzilari esa qishki boʻronlarda yopilishi mumkin. Oresund koʻprigi va Buyuk Belt Ruxsat etilgan bogʻlaning ochilishi bilan, Norvegiya [[Shvetsiya]] va [[Daniya]] orqali uzluksiz [[avtomobil yoʻli]] ulanish orqali Yevropa qitʼasi bilan bogʻlangan. 4058 kilometr uzunlikdagi temir yoʻl tarmogʻi Bodo janubidagi yirik shaharlarning koʻp qismini bogʻlaydi. Norvegiya temir yoʻl tarmogʻi ham Shvetsiya tarmogʻiga ulangan. Oslo aeroporti, Gardermoen Norvegiyadagi eng muhim aeroport boʻlib, 2014-yilda 24 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aksariyat shaharlar va qishloqlar yaqin atrofda aeroportlarga ega, baʼzi yiriklarida esa xalqaro reyslar mavjud. Kruiz feriboti Hurtigruten Bergen va Kirkenes oʻrtasidagi qirgʻoqdagi shaharlarni bogʻlaydi. Yozda qirgʻoq shaharlariga koʻplab xorijiy kemalar tashrif buyurishadi, Bergen asosiy xorijiy kemalar portidir. == Mamlakatlar boʻyicha tashriflar == 2015-yilda Norvegiyaga 8 million 828 ming 771 nafar xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, bu oʻtgan yilgi 8 million 154 ming 436 nafarga nisbatan 8,3 foizga koʻpdir. Ko‘plab tashrif buyuruvchilar Norvegiyaning davlat bayramlari va tadbirlari atrofida sayohatlarini rejalashtiradilar, ularni [https://norskukekalender.com '''Norsk'''] [https://norskukekalender.com '''Ukekalender'''] orqali tekshirish mumkin. Norvegiyaga tashrif buyuradigan sayyohlar kelib chiqishi boʻyicha oʻnta davlat quyidagilar edi:<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nøkkeltall for norsk turisme 2015 |url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf |kirish sanasi=2022-09-19 |arxivsana=2017-04-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170421162123/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf }}</ref> {| class="wikitable" !Daraja ! Mamlakat ! 2014-yil ! 2015-yil |- | 1 | Germaniya | 1 388 978 | 1 459 908 |- | 2 | Shvetsiya | 1 040 168 | 1 097 231 |- | 3 | Daniya | 741 241 | 749 517 |- | 4 | Birlashgan Qirollik | 614 876 | 704 508 |- | 5 | Niderlandiya | 539 733 | 567 343 |- | 6 | Qoʻshma Shtatlar | 397 801 | 425 295 |- | 7 | Fransiya | 301 889 | 326 866 |- | 8 | Xitoy | 176 767 | 287,153 |- | 9 | Ispaniya | 200 441 | 253 590 |- | 10 | Italiya | 191 390 | 196 785 |- ! colspan="2" | Jami xalqaro tashrif buyuruvchilar ! 8 154 436 ! 8 828 771 |} == Eng koʻp tashrif buyurilgan sayyohlik joylari == [[Fayl:002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park,_Norway.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg/220px-002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg|thumb| Turist Jotunxaymen milliy bogʻidagi Besseggen izi yonida bugʻularni kuzatmoqda.]] [[Fayl:Norwegian_trail_marking.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Norwegian_trail_marking.jpg/250px-Norwegian_trail_marking.jpg|thumb|250x250px| Norvegiya iz belgisi, Trollheimen]] Innovation Norway davlat promouterlik kompaniyasi boʻlib, u ayni paytda turizm masalalari bilan shugʻullanadi, har yili mamlakatning eng koʻp tashrif buyuriladigan turistik diqqatga sazovor joylari, madaniy va tabiiy joylari haqida hisobot beradi. 2007-yil hisobotida 50 ta madaniy va 20 ta tabiiy diqqatga sazovor joylar roʻyxati keltirilgan. {| class="wikitable" !Daraja ! Madaniy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2007-yil |- | 1 | Floibanen | Temir yoʻl | [[Bergen]] | 1 131 707 |- | 2 | Holmenkollbakken va changʻi muzeyi | Changʻida sakrash tepaligi | [[Oslo]] | 686 857 |- | 3 | Bryggen | Meros iskalasi | [[Bergen]] | 583 510 |- | 4 | Kristiansand hayvonot bogʻi va oʻyin parki | Istirohat bogʻi | Kristiansand | 532 044 |- | 5 | Tusenfryd | Istirohat bogʻi | Ås | 501 235 |- | 6 | Flåm liniyasi | Temir yoʻl | Flåm | 457 545 |- | 7 | Hadeland Glassverk | Shisha ishlaydi | Jevnaker | 431 400 |- | 8 | Fredrikstad qal’asi, Fredrikstadning eski shaharchasi | Meros qal’asi va shaharchasi | Fredrikstad | 372 360 |- | 9 | Viking kema muzeyi | Muzey | [[Oslo]] | 314 560 |- | 10 | Hunderfossen Familiepark | Istirohat bogʻi | Øyer / Lillehammer | 270 500 |} {| class="wikitable" !Daraja ! Tabiiy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2006-yil |- | 1 | Vøringsfossen | Sharshara | Eydfyord | 655 000 |- | 2 | Trollstigen | Yoʻl | Åndalsnes | 563 331 |- | 3 | Kjosfossen | Sharshara | Flåm | 457,400 |- | 4 | Geirangerfjorden | Fyord | Geiranger | 423 643 |- | 5 | Låtefossen | Sharshara | Odda / Hardanger | 420 000 |- | 6 | Steinsdalsfossen | Sharshara | Norxaymsund / Hardanger | 300 000 |- | 7 | Nærøyfjorden | Fyord | Orland | 297 038 |- | 8 | Briksdalsbreen | Muzlik | Olden / Stryn | 280 000 |- | 9 | Sognefjellsvegen | Yoʻl | Lom — Yorqinlik | 253 953 |- | 10 | Atlantika okeani yoʻli | Yoʻl | | |- |} == Turizm koʻrgazmalari == 2009-yil yanvar oyida Milliy qurilish muzeyi ''Norvegiyadagi 18 ta milliy sayyohlik marshruti boʻylab aylanma yoʻnalish: arxitektura va dizayn'' koʻrgazmasini taqdim etdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|sarlavha=Detour: Architecture and Design along 18 National Tourist Routes in Norway|kirish sanasi=2014-07-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140709233624/http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|arxivsana=9 July 2014}}</ref> Norvegiya elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan koʻrgazma 2009-yilning may oyigacha koʻrish mumkin edi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] p6lc5k7n7y22ezfd5b71exi2l5m23kx 6218692 6218691 2026-07-28T16:22:06Z Sherzod11W 273619 /* */ 6218692 wikitext text/x-wiki 2019-yil holatiga koʻra, [[Norvegiya]] [[Jahon iqtisodiy forumi|Jahon iqtisodiy forumining]] sayohat va turizm raqobatbardoshligi hisobotida 22-oʻrinni egalladi<ref name="wef1">{{Veb manbasi|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|sarlavha=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|kirish sanasi=6 March 2008|nashriyot=World Economic Forum|yil=2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|arxivsana=7 March 2008}}</ref>. '''Norvegiyadagi turizm''' 2018-yilda [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsulotning]] 4,2 foizini tashkil qilgan<ref name="stats">{{jurnal manbasi|last=|first1=|date=|year=2019|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|url=https://assets.simpleviewcms.com/simpleview/image/upload/v1/clients/norway/Key_figures_2019_70ab0c61-9c91-4b2a-b450-63898baceccc.pdf|journal=Innovation Norway|volume=|pages=|access-date=15 January 2021}}</ref>. Mamlakat boʻylab har yuz kishidan yetti nafari [[turizm]] sohasida mehnat qiladi<ref name="stats" />. Norvegiyada sayyohlik mavsumiy xarakterga ega boʻlib, umumiy sayyohlarning yarmidan koʻpi may va avgust oylari orasida tashrif buyuradi<ref name="stats" />. == Diqqatga sazovor joylar == Norvegiyaning asosiy diqqatga sazovor joylari Arktik doira boʻylab choʻzilgan turli xil landshaftlardir. U fyordlar bilan qoplangan qirgʻoq chizigʻi va togʻlari, changʻi kurortlari, koʻllari va oʻrmonlari bilan mashhur. Norvegiyadagi mashhur sayyohlik yoʻnalishlari orasida [[Oslo]], Alesund, [[Bergen]], Stavanger, Trondxaym va Tromso bor. Norvegiya tabiatining koʻp qismi buzilmagan boʻlib, koʻplab sayyohlar va changʻichilarni oʻziga jalb qiladi. Gʻarbiy va Shimoliy Norvegiyadagi fyordlar, [[togʻlar]] va sharsharalar har yili bir necha yuz ming xorijiy sayyohlarni jalb qiladi. Shaharlarda Xolmenkollen changʻida sakrash kabi madaniy oʻziga xosliklar koʻplab tashrif buyuruvchilarni, shuningdek, fan qobiliyatlari va madaniy bilimlarni va Bergendagi Bryggen va Oslodagi Vigeland haykaltaroshlik bogʻi kabi narsalarni oʻziga jalb qiladi va ular bu haqda bilishmaydi. Norvegiya madaniyati uning siyrak aholisi, qattiq iqlimi va Yevropaning qolgan qismidan nisbatan izolyatsiyasi natijasida rivojlandi. Shuning uchun u Yevropadagi boshqa mamlakatlardan kamroq boy saroy va qal’alar, kichikroq qishloq xoʻjaligi hududlari va uzoqroq sayohat masofasi bilan ajralib turadi. Mintaqaviy oʻziga xos arxitektura, hunarmandchilik va sanʼat turli xalq muzeylarida, odatda etnologik nuqtai nazarga asoslangan holda taqdim etiladi. Oslodagi Bygdøydagi Norsk xalq muzeyi ulardan eng kattasi. == Ob-havo == [[Norvegiya]] koʻpincha [[Alaska|Alyaska]] yoki [[Sibir|Sibirga]] oʻxshash ob-havo bilan bogʻliq, birinchi navbatda, mamlakat ular bilan bir xil kenglik boʻylab joylashgan. Aslida, Norvegiyada havo tez-tez sovuq boʻlsa-da, [[Golfstrim|Koʻrfaz oqimi]] va issiq havo<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117|sarlavha=Reports|qaralgan sana=2022-09-19|arxivsana=2018-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180613054400/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117}}</ref> oqimlari tufayli ob-havo kutilganidan koʻp yumshoqroq boʻladi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/|sarlavha=Seasons and climate in Norway}}</ref> Qishlari odatda qor bilan birga qattiq sovuq, yozi esa [[Namlik|namligi]] kam yoki umuman boʻlmagan yumshoq.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/summer/|sarlavha=Summer in Norway}}</ref> == Transport == [[Fayl:Geiranger2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Geiranger2.JPG/250px-Geiranger2.JPG|thumb|250x250px| Møre og Romsdal’daki Geirangerfjord, 2005-yildan beri [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan.]] [[Fayl:Bryggen_(6-2007).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bryggen_%286-2007 %29.jpg/250px-Bryggen_%286-2007 %29.jpg|thumb|250x250px| [[Bergen|Bergendagi]] Bryggen tarixiy kvartal.]] Norvegiya avtomobil yoʻllari tizimi 90 000 km dan ortiq masofani egallaydi, shundan 67 000 ga yaqini asfaltlangan. Avtomobil yoʻllari tizimi suv yoʻllari boʻylab parom tranziti, koʻplab koʻpriklar va tunnellar va bir nechta togʻ dovonlarini oʻz ichiga oladi. Bu togʻ dovonlarining baʼzilari qish oylarida yopiladi, baʼzilari esa qishki boʻronlarda yopilishi mumkin. Oresund koʻprigi va Buyuk Belt Ruxsat etilgan bogʻlaning ochilishi bilan, Norvegiya [[Shvetsiya]] va [[Daniya]] orqali uzluksiz [[avtomobil yoʻli]] ulanish orqali Yevropa qitʼasi bilan bogʻlangan. 4058 kilometr uzunlikdagi temir yoʻl tarmogʻi Bodo janubidagi yirik shaharlarning koʻp qismini bogʻlaydi. Norvegiya temir yoʻl tarmogʻi ham Shvetsiya tarmogʻiga ulangan. Oslo aeroporti, Gardermoen Norvegiyadagi eng muhim aeroport boʻlib, 2014-yilda 24 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aksariyat shaharlar va qishloqlar yaqin atrofda aeroportlarga ega, baʼzi yiriklarida esa xalqaro reyslar mavjud. Kruiz feriboti Hurtigruten Bergen va Kirkenes oʻrtasidagi qirgʻoqdagi shaharlarni bogʻlaydi. Yozda qirgʻoq shaharlariga koʻplab xorijiy kemalar tashrif buyurishadi, Bergen asosiy xorijiy kemalar portidir. == Mamlakatlar boʻyicha tashriflar == 2015-yilda Norvegiyaga 8 million 828 ming 771 nafar xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, bu oʻtgan yilgi 8 million 154 ming 436 nafarga nisbatan 8,3 foizga koʻpdir. Ko‘plab tashrif buyuruvchilar Norvegiyaning davlat bayramlari va tadbirlari atrofida sayohatlarini rejalashtiradilar, ularni [https://norskukekalender.com '''Norsk'''] [https://norskukekalender.com '''Ukekalender'''] orqali tekshirish mumkin. Norvegiyaga tashrif buyuradigan sayyohlar kelib chiqishi boʻyicha oʻnta davlat quyidagilar edi:<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nøkkeltall for norsk turisme 2015 |url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf |kirish sanasi=2022-09-19 |arxivsana=2017-04-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170421162123/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf }}</ref> {| class="wikitable" !Daraja ! Mamlakat ! 2014-yil ! 2015-yil |- | 1 | Germaniya | 1 388 978 | 1 459 908 |- | 2 | Shvetsiya | 1 040 168 | 1 097 231 |- | 3 | Daniya | 741 241 | 749 517 |- | 4 | Birlashgan Qirollik | 614 876 | 704 508 |- | 5 | Niderlandiya | 539 733 | 567 343 |- | 6 | Qoʻshma Shtatlar | 397 801 | 425 295 |- | 7 | Fransiya | 301 889 | 326 866 |- | 8 | Xitoy | 176 767 | 287,153 |- | 9 | Ispaniya | 200 441 | 253 590 |- | 10 | Italiya | 191 390 | 196 785 |- ! colspan="2" | Jami xalqaro tashrif buyuruvchilar ! 8 154 436 ! 8 828 771 |} == Eng koʻp tashrif buyurilgan sayyohlik joylari == [[Fayl:002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park,_Norway.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg/220px-002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg|thumb| Turist Jotunxaymen milliy bogʻidagi Besseggen izi yonida bugʻularni kuzatmoqda.]] [[Fayl:Norwegian_trail_marking.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Norwegian_trail_marking.jpg/250px-Norwegian_trail_marking.jpg|thumb|250x250px| Norvegiya iz belgisi, Trollheimen]] Innovation Norway davlat promouterlik kompaniyasi boʻlib, u ayni paytda turizm masalalari bilan shugʻullanadi, har yili mamlakatning eng koʻp tashrif buyuriladigan turistik diqqatga sazovor joylari, madaniy va tabiiy joylari haqida hisobot beradi. 2007-yil hisobotida 50 ta madaniy va 20 ta tabiiy diqqatga sazovor joylar roʻyxati keltirilgan. {| class="wikitable" !Daraja ! Madaniy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2007-yil |- | 1 | Floibanen | Temir yoʻl | [[Bergen]] | 1 131 707 |- | 2 | Holmenkollbakken va changʻi muzeyi | Changʻida sakrash tepaligi | [[Oslo]] | 686 857 |- | 3 | Bryggen | Meros iskalasi | [[Bergen]] | 583 510 |- | 4 | Kristiansand hayvonot bogʻi va oʻyin parki | Istirohat bogʻi | Kristiansand | 532 044 |- | 5 | Tusenfryd | Istirohat bogʻi | Ås | 501 235 |- | 6 | Flåm liniyasi | Temir yoʻl | Flåm | 457 545 |- | 7 | Hadeland Glassverk | Shisha ishlaydi | Jevnaker | 431 400 |- | 8 | Fredrikstad qal’asi, Fredrikstadning eski shaharchasi | Meros qal’asi va shaharchasi | Fredrikstad | 372 360 |- | 9 | Viking kema muzeyi | Muzey | [[Oslo]] | 314 560 |- | 10 | Hunderfossen Familiepark | Istirohat bogʻi | Øyer / Lillehammer | 270 500 |} {| class="wikitable" !Daraja ! Tabiiy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2006-yil |- | 1 | Vøringsfossen | Sharshara | Eydfyord | 655 000 |- | 2 | Trollstigen | Yoʻl | Åndalsnes | 563 331 |- | 3 | Kjosfossen | Sharshara | Flåm | 457,400 |- | 4 | Geirangerfjorden | Fyord | Geiranger | 423 643 |- | 5 | Låtefossen | Sharshara | Odda / Hardanger | 420 000 |- | 6 | Steinsdalsfossen | Sharshara | Norxaymsund / Hardanger | 300 000 |- | 7 | Nærøyfjorden | Fyord | Orland | 297 038 |- | 8 | Briksdalsbreen | Muzlik | Olden / Stryn | 280 000 |- | 9 | Sognefjellsvegen | Yoʻl | Lom — Yorqinlik | 253 953 |- | 10 | Atlantika okeani yoʻli | Yoʻl | | |- |} == Turizm koʻrgazmalari == 2009-yil yanvar oyida Milliy qurilish muzeyi ''Norvegiyadagi 18 ta milliy sayyohlik marshruti boʻylab aylanma yoʻnalish: arxitektura va dizayn'' koʻrgazmasini taqdim etdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|sarlavha=Detour: Architecture and Design along 18 National Tourist Routes in Norway|kirish sanasi=2014-07-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140709233624/http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|arxivsana=9 July 2014}}</ref> Norvegiya elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan koʻrgazma 2009-yilning may oyigacha koʻrish mumkin edi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] jkxt9i8wb65a42dnyy2mgxfd30brkp3 6218693 6218692 2026-07-28T16:22:33Z Sherzod11W 273619 6218693 wikitext text/x-wiki 2019-yil holatiga koʻra, [[Norvegiya]] [[Jahon iqtisodiy forumi|Jahon iqtisodiy forumining]] sayohat va turizm raqobatbardoshligi hisobotida 22-oʻrinni egalladi<ref name="wef1">{{Veb manbasi|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|sarlavha=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|kirish sanasi=6 March 2008|nashriyot=World Economic Forum|yil=2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|arxivsana=7 March 2008}}</ref>. '''Norvegiyadagi turizm''' 2018-yilda [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsulotning]] 4,2 foizini tashkil qilgan<ref name="stats">{{jurnal manbasi|last=|first1=|date=|year=2019|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|url=https://assets.simpleviewcms.com/simpleview/image/upload/v1/clients/norway/Key_figures_2019_70ab0c61-9c91-4b2a-b450-63898baceccc.pdf|journal=Innovation Norway|volume=|pages=|access-date=15 January 2021}}</ref>. Mamlakat boʻylab har yuz kishidan yetti nafari [[turizm]] sohasida mehnat qiladi<ref name="stats" />. Norvegiyada sayyohlik mavsumiy xarakterga ega boʻlib, umumiy sayyohlarning yarmidan koʻpi may va avgust oylari orasida tashrif buyuradi<ref name="stats" />. == Diqqatga sazovor joylar == Norvegiyaning asosiy diqqatga sazovor joylari Arktik doira boʻylab choʻzilgan turli xil landshaftlardir. U fyordlar bilan qoplangan qirgʻoq chizigʻi va togʻlari, changʻi kurortlari, koʻllari va oʻrmonlari bilan mashhur. Norvegiyadagi mashhur sayyohlik yoʻnalishlari orasida [[Oslo]], Alesund, [[Bergen]], Stavanger, Trondxaym va Tromso bor. Norvegiya tabiatining koʻp qismi buzilmagan boʻlib, koʻplab sayyohlar va changʻichilarni oʻziga jalb qiladi. Gʻarbiy va Shimoliy Norvegiyadagi fyordlar, [[togʻlar]] va sharsharalar har yili bir necha yuz ming xorijiy sayyohlarni jalb qiladi. Shaharlarda Xolmenkollen changʻida sakrash kabi madaniy oʻziga xosliklar koʻplab tashrif buyuruvchilarni, shuningdek, fan qobiliyatlari va madaniy bilimlarni va Bergendagi Bryggen va Oslodagi Vigeland haykaltaroshlik bogʻi kabi narsalarni oʻziga jalb qiladi va ular bu haqda bilishmaydi. Norvegiya madaniyati uning siyrak aholisi, qattiq iqlimi va Yevropaning qolgan qismidan nisbatan izolyatsiyasi natijasida rivojlandi. Shuning uchun u Yevropadagi boshqa mamlakatlardan kamroq boy saroy va qal’alar, kichikroq qishloq xoʻjaligi hududlari va uzoqroq sayohat masofasi bilan ajralib turadi. Mintaqaviy oʻziga xos arxitektura, hunarmandchilik va sanʼat turli xalq muzeylarida, odatda etnologik nuqtai nazarga asoslangan holda taqdim etiladi. Oslodagi Bygdøydagi Norsk xalq muzeyi ulardan eng kattasi. == Ob-havo == [[Norvegiya]] koʻpincha [[Alaska|Alyaska]] yoki [[Sibir|Sibirga]] oʻxshash ob-havo bilan bogʻliq, birinchi navbatda, mamlakat ular bilan bir xil kenglik boʻylab joylashgan. Aslida, Norvegiyada havo tez-tez sovuq boʻlsa-da, [[Golfstrim|Koʻrfaz oqimi]] va issiq havo<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117|sarlavha=Reports|qaralgan sana=2022-09-19|arxivsana=2018-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180613054400/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117}}</ref> oqimlari tufayli ob-havo kutilganidan koʻp yumshoqroq boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/|sarlavha=Seasons and climate in Norway}}</ref>. Qishlari odatda qor bilan birga qattiq sovuq, yozi esa [[Namlik|namligi]] kam yoki umuman boʻlmagan yumshoq<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/summer/|sarlavha=Summer in Norway}}</ref>. == Transport == [[Fayl:Geiranger2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Geiranger2.JPG/250px-Geiranger2.JPG|thumb|250x250px| Møre og Romsdal’daki Geirangerfjord, 2005-yildan beri [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan.]] [[Fayl:Bryggen_(6-2007).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bryggen_%286-2007 %29.jpg/250px-Bryggen_%286-2007 %29.jpg|thumb|250x250px| [[Bergen|Bergendagi]] Bryggen tarixiy kvartal.]] Norvegiya avtomobil yoʻllari tizimi 90 000 km dan ortiq masofani egallaydi, shundan 67 000 ga yaqini asfaltlangan. Avtomobil yoʻllari tizimi suv yoʻllari boʻylab parom tranziti, koʻplab koʻpriklar va tunnellar va bir nechta togʻ dovonlarini oʻz ichiga oladi. Bu togʻ dovonlarining baʼzilari qish oylarida yopiladi, baʼzilari esa qishki boʻronlarda yopilishi mumkin. Oresund koʻprigi va Buyuk Belt Ruxsat etilgan bogʻlaning ochilishi bilan, Norvegiya [[Shvetsiya]] va [[Daniya]] orqali uzluksiz [[avtomobil yoʻli]] ulanish orqali Yevropa qitʼasi bilan bogʻlangan. 4058 kilometr uzunlikdagi temir yoʻl tarmogʻi Bodo janubidagi yirik shaharlarning koʻp qismini bogʻlaydi. Norvegiya temir yoʻl tarmogʻi ham Shvetsiya tarmogʻiga ulangan. Oslo aeroporti, Gardermoen Norvegiyadagi eng muhim aeroport boʻlib, 2014-yilda 24 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aksariyat shaharlar va qishloqlar yaqin atrofda aeroportlarga ega, baʼzi yiriklarida esa xalqaro reyslar mavjud. Kruiz feriboti Hurtigruten Bergen va Kirkenes oʻrtasidagi qirgʻoqdagi shaharlarni bogʻlaydi. Yozda qirgʻoq shaharlariga koʻplab xorijiy kemalar tashrif buyurishadi, Bergen asosiy xorijiy kemalar portidir. == Mamlakatlar boʻyicha tashriflar == 2015-yilda Norvegiyaga 8 million 828 ming 771 nafar xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, bu oʻtgan yilgi 8 million 154 ming 436 nafarga nisbatan 8,3 foizga koʻpdir. Ko‘plab tashrif buyuruvchilar Norvegiyaning davlat bayramlari va tadbirlari atrofida sayohatlarini rejalashtiradilar, ularni [https://norskukekalender.com '''Norsk'''] [https://norskukekalender.com '''Ukekalender'''] orqali tekshirish mumkin. Norvegiyaga tashrif buyuradigan sayyohlar kelib chiqishi boʻyicha oʻnta davlat quyidagilar edi:<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nøkkeltall for norsk turisme 2015 |url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf |kirish sanasi=2022-09-19 |arxivsana=2017-04-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170421162123/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf }}</ref> {| class="wikitable" !Daraja ! Mamlakat ! 2014-yil ! 2015-yil |- | 1 | Germaniya | 1 388 978 | 1 459 908 |- | 2 | Shvetsiya | 1 040 168 | 1 097 231 |- | 3 | Daniya | 741 241 | 749 517 |- | 4 | Birlashgan Qirollik | 614 876 | 704 508 |- | 5 | Niderlandiya | 539 733 | 567 343 |- | 6 | Qoʻshma Shtatlar | 397 801 | 425 295 |- | 7 | Fransiya | 301 889 | 326 866 |- | 8 | Xitoy | 176 767 | 287,153 |- | 9 | Ispaniya | 200 441 | 253 590 |- | 10 | Italiya | 191 390 | 196 785 |- ! colspan="2" | Jami xalqaro tashrif buyuruvchilar ! 8 154 436 ! 8 828 771 |} == Eng koʻp tashrif buyurilgan sayyohlik joylari == [[Fayl:002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park,_Norway.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg/220px-002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg|thumb| Turist Jotunxaymen milliy bogʻidagi Besseggen izi yonida bugʻularni kuzatmoqda.]] [[Fayl:Norwegian_trail_marking.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Norwegian_trail_marking.jpg/250px-Norwegian_trail_marking.jpg|thumb|250x250px| Norvegiya iz belgisi, Trollheimen]] Innovation Norway davlat promouterlik kompaniyasi boʻlib, u ayni paytda turizm masalalari bilan shugʻullanadi, har yili mamlakatning eng koʻp tashrif buyuriladigan turistik diqqatga sazovor joylari, madaniy va tabiiy joylari haqida hisobot beradi. 2007-yil hisobotida 50 ta madaniy va 20 ta tabiiy diqqatga sazovor joylar roʻyxati keltirilgan. {| class="wikitable" !Daraja ! Madaniy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2007-yil |- | 1 | Floibanen | Temir yoʻl | [[Bergen]] | 1 131 707 |- | 2 | Holmenkollbakken va changʻi muzeyi | Changʻida sakrash tepaligi | [[Oslo]] | 686 857 |- | 3 | Bryggen | Meros iskalasi | [[Bergen]] | 583 510 |- | 4 | Kristiansand hayvonot bogʻi va oʻyin parki | Istirohat bogʻi | Kristiansand | 532 044 |- | 5 | Tusenfryd | Istirohat bogʻi | Ås | 501 235 |- | 6 | Flåm liniyasi | Temir yoʻl | Flåm | 457 545 |- | 7 | Hadeland Glassverk | Shisha ishlaydi | Jevnaker | 431 400 |- | 8 | Fredrikstad qal’asi, Fredrikstadning eski shaharchasi | Meros qal’asi va shaharchasi | Fredrikstad | 372 360 |- | 9 | Viking kema muzeyi | Muzey | [[Oslo]] | 314 560 |- | 10 | Hunderfossen Familiepark | Istirohat bogʻi | Øyer / Lillehammer | 270 500 |} {| class="wikitable" !Daraja ! Tabiiy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2006-yil |- | 1 | Vøringsfossen | Sharshara | Eydfyord | 655 000 |- | 2 | Trollstigen | Yoʻl | Åndalsnes | 563 331 |- | 3 | Kjosfossen | Sharshara | Flåm | 457,400 |- | 4 | Geirangerfjorden | Fyord | Geiranger | 423 643 |- | 5 | Låtefossen | Sharshara | Odda / Hardanger | 420 000 |- | 6 | Steinsdalsfossen | Sharshara | Norxaymsund / Hardanger | 300 000 |- | 7 | Nærøyfjorden | Fyord | Orland | 297 038 |- | 8 | Briksdalsbreen | Muzlik | Olden / Stryn | 280 000 |- | 9 | Sognefjellsvegen | Yoʻl | Lom — Yorqinlik | 253 953 |- | 10 | Atlantika okeani yoʻli | Yoʻl | | |- |} == Turizm koʻrgazmalari == 2009-yil yanvar oyida Milliy qurilish muzeyi ''Norvegiyadagi 18 ta milliy sayyohlik marshruti boʻylab aylanma yoʻnalish: arxitektura va dizayn'' koʻrgazmasini taqdim etdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|sarlavha=Detour: Architecture and Design along 18 National Tourist Routes in Norway|kirish sanasi=2014-07-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140709233624/http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|arxivsana=9 July 2014}}</ref> Norvegiya elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan koʻrgazma 2009-yilning may oyigacha koʻrish mumkin edi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] q2f7c8e7aukrgaxcrxyslbb0azclppa 6218694 6218693 2026-07-28T16:22:48Z Sherzod11W 273619 6218694 wikitext text/x-wiki 2019-yil holatiga koʻra, [[Norvegiya]] [[Jahon iqtisodiy forumi|Jahon iqtisodiy forumining]] sayohat va turizm raqobatbardoshligi hisobotida 22-oʻrinni egalladi<ref name="wef1">{{Veb manbasi|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|sarlavha=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|kirish sanasi=6 March 2008|nashriyot=World Economic Forum|yil=2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|arxivsana=7 March 2008}}</ref>. '''Norvegiyadagi turizm''' 2018-yilda [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsulotning]] 4,2 foizini tashkil qilgan<ref name="stats">{{jurnal manbasi|last=|first1=|date=|year=2019|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|url=https://assets.simpleviewcms.com/simpleview/image/upload/v1/clients/norway/Key_figures_2019_70ab0c61-9c91-4b2a-b450-63898baceccc.pdf|journal=Innovation Norway|volume=|pages=|access-date=15 January 2021}}</ref>. Mamlakat boʻylab har yuz kishidan yetti nafari [[turizm]] sohasida mehnat qiladi<ref name="stats" />. Norvegiyada sayyohlik mavsumiy xarakterga ega boʻlib, umumiy sayyohlarning yarmidan koʻpi may va avgust oylari orasida tashrif buyuradi<ref name="stats" />. == Diqqatga sazovor joylar == Norvegiyaning asosiy diqqatga sazovor joylari Arktik doira boʻylab choʻzilgan turli xil landshaftlardir. U fyordlar bilan qoplangan qirgʻoq chizigʻi va togʻlari, changʻi kurortlari, koʻllari va oʻrmonlari bilan mashhur. Norvegiyadagi mashhur sayyohlik yoʻnalishlari orasida [[Oslo]], Alesund, [[Bergen]], Stavanger, Trondxaym va Tromso bor. Norvegiya tabiatining koʻp qismi buzilmagan boʻlib, koʻplab sayyohlar va changʻichilarni oʻziga jalb qiladi. Gʻarbiy va Shimoliy Norvegiyadagi fyordlar, [[togʻlar]] va sharsharalar har yili bir necha yuz ming xorijiy sayyohlarni jalb qiladi. Shaharlarda Xolmenkollen changʻida sakrash kabi madaniy oʻziga xosliklar koʻplab tashrif buyuruvchilarni, shuningdek, fan qobiliyatlari va madaniy bilimlarni va Bergendagi Bryggen va Oslodagi Vigeland haykaltaroshlik bogʻi kabi narsalarni oʻziga jalb qiladi va ular bu haqda bilishmaydi. Norvegiya madaniyati uning siyrak aholisi, qattiq iqlimi va Yevropaning qolgan qismidan nisbatan izolyatsiyasi natijasida rivojlandi. Shuning uchun u Yevropadagi boshqa mamlakatlardan kamroq boy saroy va qal’alar, kichikroq qishloq xoʻjaligi hududlari va uzoqroq sayohat masofasi bilan ajralib turadi. Mintaqaviy oʻziga xos arxitektura, hunarmandchilik va sanʼat turli xalq muzeylarida, odatda etnologik nuqtai nazarga asoslangan holda taqdim etiladi. Oslodagi Bygdøydagi Norsk xalq muzeyi ulardan eng kattasi. == Ob-havo == [[Norvegiya]] koʻpincha [[Alaska|Alyaska]] yoki [[Sibir|Sibirga]] oʻxshash ob-havo bilan bogʻliq, birinchi navbatda, mamlakat ular bilan bir xil kenglik boʻylab joylashgan. Aslida, Norvegiyada havo tez-tez sovuq boʻlsa-da, [[Golfstrim|Koʻrfaz oqimi]] va issiq havo<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117|sarlavha=Reports|qaralgan sana=2022-09-19|arxivsana=2018-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180613054400/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117}}</ref> oqimlari tufayli ob-havo kutilganidan koʻp yumshoqroq boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/|sarlavha=Seasons and climate in Norway}}</ref>. Qishlari odatda qor bilan birga qattiq sovuq, yozi esa [[Namlik|namligi]] kam yoki umuman boʻlmagan yumshoq<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/summer/|sarlavha=Summer in Norway}}</ref>. == Transport == [[Fayl:Geiranger2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Geiranger2.JPG/250px-Geiranger2.JPG|thumb|250x250px| Møre og Romsdal’daki Geirangerfjord, 2005-yildan beri [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan.]] [[Fayl:Bryggen_(6-2007).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bryggen_%286-2007 %29.jpg/250px-Bryggen_%286-2007 %29.jpg|thumb|250x250px| [[Bergen|Bergendagi]] Bryggen tarixiy kvartal.]] Norvegiya avtomobil yoʻllari tizimi 90 000 km dan ortiq masofani egallaydi, shundan 67 000 ga yaqini asfaltlangan. Avtomobil yoʻllari tizimi suv yoʻllari boʻylab parom tranziti, koʻplab koʻpriklar va tunnellar va bir nechta togʻ dovonlarini oʻz ichiga oladi. Bu togʻ dovonlarining baʼzilari qish oylarida yopiladi, baʼzilari esa qishki boʻronlarda yopilishi mumkin. Oresund koʻprigi va Buyuk Belt Ruxsat etilgan bogʻlaning ochilishi bilan, Norvegiya [[Shvetsiya]] va [[Daniya]] orqali uzluksiz [[avtomobil yoʻli]] ulanish orqali Yevropa qitʼasi bilan bogʻlangan. 4058 kilometr uzunlikdagi temir yoʻl tarmogʻi Bodo janubidagi yirik shaharlarning koʻp qismini bogʻlaydi. Norvegiya temir yoʻl tarmogʻi ham Shvetsiya tarmogʻiga ulangan. Oslo aeroporti, Gardermoen Norvegiyadagi eng muhim aeroport boʻlib, 2014-yilda 24 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aksariyat shaharlar va qishloqlar yaqin atrofda aeroportlarga ega, baʼzi yiriklarida esa xalqaro reyslar mavjud. Kruiz feriboti Hurtigruten Bergen va Kirkenes oʻrtasidagi qirgʻoqdagi shaharlarni bogʻlaydi. Yozda qirgʻoq shaharlariga koʻplab xorijiy kemalar tashrif buyurishadi, Bergen asosiy xorijiy kemalar portidir. == Mamlakatlar boʻyicha tashriflar == 2015-yilda Norvegiyaga 8 million 828 ming 771 nafar xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, bu oʻtgan yilgi 8 million 154 ming 436 nafarga nisbatan 8,3 foizga koʻpdir. Ko‘plab tashrif buyuruvchilar Norvegiyaning davlat bayramlari va tadbirlari atrofida sayohatlarini rejalashtiradilar, ularni [https://norskukekalender.com '''Norsk'''] [https://norskukekalender.com '''Ukekalender'''] orqali tekshirish mumkin. Norvegiyaga tashrif buyuradigan sayyohlar kelib chiqishi boʻyicha oʻnta davlat quyidagilar edi:<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nøkkeltall for norsk turisme 2015 |url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf |kirish sanasi=2022-09-19 |arxivsana=2017-04-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170421162123/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf }}</ref> {| class="wikitable" !Daraja ! Mamlakat ! 2014-yil ! 2015-yil |- | 1 | Germaniya | 1 388 978 | 1 459 908 |- | 2 | Shvetsiya | 1 040 168 | 1 097 231 |- | 3 | Daniya | 741 241 | 749 517 |- | 4 | Birlashgan Qirollik | 614 876 | 704 508 |- | 5 | Niderlandiya | 539 733 | 567 343 |- | 6 | Qoʻshma Shtatlar | 397 801 | 425 295 |- | 7 | Fransiya | 301 889 | 326 866 |- | 8 | Xitoy | 176 767 | 287,153 |- | 9 | Ispaniya | 200 441 | 253 590 |- | 10 | Italiya | 191 390 | 196 785 |- ! colspan="2" | Jami xalqaro tashrif buyuruvchilar ! 8 154 436 ! 8 828 771 |} == Eng koʻp tashrif buyurilgan sayyohlik joylari == [[Fayl:002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park,_Norway.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg/220px-002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg|thumb| Turist Jotunxaymen milliy bogʻidagi Besseggen izi yonida bugʻularni kuzatmoqda.]] [[Fayl:Norwegian_trail_marking.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Norwegian_trail_marking.jpg/250px-Norwegian_trail_marking.jpg|thumb|250x250px| Norvegiya iz belgisi, Trollheimen]] Innovation Norway davlat promouterlik kompaniyasi boʻlib, u ayni paytda turizm masalalari bilan shugʻullanadi, har yili mamlakatning eng koʻp tashrif buyuriladigan turistik diqqatga sazovor joylari, madaniy va tabiiy joylari haqida hisobot beradi. 2007-yil hisobotida 50 ta madaniy va 20 ta tabiiy diqqatga sazovor joylar roʻyxati keltirilgan. {| class="wikitable" !Daraja ! Madaniy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2007-yil |- | 1 | Floibanen | Temir yoʻl | [[Bergen]] | 1 131 707 |- | 2 | Holmenkollbakken va changʻi muzeyi | Changʻida sakrash tepaligi | [[Oslo]] | 686 857 |- | 3 | Bryggen | Meros iskalasi | [[Bergen]] | 583 510 |- | 4 | Kristiansand hayvonot bogʻi va oʻyin parki | Istirohat bogʻi | Kristiansand | 532 044 |- | 5 | Tusenfryd | Istirohat bogʻi | Ås | 501 235 |- | 6 | Flåm liniyasi | Temir yoʻl | Flåm | 457 545 |- | 7 | Hadeland Glassverk | Shisha ishlaydi | Jevnaker | 431 400 |- | 8 | Fredrikstad qal’asi, Fredrikstadning eski shaharchasi | Meros qal’asi va shaharchasi | Fredrikstad | 372 360 |- | 9 | Viking kema muzeyi | Muzey | [[Oslo]] | 314 560 |- | 10 | Hunderfossen Familiepark | Istirohat bogʻi | Øyer / Lillehammer | 270 500 |} {| class="wikitable" !Daraja ! Tabiiy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2006-yil |- | 1 | Vøringsfossen | Sharshara | Eydfyord | 655 000 |- | 2 | Trollstigen | Yoʻl | Åndalsnes | 563 331 |- | 3 | Kjosfossen | Sharshara | Flåm | 457,400 |- | 4 | Geirangerfjorden | Fyord | Geiranger | 423 643 |- | 5 | Låtefossen | Sharshara | Odda / Hardanger | 420 000 |- | 6 | Steinsdalsfossen | Sharshara | Norxaymsund / Hardanger | 300 000 |- | 7 | Nærøyfjorden | Fyord | Orland | 297 038 |- | 8 | Briksdalsbreen | Muzlik | Olden / Stryn | 280 000 |- | 9 | Sognefjellsvegen | Yoʻl | Lom — Yorqinlik | 253 953 |- | 10 | Atlantika okeani yoʻli | Yoʻl | | |- |} == Turizm koʻrgazmalari == 2009-yil yanvar oyida Milliy qurilish muzeyi ''Norvegiyadagi 18 ta milliy sayyohlik marshruti boʻylab aylanma yoʻnalish: arxitektura va dizayn'' koʻrgazmasini taqdim etdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|sarlavha=Detour: Architecture and Design along 18 National Tourist Routes in Norway|kirish sanasi=2014-07-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140709233624/http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|arxivsana=9 July 2014}}</ref> Norvegiya elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan koʻrgazma 2009-yilning may oyigacha koʻrish mumkin edi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] bc009h0vix32t84xikwz1rtvh0n7sf7 6218695 6218694 2026-07-28T16:23:05Z Sherzod11W 273619 6218695 wikitext text/x-wiki 2019-yil holatiga koʻra, [[Norvegiya]] [[Jahon iqtisodiy forumi|Jahon iqtisodiy forumining]] sayohat va turizm raqobatbardoshligi hisobotida 22-oʻrinni egalladi<ref name="wef1">{{Veb manbasi|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|sarlavha=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|kirish sanasi=6 March 2008|nashriyot=World Economic Forum|yil=2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|arxivsana=7 March 2008}}</ref>. '''Norvegiyadagi turizm''' 2018-yilda [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsulotning]] 4,2 foizini tashkil qilgan<ref name="stats">{{jurnal manbasi|last=|first1=|date=|year=2019|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|url=https://assets.simpleviewcms.com/simpleview/image/upload/v1/clients/norway/Key_figures_2019_70ab0c61-9c91-4b2a-b450-63898baceccc.pdf|journal=Innovation Norway|volume=|pages=|access-date=15 January 2021}}</ref>. Mamlakat boʻylab har yuz kishidan yetti nafari [[turizm]] sohasida mehnat qiladi<ref name="stats" />. Norvegiyada sayyohlik mavsumiy xarakterga ega boʻlib, umumiy sayyohlarning yarmidan koʻpi may va avgust oylari orasida tashrif buyuradi<ref name="stats" />. == Diqqatga sazovor joylar == Norvegiyaning asosiy diqqatga sazovor joylari Arktik doira boʻylab choʻzilgan turli xil landshaftlardir. U fyordlar bilan qoplangan qirgʻoq chizigʻi va togʻlari, changʻi kurortlari, koʻllari va oʻrmonlari bilan mashhur. Norvegiyadagi mashhur sayyohlik yoʻnalishlari orasida [[Oslo]], Alesund, [[Bergen]], Stavanger, Trondxaym va Tromso bor. Norvegiya tabiatining koʻp qismi buzilmagan boʻlib, koʻplab sayyohlar va changʻichilarni oʻziga jalb qiladi. Gʻarbiy va Shimoliy Norvegiyadagi fyordlar, [[togʻlar]] va sharsharalar har yili bir necha yuz ming xorijiy sayyohlarni jalb qiladi. Shaharlarda Xolmenkollen changʻida sakrash kabi madaniy oʻziga xosliklar koʻplab tashrif buyuruvchilarni, shuningdek, fan qobiliyatlari va madaniy bilimlarni va Bergendagi Bryggen va Oslodagi Vigeland haykaltaroshlik bogʻi kabi narsalarni oʻziga jalb qiladi va ular bu haqda bilishmaydi. Norvegiya madaniyati uning siyrak aholisi, qattiq iqlimi va Yevropaning qolgan qismidan nisbatan izolyatsiyasi natijasida rivojlandi. Shuning uchun u Yevropadagi boshqa mamlakatlardan kamroq boy saroy va qal’alar, kichikroq qishloq xoʻjaligi hududlari va uzoqroq sayohat masofasi bilan ajralib turadi. Mintaqaviy oʻziga xos arxitektura, hunarmandchilik va sanʼat turli xalq muzeylarida, odatda etnologik nuqtai nazarga asoslangan holda taqdim etiladi. Oslodagi Bygdøydagi Norsk xalq muzeyi ulardan eng kattasi. == Ob-havo == [[Norvegiya]] koʻpincha [[Alaska|Alyaska]] yoki [[Sibir|Sibirga]] oʻxshash ob-havo bilan bogʻliq, birinchi navbatda, mamlakat ular bilan bir xil kenglik boʻylab joylashgan. Aslida, Norvegiyada havo tez-tez sovuq boʻlsa-da, [[Golfstrim|Koʻrfaz oqimi]] va issiq havo<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117|sarlavha=Reports|qaralgan sana=2022-09-19|arxivsana=2018-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180613054400/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117}}</ref> oqimlari tufayli ob-havo kutilganidan koʻp yumshoqroq boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/|sarlavha=Seasons and climate in Norway}}</ref>. Qishlari odatda qor bilan birga qattiq sovuq, yozi esa [[Namlik|namligi]] kam yoki umuman boʻlmagan yumshoq<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/summer/|sarlavha=Summer in Norway}}</ref>. == Transport == [[Fayl:Geiranger2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Geiranger2.JPG/250px-Geiranger2.JPG|thumb|250x250px| Møre og Romsdal’daki Geirangerfjord, 2005-yildan beri [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan.]] [[Fayl:Bryggen_(6-2007).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bryggen_%286-2007 %29.jpg/250px-Bryggen_%286-2007 %29.jpg|thumb|250x250px| [[Bergen|Bergendagi]] Bryggen tarixiy kvartal.]] Norvegiya avtomobil yoʻllari tizimi 90 000 km dan ortiq masofani egallaydi, shundan 67 000 ga yaqini asfaltlangan. Avtomobil yoʻllari tizimi suv yoʻllari boʻylab parom tranziti, koʻplab koʻpriklar va tunnellar va bir nechta togʻ dovonlarini oʻz ichiga oladi. Bu togʻ dovonlarining baʼzilari qish oylarida yopiladi, baʼzilari esa qishki boʻronlarda yopilishi mumkin. Oresund koʻprigi va Buyuk Belt Ruxsat etilgan bogʻlaning ochilishi bilan, Norvegiya [[Shvetsiya]] va [[Daniya]] orqali uzluksiz [[avtomobil yoʻli]] ulanish orqali Yevropa qitʼasi bilan bogʻlangan. 4058 kilometr uzunlikdagi temir yoʻl tarmogʻi Bodo janubidagi yirik shaharlarning koʻp qismini bogʻlaydi. Norvegiya temir yoʻl tarmogʻi ham Shvetsiya tarmogʻiga ulangan. Oslo aeroporti, Gardermoen Norvegiyadagi eng muhim aeroport boʻlib, 2014-yilda 24 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aksariyat shaharlar va qishloqlar yaqin atrofda aeroportlarga ega, baʼzi yiriklarida esa xalqaro reyslar mavjud. Kruiz feriboti Hurtigruten Bergen va Kirkenes oʻrtasidagi qirgʻoqdagi shaharlarni bogʻlaydi. Yozda qirgʻoq shaharlariga koʻplab xorijiy kemalar tashrif buyurishadi, Bergen asosiy xorijiy kemalar portidir. == Mamlakatlar boʻyicha tashriflar == 2015-yilda Norvegiyaga 8 million 828 ming 771 nafar xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, bu oʻtgan yilgi 8 million 154 ming 436 nafarga nisbatan 8,3 foizga koʻpdir. Ko‘plab tashrif buyuruvchilar Norvegiyaning davlat bayramlari va tadbirlari atrofida sayohatlarini rejalashtiradilar, ularni [https://norskukekalender.com '''Norsk'''] [https://norskukekalender.com '''Ukekalender'''] orqali tekshirish mumkin. Norvegiyaga tashrif buyuradigan sayyohlar kelib chiqishi boʻyicha oʻnta davlat quyidagilar edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nøkkeltall for norsk turisme 2015 |url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf |kirish sanasi=2022-09-19 |arxivsana=2017-04-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170421162123/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf }}</ref>: {| class="wikitable" !Daraja ! Mamlakat ! 2014-yil ! 2015-yil |- | 1 | Germaniya | 1 388 978 | 1 459 908 |- | 2 | Shvetsiya | 1 040 168 | 1 097 231 |- | 3 | Daniya | 741 241 | 749 517 |- | 4 | Birlashgan Qirollik | 614 876 | 704 508 |- | 5 | Niderlandiya | 539 733 | 567 343 |- | 6 | Qoʻshma Shtatlar | 397 801 | 425 295 |- | 7 | Fransiya | 301 889 | 326 866 |- | 8 | Xitoy | 176 767 | 287,153 |- | 9 | Ispaniya | 200 441 | 253 590 |- | 10 | Italiya | 191 390 | 196 785 |- ! colspan="2" | Jami xalqaro tashrif buyuruvchilar ! 8 154 436 ! 8 828 771 |} == Eng koʻp tashrif buyurilgan sayyohlik joylari == [[Fayl:002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park,_Norway.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg/220px-002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg|thumb| Turist Jotunxaymen milliy bogʻidagi Besseggen izi yonida bugʻularni kuzatmoqda.]] [[Fayl:Norwegian_trail_marking.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Norwegian_trail_marking.jpg/250px-Norwegian_trail_marking.jpg|thumb|250x250px| Norvegiya iz belgisi, Trollheimen]] Innovation Norway davlat promouterlik kompaniyasi boʻlib, u ayni paytda turizm masalalari bilan shugʻullanadi, har yili mamlakatning eng koʻp tashrif buyuriladigan turistik diqqatga sazovor joylari, madaniy va tabiiy joylari haqida hisobot beradi. 2007-yil hisobotida 50 ta madaniy va 20 ta tabiiy diqqatga sazovor joylar roʻyxati keltirilgan. {| class="wikitable" !Daraja ! Madaniy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2007-yil |- | 1 | Floibanen | Temir yoʻl | [[Bergen]] | 1 131 707 |- | 2 | Holmenkollbakken va changʻi muzeyi | Changʻida sakrash tepaligi | [[Oslo]] | 686 857 |- | 3 | Bryggen | Meros iskalasi | [[Bergen]] | 583 510 |- | 4 | Kristiansand hayvonot bogʻi va oʻyin parki | Istirohat bogʻi | Kristiansand | 532 044 |- | 5 | Tusenfryd | Istirohat bogʻi | Ås | 501 235 |- | 6 | Flåm liniyasi | Temir yoʻl | Flåm | 457 545 |- | 7 | Hadeland Glassverk | Shisha ishlaydi | Jevnaker | 431 400 |- | 8 | Fredrikstad qal’asi, Fredrikstadning eski shaharchasi | Meros qal’asi va shaharchasi | Fredrikstad | 372 360 |- | 9 | Viking kema muzeyi | Muzey | [[Oslo]] | 314 560 |- | 10 | Hunderfossen Familiepark | Istirohat bogʻi | Øyer / Lillehammer | 270 500 |} {| class="wikitable" !Daraja ! Tabiiy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2006-yil |- | 1 | Vøringsfossen | Sharshara | Eydfyord | 655 000 |- | 2 | Trollstigen | Yoʻl | Åndalsnes | 563 331 |- | 3 | Kjosfossen | Sharshara | Flåm | 457,400 |- | 4 | Geirangerfjorden | Fyord | Geiranger | 423 643 |- | 5 | Låtefossen | Sharshara | Odda / Hardanger | 420 000 |- | 6 | Steinsdalsfossen | Sharshara | Norxaymsund / Hardanger | 300 000 |- | 7 | Nærøyfjorden | Fyord | Orland | 297 038 |- | 8 | Briksdalsbreen | Muzlik | Olden / Stryn | 280 000 |- | 9 | Sognefjellsvegen | Yoʻl | Lom — Yorqinlik | 253 953 |- | 10 | Atlantika okeani yoʻli | Yoʻl | | |- |} == Turizm koʻrgazmalari == 2009-yil yanvar oyida Milliy qurilish muzeyi ''Norvegiyadagi 18 ta milliy sayyohlik marshruti boʻylab aylanma yoʻnalish: arxitektura va dizayn'' koʻrgazmasini taqdim etdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|sarlavha=Detour: Architecture and Design along 18 National Tourist Routes in Norway|kirish sanasi=2014-07-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140709233624/http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|arxivsana=9 July 2014}}</ref> Norvegiya elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan koʻrgazma 2009-yilning may oyigacha koʻrish mumkin edi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] lyvr33obsinwan1w2clr9veevpaisgf 6218696 6218695 2026-07-28T16:23:15Z Sherzod11W 273619 6218696 wikitext text/x-wiki 2019-yil holatiga koʻra, [[Norvegiya]] [[Jahon iqtisodiy forumi|Jahon iqtisodiy forumining]] sayohat va turizm raqobatbardoshligi hisobotida 22-oʻrinni egalladi<ref name="wef1">{{Veb manbasi|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|sarlavha=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|kirish sanasi=6 March 2008|nashriyot=World Economic Forum|yil=2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|arxivsana=7 March 2008}}</ref>. '''Norvegiyadagi turizm''' 2018-yilda [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsulotning]] 4,2 foizini tashkil qilgan<ref name="stats">{{jurnal manbasi|last=|first1=|date=|year=2019|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|url=https://assets.simpleviewcms.com/simpleview/image/upload/v1/clients/norway/Key_figures_2019_70ab0c61-9c91-4b2a-b450-63898baceccc.pdf|journal=Innovation Norway|volume=|pages=|access-date=15 January 2021}}</ref>. Mamlakat boʻylab har yuz kishidan yetti nafari [[turizm]] sohasida mehnat qiladi<ref name="stats" />. Norvegiyada sayyohlik mavsumiy xarakterga ega boʻlib, umumiy sayyohlarning yarmidan koʻpi may va avgust oylari orasida tashrif buyuradi<ref name="stats" />. == Diqqatga sazovor joylar == Norvegiyaning asosiy diqqatga sazovor joylari Arktik doira boʻylab choʻzilgan turli xil landshaftlardir. U fyordlar bilan qoplangan qirgʻoq chizigʻi va togʻlari, changʻi kurortlari, koʻllari va oʻrmonlari bilan mashhur. Norvegiyadagi mashhur sayyohlik yoʻnalishlari orasida [[Oslo]], Alesund, [[Bergen]], Stavanger, Trondxaym va Tromso bor. Norvegiya tabiatining koʻp qismi buzilmagan boʻlib, koʻplab sayyohlar va changʻichilarni oʻziga jalb qiladi. Gʻarbiy va Shimoliy Norvegiyadagi fyordlar, [[togʻlar]] va sharsharalar har yili bir necha yuz ming xorijiy sayyohlarni jalb qiladi. Shaharlarda Xolmenkollen changʻida sakrash kabi madaniy oʻziga xosliklar koʻplab tashrif buyuruvchilarni, shuningdek, fan qobiliyatlari va madaniy bilimlarni va Bergendagi Bryggen va Oslodagi Vigeland haykaltaroshlik bogʻi kabi narsalarni oʻziga jalb qiladi va ular bu haqda bilishmaydi. Norvegiya madaniyati uning siyrak aholisi, qattiq iqlimi va Yevropaning qolgan qismidan nisbatan izolyatsiyasi natijasida rivojlandi. Shuning uchun u Yevropadagi boshqa mamlakatlardan kamroq boy saroy va qal’alar, kichikroq qishloq xoʻjaligi hududlari va uzoqroq sayohat masofasi bilan ajralib turadi. Mintaqaviy oʻziga xos arxitektura, hunarmandchilik va sanʼat turli xalq muzeylarida, odatda etnologik nuqtai nazarga asoslangan holda taqdim etiladi. Oslodagi Bygdøydagi Norsk xalq muzeyi ulardan eng kattasi. == Ob-havo == [[Norvegiya]] koʻpincha [[Alaska|Alyaska]] yoki [[Sibir|Sibirga]] oʻxshash ob-havo bilan bogʻliq, birinchi navbatda, mamlakat ular bilan bir xil kenglik boʻylab joylashgan. Aslida, Norvegiyada havo tez-tez sovuq boʻlsa-da, [[Golfstrim|Koʻrfaz oqimi]] va issiq havo<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117|sarlavha=Reports|qaralgan sana=2022-09-19|arxivsana=2018-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180613054400/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117}}</ref> oqimlari tufayli ob-havo kutilganidan koʻp yumshoqroq boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/|sarlavha=Seasons and climate in Norway}}</ref>. Qishlari odatda qor bilan birga qattiq sovuq, yozi esa [[Namlik|namligi]] kam yoki umuman boʻlmagan yumshoq<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/summer/|sarlavha=Summer in Norway}}</ref>. == Transport == [[Fayl:Geiranger2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Geiranger2.JPG/250px-Geiranger2.JPG|thumb|250x250px| Møre og Romsdal’daki Geirangerfjord, 2005-yildan beri [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan.]] [[Fayl:Bryggen_(6-2007).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bryggen_%286-2007 %29.jpg/250px-Bryggen_%286-2007 %29.jpg|thumb|250x250px| [[Bergen|Bergendagi]] Bryggen tarixiy kvartal.]] Norvegiya avtomobil yoʻllari tizimi 90 000 km dan ortiq masofani egallaydi, shundan 67 000 ga yaqini asfaltlangan. Avtomobil yoʻllari tizimi suv yoʻllari boʻylab parom tranziti, koʻplab koʻpriklar va tunnellar va bir nechta togʻ dovonlarini oʻz ichiga oladi. Bu togʻ dovonlarining baʼzilari qish oylarida yopiladi, baʼzilari esa qishki boʻronlarda yopilishi mumkin. Oresund koʻprigi va Buyuk Belt Ruxsat etilgan bogʻlaning ochilishi bilan, Norvegiya [[Shvetsiya]] va [[Daniya]] orqali uzluksiz [[avtomobil yoʻli]] ulanish orqali Yevropa qitʼasi bilan bogʻlangan. 4058 kilometr uzunlikdagi temir yoʻl tarmogʻi Bodo janubidagi yirik shaharlarning koʻp qismini bogʻlaydi. Norvegiya temir yoʻl tarmogʻi ham Shvetsiya tarmogʻiga ulangan. Oslo aeroporti, Gardermoen Norvegiyadagi eng muhim aeroport boʻlib, 2014-yilda 24 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aksariyat shaharlar va qishloqlar yaqin atrofda aeroportlarga ega, baʼzi yiriklarida esa xalqaro reyslar mavjud. Kruiz feriboti Hurtigruten Bergen va Kirkenes oʻrtasidagi qirgʻoqdagi shaharlarni bogʻlaydi. Yozda qirgʻoq shaharlariga koʻplab xorijiy kemalar tashrif buyurishadi, Bergen asosiy xorijiy kemalar portidir. == Mamlakatlar boʻyicha tashriflar == 2015-yilda Norvegiyaga 8 million 828 ming 771 nafar xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, bu oʻtgan yilgi 8 million 154 ming 436 nafarga nisbatan 8,3 foizga koʻpdir. Ko‘plab tashrif buyuruvchilar Norvegiyaning davlat bayramlari va tadbirlari atrofida sayohatlarini rejalashtiradilar, ularni [https://norskukekalender.com '''Norsk'''] [https://norskukekalender.com '''Ukekalender'''] orqali tekshirish mumkin. Norvegiyaga tashrif buyuradigan sayyohlar kelib chiqishi boʻyicha oʻnta davlat quyidagilar edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nøkkeltall for norsk turisme 2015 |url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf |kirish sanasi=2022-09-19 |arxivsana=2017-04-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170421162123/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf }}</ref>: {| class="wikitable" !Daraja ! Mamlakat ! 2014-yil ! 2015-yil |- | 1 | Germaniya | 1 388 978 | 1 459 908 |- | 2 | Shvetsiya | 1 040 168 | 1 097 231 |- | 3 | Daniya | 741 241 | 749 517 |- | 4 | Birlashgan Qirollik | 614 876 | 704 508 |- | 5 | Niderlandiya | 539 733 | 567 343 |- | 6 | Qoʻshma Shtatlar | 397 801 | 425 295 |- | 7 | Fransiya | 301 889 | 326 866 |- | 8 | Xitoy | 176 767 | 287,153 |- | 9 | Ispaniya | 200 441 | 253 590 |- | 10 | Italiya | 191 390 | 196 785 |- ! colspan="2" | Jami xalqaro tashrif buyuruvchilar ! 8 154 436 ! 8 828 771 |} == Eng koʻp tashrif buyurilgan sayyohlik joylari == [[Fayl:002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park,_Norway.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg/220px-002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg|thumb| Turist Jotunxaymen milliy bogʻidagi Besseggen izi yonida bugʻularni kuzatmoqda.]] [[Fayl:Norwegian_trail_marking.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Norwegian_trail_marking.jpg/250px-Norwegian_trail_marking.jpg|thumb|250x250px| Norvegiya iz belgisi, Trollheimen]] Innovation Norway davlat promouterlik kompaniyasi boʻlib, u ayni paytda turizm masalalari bilan shugʻullanadi, har yili mamlakatning eng koʻp tashrif buyuriladigan turistik diqqatga sazovor joylari, madaniy va tabiiy joylari haqida hisobot beradi. 2007-yil hisobotida 50 ta madaniy va 20 ta tabiiy diqqatga sazovor joylar roʻyxati keltirilgan. {| class="wikitable" !Daraja ! Madaniy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2007-yil |- | 1 | Floibanen | Temir yoʻl | [[Bergen]] | 1 131 707 |- | 2 | Holmenkollbakken va changʻi muzeyi | Changʻida sakrash tepaligi | [[Oslo]] | 686 857 |- | 3 | Bryggen | Meros iskalasi | [[Bergen]] | 583 510 |- | 4 | Kristiansand hayvonot bogʻi va oʻyin parki | Istirohat bogʻi | Kristiansand | 532 044 |- | 5 | Tusenfryd | Istirohat bogʻi | Ås | 501 235 |- | 6 | Flåm liniyasi | Temir yoʻl | Flåm | 457 545 |- | 7 | Hadeland Glassverk | Shisha ishlaydi | Jevnaker | 431 400 |- | 8 | Fredrikstad qal’asi, Fredrikstadning eski shaharchasi | Meros qal’asi va shaharchasi | Fredrikstad | 372 360 |- | 9 | Viking kema muzeyi | Muzey | [[Oslo]] | 314 560 |- | 10 | Hunderfossen Familiepark | Istirohat bogʻi | Øyer / Lillehammer | 270 500 |} {| class="wikitable" !Daraja ! Tabiiy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2006-yil |- | 1 | Vøringsfossen | Sharshara | Eydfyord | 655 000 |- | 2 | Trollstigen | Yoʻl | Åndalsnes | 563 331 |- | 3 | Kjosfossen | Sharshara | Flåm | 457,400 |- | 4 | Geirangerfjorden | Fyord | Geiranger | 423 643 |- | 5 | Låtefossen | Sharshara | Odda / Hardanger | 420 000 |- | 6 | Steinsdalsfossen | Sharshara | Norxaymsund / Hardanger | 300 000 |- | 7 | Nærøyfjorden | Fyord | Orland | 297 038 |- | 8 | Briksdalsbreen | Muzlik | Olden / Stryn | 280 000 |- | 9 | Sognefjellsvegen | Yoʻl | Lom — Yorqinlik | 253 953 |- | 10 | Atlantika okeani yoʻli | Yoʻl | | |- |} == Turizm koʻrgazmalari == 2009-yil yanvar oyida Milliy qurilish muzeyi ''Norvegiyadagi 18 ta milliy sayyohlik marshruti boʻylab aylanma yoʻnalish: arxitektura va dizayn'' koʻrgazmasini taqdim etdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|sarlavha=Detour: Architecture and Design along 18 National Tourist Routes in Norway|kirish sanasi=2014-07-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140709233624/http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|arxivsana=9 July 2014}}</ref> Norvegiya elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan koʻrgazma 2009-yilning may oyigacha koʻrish mumkin edi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] slvk1qhvfqtzu4e7zikk1d2jhvohj7b 6218697 6218696 2026-07-28T16:23:35Z Sherzod11W 273619 6218697 wikitext text/x-wiki 2019-yil holatiga koʻra, [[Norvegiya]] [[Jahon iqtisodiy forumi|Jahon iqtisodiy forumining]] sayohat va turizm raqobatbardoshligi hisobotida 22-oʻrinni egalladi<ref name="wef1">{{Veb manbasi|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|sarlavha=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|kirish sanasi=6 March 2008|nashriyot=World Economic Forum|yil=2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|arxivsana=7 March 2008}}</ref>. '''Norvegiyadagi turizm''' 2018-yilda [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsulotning]] 4,2 foizini tashkil qilgan<ref name="stats">{{jurnal manbasi|last=|first1=|date=|year=2019|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|url=https://assets.simpleviewcms.com/simpleview/image/upload/v1/clients/norway/Key_figures_2019_70ab0c61-9c91-4b2a-b450-63898baceccc.pdf|journal=Innovation Norway|volume=|pages=|access-date=15 January 2021}}</ref>. Mamlakat boʻylab har yuz kishidan yetti nafari [[turizm]] sohasida mehnat qiladi<ref name="stats" />. Norvegiyada sayyohlik mavsumiy xarakterga ega boʻlib, umumiy sayyohlarning yarmidan koʻpi may va avgust oylari orasida tashrif buyuradi<ref name="stats" />. == Diqqatga sazovor joylar == Norvegiyaning asosiy diqqatga sazovor joylari Arktik doira boʻylab choʻzilgan turli xil landshaftlardir. U fyordlar bilan qoplangan qirgʻoq chizigʻi va togʻlari, changʻi kurortlari, koʻllari va oʻrmonlari bilan mashhur. Norvegiyadagi mashhur sayyohlik yoʻnalishlari orasida [[Oslo]], Alesund, [[Bergen]], Stavanger, Trondxaym va Tromso bor. Norvegiya tabiatining koʻp qismi buzilmagan boʻlib, koʻplab sayyohlar va changʻichilarni oʻziga jalb qiladi. Gʻarbiy va Shimoliy Norvegiyadagi fyordlar, [[togʻlar]] va sharsharalar har yili bir necha yuz ming xorijiy sayyohlarni jalb qiladi. Shaharlarda Xolmenkollen changʻida sakrash kabi madaniy oʻziga xosliklar koʻplab tashrif buyuruvchilarni, shuningdek, fan qobiliyatlari va madaniy bilimlarni va Bergendagi Bryggen va Oslodagi Vigeland haykaltaroshlik bogʻi kabi narsalarni oʻziga jalb qiladi va ular bu haqda bilishmaydi. Norvegiya madaniyati uning siyrak aholisi, qattiq iqlimi va Yevropaning qolgan qismidan nisbatan izolyatsiyasi natijasida rivojlandi. Shuning uchun u Yevropadagi boshqa mamlakatlardan kamroq boy saroy va qal’alar, kichikroq qishloq xoʻjaligi hududlari va uzoqroq sayohat masofasi bilan ajralib turadi. Mintaqaviy oʻziga xos arxitektura, hunarmandchilik va sanʼat turli xalq muzeylarida, odatda etnologik nuqtai nazarga asoslangan holda taqdim etiladi. Oslodagi Bygdøydagi Norsk xalq muzeyi ulardan eng kattasi. == Ob-havo == [[Norvegiya]] koʻpincha [[Alaska|Alyaska]] yoki [[Sibir|Sibirga]] oʻxshash ob-havo bilan bogʻliq, birinchi navbatda, mamlakat ular bilan bir xil kenglik boʻylab joylashgan. Aslida, Norvegiyada havo tez-tez sovuq boʻlsa-da, [[Golfstrim|Koʻrfaz oqimi]] va issiq havo<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117|sarlavha=Reports|qaralgan sana=2022-09-19|arxivsana=2018-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180613054400/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117}}</ref> oqimlari tufayli ob-havo kutilganidan koʻp yumshoqroq boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/|sarlavha=Seasons and climate in Norway}}</ref>. Qishlari odatda qor bilan birga qattiq sovuq, yozi esa [[Namlik|namligi]] kam yoki umuman boʻlmagan yumshoq<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/summer/|sarlavha=Summer in Norway}}</ref>. == Transport == [[Fayl:Geiranger2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Geiranger2.JPG/250px-Geiranger2.JPG|thumb|250x250px| Møre og Romsdal’daki Geirangerfjord, 2005-yildan beri [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan.]] [[Fayl:Bryggen_(6-2007).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bryggen_%286-2007 %29.jpg/250px-Bryggen_%286-2007 %29.jpg|thumb|250x250px| [[Bergen|Bergendagi]] Bryggen tarixiy kvartal.]] Norvegiya avtomobil yoʻllari tizimi 90 000 km dan ortiq masofani egallaydi, shundan 67 000 ga yaqini asfaltlangan. Avtomobil yoʻllari tizimi suv yoʻllari boʻylab parom tranziti, koʻplab koʻpriklar va tunnellar va bir nechta togʻ dovonlarini oʻz ichiga oladi. Bu togʻ dovonlarining baʼzilari qish oylarida yopiladi, baʼzilari esa qishki boʻronlarda yopilishi mumkin. Oresund koʻprigi va Buyuk Belt Ruxsat etilgan bogʻlaning ochilishi bilan, Norvegiya [[Shvetsiya]] va [[Daniya]] orqali uzluksiz [[avtomobil yoʻli]] ulanish orqali Yevropa qitʼasi bilan bogʻlangan. 4058 kilometr uzunlikdagi temir yoʻl tarmogʻi Bodo janubidagi yirik shaharlarning koʻp qismini bogʻlaydi. Norvegiya temir yoʻl tarmogʻi ham Shvetsiya tarmogʻiga ulangan. Oslo aeroporti, Gardermoen Norvegiyadagi eng muhim aeroport boʻlib, 2014-yilda 24 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aksariyat shaharlar va qishloqlar yaqin atrofda aeroportlarga ega, baʼzi yiriklarida esa xalqaro reyslar mavjud. Kruiz feriboti Hurtigruten Bergen va Kirkenes oʻrtasidagi qirgʻoqdagi shaharlarni bogʻlaydi. Yozda qirgʻoq shaharlariga koʻplab xorijiy kemalar tashrif buyurishadi, Bergen asosiy xorijiy kemalar portidir. == Mamlakatlar boʻyicha tashriflar == 2015-yilda Norvegiyaga 8 million 828 ming 771 nafar xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, bu oʻtgan yilgi 8 million 154 ming 436 nafarga nisbatan 8,3 foizga koʻpdir. Ko‘plab tashrif buyuruvchilar Norvegiyaning davlat bayramlari va tadbirlari atrofida sayohatlarini rejalashtiradilar, ularni [https://norskukekalender.com '''Norsk'''] [https://norskukekalender.com '''Ukekalender'''] orqali tekshirish mumkin. Norvegiyaga tashrif buyuradigan sayyohlar kelib chiqishi boʻyicha oʻnta davlat quyidagilar edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nøkkeltall for norsk turisme 2015 |url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf |kirish sanasi=2022-09-19 |arxivsana=2017-04-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170421162123/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf }}</ref>: {| class="wikitable" !Daraja ! Mamlakat ! 2014-yil ! 2015-yil |- | 1 | Germaniya | 1 388 978 | 1 459 908 |- | 2 | Shvetsiya | 1 040 168 | 1 097 231 |- | 3 | Daniya | 741 241 | 749 517 |- | 4 | Birlashgan Qirollik | 614 876 | 704 508 |- | 5 | Niderlandiya | 539 733 | 567 343 |- | 6 | Qoʻshma Shtatlar | 397 801 | 425 295 |- | 7 | Fransiya | 301 889 | 326 866 |- | 8 | Xitoy | 176 767 | 287,153 |- | 9 | Ispaniya | 200 441 | 253 590 |- | 10 | Italiya | 191 390 | 196 785 |- ! colspan="2" | Jami xalqaro tashrif buyuruvchilar ! 8 154 436 ! 8 828 771 |} == Eng koʻp tashrif buyurilgan sayyohlik joylari == [[Fayl:002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park,_Norway.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg/220px-002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg|thumb| Turist Jotunxaymen milliy bogʻidagi Besseggen izi yonida bugʻularni kuzatmoqda.]] [[Fayl:Norwegian_trail_marking.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Norwegian_trail_marking.jpg/250px-Norwegian_trail_marking.jpg|thumb|250x250px| Norvegiya iz belgisi, Trollheimen]] Innovation Norway davlat promouterlik kompaniyasi boʻlib, u ayni paytda turizm masalalari bilan shugʻullanadi, har yili mamlakatning eng koʻp tashrif buyuriladigan turistik diqqatga sazovor joylari, madaniy va tabiiy joylari haqida hisobot beradi. 2007-yil hisobotida 50 ta madaniy va 20 ta tabiiy diqqatga sazovor joylar roʻyxati keltirilgan. {| class="wikitable" !Daraja ! Madaniy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2007-yil |- | 1 | Floibanen | Temir yoʻl | [[Bergen]] | 1 131 707 |- | 2 | Holmenkollbakken va changʻi muzeyi | Changʻida sakrash tepaligi | [[Oslo]] | 686 857 |- | 3 | Bryggen | Meros iskalasi | [[Bergen]] | 583 510 |- | 4 | Kristiansand hayvonot bogʻi va oʻyin parki | Istirohat bogʻi | Kristiansand | 532 044 |- | 5 | Tusenfryd | Istirohat bogʻi | Ås | 501 235 |- | 6 | Flåm liniyasi | Temir yoʻl | Flåm | 457 545 |- | 7 | Hadeland Glassverk | Shisha ishlaydi | Jevnaker | 431 400 |- | 8 | Fredrikstad qal’asi, Fredrikstadning eski shaharchasi | Meros qal’asi va shaharchasi | Fredrikstad | 372 360 |- | 9 | Viking kema muzeyi | Muzey | [[Oslo]] | 314 560 |- | 10 | Hunderfossen Familiepark | Istirohat bogʻi | Øyer / Lillehammer | 270 500 |} {| class="wikitable" !Daraja ! Tabiiy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2006-yil |- | 1 | Vøringsfossen | Sharshara | Eydfyord | 655 000 |- | 2 | Trollstigen | Yoʻl | Åndalsnes | 563 331 |- | 3 | Kjosfossen | Sharshara | Flåm | 457,400 |- | 4 | Geirangerfjorden | Fyord | Geiranger | 423 643 |- | 5 | Låtefossen | Sharshara | Odda / Hardanger | 420 000 |- | 6 | Steinsdalsfossen | Sharshara | Norxaymsund / Hardanger | 300 000 |- | 7 | Nærøyfjorden | Fyord | Orland | 297 038 |- | 8 | Briksdalsbreen | Muzlik | Olden / Stryn | 280 000 |- | 9 | Sognefjellsvegen | Yoʻl | Lom — Yorqinlik | 253 953 |- | 10 | Atlantika okeani yoʻli | Yoʻl | | |- |} == Turizm koʻrgazmalari == 2009-yil yanvar oyida Milliy qurilish muzeyi ''Norvegiyadagi 18 ta milliy sayyohlik marshruti boʻylab aylanma yoʻnalish: arxitektura va dizayn'' koʻrgazmasini taqdim etdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|sarlavha=Detour: Architecture and Design along 18 National Tourist Routes in Norway|kirish sanasi=2014-07-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140709233624/http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|arxivsana=9 July 2014}}</ref>. Norvegiya elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan koʻrgazma 2009-yilning may oyigacha koʻrish mumkin edi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] kcel7i6skn9e7ddwg2lmy431m0zjpf0 6218698 6218697 2026-07-28T16:23:43Z Sherzod11W 273619 6218698 wikitext text/x-wiki 2019-yil holatiga koʻra, [[Norvegiya]] [[Jahon iqtisodiy forumi|Jahon iqtisodiy forumining]] sayohat va turizm raqobatbardoshligi hisobotida 22-oʻrinni egalladi<ref name="wef1">{{Veb manbasi|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|sarlavha=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|kirish sanasi=6 March 2008|nashriyot=World Economic Forum|yil=2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|arxivsana=7 March 2008}}</ref>. '''Norvegiyadagi turizm''' 2018-yilda [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsulotning]] 4,2 foizini tashkil qilgan<ref name="stats">{{jurnal manbasi|last=|first1=|date=|year=2019|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|url=https://assets.simpleviewcms.com/simpleview/image/upload/v1/clients/norway/Key_figures_2019_70ab0c61-9c91-4b2a-b450-63898baceccc.pdf|journal=Innovation Norway|volume=|pages=|access-date=15 January 2021}}</ref>. Mamlakat boʻylab har yuz kishidan yetti nafari [[turizm]] sohasida mehnat qiladi<ref name="stats" />. Norvegiyada sayyohlik mavsumiy xarakterga ega boʻlib, umumiy sayyohlarning yarmidan koʻpi may va avgust oylari orasida tashrif buyuradi<ref name="stats" />. == Diqqatga sazovor joylar == Norvegiyaning asosiy diqqatga sazovor joylari Arktik doira boʻylab choʻzilgan turli xil landshaftlardir. U fyordlar bilan qoplangan qirgʻoq chizigʻi va togʻlari, changʻi kurortlari, koʻllari va oʻrmonlari bilan mashhur. Norvegiyadagi mashhur sayyohlik yoʻnalishlari orasida [[Oslo]], Alesund, [[Bergen]], Stavanger, Trondxaym va Tromso bor. Norvegiya tabiatining koʻp qismi buzilmagan boʻlib, koʻplab sayyohlar va changʻichilarni oʻziga jalb qiladi. Gʻarbiy va Shimoliy Norvegiyadagi fyordlar, [[togʻlar]] va sharsharalar har yili bir necha yuz ming xorijiy sayyohlarni jalb qiladi. Shaharlarda Xolmenkollen changʻida sakrash kabi madaniy oʻziga xosliklar koʻplab tashrif buyuruvchilarni, shuningdek, fan qobiliyatlari va madaniy bilimlarni va Bergendagi Bryggen va Oslodagi Vigeland haykaltaroshlik bogʻi kabi narsalarni oʻziga jalb qiladi va ular bu haqda bilishmaydi. Norvegiya madaniyati uning siyrak aholisi, qattiq iqlimi va Yevropaning qolgan qismidan nisbatan izolyatsiyasi natijasida rivojlandi. Shuning uchun u Yevropadagi boshqa mamlakatlardan kamroq boy saroy va qal’alar, kichikroq qishloq xoʻjaligi hududlari va uzoqroq sayohat masofasi bilan ajralib turadi. Mintaqaviy oʻziga xos arxitektura, hunarmandchilik va sanʼat turli xalq muzeylarida, odatda etnologik nuqtai nazarga asoslangan holda taqdim etiladi. Oslodagi Bygdøydagi Norsk xalq muzeyi ulardan eng kattasi. == Ob-havo == [[Norvegiya]] koʻpincha [[Alaska|Alyaska]] yoki [[Sibir|Sibirga]] oʻxshash ob-havo bilan bogʻliq, birinchi navbatda, mamlakat ular bilan bir xil kenglik boʻylab joylashgan. Aslida, Norvegiyada havo tez-tez sovuq boʻlsa-da, [[Golfstrim|Koʻrfaz oqimi]] va issiq havo<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117|sarlavha=Reports|qaralgan sana=2022-09-19|arxivsana=2018-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180613054400/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=21117}}</ref> oqimlari tufayli ob-havo kutilganidan koʻp yumshoqroq boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/|sarlavha=Seasons and climate in Norway}}</ref>. Qishlari odatda qor bilan birga qattiq sovuq, yozi esa [[Namlik|namligi]] kam yoki umuman boʻlmagan yumshoq<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.visitnorway.com/plan-your-trip/seasons-climate/summer/|sarlavha=Summer in Norway}}</ref>. == Transport == [[Fayl:Geiranger2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Geiranger2.JPG/250px-Geiranger2.JPG|thumb|250x250px| Møre og Romsdal’daki Geirangerfjord, 2005-yildan beri [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan.]] [[Fayl:Bryggen_(6-2007).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bryggen_%286-2007 %29.jpg/250px-Bryggen_%286-2007 %29.jpg|thumb|250x250px| [[Bergen|Bergendagi]] Bryggen tarixiy kvartal.]] Norvegiya avtomobil yoʻllari tizimi 90 000 km dan ortiq masofani egallaydi, shundan 67 000 ga yaqini asfaltlangan. Avtomobil yoʻllari tizimi suv yoʻllari boʻylab parom tranziti, koʻplab koʻpriklar va tunnellar va bir nechta togʻ dovonlarini oʻz ichiga oladi. Bu togʻ dovonlarining baʼzilari qish oylarida yopiladi, baʼzilari esa qishki boʻronlarda yopilishi mumkin. Oresund koʻprigi va Buyuk Belt Ruxsat etilgan bogʻlaning ochilishi bilan, Norvegiya [[Shvetsiya]] va [[Daniya]] orqali uzluksiz [[avtomobil yoʻli]] ulanish orqali Yevropa qitʼasi bilan bogʻlangan. 4058 kilometr uzunlikdagi temir yoʻl tarmogʻi Bodo janubidagi yirik shaharlarning koʻp qismini bogʻlaydi. Norvegiya temir yoʻl tarmogʻi ham Shvetsiya tarmogʻiga ulangan. Oslo aeroporti, Gardermoen Norvegiyadagi eng muhim aeroport boʻlib, 2014-yilda 24 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aksariyat shaharlar va qishloqlar yaqin atrofda aeroportlarga ega, baʼzi yiriklarida esa xalqaro reyslar mavjud. Kruiz feriboti Hurtigruten Bergen va Kirkenes oʻrtasidagi qirgʻoqdagi shaharlarni bogʻlaydi. Yozda qirgʻoq shaharlariga koʻplab xorijiy kemalar tashrif buyurishadi, Bergen asosiy xorijiy kemalar portidir. == Mamlakatlar boʻyicha tashriflar == 2015-yilda Norvegiyaga 8 million 828 ming 771 nafar xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, bu oʻtgan yilgi 8 million 154 ming 436 nafarga nisbatan 8,3 foizga koʻpdir. Ko‘plab tashrif buyuruvchilar Norvegiyaning davlat bayramlari va tadbirlari atrofida sayohatlarini rejalashtiradilar, ularni [https://norskukekalender.com '''Norsk'''] [https://norskukekalender.com '''Ukekalender'''] orqali tekshirish mumkin. Norvegiyaga tashrif buyuradigan sayyohlar kelib chiqishi boʻyicha oʻnta davlat quyidagilar edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nøkkeltall for norsk turisme 2015 |url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf |kirish sanasi=2022-09-19 |arxivsana=2017-04-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170421162123/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/ad75036d7d1141338d4ccc200c162c32/nokkeltall-2015-enkeltsider.pdf }}</ref>: {| class="wikitable" !Daraja ! Mamlakat ! 2014-yil ! 2015-yil |- | 1 | Germaniya | 1 388 978 | 1 459 908 |- | 2 | Shvetsiya | 1 040 168 | 1 097 231 |- | 3 | Daniya | 741 241 | 749 517 |- | 4 | Birlashgan Qirollik | 614 876 | 704 508 |- | 5 | Niderlandiya | 539 733 | 567 343 |- | 6 | Qoʻshma Shtatlar | 397 801 | 425 295 |- | 7 | Fransiya | 301 889 | 326 866 |- | 8 | Xitoy | 176 767 | 287,153 |- | 9 | Ispaniya | 200 441 | 253 590 |- | 10 | Italiya | 191 390 | 196 785 |- ! colspan="2" | Jami xalqaro tashrif buyuruvchilar ! 8 154 436 ! 8 828 771 |} == Eng koʻp tashrif buyurilgan sayyohlik joylari == [[Fayl:002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park,_Norway.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg/220px-002_Jotunheimein_reindeer_-_tourist_on_Besseggen_trail_in_Jotunheimen_National_Park%2C_Norway.jpg|thumb| Turist Jotunxaymen milliy bogʻidagi Besseggen izi yonida bugʻularni kuzatmoqda.]] [[Fayl:Norwegian_trail_marking.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Norwegian_trail_marking.jpg/250px-Norwegian_trail_marking.jpg|thumb|250x250px| Norvegiya iz belgisi, Trollheimen]] Innovation Norway davlat promouterlik kompaniyasi boʻlib, u ayni paytda turizm masalalari bilan shugʻullanadi, har yili mamlakatning eng koʻp tashrif buyuriladigan turistik diqqatga sazovor joylari, madaniy va tabiiy joylari haqida hisobot beradi. 2007-yil hisobotida 50 ta madaniy va 20 ta tabiiy diqqatga sazovor joylar roʻyxati keltirilgan. {| class="wikitable" !Daraja ! Madaniy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2007-yil |- | 1 | Floibanen | Temir yoʻl | [[Bergen]] | 1 131 707 |- | 2 | Holmenkollbakken va changʻi muzeyi | Changʻida sakrash tepaligi | [[Oslo]] | 686 857 |- | 3 | Bryggen | Meros iskalasi | [[Bergen]] | 583 510 |- | 4 | Kristiansand hayvonot bogʻi va oʻyin parki | Istirohat bogʻi | Kristiansand | 532 044 |- | 5 | Tusenfryd | Istirohat bogʻi | Ås | 501 235 |- | 6 | Flåm liniyasi | Temir yoʻl | Flåm | 457 545 |- | 7 | Hadeland Glassverk | Shisha ishlaydi | Jevnaker | 431 400 |- | 8 | Fredrikstad qal’asi, Fredrikstadning eski shaharchasi | Meros qal’asi va shaharchasi | Fredrikstad | 372 360 |- | 9 | Viking kema muzeyi | Muzey | [[Oslo]] | 314 560 |- | 10 | Hunderfossen Familiepark | Istirohat bogʻi | Øyer / Lillehammer | 270 500 |} {| class="wikitable" !Daraja ! Tabiiy diqqatga sazovor joylar ! Turi ! Manzil ! Mehmonlar, 2006-yil |- | 1 | Vøringsfossen | Sharshara | Eydfyord | 655 000 |- | 2 | Trollstigen | Yoʻl | Åndalsnes | 563 331 |- | 3 | Kjosfossen | Sharshara | Flåm | 457,400 |- | 4 | Geirangerfjorden | Fyord | Geiranger | 423 643 |- | 5 | Låtefossen | Sharshara | Odda / Hardanger | 420 000 |- | 6 | Steinsdalsfossen | Sharshara | Norxaymsund / Hardanger | 300 000 |- | 7 | Nærøyfjorden | Fyord | Orland | 297 038 |- | 8 | Briksdalsbreen | Muzlik | Olden / Stryn | 280 000 |- | 9 | Sognefjellsvegen | Yoʻl | Lom — Yorqinlik | 253 953 |- | 10 | Atlantika okeani yoʻli | Yoʻl | | |- |} == Turizm koʻrgazmalari == 2009-yil yanvar oyida Milliy qurilish muzeyi ''Norvegiyadagi 18 ta milliy sayyohlik marshruti boʻylab aylanma yoʻnalish: arxitektura va dizayn'' koʻrgazmasini taqdim etdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|sarlavha=Detour: Architecture and Design along 18 National Tourist Routes in Norway|kirish sanasi=2014-07-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140709233624/http://www.nbm.org/exhibitions-collections/exhibitions/detour.html|arxivsana=9 July 2014}}</ref>. Norvegiya elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan koʻrgazma 2009-yilning may oyigacha koʻrish mumkin edi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] gzum52dl1xtj679arthghfnptt4hsrl 0 807060 6218790 6121668 2026-07-29T06:06:03Z CommonsDelinker 204 [[Tasvir:02_FB.jpg]] [[Tasvir:Fatemeh_Behboudi.jpg]] bilan almashtirildi ([[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] tomonidan; [[:c:COM:FR|File renamed]]: old name is not meaningful tufayli). 6218790 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Fatemeh Behboudi|portret=Fatemeh Behboudi.jpg|tavallud sanasi={{Birth year and age|1985}}|tavallud joyi=[[Tehran]], Iran|vafot sanasi=|vafot joyi=|kasbi=[[Fotojurnalist]]|faoliyat_yillari=2007|sayt={{URL|fatemehbehboudi.visura.co}}}} '''Fotimah Behbudiy''' (1985-yilda tugʻilgan)<ref>{{Veb manbasi|ism=Fatemeh Behboudi|muallif=LensCulture|kirish sanasi=2021-10-22|sarlavha=Fatemeh Behboudi|url=https://www.lensculture.com/fatemeh-behboudi-2|ish=LensCulture}}</ref> — [[eron]]lik fotojurnalist va [[Документальная фотография|hujjatli fotograf]]. U 2015-yilda ''World Press Photo'' mukofotiga<ref name="auto">{{Veb manbasi|sarlavha=2015 Fatemeh Behboudi CIS-HM-AJ {{!}} World Press Photo|url=https://www.worldpressphoto.org/collection/photo/2015/29523/1/2015-Fatemeh-Behboudi-CIS-HM-AJ|ish=www.worldpressphoto.org|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref>, 2014-yilda [[Pictures of the Year International|"Yil suratlari" xalqaro]] mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Poy|url=https://poy.org/71/14/first_12.php|muallif=|ism=|sana=|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}</ref> va „Ayollar fotosuratlari“ aʼzosi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Women Photograph|url=https://www.womenphotograph.com/|ish=Women Photograph|til=en-US|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref>. Fotime 2015-yilgi World Press Photo mukofotini qo‘lga kiritgan birinchi eronlik ayol fotografdir. U „Sabr onalari“<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=in-iran-mothers-dream-of-missing-sons/|url=https://lens.blogs.nytimes.com/2014/09/12/in-iran-mothers-dream-of-missing-sons/|muallif=|ism=|sana=September 12, 2014|ish=Lens blog New York Times|til=en-GB|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref>, „Urush hali ham tirik“<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The war is still alive|url=http://theaftermathproject.org/project/war-still-alive|muallif=|ism=|sana=|ish=|til=en-GB|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Index|url=https://index.hu/nagykep/2019/05/03/war_is_still_alive_-_fatemeh_behboudi/?fbclid=IwAR2QX2LaO_z136BKw-JCAsXRFvooPGk2CQ8gZs5wme43lpd-2SpuNKdhFKM|muallif=|ism=|sana=May 3, 2019|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}</ref> „Shokdan keyingi hayot“<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Home {{!}} Lumix Festival für jungen Bildjournalismus|url=https://lumix-festival.de/en/home/|ish=Lumix Festival für jungen Bildjournalismus|til=en-GB|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref> va „Bir lahza“ loyihalari bilan mashhur<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Execution project|url=https://fatemehbehboudi.visura.co/one-moment|muallif=|ism=|sana=|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}</ref>. == Yoshlik yillari va martabasi == Behbudiy Eron va [[Iroq urushi]] paytida [[Tehron|Tehronda]] tugʻilgan. Uning butun bolaligi urush va uning taʼsiri ostida oʻtdi, bu uning fotografiyadagi eng muhim mavzusiga aylandi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=index|url=https://index.hu/nagykep/2019/05/03/war_is_still_alive_-_fatemeh_behboudi/?fbclid=IwAR2QX2LaO_z136BKw-JCAsXRFvooPGk2CQ8gZs5wme43lpd-2SpuNKdhFKM|muallif=|ism=|sana=May 3, 2019|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=|sarlavha=Interview DOFOTO|url=http://www.dofoto.sk/en/2017/02/06/interview-with-fatemeh-behboudi/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180619120046/http://www.dofoto.sk/en/2017/02/06/interview-with-fatemeh-behboudi/|arxivsana=2018-06-19|kirish sanasi=|ish=}}</ref>. Behbudiy bolaligi urush va mojarolar tufayli parchalanib ketgan hududda o‘tganidan so‘ng, nega urush qurbonlari hech qachon avvalgi holatiga qayta olmasligi yoki har qanday normal hayotga qaytmasligini o‘z sanʼati orqali ifodalaydi. Bu dahshatli gipoteza, uning eng yaqin doʻstining oʻlimi bilan birga, uni suratga olishni boshlashga undadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf|sarlavha=FotoEvidence &#124; Documenting Social Injustice|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120147/https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf}}</ref>. Behbudiy [[Tehron universiteti]] sanʼat markazida fotografiya boʻyicha tahsil olgan (2005-2007) va professional fotografiya bilan 2007-yildan boshlab shugʻullangan. U Islom Respublikasi axborot agentligi, Fors axborot agentligi, Mehr axborot agentligi, Borna, Isca News, Iqna, ''Jam-e jam'' gazetasi va ''Donya-e-Eqtesad'' gazetasi kabi bir qancha Eron axborot agentliklarida ishlagan. Uning hujjatli fotografiya sohasidagi asosiy yo‘nalishi [[Eron-Iroq urushi]] qurbonlari, madaniyati, dini<ref>{{Veb manbasi|sarlavha="I've tried to prove that being a woman doesn't mean weakness": Fatemeh Behboudi on photographing Iran|url=https://www.itsnicethat.com/articles/fatemeh-behboudi-mourning-for-hussain-iran-photography-030518|ish=www.itsnicethat.com|til=en|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref> va Erondagi tabiiy inqirozlar haqida boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Mehr News|url=https://en.mehrnews.com/news/134491/Works-of-Iranian-photographer-to-vie-at-Lumix-photo-festival|muallif=|ism=|sana=June 2018|ish=|til=en-GB|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=IRNA NEWS|url=https://en.irna.ir/news/82932342/Iranian-photographer-to-compete-in-Lumix-photo-festival|muallif=|ism=|sana=June 2, 2018|ish=IRNA|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}</ref>. Syuzan Tischendorfga bergan intervyusida Behbudiy "Erondagi ayol fotograflar uchun eng katta muammolar jamiyatda va ishda gender kamsitish, missiyalar sonining kamligi, kam daromad, shartnomalar yo‘qligi, sug‘urta va tegishli suratga olish imkoniyatlari yoʻqligini taʼkidlaydi. "Behbudiyning fotografiya olamiga kirishida kichik „sababi“ bor edi, chunki uning otasi ham fotografiya bo‘yicha talaba bo‘lgan, biroq ko‘p ayollar bu sohaga kirib, gullab-yashnash qobiliyatiga ega emaslar<ref>{{Veb manbasi|url=https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf|sarlavha=FotoEvidence &#124; Documenting Social Injustice|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120147/https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf}}</ref>. „Sabr onalari“ uzoq muddatli loyiha bo‘lib, 2013-yilda World Press Photoʻning Joop Swart master-klassi uchun boshlangan va 2018-yilgacha davom etgan. Bu hikoya Eron-Iroq urushi va urush paytida oʻgʻillarini yoʻqotgan va jasadlari topilmagan eronlik askarlarning onalari haqida. 10 000 dan ortiq Eron askari jasadning shaxsi aniqlanmay, jangda bedarak yo‘qolgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.brecorder.com/news/354095|sarlavha=Mothers of Patience by Fatemeh Behboudi|sana=June 13, 2017}}</ref>. Ushbu hikoya World Press Photo 2015 <ref name="auto"/> va [[Pictures of the Year International|Xalqaro 2014-yil rasmlari]] mukofotiga sazovor boʻldi. Behbudiyning „Ozodlik izlab“ portfelida ko‘rilgan „ Husayn uchun motam“ loyihasi islom madaniyati qahramoni, buyuk payg‘ambar [[Muhammad|Muhammadning]] nabiralari Husayn haqida katta qiziqish uyg‘otdi. Ushbu loyihadagi tasvirlar Ashoura kunining muqaddas tabiati va ayollarning shahid ketganlar motam tutishi, 40 ta ziyoratgohga borib, sham yoqib, Husaynni qiyomat kunida ular bilan birga bo‘lishini so‘rashi anʼanalarini aks ettiradi. Behbudiy o‘sha paytda Husayn xalqiga hukmronlik qilgan Yazid zulmiga berilishdan ko‘ra, sharafli o‘limni tanlagan 1337 yoshli qahramonning xotirasini namoyish qilish uchun bu taraqqiyot suratlarini suratga olgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.millspondgallery.org/fatemeh-behboudi|sarlavha=Fatemeh Behboudi|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120144/https://www.millspondgallery.org/fatemeh-behboudi}}</ref>. 2014-yilda Behbudiy ''Time'' jurnalida chop etilgan „Fotografiyadagi ayollar: dunyo bo‘ylab 34 ta ovoz“ nomli maqolasida qatnashgan. 2017 va 2018-yillarda u LensCultureʼning „Tomosha qilish kerak bo‘lgan ayol fotograflar“ filmida ishtirok etdi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Lens culture|sana=|sarlavha=Lens culture|url=https://www.lensculture.com/articles/lensculture-editors-international-women-s-day-2017-30-female-photographers-to-watch|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=|ish=}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=Lens culture|sana=|sarlavha=Lens culture|url=https://www.lensculture.com/articles/lensculture-editors-35-photographers-to-watch-celebrating-international-women-s-day-2018|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=|ish=}}</ref>. 2020-yilda Behbudiy Daniya Media va Jurnalistika maktabining xalqaro dasturi orqali kuzgi semestrga tanlab olindi<ref>{{Veb manbasi|muallif=DMJX|sana=|sarlavha=DMJX|url=https://photo.dmjx.dk/index.php/2020/06/12/international-students-selected-for-fall-2020-term/|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=|ish=}}</ref>. 2020-yilda u „Yuz qahramonlar“ning „50 ta ilhomlantiruvchi ayol fotograflari“ uchun tanlangan<ref>{{Veb manbasi|muallif=photo.com|url=https://www.all-about-photo.com/photo-articles/photo-article/873/hundred-heroines-adds-50-inspiring-women-photographers|sarlavha=Hundred Heroines adds 50 Inspiring Women Photographers|sana=December 15, 2020}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=tehrantimes.com|url=https://www.tehrantimes.com/news/456308/Iranian-photographers-added-to-global-list-of-Hundred-Heroines|sarlavha=Iranian photographers added to global list of Hundred Heroines|sana=December 28, 2020}}</ref>. == Urush fotosuratlari == <gallery> </gallery> == Boshqa fotosuratlar == <gallery> Fayl:Shekoufeh-Safari.jpg|[[Shekoufeh Safari]] Fayl:Khashayar Etemadi 20130423 12.jpg|Xashayar Etemadi Saeed Changizian 20120421 01.jpg|[[Saeed Changizian|Said Changiyan]] Mohammad Hassan Ganji 20110425 05.jpg|[[Mohammad Hassan Ganji|Muhammad Hasan Ganji]] </gallery> == Mukofotlari == * Joop Swart masterclass, World Press Photo, 2013<ref>{{Citation|last=Photo|first1=World Press|title=Fatemeh Behboudi (2013 Joop Swart Masterclass)|date=December 4, 2013|url=https://vimeo.com/81022109|access-date=May 4, 2020}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Joob swart master class|url=https://cpn.canon-europe.com/content/news/joop_swart_masterclass_another_quality_year.do|muallif=|ism=|sana=|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Pictures of the Year International|Yil suratlari xalqaro]] (POYi), 2014<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=First Place {{!}} Feature Picture Story — Freelance/Agency|url=https://poy.org/71/14/first_12.php|ish=poy.org|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref> * World Press Photo mukofoti, 2015<ref name="auto"/> * Finalchi, Circle of Life tanlovi 12-Xalqaro fotojurnalistika festivali Vilnyus Photo Circle 2018, Litva<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=» Lietuvos Spaudos Fotografų Klubas|url=http://www.pressphoto.lt/news/5bc8cabc0db45|ish=www.pressphoto.lt|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref> * Finalist, 2019-yilgi Aftermath Grant, AQSh<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=War is Still Alive {{!}} The Aftermath Project|url=http://www.theaftermathproject.org/project/war-still-alive|ish=www.theaftermathproject.org|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Fatemeh Behboudi: Finalist in the 2019 Aftermath Grant|url=http://lenscratch.com/2019/01/fatemeh-behboudi-finalist-in-the-2019-aftermath-grant/|sana=January 15, 2019|ish=LENSCRATCH|til=en-US|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref>. == Koʻrgazmalari == * Obskuraning „Osiyolik ayollar fotograflari koʻrgazmasi“, Malayziya, 2014<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=These pictures can talk: Photographers share their stories at OBSCURA Festival 2014 {{!}} Malay Mail|url=https://www.malaymail.com/news/life/2014/08/06/these-pictures-can-talk-photographers-share-their-stories-at-obscura-festiv/721435|muallif=Mah|ism=Kenny|ish=www.malaymail.com|sana=August 6, 2014|kirish sanasi=May 4, 2020}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Photo Feature: Obscura Festival 2014|url=https://poskod.my/features/photo-feature-obscura-festival/|sana=August 20, 2014|ish=Poskod Malaysia|kirish sanasi=May 4, 2020|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-08-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220820014853/https://poskod.my/features/photo-feature-obscura-festival/}}</ref> * ''Sabr onalari'', shaxsiy koʻrgazma, Deitta galereyasi, Yangon, Myanma, 2015<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Iranian photographer brings images of hope to Deitta Gallery|url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/13228-iranian-photographer-brings-images-of-hope-to-deitta-gallery.html|sana=February 22, 2015|ish=The Myanmar Times|kirish sanasi=May 4, 2020|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2021-02-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210219143823/https://www.mmtimes.com/lifestyle/13228-iranian-photographer-brings-images-of-hope-to-deitta-gallery.html}}</ref> * ''Asosiy koʻchadagi koʻzlar: Wilson Outdoor Photo Festival,'' AQSh, 2015-2016<ref>{{Veb manbasi|muallif=eyes on main street 2016|sana=|sarlavha=issuu|url=https://issuu.com/wilsontimes/docs/eyesonmainstreet2016}}{{Oʻlikhavola|date=iyun 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Hozir hujjatli fotosuratlar'', guruh koʻrgazmasi, Mills Pond galereyasi, Sent-Jeyms, NY, AQSh, 2018<ref>{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=|sarlavha=news day|url=https://www.newsday.com/entertainment/li-arts-1.17624683|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2021-04-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210422023605/https://www.newsday.com/entertainment/li-arts-1.17624683}}</ref> * Yosh fotojurnalistika uchun Lumix foto festivali, Germaniya, 2018<ref>{{Veb manbasi|muallif=Lumix|sana=June 19, 2018|sarlavha=weser-kurier|url=https://www.weser-kurier.de/region/region-fotos_galerie,-fotojournalismus-der-die-welt-bewegt-_mediagalid,39089.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=July 2, 2018|sarlavha=kwerfeldein|url=https://kwerfeldein.de/2018/07/02/nachbetrachtung-lumix-festival/}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Xalqaro ayollar fotosuratlari biennalesi, Italiya, 2022<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Fatemeh Behboudi|sana=April 2, 2021|url=https://www.bffmantova.com/en/fatemeh-behboudi/|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120140/https://www.bffmantova.com/en/fatemeh-behboudi/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=La Biennale delle eredità passate e future|url=https://www.ilgiornaledellarte.com/articoli/la-biennale-delle-eredit-passate-e-future/138555.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=A marzo la seconda edizione della Biennale Internazionale della Fotografia Femminile - Arte Magazine|sana=January 20, 2022|url=https://artemagazine.it/2022/01/20/a-marzo-la-seconda-edizione-della-biennale-internazionale-della-fotografia-femminile/}}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Behoudi, Fatemeh}} [[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] fvvroyjw05mdu55spn9fsk03irw5x9c 0 811158 6218569 6156302 2026-07-28T12:59:40Z InternetArchiveBot 58913 Add 3 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218569 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Xi'an_traditionnal_medecine_market_(20).JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Xi%27an_traditionnal_medecine_market_%2820%29.JPG/220px-Xi%27an_traditionnal_medecine_market_%2820%29.JPG|right|thumb| [[Sian]] bozorida xitoy oʻsimliklari uchun quritilgan oʻtlar va oʻsimlik qismlari]] '''Xitoy gerbologiyasi''' — anʼanaviy [[xitoy]] oʻsimliklari bilan davolash nazariyasi boʻlib, u [[An'anaviy xitoy tibbiyoti|anʼanaviy xitoy tibbiyotida]] (TCM) koʻpchilik davolash usullarini tashkil qiladi. ''[[Tabiat (jurnal)|Nature]]'' nashriyoti TCMni „ [[Soxta fan|soxta ilmga]] toʻla“ deb taʼrifladi va uning koʻp davo bermasligining eng aniq sababi uning aksariyat muolajalarida mantiqiy taʼsir mexanizmi yoʻqligi ekanligini aytdi<ref name="swallow">{{jurnal manbasi|doi=10.1038/448106a|title=Hard to swallow|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-07-12_448_7150/page/105|year=2007|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=448|issue=7150|pages=105–6|pmid=17625521|bibcode=2007Natur.448S.105.}}</ref>. Gerbologiya atamasi notoʻgʻri, chunki oʻsimlik elementlari eng koʻp ishlatiladigan moddalar boʻlsa-da, [[hayvonlar]], inson va mineral mahsulotlar ham qoʻllanadi, ularning baʼzilari zaharli. Xitoyning anʼanaviy oʻsimlik terapiyasining samaradorligi boʻyicha tadqiqotlar sifatsiz va koʻpincha notoʻgʻri<ref name="Shang-2007">{{jurnal manbasi|doi=10.1093/ije/dym119|title=Placebo-controlled trials of Chinese herbal medicine and conventional medicine comparative study|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-epidemiology_2007-10_36_5/page/1086|year=2007|last=Shang|first1=A.|last2=Huwiler|first2=K.|last3=Nartey|first3=L.|last4=Jüni|first4=P.|last5=Egger|first5=M.|journal=International Journal of Epidemiology|volume=36|issue=5|pages=1086–92|pmid=17602184}}</ref>, samaradorlikning qatʼiy dalillari kam yoki umuman yoʻq<ref>{{jurnal manbasi|pmid=23498035|year=2012|last=Siegfried|first1=N. L|title=Herbal medicine, randomised controlled trials and global core competencies|journal=South African Medical Journal|volume=102|issue=12|pages=912–3|last2=Hughes|first2=G|doi=10.7196/samj.6392}}</ref>. Bir qator potentsial zaharli xitoy oʻsimliklari haqida xavotirlar mavjud<ref name="Shaw-2012">{{jurnal manbasi|journal=Planta Medica|year=2012|volume=76|issue=17|pages=2012–8|title=Toxicological risks of Chinese herbs|last=Shaw D|pmid=21077025|doi=10.1055/s-0030-1250533}}</ref>. == Tarix == [[Fayl:Zh_pharmacopoeia_1.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Zh_pharmacopoeia_1.JPG/150px-Zh_pharmacopoeia_1.JPG|right|thumb|200x200px| Xitoy farmakopeyasi]] Xitoy oʻtlari asrlar davomida ishlatilgan. Eng qadimgi adabiyotlar orasida 168 yilda muhrlangan [[Wikipedia.org/wiki/Mawangdui|Mawangdui]]<nowiki/>da topilgan " ''52 kasallik uchun retseptlar'' " qoʻlyozmasi misolida aniq kasalliklar uchun retseptlar roʻyxati mavjud. Anʼanaviy ravishda tan olingan birinchi oʻsimlik shifokori Shennóng afsonaviy xudoga oʻxshash shaxs, mil.av.2800-yil atrofida yashaganligi aytiladi. Aytishlaricha, u yuzlab oʻtlarni tajriba qilib koʻrgan va dorivor va zaharli oʻsimliklar haqidagi bilimlarini dehqonlarga bergan. Uning ''Shennóng Běn Cǎo'' {{Lang|zh|神农本草经}} , ''Shennongʻs [[:en:Materia Medica|Materia Medica]]'') Xitoy oʻsimlik tibbiyotiga oid eng qadimgi kitob hisoblanadi. U 365 turdagi ildizlarni, oʻtlarni, oʻrmonlarni, moʻynalarni, hayvonlarni va toshlarni oʻsimlik dorivorligining uchta toifasiga ajratadi<ref name="Unschuld, Paul Ulrich 1986">Unschuld, Paul Ulrich (1986), ''Medicine in China, A History of Pharmaceutics'', {{Lang|zh|本草}}, University of California Press.</ref>: # Koʻp kasalliklar uchun samarali oʻtlarni oʻz ichiga olgan „yuqori“ toifasi va asosan tana muvozanatini saqlash va tiklash uchun javobgardir. Ular deyarli hech qanday salbiy taʼsir koʻrsatmaydi<ref name="Unschuld, Paul Ulrich 1986">Unschuld, Paul Ulrich (1986), ''Medicine in China, A History of Pharmaceutics'', {{Lang|zh|本草}}, University of California Press.</ref>. # Toniklar va kuchaytirgichlarni oʻz ichiga olgan toifa, isteʼmol qilish muddati uzaytirilmasligi kerak<ref name="Unschuld, Paul Ulrich 1986" />. # Odatda kichik dozalarda va faqat muayyan kasalliklarni davolash uchun qabul qilinishi kerak boʻlgan moddalar toifasi<ref name="Unschuld, Paul Ulrich 1986" />. Shennongning ''Materia Medica'' asl matni yoʻqolgan; ammo hozirgacha tarjimalari mavjud. Haqiqiy kelib chiqish tarixi Gʻarbiy Xan sulolasining oxiriga toʻgʻri keladi (yaʼni miloddan avvalgi I asr). ''Sovuq urushi va turli kasalliklar toʻgʻrisidagi risola'' [[:en:Zhang Zhongjing|Zhang Zhongjing]], tomonidan, shuningdek, [[Xan (sulola)|Xan sulolasining]] oxirida, milodiy 196 va 220 yillar orasida toʻplangan. Dori retseptlariga eʼtibor qaratib<ref>{{Harvard citation no brackets|Sivin|1987|p=179}}; {{Harvard citation no brackets|Ergil|2009|p=30}}</ref>, bu Yinyang va besh bosqichli dori terapiyasi bilan birlashtirgan birinchi tibbiy ish edi<ref>{{Harvard citation no brackets|Unschuld|1985|p=169}}</ref>. Ushbu formula, shuningdek, simptomlarni klinik jihatdan foydali „namunalar“ uchun eng qadimgi Xitoy tibbiy matni edi(''zheng{{lang|zh|證}}''). Vaqt oʻtishi bilan koʻplab oʻzgarishlarni boshdan kechirgan holda, u endi ikkita alohida kitob sifatida tarqalmoqda: „ ''Sovuq urushi kasalliklari haqida risola“'' va ''"Oltin qutining asosiy retseptlari"'' XI asrda, Song sulolasi davrida alohida tahrirlangan<ref>{{Harvard citation no brackets|Goldschmidt|2009}}, pp. 100-101.</ref>. Keyingi avlodlar bu asarlarni <nowiki>VII</nowiki> asrda [[Tan|Tang sulolasi]] davridagi Xitoy risolasi boʻlgan ''Yaoxing Lun'' (药性论)da koʻpaytirdilar. Bir necha asrlar davomida davolanishga urgʻu berishda oʻzgarishlar yuz berdi. Neijing {{Lang|zh|王冰}} 74-bobini oʻz ichiga olgan boʻlimi Vang Bing tomonidan qoʻshilgan.U oʻzining 765 nashrida shunday yozgan: „Kasallik hukmdori uni Suveren deb ataydi, Suverenga yordam vazir deb ataydi, Vazir (yordamchi) deb atalgan vazirga mos keladi, u deyilgan yuqori uch tabaqa (sifat) emas“. Oxirgi qism bu uchta hukmdor yuqorida aytib oʻtilgan Shennongning uchta toifasi emasligini bildiradi. Ayniqsa, ushbu bob yanada kuchliroq yondashuvni belgilaydi. Aytish mumkinki, ushbu asarlarning eng muhimi ''[[:en:Compendium of Materia Medica|Materia Medica]] toʻplamidir'' (''Bencao Gangmu'' : {{Lang|zh|本草綱目}}) [[Min (sulola)|Ming sulolasi davrida]] Li Shizhen tomonidan tuzilgan, bugungi kunda ham maslahat va maʼlumot uchun foydalaniladi. Xitoy oʻtlaridan foydalanish Gʻarbiy Osiyo va Islom mamlakatlarida [[oʻrta asr]]larda mashhur boʻlgan. Ular Sharqdan Gʻarbga Ipak yoʻli orqali savdo qilingan. Dolchin, [[zanjabil]], robarb, muskat yongʻogʻi va kubeb oʻrta asrlardagi islom tibbiyot olimlari tomonidan xitoy oʻsimliklari sifatida tilga olingan, masalan, [[Roziy]] (854-925), [[Hali Abbos|Xali Abbos]] (930-994) va [[Abu Ali ibn Sino]](980-1037). Xitoy va islom tabobatida ushbu oʻtlarning klinik qoʻllanishi oʻrtasida ham koʻplab oʻxshashliklar mavjud edi<ref>{{jurnal manbasi|title=The use of Chinese herbal drugs in Islamic medicine|journal=Journal of Integrative Medicine|doi=10.1016/S2095-4964(15)60205-9|pmid=26559361|url=http://www.jcimjournal.com/jim/showAbstrPage.aspx?articleID=S2095-4964(15)60205-9|volume=13|issue=6|pages=363–367|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925190817/http://www.jcimjournal.com/jim/showAbstrPage.aspx?articleID=S2095-4964%2815%2960205-9|archivedate=2015-09-25|year=2015|last=Heyadri|first1=Mojtaba|last2=Hashempur|first2=Mohammad Hashem|last3=Ayati|first3=Mohammad Hosein|last4=Quintern|first4=Detlev|last5=Nimrouzi|first5=Majid|last6=Mosavat|first6=Seyed Hamdollah}}</ref>. == Xomashyo == Xitoyda 13 000 ga yaqin dori vositalari qoʻllanadi va qadimgi adabiyotlarda 100 000 dan ortiq dorivor retseptlar qayd etilgan<ref name="Certainprogress">{{jurnal manbasi|pmid=11717980|url=http://wenku.baidu.com/view/dfc192a0b0717fd5360cdc44.html|year=1999|last=Chen|first1=K|last2=Yu|first2=B|title=Certain progress of clinical research on Chinese integrative medicine|volume=112|issue=10|pages=934–7|journal=Chinese Medical Journal}}</ref>. 1941-yildagi ''anʼanaviy dorilarning klassik qoʻllanmasida'' 517 ta dori roʻyxati keltirilgan — ulardan faqat 45 tasi hayvonlarning qismlari va 30 tasi minerallar edi. Dori sifatida ishlatiladigan koʻplab oʻsimliklar uchun batafsil koʻrsatmalar nafaqat ular eng yaxshi oʻsadigan joylar va hududlar, balki ularni ekish va yigʻishning eng yaxshi vaqtlari boʻyicha ham berilgan. Dori sifatida ishlatiladigan hayvonlarning baʼzi qismlarini juda gʻalati deb hisoblash mumkin, masalan, sigirlarning oʻt pufagidagi toshlar<ref name="Hesketh1997">{{jurnal manbasi|pmid=9240055|year=1997|last=Hesketh|first1=T|last2=Zhu|first2=WX|title=Health in China. Traditional Chinese medicine: One country, two systems|volume=315|issue=7100|pages=115–7|pmc=2127090|journal=BMJ (Clinical Research Ed.)|doi=10.1136/bmj.315.7100.115}}</ref>. Bundan tashqari, klassik materia medica ''Bencao Gangmu'' inson tanasidan olingan 35 ta anʼanaviy xitoy dori vositalaridan foydalanishni tasvirlaydi, jumladan, suyaklar, tirnoqlar, sochlar, quloq mumi, tishlar, najas, siydik, ter va organlardagi qoldiqlar, lekin ularning aksariyati endi ishlatilmayapti<ref name="HDCM">{{Kitob manbasi|doi=10.1007/0-306-46867-0_7|chapter='Human Drugs' in Chinese Medicine and the Confucian View: An Interpretive Study|title=Confucian Bioethics|series=Philosophy and Medicine|year=2002|last=Nie|first=Jing-Bao|isbn=978-0-7923-5723-0|pages=167–206}}</ref><ref name="HBNC">{{jurnal manbasi|title=The Human Body as a New Commodity|first1=Tsuyoshi|last=Awaya|journal=The Review of Tokuyama University|date=June 1999}}</ref>. == Tayyorlash == === Qaynatma === Odatda, dorivor preparatlarning bir partiyasi taxminan 9 tadan 18 tagacha moddadan iborat qaynatma sifatida tayyorlanadi. Ulardan baʼzilari asosiy, baʼzilari yordamchi oʻtlar sifatida qaraladi; yordamchi oʻtlar ichida uchta toifani ajratish mumkin. Asosiy tarkibiy qismlarning toksikligini yoki yon taʼsirini bartaraf etish uchun baʼzi ingredientlar qoʻshiladi. Buning ustiga, baʼzi dorilar [[kataliz]]ator sifatida boshqa moddalardan foydalanishni talab qiladi. === Anʼanaviy xitoy tibbiyoti === '''Anʼanaviy xitoy tibbiyoti''' (中成药) Qadim zamonlardan beri tabletkalar bir nechta oʻtlar va boshqa ingredientlarni birlashtirib, quritilgan va kukunga aylantirilgan. Keyin ular birlashtiruvchi bilan aralashtiriladi va qoʻlda tabletkalarga aylantirildi. Birlashtiruvchi anʼanaviy ravishda [[asal]] edi. Biroq, zamonaviy choy damlamalari zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan idishlarda qaynatiladi va ishlatiladigan oʻtlarga qarab suv yoki spirtli suv qaynatmasi tayyorlanadi. Muhim ingredientlarni saqlab qolish uchun ular past haroratda (100 darajadan past) qaynatiladi. Keyin olingan suyuqlik yana quyuqlashtiriladi va oʻsimlik kukuni aralashtiriladi va oʻsimlik xamirini hosil qiladi. Keyin bu xamir mashinada mayda boʻlaklarga boʻlinadi, silliq va qattiq koʻrinish uchun oz miqdorda yordamchi moddalar qoʻshiladi va ular tabletkalarga aylanadi. Ushbu dorilar soʻzning anʼanaviy maʼnosida [[Patent|patentlanmagan.]] Hech kim formulaga mutlaq huquqlarga ega emas. Buning oʻrniga „patent“ formulani standartlashtirishga ishora qiladi. Xitoyda xuddi shu nomdagi barcha xitoylik patentli dori-darmonlar bir xil tarkibiy qismlarga ega boʻladi va qonun bilan belgilangan XXR farmakopeyasiga muvofiq ishlab chiqariladi. Biroq, gʻarbiy mamlakatlarda bir xil nomdagi patentli dori-darmonlar tarkibidagi tarkibiy qismlarning nisbatlarida va hatto butunlay boshqa ingredientlarda farqlar boʻlishi mumkin. Xitoyning oʻsimlik dori-darmonlarini ishlab chiqaruvchi bir nechta ishlab chiqaruvchilar oʻz mahsulotlarini AQSh va Yevropa bozorlarida dori sifatida sotish uchun FDA klinik sinovlarini oʻtkazmoqda. === Xitoy oʻsimlik ekstraktlari === Xitoy oʻsimlik ekstraktlari — bu granulalar yoki suspenziya shaklida quyultirilgan oʻsimlik damlamalari. Patent dori-darmonlariga oʻxshash oʻsimlik ekstraktlari bemorlar uchun osonroq va qulayroqdir. Sanoat qazib olish standarti 5:1 nisbatda, yaʼni har besh funt xomashyo uchun bir funt oʻsimlik ekstrakti olinadi. == Tasniflash == Xitoyning anʼanaviy dori vositalarini tasniflashning bir necha xil usullari mavjud: * Toʻrt tabiat (四气) * Beshta lazzat (五味) * Meridianlar (经络) * Maxsus vazifa. === Toʻrt tabiat === Toʻrtta tabiat quyidagilardir: issiq (热), iliq ({{Lang|zh|凉}}), salqin (温), sovuq ({{Lang|zh|寒}}) yoki neytral ({{Lang|zh|平}}). Issiq va iliq oʻtlar sovuq kasalliklarni davolash uchun, salqin va sovuq oʻtlar esa issiq kasalliklarni davolash uchun ishlatiladi. === Beshta lazzat === [[Fayl:Wuxing_en.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Wuxing_en.svg/200px-Wuxing_en.svg.png|thumb|236x236px|Besh taʼmga mos keladigan besh bosqich: yogʻoch, olov, yer, temir, suv.]] Beshta lazzat, baʼzan „ ''Besh'' taʼm“ deb ham tarjima qilinadi: oʻtkir ({{Lang|zh|辛}}), shirin ({{Lang|zh|甘}}), achchiq ({{Lang|zh|苦}}), nordon ({{Lang|zh|酸}}) va shoʻr (咸) Moddalar, shuningdek, bir nechta taʼmga ega boʻlishi mumkin yoki hech qanday taʼmga ega boʻlmasligi mumkin (yaʼni, {{Lang|zh|淡}}lazzat). Xushboʻylik moddaning maʼlum xususiyatlarini va taxmin qilingan terapevtik „dozalarini“ nazarda tutadi: shoʻr „pastga tushadi va qattiq massalarni yumshatadi“; shirinlik „toʻldiruvchi, uygʻunlashtiruvchi va namlovchi“; oʻtkir moddalar terni keltirib chiqaradi va qonga taʼsir qiladi; nordonlik tabiatda siquvchi (涩) boʻlishga intiladi; achchiq „ issiqlikni chiqaradi, ichaklarni tozalaydi va namlikni yoʻq qiladi“. === Maxsus vazifa === Ushbu toifalarga asosan quyidagilar kiradi: * tashqi — chiqarish yoki tashqi hal qilish * issiqlik bilan tozalash * pastga tushadigan yoki choʻkma * shamol namligini tarqatuvchi * namlikni oʻzgartiruvchi * suvning harakatlanishini ragʻbatlantirish va namlikni singdirish yoki namlikni singdirish * ichki isitish * qi — tartibga soluvchi yoki qi-toʻgʻrilanuvchi * tarqatuvchi oziq-ovqat toʻplanishi yoki oziq-ovqat tarqatuvchi * qurtlarni quvib chiqarish * qon ketishini toʻxtatish yoki qon quyish * Qonni tezlashtirish va turgʻunlikni yoʻqotish [ yoki qonni tezlashtirish yoki Qonni harakatga keltirish. * balgʻamni oʻzgartiruvchi, yoʻtalni toʻxtatuvchi va xirillashni tinchituvchi yoki balgʻamni oʻzgartiruvchi va yoʻtal va nafas olishni bostiruvchi * Ruhni tinchlantiruvchi yoki Shen — tinchlantiruvchi. * Jigarni tinchlantirish va shamolni chiqarib yuborish yoki Jigarni tinchlantirish va shamolni oʻchirish * teshik ochish * toʻldiruvchi yoki tonuvchi: bunga qi — qoʻshimcha, qon — oziqlantiruvchi, yin — boyitish va yang — mustahkamlovchi kiradi. * chegaralanishni ragʻbatlantiradigan yoki mustahkamlovchi va bogʻlovchi * qusishni keltirib chiqaradigan * tashqi qoʻllash uchun moddalar == Tuzilishi == Koʻpgina oʻtlar oʻzlarining noyob koʻrinishi tufayli oʻz nomlarini olishadi. Bunday nomlarga misol qilib, ''Niu Xi'' (Radix cyathulae seu achyranthis), sigir tizzalariga oʻxshash katta boʻgʻinlarga ega boʻlgan „sigir tizzalari“ kiradi; ''Bay Mu Er'' (Fructificatio tremellae fuciformis), oq yogʻoch qulogʻi, oq va quloqqa oʻxshaydi; ''Gou Ji'' (Rhizoma cibotii), itning umurtqa pogʻonasiga oʻxshash „it umurtqasi“.<ref name="ChenJohn">{{Harvp|Chen|Chen|2004}}</ref> === Rang === Rang nafaqat oʻtlarni aniqlashning qimmatli vositasi, balki koʻp hollarda oʻtning terapevtik xususiyatlari haqida ham maʼlumot beradi. Misol uchun, sariq oʻtlar ''huang'' (sariq) yoki ''jin'' (oltin) deb ataladi. Huang Bai (Cortex Phellodendri) „sariq [[archa]]<nowiki/>“ degan maʼnoni anglatadi va ''Jin Yin Hua'' (Flos Lonicerae) „oltin kumush gul“ yorligʻiga ega.<ref name="ChenJohn">{{Harvp|Chen|Chen|2004}}</ref> === Hid va taʼm === Noyob hidlar baʼzi oʻsimliklar uchun maxsus nomlarni belgilaydi. ''Gan'' „shirin“ degan maʼnoni anglatadi, shuning uchun ''Gan Cao'' (Radix glycyrrhizae) „shirin oʻt“, qizilmiya ildizi uchun adekvat tavsif. „Ku“ achchiq degan maʼnoni anglatadi, shuning uchun Ku Shen (Sophorae flavescentis) „achchiq oʻt“ deb tarjima qilinadi.<ref name="ChenJohn">{{Harvp|Chen|Chen|2004}}</ref> === Geografik joylashuv === Koʻpincha oʻtlar oʻsadigan joylar yoki viloyatlar oʻtlar nomlariga aylanadi. Masalan, ''Bei Sha Shen'' (Radix glehniae) shimoliy Xitoyda yetishtiriladi va yigʻiladi, ''Nan Sha Shen'' (Radix adenophorae) esa janubiy Xitoyda paydo boʻlgan. Shimol va janub uchun xitoycha soʻzlar mos ravishda ''bei'' va ''nan'' .<ref name="ChenJohn">{{Harvp|Chen|Chen|2004}}</ref> ''Chuan Bei Mu'' (Bulbus fritillariae cirrhosae) va ''Chuan Niu Xi'' (Radix cyathulae) ikkalasi ham Sichuan provinsiyasida topilgan, chunki ularning nomlarida „chuan“ belgisi koʻrsatilgan.<ref name="ChenJohn">{{Harvp|Chen|Chen|2004}}</ref> === Vazifasi === Fang Feng (Radix Saposhnikoviae) kabi baʼzi oʻtlar tom maʼnoda „shamolashni oldini oladi“ shamollash bilan bogʻliq kasalliklarning oldini oladi yoki davolaydi. Xu Duan (Radix Dipsaci), soʻzma-soʻz „singanni tiklaydi“, yirtilgan yumshoq toʻqimalarni va singan suyaklarni samarali davolaydi.<ref name="ChenJohn">{{Harvp|Chen|Chen|2004}}</ref> === kelib chiqqan mamlakati === Boshqa mamlakatlarga xos boʻlgan koʻplab oʻtlar Xitoyning materia medica tarkibiga kiritilgan. Shimoliy Amerika ekinlaridan olib kelingan ''Xi Yang Shen'' (Radix panacis quinquefolii) „gʻarbiy jenshen“ deb tarjima qilingan boʻlsa, Shimoliy Osiyo mamlakatlarida yetishtirilgan va import qilinadigan ''Dong Yang Shen'' (Radix ginseng Japonica) esa „sharqiy jenshen“dir.<ref name="ChenJohn">{{Harvp|Chen|Chen|2004}}</ref> == Toksiklik == Dori vositalarini qoʻllash boʻyicha eng qadimgi yozuvlardan hozirgi kungacha baʼzi moddalarning toksikligi barcha Xitoy materia medicalarida tasvirlangan.<ref>{{Harvard citation no brackets|Ergil|2009|pp=234–236}}</ref> TCM Gʻarb dunyosida mashhur boʻlib ketganligi sababli, koʻplab anʼanaviy xitoy dori vositalarining, jumladan oʻsimliklar, hayvonlarning qismlari va minerallarning toksikligi haqida xavotirlar kuchaymoqda.<ref name="Shaw-2012">{{jurnal manbasi|journal=Planta Medica|year=2012|volume=76|issue=17|pages=2012–8|title=Toxicological risks of Chinese herbs|last=Shaw D|pmid=21077025|doi=10.1055/s-0030-1250533}}</ref> Koʻpgina dorilar uchun samaradorlik va toksiklik sinovlari laboratoriya tahliliga emas, balki anʼanaviy bilimlarga asoslanadi.<ref name="Shaw-2012">{{jurnal manbasi|journal=Planta Medica|year=2012|volume=76|issue=17|pages=2012–8|title=Toxicological risks of Chinese herbs|last=Shaw D|pmid=21077025|doi=10.1055/s-0030-1250533}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFShaw_D2012">Shaw D (2012). [[doi:10.1055/s-0030-1250533|"Toxicological risks of Chinese herbs"]]. ''Planta Medica''. '''76''' (17): 2012-8. [[Raqamli obyekt identifikatori|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1055/s-0030-1250533|10.1055/s-0030-1250533]]</span>. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21077025 21077025].</cite></ref> Baʼzi hollarda toksiklik zamonaviy tadqiqotlar bilan tasdiqlanishi mumkin (yaʼni, [[Chayonlar|chayonda]]); baʼzi hollarda tasdiqlanmaydi (yaʼni, ''Curculigo'' da). Bundan tashqari, ingredientlar turli joylarda yoki tarixiy matnlarda turli nomlarga ega boʻlishi mumkin va turli preparatlar bir xil sabablarga koʻra oʻxshash nomlarga ega boʻlishi mumkin, bu dori vositalarini yaratishda nomuvofiqlik va chalkashliklarni keltirib chiqarishi mumkin, zaharlanish xavfi bilan. Edzard Ernst „oʻsimlik dori-darmonlarining salbiy taʼsiri dermatologiyada eʼtibordan chetda qoladigan muhim mavzu boʻlib, keyingi tizimli tekshirishga loyiq degan xulosaga keldi“. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, Xitoy oʻsimlik dori-darmonlarida mavjud boʻlgan zaharli ogʻir metallar va eʼlon qilinmagan dorilar jiddiy sogʻliq muammosi boʻlishi mumkin. Potentsial xavfli boʻlishi mumkin boʻlgan moddalarga akonit, Osiyo qurbaqasining sekretsiyasi, Xitoy qoʻngʻizi (''Mylabris phalerata'', Ban mao) va baʼzi zamburugʻlar kiradi. ''Aristolochia'' bilan bogʻliq sogʻliq muammolari mavjud.<ref name="Shaw-2012">{{jurnal manbasi|journal=Planta Medica|year=2012|volume=76|issue=17|pages=2012–8|title=Toxicological risks of Chinese herbs|last=Shaw D|pmid=21077025|doi=10.1055/s-0030-1250533}}</ref> ''Aconitum'' bilan zaharli taʼsir ham tez-tez uchraydi.<ref name="Shaw-2012" /> Uning toksik salbiy taʼsiridan qochish uchun ''Xanthium sibiricum'' qayta ishlanishi kerak. Reynoutria ''multiflora'' (sinonimi ''Polygonum multiflorum''), glycyrrhizin, ''Senecio'' va ''Symphytum'' oʻz ichiga olgan mahsulotlarda gepatotoksik taʼsir qiladi.<ref name="Shaw-2012" /> Dalillar shuni koʻrsatadiki, gepatotoksik oʻtlar, shuningdek, ''Dictamnus dasycarpus'', ''Astragalus membranaceous'' va ''Paeonia lactiflora'' ; garchi ular jigarga zarar yetkazishi haqida hech qanday dalil yoʻq.<ref name="Shaw-2012" /> ''Ganoderma lucidum'' qoʻziqorin ekstrakti saraton immunoterapiyasi sifatida zaharlanish potentsialiga ega.<ref>{{jurnal manbasi|last=Gill|first1=S. K.|last2=Rieder|first2=M. J.|title=Toxicity of a traditional Chinese medicine, Ganoderma lucidum, in children with cancer|journal=Canadian Journal of Clinical Pharmacology|volume=15|issue=2|pages=e275–e285|year=2008|pmid=18603664}}</ref> Shuningdek, kortikosteroidlar, [[Butadion|fenilbutazon]], fenitoin va glibenklamid kabi jiddiy nojoʻya taʼsirlarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan anʼanaviy dorilar bilan baʼzi oʻsimlik preparatlarini soxtalashtirish haqida xabar berilgan. Biroq, koʻplab salbiy reaksiyalar Xitoy tibbiyotini notoʻgʻri ishlatish yoki suiisteʼmol qilish bilan bogʻliq.<ref name="Shaw-2012">{{jurnal manbasi|journal=Planta Medica|year=2012|volume=76|issue=17|pages=2012–8|title=Toxicological risks of Chinese herbs|last=Shaw D|pmid=21077025|doi=10.1055/s-0030-1250533}}</ref> Misol uchun, ''Ephedra'' oʻsimligini notoʻgʻri ishlatish (efedrinni oʻz ichiga olgan) salbiy hodisalarga, shu jumladan oshqozon-ichak muammolariga, shuningdek, kardiyomiyopatiyadan toʻsatdan oʻlimga olib kelishi mumkin.<ref name="Shaw-2012" /> Kilo yoʻqotish yoki erektil disfunksiya uchun [[Dori|farmatsevtika]] bilan soxta mahsulotlar asosiy tashvishlardan biridir.<ref name="Shaw-2012" /> Xitoy oʻsimlik dori-darmonlari oʻtkir [[jigar]] etishmovchiligining asosiy sababi boʻlgan. Koʻpgina xitoy oʻsimliklari xavfsizdir, ammo baʼzilari bunday emasligini koʻrsatdi. Hisobotlarda mahsulotlarning dori vositalari, toksinlar bilan ifloslanganligi yoki tarkibiy qismlar haqida notoʻgʻri xabar berilganligi koʻrsatilgan. TCMda ishlatiladigan baʼzi oʻtlar dorilar bilan reaksiyaga kirishishi, nojoʻya taʼsirlarga ega boʻlishi yoki muayyan tibbiy sharoitlari boʻlgan odamlar uchun xavfli boʻlishi mumkin. == Samaradorlik == Ilmiy standartlar boʻyicha etarli metodologiyaga ega deb hisoblangan bir nechta sinovlar mavjud. Samaradorlik isboti kam hujjatlashtirilgan yoki yoʻq.<ref name="Shang-2007">{{jurnal manbasi|doi=10.1093/ije/dym119|title=Placebo-controlled trials of Chinese herbal medicine and conventional medicine comparative study|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-epidemiology_2007-10_36_5/page/1086|year=2007|last=Shang|first1=A.|last2=Huwiler|first2=K.|last3=Nartey|first3=L.|last4=Jüni|first4=P.|last5=Egger|first5=M.|journal=International Journal of Epidemiology|volume=36|issue=5|pages=1086–92|pmid=17602184}}</ref> 2016-yilda Cochrane tekshiruvi menopauza bilan bogʻliq simptomlarni engillashtirish uchun „Xitoy oʻsimlik dori-darmonlari platsebo yoki gormonal terapiyadan koʻra koʻproq yoki kamroq samarali ekanligi haqida etarli dalillar yoʻq“ deb topildi. 2012-yilda Cochrane tekshiruvi SARS bilan ogʻrigan bemorlarning oʻlimini kamaytirishda hech qanday farqni aniqlamadi, agar Xitoy oʻsimliklari Gʻarb tabobati bilan bir qatorda faqat Gʻarb tibbiyotiga nisbatan ishlatilganda. 2010-yilda Cochrane tekshiruvi shuni koʻrsatdiki, [[Bavosir|gemoroydan qon]] ketishini toʻxtatish uchun anʼanaviy xitoy tibbiyoti oʻtlarining samaradorligini qoʻllab-quvvatlash uchun etarli ishonchli dalillar yoʻq. 2008-yilda Cochrane tekshiruvi [[Yalligʻlanishga qarshi dorilar|NSAID]] va ogʻiz kontratseptiv tabletkalari kabi anʼanaviy tibbiyot bilan solishtirganda, [[Dismenoreya|ogʻriqli hayz koʻrishni]] yengillashtirishda xitoy oʻsimliklaridan foydalanish boʻyicha istiqbolli dalillarni topdi, ammo topilmalar past uslubiy sifatga ega. 2012-yilgi Cochrane tekshiruvi baʼzi xitoylik dorivor oʻtlar [[gripp]]ning oldini olish va davolashda [[Virusga qarshi preparat|virusga]] qarshi dori sifatida oʻxshash taʼsirga ega ekanligini koʻrsatadigan zaif dalillarni topdi. Ushbu tibbiy tadqiqotlar sifati pastligi sababli, grippni davolash uchun Xitoy dorivor oʻtlaridan foydalanishni qoʻllab-quvvatlash yoki rad etish uchun etarli dalillar mavjud emas. Gripp bilan ogʻrigan odamlarni davolashda xitoy oʻsimlik tibbiyoti qanchalik samarali ekanligini aniqlash uchun kengroq va yuqori sifatli randomizatsiyalangan klinik sinovlarga ehtiyoj bor. 2005-yilda Cochrane tekshiruvi shuni koʻrsatdiki, har qanday oʻsimlikdan foydalanish uchun dalillar zaif boʻlsa-da, baʼzi Xitoy dorivor oʻtlari oʻtkir pankreatitni davolashda samarali boʻlishi mumkinligi haqida past sifatli dalillar mavjud. Muvaffaqiyatli natijalar kam boʻldi: [[Bezgak]]ni samarali davolash vositasi boʻlib, u anʼanaviy ravishda isitmani davolash uchun ishlatiladigan ''Artemisia annuadan'' olingan.<ref name="swallow">{{jurnal manbasi|doi=10.1038/448106a|title=Hard to swallow|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-07-12_448_7150/page/105|year=2007|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=448|issue=7150|pages=105–6|pmid=17625521|bibcode=2007Natur.448S.105.}}</ref> Xitoy oʻsimlikshunosligi asosan [[soxta fan]] boʻlib, uning koʻpgina davolash usullari uchun amal qilish mexanizmi yoʻq.<ref name="swallow">{{jurnal manbasi|doi=10.1038/448106a|title=Hard to swallow|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-07-12_448_7150/page/105|year=2007|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=448|issue=7150|pages=105–6|pmid=17625521|bibcode=2007Natur.448S.105.}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">[[doi:10.1038/448106a|"Hard to swallow"]]. ''[[Tabiat (jurnal)|Nature]]''. '''448''' (7150): 105-6. 2007. [[Bibkod (identifikator)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007Natur.448S.105. 2007Natur.448S.105.]. [[Raqamli obyekt identifikatori|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1038/448106a|10.1038/448106a]]</span>. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17625521 17625521].</cite></ref> == Ekologik taʼsirlar == [[Fayl:Seahorse_Skeleton_Macro_8_-_edit.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Seahorse_Skeleton_Macro_8_-_edit.jpg/170px-Seahorse_Skeleton_Macro_8_-_edit.jpg|thumb| Bu kabi quritilgan [[dengiz otlari]] Xitoyda va boshqa joylarda anʼanaviy tibbiyotda keng qoʻllanadi.]] Yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan turlardan foydalanishning anʼanaviy amaliyoti TCMda bahsli. Bensky, Clavey va Stogerning keng qamrovli xitoy oʻsimlik matni kabi zamonaviy Materia Medicas qoʻshimchada yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan turlardan olingan moddalarni muhokama qilib, alternativalarni taʼkidlaydi. TCM dori sifatida ishlatiladigan yoʻqolib borayotgan turlarning qismlariga yoʻlbars suyaklari va [[Karkidonlar|karkidon shoxi]] kiradi. Brakonerlar [[qora bozor]]ni ana shunday moddalar bilan taʼminlaydi, masalan, karkidon shoxidagi qora bozor soʻnggi 40 yil ichida dunyoda karkidon populyatsiyasini 90 foizdan koʻproqqa kamaytirdi. [[Toshbaqalar|Toshbaqa]] plastroni va [[Dengiz otlari|dengiz]] otlaridan foydalanish bilan bogʻliq xavotirlar ham paydo boʻldi. TCM ayiq safrosini dorivor vosita sifatida tan oladi. 1988-yilda Xitoy Sogʻliqni Saqlash Vazirligi qish oldidan oʻldirilgan ayiqlarni ishlatadigan safro ishlab chiqarishni nazorat qilishni boshladi. Endi ayiqlarga doimiy [[kateter]] oʻrnatilgan, bu ayiqlarni oʻldirishdan koʻra foydaliroqdir. 12 000 dan ortiq [[Osiyo qora ayigʻi|osiyolik qora ayiqlar]] „ayiq fermalarida“ saqlanadi, ular kichik qafaslarda saqlanish paytida shafqatsiz sharoitlarga duch kelishadi. Kateter qorin boʻshligʻidagi doimiy teshikdan toʻgʻridan-toʻgʻri [[oʻt pufagi]]ga olib boradi, bu esa kuchli ogʻriqlarga olib kelishi mumkin. Xalqaro eʼtiborning ortishi tufayli Xitoy safrodan foydalanishni toʻxtatdi; Ushbu ingredient oʻrniga soʻyilgan qoramoldan olingan oʻt pufagi (牛胆 niú dǎn) tavsiya etiladi. Osiyo anʼanaviy tibbiyot savdosiga yordam berish uchun Amerika ginsengini yigʻish jenshenni soʻnggi ikki asr davomida Shimoliy Amerikada eng koʻp yigʻib olingan yovvoyi oʻsimlikka aylantirdi va bu oxir-oqibat CITES II ilovasi roʻyxatiga olib keldi. == Amaldagi oʻtlar == Xitoy oʻsimlikshunosligi potentsial ishonchsiz mahsulot sifati, xavfsizlik xavfi yoki sogʻliq uchun notoʻgʻri maslahatlarga ega boʻlgan [[Soxta fan|soxta ilmiy]] amaliyotdir. Oʻsimlik mahsulotlarini Xitoy GMP (Yaxshi ishlab chiqarish jarayoni) kabi tartibga soluvchi organlar mavjud. Biroq, oʻsimlik mahsulotlarini tayyorlashda sifat nazorati yoʻqligining sezilarli holatlari mavjud. Gerbologiya amaliyoti va kasalliklarga qarshi faoliyat uchun mahsulot samaradorligi boʻyicha yuqori sifatli ilmiy tadqiqotlar etishmayapti. Quyida sanab oʻtilgan oʻsimlik manbalarida isteʼmolchilarning yosh guruhlari va ular uchun moʻljallangan kasallik sharoitlari boʻyicha samaradorlik yoki xavfsizlikning isboti kam yoki umuman yoʻq. Umumiy foydalanishda 300 dan ortiq oʻtlar mavjud. Eng koʻp ishlatiladigan oʻtlardan 人参 ; {{lang-zh|{{linktext|枸杞子}}}} (gǒuqǐzǐ (''sinensis'' 当归 [[Astragal|dānggaláng]] 黄耆 (白术) {{lang-zh|柴胡}} dolchin (姜 ({{lang-zh|桂枝}} va 黄连 ({{lang-zh|肉桂}} jiāng), ({{lang-zh|茯苓}}), [[qizilmiya]] ({{lang-zh|甘草}}), ''efedra sinica'' (麻黄), pion (oq: {{lang-zh|白芍}} 地黄 {{lang-zh|赤芍}} va rhubarb (大黄 丹参 salvia == 50 ta asosiy oʻtlar == Xitoy oʻtshunosligida maʼlumotnoma matnida keltirilgan 50 ta „asosiy“ oʻtlar mavjud, garchi bu oʻtlar boshqa matnlarda umuman tan olinmagan. Oʻsimliklar quyidagilardir: {| class="wikitable" ![[Binar nomenklatura|Binomial tuzilishi]] !Xitoycha nomi !Inglizcha umumiy nom (mavjud boʻlsa) |- |''Agastache rugosa'', ''Pogostemon cablin''<ref name="pfafagast">{{Veb manbasi|url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Agastache+rugosa|sarlavha=Agastache rugosa &#124; Plants For A Future database report|kirish sanasi=2008-02-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20060412081255/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Agastache+rugosa|arxivsana=April 12, 2006}}</ref> |huò xiāng ({{linktext|藿|香|lang=zh}})<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200019465|sarlavha=Agastache rugosa in Flora of China @ efloras.org|kirish sanasi=2008-02-19}}</ref> |Korean mint, Patchouli |- |''Alangium chinense''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Alangium+chinense|sarlavha=Alangium chinense &#124; Plants For A Future database report|kirish sanasi=2008-02-05|sana=June 2004|nashriyot=Plants for a Future|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100506020647/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Alangium+chinense|arxivsana=May 6, 2010}}</ref> |bā jiǎo fēng ({{linktext|八|角|枫|lang=zh}})<ref name="alangium-efloras" /> |Chinese Alangium root |- |''Anemone chinensis'' (syn. ''Pulsatilla chinensis'')<ref name="taxon404160">{{Veb manbasi|url=http://mbbs.cucas.edu.cn/mbbschina/2012-01-07/2015_top_mbbs_programs_in_China.shtml|sarlavha=2015 Top MBBS Programs in China|kirish sanasi=2008-02-05|nashriyot=CUCAS|arxivsana=2014-11-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141111132043/http://mbbs.cucas.edu.cn/mbbschina/2012-01-07/2015_top_mbbs_programs_in_China.shtml}}</ref> |bái tóu weng ({{linktext|白|头|翁|lang=zh}})<ref name="alangium-efloras">{{Veb manbasi|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200014707|sarlavha=Alangium chinense in Flora of China @ efloras.org|kirish sanasi=2008-02-14}}</ref><ref name="taxon404160" /> |Chinese anemone |- |''Anisodus tanguticus'' |shān làng dàng ({{linktext|山|莨|菪|lang=zh}})<ref name="efloras">{{Veb manbasi|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200020508|sarlavha=Anisodus tanguticus in Flora of China @efloras.org|kirish sanasi=2008-02-05}}</ref> |(trans.) Mountain henbane |- |''Ardisia japonica'' |zǐ jīn niú ({{linktext|紫|金|牛|lang=zh}})<ref name="foc">Flora of China: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200016777 ''Ardisia japonica'']</ref> |Marlberry |- |''Aster tataricus'' |zǐ wǎn ({{linktext|紫|菀|lang=zh}}) |Tatar aster, Tartar aster |- |''Astragalus propinquus'' (syn. ''Astragalus membranaceus'')<ref name="ildis">{{Veb manbasi|url=http://www.ildis.org/LegumeWeb/?version~10.01&LegumeWeb&tno~16104|sarlavha=Astragalus propinquus|kirish sanasi=25 October 2019|sana=16 June 2018|ish=ILDIS LegumeWeb|nashriyot=International Legume Database & Information Service}}</ref> |huáng qí ({{linktext|黄|芪|lang=zh}})<ref name="althealing-huang-qi">{{Veb manbasi|url=http://alternativehealing.org/huang_qi.htm|sarlavha=Huang qi, Complementary and Alternative Healing University|kirish sanasi=2008-02-19}}</ref> or běi qí ({{linktext|北|芪|lang=zh}})<ref name="althealing-huang-qi" /> |Mongolian milkvetch |- |''[[Choy (buta)|Camellia sinensis]]'' |chá shù ({{linktext|茶|树|lang=zh}}) or chá yè ({{linktext|茶|叶|lang=zh}}) |Tea plant |- |''Cannabis sativa'' |dà má ({{linktext|大|麻|lang=zh}}) |Cannabis |- |''[[Maxsar|Carthamus tinctorius]]'' |hóng huā ({{linktext|红|花|lang=zh}}) |Safflower |- |''[[Dolchin|Cinnamomum cassia]]'' |ròu gùi ({{linktext|肉|桂|lang=zh}}) |Cassia, Chinese cinnamon |- |''Cissampelos pareira'' |xí shēng téng ({{linktext|锡|生|藤|lang=zh}}) or ({{linktext|亞|乎|奴|lang=zh}}) |Velvet leaf |- |''Coptis chinensis'' |duǎn è huáng lián ({{linktext|短|萼|黄|连|lang=zh}}) |Chinese goldthread |- |''Corydalis yanhusuo'' |yán hú suǒ ({{linktext|延|胡|索|lang=zh}}) |Chinese poppy of Yan Hu Sou |- |''Croton tiglium'' |bā dòu ({{linktext|巴|豆|lang=zh}}) |Purging croton |- |''Daphne genkwa'' |yuán huā ({{linktext|芫|花|lang=zh}}) |Lilac daphne |- |''Datura metel'' |yáng jīn huā ({{linktext|洋|金|花|lang=zh}}) |Devil’s trumpet |- |''[[Bangidevona|Datura stramonium]]'' |zǐ huā màn tuó luó ({{linktext|紫|花|曼|陀|萝|lang=zh}}) |Jimson weed |- |''[[Dendrobium nobile]]'' |shí hú ({{linktext|石|斛|lang=zh}}) or shí hú lán ({{linktext|石|斛|兰|lang=zh}}) |Noble dendrobium |- |''Dichroa febrifuga''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Dichroa+febrifuga|sarlavha=Dichroa febrifuga &#124; Plants For A Future database report|kirish sanasi=2008-02-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090117143642/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Dichroa+febrifuga|arxivsana=January 17, 2009}}</ref> |cháng shān ({{linktext|常山}}) |Blue evergreen hydrangea, Chinese quinine |- |''Ephedra sinica'' |cǎo má huáng ({{linktext|草|麻|黄|lang=zh}}) |Chinese ephedra |- |''[[Evkommiya|Eucommia ulmoides]]'' |dù zhòng ({{linktext|杜|仲|lang=zh}}) |Hardy rubber tree |- |''Euphorbia pekinensis''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Euphorbia+pekinensis|sarlavha=Euphorbia pekinensis &#124; Plants For A Future database report|kirish sanasi=2008-02-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090116001358/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Euphorbia+pekinensis|arxivsana=January 16, 2009}}</ref> |dà jǐ ({{linktext|大|戟|lang=zh}}) |Peking spurge |- |''Flueggea suffruticosa'' (formerly ''Securinega suffruticosa'') |yī yè qiū ({{linktext|一|叶|秋|lang=zh}})<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Securinega+suffruticosa|sarlavha=Securinega suffruticosa – Plants For A Future database report|kirish sanasi=2008-02-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090117174920/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Securinega+suffruticosa|arxivsana=January 17, 2009}}</ref> | |- |''Forsythia suspensa'' |liánqiáo<ref>Xiandai Hanyu Cidian. Commercial Press, fifth Edition, p. 844.</ref> ({{linktext|连|翘|lang=zh}}) |Weeping forsythia |- |''Gentiana loureiroi'' |dì dīng ({{linktext|地|丁|lang=zh}}) | |- |''Gleditsia sinensis'' |zào jiá ({{linktext|皂|荚|lang=zh}}) |Chinese honeylocust |- |''Glycyrrhiza uralensis'' |gān cǎo ({{linktext|甘|草|lang=zh}})<ref name="pfaf">{{Veb manbasi|url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Glycyrrhiza+uralensis|sarlavha=Glycyrrhiza uralensis – Plants For A Future database report|kirish sanasi=2008-02-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090115192919/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Glycyrrhiza+uralensis|arxivsana=January 15, 2009}}</ref> |Licorice |- |''Hydnocarpus anthelminticus'' (syn. ''H. anthelminthica'') |dà fēng zǐ ({{linktext|大|风|子|lang=zh}}) |Chaulmoogra tree |- |''Ilex purpurea'' |dōngqīng ({{linktext|冬|青|lang=zh}}) |Purple holly |- |''Leonurus japonicus'' |yì mǔ cǎo ({{linktext|益|母|草|lang=zh}}) |Chinese motherwort |- |''Ligusticum wallichii''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Ligusticum+wallichii|sarlavha=Ligusticum wallichii &#124; Plants For A Future database report|kirish sanasi=2008-02-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080303144528/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Ligusticum+wallichii|arxivsana=March 3, 2008}}</ref> |chuān xiōng ({{linktext|川|芎}}) |Szechwan lovage |- |''Lobelia chinensis'' |bàn biān lián ({{linktext|半|边|莲|lang=zh}}) |Creeping lobelia |- |''[[Baxmal daraxt|Phellodendron amurense]]'' |huáng bǎi ({{linktext|黄|柏|lang=zh}}) |Amur cork tree |- |''Platycladus orientalis'' (formerly ''Thuja orientalis'') |cè bǎi ({{linktext|侧|柏|lang=zh}}) |Chinese arborvitae |- |''Pseudolarix amabilis'' |jīn qián sōng ({{linktext|金|钱|松|lang=zh}}) |Golden larch |- |''Psilopeganum sinense'' |shān má huáng ({{linktext|山|麻|黄|lang=zh}}) |Naked rue |- |''Pueraria lobata'' |gé gēn ({{linktext|葛|根|lang=zh}}) |Kudzu |- |''Rauvolfia serpentina'' |shégēnmù ({{linktext|蛇|根|木|lang=zh}}), cóng shégēnmù ({{linktext|從|蛇|根|木|lang=zh}}) or yìndù shé mù ({{linktext|印|度|蛇|木|lang=zh}}) |Sarpagandha, Indian snakeroot |- |''Rehmannia glutinosa'' |dìhuáng ({{linktext|地|黄|lang=zh}})<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Rehmannia+glutinosa|sarlavha=Rehmannia glutinosa|kirish sanasi=2012-11-04}}</ref> |Chinese foxglove |- |''Rheum officinale'' |yào yòng dà huáng ({{linktext|药|用|大|黄|lang=zh}}) |Chinese or Eastern rhubarb |- |''Rhododendron qinghaiense'' |Qīng hǎi dù juān ({{linktext|青|海|杜|鹃|lang=zh}}) | |- |''Saussurea costus'' |yún mù xiāng ({{linktext|云|木|香|lang=zh}}) |Costus root |- |''Schisandra chinensis'' |wǔ wèi zi ({{linktext|五|味|子|lang=zh}}) |Chinese magnolia vine |- |''Scutellaria baicalensis'' |huáng qín ({{linktext|黄|芩|lang=zh}}) |Baikal skullcap |- |''Stemona tuberosa'' |bǎi bù ({{linktext|百|部|lang=zh}}) | |- |''Stephania tetrandra'' |fáng jǐ ({{linktext|防|己|lang=zh}}) |Stephania root |- |''Styphnolobium japonicum'' (formerly ''Sophora japonica'') |huái ({{linktext|槐|lang=zh}}), huái shù ({{linktext|槐|树|lang=zh}}), or huái huā ({{linktext|槐|花|lang=zh}}) |Pagoda tree |- |''Trichosanthes kirilowii'' |guā lóu ({{linktext|栝|楼|lang=zh}}) |Chinese cucumber |- |''Wikstroemia indica'' |liāo gē wáng ({{linktext|了|哥|王|lang=zh}}) |Indian stringbush |} == Boshqa xitoy oʻsimliklari == Yuqoridagilarga qoʻshimcha ravishda, koʻplab boshqa xitoy oʻsimliklari va boshqa moddalar keng tarqalgan boʻlib, ular orasida: {{Div col|colwidth=20em}} * ''[[Akebia quinata]]'' ({{Lang|zh|木通}}) * ''[[Arisaema heterophyllum]]''<ref>{{veb manbasi |script-title=zh:天南星 |title=Tiannanxing |url=http://libproject.hkbu.edu.hk/was40/detail?channelid=47953&searchword=pid=B00106 |website=Hong Kong Baptist University |language=zh |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019004937/http://libproject.hkbu.edu.hk/was40/detail?channelid=47953&searchword=pid%3DB00106 |archive-date=2015-10-19 }}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.legislation.gov.hk/blis_ind.nsf/d2769881999f47b3482564840019d2f9/75693bae1ea33cd3482567fa00292a6a?OpenDocument |title=Cap 549 Sched 2 CHINESE HERBAL MEDICINES (CHINESE MEDICINE ORDINANCE) |publisher=Legislation.gov.hk |access-date=2012-11-04}}</ref> ({{Lang|zh|胆南星}}) * ''[[Chenpi]]'' (sun-dried tangerine (mandarin) peel) ({{Lang|zh|陳皮}}) * ''[[Clematis]]'' ({{Lang|zh|威灵仙}}) * ''[[Concretio silicea bambusae]]'' ({{Lang|zh|天竺黄}}) * ''[[Caterpillar fungus|Cordyceps sinensis]]'' ({{Lang|zh|冬虫夏草}}) * ''[[Curcuma]]'' ({{Lang|zh|郁金}}) * ''[[Dalbergia odorifera]]'' ({{Lang|zh|降香}}) * ''[[Myrrh]]'' ({{Lang|zh|没药}}) * ''[[Frankincense]]'' ({{Lang|zh|乳香}}) * ''[[Persicaria]]'' ({{Lang|zh|桃仁}}) * ''[[Patchouli]]' ({{Lang|zh|广藿香}}) * ''[[Polygonum]]'' ({{Lang|zh|虎杖}}) * ''[[Sparganium]]'' ({{Lang|zh|三棱}}) * ''[[Zedoary]]'' (''Curcuma zedoaria'') ({{Lang|zh|莪朮}}) {{Div col end}} == Manbalar == {{manbalar|30em}} [[Turkum:Xitoy anʼanaviy tibbiyotida qoʻllaniladigan oʻsimliklar]] [[Turkum:Anʼanaviy tibbiyot]] [[Turkum:Xitoy anʼanaviy tibbiyoti]] [[Turkum:Muqobil tibbiyot]] [[Turkum:Oʻsimlikshunoslik]] [[Turkum:Xitoy anʼanalari]] [[Turkum:Farmakognoziya]] n4ggavmy88a8sjhbb9p8rfqjp382jv3 0 814750 6218483 5320276 2026-07-28T12:28:21Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218483 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Aldo_Addresses_the_Unwanted_Plate_of_Happy.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Aldo_Addresses_the_Unwanted_Plate_of_Happy.jpg/220px-Aldo_Addresses_the_Unwanted_Plate_of_Happy.jpg|right|thumb| Bolalikdagi kayfiyat buzilishi tasvirlangan san'at asari Mark-Entoni Makon tomonidan]] [[Depressiya (tibbiyot)|Depressiya]] - bu uzoq davom etadigan baxtsizlik yoki asabiylashish bilan tasvirlangan ruhiy kasallik boʻlib, charchoq, befarqlik, uyqu muammolari, ishtahani yoʻqotish va ishtiyoqni yoʻqotish kabi somatik va kognitiv belgilar va alomatlar turkumi bilan birga keladi; shuning bilan birga oʻzini past baholash yoki qadrsizlik; diqqatni jamlashda qiyinchilik yoki qatʼiyatsizlik; yoki oʻlim yoki oʻz joniga qasd qilish haqidagi takroriy fikrlarni oʻz ichiga oladi. '''Bolalik va oʻsmirlik davridagi''' depressiya kattalardagi asosiy depressiv buzilishlarga oʻxshab ketadi, shunga qaramasdan yosh bemorlarda kattalarda koʻproq uchrab turadigan qaygʻuli, boʻsh yoki umidsiz his-tuygʻular oʻrniga asabiylashish yoki xatti-harakatlarning buzilishi kuzatilishi mumkin.<ref name="Birmaher">{{Jurnal manbasi|title=Childhood and adolescent depression: a review of the past 10 years. Part I|journal=Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry|volume=35|issue=11|pages=1427–1439|date=November 1996|pmid=8936909|doi=10.1097/00004583-199611000-00011}}</ref> Stress ostida boʻlgan, yoʻqolgan yoki boshqa asosiy kasalliklarga duchor boʻlgan bolalarda depressiya xavfi yuqori boʻladi. Bolalik depressiyasi koʻpincha ruhiy kasalliklar bilan birga boshqa [[ruhiy kasallik]]lardan tashqarida uchraydi; eng keng tarqalgan turlari anksiyete buzilishi va xatti-harakat buzilishi. Depressiya oilalarda ham uchrab turadi<ref>American Academy of Child & Adolescent Psychiatry. The Depressed Child, "Facts for Families," No. 4 (5/08)</ref> 2016 yilda Cochrane sharhida kognitiv xatti-harakatlar terapiyasi (KHT), uchinchi toʻlqin KHT va shaxslararo terapiya kabilar depressiyaning oldini olishda kichik ijobiy foyda koʻrsatdi.<ref>{{Jurnal manbasi|title=Cognitive behavioural therapy (CBT), third-wave CBT and interpersonal therapy (IPT) based interventions for preventing depression in children and adolescents|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=8|pages=CD003380|date=August 2016|volume=2016|pmid=27501438|pmc=8407360|doi=10.1002/14651858.CD003380.pub4}}</ref> Psixologlar depressiya bilan ogʻrigan bolalar va oʻsmirlarga yordam berish uchun turli xil davolash usullarini ishlab chiqdilar, garchi bolalik depressiyasini psixiatrik kasallik sifatida tashxislashning qonuniyligi ham da baholash va davolashning turli usullarining samaradorligi bahs-munozarali boʻlib qolmoqda. == Asosiy stavkalar va tarqalish == Bolalar va oʻsmirlarning taxminan 8 foizi depressiyadan aziyat chekmoqda.<ref name="Eapen">{{Jurnal manbasi|title=Strategies and challenges in the management of adolescent depression|journal=Current Opinion in Psychiatry|volume=25|issue=1|pages=7–13|date=January 2012|pmid=22156932|doi=10.1097/yco.0b013e32834de3bd|author-link=Valsamma Eapen}}</ref> 2016 yilda konsultatsiya markaziga tashrif buyurgan talabalarning (oʻsmirlarning) 51 foizi tashvish (xavotirlanish), shu bilan birga depressiya (41 foiz), munosabatlar tashvishlari (34 foiz) va oʻz joniga qasd qilish fikri (20,5 foiz) borligini xabar qildi.<ref>''The Association for University and College ... - AUCCCD''. www.aucccd.org/assets/documents/aucccd 2016 monograph - public.pdf.<br /></ref> Koʻpgina talabalar bir vaqtning oʻzida ida bir nechta turlarini boshdan kechirishgan. Tadqiqotlarning koʻrsatishicha, Gʻarb madaniyatlarida katta depressiv buzuqlik bilan ogʻrigan bolalarning tarqalishi boshlangʻich maktab oʻquvchilari orasida 1,9% dan 3,4% gacha.<ref name="Kovacs">{{Jurnal manbasi|title=Depressive disorders in childhood. I. A longitudinal prospective study of characteristics and recovery|journal=Archives of General Psychiatry|volume=41|issue=3|pages=229–237|date=March 1984|pmid=6367688|doi=10.1001/archpsyc.1984.01790140019002}}</ref> Oʻsmirlar orasida 9% gacha maʼlum bir daqiqada depressiya mezonlariga javob beradi va taxminan 20% oʻsmirlik davrida depressiyani boshdan kechiradi.<ref>{{Jurnal manbasi|title=Guidelines for Adolescent Depression in Primary Care (GLAD-PC): Part II. Treatment and Ongoing Management|journal=Pediatrics|volume=141|issue=3|date=March 2018|pmid=29483201|doi=10.1542/peds.2017-4082}}</ref> Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, depressiv epizod tashxisi qoʻyilgan bolalarda besh yil ichida buni takrorlanish darajasi 70% ni tashkil qiladi.<ref name="Kovacs" /> Bundan tashqari, depressiya bilan ogʻrigan bolalarning 50 foizi kattalar davrida kamida bir marta takrorlanadi.<ref name="Kessler">{{Jurnal manbasi|title=Mood disorders in children and adolescents: an epidemiologic perspective|url=https://archive.org/details/sim_biological-psychiatry_2001-06-15_49_12/page/1002|journal=Biological Psychiatry|volume=49|issue=12|pages=1002–1014|date=June 2001|pmid=11430842|doi=10.1016/s0006-3223(01)01129-5}}</ref> 15 yoshgacha boʻlgan depressiya darajasida gender farqi boʻlmasa ham, bu yoshdan keyin ayollar orasida erkaklarnikiga nisbatan ikki baravar koʻpayadi. Lekin, takrorlanish tezligi va simptomlarning ogʻirligi boʻyicha jinslar farqi yoʻq.<ref name="Hankin">{{Jurnal manbasi|title=Development of depression from preadolescence to young adulthood: emerging gender differences in a 10-year longitudinal study|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-abnormal-psychology_1998-02_107_1/page/128|journal=Journal of Abnormal Psychology|volume=107|issue=1|pages=128–140|date=February 1998|pmid=9505045|doi=10.1037/0021-843x.107.1.128}}</ref> Ushbu topilmalarni tushuntirishga urinib, bir nazariya oʻsmirlik davridagi ayollar erkaklarnikiga qaraganda oʻrtacha depressiya uchun koʻproq xavf omillariga ega ekanligini taʼkidlaydi. Keyinchalik bu xavf omillari depressiyaning boshlanishini qoʻzgʻatish uchun oʻsmirlik rivojlanishining odatiy stresslari va qiyinchiliklari bilan birlashadi.<ref name="Nolen-Hoeksema">{{Jurnal manbasi|title=The emergence of gender differences in depression during adolescence|url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1994-05_115_3/page/424|journal=Psychological Bulletin|volume=115|issue=3|pages=424–443|date=May 1994|pmid=8016286|doi=10.1037/0033-2909.115.3.424}}</ref> Yoshlik va oʻsmirlik davridagi ruhiy tushkunlikga, taʼsirlangan shaxs uchun [[Depressiya (tibbiyot)|keyinchalik hayotda paydo boʻlishi mumkin boʻlgan keng koʻlamli natijalar]] bilan bogʻliq boʻladi Ushbu natijalardan baʼzilari jismoniy va ruhiy salomatlik, ijtimoiy faoliyatdagi muammolar va oʻz joniga qasd qilishdir.<ref>{{Jurnal manbasi|last=Maughan|first1=Barbara|last2=Collishaw|first2=Stephan|last3=Stringaris|first3=Argyris|title=Depression in Childhood and Adolescence|journal=J Can Acad Child Adolesc Psychiatry|date=Feb 2013|volume=22|issue=1|pages=35–40|pmid=23390431|pmc=3565713}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Ruhiy holatlar]] [[Turkum:Psixologiya]] 22o2pnt8wvo2upphdg94k37r4qvlam6 0 818399 6218421 5288941 2026-07-28T12:00:21Z InternetArchiveBot 58913 Add 6 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218421 wikitext text/x-wiki '''Chagas kasalligi''' – koʻpincha Amerika tripanosomia sifatida ham tanilgan, ''[[Tripanosoma cruzi]]'' tomonidan kelib chiqadigan tropik [[Invazion kasalliklar|parazitar kasallikdir]]. U asosan ''Triatom nomli hasharotlar orqali'' tarqaladi. Simptomlar infeksiya rivojlanishi davomida oʻzgaradi. Dastlabki bosqichda alomatlar odatda yoʻq yoki yengil boʻlib, isitma, shishgan [[limfa tugunlari]] kattalashishi, [[bosh ogʻrigʻi]] yoki tishlash joyida shish paydo boʻlishi mumkin<ref name="WHO2019">{{Veb manbasi|sarlavha=Chagas disease (American trypanosomiasis)|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/chagas-disease-(american-trypanosomiasis)|sana=17 April 2019|ish=World Health Organization|qaralgan sana=9-mart 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200120210150/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/chagas-disease-(american-trypanosomiasis)|arxivsana=20 January 2020}}</ref>. Toʻrt-sakkiz hafta mobaynida davolanmaslik kasallikning surunkali bosqchiga oʻtishiga olib keladi. Bu bu koʻp alomatlarsiz kechadi<ref name="Molina2018">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease|journal=The Lancet|volume=391|issue=10115|year=2018|pages=82–94|issn=0140-6736|doi=10.1016/S0140-6736 (17)31612-4|pmid=28673423}}</ref><ref name="Bern2015">{{jurnal manbasi|title=Chagas' disease|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_the-new-england-journal-of-medicine_2015-07-30_373_5/page/456|journal=N. Engl. J. Med.|volume=373|issue=5|pages=456–66|date=2015-yil iyul|pmid=26222561|doi=10.1056/NEJMra1410150}}</ref>. Surunkali infeksiyalarida 45 % ga yaqin odamda yurak kasalligi dastlabki kasallikdan 10-30 yil oʻtgach rivojlanadi. Natijada bu yurak yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin. Ovqat hazm qilish tizimidagi asoratlar, jumladan qiziloʻngach yoki yoʻgʻon ichakning kengayishi ham odamlarda 21 %, 10 % da esa nervlarning shikastlanishi kuzatilishi mumkin<ref name="Molina2018" />. T.cruzi odatda odamlar va boshqa sutemizuvchilarga tishlash orqali yuqadi<ref name="CDC">{{Veb manbasi|nashriyot=Centers for Disease Control (CDC)|url=https://www.cdc.gov/dpdx/trypanosomiasisAmerican/|sarlavha=DPDx&nbsp;– Trypanosomiasis, American. Fact Sheet|sana=30-aprel 2019-yil|qaralgan sana=10-mart 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190905010437/https://www.cdc.gov/dpdx/trypanosomiasisAmerican/|arxivsana=5 September 2019}}</ref>. Kasallikni bemorlarga oʻzaro qon quyish, organlarni transplantatsiya qilish, parazit bilan ifloslangan oziq-ovqat mahsulotlarini isteʼmol qilish va vertikal yoʻl orqali onadan bolaga ham yuqishi mumkin<ref name="Bern2015">{{jurnal manbasi|title=Chagas' disease|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_the-new-england-journal-of-medicine_2015-07-30_373_5/page/456|journal=N. Engl. J. Med.|volume=373|issue=5|pages=456–66|date=2015-yil iyul|pmid=26222561|doi=10.1056/NEJMra1410150}}</ref>. Kasallikning erta tashhisi mikroskop yordamida qondagi parazitni aniqlash yoki uning DNKsini polimeraza zanjiri reaksiyasi orqali aniqlashga asoslangan<ref name="Gua2019">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease as example of a reemerging parasite|journal=Seminars in Diagnostic Pathology|date=2019-yil may|volume=36|issue=3|pages=164–9|doi=10.1053/j.semdp.2019.04.008|pmid=31006555}}</ref>. Kasallikning oldini olish parazit tarqatuvchisi uchraydigan joylarni dezinfikatsiya qilish, uy-joylarni toza tutish va hasharotlar chaqishi oldini olishga qaratilgan<ref name="WHO2019">{{Veb manbasi|sarlavha=Chagas disease (American trypanosomiasis)|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/chagas-disease-(american-trypanosomiasis)|sana=17 April 2019|ish=World Health Organization|qaralgan sana=9-mart 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200120210150/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/chagas-disease-(american-trypanosomiasis)|arxivsana=20 January 2020}}</ref>. Hasharotlar chaqishini oldini olish [[insektitsidlar]] yoki choyshablardan foydalanishni oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Prevention of Chagas disease|url=https://www.who.int/chagas/disease/prevention/en/|ish=World Health Organization|qaralgan sana=24-fevral 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180211034545/http://www.who.int/chagas/disease/prevention/en/|arxivsana=11 February 2018}}</ref>. Infeksiya erta hosil boʻlganda benznidazol yoki nifurtimoks dorilari bilan davolash mumkin. Ular odatda odam kasallikni yuqtirganidan keyin qisqa vaqt ichida berilsa, kasallikni bartaraf eta oladi. Surunkali kasallikda qoʻllanilganda, dori-darmonlar oxirgi bosqich belgilari rivojlanishini kechiktirishi yoki oldini olishi mumkin. Benznidazol va nifurtimoks koʻpincha nojoʻya taʼsirlarni keltirib chiqaradi, shu jumladan teri kasalliklari, ovqat hazm qilish tizimida nohushliklar va nevrologik alomatlar. Bu esa davolanishni toʻxtatishga olib kelishi mumkin<ref name="Molina2018">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease|journal=The Lancet|volume=391|issue=10115|year=2018|pages=82–94|issn=0140-6736|doi=10.1016/S0140-6736 (17)31612-4|pmid=28673423}}</ref><ref name="Santi2022">{{jurnal manbasi|title=Antioxidant defence system as a rational target for Chagas disease and Leishmaniasis chemotherapy|journal=[[Memórias do Instituto Oswaldo Cruz]]|date=2022|volume=117|page=e210401|doi=10.1590/0074-02760210401|pmid=35239945|pmc=8896756}}</ref>. 2019-yilda hozirgi kungacha Chagas kasalligi uchun yangi dorilar ishlab chiqilmoqda, vaktsina tajribalari hayvonlar modellarida oʻrganiladi<ref name="Vermelho2019">{{jurnal manbasi|title=Why hasn't there been more progress in new Chagas disease drug discovery?|journal=Expert Opinion on Drug Discovery|volume=15|issue=2|year=2019|pages=145–158|issn=1746-0441|doi=10.1080/17460441.2020.1681394|pmid=31670987}}</ref>. 2019-yil holatiga koʻra, asosan [[Meksika]], [[Markaziy Amerika]] va [[Janubiy Amerika|Janubiy Amerikada]] 6,5 million kishi Chagas kasalligiga chalingan<ref name="WHO2019">{{Veb manbasi|sarlavha=Chagas disease (American trypanosomiasis)|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/chagas-disease-(american-trypanosomiasis)|sana=17 April 2019|ish=World Health Organization|qaralgan sana=9-mart 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200120210150/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/chagas-disease-(american-trypanosomiasis)|arxivsana=20 January 2020}}</ref><ref name="GBD2019">{{Veb manbasi|sana=2020|sarlavha=Global Health Metrics: Chagas disease—Level 3 cause|ish=[[The Lancet]]|url=https://www.thelancet.com/pb-assets/Lancet/gbd/summaries/diseases/chagas-disease.pdf|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220318033609/https://www.thelancet.com/pb-assets/Lancet/gbd/summaries/diseases/chagas-disease.pdf|arxivsana=18 March 2022}}</ref>, har yili taxminan 9,490 kishi kasallikdan vafot etgan<ref name="GBD2019" />. Kasallik bilan ogʻrigan odamlarning aksariyati kambagʻaldir<ref name="Rassi2012">{{jurnal manbasi|title=American trypanosomiasis (Chagas disease)|url=https://archive.org/details/sim_infectious-disease-clinics-of-north-america_2012-06_26_2/page/275|journal=Infectious Disease Clinics of North America|date=2012-yil iyun|volume=26|issue=2|pages=275–91|pmid=22632639|doi=10.1016/j.idc.2012.03.002}}</ref> va koʻpchilik kasallikni yuqtirganliklarini anglamaganlar<ref>{{Kitob manbasi|editor=Capinera JL|title=Encyclopedia of entomology|year=2008|publisher=Springer|location=Dordrecht|isbn=9781402062421|page=[https://books.google.com/books?id=i9ITMiiohVQC&pg=PA824 824]|edition=2nd}}</ref>. Kasallik hayvonlarning 150 dan ortiq turiga taʼsir qiladi<ref name="Rassi2010">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_april-17-23-2010_375_9723/page/1388|journal=Lancet|volume=375|issue=9723|pages=1388–402|date=2010-yil aprel|pmid=20399979|doi=10.1016/S0140-6736 (10)60061-X}}</ref>. Chagas birinchi marta 1909-yilda braziliyalik shifokor Karlos Chagas tomonidan tasvirlangan va uning nomi bilan atalgan<ref name="WHO2019">{{Veb manbasi|sarlavha=Chagas disease (American trypanosomiasis)|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/chagas-disease-(american-trypanosomiasis)|sana=17 April 2019|ish=World Health Organization|qaralgan sana=9-mart 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200120210150/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/chagas-disease-(american-trypanosomiasis)|arxivsana=20 January 2020}}</ref>. Chagas kasalligi eʼtibordan chetda qolgan tropik kasallik sifatida tasniflangan<ref name="NTD2017">{{Veb manbasi|sarlavha=Neglected Tropical Diseases|url=https://www.cdc.gov/globalhealth/ntd/diseases/index.html|ish=cdc.gov|kirish sanasi=28-noyabr 2014-yil|sana=6-iyun 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141204084219/http://www.cdc.gov/globalhealth/ntd/diseases/index.html|arxivsana=4 December 2014}}</ref>. [[Fayl:Chagoma.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Chagoma.jpg/220px-Chagoma.jpg|alt=Black and white photo of a young boy with a swollen right eye|thumb| Chagas kasalligining oʻtkir infektsiyasi, oʻng koʻzning shishishi(Romanya belgisi)]] == Sabablari == [[Fayl:Trypanosoma_cruzi_LifeCycle.gif|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Trypanosoma_cruzi_LifeCycle.gif/310px-Trypanosoma_cruzi_LifeCycle.gif|alt=See „Cause“ section.|thumb| ''T. cruzining'' hayot sikli va oʻtkazilishi]] === Yuqishi === [[Fayl:Triatoma_infestans_-_ZSM.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Triatoma_infestans_-_ZSM.jpg/80px-Triatoma_infestans_-_ZSM.jpg|alt=A brown winged insect|left|thumb| ''Triatoma infestans-'' ''T. cruzi'' ning keng tarqalgan tashuvchisi]] ''T. cruzi'' ''Triatoma'', ''Panstrongylus'' va ''Rhodnius'' avlodidagi turli triatomin hasharotlari tomonidan tashilishi mumkin<ref name="Molina2018">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease|journal=The Lancet|volume=391|issue=10115|year=2018|pages=82–94|issn=0140-6736|doi=10.1016/S0140-6736 (17)31612-4|pmid=28673423}}</ref>. Odam infeksiyasining asosiy tashuvchilari – bu odamlar uy-joylariga yaqin joyda yashaydigan triatomin hasharotlari -Triatoma ''infestans'', ''Rhodnius prolixus'', ''Triatoma dimidiata'' va ''Panstrongylus megistus''. Bu hasharotlar Argentina, Boliviya, Chili va Paragvayda vinchuka, Braziliyada ''barbeiro'', Kolumbiyada ''pito'', Markaziy Amerikada ''chinche'' va Venesuelada ''chipo'' kabi bir qancha mahalliy nomlar bilan ''tanilgan''<ref>{{Kitob manbasi|title=The Trypanosomiases|date=2004|publisher=CAB International|location=Wallingford|isbn=9780851990347|page=[https://books.google.com/books?id=6Z1zUWY9LroC&pg=PA184 184]}}</ref>. Hasharotlar koʻz yoki ogʻiz yaqinidagi nam yuzalarni afzal koʻrib, tunda ovqatlanadilar<ref name="PD7" /><ref name="AlbaSoto2019">{{Kitob manbasi|title=Chagas Disease: A Clinical Approach|url=https://books.google.com/books?id=WpyuDwAAQBAJ|series=Birkhäuser Advances in Infectious Diseases|date=9-sentabr 2019-yil|publisher=Springer Nature|location=Switzerland|isbn=978-3-030-00054-7|pages=25–59|chapter=''Trypanosoma cruzi'' Journey from the&nbsp;Insect Vector to the&nbsp;Host Cell|doi=10.1007/978-3-030-00054-7_2}}</ref>. Triatomin hasharoti {{Nobr|''T. cruzi''}} bilan kasallangan uy egasini chaqqanida uni yuqtirishi mumkin<ref name="PD7" />. {{Nobr|''T. cruzi''}} hasharotlarning ichagida koʻpayadi va hasharot najasi bilan toʻkiladi<ref name="PD7" />. Infeksiyalangan triatomin ovqatlansa, u terini teshadi va qonni soʻrib oladi<ref name="PD7">{{Kitob manbasi|chapter=American Trypanosomiasis|pages=71–84|title=Parasitic Diseases|edition=7|publisher=Parasites Without Borders|location=New York|date=2019|url=https://parasiteswithoutborders.com/books/|accessdate=26 March 2020}}</ref>. Tishlash odatda ogʻriqsizdir, ammo qichishishga olib keladi<ref name="PD7" />. == Patofiziologiyasi == [[Fayl:Heart_pathology_Chagas_disease.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Heart_pathology_Chagas_disease. JPG/150px-Heart_pathology_Chagas_disease. JPG|alt=Photograph of a heart showing perforation of the walls|thumb| Surunkali Chagas kasalligi bilan zararlangan yurakning keng koʻlamli anatomiyasi]] Kasallikning oʻtkir bosqichida belgilar va alomatlar bevosita {{Nobr|''T. cruzi''}} replikatsiyasi va [[Immun sistemasi|immun tizimining]] unga boʻlgan munosabati bilan yuzaga keladi<ref name="Molina2018">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease|journal=The Lancet|volume=391|issue=10115|year=2018|pages=82–94|issn=0140-6736|doi=10.1016/S0140-6736 (17)31612-4|pmid=28673423}}</ref>. Bu fazada {{Nobr|''T. cruzi''}} butun tanadagi turli toʻqimalarda va qonda aylanib yurishi mumkin<ref name="Molina2018" />. Infeksiyaning dastlabki haftalarida parazitlarning koʻpayishi [[Antitelolar|antikorlarni]] ishlab chiqaradi va terining [[Yalligʻlanish|yalligʻlanish reaksiyasini]] faollashtiradi. Surunkali Chagas kasalligi parazitning takrorlanishi va immunitet tizimining shikastlanishi tufayli yillar davomida rivojlanadi. Kasallikning dastlabki bosqichida {{Nobr|''T. cruzi''}} yurakning chiziqli mushak tolalarida uchraydi<ref name="Bonney2019">{{jurnal manbasi|title=Pathology and Pathogenesis of Chagas Heart Disease|journal=Annu Rev Pathol|volume=14|pages=421–47|date=2019-yil yanvar|pmid=30355152|doi=10.1146/annurev-pathol-020117-043711|pmc=7373119}}</ref>. Kasallik rivojlangan sayin, yurak odatda kattalashadi, yurak mushaklari tolasining sezilarli qismlari chandiq toʻqimasi va yogʻ bilan almashtiriladi<ref name="Bonney2019" />. Faol yalligʻlanishda yalligʻlanish yurak boʻylab tarqalib ketadi, Har bir yalligʻlangan sohada immun hujayralari, odatda makrofaglar va T hujayralari joylashadi<ref name="Bonney2019" />. Kasallikning kech davrida yurakda parazitlar kamdan-kam hollarda aniqlanadi va faqat juda past darajada boʻlishi mumkin<ref name="Bonney2019" />. == Diagnostikasi == [[Fayl:T._cruzi_trypomastigotes_in_peripheral_blood_smear.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/T._cruzi_trypomastigotes_in_peripheral_blood_smear.jpg/220px-T._cruzi_trypomastigotes_in_peripheral_blood_smear.jpg|alt=Four T. cruzi parasites surrounded by red blood cells. Undulating membranes, flagella, and kinetoplasts are visible.|left|thumb| ''T. cruzi'' tripomastigotlar qon surtmasida koʻrinishi]] Qonda ''T. cruzi'' mavjudligi Chagas kasalligining diagnostikasi hisoblanadi. Infeksiyaning oʻtkir bosqichida harakatchan parazitlarni yangi [[Antikoagulyantlar|antikoagulyatsion]] qon yoki uning bufer qobigʻini [[Mikroskop|mikroskopik]] tekshirish orqali aniqlash mumkin. Gimza bilan boʻyalgan ingichka va qalin qon surtmalarini tayyorlash orqali, parazitlarni bevosita koʻrish mumkin<ref name="Bern2015">{{jurnal manbasi|title=Chagas' disease|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_the-new-england-journal-of-medicine_2015-07-30_373_5/page/456|journal=N. Engl. J. Med.|volume=373|issue=5|pages=456–66|date=2015-yil iyul|pmid=26222561|doi=10.1056/NEJMra1410150}}</ref><ref name="Gua2019">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease as example of a reemerging parasite|journal=Seminars in Diagnostic Pathology|date=2019-yil may|volume=36|issue=3|pages=164–9|doi=10.1053/j.semdp.2019.04.008|pmid=31006555}}</ref>. Qon surtmalarini tekshirish 34-85 % hollarda parazitlarni aniqlay oladi. Qonni konsentratsiyalash uchun mikrogematokrit sentrifugalash kabi usullardan foydalanilsa, sezgirlik ortadi<ref name="Molina2018">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease|journal=The Lancet|volume=391|issue=10115|year=2018|pages=82–94|issn=0140-6736|doi=10.1016/S0140-6736 (17)31612-4|pmid=28673423}}</ref>. Boʻyalgan qon surtmalarini mikroskopik tekshirishda {{Nobr|''T. cruzi''}} tripomastigotalari toʻlqinsimon parda bilan bogʻlangan flagellumli S yoki U shaklida organizmda namoyon boʻladi. Parazit tanasi ichida [[Hujayra yadrosi|yadro]] va kinetoplast deb ataladigan kichikroq struktura koʻrinadi. {{Nobr|''T. cruzi''}} ning kinetoplasti nisbatan kattaroq boʻlib, u odam yuqtiruvchi tripanosomalarning boshqa turlaridan shu orqali ajralib turadi<ref name="Bain2015">{{Kitob manbasi|title=Blood Cells: A Practical Guide|url=https://books.google.com/books?id=dckoCQAAQBAJ|date=20 January 2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-81733-9|pages=165–7}}</ref>. Surunkali Chagas kasalligida qondagi parazitlarning kontsentratsiyasi mikroskop yoki PCR yordamida aniqlash uchun juda past boʻladi<ref name="Molina2018">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease|journal=The Lancet|volume=391|issue=10115|year=2018|pages=82–94|issn=0140-6736|doi=10.1016/S0140-6736 (17)31612-4|pmid=28673423}}</ref>. Shuning uchun tashxis odatda serologik testlar yordamida amalga oshiriladi. Bu qonda {{Nobr|''T. cruzi''}} ga qarshi [[immunoglobulin G]] antikorlarini aniqlaydi<ref name="Gua2019">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease as example of a reemerging parasite|journal=Seminars in Diagnostic Pathology|date=2019-yil may|volume=36|issue=3|pages=164–9|doi=10.1053/j.semdp.2019.04.008|pmid=31006555}}</ref>. Tashxis toʻgʻri samara berishini tasdiqlash uchun turli test usullaridan foydalangan holda ikkita ijobiy serologik natijalar oʻtkazish kerak boʻladi<ref name="Bern2015">{{jurnal manbasi|title=Chagas' disease|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_the-new-england-journal-of-medicine_2015-07-30_373_5/page/456|journal=N. Engl. J. Med.|volume=373|issue=5|pages=456–66|date=2015-yil iyul|pmid=26222561|doi=10.1056/NEJMra1410150}}</ref>. Agar test natijalari noaniq boʻlsa, Western blot kabi qoʻshimcha sinov usullaridan foydalanish mumkin<ref name="Molina2018" />. Chagas kasalligi uchun turli xil tezkor diagnostika testlari mavjud. Ushbu testlar osonlik bilan oʻtkaziladi va maxsus tayyorgarliksiz odamlar tomonidan amalga oshirilishi mumkin<ref name="Luquetti2019">{{Kitob manbasi|editor=Marcelo Altcheh J, Freilij H|title=Chagas Disease: A Clinical Approach|url=https://books.google.com/books?id=WpyuDwAAQBAJ|series=Birkhäuser Advances in Infectious Diseases|date=9-sentabr 2019-yil|publisher=Springer Nature|location=Switzerland|isbn=978-3-030-00054-7|pages=141–58|chapter=Diagnosis of Chagas disease|doi=10.1007/978-3-030-00054-7_7}}</ref>. Koʻp sonli odamlarni skrining qilish va tibbiy muassasalarga kira olmaydigan odamlarni tekshirish uchun bunday testlar foydali, ammo ularning sezgirligi nisbatan past<ref name="Molina2018">{{jurnal manbasi|title=Chagas disease|journal=The Lancet|volume=391|issue=10115|year=2018|pages=82–94|issn=0140-6736|doi=10.1016/S0140-6736 (17)31612-4|pmid=28673423}}</ref>. Ijobiy natijani tasdiqlash uchun ikkinchi usuldan foydalanish tavsiya etiladi<ref name="Luquetti2019" /><ref name="Gurtler2019">{{jurnal manbasi|title=Rapid immunochromatographic tests for the diagnosis of chronic Chagas disease in at-risk populations: A systematic review and meta-analysis|journal=PLOS Neglected Tropical Diseases|volume=13|issue=5|pages=e0007271|date=2019-yil may|pmid=31150377|doi=10.1371/journal.pntd.0007271|pmc=6561601}}</ref>. ''T. cruzi'' parazitlarini qon namunalaridan ksenodiagnoz yoki hayvonlarga odamning qoni bilan emlash orqali yetishtirish mumkin. Bu usulda odamning [[Eritrotsitlar|qizil qon hujayralari]] [[Plazma (qon)|plazmadan]] ajratiladi va parazitning koʻpayishini tashkil qilish uchun maxsus oʻsish muhitiga qoʻyiladi. Natijani olish uchun olti oygacha vaqt ketishi mumkin. Ksenodiagnoz qonni triatomin hasharotlar bilan oziqlantirishni, soʻngra 30-60 kundan keyin ularning najasini parazitga tekshirishni oʻz ichiga oladi<ref name="Luquetti2019">{{Kitob manbasi|editor=Marcelo Altcheh J, Freilij H|title=Chagas Disease: A Clinical Approach|url=https://books.google.com/books?id=WpyuDwAAQBAJ|series=Birkhäuser Advances in Infectious Diseases|date=9-sentabr 2019-yil|publisher=Springer Nature|location=Switzerland|isbn=978-3-030-00054-7|pages=141–58|chapter=Diagnosis of Chagas disease|doi=10.1007/978-3-030-00054-7_7}}</ref>. Ushbu usullar muntazam ravishda qoʻllanilmaydi, chunki ular sekin va past sezuvchanlikka ega<ref name="emed">{{Veb manbasi|url=http://emedicine.medscape.com/article/214581-overview|sarlavha=Chagas disease (American Trypanosomiasis)|sana=26-aprel 2019-yil|nashriyot=[[eMedicine]]|qaralgan sana=8-aprel 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200312071301/https://emedicine.medscape.com/article/214581-overview|arxivsana=12 March 2020}}</ref><ref name="Luquetti2019" />. == Oldini olish == [[Fayl:Bungalow_at_Bird_of_Paradise.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Bungalow_at_Bird_of_Paradise.jpg/220px-Bungalow_at_Bird_of_Paradise.jpg|alt=A net hanging over a bed|thumb| Triatomin hasharotlarining chaqishi oldini olish uchun endemik hududlarda yotoq toʻrlaridan foydalanish kerak<ref name="PD7">{{Kitob manbasi|chapter=American Trypanosomiasis|pages=71–84|title=Parasitic Diseases|edition=7|publisher=Parasites Without Borders|location=New York|date=2019|url=https://parasiteswithoutborders.com/books/|accessdate=26 March 2020}}</ref>.]] Chagas kasalligining oldini olish chora-tadbirlar asosan, triatomin hasharotlarining vektor bilan aloqasini cheklashga qaratilgan. Insektitsidlarni purkash dasturlari vektorlarga qarshi kurashning asosiy yoʻnalishi boʻlib, bu orqali uylar va uning atrofidagi hududlar qoldiq insektitsidlardan tozalanadi. Bu dastlab 1980-yillarda piretroidlar bilan almashtirilgan organoxlorin, organofosfat va karbamat insektitsidlari bilan amalga oshirilgan. Ushbu dasturlar [[Braziliya]] va [[Chili|Chilida]] kasallik tarqalishni keskin kamaytirdi<ref name="PD7">{{Kitob manbasi|chapter=American Trypanosomiasis|pages=71–84|title=Parasitic Diseases|edition=7|publisher=Parasites Without Borders|location=New York|date=2019|url=https://parasiteswithoutborders.com/books/|accessdate=26 March 2020}}</ref> va ayrim hududlardan asosiy vektorlarni yoʻq qila oldi: Braziliya, Chili, [[Urugvay]] va [[Peru]] va [[Paragvay|Paragvayning]] bir qismidan ''Triatoma infestans'', shuningdek, [[Markaziy Amerika|Markaziy Amerikadan]] ''Rhodnius proliksus yoq qilishga erishildi''. Baʼzi hududlarda vektorni yoq qilish dasturi triatomin hasharotlari orasida insektitsidlarga chidamlilikning rivojlanishi bilan qarshilik koʻrsatdi. Natijada vektor nazorati dasturlari muqobil insektitsidlarni (masalan, [[Argentina]] va [[Boliviya|Boliviyada]] fenitrotion va bendiokarb), uy hayvonlarini (triatomin bilan oziqlanadigan) pestitsidlar bilan singdirilgan boʻyoqlar va boshqa eksperimental usullar bilan davolashni amalga oshirdi. Triatomin hasharotlari boʻlgan hududlarda {{Nobr|''T. cruzi''}} yuqishini yotoq toʻrlaridan foydalanish, turar-joylar gigiyenasiga eʼtibor berish orqali oldini olish mumkin<ref name="PD7" />. Ilgari Chagas kasalligini yuqtirishning ikkinchi eng keng tarqalgan usuli qon quyish edi<ref name="Angheben2015">{{jurnal manbasi|journal=Blood Transfusion|date=2015-yil oktabr|volume=13|issue=4|pages=540–50|doi=10.2450/2015.0040-15|title=Chagas disease and transfusion medicine: a perspective from non-endemic countries|pmid=26513769|pmc=4624528}}</ref>. {{Nobr|''T. cruzi''}} muzlatgichda saqlangan qonda muzlash va erishdan omon qolishi mumkin. Bu uning butun qonda, qadoqlangan qizil qon tanachalarida, [[Granulotsitlar|granulotsitlarda]], kriyopresipitatda va [[Trombotsitlar|trombotsitlarda]] saqlanishiga imkon beradi. Qon banki skrining testlarini joriy etish qon quyish paytida infeksiya xavfini keskin kamaytirdi. Lotin Amerikasi mamlakatlaridagi deyarli barcha qon donorlari Chagas skriningidan oʻtkaziladi. Skrining testlari keng tarqalgan boʻlib, endemik boʻlmagan mamlakatlarda, jumladan, Buyuk Britaniya (1999-yilda joriy etilgan), Ispaniya (2005), Amerika Qoʻshma Shtatlari (2007), [[Fransiya]] va Shvetsiya (2009), [[Shveysariya]] kabi endemik hududlardan kelgan muhojirlarning katta aholisi bu testlarda oʻtkaziladi<ref name="Lidani2019">{{jurnal manbasi|journal=Frontiers in Public Health|date=2019-yil iyul|volume=7|page=166|doi=10.3389/fpubh.2019.00166|title=Chagas disease: from discovery to a worldwide health problem|pmid=31312626|pmc=6614205}}</ref>. serologik testlar esa, odatda Elishay, donor qonida {{Nobr|''T. cruzi''}} oqsillariga qarshi antikorlarni aniqlash uchun ishlatiladi<ref name="Angheben2015" />.[[Fayl:NECT_treatment_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/NECT_treatment_%28cropped%29.jpg/150px-NECT_treatment_%28cropped%29.jpg|alt=A brown glass bottle of pills, labeled „Lampit (nifurtimox)“|thumb| Bir shisha nifurtimoks tabletkalari]] == Epidemiologiyasi == [[Fayl:Chagas2011Map.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Chagas2011Map.jpg/310px-Chagas2011Map.jpg|alt=A world map. South America and Mexico are red, the United States is yellow, and Canada, Japan, Australia, the United Kingdom, Scandinavia, Romania, and most of Western Europe is blue.|thumb| Chagas kasalligining epidemiologiyasi taxminan 2011-yil: Qizil – vektorlar orqali tarqaladigan endemik mamlakatlar;Sariq – tarqalish vaqti-vaqti bilan vektorlar orqali sodir boʻladigan endemik mamlakatlar; Koʻk – qon quyish orqali tarqaladigan endemik boʻlmagan mamlakatlar<ref>{{jurnal manbasi|title=Preventing the transmission of American trypanosomiasis and its spread into non-endemic countries|journal=Infectious Diseases of Poverty|volume=4|pages=60|date=December 2015|pmid=26715535|doi=10.1186/s40249-015-0092-7|pmc=4693433}}</ref>.]] [[Fayl:2016_Chagas_Disease_DALYs.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/2016_Chagas_Disease_DALYs.svg/310px-2016_Chagas_Disease_DALYs.svg.png|alt=See description.|thumb| 2016-yilda Chagas kasalligi tufayli nogironlikka moslashtirilgan hayot yillari: DALY yukini oshirishning har bir tartibi uchun ranglar tobora toʻq qizil rangga ega boʻladi: Kulrang- maʼlumot yoʻqligini bildiradi. Oq-0Sariq-1000 DALY gachaApelsin-1001 dan 10 000 DALYs Och qizil-10 001 dan 100 000 DALY gacha Toʻq qizil-100 000 dan ortiq DALY<ref name="WHO2016">{{Veb manbasi|muallif=World Health Organization|sarlavha=Disease burden and mortality estimates|url=https://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates/en/index1.html|kirish sanasi=27 April 2020|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200210135939/https://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates/en/index1.html|arxivsana=10 February 2020}}</ref>]] T.cruzi haqidagi ehtimollarga koʻra, u Janubiy Amerika sutemizuvchilari orasida odamlar kelishidan ancha oldin tarqalgan. {{Nobr|''T. cruzi''}} Janubiy Amerika boʻylab qadimgi odam qoldiqlarida, Atakama choʻlidagi 9000 yoshli Chinchorro mumiyasidan topilgan. Minas-Jeraisda turli yoshdagi 1100 yoshli mumiya qoldiqlar, Rio Grande yaqinidagi Chihuaxuan choʻligacha boʻlgan shimolda koʻpgina bishqa maʼlumotlarda Chagas kasalligiga mos keladigan alomatlar tasvirlangan.[[Fayl:Carlos_Chagas.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Carlos_Chagas.png/220px-Carlos_Chagas.png|alt=Black and white photo of Charlos Chagas, in his lab coat, sitting next to his microscope and surrounded by flasks and jars|thumb| Karlos Chagas. Instituto Oswaldo Cruz laboratoriyasida|left]] Chagas kasalligining rasmiy tavsifi 1909-yilda Karlos Chagas tomonidan isitma, shishgan limfa tugunlari, kattalashgan taloq va jigar bilan ikki yoshli qizni tekshirgandan soʻng aniqlangan. Uning qonini tekshirgandan soʻng, Chagas yaqinda triatomin hasharotlarining orqa ichaklaridan aniqlagan tripanosomalarga oʻxshash tripanosomalarni koʻradi va ustozi, braziliyalik shifokor Osvaldo Kruz sharafiga ''Trypanosoma cruzi'' deb nom berdi. U [[Rio-de-Janeyro|Rio-de-Janeyrodagi]] Kruzga infeksiya yuqtirilgan triatomin hasharotlarini yubordi. Infeksiyalangan triatominning chaqishi {{Nobr|''T. cruzi''}} ni marmoset maymunlariga ham yuborishi mumkinligini koʻrsatdi. Ikki yil ichida, 1908—1909-yillarda Chagas kasallik, uni keltirib chiqargan organizm va infeksiya uchun zarur boʻlgan hasharotlar vektorining tavsiflari maʼlum qilindi<ref name="Kropf2009">{{jurnal manbasi|journal=Hist Cienc Saude Manguinhos|date=2009-yil iyul|volume=16|issue=Suppl 1|pages=13–34|title=The discovery of ''Trypanosoma cruzi'' and Chagas disease (1908—1909): tropical medicine in Brazil|pmid=20027916|doi=10.1590/s0104-59702009000500002}}</ref><ref name="Chagas_1909">{{jurnal manbasi|title=Neue Trypanosomen|journal=Vorläufige Mitteilung Arch Schiff Tropenhyg|year=1909|volume=13|pages=120–2}}</ref><ref name="Chagas_1909b">{{jurnal manbasi|title=Nova tripanozomiase humana: Estudos sobre a morfolojia e o ciclo evolutivo do Schizotrypanum cruzi n. gen., n. sp., ajente etiolojico de nova entidade morbida do homem [New human trypanosomiasis. Studies about the morphology and life-cycle of ''Schizotripanum cruzi'', etiological agent of a new morbid entity of man]|journal=Mem Inst Oswaldo Cruz|year=1909|volume=1|issue=2|pages=159–218|issn=0074-0276|doi=10.1590/S0074-02761909000200008|url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/150058}} (in Portuguese with German full translation as „Ueber eine neue Trypanosomiasis des Menschen.“)</ref>. Oʻsha paytda fakultet professori Migel Koutoning taklifiga binoan, kasallik „Chagas kasalligi“ deb atalgan<ref name="Kropf2009" />. Chagasning kashfiyoti unga milliy va xalqaro shuhrat keltirdi, ammo Braziliya hukumati kasallikka qarshi choralar koʻrishda ilojsizligini takidlab, Chagas oʻzini va uning nomi bilan atalgan kasallikni tanqid qildi. Uning kashfiyoti boʻyicha tadqiqotlarni taqiqlab qoʻydi va 1921-yilgi [[Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel mukofoti]] uchun uning nomzodini puchga chiqardi<ref name="Kropf2009" /><ref>{{jurnal manbasi|title=Justice where justice is due: A posthumous Nobel Prize to Carlos Chagas (1879—1934), the discoverer of American Trypanosomiasis (Chagas' disease)|journal=International Journal of Cardiology|volume=134|issue=1|date=2009-yil may|pages=9–16|doi=10.1016/j.ijcard.2008.12.197|pmid=19185367}}</ref>. 1930-yillarda Salvador Mazza Argentinaning Chako provinsiyasida mingdan ortiq holatlarni aniqlab, Chagas kasalligini oʻrganishni qayta boshladi<ref name="Steverding2014">{{jurnal manbasi|title=The history of Chagas disease|journal=Parasites & Vectors|volume=7|pages=317|date=2014-yil iyul|pmid=25011546|pmc=4105117|doi=10.1186/1756-3305-7-317}}</ref>. Argentinada kasallik uning sharafiga ''mal de Chagas-Mazza'' deb nomlanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.drwebsa.com.ar/alcha/hist4.htm|nashriyot=Asociación Lucha Contra el Mal de Chagas|sarlavha=Enfermedad de Chagas&nbsp;– Mazza|til=ispancha|qaralgan sana=15-sentabr 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110916130857/http://www.drwebsa.com.ar/alcha/hist4.htm|arxivsana=16 September 2011}}</ref>. Chagas kasalligi uchun serologik testlar 1940-yillarda joriy etilgan boʻlib, {{Nobr|''T. cruzi''}} infeksiyasi Lotin Amerikasi boʻylab keng tarqalganligini koʻrsatdi<ref name="Steverding2014" />. Bu insektitsidlarni qoʻllash orqali bezgak vektorini yoʻq qilish muvaffaqiyatlari bilan birgalikda triatomin hasharotlarini yoqotish uchun uylarni insektitsidlar bilan davolashga qaratilgan sogʻliqni saqlash kampaniyalarini yaratish ishlari ham koʻrib chiqildi<ref name="Cueto2015">{{jurnal manbasi|journal=Acta Tropica|volume=149|date=2015-yil sentabr|pages=70–85|title=Insecticide resistance in vector Chagas disease: Evolution, machanisms, and management|doi=10.1016/j.actatropica.2015.05.014|pmid=26003952}}</ref><ref name="Steverding2014" />. 1950-yillarda qonni kristall binafsha bilan davolash parazitni yoʻq qilishi mumkinligi koʻrsatdi<ref name="Steverding2014" />. Keng darajada nazorat dasturlari 1960-yillarda dastlab [[San-Paulu (shahar)|San-Pauluda]], keyin Argentinaning turli joylarida, keyin Lotin Amerikasi boʻylab milliy darajadagi dasturlar shakllana boshladi<ref name="Dias2015">{{jurnal manbasi|title=Evolution of Chagas disease screening programs and control programs|journal=Global Heart|volume=10|issue=3|date=2015-yil sentabr|pages=193–202|doi=10.1016/j.gheart.2015.06.003|pmid=26407516}}</ref>. Ushbu davolash dasturlari 1980-yillarda piretroid insektitsidlarning organizmga kiritilishi bilan rivojlanadi, ular qoʻllanilgandan keyin dogʻ va hid qoldirmaydi va tejamkorroq hisoblangan<ref name="Steverding2014" /><ref name="Dias2015" />. Chagas kasalligini nazorat qilishga bagʻishlangan mintaqaviy organlar Pan Amerika sogʻliqni saqlash tashkiloti koʻmagida paydo boʻldi. 1991-yilda Chagas kasalliklarini yoʻq qilish boʻyicha janubiy konus tashabbusi, And mamlakatlari tashabbusi (1997), Markaziy tashkilot tashabbusi, Amerika mamlakatlari (1997) va Amazon mamlakatlari tashabbuslari (2004) kelib chiqdi<ref name="Cueto2015" />. == Tadqiqotlar == === Muolajalar === Afrikalik tripanosomiazni davolashda tasdiqlangan antiparazitik preparat boʻlgan fexinidazol hayvonlar modellarida Chagas kasalligiga qarshi asosiy chora hisoblanadi. 2019-yildan boshlab u Ispaniyada surunkali Chagas kasalligi uchun II bosqich klinik sinovlaridan oʻtib kelmoqda<ref name="Ribeiro2019">{{jurnal manbasi|title=Current trends in the pharmacological management of Chagas disease|journal=Int J Parasitol Drugs Drug Resist|volume=12|pages=7–17|date=2019-yil dekabr|pmid=31862616|pmc=6928327|doi=10.1016/j.ijpddr.2019.11.004}}</ref><ref name="Deeks2019">{{jurnal manbasi|title=Fexinidazole: First Global Approval|journal=Drugs|volume=79|issue=2|year=2019|pages=215–220|issn=0012-6667|doi=10.1007/s40265-019-1051-6|pmid=30635838}}</ref>. Boshqa dori vositalari orasida sichqonlarda Chagas kasalligiga qarshi samarali boʻlgan proteazoma inhibitori GNF6702 va hayvonlar modellarida bir qator kerakli natijalarga ega boʻlgan AN4169 lardan foydalaniladi<ref name="Kratz2019">{{jurnal manbasi|title=Drug discovery for Chagas disease: A viewpoint|journal=Acta Tropica|volume=198|year=2019|pages=105107|issn=0001-706X|doi=10.1016/j.actatropica.2019.105107|pmid=31351074}}</ref>. Kasallikni davolash jarayonida bir qator eksperimental vaktsinalar hayvonlarda sinovdan oʻtkazildi. Subunit vaktsinalarga qoʻshimcha ravishda, baʼzi yondashuvlar T. {{Nobr|''T. cruzi''}} bilan bir xil antijenlarni ifodalovchi, ammo ''Trypanosoma rangeli'' yoki ''Phytomonas serpens'' kabi zaiflashgan {{Nobr|''T. cruzi''}} parazitlariga taʼsir qilish bilan organizmlarni emlashni oʻz ichiga oladi. Shu bilan birgaDNKga qarshi emlash ham oʻrganilgan. 2019-yildan boshlab vaktsina tadqiqotlari asosan kichik hayvonlar modellarida oʻrganilgan<ref name="Rios2019">{{jurnal manbasi|title=Immunity and vaccine development efforts against Trypanosoma cruzi|journal=Acta Tropica|volume=200|year=2019|pages=105168|issn=0001-706X|doi=10.1016/j.actatropica.2019.105168|pmid=31513763|pmc=7409534}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} eo18du31g16d2hee8u5oibf303ae5by 0 819836 6218517 6199387 2026-07-28T12:44:31Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218517 wikitext text/x-wiki '''Buyuk Britaniyadagi ukrainlar''' asosan asli [[Ukrainlar|ukrainalik]] Britaniya fuqarolaridir. == Tarixi == [[Manchester|Manchesterda]] ukrainaliklarning birinchi hujjatlashtirilgan dalili 1897-yilda Brodi shahridan (oʻsha paytda Avstriyaning Galisiya va Lodomeriya qirolligida joylashgan) J. Koyetskiyning Salford shahridagi chet elliklar reestriga kiritilgan yozuv edi.<ref name="Manchester">{{Veb manbasi|sarlavha=Manchester Ukrainian Community|ish=The University of Manchester|url=https://documents.manchester.ac.uk/display.aspx?DocID=47056|kirish sanasi=24-fevral 2022-yil}}</ref> [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushigacha]] Manchesterda 100 ga yaqin oila istiqomat qilgan va urushdan keyingi yillarda jamoat markazi tashkil etilgan.<ref name="Manchester" /> [[London|Londonda]] Axborot markazi tashkil etildi va Manchester bilan diniy va madaniy aloqalar oʻrnatildi.<ref name="Manchester" /> 1931-yilda yepiskop Andrey Sheptitskiy va fr. Iosif Slipiy, keyingi yillarda Ukraina yunon-katolik cherkovining boshligʻi boʻldi, Manchesterga mashhur elchilik tashrifi bilan kelishdi. Boshqa joylarda, ukrainalik muhojirlarning birinchi avlodi janubi-sharqga, xususan, Xertfordshirga 1947-yilda koʻchirilganlar sifatida kela boshladi. Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushidan soʻng]], [[Clement Attlee|Attlee]] hukumati (1945—1951) tomonidan berilgan ishlashga ruxsatnoma sxemalari ukrainaliklarni Lankashir tegirmonlarida va Lea vodiysi issiqxonalarida ishlash uchun yollagan. Sharqiy Angliyadagi tranzit lagerida qisqa vaqt qolgandan soʻng, koʻp odamlar Xertfordshirdagi Nyugate-street qishlogʻidagi koʻchirilganlar lageriga kirishdi. Lagerda koʻplab yoshlar shtab-kvartirasi Londonda joylashgan Buyuk Britaniyadagi ukrainlar uyushmasiga aʼzo boʻlishdi. Uyushma oʻz oilasi va doʻstlaridan ajralganlar uchun muhim qoʻllab-quvvatlash tarmogʻi boʻlib xizmat qildi. Ikkinchi Jahon urushi tugagandan soʻng, Buyuk Britaniyaga koʻproq ukrainaliklar (asosan Germaniyadagi lagerlardan koʻchirilganlar) kelishdi. Ukrainaliklar Buyuk Britaniyaga Yevropaning ixtiyoriy ishchilari sifatida qoʻshilishdi, Polsha va [[Germaniya]] armiyalaridan boʻlgan ukrainalik harbiy asirlar ham demobilizatsiya qilindi va Buyuk Britaniyaning yirik shaharlariga joylashtirildi. Geograflar Grexem Smit va Piter Jeksonlarning fikricha, Ikkinchi jahon urushidan keyin 35 ming ukrainalik kelgan va 1950-yillarning oxirlarida Britaniyada „Bredford, Nottingem, Manchester va Koventridagi eng yirik“ 70 ta ukrainalik jamoalar tashkil etilgan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Narrating the nation: the 'imagined community' of Ukrainians in Bradford|url=https://archive.org/details/journal-of-historical-geography_1999-07_25_3/page/367|first1=Graham|last=Smith|first2=Peter|last2=Jackson|journal=Journal of Historical Geography|volume=25|issue=3|year=1999|pages=367–387|doi=10.1006/jhge.1999.0120}}</ref> === Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi === [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi]] paytida Buyuk Britaniyada yashovchi ukrainaliklar Britaniya hukumatidan Rossiyaga qarshi sanksiyalar joriy etish va Buyuk Britaniya bilan moliyaviy va siyosiy aloqalari boʻlgan rus oligarxlariga qarshi chora koʻrishni talab qilish uchun namoyishlar uyushtirdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Bychawski |first=Adam |date=24-fevral 2022-yil |title=Ukrainians in London tell of anguish at Downing Street protest |publisher=openDemocracy |url=https://www.opendemocracy.net/en/opendemocracyuk/ukrainians-in-london-tell-of-anguish-at-downing-street-protest/ |access-date=26-fevral 2022-yil}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25-fevral 2022-yil |title=Ukraine conflict: Protests against invasion by Russia held in Scotland |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-60521038 |access-date=26-fevral 2022-yil}}</ref> Namoyish tashkilotchilarining baʼzilari hukumatning " Politsiya, jinoyatchilik, hukm va sudlar toʻgʻrisida "gi qonun loyihasini tanqid qilib, norozilik namoyishlari va jamoat yigʻilishlariga yangi cheklovlar qoʻyishni taklif qilishdi va uni „namoyishlarga qarshi yangi choralar koʻrishda ikkiyuzlamachilikda, Rossiyani esa noroziliklarga qarshi ovozni oʻchirgani uchun tanqid qilishda ayblashdi“.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Bychawski |first=Adam |date=3-mart 2022-yil |title=UK's Policing Bill would silence us, says Ukrainian protester |publisher=openDemocracy |url=https://www.opendemocracy.net/en/opendemocracyuk/uk-policing-bill-ukrainian-protest-criminalise/ |access-date=4-mart 2022-yil}}</ref> == Aholi == 2001-yilgi aholini roʻyxatga olishda Ukrainada tugʻilgan Buyuk Britaniyada yashovchi 11 913 kishi qayd etilgan.<ref name="OECD">{{Veb manbasi|url=http://www.oecd.org/dataoecd/18/23/34792376.xls|sarlavha=Country-of-birth database|nashriyot=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]|qaralgan sana=3-dekabr 2008-yil}}</ref> 2011-yilgi Buyuk Britaniya aholini roʻyxatga olishda Angliyada 20 320 nafar ukrainalik, 380 nafari Uelsda, 838 nafari [[Shotlandiya|Shotlandiyada]] va [[Shimoliy Irlandiya|Shimoliy Irlandiyada]] 245 nafar ukrainaliklar qayd etilgan. Milliy statistika boshqarmasining hisob-kitoblariga koʻra, 2020-yilda Ukrainada tugʻilgan 32 ming kishi Buyuk Britaniyada istiqomat qilgan. Ukraina fuqarolari soni 17 mingga yetgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.ons.gov.uk/file?uri=%2fpeoplepopulationandcommunity%2fpopulationandmigration%2finternationalmigration%2fdatasets%2fpopulationoftheunitedkingdombycountryofbirthandnationality%2fjanuary2020todecember2020/populationbycountryofbirthandnationalityjan20todec20accessible.xls|sarlavha=Table 2.3: Non-British population in the United Kingdom by nationality and sex, January 2020 to December 2020|nashriyot=Office for National Statistics|sana=17-sentabr 2021-yil|qaralgan sana=4-mart 2022-yil}} Figure given is the central estimate. See the source for 95 % confidence intervals.</ref> == Din == Buyuk Britaniyadagi hozirgi ukrain diasporasining aksariyati ukrain pravoslav dinidir. Buyuk Britaniyada yashovchi ukrainaliklarning katta qismi Ukraina katoliklari boʻlib, Buyuk Britaniyadagi ukrainaliklar uchun Apostol Eksarxati yurisdiktsiyasi ostida, kamroq sonlar esa yahudiylar va musulmonlardir.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=CT0265 – Country of birth by year of arrival by religion|url=http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/census/ethnicity/ct0265-2011-census.xls|nashriyot=Office for National Statistics|sana=10-oktabr 2014-yil|qaralgan sana=26-fevral 2022-yil|arxivsana=2015-09-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150924060704/http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/census/ethnicity/ct0265-2011-census.xls}}</ref> == Ukrainalik taniqli britaniyaliklar == {| class="wikitable" !Ism ! Kasb-hunar |- | Elena Baltacha | tennischi |- | Sergey Baltacha kichik. | futbolchi |- | Lyu darajasi | shou-biznes [[antreprenyor]] va telekompaniya rahbari |- | Maykl Grade | ITV ijrochi direktori, [[BBC]] sobiq raisi |- | Aleksandr Temerko | Tadbirkor |- | Marina Levika | yozuvchi |- | Vladimir Lusiv | 1950-yillardan 1990-yillargacha musiqachi, bandurist va mashhur tenor |- | Gerry Luczka | Futbol murabbiyi va murabbiyi. |- | Sergey Pavlenko | portret rassomi |- | Mark Pugatch | sport jurnalisti, BBC |- | Piter Solovka | musiqachi, Ukrainaliklar bilan gitarachi va ilgari The Wedding Present |- | Stepan Pasichnik | musiqachi va akkordeonchi, avvallari ukrainaliklar asl safida. |- | Zoe Wanamaker | AQShda tugʻilgan aktrisa, Britaniyada ukrainalik va rus millatiga mansub |} == Manbalar == {{Manbalar}} == Qoʻshimcha adabiyotlar == * {{Veb manbasi|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b05vcsdn|sarlavha=A Short History of Ukrainians in Britain|nashriyot=BBC Radio 4|sana=20-may 2015-yil|qaralgan sana=19-aprel 2016-yil}} == Havolalar == * [http://uk.mfa.gov.ua/en Londondagi Ukraina elchixonasi] * [http://www.ukrainianlondon.co.uk/ Londondagi Ukraina voqealari] * [http://www.ukrainianinstitute.org.uk Londondagi Ukraina instituti] * [https://www.augb.co.uk/ Buyuk Britaniyadagi Ukrainalar Uyushmasi (AUGB)] * [http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/uk/05/born_abroad/countries/html/other_european_ex_ussr.stm BBC xorijda tugʻilgan – sobiq SSSR] * [http://www.ucrainica.info Buyuk Britaniyadagi Ukraina madaniy kalendar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220820045532/http://www42.ucrainica.info/ |date=2022-08-20 }} * [http://www.cym.org/uk/Bradford/about/index.asp Ukraina yoshlar uyushmasi, Bredford] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070928142009/http://www.cym.org/uk/Bradford/about/index.asp |date=2007-09-28 }} * [http://www.augb-manchester.org.uk/Docs/Commitee.htm Manchesterdagi Ukraina hamjamiyatining tarixi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070929041936/http://www.augb-manchester.org.uk/Docs/Commitee.htm |date=2007-09-29 }} * [http://www.edinburghukrainians.co.uk Edinburgh ukrainaliklar veb-sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221031103300/http://www.edinburghukrainians.co.uk/ |date=2022-10-31 }} * bem1na4u9y2iuoacbxfsqf9dtj3gecn 0 821106 6218667 6217927 2026-07-28T14:07:26Z AnvarxonM 75105 6218667 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Mark-Anthony Kaye | tasvir = CINvLOU 2017-05-31 - Mark-Anthony Kaye (34925913031) (cropped).jpg | toʻliqism = Mark-Anthony Kaye | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1994|12|2}} | tavallud_joyi = [[Toronto]], [[Ontario]], Canada | boʻyi = 1.85 m<ref>{{veb manbasi |title=Mark-Anthony Kaye |url=https://www.torontofc.ca/players/mark-anthony-kaye/ |access-date=21-avgust 2022-yil |publisher=Toronto FC |arxivsana=2022-08-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220821211254/https://www.torontofc.ca/players/mark-anthony-kaye/ }}</ref> | pozitsiya = [[Yarim himoyachi]] | joriyklub = [[Sacramento Republic FC|Sacramento Republic]] | klubraqami = 8 | yoshlikyillari1 = | yoshlikklublari1 = [[Alliance United FC#Wexford SC|Wexford SC]] | yoshlikyillari2 = | yoshlikklublari2 = Ajax SC | yoshlikyillari3 = | yoshlikklublari3 = [[Glen Shields SC]] | yoshlikyillari4 = | yoshlikklublari4 = Bryst FA | yoshlikyillari5 = 2013—2014 | yoshlikklublari5 = [[Toronto FC Academy|Toronto FC]] | yillar1 = 2014 | klublar1 = [[Toronto FC Academy|Toronto FC III]] | isht1 = 9 | gollar1 = 1 | yillar2 = 2014 | klublar2 = {{ijara}} [[Wilmington Hammerheads FC|Wilmington Hammerheads]] | isht2 = 7 | gollar2 = 2 | yillar3 = 2015 | klublar3 = [[Toronto FC II]] | isht3 = 22 | gollar3 = 0 | yillar4 = 2016—2017 | klublar4 = [[Louisville City FC|Louisville City]] | isht4 = 43 | gollar4 = 5 | yillar5 = 2018—2021 | klublar5 = [[Los Angeles FC]] | isht5 = 77 | gollar5 = 9 | yillar6 = 2021—2022 | klublar6 = [[Colorado Rapids]] | isht6 = 32 | gollar6 = 4 | yillar7 = 2022—2023 | klublar7 = [[Toronto FC]] | isht7 = 29 | gollar7 = 2 | yillar8 = 2023—2024 | klublar8 = [[New England Revolution]] | isht8 = 31 | gollar8 = 0 | yillar9 = 2025 | klublar9 = [[San Jose Earthquakes]] | isht9 = 27 | gollar9 = 1 | yillar10 = 2026— | klublar10 = [[Sacramento Republic FC|Sacramento Republic]] | isht10 = 7 | gollar10 = 1 | milliyyillar1 = 2016 | milliyjamoa1 = [[Kanada milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)|Kanada U23]] | milliyisht1 = 4 | milliygollar1 = 0 | milliyyillar2 = 2017— | milliyjamoa2 = [[Kanada milliy futbol terma jamoasi|Kanada]] | milliyisht2 = 42 | milliygollar2 = 2 | pcupdate = 2026-yil 23-may | ntupdate = 23-sentabr 2022-yil }} '''Mark-Anthony Kaye ('''{{Talaffuz|Mark-Entoni Kaye}}) — [[Kanada]]lik professional [[Futbol|futbolchi]] boʻlib, Oliy Liga futbol klubi Toronto FC va Kanada terma jamoasida [[yarim himoyachi]] sifatida oʻynaydi. == Yoshligi == Kaye Kanadadaning [[Ontario (Kanada)|Ontario]] shahrida tugʻilgan va birinchi marta Skarborodagi Wexford SC futbol klubida oʻynashni boshlagan. Keyinchalik u Ayaks SC jamoasiga oʻtgan, 2009-yilda viloyat chempionligini qoʻlga kiritgan. U Lawrence Park Collegiate Institutidagi oʻrta maktabda oʻqigan<ref name="CollegeProfile">{{Veb manbasi|url=http://www.yorkulions.ca/roster.aspx?rp_id=2879|sarlavha=Mark-Anthony Kaye – 2013 Men's Soccer|yil=2013|ish=www.yorkulions.ca|nashriyot=York Lions|qaralgan sana=17-yanvar 2018-yil}}</ref>. == Universitetdagi faoliyati == Kaye 2012- va 2013-yillar oraligʻida York universitetida ikki yil universitet futbolida oʻynagan. Universitetdagi faoliyati davomida u 29 uchrashuvda maydonga tushib, 18 gol urgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://vimeo.com/35277638|sarlavha=Bryst VS. Mount Hamilton 1st Half OSL U21 Regional}}</ref>. == Klub faoliyati == Kaye Yorkni tark etadi va 2013-yilda [[Major League Soccer]] ning Toronto FC akademiyasi boʻlgan TFC Academyga qoʻshildi. 2014-yilda u Ontario 1-ligasida katta akademiyasi jamoasi bilan toʻqqizta oʻyinda maydonga tushdi va bitta gol urdi. Kaye USL Proning Wilmington Hammerheads jamoasiga TFC akademiyasidan 2014-yil avgust oyida ijara asosida qoʻshildi<ref name="Hammerheads Add Kaye">{{Veb manbasi|sarlavha=Hammerheads Add Kaye On Loan|url=http://uslpro.uslsoccer.com/home/831564.html|nashriyot=USL Pro|qaralgan sana=20-noyabr 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141129063949/http://uslpro.uslsoccer.com/home/831564.html|arxivsana=November 29, 2014}}</ref>. U professional debyutini 2014-yil 23-avgust kuni Oranj Kaunti Blyuz FKga qarshi liga oʻyinida oʻtkazdi. Ertasi kuni Kaye oʻzining birinchi professional golini va golli uzatmasini amalga oshirdi, chunki Uilmington LA Galaxy II bilan 3:3 hisobida durang oʻynagandi<ref name="Hammerheads debut">{{Veb manbasi|muallif=Rowaan|ism=Dave|sarlavha=Mark-Anthony Kaye makes Wilmington Hammerheads debut|sana=25-avgust 2014-yil|url=http://www.wakingthered.com/2014/8/25/6065441/mark-anthony-kaye-makes-wilmington-hammerheads-debut|nashriyot=Waking the Red|qaralgan sana=20-noyabr 2014-yil|arxivsana=2022-11-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221102012725/https://www.wakingthered.com/2014/8/25/6065441/mark-anthony-kaye-makes-wilmington-hammerheads-debut}}</ref>. Hammasi boʻlib Kay 7 ta oʻyinda maydonga tushib, 2 ta gol va 2 ta golli uzatmaga mualliflik qilgan<ref name="2014 Statistics">{{Veb manbasi|sarlavha=2014 Statistics|url=http://uslpro.uslsoccer.com/scripts/runisa.dll?M2.66012:gp:108583.4873:72013+Elements/Display+E+47116+USL/Stats/+22403+65672522|nashriyot=USL Pro|qaralgan sana=20-noyabr 2014-yil|arxivurl=https://archive.today/20141120213449/http://uslpro.uslsoccer.com/scripts/runisa.dll?M2.66012:gp:108583.4873:72013+Elements/Display+E+47116+USL/Stats/+22403+65672522|arxivsana=November 20, 2014}}</ref>. === Toronto FC II === 2015-yilning 12-martida Kaye va yana yetti nafar futbolchi USL jamoasi Toronto FC II bilan ilk mavsum oldidan shartnoma imzoladilar<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.torontofc.ca/news/2015/03/toronto-fc-ii-announces-signing-eight-players|sarlavha=Toronto FC II announces signing of eight players|sana=12-mart 2015-yil|qaralgan sana=1-yanvar 2018-yil|arxivsana=2020-10-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201002204735/https://www.torontofc.ca/post/2015/03/12/toronto-fc-ii-announces-signing-eight-players}}</ref>. U 21-mart kuni „Charleston Battery“ga qarshi debyut qildi<ref>{{Veb manbasi|ism=Kamal|muallif=Hylton|sana=21-mart 2015-yil|sarlavha=Match Recap: TFC II vs. Charleston|url=http://www.torontofc.ca/news/2015/03/match-recap-tfc-ii-vs-charleston|qaralgan sana=2022-11-02|arxivsana=2015-09-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150901085415/http://www.torontofc.ca/news/2015/03/match-recap-tfc-ii-vs-charleston}}</ref> va 22 ta oʻyinda golsiz maydonga tushdi<ref name="SignWithLouisville">{{Veb manbasi|url=https://www.courier-journal.com/story/sports/soccer/louisville-city-fc/2016/01/13/louisville-city-fc-adds-canadian-midfielder-mark-anthony-kaye-for-2016/78733334/|sarlavha=LCFC adds Canadian midfielder Kaye for 2016|muallif=Lintner|ism=Jonathan|sana=13-yanvar 2016-yil|ish=www.courier-journal.com|nashriyot=Courier Journal|qaralgan sana=18-yanvar 2018-yil}}</ref>. [[Fayl:CINvLOU_2017-05-31_-_Mark-Anthony_Kaye,_Austin_Berry_(34666673640)_(cropped).jpg|thumb| Kaye 2017-yilda Cincinnati himoyachisi Ostin Berri bilan toʻqnash kelgan holati|left]] === Los Ageles FC === Louisvildagi ikki mavsumdan soʻng, Kaye oʻzining ilk mavsumi uchun MLS jamoasi Los-Anjeles FCga oʻtkaziladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.mlssoccer.com/post/2018/02/05/lafc-sign-canadian-international-mark-anthony-kaye-louisville-city|sarlavha=LAFC sign Canadian international Mark-Anthony Kaye from Louisville City|ish=mlssoccer.com|nashriyot=Major League Soccer|ism=Alicia|muallif=Rodriguez|sana=5-fevral 2018-yil}}</ref>. U LAFCdagi debyutini 2018-yilgi mavsumning ochilishida Sietl Saundersga qarshi oʻtkazadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://matchcenter.mlssoccer.com/matchcenter/2018-03-04-seattle-sounders-fc-vs-los-angeles-football-club/recap|sarlavha=Seattle Sounders FC 0, Los Angeles Football Club 1 {{!}} 2018 MLS Match Recap|ish=matchcenter.mlssoccer.com|nashriyot=Major League Soccer|ism=Dylan|muallif=Butler|sana=4-mart 2018-yil|qaralgan sana=2022-11-02|arxivsana=2018-03-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180305143014/https://matchcenter.mlssoccer.com/matchcenter/2018-03-04-seattle-sounders-fc-vs-los-angeles-football-club/recap}}</ref>. 2018-yilning 26-iyulida Kaye [[Los-Anjeles|Los Angeles]] Gelaksisiga qarshi El Tráfico raqobat oʻyinida oyogʻini sindirib oldi, murabbiy Bob Bredli unga jarrohlik amaliyoti kerakligini aytdi, LAFC esa uning qaytish vaqtini belgilamadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.mlssoccer.com/post/2018/07/27/mark-anthony-kaye-set-surgery-wholl-step-lafc|sana=July 27, 2018|sarlavha=With Mark-Anthony Kaye set for surgery, whoʻll step up for LAFC?|ism=Tom|muallif=Bogert|ish=mlssoccer.com|nashriyot=Major League Soccer}}</ref>. [[NBC]] Sports xabariga koʻra, jarohat futbolchini „4-6 oy“ga safdan chiqarishi mumkin boʻlgan<ref name="Loses Kaye">{{Yangiliklar manbasi |last=Bonn |first=Kyle |date=2-avgust 2018-yil |title=LAFC loses Kaye to injury, reportedly signs Danilo Silva |work=soccer.nbcsports.com |publisher=NBC Sports |url=https://soccer.nbcsports.com/2018/08/02/lafc-loses-kaye-to-injury-reportedly-signs-danilo-silva/ |access-date=3-avgust 2018-yil}}</ref>. == Xalqaro martabasi == === Yoshlar === 2016-yilning may oyida Kaye [[Gayana milliy futbol jamoasi|Gayana]] va [[Grenada milliy futbol jamoasi|Grenadaga]] qarshi oʻrtoqlik oʻyinlariga [[Kanadaning 23 yoshgacha boʻlgan erkaklar milliy terma jamoasi|Kanada U23 terma jamoasiga chaqirildi]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://canadasoccer.com/canada-announces-roster-for-caribbean-tour-p159488|sarlavha=Canada announces roster for Caribbean tour|ish=canadasoccer.com|nashriyot=Canada Soccer Association|qaralgan sana=19-may 2016-yil|arxivsana=2016-08-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160803131824/https://canadasoccer.com/canada-announces-roster-for-caribbean-tour-p159488}}</ref>. Kaye ikkala uchrashuvda ham oʻzini koʻrsaata oldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://canadasoccer.com/canada-m23-wins-again-on-caribbean-tour-p159531|sarlavha=Canada m23 wins again on Caribbean tour|ish=canadasoccer.com|nashriyot=Canada Soccer Association|qaralgan sana=19-may 2016-yil|arxivsana=2018-07-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180728190904/https://canadasoccer.com/canada-m23-wins-again-on-caribbean-tour-p159531}}</ref>. 2017-yilning mart oyida Kaye mezbon [[Qatarning 23 yoshgacha boʻlgan futbol jamoasi|Qatar]] va [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)|Oʻzbekiston]] terma jamoalari ishtirok etgan „Aspire“ turniriga yana U23 terma jamoasiga chaqirilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.louisvillecityfc.com/news_article/show/771189-kaye-called-up-to-canada-s-u-23-squad-for-overseas-competition|sarlavha=Kaye called up to Canada's U-23 squad for overseas competition|sana=18-mart 2017-yil|ism=Jonathan|muallif=Linter}}{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Kattalar === Kaye 2017-yil 13-iyun kuni [[Kyurasao milliy futbol jamoasi|Kyurasaoga]] qarshi [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|oʻrtoqlik oʻyinida]] kattalar jamoasi safida debyut qilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.courier-journal.com/story/sports/soccer/louisville-city-fc/2017/06/14/mark-anthony-kaye-makes-debut-canadian-national-team-becomes-first-louisville-city-player-play/394959001/|sana=June 13, 2017|ism=Daniel|muallif=Karell|sarlavha=Louisville City FC's Mark-Anthony Kaye makes debut for Canadian National Team}}</ref>. 27-iyun kuni u 2017-yilgi [[KONKAKAF oltin kubogi|KONKAKAF Oltin Kubogi]] uchun Kanada terma jamoasiga kiritildi<ref>{{Veb manbasi|ism=Dave|muallif=Zeitlin|url=https://www.mlssoccer.com/post/2017/06/27/canada-names-nine-mls-players-23-man-concacaf-gold-cup-roster|sarlavha=Canada names nine MLS players to 23-man CONCACAF Gold Cup roster|sana=27-iyun 2017-yil}}</ref>. U 2019-yil 20-may kuni KONKAKAF Oltin Kubogi-2019 uchun terma jamoaga kiritilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.canadasoccer.com/together-we-rise-canada-soccer-announces-squad-for-the-2019-concacaf-gold-cup-p162198|sana=May 30, 2019|sarlavha=Together We Rise: Canada Soccer announces squad for the 2019 Concacaf Gold Cup|qaralgan sana=2022-11-02|arxivsana=2019-05-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190530195444/https://www.canadasoccer.com/together-we-rise-canada-soccer-announces-squad-for-the-2019-concacaf-gold-cup-p162198}}</ref>. Kaye Kanadadagi ilk gollarini 2021-yil 29-mart kuni Kayman orollari ustidan 11:0 hisobida gʻalaba qozonib, dubl qayd etdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://northerntribune.ca/canada-world-cup-cayman-islands/|ism=John|muallif=Jacques|sarlavha=Canada Coasts Past Cayman Islands In Historic Eleven-Goal Win|sana=29-mart 2021-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.canadasoccer.com/news/canada-soccer-announces-2021-concacaf-gold-cup-roster/|sarlavha=CANADA SOCCER ANNOUNCES 2021 CONCACAF GOLD CUP ROSTER|sana=1-iyul 2021-yil}}</ref>. == Oʻyin uslubi == Luisvilldagi faoliyati davomida Kaye „[[Yarim himoyachi|hujumkor yarim himoyachi]] va [[Yarim himoyachi|vinger]]“ sifatida oʻynagan, biroq MLSga koʻtarilganidan soʻng u „[[Yarim himoyachi|boks-to-boks]]“ [[Yarim himoyachi|markaziy yarim himoyachi]] oʻnini oʻz zimmasiga oldi<ref name="NBC">{{Yangiliklar manbasi |last=Karell |first=Daniel |date=27-iyul 2018-yil |title=LAFC midfielder Kaye out with broken ankle |work=soccer.nbcsports.com |publisher=NBC Sports |url=https://soccer.nbcsports.com/2018/07/27/lafc-midfielder-kaye-out-with-broken-ankle/ |access-date=28-iyul 2018-yil}}</ref>. Toronto FC II bilan oʻynagan vaqtida Kaye tez-tez [[Himoyachi (futbol)|chap qanot himoyasichisi]] boʻlib oʻynagan. == Faoliyat statistikasi == === Klub === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Pley-off ! colspan="2" |Xalqaro oʻyin ! colspan="2" |Kontinental ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Jami |- !Boʻlim !Oʻyin !Gollar !Oʻyin !Gollar !Oʻyin !Gollar !Oʻyin !Gollar !Oʻyin !Gollar !Oʻyin !Gollar |- |Toronto FC III |2014 |League1 Ontario |9 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |9 |1 |- |Wilmington Hammerheads |2014 |USL Pro |7 |2 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |8 |2 |- |Toronto FC II |2015 |USL |21 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |21 |0 |- | rowspan="3" |Louisville City FC |2016 | rowspan="2" |USL |24 |1 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |26 |1 |- |2017 |19 |4 |4 |0 |2 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |25 |5 |- ! colspan="2" |Jami !43 !5 !6 !0 !2 !1 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !51 !6 |- | rowspan="5" |Los Angeles FC |2018 | rowspan="4" |MLS |20 |2 | colspan="2" |— |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |22 |2 |- |2019 |31 |4 |1 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |33 |4 |- |2020 |16 |3 |1 |0 | colspan="2" |— |5 |0 |2 |0 |24 |3 |- |2021 |10 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |10 |0 |- ! colspan="2" |Jami !77 !9 !2 !0 !3 !0 !5 !0 !2 !0 !89 !9 |- | rowspan="3" |Colorado Rapids |2021 | rowspan="2" |MLS |15 |1 |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |16 |1 |- |2022 |17 |3 | colspan="2" |— |1 |0 |2 |0 | colspan="2" |— |20 |3 |- ! colspan="2" |Jami !32 !4 !1 !0 !1 !0 !2 !0 ! colspan="2" |— !36 !4 |- |Toronto FC |2022 |MLS |8 |0 | colspan="2" |— |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |8 |0 |- ! colspan="3" |Jami !195 !21 !9 !0 !6 !1 !7 !0 !2 !0 !219 !22 |} === Xalqaro faoliyati === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Terma jamoa va yil boʻyicha koʻrinish ! Milliy terma jamoa ! Yil !Oʻyin !Gollar |- | rowspan="6" | Kanada | 2017-yil | 5 | 0 |- | 2018 | 1 | 0 |- | 2019 | 8 | 0 |- | 2020 | 0 | 0 |- | 2021-yil | 16 | 2 |- | 2022 | 6 | 0 |- ! colspan="2" | Jami ! 36 ! 2 |} {| class="wikitable sortable" |+Mark-Entoni Kaye tomonidan kiritilgan xalqaro gollar roʻyxati ! scope="col" |T/r ! scope="col" | Sana ! scope="col" | Joy ! scope="col" | Raqib ! scope="col" | Hisob ! scope="col" | Natija ! scope="col" | Musobaqa |- | align="center" | 1 | rowspan="2" | 29-mart, 2021-yil | rowspan="2" | IMG Akademiyasi, [[Bradenton, Florida|Bradenton]], Amerika Qoʻshma Shtatlari | rowspan="2" |{{Fb|CAY}} | align="center" | 5-0 | rowspan="2" align="center" | 11-0 | rowspan="2" | 2022-yil FIFA Jahon chempionati saralashi |- | align="center" | 2 | align="center" | 7-0 |} == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="" /> <references group="lower-alpha"/> [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1994-yilda tugʻilganlar]] = Havolalar = * [https://www.mlssoccer.com/players/mark-anthony-kaye Mark-Anthony Kaye at Major League Soccer] * [https://int.soccerway.com/players/mark-anthony-kaye/294286/ Mark-Anthony Kaye] at [[Soccerway]] * [https://www.canadasoccer.com/profile/?id=3937 Mark-Anthony Kaye] at the [[:en:Canadian_Soccer_Association|Canadian Soccer Association]] * [https://web.archive.org/web/20141129175741/http://www.league1ontario.com/team/roster/player/333 League 1 Ontario profile] * [http://www.yorkulions.ca/roster.aspx?rp_id=2879 York Lions profile] {{DEFAULTSORT:Kaye, Mark-Anthony}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Kanadalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2022 oʻyinchilari]] i880tjb39m93e7kwx7d7h278y4uhmx1 0 824357 6218672 6217888 2026-07-28T14:21:19Z AnvarxonM 75105 6218672 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Jonathan Viera | tasvir = Jonathan Viera - Valencia CF - Español 2012 ^9 - Flickr - Víctor Gutiérrez Navarro.jpg | izoh = Viera 2012-yilda [[Valencia CF|Valencia]] jamoasi bilan mashqlarda | toʻliqism = Jonathan Viera Ramos | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1989|10|21|df=y}} | tavallud_joyi = {{tavalludJoyi|Las Palmas}}, Ispaniya | boʻyi = 1.72 m<ref>{{veb manbasi |url=https://www.udlaspalmas.es/jugador/jonathan-viera-1 |title=Jonathan Viera |language=ispancha |publisher=UD Las Palmas |access-date=13-oktabr 2022-yil}}</ref> | pozitsiya = [[Yarim himoyachi|Vinger]], [[Yarim himoyachi|hujumkor yarim himoyachi]] | joriyklub = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | klubraqami = 21 | yoshlikyillari1 = | yoshlikklublari1 = Atlético Feria | yoshlikyillari2 = 2005—2008 | yoshlikklublari2 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | yillar1 = 2008—2010 | klublar1 = [[UD Las Palmas Atlético|Las Palmas B]] | isht1 = 42 | gollar1 = 19 | yillar2 = 2010—2012 | klublar2 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | isht2 = 60 | gollar2 = 16 | yillar3 = 2012—2014 | klublar3 = [[Valencia CF|Valencia]] | isht3 = 18 | gollar3 = 2 | yillar4 = 2013—2014 | klublar4 = {{ijara}} [[Rayo Vallecano]] | isht4 = 26 | gollar4 = 5 | yillar5 = 2014—2015 | klublar5 = [[Standard Liège]] | isht5 = 3 | gollar5 = 0 | yillar6 = 2015 | klublar6 = {{ijara}} [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | isht6 = 21 | gollar6 = 7 | yillar7 = 2015—2018 | klublar7 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | isht7 = 90 | gollar7 = 21 | yillar8 = 2018—2021 | klublar8 = [[Beijing Sinobo Guoan F.C.|Beijing Guoan]] | isht8 = 65 | gollar8 = 23 | yillar9 = 2019 | klublar9 = {{ijara}} [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | isht9 = 13 | gollar9 = 10 | yillar10 = 2021—2023 | klublar10 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | isht10 = 73 | gollar10 = 23 | milliyyillar1 = 2011 | milliyjamoa1 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Ispaniya U21]] | milliyisht1 = 1 | milliygollar1 = 0 | milliyyillar2 = 2017 | milliyjamoa2 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] | milliyisht2 = 1 | milliygollar2 = 0 | club-update = 20-sentabr 2022-yil (UTC) }} '''Jonathan Viera Ramos''' (1989-yil 21-oktyabrda tugʻilgan) – ispaniyalik professional [[Futbol|futbolchi]]. U BAA Pro-ligasi vakili [[Khor Fakkan (futbol klubi)|Xor Fakkanda]] [[Yarim himoyachi|chap qanot vingeri]] yoki [[Yarim himoyachi|hujumkor yarim himoyachi]] sifatida oʻynaydi. == Klubdagi faoliyati == === Las Palmas === [[Fayl:Jonathan_Viera.jpg|left|thumb| Viera 2011-yilda Las Palmas safida oʻynamoqda]] [[Las Palmas|Las Palmasda]] tugʻilgan Viera yoshlikdagi futbol faoliyatini tugʻilib oʻsgan shahri jamoasi UD Las Palmasda yakunlagan va u yerda Romario laqabini olgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=11-sentabr 2009-yil |title=La perla del líder |language=ispancha |trans-title=The leader's gem |work=[[La Provincia (Canary Islands)|La Provincia]] |url=http://www.laprovincia.es/deportes/2009/09/11/perla-lider/256899.html |access-date=4-avgust 2012-yil}}</ref>. U 2008—2009-yilgi mavsumda Segunda División Bning oʻnta oʻyinida maydonga tushib, oʻrinbosarlar jamoasidagi debyutini oʻtkazdi. 2010-yilning 18-fevralida shartnomasini 2013-yilning iyunigacha uzaytirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=18-fevral 2010-yil |title=Jonathan Viera renueva por tres temporadas |language=ispancha |trans-title=Jonathan Viera renews for three seasons |work=La Provincia |url=http://www.laprovincia.es/deportes/2010/02/18/jonathan-viera-renueva-tres-temporadas/286051.html |access-date=4-avgust 2012-yil}}</ref>. Viera 2010—2011-yilgi mavsumda asosiy tarkibga koʻtarildi, ushbu mavsumda jamoa Segunda Divisiónda qatnashgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=22-iyun 2010-yil |title=Juanpe, Vitolo, Vicente Gómez y Jonathan Viera se incorporan al primer equipo |language=ispancha |trans-title=Juanpe, Vitolo, Vicente Gómez and Jonathan Viera added to first team |work=[[Marca (gazeta)|Marca]] |url=http://www.marca.com/2010/06/22/futbol/equipos/las_palmas/1277227334.html |access-date=4-avgust 2012-yil}}</ref>. U mavsumni 31 ta oʻyin (26 tasi asosiy tarkibda) va 6 ta gol bilan yakunladi. Gollarining uchtasini 2011-yil 15-may kuni Barcelona B jamoasiga qarshi safarda, 5:3 hisobida kechgan gʻalabali oʻyinda kiritgan boʻlib, ushbu gʻalaba [[Kanar orollari]] jamoasining ligada qolishini deyarli kafolatlagan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15-may 2011-yil |title=Jonathan Viera resucita a Las Palmas en el Mini Estadi |language=ispancha |trans-title=Jonathan Viera brings Las Palmas back to life at Mini Estadi |work=Marca |url=http://www.marca.com/2011/05/15/futbol/2adivision/1305482343.html |access-date=4-avgust 2012-yil}}</ref>. 2012-yilning yanvarida Las Palmas Granada CF bilan futbolchining transferi haqida kelishayotgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi, ammo oxir-oqibat kelishuv amalga oshmay qoldi, Viera mavsum oxirigacha oʻz klubida qoladigan boʻldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.udlaspalmas.es/actualidad-noticias-2925|sarlavha=Jonathan Viera: "Yo quiero quedarme hasta junio"|nashriyot=UD Las Palmas|til=ispancha|sana=28-yanvar 2012-yil|qaralgan sana=4-avgust 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120403012111/http://www.udlaspalmas.es/actualidad-noticias-2925|arxivsana=3 April 2012}}</ref>. U 9 ta gol bilan jamoaning mavsumdagi ikkinchi eng yaxshi toʻpurari boʻldi; undan faqat bitta gol koʻproq urgan yana bir yoshlar akademiyasi bitiruvchisi Vitolo birinchi oʻrinni egallagan edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=4-iyun 2012-yil |title=Vitolo acaba La Liga como máximo goleador de la UD Las Palmas |language=ispancha |trans-title=Vitolo ends League as Las Palmas top scorer |work=[[Ideal (gazeta)|Ideal]] |url=https://granadacf.ideal.es/noticias/2012-06-04/406983-vitolo-acaba-liga-como-maximo.html |access-date=24-yanvar 2021-yil |archive-date=2022-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107182615/https://granadacf.ideal.es/noticias/2012-06-04/406983-vitolo-acaba-liga-como-maximo.html |url-status=dead }}</ref>. === Valencia === 2012-yil 6-mayda, Las Palmasdagi mavsumi tugashiga bir oy qolganda Viera [[La Liga|La Liganing]] [[Valencia CF|Valencia]] klubi bilan 2,5 million [[yevro]] evaziga besh yillik shartnoma imzoladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=6-may 2012-yil |title=El Valencia ficha a Jonathan Viera, mediapunta de Las Palmas |language=ispancha |trans-title=Valencia sign Jonathan Viera, Las Palmas attacking midfielder |work=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2012/05/06/valencia/1336256535.html |access-date=4-avgust 2012-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.footballcracy.com/transfers-2/spanish-youngster-jonathan-viera-signs-with-valencia/|sarlavha=Spanish youngster Jonathan Viera signs with Valencia|nashriyot=Footballcracy|sana=7-may 2012-yil|qaralgan sana=4-avgust 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120625093830/http://www.footballcracy.com/transfers-2/spanish-youngster-jonathan-viera-signs-with-valencia/|arxivsana=25 June 2012}}</ref>. U klubdagi rasmiy debyutini [[FC Barcelona|Barcelonaga]] qarshi safar oʻyinida oʻtkazdi va jamoasi 1:0 hisobida magʻlub boʻlgan ushbu uchrashuvning 13 daqiqasida maydonda boʻldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://espnfc.com/uk/en/report/348486/report.html?soccernet=true&cc=5739|sarlavha=Barca inspired by Adriano|nashriyot=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|sana=2-sentabr 2012-yil|qaralgan sana=11-sentabr 2012-yil}}</ref>. Viera oliy ligadagi birinchi golini 2012-yilning 29-sentyabrida, Real Zaragoza ustidan 2:0 hisobida gʻalaba qozongan mezbonlik oʻyinida kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://espnfc.com/uk/en/report/348459/report.html?soccernet=true&cc=5739|sarlavha=Ten-man Valencia ease to victory|nashriyot=ESPN Soccernet|sana=29-sentabr 2012-yil|qaralgan sana=1-oktabr 2012-yil}}</ref>. Keyingi yilning 30-avgustida u [[Madrid|Madridning]] Rayo Vallecano klubiga (keyinchalik shartnomada uni doimiy oʻyinchiga aylantirish imkoniyatisiz) bir mavsum davomida oʻynash uchun ijaraga berildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Iranzo Valencia |first=Pedro |date=30-avgust 2013-yil |title=Jonathan Viera se marcha cedido al Rayo Vallecano |language=ispancha |trans-title=Jonathan Viera goes to Rayo Vallecano on loan |work=[[Diario AS]] |url=http://futbol.as.com/futbol/2013/08/30/primera/1377854936_836622.html |access-date=30-avgust 2013-yil}}</ref>. === Standard Liège === 2014-yil 1-sentyabrda Viera Valencia bilan aloqalarini uzdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://en.valenciacf.com/ver/36999/comunicado-oficial---jonathan-viera-.html|sarlavha=Official statement – Jonathan Viera|nashriyot=Valencia CF|sana=1-sentabr 2014-yil|qaralgan sana=2-sentabr 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180220220955/http://en.valenciacf.com/ver/36999/comunicado-oficial---jonathan-viera-.html/|arxivsana=20 February 2018}}</ref> va darhol [[Standard (Lyej futbol klubi)|Standard Liègega]] oʻtdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=1-sentabr 2014-yil |title=Jonathan Viera, al Standard de Lieja y Jonas rescinde |language=ispancha |trans-title=Jonathan Viera, to Standard de Liège and Jonas is terminated |work=Diario AS |url=http://futbol.as.com/futbol/2014/09/01/primera/1409570513_766818.html |access-date=2-sentabr 2014-yil}}</ref>. U Belgiyadagi faoliyati davomida bor-yoʻgʻi yettita oʻyinda maydonga tushgan va [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA Yevropa ligasida]] Feyenoordga qarshi 2:1 hisobida magʻlubiyat bilan kechgan guruh bosqichidagi oʻyinda gol urgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/021a-0e8ccd430ec4-57c66f35db4d-1000/|sarlavha=Feyenoord edge late win against Standard|nashriyot=UEFA|ism=Remy|muallif=Wigmans|sana=2-oktabr 2014-yil|qaralgan sana=24-yanvar 2021-yil}}</ref>. === Las Palmas safiga qaytish === 2015-yilning 14-yanvarida Viera Las Palmasga iyungacha ijaraga berildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.udlaspalmas.es/-/jonathan-viera-llega-cedido-del-standard-de-lieja|sarlavha=Jonathan Viera llega cedido del Standard de Lieja|nashriyot=UD Las Palmas|til=ispancha|sana=19-dekabr 2014-yil|qaralgan sana=10-yanvar 2015-yil|arxivurl=https://archive.today/20141219201956/http://www.udlaspalmas.es/-/jonathan-viera-llega-cedido-del-standard-de-lieja|arxivsana=19 December 2014}}</ref>. U 21 ta oʻyinda 7 ta gol urdi va jamoasi 13 yillik tanaffusdan soʻng oliy divizionga qaytdi<ref name="GCTV">{{Veb manbasi|url=https://www.grancanariatv.com/2018/02/viera-firma-un-contrato-de-regreso.html|sarlavha=Viera firma un contrato de regreso.|nashriyot=Gran Canaria TV|til=ispancha|sana=19-fevral 2018-yil|qaralgan sana=24-fevral 2018-yil}}</ref>. Viera 2015-yilning 14-iyulida ushbu jamoa bilan 900,000 yevro evaziga uch yillik shartnoma imzoladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Artiles Castellano |first=Alberto |date=14-iyul 2015-yil |title=La UD ficha a Viera por tres años |language=ispancha |trans-title=UD sign Viera for three years |work=[[Canarias7]] |url=https://www.canarias7.es/hemeroteca/la_ud_ficha_a_viera_por_tres_anos-MWCSN382068 |access-date=24-yanvar 2021-yil}}</ref>. === Beijing Guoan === 2018-yilning 19-fevralida Viera 11 million yevro evaziga toʻrt yillik shartnoma asosida [[Xitoy Superligasi]] klubi Beijing Sinobo Guoanga qoʻshildi. Futbolchi bu transfer uning kelajagini „taʼminlaganini“ eʼtirof etgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=19-fevral 2018-yil |title=Jonathan Viera deja Las Palmas y se va a la Superliga china |language=ispancha |trans-title=Jonathan Viera leaves Las Palmas and goes to the Chinese Superleague |work=[[20 minutos]] |url=https://www.20minutos.es/deportes/noticia/jonathan-viera-deja-las-palmas-superliga-china-3266799/0/ |access-date=24-fevral 2018-yil}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Sainz de Vicuña |first=Mikel |date=19-fevral 2018-yil |title=El Beijing Guoan cifra el traspaso de Viera en 11 millones de euros |language=ispancha |trans-title=Beijing Guoan tag Viera transfer in 11 million euros |work=Marca |url=http://www.marca.com/futbol/liga-china/2018/02/19/5a8ac140e5fdea955f8b467a.html |access-date=24-fevral 2018-yil}}</ref> va Las Palmas ham kelgusida uni qayta sotib olish huquqini oʻzida saqlab qolgan edi<ref name="GCTV"/>. 2019-yil 7-aprelda Viera musobaqaning avvalgi oydagi eng yaxshi futbolchisi deb topildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://sports.sina.com.cn/china/j/2019-04-07/doc-ihvhiewr3851605.shtml|sarlavha=中超3月各项最佳出炉:国安夺3魁 张宇峰最佳U21|nashriyot=[[Sina Sports]]|til=xitoycha|sana=7-aprel 2019-yil|qaralgan sana=20-aprel 2019-yil}}</ref>. Viera 2019-yilning 28-aprelida ichki chempionat doirasida Dalian Yifangga qarshi 4:1 hisobidagi magʻlubiyat bilan kechgan mezbonlik oʻyinida uchta gol urib, faoliyatidagi ikkinchi xet-trikini qayd etdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://sports.sina.com.cn/china/j/2019-04-29/doc-ihvhiewr8879762.shtml|sarlavha=生涯第2帽!比埃拉家庭博物馆收藏进球 直言太兴奋|nashriyot=Sina Sports|til=xitoycha|sana=29-aprel 2019-yil|qaralgan sana=29-aprel 2019-yil}}</ref>. Avgust oyida u yil oxirigacha Las Palmasga ijaraga berildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rtvc.es/deportes/jonathan-viera-regresa-para-jugar-en-las-palmas-hasta-enero-202723.aspx#.XW0K3k-FMdU|sarlavha=Jonathan Viera regresa para jugar en Las Palmas hasta enero|nashriyot=RTVC|til=ispancha|sana=29-avgust 2019-yil|qaralgan sana=2-sentabr 2019-yil}}{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Las Palmasga uchinchi marta qaytish === 2021-yilning 23-avgustida Viera 5 yillik shartnoma asosida Las Palmasga qaytdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/jonathan-viera-vuelve-a-casa|sarlavha=Jonathan Viera vuelve a casa|nashriyot=UD Las Palmas|til=ispancha|sana=23-avgust 2021-yil|qaralgan sana=23-avgust 2021-yil}}</ref>. === Xor Fakkan === 2024-yilning 17-iyulida Viera BAA Pro-ligasi klubi [[Khor Fakkan (futbol klubi)|Xor Fakkan]] bilan bir yillik shartnoma imzoladi<ref>{{cite web |url=https://www.kooora.com/?n=1341716 |title=خورفكان يتعاقد مع صفقة إسبانية |trans-title=Khor Fakkan agree to sign Spaniard |publisher=Kooora |language=ar |date=17 July 2024 |access-date=14 August 2024}}</ref>. == Xalqaro faoliyati == Viera Ispaniyaning 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilar terma jamoasi safida bir marta oʻynab, [[Alcalá de Henares|Alcalá de Henaresda]] [[Belarus milliy futbol terma jamoasi|Belarus]] bilan kechgan [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|oʻrtoqlik uchrashuvining]] soʻnggi daqiqalarida maydonga tushgan va oʻyin 1:1 hisobida yakunlangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Egea |first=Pablo |date=28-mart 2011-yil |title=España y Bielorrusia firman un empate amistoso |language=ispancha |trans-title=Spain and Belarus sign friendly draw |work=Marca |url=http://www.marca.com/2011/03/28/futbol/seleccion/1301344027.html |access-date=9-oktabr 2017-yil}}</ref>. 2017-yil 9-oktyabrda [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya terma jamoasi]] [[FIFA Jahon chempionati 2018|2018-yilgi FIFA Jahon chempionatida]] guruh chempioni boʻlgani sababli murabbiy [[Julen Lopetegui]] Vierani tarkibga chaqirdi va u debyut qilgan Isroilga qarshi oʻyinda Ispaniya terma jamoasi 1:0 hisobida gʻalaba qozondi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Ortego |first=Enrique |date=9-oktabr 2017-yil |title=Un golazo de Illarra premia a España |language=ispancha |trans-title=Illarra wonder goal rewards Spain |work=Marca |url=http://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/clasificacion_mundial/2016_17/grupo_g/jornada_10/isr_spa/ |access-date=9-oktabr 2017-yil}}</ref>. == Faoliyat statistikasi == [[Fayl:Jonathan_Viera,_declaracions_després_del_seu_fitxatge_pel_València.ogv|thumb|Viera [[Valencia CF|Valencia]] bilan shartnoma imzolaganidan keyin intervyu bermoqda (ispan tilida)]] {{Updated|2021-yil 1-iyul holatiga koʻra}}<ref>{{veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/players/jonathan-viera-ramos/148848/|title=Jonathan Viera|publisher=Soccerway|access-date=9-oktabr 2011-yil}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha ishtirok va gollar ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Kubok ! colspan="2" |Kontinental ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Jami |- !Divizion !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar |- | rowspan="3" |Las Palmas |2010—2011 |Segunda División |31 |7 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |31 |7 |- |2011—2012 |Segunda División |29 |9 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |29 |9 |- ! colspan="2" |Jami !60 !16 !0 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !60 !16 |- | rowspan="3" |[[Valencia CF|Valencia]] |2012—2013 |[[La Liga]] |17 |2 |4 |0 |2 |0 | colspan="2" |— |23 |2 |- |2013—2014 |La Liga |1 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |1 |0 |- ! colspan="2" |Jami !18 !2 !4 !0 !2 !0 ! colspan="2" |— !24 !2 |- |Rayo Vallecano |2013—2014 |La Liga |26 |5 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |28 |5 |- |[[Standard (Lyej futbol klubi)|Standard Liège]] |2014—2015 |Belgiya Pro ligasi |3 |0 |1 |0 |3 |1 | colspan="2" |— |7 |1 |- | rowspan="5" |Las Palmas |2014—2015 |Segunda División |21 |7 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |21 |7 |- |2015—2016 |La Liga |36 |10 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |37 |10 |- |2016—2017 |La Liga |31 |7 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |33 |7 |- |2017—2018 |La Liga |23 |4 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |25 |4 |- ! colspan="2" |Jami !111 !28 !5 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !116 !28 |- | rowspan="5" |Beijing Guoan |2018 |Xitoy Superligasi |27 |11 |7 |5 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |34 |16 |- |2019 |Xitoy Superligasi |17 |8 |1 |0 |5 |0 |1 |0 |24 |8 |- |2020 |Xitoy Superligasi |18 |3 |1 |0 |8 |2 |0 |0 |27 |5 |- |2021 |Xitoy Superligasi |3 |1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |3 |1 |- ! colspan="2" |Jami !65 !23 !9 !5 !13 !2 !1 !0 !88 !30 |- |Las Palmas (ijara) |2019—2020 |Segunda División |13 |10 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |13 |10 |- |Las Palmas |2020—2021 |Segunda División |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |0 |0 |- ! colspan="3" |Faoliyati jami !296 !84 !20 !5 !18 !3 !1 !0 !336 !92 |} == Yutuqlari == '''Beijing Guoan''' * Xitoy FA kubogi: 2018<ref name="CUP">{{Yangiliklar manbasi |last=Fuentes |first=P. |date=1-dekabr 2018-yil |title=Jonathan Viera conquista la Copa de China con el Beijing |language=ispancha |trans-title=Jonathan Viera conquers Chinese Cup with Beijing |work=La Provincia |url=https://www.laprovincia.es/ud-las-palmas/2018/12/01/jonathan-viera-conquista-copa-china/1123348.html |access-date=9-yanvar 2019-yil}}</ref> '''Individual''' * Segunda Divisiónda oyning eng yaxshi oʻyinchisi: 2015-yil may, 2019-yil dekabr<ref>{{cite web |url=https://www.laliga.com/en-GB/news/jonathan-viera-is-the-december-player-of-the-month-in-laliga-smartbank |title=Jonathan Viera is the December Player of the Month in LaLiga SmartBank |publisher=[[La Liga]] |date=6 January 2020 |access-date=26 January 2023 |arxivsana=2024-12-02 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241202013642/https://www.laliga.com/en-GB/news/jonathan-viera-is-the-december-player-of-the-month-in-laliga-smartbank }}</ref>, 2022-yil may<ref>{{cite web |url=https://www.laliga.com/en-GB/news/jonathan-viera-named-laliga-smartbank-player-of-the-month-for-may |title=Jonathan Viera named LaLiga SmartBank Player of the Month for May |publisher=La Liga |date=10 June 2022 |access-date=26 January 2023 |arxivsana=2024-12-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241204121631/https://www.laliga.com/en-GB/news/jonathan-viera-named-laliga-smartbank-player-of-the-month-for-may }}</ref>, 2022-yil oktyabr<ref>{{cite web |url=https://www.laliga.com/en-GB/news/jonathan-viera-named-laliga-smartbank-player-for-the-month-for-october |title=Jonathan Viera named LaLiga SmartBank Player for the Month for October |publisher=La Liga |date=4 November 2022 |access-date=26 January 2023 }}{{Oʻlikhavola|date=iyun 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Xitoy FA kubogining eng yaxshi toʻpurari: 2018<ref name="CUP" /> == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Viera, Jonathan}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Futboldagi erkak qanot yarim himoyachilari]] [[Turkum:Tercera División oʻyinchilari]] [[Turkum:Segunda División B oʻyinchilari]] [[Turkum:La Liga oʻyinchilari]] [[Turkum:UD Las Palmas Atlético futbolchilari]] [[Turkum:UD Las Palmas futbolchilari]] [[Turkum:Valencia C.F. futbolchilari]] [[Turkum:Rayo Vallecano futbolchilari]] [[Turkum:UD Almería futbolchialari]] [[Turkum:Standard Liège futbolchilari]] [[Turkum:Beijing Guoan F.C. futbolchilari]] [[Turkum:Beijing Guoan F.C. jamoasi futbolchilari]] [[Turkum:Khor Fakkan Club futbolchilari]] 81p1rhnq8osuu64hqjul0r3g6xg1e67 0 825649 6218485 6125083 2026-07-28T12:28:57Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218485 wikitext text/x-wiki '''Edvard Albert Feygenbaum''' (1936-yil 20-yanvarda tugʻilgan) [[Sunʼiy ong|sunʼiy intellekt]] sohasida ishlaydigan kompyuter olimi va 1994-yilda ACM Turing mukofotining qoʻshma gʻolibi<ref>David Alan Grier. (Oct.-Dec. 2013). „Edward Feigenbaum [interview].“ ''[[Annals of the History of Computing]]''. p.&nbsp;74-81.</ref>. U koʻpincha „ ekspert tizimlarining otasi“ deb ataladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/bios/Edward,Feigenbaum/|sarlavha=Edward Feigenbaum 2012 Fellow|qaralgan sana=30-yanvar 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130509235811/http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/bios/Edward,Feigenbaum/|arxivsana=2013-05-09}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=Feigenbaum|first=Edward A.|year=1983|title=The Fifth Generation: Artificial Intelligence and Japan's Computer Challenge to the World|url=https://archive.org/details/fifthgeneration00feig|publisher=Addison Wesley Publishing Company}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kurzweilai.net/the-age-of-intelligent-machines-knowledge-processing-from-file-servers-to-knowledge-servers|sarlavha=The Age of Intelligent Machines: Knowledge Processing--From File Servers to Knowledge Servers by Edward Feigenbaum|qaralgan sana=29-may 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160610052220/http://www.kurzweilai.net/the-age-of-intelligent-machines-knowledge-processing-from-file-servers-to-knowledge-servers|arxivsana=2016-06-10}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Feigenbaum|first1=Edward A.|year=2003|title=Some challenges and grand challenges for computational intelligence|url=https://archive.org/details/sim_association-for-computing-machinery-journal_2003-01_50_1/page/32|journal=Journal of the ACM|volume=50|issue=1|pages=32–40|doi=10.1145/602382.602400}}</ref>husen bilan uchrashgan == Taʼlim va erta hayoti == Feygenbaum 1936-yilda Nyu-Jersi shtatining Weehawken shahrida madaniy [[Yahudiylar|yahudiy]] oilasida tugʻilgan va yaqin atrofdagi Shimoliy Bergenga koʻchib oʻtgan va u yerda 16 yoshiga qadar yashagan va u kollejni boshlash uchun ketgan<ref name="a-full-interview">{{Yangiliklar manbasi |last=Len Shustek |title=An Interview with Ed Feigenbaum |work=[[Communications of the ACM]] |url=http://cacm.acm.org/magazines/2010/6/92472-an-interview-with-ed-feigenbaum/fulltext |access-date=14-oktabr 2013-yil}}</ref><ref name="Knuth2007">[[Donald Knuth|Knuth, Don]]. [http://archive.computerhistory.org/resources/access/text/2012/04/102658162-05-01-acc.pdf "Oral History of Edward Feigenbaum], [[Computer History Museum]], 2007. Accessed October 23, 2015. „I was born in Weehawken, New Jersey, which is a town on the Palisades opposite New York. In fact, itʼs the place where the Lincoln Tunnel dives under the water and comes up in New York. Then my parents moved up the Palisades four miles to a town called North Bergen, and there I lived until I was 16 and went off to Carnegie Tech.“</ref>. Uning tugʻilgan shahrida oʻz oʻrta maktabi yoʻq edi va shuning uchun u kollejga tayyorgarlik dasturi uchun Weehawken oʻrta maktabini tanladi<ref name="Knuth2007" /><ref>[[Joshua Lederberg|Lederberg, Joshua]]. [https://profiles.nlm.nih.gov/ps/access/BBALYP.pdf „How DENDRAL was conceived and born“], [[United States National Library of Medicine]], November 5, 1987. Accessed October 23, 2015. „I became an expert on its use. I even remember dragging it with me miles on the bus to Weehawken High School, heavy as it was, just to show off my skill with this marvelous technology that no other kid in the high school knew anything about.“</ref>. U 1996-yilda oʻrta maktabining shon-sharaf zaliga kiritildi<ref>Hague, Jim. [http://www.hudsonreporter.com/view/full_story/2362426/article-Academic-awards-aplenty--Weehawken-honors-top-students--inducts-Pasquale-into-Hall-of-Fame „Academic awards aplenty; Weehawken honors top students, inducts Pasquale into Hall of Fame“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180315134029/http://www.hudsonreporter.com/view/full_story/2362426/article-Academic-awards-aplenty--Weehawken-honors-top-students--inducts-Pasquale-into-Hall-of-Fame|date=15-mart 2018-yil}}, ''[[Hudson Reporter]]'', May 13, 2000. Accessed October 23, 2015. „Edward Feigenbaum (Class of '53) in 1996“</ref>. Feygenbaum bakalavriat darajasini (1956) va fan nomzodi ilmiy darajasini tugatgan. (1960),<ref>{{jurnal manbasi|title=ProQuest Document ID 301899261|journal=[[ProQuest Dissertations and Theses]]|id={{ProQuest|301899261}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" /></ref> Karnegi Texnologiya institutida (hozirgi Karnegi Mellon universiteti). [[Herbert A. Simon|Gerbert A. Simon]] rahbarligida olib borilgan doktorlik dissertatsiyasida u odamlarning oʻrganish usullarining birinchi kompyuter modellaridan biri boʻlgan EPAM ni ishlab chiqdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://cdn.calisphere.org/data/13030/hc/kt500039hc/files/kt500039hc.pdf|sarlavha=Guide to the Edward A. Feigenbaum Papers|nashriyot=[[Stanford University]]|yil=2010|qaralgan sana=12-sentabr 2011-yil|arxivsana=2012-02-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120208064617/http://cdn.calisphere.org/data/13030/hc/kt500039hc/files/kt500039hc.pdf}}</ref>. == Karyera va tadqiqot == Feygenbaum Milliy fizika laboratoriyasida Fulbrayt stipendiyasini tamomladi va 1960-[[California universiteti, Berkeley|yilda Berkli Kaliforniya universitetiga]] Biznes boshqaruvi maktabida dars berish uchun ketdi. U 1965-yilda Stenford fakultetiga kompyuter fanlari boʻlimi asoschilaridan biri sifatida qoʻshildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://library.stanford.edu/collections/edward-feigenbaum-papers|sarlavha=Edward A. Feigenbaum Papers|nashriyot=[[Stanford University]]|yil=2012}}</ref>. U 1965-yildan 1968-yilgacha Stenford hisoblash markazi direktori boʻlgan. U [[Stanford universiteti|Stenford universitetida]] Bilim tizimlari laboratoriyasini tashkil qildi. Feigenbaum ishtirok etgan muhim loyihalar orasida tibbiyotdagi ACME, Mycin, SUMEX va Dendral kabi tizimlar mavjud. U, shuningdek, IntelliCorp va Teknowledge kompaniyalariga asos solgan. 2000-yildan beri Feigenbaum [[Stanford universiteti|Stenford universitetining]] kompyuter fanlari boʻyicha faxriy professori. Uning sobiq doktorant talabalariga Piter Karp, Niklaus Virt va Alon Halevi kiradi<ref name="mathgene" />. === Faxr va mukofotlar === * 1984: Amerika Tibbiyot Informatika Kollejining (ACMI) boshlangʻich stipendiyalaridan biri sifatida tanlangan * 1986: Bilim muhandisligi va ekspert tizimlari texnologiyasiga qoʻshgan kashshof hissasi, taʼlim va amaliy sunʼiy intellekt texnologiyasidagi yetakchiligi uchun Milliy muhandislik akademiyasining aʼzosi etib saylandi. * 1994-yil: Turing mukofoti Raj Reddi bilan birgalikda „keng koʻlamli sunʼiy intellekt tizimlarini loyihalash va qurishda kashshof boʻlgan, sunʼiy intellekt texnologiyasining amaliy ahamiyati va potentsial tijorat taʼsirini koʻrsatganligi uchun“. * 1997-yil: AQSh Harbiy-havo kuchlarining fuqarolik xizmati uchun ajoyib mukofoti * 2007: Hisoblash mashinalari assotsiatsiyasi (ACM) aʼzosi sifatida qabul qilingan<ref>{{Veb manbasi|url=https://awards.acm.org/award_winners/feigenbaum_4167235|sarlavha=Edward A Feigenbaum|ish=awards.acm.org|til=inglizcha|qaralgan sana=24-avgust 2019-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://entitledopinions.stanford.edu/edward-feigenbaum-artificial-intelligence|sarlavha=Edward Feigenbaum on Artificial Intelligence {{!}} Entitled Opinions|ish=entitledopinions.stanford.edu|qaralgan sana=24-avgust 2019-yil|arxivsana=2022-11-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221109184705/https://entitledopinions.stanford.edu/edward-feigenbaum-artificial-intelligence}}</ref> * 2011: IEEE Intelligent Systems [http://www.computer.org/cms/Computer.org/ComputingNow/homepage/2011/0811/rW_IS_AIsHallofFame.pdf AI ning shon-sharaf zali] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111216235804/http://www.computer.org/cms/Computer.org/ComputingNow/homepage/2011/0811/rW_IS_AIsHallofFame.pdf |date=16-dekabr 2011-yil }} Archived „AI va aqlli tizimlar sohasiga qoʻshgan muhim hissasi uchun“<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1109/MIS.2011.64|title=AI's Hall of Fame|url=http://www.computer.org/cms/Computer.org/ComputingNow/homepage/2011/0811/rW_IS_AIsHallofFame.pdf|journal=[[IEEE Intelligent Systems]]|publisher=[[IEEE Computer Society]]|volume=26|issue=4|pages=5–15|year=2011|access-date=6-yanvar 2015-yil|archivedate=16-dekabr 2011-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111216235804/http://www.computer.org/cms/Computer.org/ComputingNow/homepage/2011/0811/rW_IS_AIsHallofFame.pdf}}</ref>. * 2012-yil. „Sunʼiy intellekt va ekspert tizimlari sohasidagi kashshof faoliyati uchun“ Kompyuter tarixi muzeyi aʼzosi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/bios/Edward,Feigenbaum/|sarlavha=Edward Feigenbaum|nashriyot=Computer History Museum|qaralgan sana=23-may 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130509235811/http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/bios/Edward,Feigenbaum/|arxivsana=2013-05-09}}</ref>. * 2013-yil. IEEE Computer Society Computer Pioneer mukofoti „Sunʼiy intellekt sohasidagi kashshof ishlar, jumladan, bilimga asoslangan tizimlarning asosiy tamoyillari va usullarini ishlab chiqish va ularning amaliy qoʻllanishi“ uchun. == Ishlar == * {{Kitob manbasi|editor=Feigenbaum|title=Computers and thought : a collection of articles|url=https://archive.org/details/computersthought00feig|date=1963|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=1|oclc=593742426}}<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=This week in The History of AI at AIWS.net – Edward Feigenbaum and Julian Feldman published “Computers and Thought”|url=https://aiws.net/the-history-of-ai/this-week-in-the-history-of-ai-at-aiws-net-edward-feigenbaum-and-julian-feldman-published-computers-and-thought-2/|ish=AIWS.net|kirish sanasi=5-may 2022-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Feigenbaum & Feldman Issue "Computers and Thought, " the First Anthology on Artificial Intelligence|url=https://www.historyofinformation.com/detail.php?entryid=4329|ish=History of Information|qaralgan sana=5-may 2022-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=Feigenbaum|ism=Edward A.|sarlavha=Computers and Thought|url=https://dl.acm.org/doi/book/10.5555/601134|ish=[[ Association for Computing Machinery]] Digital Library|nashriyot=McGraw-Hill, Inc.|qaralgan sana=5-may 2022-yil|sana=1963}}</ref> * {{Kitob manbasi|last=Barr|first=Avron|title=The Handbook of artificial intelligence, volume 1|date=1981|publisher=HeurisTech Press; William Kaufmann|location=Stanford, CA; Los Altos, CA|isbn=978-0-86576-004-2|url=https://archive.org/details/handbookofartific01barr/}} * {{Kitob manbasi|last=Barr|first=Avron|title=The Handbook of artificial intelligence, volume 2|date=1982|publisher=HeurisTech Press; William Kaufmann|location=Stanford, CA; Los Altos, CA|isbn=978-0-86576-006-6|url=https://archive.org/details/handbookofartific02barr/}} * {{Kitob manbasi|last=Cohen|first=Paul R.|title=The Handbook of artificial intelligence, volume 3|date=1982|publisher=HeurisTech Press; William Kaufmann|location=Stanford, CA; Los Altos, CA|isbn=978-0-86576-007-3|url=https://archive.org/details/handbookofartific03cohe}} * {{Kitob manbasi|last=Barr|first=Avron|title=Handbook of artificial intelligence, volume 4|date=1989|publisher=Addison Wesley|location=Reading, MA|isbn=978-0-201-51731-6|url=https://archive.org/details/handbookofartific04barr}} == Maʼlumotnomalar == {{Manbalar}} {{DEFAULTSORT:Feygenbaum, Edvard}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1936-yilda tugʻilganlar]] kkuzgermz949qfcgti197mgevo0wotd 0 830966 6218745 3853243 2026-07-29T00:06:32Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6218745 wikitext text/x-wiki {{Xokkeychi bilgiqutisi | name = Stefan Meyer | image = Stefan Meyer (5483039847).jpg | image_size = 230px | alt = | caption = | birth_date = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|7|20}} | birth_place = [[Fox Valley, Saskatchewan|Fox Valley]], [[Saskatchewan]], [[Kanada]] | height_ft = 6 | height_in = 2 | weight_lb = 200 | position = [[hujumchi]] | shoots = | league = | team = | played_for = [[Florida Panthers]]<br />[[Calgary Flames]]<br />[[Färjestad BK]]<br />[[Schwenninger Wild Wings]]<br />[[Sheffield Steelers]]<br />[[Glasgow Clan|Braehead Clan]] | draft = 55-oʻrindagi tanlov | draft_year = 2003 | draft_team = [[Florida Panthers]] | career_start = 2005 | career_end = 2016 }} '''Stefan Meyer''' ''' ({{talaffuz|Stefan Meyer}})''' (1985-yil 20-iyulda tugʻilgan)—[[Kanadaliklar|kanadalik]] sobiq professional xokkeychi. Stefan Meyer Milliy Xokkey Ligasida (NHL) „Florida Panthers“ va „Calgary Flames“ xokkey klublari bilan oʻynagan. == Oʻyin faoliyati == Stefan Meyer [[Saskachevan|Saskatchewanning]] Fox Valley qishlogʻida oʻsgan. Stefan Meyer yoshligida „Richmound“ xokkey jamoasida oʻynagan. Stefan Meyer "Richmound klubidagi faoliyati davomida sezilarli natijalarni qayd etgan. Keyinchalik Meyer [[Saskachevan|Saskatchewan]] shtati Wilcox shahridagi maktabda oʻqidi va u yerda „Bantam AAA“ va „Midget AAA“ darajalarida „Notre Dame Hounds“ xokkey klubi uchun oʻynadi. Notre Damedagi „Athol Murray“ kollejida oʻqiyotganda, Meyer hozirgi NHL himoyachisi Braydon Coburn bilan xonadosh boʻlgan. Bu juftlik 2000-yilgi Gʻarbiy Xokkey Ligasi vakili „Bantam“ xokkey klubi uchun loyihada 1 va 2-oʻrinlarni egalladi. Braydon Coburn birinchi boʻlib „Portland Winter Hawks“ xokkey klubiga, Meyer esa „Medicine Hat Tigers“ klubiga ikkinchi boʻlib qoʻshilishdi. Meyer oʻzining WHLdagi faoliyati davomida „Tigers“ jamoasi tarkibida oʻynagan va 2003—2004-yilgi WHL chempionatida asosiy ishtirokchi boʻlgan. Meyer „Florida Panthers“ xokkey klubi safiga 2003-yilgi NHL kirish loyihasida 55-oʻrindagi tanlov asosida qoʻshildi va 2007-yilda birinchi NHL oʻyinini oʻynadi. Meyer 2009-yil 19-iyun kuni „Phoenix Coyotes“ xokkey klubiga Steven Reinprecht oʻrniga almashtirildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cbc.ca/sports/hockey/story/2009/06/19/sp-coyotes-reinprecht-trade.html|sarlavha=Coyotes deal Reinprecht to Florida|nashriyot=cbc.ca|sana=19-iyun 2009-yil|qaralgan sana=20-iyun 2009-yil}}</ref>. Meyer 2010-yil 20-iyulda „Calgary Flames“ xokkey klubi bilan ikki yillik shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://flames.nhl.com/club/news.htm?id=534711|sarlavha=Flames sign Stefan Meyer|nashriyot=[[Calgary Flames]]|sana=20-iyul 2010-yil|qaralgan sana=21-iyul 2010-yil|arxivsana=2012-02-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120228202541/http://flames.nhl.com/club/news.htm?id=534711}}</ref>. 2011—2012-yilgi mavsumda „Calgary Flames“ xokkey klubining AHL filiali boʻlgan „Abbotsford Heat“ klubi bilan atigi 6 ta oʻyin oʻtkazganidan soʻng, Meyer 2011-yil dekabr oyida Shvetsiya Elit Ligasida „Farjestad BK“ xokkey klubi safiga qoʻshildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://flames.nhl.com/club/news.htm?id=604855|sarlavha=Stefan Meyer assigned to Farjestad BK|nashriyot=[[Calgary Flames]]|sana=5-dekabr 2011-yil|qaralgan sana=11-iyun 2012-yil|arxivsana=2016-06-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160616153321/http://flames.nhl.com/club/news.htm?id=604855}}</ref>. 2011—2012-yilgi mavsumda Meyer „Farjestad“ klubi bilan 25 ta oʻyin oʻtkazdi va 6 ta golli uzatmani amalga oshirdi. SEL pley-off bosqichida Meyer 9 oʻyinida 2 ta gol urdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.eliteprospects.com/player.php?player=14086|sarlavha=Eliteprospects.com - Stefan Meyer|qaralgan sana=11-iyun 2012-yil}}</ref>. Meyer „Farjestad“ga oʻtganidan keyin Stefan Meyer Yevropada oʻynashni davom ettirdi. 2012—2013-yilgi mavsumda Meyer Germaniyaning 2-darajali ligasi 2-Bundesliganing „Schwenninger Wild Wings“ jamoasiga qoʻshildi. Keyingi mavsumda u [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniyadagi]] Elit Xokkey Ligasi vakili „Sheffield Steelers“ xokkey jamoasiga qoʻshildi. U klub safida liga chempionligini qoʻlga kiritdi. 2014-yil avgust oyida Meyer 2014—2015-yilgi mavsumni „Braehead Clan“ xokkey jamoasida oʻynashini eʼlon qildi. Bu jamoa oʻtgan mavsumda „Steelers“ klubiga pley-off chorak finalida magʻlub boʻlgan edi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.braeheadclan.com/news/434/news-less-is-meyer-for-clan----s-latest-addition.html|sarlavha=News: Less is Meyer for Clan's Latest Addition|sana=9-avgust 2014-yil|qaralgan sana=26-avgust 2014-yil|ish=braeheadclan.com|nashriyot=|muallif=|ism=|arxivsana=2017-09-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170916095151/http://www.braeheadclan.com/news/434/news-less-is-meyer-for-clan----s-latest-addition.html}}</ref>. Shundan soʻng Meyer sportni tark etib, nafaqaga chiqdi. == Faoliyat statistikasi == {| border="0" cellpadding="1" cellspacing="0" style="text-align:center; width:60em" ! colspan="3" bgcolor="#ffffff" | ! rowspan="99" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="5" |Muntazam mavsum ! rowspan="99" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="5" |Pley-off oʻyinlari |- bgcolor="#e0e0e0" !Mavsum !Klub !Liga !Ishtirok !Gol !Golli uzatma !Ochko !Penalti !Ishtirok !Gol !Golli uzatma !Ochko !Penalti |- align="center" |2000—2001 |Medicine Hat Tigers |WHL |4 |1 |1 |2 |0 |— |— |— |— |— |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2001—2002 |Medicine Hat Tigers |WHL |67 |18 |22 |40 |48 |— |— |— |— |— |- align="center" |2002—2003 |Medicine Hat Tigers |WHL |70 |36 |16 |52 |90 |11 |3 |3 |6 |14 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2003—2004 |Medicine Hat Tigers |WHL |72 |34 |41 |75 |69 |19 |7 |10 |17 |27 |- align="center" |2004—2005 |Medicine Hat Tigers |WHL |69 |34 |43 |77 |104 |13 |2 |4 |6 |8 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2005—2006 |Rochester Americans |AHL |68 |12 |16 |28 |139 |— |— |— |— |— |- align="center" |2006—2007 |Rochester Americans |AHL |63 |13 |9 |22 |90 |6 |0 |2 |2 |8 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2007—2008 |Rochester Americans |AHL |70 |21 |19 |40 |77 |— |— |— |— |— |- align="center" |2007—2008 |Florida Panthers |NHL |4 |0 |0 |0 |0 |— |— |— |— |— |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2008—2009 |Rochester Americans |AHL |65 |18 |22 |40 |57 |— |— |— |— |— |- align="center" |2009—2010 |San Antonio Rampage |AHL |67 |10 |8 |18 |86 |— |— |— |— |— |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2010—2011 |Calgary Flames |NHL |16 |0 |2 |2 |17 |— |— |— |— |— |- align="center" |2010—2011 |Abbotsford Heat |AHL |42 |12 |5 |17 |50 |— |— |— |— |— |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2011—2012 |Abbotsford Heat |AHL |6 |0 |0 |0 |0 |— |— |— |— |— |- align="center" |2011—2012 |Färjestad BK |SEL |25 |1 |6 |7 |40 |9 |2 |0 |2 |2 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2012—2013 |Schwenninger Wild Wings |2.GBun |39 |12 |10 |22 |14 |9 |1 |1 |2 |12 |- align="center" |2013—2014 |Sheffield Steelers |EIHL |57 |28 |26 |54 |29 |4 |0 |4 |4 |0 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2014—2015 |Braehead Clan |EIHL |59 |36 |38 |74 |20 |2 |0 |0 |0 |2 |- align="center" |2015—2016 |Braehead Clan |EIHL |49 |20 |32 |52 |39 |2 |0 |1 |1 |2 |- bgcolor="#e0e0e0" ! colspan="3" |NHL (jami) !20 !0 !2 !2 !17 !— !— !— !— !— |} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]] 79u5u7msdr8vokrbmtzr75ucdqj0szn 0 831562 6218553 6141560 2026-07-28T12:55:47Z InternetArchiveBot 58913 Add 2 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218553 wikitext text/x-wiki [[Sharqiy Afrika]]ning bir qismi, [[Keniya]] deb ataladigan hududda [[Ilk paleolit|Quyi paleolitning]] boshidan beri odamlar yashashi kuzatilgan. [[Mombasa]]da yevropalik va arablarning mavjudligi erta zamonaviy davrga toʻgʻri keladi, ammo Yevropaning ichki makonini oʻrganish <nowiki>XIX</nowiki> asrda boshlangan. [[Britaniya imperiyasi]] 1895-yilda Sharqiy Afrika protektoratini tashkil etdi, 1920-yildan boshlab Keniya mustamlakasi deb nomlangan.<ref>{{jurnal manbasi|last=McCormack|first1=Robert|date=1984-yil aprel|title=The Giriama and Colonial Resistance in Kenya. 1800–1920. by Cynthia BrantleyThe Giriama and Colonial Resistance in Kenya. 1800–1920. by Cynthia Brantley. Berkeley, University of California Press, 1981. xiii. 196 pp. $30.00|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-history_1984-04_19_1/page/147|journal=Canadian Journal of History|volume=19|issue=1|pages=147–148|doi=10.3138/cjh.19.1.147|issn=0008-4107}}</ref> [[Gʻarbiy Afrika]]ning tarqalish markazidan Bantu kengayishi bu hududga miloddan avvalgi 1-ming yillikda etib keldi. Afrikaning [[Bantu tillari|Bantu]], [[Nil-sahroi kabir tillari|Nilo-Saxara]] va [[Som-hom tillari|Afro-Osiyo]] etnik-lingvistik hududlari chorrahasida joylashgan zamonaviy davlat chegaralari bilan Keniya haqiqatan ham koʻp millatli davlatdir. == Paleolit == 1929-yilda Keniyada qadimgi inson ajdodlari mavjudligining birinchi dalili Lui Liki Keniya janubi-gʻarbiy qismidagi Kariandusi tarixidan oldingi joydan bir million yillik [[Ashel madaniyati|Acheulian]] qoʻllarini topgach topilgan.<ref>{{jurnal manbasi|date=2011|title=Taphonomy and Behaviour at the Acheulean Site of Kariandusi, Kenya|url=https://uq.academia.edu/CeriShipton/Papers/657047/Taphonomy_and_Behaviour_at_the_Acheulean_site_of_Kariandusi|journal=[[African Archaeological Review|Afr. Archaeol. Rev.]]|volume=28|issue=2|pages=141–155|jstor=41486769|doi=10.1007/s10437-011-9089-1}}</ref> Keyinchalik Keniyada erta [[Gominidlar|hominidlarning]] koʻplab turlari topildi. 2000-yilda Martin Pikford tomonidan topilgan eng qadimiysi olti million yillik ''Orrorin tugenensis'' boʻlib, u qazilgan Tugen tepaliklari sharafiga nomlangan.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=3|date=2001|title=First hominid from the Miocene (Lukeino Formation, Kenya)|url=http://www2.ku.edu/~lba/Anth703/Articles/ORRORIN.pdf|journal=[[Comptes Rendus de l'Académie des Sciences|Comptes Rendus Acad. Sci.]]|volume=332|issue=2|pages=140|bibcode=2001CRASE.332..137S|doi=10.1016/S1251-8050 (01)01529-4|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100525012101/http://www2.ku.edu/~lba/Anth703/Articles/ORRORIN.pdf|archivedate=25 May 2010|access-date=1-dekabr 2010-yil}}</ref> Bu ''Sahelanthropus tchadensisdan keyin dunyodagi ikkinchi eng qadimgi fotoalbom hominiddir.'' . == Neolit davri == Hozirgi Keniyaning birinchi aholisi zamonaviy Xoysan soʻzlovchilariga oʻxshash [[Ovchilar va terimchilar|ovchi-yigʻuvchilar]] guruhlari edi.<ref name="EhretC18">{{Kitob manbasi|title=The Civilizations of Africa: a History to 1800|url=https://archive.org/details/civilizationsofa0000ehre|last=Ehret|first=Christopher|publisher=University Press of Virginia|year=2002|isbn=9780813920856|location=USA}}</ref> Miloddan avvalgi 5-ming yillikning oʻrtalaridan miloddan avvalgi 1-ming yillikgacha boʻlgan Kansyor madaniyati Sharqiy Afrikadagi ovchi-yigʻuvchilarning eng qadimgi keramika ishlab chiqaruvchi guruhlaridan biri boʻlgan. Bu madaniyat [[Viktoriya (koʻl)|Viktoriya koʻli]] yaqinidagi Migori okrugidagi Gogo sharsharasida joylashgan.<ref>Dale, Darla; Ashley, Ceri (23 April 2010). „Holocene hunter-fisher-gatherer communities: new perspectives on Kansyore Using communities of Western Kenya“. Azania: Archaeological Research in Africa. 45: 24–48. doi:10.1080/00672700903291716. S2CID 161788802</ref> Keniyadagi qoyatosh sanʼati obyektlari miloddan avvalgi 2000-1000 yillarga toʻgʻri keladi. Bu anʼana Mfangano orolida, Chelelemuk tepaliklarida, Namoratunga va Lewa Downsda rivojlandi. Qoya rasmlari bir vaqtlar Sharqiy Afrikada keng tarqalgan ovchi-yigʻuvchilar guruhi Tva xalqiga tegishli.<ref>Kenya – Trust for African Rock Art. Available from: https://africanrockart.org/rock-art-gallery/kenya/ Cited 10-11-20</ref> Koʻpincha bu jamoalar eramizdan avvalgi 3-ming yillikda Keniyaga koʻchib oʻtishni boshlagan turli xil oziq-ovqat ishlab chiqaruvchi jamiyatlarga assimilyatsiya qilingan. == Britaniya hukmronligi (1895—1963) == === Sharqiy Afrika protektorati === 1895-yilda Britaniya hukumati Naivasha koʻligacha boʻlgan gʻarbdagi ichki hududlarni egallab oldi. '''Sharqiy Afrika protektoratini''' tashkil etdi. Chegara 1902-yilda Ugandagacha kengaytirildi va 1920-yilda protektorat boʻlib qolgan dastlabki qirgʻoq chizigʻidan tashqari kengaytirilgan protektorat toj mustamlakasiga aylandi. 1895-yilda mustamlakachilik hukmronligi boshlanishi bilan Rift vodiysi va uning atrofidagi togʻliklar oq tanlilar uchun ajratilgan. 1920-yillarda hindular togʻlarning yevropaliklar, ayniqsa Britaniya urush faxriylari uchun ajratilishiga qarshi chiqishdi. Oq tanlilar asosan Kikuyu mehnatiga qaram boʻlgan yirik kofe yetishtirish bilan shugʻullangan.<ref>{{jurnal manbasi|date=1963|title=The 'White Highlands' of Kenya|url=https://archive.org/details/sim_geographical-journal_1963-06_129_2/page/140|journal=[[The Geographical Journal|Geogr. J.]]|volume=129|issue=2|pages=140–155|doi=10.2307/1792632|jstor=1792632}}</ref> Britaniya Sharqiy Afrika kompaniyasining jiddiy moliyaviy qiyinchiliklaridan soʻng, 1895-yil 1-iyulda Britaniya hukumati Sharqiy Afrika protektorati orqali toʻgʻridan-toʻgʻri boshqaruvni oʻrnatdi, keyinchalik (1902) oq koʻchmanchilar uchun unumdor togʻlarni ochdi. [[Fayl:Britisheastafrica_1.png|thumb|505x505px| 1911-yil xaritasi]] Temir yoʻl qurilgan vaqtga kelib, Afrika aholisining Britaniyaning asl egallab olishiga qarshi harbiy qarshiliklari barham topdi. Biroq, Yevropani tartibga solish jarayoni yangi shikoyatlarni keltirib chiqardi. Gubernator Persi Jirouard 1911-yildagi Ikkinchi Maasai kelishuvining buzilishi bilan bogʻliq boʻlib, bu ularning unumdor Laikipiya platosidan yarim qurgʻoqchil Ngongga kuch bilan koʻchirilishiga olib keldi. Yevropaliklarga (asosan britaniyaliklar va Janubiy Afrikadan oq tanlilar) yoʻl ochish uchun [[Masai|Maasai]] 1913-yilda janubiy Loieta tekisliklari bilan cheklangan. Kikuyular yevropaliklar uchun ajratilgan yerlarning bir qismini daʼvo qilishdi va oʻzlarini merosdan mahrum qilishgan deb oʻylashda davom etishdi. ==== Birinchi jahon urushi ==== Keniya [[Birinchi jahon urushi]]da (1914—1918) inglizlar uchun harbiy bazaga aylandi<ref>{{Kitob manbasi|last=Tucker, Spencer, 1937– Wood, Laura Matysek. Murphy, Justin D.|title=The European powers in the First World War : an encyclopedia|date=7-dekabr 2018-yil|isbn=978-1-135-68425-9|oclc=1079786953}}</ref>, chunki janubdagi [[Germaniya]] mustamlakasini boʻysundirish harakatlari puchga chiqdi. 1914-yil avgust oyida urush boshlanganda, Britaniyaning Sharqiy Afrikasi (protektorat odatda maʼlum boʻlgan) va Germaniyaning Sharqiy Afrikasi gubernatorlari yosh koloniyalarni toʻgʻridan-toʻgʻri harbiy harakatlardan saqlab qolish uchun sulh tuzishga kelishib oldilar. Biroq, podpolkovnik Pol fon Lettou-Vorbek nemis harbiy kuchlariga qoʻmondonlikni oʻz zimmasiga oldi va iloji boricha koʻproq Britaniya resurslarini bogʻlashga qaror qildi. Germaniyadan butunlay uzilgan fon Lettou samarali partizan urushini olib bordi, quruqlikdan tashqarida yashadi, Britaniya taʼminotini qoʻlga kiritdi va magʻlubiyatsiz qoldi. U 1918-yilda sulh imzolanganidan oʻn bir kun oʻtgach, [[Zambiya]]da taslim boʻldi. Fon Lettouni taʼqib qilish uchun inglizlar Hindistondan [[Hindiston]] armiyasi qoʻshinlarini joʻnatdilar va keyin ichki qismlarga piyoda yuk tashishning ogʻir logistikasini engish uchun koʻp sonli yuk tashuvchilarga muhtoj edilar. Carrier Corps tashkil etildi va oxir-oqibat 400 000 dan ortiq afrikaliklarni safarbar qildi va ularning uzoq muddatli siyosiylashuviga hissa qoʻshdi.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005">{{Kitob manbasi|title=Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970|url=https://archive.org/details/kenyafromcoloniz0000gath|publisher=McFarland & Co.|year=2005|isbn=9780786421992|location=Jefferson, N.C.}}</ref> == Mustaqillik == 1962-yilda Kenyatta va Ngalani oʻz ichiga olgan KANU-KADU koalitsion hukumati tuzildi. 1962-yilgi konstitutsiya 117 aʼzoli Vakillar palatasi va 41 aʼzoli Senatdan iborat ikki palatali qonun chiqaruvchi organni tashkil qildi. Mamlakat 7 yarim avtonom viloyatga boʻlingan, ularning har biri oʻz mintaqaviy assambleyasiga ega edi. Afrikalik boʻlmaganlar uchun ajratilgan oʻrinlar kvotasi printsipidan voz kechildi va 1963-yil may oyida ochiq saylovlar oʻtkazildi. KADU Rift vodiysi, qirgʻoq va gʻarbiy hududlardagi yigʻilishlar ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. KANU Senat va Vakillar palatasida hamda Markaziy, Sharqiy va Nyanza viloyatlaridagi assambleyalarda koʻpchilikni qoʻlga kiritdi.<ref>No assembly could be formed in the Northeast Region, because separatist Somalis had boycotted the elections, and its House and Senate seats also remained vacant.</ref> Keniya endi birinchi prezident sifatida Jomo Kenyatta bilan ichki oʻzini oʻzi boshqarishga erishdi. Britaniya va KANU KADU noroziliklari tufayli 1963-yil oktyabr oyida markaziy hukumatni mustahkamlovchi konstitutsiyaviy oʻzgarishlarga kelishib oldilar. Keniya 1963-yil 12-dekabrda mustaqillikka erishdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Conley R |title=Joyful Kenya Gets Independence From Britain |work=[[The New York Times]] |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1212.html#article}}</ref> va 1964-yil 12-dekabrda davlat boshligʻi Jomo Kenyatta bilan respublika deb eʼlon qilindi. 1964-yildagi konstitutsiyaviy oʻzgarishlar hukumatni yanada markazlashtirdi va turli davlat organlari tuzildi. Asosiy davlat organlaridan biri 1966-yilda tashkil etilgan Keniya Markaziy banki edi. === Kenyatta lavozimi (1963—1978) === [[Fayl:Kenya.ogv|thumb|1973 Kenyatta hukmronligi haqidagi kinoxronika]] ==== Koʻp partiyaviy siyosat ==== [[Fayl:Daniel_arap_Moi_1979c.jpg|right|thumb| Prezident Daniel Arap Moi 1979-yilda]] ==== 2002-yilgi saylovlar ==== [[Fayl:Mwai_Kibaki_&_wife_at_White_House,_October_2003.jpg|right|thumb| Mvay Kibaki va (marhum) xonim. Lyusi Kibaki AQSh prezidenti [[George W. Bush|Jorj Bush]] va xonim bilan. [[Laura Bush]] 2003-yilda [[Oq uy]]da davlat tashrifi chog'ida.]] Konstitutsiyaga koʻra, 2002-yil dekabrdagi prezidentlik saylovlarida ishtirok etish taqiqlangan. Moi Keniyaning birinchi prezidentining oʻgʻli Uxuru Kenyattani oʻzining vorisi etib muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Muxolifat partiyalarining kamalak koalitsiyasi hukmron KANU partiyasini magʻlub etdi va uning rahbari, Moyning sobiq vitse-prezidenti Mvay Kibaki koʻpchilik ovoz bilan prezident etib saylandi. ==== 2007-yilgi saylovlar va etnik zoʻravonlik ==== [[Fayl:Raila_and_the_media.jpg|right|thumb| To'q sariq Demokratik Harakat rahbari Bosh vazir Omolo Odinga Keniya ommaviy axborot vositalari bilan suhbatda.]] Bir paytlar dunyoning „eng optimisti“ deb hisoblangan Kibaki rejimi obroʻsizlantirilgan. Moy kuchlari bilan juda chambarchas bogʻlanganligi sababli tezda oʻz kuchining katta qismini yoʻqotdi. Kibaki va Moi oʻrtasidagi uzluksizlik Kikuyus hukmronlik qilgan Kibaki milliy kamalak koalitsiyasining oʻzini yoʻq qilishiga zamin yaratdi. Gʻarbiy Luo va Kalenjin guruhlari koʻproq avtonomiya talab qilib, Raila Amolo Odinga (1945) va uning Toʻq sariq demokratik harakatini (ODM) qoʻllab-quvvatladilar.<ref>{{jurnal manbasi|date=2006|title=Bent on self-destruction: The Kibaki regime in Kenya|journal=[[Journal of Contemporary African Studies|J. Contemp. Afr. Stud.]]|volume=24|issue=1|pages=1–28|doi=10.1080/02589000500513713}}</ref> ==== Demografik tendentsiyalar ==== [[Fayl:Kenya-demography.png|right|thumb| Keniya demografiyasi (1961–2003)]] ==== Uilyam Rutoning prezidentligi (2022) ==== 2022-yil avgust oyida prezident oʻrinbosari Uilyam Ruto prezidentlik saylovlarida kichik farq bilan gʻalaba qozondi. U 50,5% ovoz oldi. Uning asosiy raqibi Raila Odinga 48,8 foiz ovoz toʻpladi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15-avgust 2022-yil |title=Kenya election result: William Ruto wins presidential poll |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-62554210}}</ref> 2022-yil 13-sentyabrda Uilyam Ruto Keniyaning beshinchi prezidenti sifatida qasamyod qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Obulutsa |first=George |last2=Mersie |first2=Ayenat |date=13-sentabr 2022-yil |title=William Ruto sworn in as Kenya's fifth president |language=inglizcha |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/william-ruto-be-sworn-kenyas-president-2022-09-13/}}</ref> == Yana qarang == * Keniya xronologiyasi * Rahbarlar: ** Keniyaning mustamlaka rahbarlari ** Keniya hukumati rahbarlari (1963-yil 12-dekabrdan 1964-yil 12-dekabrgacha) ** Keniya davlat rahbarlari (1964-yil 12-dekabrdan hozirgi kungacha) * Keniya siyosati * Keniyadagi shaharlar tarixi: ** Mombasa [[Mombasa|tarixi]] va vaqt jadvali ** Nayrobining tarixi va xronologiyasi * Afrika tarixi * Uganda tarixi * Tanzaniya tarixi * Inson evolyutsiyasining qoldiqlari roʻyxati == Manbalar == === Tarixi === [[Turkum:Kenya]] [[Turkum:Kenya tarixi]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] ibupvxb8sxq0w8jz85al36xoscbnj7u 0 851013 6218564 3743517 2026-07-28T12:58:14Z InternetArchiveBot 58913 Add 2 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218564 wikitext text/x-wiki '''Sandra Trehub''' [[musiqa psixologiyasi]] sohasidagi tadqiqotlari uchun tan olingan kanadalik psixologdir. U [[Toronto universiteti|Toronto universitetida]] faxriy professor lavozimini egallagan<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://www.utm.utoronto.ca/psychology/people/faculty/sandra-trehub|sarlavha=Sandra Trehub {{!}} Department of Psychology|ish=University of Toronto|qaralgan sana=21-dekabr 2019-yil|arxivsana=21-dekabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191221053734/https://www.utm.utoronto.ca/psychology/people/faculty/sandra-trehub}}</ref>. == Tanlangan asarlari ==  {{refbegin|22em}} * {{jurnal manbasi|doi=10.2307/1128803|jstor=1128803|title=The Discrimination of Foreign Speech Contrasts by Infants and Adults|url=https://archive.org/details/sim_child-development_1976-06_47_2/page/466|journal=Child Development|volume=47|issue=2|pages=466–472|year=1976|last1=Trehub|first1=Sandra E.}} * {{jurnal manbasi|doi=10.2307/1130133|jstor=1130133|title=Infants' Perception of Melodies: The Role of Melodic Contour|url=https://archive.org/details/sim_child-development_1984-06_55_3/page/821|journal=Child Development|volume=55|issue=3|pages=821–30|year=1984|last1=Trehub|first1=Sandra E.|last2=Bull|first2=Dale|last3=Thorpe|first3=Leigh A.|pmid=6734320}} * {{jurnal manbasi|doi=10.1037/0096-1523.18.2.394|title=A comparison of infants' and adults' sensitivity to Western musical structure|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-psychology_1992-05_18_2/page/394|journal=Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance|volume=18|issue=2|pages=394–402|year=1992|last1=Trainor|first1=Laurel J.|last2=Trehub|first2=Sandra E.|pmid=1593226}} * {{jurnal manbasi|doi=10.1038/nn1084|pmid=12830157|title=The developmental origins of musicality|journal=Nature Neuroscience|volume=6|issue=7|pages=669–673|year=2003|last1=Trehub|first1=Sandra E.|s2cid=18964113}} * {{kitob manbasi|last=Trehub|first=Sandra|editor-last1=Peretz|editor-first1=Isabelle|editor-link=Isabelle Peretz|editor-last2=Zatorre|editor-first2=Robert J.|year=2003|title=The Cognitive Neuroscience of Music|chapter=Musical Predispositions in Infancy: An Update|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=978-0-19-852519-6|url={{google books|plainurl=y|id=q9t1DwAAQBAJ}}}} * {{jurnal manbasi|doi=10.1111/j.0956-7976.2005.00779.x|pmid=15660851|title=Metrical Categories in Infancy and Adulthood|journal=Psychological Science|volume=16|issue=1|pages=48–55|year=2005|last1=Hannon|first1=Erin E.|last2=Trehub|first2=Sandra E.|s2cid=5740696|url=https://escholarship.org/uc/item/6170j46c}} * {{jurnal manbasi|doi=10.1073/pnas.0504254102|pmid=16105946|pmc=1194930|title=Tuning in to musical rhythms: Infants learn more readily than adults|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2005-08-30_102_35/page/12639|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=102|issue=35|pages=12639–12643|year=2005|last1=Hannon|first1=E. E.|last2=Trehub|first2=S. E.|bibcode=2005PNAS..10212639H|doi-access=free}} * {{jurnal manbasi|doi=10.1016/j.cognition.2005.11.006|pmid=16380107|title=Infant music perception: Domain-general or domain-specific mechanisms?|url=https://archive.org/details/sim_cognition_2006-05_100_1/page/73|journal=Cognition|volume=100|pages=73–99|year=2006|last1=Trehub|first1=Sandra E.|last2=Hannon|first2=Erin E.|issue=1|s2cid=21506075}} {{refend}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Tashqi havolalar}}{{bio-stub}} [[Turkum:Psixologlar]] [[Turkum:2023-yilda vafot etganlar]] d7899stlc3yfrck02g4ympa53rm57h5 0 851950 6218742 4218046 2026-07-28T23:42:20Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6218742 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti|mamlakat=Bolgariya|mintaqa=Yevropa|nomi=Stefan Karadzha}}'''Stefan Karadzha''' — [[Bolgariya]]ning shimoli-sharqidagi Dobrich viloyatidagi qishloq<ref>[http://www.guide-bulgaria.com/NE/Dobrich/Dobrich Guide Bulgaria], Accessed May 23, 2010</ref>. Aholisi taxminan 290 kishidan iborat<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.mirela.bg/en/off-plan-properties/village-of-Stefan-karadzha-zxc31q2340.html|sarlavha=The village of Stefan Karadzha|ish=www.mirela.bg|qaralgan sana=2020-01-18|arxivsana=2019-09-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190916092858/https://www.mirela.bg/en/off-plan-properties/village-of-Stefan-karadzha-zxc31q2340.html}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} rmfgbdvvogolaktda4zp4tdmrwwe9ou 0 852216 6218743 5328493 2026-07-28T23:43:59Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6218743 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti|mamlakat=Bolgariya|aholi=290|sanalgan yil=2007|koordinata={{coord|43.622|N|27.880|E|display=inline,title}}}} '''Stefan Karadzha''' — [[Bolgariya|Bolgariyaning]] shimoli-sharqidagi Dobrich viloyatidagi qishloq.<ref>[http://www.guide-bulgaria.com/NE/Dobrich/Dobrich Guide Bulgaria], Accessed May 23, 2010</ref> Aholisi taxminan 290 kishi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.mirela.bg/en/off-plan-properties/village-of-Stefan-karadzha-zxc31q2340.html|sarlavha=The village of Stefan Karadzha|ish=www.mirela.bg|qaralgan sana=18-yanvar 2020-yil|arxivsana=2019-09-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190916092858/https://www.mirela.bg/en/off-plan-properties/village-of-Stefan-karadzha-zxc31q2340.html}}</ref> == Malumotlar == {{Manbalar}}{{Dobrichka aholi punktlari}} [[Turkum:Dobrichka aholi punktlari]] 7e3srcw6bzctmjj94wcq4czv1mrplq8 0 875106 6219162 5805941 2026-07-29T09:59:59Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6219162 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Steve Mandanda | tasvir = Steve Mandanda 2018.jpg | izoh = Mandanda Fransiya terma jamoasi safida (2018-yil) | toʻliqism = Steve Mandanda Mpidi<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: France (FRA) |publisher=FIFA |page=12 |date=15 November 2022 |access-date=15 November 2022}}</ref> | tavallud_sana = {{birth date and age|1985|3|28|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: France |publisher=FIFA |page=11 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | tavallud_joyi = {{tavalludJoyi|Kinshasa}}, [[Kongo Demokratik Respublikasi|KDR]] | boʻyi = 1.87 m<ref>{{cite web |url=https://www.om.fr/en/team/5073/5185/goalkeeper/14812-steve-mandanda |title= Steve Mandanda |publisher=Olympic of Marseille |format=web |archive-url=https://web.archive.org/web/20220505211742/https://www.om.fr/en/team/5073/5185/goalkeeper/14812-steve-mandanda |archive-date=5 May 2022}}</ref> | pozitsiya = [[Darvozabon (futbol)|Darvozabon]] | joriyklub = | klubraqami = | yoshlikyillari1 = 1994—2000 | yoshlikklublari1 = ALM Évreux | yoshlikyillari2 = 2000—2005 | yoshlikklublari2 = [[Le Havre AC|Le Havre]] | yillar1 = 2005—2008 | klublar1 = [[Le Havre AC|Le Havre]] | isht1 = 67 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2007—2008 | klublar2 = {{ijara}} [[Olympique de Marseille|Marseille]] | isht2 = 34 | gollar2 = 0 | yillar3 = 2008—2016 | klublar3 = [[Olympique de Marseille|Marseille]] | isht3 = 300 | gollar3 = 0 | yillar4 = 2016—2017 | klublar4 = [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] | isht4 = 9 | gollar4 = 0 | yillar5 = 2017—2022 | klublar5 = [[Olympique de Marseille|Marseille]] | isht5 = 135 | gollar5 = 0 | yillar6 = 2022—2025 | klublar6 = [[Stade Rennais F.C.|Rennes]] | isht6 = 86 | gollar6 = 0 | totalcaps = 631 | totalgoals = 0 | milliyyillar1 = 2004—2006 | milliyjamoa1 = [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Fransiya U21]] | milliyisht1 = 17 | milliygollar1 = 0 | milliyyillar2 = 2008 | milliyjamoa2 = [[Fransiya B milliy futbol terma jamoasi|Fransiya B]] | milliyisht2 = 2 | milliygollar2 = 0 | milliyyillar3 = 2008—2022 | milliyjamoa3 = [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi|Fransiya]] | milliyisht3 = 35 | milliygollar3 = 0 | club-update = 12 November 2022 (UTC) }} '''Steve Mandanda Mpidi''' ({{IPA-fr|stɛv mɑ̃dɑ̃da}}, ''Stiv Mandanda Mpidi''<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=RVOALK0KwGY|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221021191718/https://www.youtube.com/watch?v=RVOALK0KwGY|arxivsana=2022-10-21|sarlavha=Steve Mandanda bests saves 2018|ish=YouTube|muallif=OM|sana=25 March 2018|qaralgan sana=6 October 2018|til=fr}}</ref>; 1985-yil 28-martda tugʻilgan) – [[fransiya]]lik sobiq professional [[Futbol|futbolchi]]. [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi|Fransiya terma jamoasida]] [[Darvozabon (futbol)|darvozabon]] sifatida oʻynagan. Mandanda professional faoliyatining katta qismini Marseilleda oʻtkazgan, klub safida ikki marta oʻynab, barcha musobaqalarda 600 tadan ortiq oʻyin oʻtkazdi va 5 marta [[Liga 1|Liga 1da]] yilning eng yaxshi darvozaboni deb topilgan. 2008-yildagi debyutidan beri Mandanda Fransiyani oltita xalqaro turnirda himoya qildi: toʻrtta UEFA Yevropa chempionati (2008, [[UEFA Yevropa chempionati 2012|2012]], [[UEFA Yevropa chempionati 2016|2016]] va [[Futbol bo‘yicha Yevropa chempionati 2020|2020]]) va uchta [[FIFA Jahon chempionati|FIFA Jahon kubogi]] ([[FIFA Jahon chempionati 2010|2010]], [[Futbol boʻyicha 2018-yilgi jahon chempionati|2018]], [[Futbol boʻyicha 2022-yilgi jahon chempionati|2022]]) ishtirok etgan, 2018-yilgi turnirda gʻolib chiqqan. == Klubdagi faoliyati == === Dastlabki faoliyati === Mandanda 1985-yil 28-martda Kongo Demokratik Respublikasining [[Kinshasa]] shahrida (oʻsha paytda Zaire) tugʻilgan, ammo u ikki yoshida oilasi bilan Fransiyaning [[Évreux]] kommunasiga koʻchib oʻtgan. Mandanda toʻqqiz yoshida mahalliy ALM Évreux jamoasiga qoʻshilishidan oldin [[boks]] bilan shugʻullangan<ref>{{Veb manbasi|url=http://stevemandanda.net/fr/biographie/enfance.asp%23section1|arxivurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20121107182752/http://stevemandanda.net/fr/biographie/enfance.asp%23section1|arxivsana=7 November 2012|sarlavha=Biographie de Steve Mandanda|ish=stevemandanda.net|til=fr}}</ref>. === Le Havre === Mandanda 2005-yilning avgustida [[Gavr|Le Havre]] safida ligadagi debyutini oʻtkazdi va toʻrtinchi oʻyingacha gol oʻtkazib yubormadi. U 2005—2006-yilgi mavsumda 30 ta, 2006—2007-yilgi mavsumda esa 37 ta oʻyin oʻtkazgan va oʻyinlari bilan boshqa klublar eʼtiborini tortgan. Mandanda 2007—2008-yilgi mavsum oldidan [[Aston Villa F.C.|Aston Villadagi]] muvaffaqiyatsiz sinovdan soʻng<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.fansfc.com/astonvillafootballclub/news.asp?newsid=169629|sarlavha=France goalkeeper in Aston Villa trial|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110522110650/http://www.fansfc.com/astonvillafootballclub/news.asp?newsid=169629|arxivsana=22 May 2011}}</ref>, 2007-yilning yozida Marseillega qoʻshildi. === Olympique de Marseille === [[Fayl:Steve_Mandanda_5312.jpg|left|thumb| Mandanda 2010-yilda Marseille bilan]] Marseilledagi birinchi mavsumining boshida Mandanda birinchi tanlov darvozaboni Cedric Carrassoning yordamchisi sifatida oʻynagan. Biroq tizzasidan olgan jarohati tufayli Carrasso olti oyga safdan chiqdi va bu Mandandaning Liga 1, Chempionlar ligasi hamda UEFA kubogi oʻyinlarida muntazam oʻyin oʻtkazishiga olib keldi. 2008-yilning 5-martida Mandanda doimiy toʻrt yillik shartnoma asosida Marseillega qoʻshildi. Marseilledagi soʻnggi mavsumi yakunida u klubning mavsumdagi eng yaxshi futbolchisi deb topildi. Mandanda 2007—2008-yilgi oʻyinlarida ikkinchi marta bu mukofotni qoʻlga kiritgan<ref name="Olympian">{{Yangiliklar manbasi |last=Daurès |first=Camille |date=1 June 2016 |title=Mandanda, Olympian of the 2015-16 season |publisher=Olympique de Marseille |url=https://www.om.net/en/news/252336/mandanda-olympian-2015-16-season |access-date=23 July 2016}}</ref>. === Crystal Palace === 2016-yilning 1-iyulida [[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liganing]] Crystal Palace klubi Marseilleda oʻynovchi Mandanda bilan tekinga shartnoma imzolaganini eʼlon qildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cpfc.co.uk/news/2016/july/mandanda-pens-crystal-palace-deal/|sarlavha=Mandanda Pens Crystal Palace Deal|ish=Crystal Palace Football Club|sana=1 July 2016|qaralgan sana=1 July 2016}}</ref>. U mavsumning aksariyat qismini jarohatlanib oʻtkazgani sababli, oʻzini koʻrsata olmadi. Atigi oʻnta oʻyinda maydonga tushdi<ref>[https://uk.soccerway.com/players/steve-mandanda/13106/ Steve Mandanda], Soccerway.</ref>. === Marseillega qaytish === 2017-yilning 11-iyulida Mandanda 3 million yevro evaziga uch yillik shartnoma asosida Olympique de Marseillega qaytdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=11 July 2017 |title=Mandanda Departs Palace |publisher=Crystal Palace F.C. |url=https://www.cpfc.co.uk/news/2017/july/mandanda-departs-palace/ |access-date=11 July 2017}}</ref>. 2018-yilning 22-dekabrida futbolchi Marseille safida 500-uchrashuvini oʻtkazdi va Angerga qarshi 1:1 hisobida durang oʻynadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Albano |first=Mario |date=22 December 2018 |title=Angers-OM - Steve Mandanda : cap 500 |language=fr |work=La Provence |url=https://www.laprovence.com/article/om/5297837/steve-mandanda-cap-500.html |access-date=10 October 2019}}</ref>. 2020-yil 25-avgustda 35 yoshida u shartnomasini 2024-yilgacha uzaytirdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=26 August 2020 |title=Veteran Marseille captain Mandanda extends contract to 2024 |publisher=Yahoo! |url=https://uk.sports.yahoo.com/news/veteran-marseille-captain-mandanda-extends-143113134.html |access-date=26 August 2020 |archive-date=2020-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200827003022/https://uk.sports.yahoo.com/news/veteran-marseille-captain-mandanda-extends-143113134.html |url-status=dead }}</ref>. === Stade Rennais === 2022-yil 6-iyulda Stade Rennais Mandanda bilan ikki yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi<ref>{{Veb manbasi|sana=6 July 2022|sarlavha=STEVE MANDANDA EST ROUGE ET NOIR !|url=https://www.staderennais.com/steve-mandanda-est-rouge-et-noir|qaralgan sana=6 July 2022|ish=staderennais.com|nashriyot=[[Stade Rennais]]|til=fr}}</ref>. == Xalqaro faoliyati == [[Fayl:Eric_Abidal_&_Steve_Mandanda_(France_2010).jpg|thumb| Eric Abidal va Mandanda (oʻngda) 2010-yilda [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi|Fransiya terma jamoasi]] safida]] Mandanda Fransiyaning 21 yoshgacha boʻlganlar milliy terma jamoasida bir qancha oʻyinlarda gʻalaba qozongan va 2006-yilgi UEFA 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi Yevropa chempionati uchun [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi|Fransiya terma jamoasi]] tarkibiga kiritilgan. Birinchi marta 2007-yilda u Fransiya A guruhiga oldindan saralash bahslarida ishtirok etgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rlfoot.fr/index.php?page=http://www.rlfoot.fr/Selections/07-08_A_joueurs.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071128125455/http://www.rlfoot.fr/index.php?page=http://www.rlfoot.fr/Selections/07-08_A_joueurs.htm|arxivsana=28 November 2007|sarlavha=List of the pre-selected players in the french A-squad in the season 2007–2008|til=fr}}</ref>. Mandanda 2008-yil 5-fevral kuni Fransiya B guruhi bilan Kongo DRga qarshi [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|oʻrtoqlik oʻyinida]] maydonga tushdi, oʻyinda u tanaffusda almashtirildi. Mandanda xalqaro maydondagi debyutini 2008-yilning 27-mayida Euro 2008 doirasidagi Ekvadorga qarshi oʻrtoqlik oʻyinda (2:0) oʻtkazdi, Sebastien Freyning oʻrniga yarim oʻyinda maydonga tushgan va keyin Fransiyaning [[Avstriya]] hamda Shveysariyadagi turnir uchun tarkibiga uchinchi darvozabon sifatida nomzod boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Duchesne |first=Vincent |date=28 May 2008 |title=Mandanda a poussé la porte |language=fr |trans-title=Mandanda has pushed the door open |work=Le Figaro |url=https://www.lefigaro.fr/football/2008/05/28/02003-20080528ARTSPO00559-mandanda-a-pousse-la-porte.php |access-date=10 October 2019}}</ref>. Mandanda [[FIFA Jahon chempionati 2010|2010-yilgi FIFA Jahon chempionati]] saralash oʻyinlarini Fransiya terma jamoasining birinchi darvozaboni sifatida boshladi va 2008-yil 6-sentyabrda Avstriyaga qarshi saralash oʻyinida xalqaro darajada debyut qildi. Biroq, u 2009-yilning yozida almashtirildi, chunki Raymond Domenech xalqaro oʻn birlik tarkib uchun oʻz oʻrniga Olympique Lyonnais darvozaboni [[Hugo Lloris|Hugo Llorisni]] tanladi. Mandanda Fransiyaning Jahon chempionati terma jamoasi aʼzosi boʻlgan, biroq musobaqadagi 3 ta oʻyinning birortasida ham maydonga tushmagan. 2011-yil 6-iyunda Mandanda Donbass Arenada boʻlgan Ukrainaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida 4:1 hisobida gʻalaba qozonib, fransuzlarga [[Sardor (futbol)|sardorlik]] qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=6 June 2011 |title=TEAM NEWS: Jeremy Menez starts for France against Ukraine |publisher=Goal |url=https://www.goal.com/en/news/468/international-football/2011/06/06/2520756/team-news-jeremy-menez-starts-for-france-against-ukraine |access-date=10 October 2019}}</ref>. U Polsha va Ukrainada boʻlib oʻtadigan [[UEFA Yevropa chempionati 2012|UEFA Euro 2012]] musobaqasiga chaqirilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 May 2012 |title=Euro 2012: Younes Kaboul misses out on France squad |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/18080136 |access-date=10 October 2019}}</ref>. Mandanda dastlab [[FIFA Jahon chempionati 2014|2014-yilgi FIFA Jahon chempionati]] uchun terma jamoaga kiritilgan edi, ammo turnir oldidan jarohat olgan va uning oʻrniga Saint-Etienne jamoasidan Stephane Ruffier tayinlangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=3 June 2014 |title=World Cup 2014: Stephane Ruffier confirmed in France squad |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/27462585 |access-date=10 October 2019}}</ref>. Mandanda oʻz vatanida oʻtkazilgan [[UEFA Yevropa chempionati 2016|UEFA Euro 2016da]] ikkinchi oʻrinni egallagan terma jamoaning tarkibida boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=12 May 2016 |title=Euro 2016: Leicester's N'Golo Kante in France squad |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36282689 |access-date=10 October 2019}}</ref>. Mandanda [[FIFA Jahon chempionati 2018|2018-yilda Rossiyada boʻlib oʻtgan futbol boʻyicha Jahon chempionatida]] gʻolib chiqqan Fransiya terma jamoasining 23 nafar futbolchisidan biri edi. U 33 yoshida Daniya bilan oʻtkazilgan golsiz guruh oʻyinida turnirdagi debyut uchrashuvini oʻtkazdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=26 June 2018 |title=Finally: French reserve keeper Mandanda gets a game |publisher=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-soccer-worldcup-dnk-fra-mandanda/finally-french-reserve-keeper-mandanda-gets-a-game-idUSKBN1JM2KP |access-date=10 October 2019}}</ref>. == Faoliyat statistikasi == === Klub === {{Updated|2022-yil 12-noyabr holatiga koʻra}}<ref>{{cite web|title=Steve Mandanda|url=https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur20698.html|access-date=8 July 2016|work=L'Equipe|language=fr}}</ref><ref>{{cite web|title=S. Mandanda|url=https://int.soccerway.com/players/steve-mandanda/13106/|website=Soccerway|access-date=8 July 2016}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha ishtirok va gollar ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Milliy kubok ! colspan="2" |Liga kubogi ! colspan="2" |Yevropa ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Jami |- !Divizion !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar |- | rowspan="3" |Le Havre |2005—2006 |Liga 2 |30 |0 |0 |0 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |32 |0 |- |2006—2007 |Liga 2 |37 |0 |1 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |38 |0 |- ! colspan="2" |Jami !67 !0 !1 !0 !3 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !70 !0 |- | rowspan="10" |Marseille |2007—2008 (ijara) |[[Liga 1]] |34 |0 |2 |0 |2 |0 |10 |0 | colspan="2" |— |48 |0 |- |2008—2009 |Liga 1 |38 |0 |2 |0 |1 |0 |14 |0 | colspan="2" |— |55 |0 |- |2009—2010 |Liga 1 |36 |0 |2 |0 |2 |0 |10 |0 | colspan="2" |— |50 |0 |- |2010—2011 |Liga 1 |38 |0 |0 |0 |3 |0 |8 |0 |1 |0 |50 |0 |- |2011—2012 |Liga 1 |38 |0 |2 |0 |2 |0 |9 |0 |1 |0 |52 |0 |- |2012—2013 |Liga 1 |38 |0 |3 |0 |1 |0 |9 |0 | colspan="2" |— |51 |0 |- |2013—2014 |Liga 1 |38 |0 |1 |0 |2 |0 |6 |0 | colspan="2" |— |47 |0 |- |2014—2015 |Liga 1 |38 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |38 |0 |- |2015—2016 |Liga 1 |36 |0 |6 |0 |0 |0 |8 |0 | colspan="2" |— |50 |0 |- ! colspan="2" |Jami !334 !0 !18 !0 !13 !0 !74 !0 !2 !0 !441 !0 |- |Crystal Palace |2016—2017 |[[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]] |9 |0 |0 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |10 |0 |- | rowspan="6" |Marseille |2017—2018 |Liga 1 |31 |0 |3 |0 |0 |0 |11 |0 | colspan="2" |— |45 |0 |- |2018—2019 |Liga 1 |31 |0 |1 |0 |1 |0 |1 |0 | colspan="2" |— |34 |0 |- |2019—2020 |Liga 1 |27 |0 |1 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |29 |0 |- |2020—2021 |Liga 1 |37 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |6 |0 |1 |0 |44 |0 |- |2021—2022 |Liga 1 |9 |0 |2 |0 | colspan="2" |— |9 |0 | colspan="2" |— |20 |0 |- ! colspan="2" |Jami !135 !0 !7 !0 !2 !0 !27 !0 !1 !0 !172 !0 |- |Rennes |2022—2023 |Liga 1 |13 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |5 |0 | colspan="2" |— |18 |0 |- ! colspan="3" |Faoliyati jami !558 !0 !26 !0 !19 !0 !106 !0 !3 !0 !712 !0 |} === Xalqaro === {{Updated|2022-yil 30-noyabr holatiga koʻra}}<ref>{{NFT player|id=8238}}</ref><ref>{{cite web|title=S. Mandanda|url=https://int.soccerway.com/players/steve-mandanda/13106/|website=Soccerway|access-date=12 July 2016}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+Terma jamoa va yil boʻyicha ishtirok va gollar ! Milliy terma jamoa ! Yil ! Ishtirok ! Gollar |- | rowspan="15" | [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi|Fransiya]] | 2008-yil | 3 | 0 |- | 2009-yil | 2 | 0 |- | 2010-yil | 8 | 0 |- | 2011-yil | 1 | 0 |- | 2012-yil | 1 | 0 |- | 2013-yil | 1 | 0 |- | 2014-yil | 3 | 0 |- | 2015-yil | 2 | 0 |- | 2016-yil | 3 | 0 |- | 2017-yil | 2 | 0 |- | 2018-yil | 2 | 0 |- | 2019-yil | 4 | 0 |- | 2020-yil | 2 | 0 |- | 2021-yil | 0 | 0 |- | 2022-yil | 1 | 0 |- ! colspan="2" | Jami ! 35 ! 0 |} == Yutuqlari == '''Marseille''' * [[Liga 1]]: 2009—2010<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bdfutbol.com/en/t/t2009-104004.html|sarlavha=Olympique de Marseille 2009-10|nashriyot=bdfutbol.com|qaralgan sana=5 March 2021}}</ref> * Coupe de [[la Liga]]: 2009—2010, 2010—2011, 2011—2012<ref>{{Veb manbasi|url=https://rmcsport.bfmtv.com/football/coupe-de-la-ligue/marseille-bordeaux-les-compos-laurent-blanc-met-son-equipe-type_AN-201003270062.html|sarlavha=MARSEILLE – BORDEAUX : LES COMPOS, LAURENT BLANC MET SON ÉQUIPE TYPE|nashriyot=rmcsport.bfmtv.com|qaralgan sana=5 March 2021|arxivsana=2023-04-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230405152312/https://rmcsport.bfmtv.com/football/coupe-de-la-ligue/marseille-bordeaux-les-compos-laurent-blanc-met-son-equipe-type_AN-201003270062.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.eurosport.fr/football/coupe-de-la-ligue/2010-2011/live-marseille-montpellier_mtc390041/live.shtml|sarlavha=COUPE DE LA LIGUE FINALE|sana=23 April 2011|nashriyot=eurosport.fr|qaralgan sana=5 March 2021}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.goal.com/fr/news/1728/coupe-de-la-ligue/2012/04/13/3034674/cdl-lyon-marseille-les-cl%C3%A9s-du-match|sarlavha=CdL - Lyon - Marseille, les clés du match|nashriyot=goal.com|qaralgan sana=5 March 2021}}</ref> * Chempionlar kubogi: 2010, 2011<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.lequipe.fr/Football/match-direct/trophee-des-champions/2010/om-psg-live/196057|sarlavha=Résultat et résumé Marseille - Paris-SG, Trophée des Champions, Trophée des Champions, Mercredi 28 Juillet 2010|nashriyot=lequipe.fr|qaralgan sana=28 February 2021}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.lequipe.fr/Football/match-direct/trophee-des-champions/2011/lille-om-live/219943|sarlavha=Résultat et résumé Lille - Marseille, Trophée des Champions, Trophée des Champions, Mercredi 27 Juillet 2011|nashriyot=lequipe.fr|qaralgan sana=28 February 2021}}</ref> * [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA Yevropa ligasi]] 2-oʻrin: 2017—2018<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/live/football/44052050|sarlavha=Atletico Madrid win Europa League with 3–0 victory over Marseille|nashriyot=BBC Sport|sana=16 May 2018|qaralgan sana=4 April 2020|muallif=Begley|ism=Emlyn}}</ref> '''Fransiya''' * [[FIFA Jahon chempionati]]: [[2018-yilgi FIFA Jahon chempionati|2018]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/football/44754965|sarlavha=France 4–2 Croatia|nashriyot=BBC Sport|sana=15 July 2018|qaralgan sana=15 July 2018|muallif=McNulty|ism=Phil}}</ref> '''Individual''' * Tulon turnirining eng yaxshi darvozaboni: 2005<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.eurosport.com/football/youths-descend-on-toulon_sto725522/story.shtml|sarlavha=Youthful talents convene in Toulon|nashriyot=Eurosport|sana=1 June 2005|qaralgan sana=3 January 2016}}</ref> * UNFP Liga 1da oyning eng yaxshi futbolchisi: 2008-yil fevral, 2008-yil avgust, 2017-yil sentyabr  * UNFP Liga 1da yilning eng yaxshi darvozaboni: 2007—2008, 2010—2011, 2014—2015, 2015—2016, 2017—2018<ref name="unfp">{{Yangiliklar manbasi |date=13 May 2018 |title=Trophées UNFP : Steve Mandanda désigné meilleur gardien de Ligue 1 |language=fr |trans-title=Trophées UNFP: Steve Mandanda named best goalkeeper in Ligue 1 |work=L'Équipe |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Trophees-unfp-steve-mandanda-designe-meilleur-gardien-de-ligue-1/900911 |access-date=10 October 2019}}</ref> * UNFP Liga 1da „Yil jamoasi“: 2007—2008, 2010—2011, 2014—2015, 2015—2016, 2017—2018<ref name="unfp" /> * Marseilledagi mavsumning eng yaxshi olimpiyachisi: 2007—2008, 2015—2016<ref name="Olympian"></ref> '''Ordenlar''' * [[Faxriy legion ordeni|Faxriy legion ritsari]]: 2018<ref>{{Cite journal|date=1 January 2019|title=Décret du 31 décembre 2018 portant promotion et nomination|trans_title=Decree of 31 December 2018 on promotion and appointment|url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000037909703|journal=Official Journal of the French Republic|volume=2019|issue=1|id=PRER1835394D|access-date=28 November 2020|language=fr}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * {{LFP Ligue 1}} * {{FFF player}} * {{UEFA player}} * {{FIFA player}} {{Fransiya terma jamoasining JCH-2022 tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Mandanda, Steve}} [[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] [[Turkum:Fransiyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Kongo Demokratik Respublikasilik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkak futbol darvozabonlari]] [[Turkum:Le Havre AC futbolchilari]] [[Turkum:Olympique de Marseille klubi futbolchilari]] [[Turkum:Crystal Palace F.C. futbolchilari]] [[Turkum:Stade Rennais FC futbolchilari]] [[Turkum:Liga 1 futbolchilari]] [[Turkum:Liga 2 futbolchilari]] [[Turkum:Angliya Premyer-ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Futbol boʻyicha jahon chempionlari]] [[Turkum:Fransiyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Angliyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Fransiya milliy futbol terma jamoasi erkak futbolchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2008 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2012 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2016 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2020 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2010 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2018 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2022 oʻyinchilari]] ce130nagtvn3h7y0bfgdr44rr19tk3v 0 877985 6219070 6130258 2026-07-29T09:07:39Z Lubinh123 215749 6219070 wikitext text/x-wiki {{Musiqachi bilgiqutisi | Ismi = Min Tuyet | Asl ismi = Tran Thi Minh Tuyet | Foto = | Eni = | Izoh = | Tugʻilgan paytidagi ismi = | Tavalludi sanasi = 1976-yil 15-oktabr (46 yosh) | Tavalludi joyi = Xoshimin shahri,Vetnam | Vafoti sanasi = | Vafoti joyi = | Fuqaroligi = | Guruh = | Faoliyat yillari = 1993-yildan hozirgi kungacha | Leybl = | Kasblari = Ashulachi | Janr = [[Pop]] | Sayt = {{URL|http://www.Minh-tuyet.net/}} | tasvir = Minh Tuyết 2025.png }} '''Tran Thi Minh Tuyet''' 1976-yil 15-oktyabrda [[Xoshimin|Xoshimin shahrida]] tugʻilgan. '''Min Tuyet''' nomi bilan tanilgan. [[Vyetnamlik amerikaliklar|Vetnam-Amerika]] pop qoʻshiqchisi boʻlib, hozirda Thuy Ngas ''Parijda tunda'' chiqish qiladi. Uning opa-singillari Cẩm Ly va Hà Phương boʻlib, ular u bilan "Parij tunda" filmining aktyorlari tarkibida rol ijro etishadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2011-09-17 |title=Chị em Cẩm Ly, Minh Tuyết, Hà Phương hội ngộ |language=vi |work=VnExpress |url=https://vnexpress.net/giai-tri/chi-em-cam-ly-minh-tuyet-ha-phuong-hoi-ngo-1915000.html |access-date=2019-10-18}}</ref>. U Vyetnam Amerika madaniyatida '''Vetnam pop malikasi''' sifatida mashhur boʻlgan. Uning haqiqiy ismi Trần Thị Minh Tuyết boʻlib, ingliz tilidan soʻzma-soʻz tarjima qilganda "ertalab qor" degan maʼnoni anglatadi. == Ijtimoiy tarmoqlar == Minh Tuyet ijtimoiy tarmoqlardan [[Facebook]] sahifasi va [[YouTube]] kanali mavjud. == 2018 - hozirgi kungacha == === Quê hương, tình yêu & tuỏ̂i trẻ. 17 - Tailandda Tình Music MTV === # Tinh Ta Thiet Tha - Jonni Dung, Minh Tuyet === Que Huong Tinh Yeu & Tuoi Tre 16 - Musiqiy video, jonli shou === #Que Toi - Minh Tuyết === Que Huong Tinh Yeu & Tuoi Tre 15 - Seul, goʻzal kunlar === # Nguoi Ve Cuoi Pho - Minh Tuyết === Que Huong Tinh Yeu & Tuoi Tre 14 - Shanxay xotiralari === # Dau Tinh Da Xa - Minh Tuyết === Que Huong Tinh Yeu va Tuoi Tre 13 === # Lien Khuc Tophits 2 - Min Tuyet, Xạ Vi, Vina Uyên Mỹ, Gia Linh, Tú Quyen, Thuy Vân, Xyuy Vũ, Gia Xyu, Filip Xyu, Tuan Xưng, Kevin Khoa, Min Chanh # San Anh Ra Di - Min Tuyết ==== Duet albomlar ==== * Bởi Vì Anh Yêu Em Bằng Kiều bilan (TNCD372), 2006-yil * Một Lần Nữa Xin Có Nhau Bằng Kiều bilan (TNCD449), 2010-yil * Xin Lỗi Anh - Best Of Duets (TNCD480), 2010-yil * Lâu Đài Tình Ái Bằng Kiều bilan (TNCD537), 2014-yil == Adabiyotlar == {{Manbalar}} == Manbalar == * [https://web.archive.org/web/20071217151529/http://www.miratunes.com/artist.php?artist_id=10 Miratunes bio] * [http://www.latimes.com/entertainment/la-et-vietmusic10-2008may10,0,2391650.story Qoʻshiqchi Min Tuyet Kichkina Saygonda katta orzu qiladi], Los-Anjeles Tayms, 10-may, 2008-yil * [https://web.archive.org/web/20091211074502/http://minhchauentertainment.com/Artists/Minh%20Tuyet.html Min Tuyết Bio] {{In lang|vi}} * [https://web.archive.org/web/20100214042549/http://www.vnexpress.net/GL/Van%2Dhoa/2009/12/3BA16526/ Minh Tuyết thấy may mắn vì được yêu thương] {{In lang|vi}} * Chris Boulous (5-sentyabr, 2018-yil) [https://www.fairfieldchampion.com.au/story/5628105/i-will-be-performing-my-fan-favourites-pop-princess-looks-forward-to-moon-festival/#slide=11 'Men oʻzimning muxlislarimning sevimlilarini ijro etaman' | Pop Princess Oy festivalini intiqlik bilan kutmoqda] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190412124519/https://www.fairfieldchampion.com.au/story/5628105/i-will-be-performing-my-fan-favourites-pop-princess-looks-forward-to-moon-festival/#slide=11 |date=2019-04-12 }} * [http://www.minhtuyetfans.yolasite.com Minh Tuyet muxlislari] * [https://web.archive.org/web/20180731045359/http://www.minh-tuyet.net/ Rassomning ingliz tilidagi saytining arxivlangan versiyasi] . Domen endi rassomga tegishli emas. [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1976-yilda tugʻilganlar]] h7unujc1sdw4ue7o3i1ldhrah9y01c1 828 897245 6218759 6199806 2026-07-29T03:01:23Z MalikxanBot 49138 Bot: Yangilandi 6218759 Scribunto text/plain return { ["Draft other"] = 40000, ["Modul:Dates"] = 20000, ["Modul:Detect singular"] = 20000, ["Detect singular"] = 10000, ["Documentation/end box"] = 9000, ["Documentation/start box"] = 9000, ["Davlat arbobi bilgiqutisi/lavozim"] = 6000, ["Davlat arbobi bilgiqutisi"] = 3000, ["DEU"] = 3000, ["Dindor biografiyasi bilgiqutisi"] = 3000, ["Daryo bilgiqutisi"] = 2000, ["Deathyr"] = 2000, ["Disambig"] = 2000, ["Div col"] = 2000, ["Div col end"] = 2000, ["Documentation"] = 2000, ["Dr"] = 2000, ["Dr-logno"] = 2000, ["Dr-make"] = 2000, ["Dr-yr"] = 2000, ["Drep"] = 2000, ["Modul:Data"] = 2000, ["Modul:Delink"] = 2000, ["Daryo-stub"] = 1000, ["Davlat arbobi"] = 1000, ["Dead link"] = 1000, ["Deadlink"] = 1000, ["Death date and age"] = 1000, ["Delink"] = 1000, ["Daryo"] = 900, ["Diqqatga sazovor joylar/Sana"] = 700, ["Diqqatga sazovor joylar/Sana/"] = 700, ["Documentation subpage"] = 700, ["Modul:Documentation"] = 700, ["Modul:Documentation/config"] = 700, ["Davlat bilgiqutisi"] = 600, ["Davlat bilgiqutisi/roʻyxat"] = 600, ["Davlat bilgiqutisi/styles.css"] = 600, ["Davlat bilgiqutisi/tasvir"] = 600, ["Delink question hyphen-minus"] = 600, ["Dordogne departamenti kommunalari"] = 600, ["Doubs departamenti kommunalari"] = 600, ["Davlat info"] = 500, } bx4lrvrbczzo2y8rn37sdsgicm4fdb4 0 915905 6218677 5775314 2026-07-28T15:03:21Z RegularShape 293805 6218677 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = OpenAI | logo = OpenAI logo 2025 (wordmark).svg | logo_size = 250px | image = Pioneer Building, San Francisco (2019) -1.jpg | image_size = 275px | image_caption = | type = Axborot texnologiyalari | industry = [[Sunʼiy intelekt]] | founders = {{Unbulleted list| | [[Sam Altman]] | [[Ilya Sutskever]] | Greg Brockman | Olivier Grabias | [[Wojciech Zaremba]] | [[Elon Musk]] | John Schulman | [[Andrej Karpathy]]<ref name="auto2">{{veb manbasi |date=12-dekabr 2015-yil |title=Introducing OpenAI |url=https://openai.com/blog/introducing-openai/ |access-date=27-yanvar 2023-yil |website=OpenAI |language=inglizcha |archive-date=8-avgust 2017-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808104802/https://openai.com/blog/introducing-openai/ |url-status=live }}</ref> }} | founded = {{Start date and age|2015|12|10}} | hq_location = {{AQSh bayrogʻi}} [[San-Fransisko]], [[Kaliforniya]], [[AQSh]]<ref>{{yangiliklar manbasi |url=https://www.nytimes.com/2015/12/12/science/artificial-intelligence-research-center-is-founded-by-silicon-valley-investors.html |title=Artificial-Intelligence Research Center Is Founded by Silicon Valley Investors |first1=John |last1=Markoff |date=11-dekabr 2015-yil |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=12-dekabr 2015-yil |archive-date=30-avgust 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830184433/https://www.nytimes.com/2015/12/12/science/artificial-intelligence-research-center-is-founded-by-silicon-valley-investors.html |url-status=live }}</ref><ref name="technologyreview">{{veb manbasi|url=https://www.technologyreview.com/s/615181/ai-openai-moonshot-elon-musk-sam-altman-greg-brockman-messy-secretive-reality/|title=The messy, secretive reality behind OpenAI's bid to save the world|last=Hao|first=Karen|date=17-fevral 2020-yil|website=MIT Technology Review|language=inglizcha|access-date=9-mart 2020-yil|archive-date=3-aprel 2020-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403023123/https://www.technologyreview.com/s/615181/ai-openai-moonshot-elon-musk-sam-altman-greg-brockman-messy-secretive-reality/|url-status=live}}</ref> | key_people = {{Unbulleted list | {{tah|Bret Taylor|en}} <small>([[rais]])</small> | [[Sam Altman]] <small>([[Bosh ijrochi direktor|bosh direktor]])</small> | {{tah|Greg Brockman|en}} <small>(prezident)</small> | Jakub Pachocki <small>(bosh tahlilchi)</small><ref name="may14">{{cite web |last1=Hollister |first1=Sean |title=OpenAI chief scientist Ilya Sutskever is officially leaving |url=https://www.theverge.com/2024/5/14/24156920/openai-chief-scientist-ilya-sutskever-leaves |website=The Verge |access-date=14 May 2024 |language=en |date=14 May 2024}}</ref> | Mira Murati <small>(texnik direktor</small>) }} | area_served = | products = {{Unbulleted list | OpenAI Five | GPT-1 | GPT-2 | GPT-3 | GPT-4 | [[DALL-E]] | OpenAI Codex | [[ChatGPT]] | Sora }} | services = | revenue = {{increase}} [[AQSh dollari|$]]28 million (2022)<ref name=2022-fin>{{cite web |last1=Woo |first1=Erin |last2=Efrati |first2=Amir |date=May 4, 2023 |title=OpenAI's Losses Doubled to $540 Million as It Developed ChatGPT |url=https://www.theinformation.com/articles/openais-losses-doubled-to-540-million-as-it-developed-chatgpt |website=The Information |url-access=subscription |quote=In 2022, by comparison, revenue was just $28 million, mainly from selling access to its AI software... OpenAI's losses roughly doubled to around $540 million last year as it developed ChatGPT... |access-date=June 19, 2023 |archive-date=June 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619191257/https://www.theinformation.com/articles/openais-losses-doubled-to-540-million-as-it-developed-chatgpt |url-status=live }}</ref> | equity = | num_employees = {{circa|1200}} (2024)<ref>{{cite web|title=OpenAI COO: Working on Publishing Partnerships|url=https://www.youtube.com/watch?v=CuA0i1L8SPY&ab_channel=BloombergTechnology|website=Bloomberg Technology YouTube|language=en|date=April 4, 2024|access-date=April 4, 2024|archive-date=April 4, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240404212421/https://www.youtube.com/watch?v=CuA0i1L8SPY&ab_channel=BloombergTechnology|url-status=live}}</ref> | subsid = | owner = Sam Altman | homepage = {{URL|https://openai.com/}} }}'''OpenAI''' — AQSh tadqiqot kompaniyasi. Unga 2015-yil [[Sam Altman]], [[Reid Hoffman]], [[Jessica Livingston]], [[Elon Musk]], [[Ilya Sutskever]], [[Peter Thiel]] va Olivier Grabias jami $1 milliarddan ortiq sarmoya bilan [[San-Fransisko]] shahrida asos solishgan<ref>{{jurnal manbasi|title=SAM ALTMAN ON HIS PLAN TO KEEP A.I. OUT OF THE HANDS OF THE "BAD GUYS|url=https://www.vanityfair.com/news/2015/12/sam-altman-elon-musk-openai|magazine=Vanity Fair|date=2015|access-date=23-yanvar 2023-yil|archive-date=3-fevral 2023-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203201103/https://www.vanityfair.com/news/2015/12/sam-altman-elon-musk-openai|url-status=live}}</ref><ref name="auto2"/><ref>{{veb manbasi |last= |first= |last2= |last3= |first3= |date=25-yanvar 2023-yil |title=OpenAI, the company behind ChatGPT: What all it does, how it started and more |url=https://timesofindia.indiatimes.com/gadgets-news/openai-the-company-behind-chatgpt-what-all-it-does-how-it-started-and-more/articleshow/97297027.cms |access-date=28-yanvar 2023-yil |website=The Times of India |language=inglizcha |archive-date=3-fevral 2023-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203201056/https://timesofindia.indiatimes.com/gadgets-news/openai-the-company-behind-chatgpt-what-all-it-does-how-it-started-and-more/articleshow/97297027.cms |url-status=live }}</ref>. 2018-yilga kelib, Musk direktorlar kengashini tark etgan. 2019-yilda [[Microsoft]] kompaniyasi OpenAIga $1&nbsp;milliard sarmoya kiritgan. 2023-yilning yavarida kompaniya OpenAIga yana $10 milliard sarmoya kiritish rejalari haqida eʼlon qilgan<ref>{{veb manbasi |last=Browne |first=Ryan |title=Microsoft reportedly plans to invest 30 billion in creator of buzzy A.I. tool ChatGPT |url=https://www.cnbc.com/2023/01/10/microsoft-to-invest-10-billion-in-chatgpt-creator-openai-report-says.html |access-date=27-yanvar 2023-yil |website=CNBC |language=inglizcha |archive-date=3-fevral 2023-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203201055/https://www.cnbc.com/2023/01/10/microsoft-to-invest-10-billion-in-chatgpt-creator-openai-report-says.html |url-status=live }}</ref>. == Mahsulotlari == * GPT-1 * GPT-2 * GPT-3 * GPT-4 * [[ChatGPT]] * [[DALL-E]] * DALL-E 2 * DALL-E 3 * Sora * Microscope * Whisper == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|https://openai.com/}} (inglizcha) {{company-stub}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:AQSh shirkatlari]] [[Turkum:Sunʼiy intellekt]] ip4tchksx5vaalsacd8mu18eixzxew8 0 922144 6218462 4218789 2026-07-28T12:16:30Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218462 wikitext text/x-wiki '''Uchinchi qorincha''' [[Bosh miya|sutemizuvchilar miyasi]] ichidagi qorincha tizimining to'rtta bog'langan qorinchalaridan biri hisoblanadi. Bu ikki [[Koʻrish doʻmbogʻi|ko`rish do`mbog`i]] orasidagi o`rta miyada, o'ng va chap yon qorinchalar orasidagi o'rta chiziqda hosil bo'lgan yoriqsimon bo'shliq bo'lib, likvor bilan to'ldirilgan<ref name="Singh">{{Kitob manbasi|last=Singh|first=Vishram|title=Textbook of Anatomy Head, Neck, and Brain ; Volume III|date=2014|publisher=Elsevier|isbn=9788131237274|pages=386–387|edition=2nd}}</ref>. Uchinchi qorincha orqali intertalamiс sohasiga qo`shiladi, unda talamus [[Neyron (nerv hujayrasi)|neyronlari]] va ikkita ko'rish do`mbog` bog'lashi mumkin bo'lgan [[Akson|tolalar]] mavjud. == Tuzilishi == Uchinchi qorincha tor bo`lib, lateral tekislangan, noaniq to'rtburchaklar mintaqa bo'lib, [[likvor]] bilan to'ldirilgan va [[Ependimotsitlar (Ependimologiya)|ependimotsitlar]] bilan qoplangan. U yuqori oldingi burchakda lateral qorinchalar bilan interventrikulyar teshiklar bilan tutashgan va orqa kaudal burchakda miya suv yo`li ( ''Sylvius suv yo`li'' ) aylanadi. Interventrikulyar teshiklar lateral chetda joylashganligi sababli, uchinchi qorincha burchagining o'zi ''oldingi chuqurcha'' deb nomlanuvchi piyozchani hosil qiladi (u ''qorincha piyozchasi'' deb ham ataladi). Qorinchaning tomi koroid plecsusdan iborat bo'lib, tela choroideaning pastki markaziy qismini tashkil qiladi; tela choroideaning yuqori markaziy qismidan darhol yuqorida fornix joylashgan. Qorinchaning lateral tomoni qorinchalararo teshikning pastki qismidan bosh miya suv yo`lining old tomonigacha bo'lgan sulcus - gipotalamus bo'shlig'i bilan belgilanadi. Bo'g'izning orqa yuqori lateral chegarasi [[Koʻrish doʻmbogʻi|talamusni]], sulcusning oldingi pastki tomoni esa [[Gipotalamus gipotalamik soha|gipotalamusni]] tashkil qiladi. Intertalamic qo`shilish odatda qorinchaning talamus qismi orqali tunnel bo'lib, talamusning chap va o'ng yarmini birlashtiradi, garchi u ba'zan bo'lmacha yoki qorincha orqali bir necha tunnelga bo'linadi; Hozircha noma'lum nerv tolalari chap va o'ng talamus o'rtasida yopishqoqlik orqali o'tadi (u comissuradan ko'ra [[churra]]ga ko'proq o'xshaydi). Qorinchaning orqa chegarasi birinchi navbatda epitalamusni tashkil qiladi. Orqa chegaraning yuqori qismi habenular comissurani, markaziy qismida esa uyquni nazorat qiluvchi va yorug'lik darajasiga ta'sir qiluvchi g`urrasimon bezni tashkil qiladi. G`urrasimon bezning kaudal qismi - posterior comissura ; nerv tolalari qo'shni o'rta miyadan orqa comissuraga yetib boradi, ammo ularning keyingi aloqasi hozircha noaniq. Comissuralar orqa qorincha chegarasi shakliga konkavlik hosil qiladi, bu esa habenular ustidagi g`urrausti chuqurchaga habenular va posterior comissuralar o'rtasida chuqurroq g`urrasimon chuqurchaga sabab bo'ladi; chuqurchalar g`urrasimon chuqurchaning epifiz bilan chegaralanganligi sababli shunday nomlanadi. [[Fayl:Gray721.png|left|thumb| Uchinchi qorinchaning gipotalmic qismi (yuqori o'ng) va uning atrofidagi tuzilmalar]] Qorinchaning old devori lamina terminalisni hosil qilib, uning ichidagi qon tomir qonning osmotik muvozanatini nazorat qilib tartibga soladi; bosh miya laminadan (plastinka) tashqarida yotadi va uning bir oz konkav shaklga ega bo'lishiga olib keladi. Optic chuqurcha - lamina terminalisning pastki uchini belgilaydi, ko`rik nervi kesishmasi darhol qo'shni qavatni hosil qiladi. Ko`ruv nervi kesishmasining darhol orqa tomonidagi qavatning qismi pastga va biroz oldinga cho'zilib, tunnelni hosil qiladi; tunnelga olib boradigan chuqurchaga quyg`ich chuqurchalar deb ataladi. Tunnelning chegarasi - gipotalamusdan nerv tolalari to'plamini tashkil etuvchi kulrang do`mboq . Tunnel [[Gipofiz|gipofiz bezining]] orqa bo'lagida tugaydi, shuning uchun u kulrang do`mboq orqali gipotalamus bilan uzviy bog'langan. Venoz sinus ( ''dumaloq sinus'' ) kulrang do`mboqning yuqori qismini o'rab oladi; ''dairesel sinus,'' aslida, orqa va old <nowiki><i>kaverna orasidagi</i></nowiki> sinus bilan birlashtirilgan ikki lateral kavernoz sinus oddiygina bir qismidir. So`rg`ichsimon tanalar kulrang do`mbog`ning pastki qavatini hosil qilib, fornixs va gipotalamus o'rtasidagi bog'lanish vazifasini bajaradi. So`rg`ichsimon tananing orqa tomonida qorincha miya suv yo`lining ochilishiga aylanadi, pastki chegaralari esa o'rta miya oyoqchalarining (ba'zan tarixda miya ''poyasi'' deb ataladi) ga aylanadi. == Rivojlanishi == Uchinchi qorincha, miyaning qorincha tizimining boshqa qismlari singari, nerv naychasining nerv ''kanalidan'' rivojlanadi. Xususan, u nerv naychasining eng tumshuq tomonidan kelib chiqadi, u dastlab oldingi miyaga aylanadi. Lamina terminalis - bu nerv naychasining tumshuq tomoni tugashi. Taxminan besh hafta o'tgach, oldingi miyaning turli qismlari bir-biridan aniq rivojlanish yo'llarini o'tkaza boshlaydi - tumshuq tomon qanchalik ko'p bo'lsa, oxirgi miya bo'ladi, kaudal qismi esa oraliq miya aylanadi<ref> {{Kitob manbasi|last=Le|first=Tao|title=First Aid for the USMLE Step 1: 2010 20th Anniversary Edition|location=USA|publisher=[[The McGraw-Hill Companies, Inc.]]|year=2010|pages=[https://archive.org/details/firstaidforusmle0000unse_r6p4/page/126 126]|isbn=978-0-07-163340-6|url=https://archive.org/details/firstaidforusmle0000unse_r6p4/page/126}} </ref>. Oxirgi miya asta-sekin dorsal yoki qorin bo'shlig'iga qaraganda ko'proq lateral ravishda kengayadi va uning nerv naychasining qolgan qismi bilan aloqasi interventrikulyar teshikka qisqaradi. Oraliq miya bir tekisda kengayadi, lekin oraliq miyadan kaudal kanal tor bo'lib qoladi. Uchinchi qorincha oraliq miyaning kengayuvchi kanalidan hosil bo'lgan bo'shliqdir. Qorinchaning gipotalamus sohasi nerv naychasining qorin bo'shlig'idan, ko`ruv do`mbog`i sohasi esa dorsal qismidan shakllanadi; do`mboq devori qalinlashadi va mos ravishda gipotalamus va talamusga aylanadi. Qorinchaning gipotalamus sohasi homila rivojlanishning 5-haftasida qorin bo'shlig'ining kengayishi boshlanadi, infundibulum va orqa gipofizni hosil qiladi; stomodeum (keyinchalik og'iz) dan o'simta asta-sekin unga qarab cho'zilib, oldingi gipofiz bezini hosil qiladi. Optik chuqurlik homila rivojlanishining 6-haftaning oxiriga kelib sezilarli o`zgarish kuzatiladi, bu vaqtda qorincha chegarasining orqa qismida egilish ajralib turadi. Bukilishning oldingi qismi, qorinchaning medial oqra qismi tekislana boshlanadi va sekretor (ya'ni xoroid plecsus) bo'lib, qorincha tomini hosil qiladi. Burilishning kaudal, qorincha chegarasi epitalamusni hosil qiladi va parietal suyagi tomon cho'zila boshlaydi (pastki umurtqali hayvonlarda u parietal ko'zga aniqroq tarqaladi); oraliqdagi masofa g`urrasimon bezni hosil qiladi. == Klinik ahamiyati == Uchinchi qorincha ostida gipotalamus tuzilmalari hosil bo'ladi va bu endoskopik uchinchi ventrikulostomiya deb ataladigan jarayon so`rg`ichsimon bezlari va [[Gipofiz|gipofiz bezi]] oralig`i [[Jarrohlik|jarrohlik yo'li bilan]] ochilishi mumkin. [[Bosh istisqosi]]ga sabab bo'lgan qo'shimcha suyuqlikni chiqarish uchun endoskopik uchinchi ventrikulostomiya qilish mumkin. Bir qator tadqiqotlar qorincha kengayishining asosiy sabab depressiya, ayniqsa uchinchi qorincha kengayishi bilan bog'liqligi isbotlangandi<ref>{{Jurnal manbasi|first1=Yvette|last=Sheline|title=Neuroimaging studies of mood disorder effects on the brain|url=http://www.biologicalpsychiatryjournal.com/article/S0006-3223%2803%2900347-0/abstract|journal=Biological Psychiatry|volume=54|issue=3|pages=338–352|date=August 2003|access-date=September 25, 2013|doi=10.1016/s0006-3223(03)00347-0|pmid=12893109}}</ref>. Ushbu kuzatuvlar kengaygan qorinchaga tutashgan miya mintaqalarida nerv to'qimalarining yo'qolishini ko'rsatadi, bu esa sitokinlar va neyrodegeneratsiyaning tegishli vositachilari kasallikning paydo bo'lishida asosiy rol o'ynashi mumkinligi haqidagi gipotezalarga olib keladi<ref>{{Jurnal manbasi|first1=Husseini K.|last=Manji|first2=Jorge A.|last2=Quiroz|first3=Jonathan|last3=Sporn|first4=Jennifer L.|last4=Payne|first5=Kirk|last5=Denicoff|first6=Neil A.|last6=Gray|first7=Carlos A.|last7=Zarate Jr.|first8=Dennis S.|last8=Charney|title=Enhancing neuronal plasticity and cellular resilience to develop novel, improved therapeutics for difficult-to-treat depression|url=http://www.biologicalpsychiatryjournal.com/article/S0006-3223%2803%2900117-3/abstract|volume=53|issue=8|pages=707–742|date=April 2003|access-date=September 25, 2013|doi=10.1016/s0006-3223(03)00117-3|journal=Biological Psychiatry|pmid=12706957}}</ref><ref>{{Jurnal manbasi|last=Miller|first1=A. H.|last2=Maletic|first2=V.|last3=Raison|first3=C. L.|year=2009|title=Inflammation and its discontents: the role of cytokines in the pathophysiology of major depression|journal=Biological Psychiatry|volume=65|issue=9|pages=732–741|doi=10.1016/j.biopsych.2008.11.029|pmid=19150053|pmc=2680424}}</ref><ref>{{Jurnal manbasi|last=Raison|first1=C. L.|last2=Capuron|first2=L.|last3=Miller|first3=A. H.|year=2006|title=Cytokines sing the blues: inflammation and the pathogenesis of depression|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-immunology_2006-01_27_1/page/24|journal=Trends in Immunology|volume=27|issue=1|pages=24–31|doi=10.1016/j.it.2005.11.006|pmid=16316783|pmc=3392963}}</ref>. [[Chordoid glioma]] - uchinchi qorinchada paydo bo'lishi mumkin bo'lgan kam uchraydigan o'sma<ref name="Bongetta">{{Jurnal manbasi|last=Bongetta|first1=D|last2=Risso|first2=A|last3=Morbini|first3=P|last4=Butti|first4=G|last5=Gaetani|first5=P|title=Chordoid glioma: a rare radiologically, histologically, and clinically mystifying lesion.|journal=World Journal of Surgical Oncology|date=28 May 2015|volume=13|pages=188|doi=10.1186/s12957-015-0603-9|pmid=26018908|pmc=4453048}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar|2}} {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} cvp16er427gmlvhe3kuu5dzv411dech 0 949634 6218493 5474813 2026-07-28T12:32:24Z InternetArchiveBot 58913 Add 2 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218493 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-chembox" |+ id="5" |Pyrophosphate | colspan="2" style="text-align:center; padding:2px;" |[[File:Pyrophosphate_anion.png|150x150px]] |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:2px;" |[[File:Pyrophosphate-3D-balls.png|150x150px|Pyrophosphate anion]] |- ! colspan="2" style="background: #f8eaba; text-align: center;" |Names |- | colspan="2" style="text-align:left;" |[[Chemical nomenclature|IUPAC name]] <div style="max-width:22em; word-wrap:break-word; padding-left:1.7em;">Diphosphate</div> |- | colspan="2" style="text-align:left;" |[[Chemical nomenclature#Systematic name|Systematic IUPAC name]] <div style="max-width:22em; word-wrap:break-word; padding-left:1.7em;"><div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; max-width:22em;">Dipolyphosphate</div></div> |- | colspan="2" style="text-align:left;" |Other names <div style="max-width:22em; word-wrap:break-word; padding-left:1.7em;">Pyrophosphate<br /><br />Phosphonatophosphate</div> |- ! colspan="2" style="background: #f8eaba; text-align: center;" |Identifiers |- |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">[[CAS Registry Number|CAS Number]]</div> |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="commonchemistry.cas.org">[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=14000-31-8 14000-31-8]</span>^{&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span>} * <span title="commonchemistry.cas.org">[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13472-36-1 13472-36-1]</span>&#x20;(tetrasodium decahydrate salt)^{&nbsp;[[Fayl:X_mark.svg|link=|alt=&#9746;|8x8px]]<span style="display:none">N</span>} * <span title="commonchemistry.cas.org">[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=7758-16-9 7758-16-9]</span>&#x20;(disodium salt)^{&nbsp;[[Fayl:X_mark.svg|link=|alt=&#9746;|8x8px]]<span style="display:none">N</span>} </div> |- |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">3D model (JSmol)</div> |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="chemapps.stolaf.edu (3D interactive model)">[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model=%5BO-%5DP%28%3DO%29%28%5BO-%5D%29OP%28%3DO%29%28%5BO-%5D%29%5BO-%5D Interactive image]</span> </div> |- |ChEBI |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.ebi.ac.uk">[https://www.ebi.ac.uk/chebi/searchId.do?chebiId=18361 CHEBI:18361]</span>^{&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span>} </div> |- |ChemSpider |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.chemspider.com">[https://www.chemspider.com/Chemical-Structure.559142.html 559142]</span>^{&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span>} </div> |- |DrugBank |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.drugbank.ca">[https://www.drugbank.ca/drugs/DB04160 DB04160]</span>^{&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span>} </div> |- |<nowiki><span title="E number (food additive code)">E number</span></nowiki> |E450 (thickeners, ...) |- |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Gmelin Reference</div> |26938 |- |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">PubChem <abbr title="<nowiki&gt;Compound ID</nowiki&gt;">CID</abbr></div> |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="pubchem.ncbi.nlm.nih.gov">[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/644102 644102]</span> </div> |- |UNII |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="precision.fda.gov">[https://precision.fda.gov/uniisearch/srs/unii/X3SSV2V6L3 X3SSV2V6L3]</span> </div> |- | colspan="2" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"> <div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold; text-align:left; font-weight:normal; background:transparent;"><div>InChI</div></div> * <div style="border-top:1px solid #ccc; padding:0.2em 0 0.2em 1.5em; text-align:left;"><div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">InChI=1S/H4O7P2/c1-8 (2,3)7-9 (4,5)6/h (H2,1,2,3)(H2,4,5,6)/p-4^{&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span>}</div><div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">Key:&nbsp;XPPKVPWEQAFLFU-UHFFFAOYSA-J^{&nbsp;[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span>}</div></div> * <div style="border-top:1px solid #ccc; padding:0.2em 0 0.2em 1.5em; text-align:left;"><div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">InChI=1/H4O7P2/c1-8 (2,3)7-9 (4,5)6/h (H2,1,2,3)(H2,4,5,6)/p-4</div><div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">Key:&nbsp;XPPKVPWEQAFLFU-XBHQNQODAI</div></div> </div> |- | colspan="2" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"> <div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold; text-align:left; font-weight:normal; background:transparent;"><div>SMILES</div></div> * <div style="border-top:1px solid #ccc; padding:0.2em 0 0.2em 1.6em; word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; font-size:97%; line-height:120%;">[O-]P (=O)([O-])OP (=O)([O-])[O-]</div> </div> |- ! colspan="2" style="background: #f8eaba; text-align: center;" |Properties |- |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">[[Kimyoviy formulalar|Chemical formula]]</div> |<templatestyles src="Module:Chem2/styles.css" /><span class="chemf nowrap">P<sub class="template-chem2-sub">2</sub>O<span class="template-chem2-su"><span>4−7</span></span></span>&#x20; |- |[[Molyar massa|Molar mass]] |<span class="nowrap">173.943</span>&nbsp;g·mol⁻¹ &#x20; |- |Conjugate acid |Pyrophosphoric acid |- | colspan="2" style="text-align:left; background:#f8eaba; border:1px solid #a2a9b1;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Except where otherwise noted, data are given for materials in their standard state (at 25&nbsp;°C [77&nbsp;°F], 100&nbsp;kPa).</div> <div style="margin-top: 0.3em;"><div style="text-align:center;">[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|12x12px]]<span style="display:none">Y</span>&nbsp;<span class="reflink plainlinks nourlexpansion">[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ComparePages&rev1=444077628&page2=Pyrophosphate verify]</span>&nbsp;(what is&nbsp;^{[[File:Yes_check.svg|link=|alt=check|7x7px]]<span style="display:none">Y</span>[[Fayl:X_mark.svg|link=|alt=&#9746;|8x8px]]<span style="display:none">N</span>}&nbsp;?) </div></div> <div style="margin-top: 0.3em; text-align: center;">Infobox references</div> |} <div class="shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux" style="display:none">Chemical compound</div> [[Kimyo|Kimyoda]] '''pirofosfatlar''' [[fosfor]] oksianionlari boʻlib, ular P-O-P aloqasida ikkita fosfor atomini oʻz ichiga oladi. Natriy digidropirofosfat (Na ₂ H ₂ P ₂ O ₇) va natriy pirofosfat (Na ₄ P ₂ O ₇) kabi bir qator pirofosfat tuzlari mavjud. Koʻpincha pirofosfatlar '''difosfatlar -''' deyiladi. Asosiy pirofosfatlar pirofosfat kislotaning qisman yoki toʻliq neytrallanishidan olingan. Pirofosfatlar biokimyoda muhim ahamiyatga ega boʻlgan [[Adenozintrifosfat kislota|ATP]] va boshqa [[Nukleotidlar|nukleotid]] trifosfatlarda mavjud. Pirofosfat atamasi, shuningdek, dimetilalil pirofosfatda boʻlgani kabi, fosforillangan biologik birikmaning [[Fosfatlar|noorganik fosfat]] bilan kondensatsiyasi natijasida hosil boʻlgan efirlarning nomidir. Bu bogʻlanish yuqori energiyali fosfat aloqasi deb ham ataladi. == Kislotalik == Pirofosfat kislotasi tetraprotik kislota boʻlib, toʻrt xil pKa ga ega (4 bosqichda diss.lanadi):<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1039/d1qi00209k|title=Induced fit activity-based sensing: A mechanistic study of pyrophosphate detection with a "flexible" Fe-salen complex|year=2021|last=Yadav|first1=Prerna|last2=Blacque|first2=Olivier|last3=Roodt|first3=Andreas|last4=Zelder|first4=Felix|journal=Inorganic Chemistry Frontiers|volume=8|issue=19|pages=4313–4323|pmid=34603734|pmc=8477187}}</ref> : {{Chem2|H4P2O7 <-> [H3P2O7]- + H+}}, pKa = 0.85 : {{Chem2|[H3P2O7]- <-> [H2P2O7](2-) + H+}}, pKa = 1.96 : {{Chem2|[H2P2O7](2-) <-> [HP2O7](3-) + H+}}, pKa = 6.60 : {{Chem2|[HP2O7](3-) <-> [P2O7](4-) + H+}}, pKa = 9.41 PKa ikki xil diapazonda sodir boʻladi, chunki deprotonatsiyalar alohida fosfat guruhlarida amalga boʻladi. Fosfat kislotasi (ortofosfat kislota) uchun pKa bilan taqqoslash 2,14, 7,20 va 12,37 ni tashkil qiladi. Fiziologik pHda pirofosfat ikki va yakka protonlangan shakllarning aralashmasi sifatida mavjud boʻladi. == Tayyorlanishi == Natriy digidro pirofosfat natriy digidro fosfatning termal kondensatsiyasi yoki pirofosfat kislotasining qisman deprotonatsiyasi yoʻli bilan tayyorlanadi.<ref>{{Kitob manbasi|doi=10.1002/9780470132340.ch24|chapter=Sodium Pyrophosphates (Sodium Diphosphates)|series=Inorganic Syntheses|year=1950|last=Bell|first=R. N.|title=Inorganic Syntheses|pages=98–101|isbn=9780470132340}}</ref> Pirofosfatlar odatda oq yoki rangsiz holatda boʻladi. Ularning [[Ishqoriy metallar|Ishqoriy metal]] tuzlari suvda eriydi.<ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 ''Phosphate''. Encyclopedia of Earth. Topic ed. Andy Jorgensen. Ed.-in-Chief C.J.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC]</ref> Ular metall ionlari (masalan, kalsiy va koʻplab oʻtish metallari) uchun yaxshi komplekslashtiruvchi moddalardir va sanoat kimyosida koʻp qoʻllanadi. Pirofosfat butun polifosfatlar sinfiining birinchi aʼzosidir. == Biokimyoda == Anion qisqartirilgan '''PP _i''', '''''i'''norganik '''p'''yro'''p'''hosfat'' degan maʼnoni anglatadi. ATF ning [[Hujayra|hujayralardagi]] AMF ga [[Gidroliz|gidrolizlanishi]] natijasida hosil boʻladi. : ATP → AMP + PP _i Masalan, nukleotid oʻsib borayotgan [[Dezoksiribonuklein kislota|DNK]] yoki [[Ribonuklein kislotalar|RNK]] zanjiriga polimeraza tomonidan kiritilganda pirofosfat (PP _i) ajralib chiqadi. Pirofosforoliz polimerizatsiya reaksiyasining teskarisi boʻlib, unda pirofosfat 3'-nukleozidmonofosfat ([[Nukleozid trifosfat|NMF]] yoki dNMF) bilan reaksiyaga kirishadi, u tegishli trifosfatni (DNKdan [[Nukleozid trifosfat|dNTF]] yoki RNK dan [[Nukleozid trifosfat|NTF]]) chiqarish uchun [[Oligonukleotid|oligonukleotiddan]] chiqariladi. U suvli eritmada beqaror va noorganik fosfatga [[Gidroliz|gidrolizlanadi]] : yoki biologlarning qisqacha yozuvida: : PP _i + H ₂ O → 2 P _i + 2 H ⁺ Fermentli kataliz boʻlmaganda, pirofosfat, chiziqli trifosfat, ADF va ATF kabi oddiy polifosfatlarning gidroliz reaksiyalari odatda tez, lekin yuqori kislotali muhitda juda sekin boradi.<ref name="Wazer">{{jurnal manbasi|title=Structure and Properties of the Condensed Phosphates. VII. Hydrolytic Degradation of Pyro- and Tripolyphosphate|journal=J. Am. Chem. Soc.|date=1955-yil yanvar|volume=77|issue=2|pages=287–291|doi=10.1021/ja01607a011}}</ref> Ushbu reaksiyaning teskarisi fosfatlarni isitish orqali pirofosfatlarni tayyorlash usulidir. Noorganik fosfatga boʻlgan bu gidroliz ATF ning AMF va PP_i ga boʻlinishini samarali tarzda [[Gidroliz|qaytarib boʻlmaydigan]] qiladi, bu gidroliz bilan bogʻlangan biokimyoviy reaksiyalar ham qaytarilmasdir. PP _i sinovial suyuqlikda, [[Plazma (qon)|qon plazmasida]] va [[Siydik|siydikda]] kalsifikatsiyani blokirovka qilish uchun yetarli darajada paydo boʻladi, hujayradan tashqari suyuqlikda (ECF) gidroksiapatit hosil boʻlishining tabiiy ingibitori boʻlishi mumkin.<ref name="Ho">{{jurnal manbasi|title=Role of the mouse ank gene in control of tissue calcification and arthritis|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-07-14_289_5477/page/265|journal=Science|date=2000-yil iyul|volume=289|issue=5477|pages=265–70|pmid=10894769|doi=10.1126/science.289.5477.265|bibcode=2000Sci...289..265H}}</ref> Membrananing PP_i kanali ANK ning nuqsonli funksiyasi past hujayradan tashqari PP_i va yuqori hujayra ichidagi PP_i bilan bogʻliq.<ref name="Ho" /> Ektonukleotid pirofosfataza/fosfodiesteraza (ENPP) hujayradan tashqari PP ni koʻtarish uchun xizmat qilishi mumkin.<ref name="Rutsch">{{jurnal manbasi|title=PC-1 nucleoside triphosphate pyrophosphohydrolase deficiency in idiopathic infantile arterial calcification|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-pathology_2001-02_158_2/page/543|journal=Am J Pathol|date=2001-yil fevral|volume=158|issue=2|pages=543–54|pmid=11159191|pmc=1850320|doi=10.1016/S0002-9440(10)63996-X}}</ref> Yuqori energiyali fosfat hisobi nuqtai nazaridan, ATF ning AMF va PP_i ga gidrolizi ikkita yuqori energiyali fosfatni talab qiladi, chunki AMF ni ATF ga qayta tiklash uchun ikkita fosforlanish reaksiyasi kerak boʻladi. : AMP + ATP → 2 ADP : 2 ADP + 2 P _i → 2 ATP Noorganik pirofosfatning plazmadagi kontsentratsiyasi 0,58-3,78 ga mos diapazoniga ega.&nbsp;µM (95% oraligʻi).<ref>{{jurnal manbasi|title=Quantification of human plasma inorganic pyrophosphate. I. Normal values in osteoarthritis and calcium pyrophosphate dihydrate crystal deposition disease|journal=Arthritis Rheum.|volume=22|issue=8|pages=886–91|year=1979|pmid=223577|doi=10.1002/art.1780220812}}</ref> [[Fayl:Synthesis_of_geranyl_pyrophosphate.png|center|thumb|400x400px| Izopentenil pirofosfat (IPP) va dimetilallil pirofosfat (DMAPP) barcha terpenlar va terpenoidlar uchun kashshof geranil pirofosfat hosil qilish uchun kondensatsiyalanadi.]] == Oziq-ovqat qoʻshimchasi sifatida == Oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlashda, [[Emulsiya|emulsifikatorlar]], stabilizatorlar, kislotalilik regulyatorlari, koʻtaruvchi moddalar, sekvestrlar va [[Water retention agent|suvni ushlab turuvchi moddalar]] sifatida turli xil difosfatlar qoʻllanadi : E450 (a): [[Disodium pirofosfat|''natriy'' digidrogen difosfat]] ; ''tri'' natriy difosfat; ''tetra'' natriy difosfat (TSPP); tetrakaliy difosfat : E450 (b): ''penta'' natriy va ''penta'' kaliy trifosfat : E450 (c): natriy va kaliy polifosfatlari Xususan, koʻpirtirilgan kremni barqarorlashtirish uchun difosfatlarning turli formulalari (shakllari) qoʻllanadi.<ref>Ricardo A. Molins, ''Phosphates in Food'', p. 115</ref> == Sifat reaksiya ==   == Manbalar == * {{jurnal manbasi|title=Polyphosphate in bone|journal=Biochemistry (Moscow)|date=2000-yil mart|volume=65|issue=3|pages=296–303|pmid=10739471|url=http://protein.bio.msu.su/biokhimiya/contents/v65/pdf/bcm_0296.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110825053648/http://protein.bio.msu.su/biokhimiya/contents/v65/pdf/bcm_0296.pdf|archivedate=2011-08-25}} == Havolalar == * Media related to Pyrophosphates at Wikimedia Commons * Pyrophosphates at the U.S. National Library of Medicine Medical Subject Headings (MeSH) {{Phosphorus compounds}} [[Turkum:Articles containing unverified chemical infoboxes]] [[Turkum:Chembox image size set]] [[Turkum:Anionlar]] [[Turkum:Molekulyar biologiya]] cxqwre7mgu4yreaz9dpewn8zlv2ovpe 0 950253 6218542 6194522 2026-07-28T12:53:09Z InternetArchiveBot 58913 Add 2 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218542 wikitext text/x-wiki Eksperimental va amaliy zarralar fizikasi, [[yadro fizikasi]] va yadro muhandisligida '''zarracha detektori''', shuningdek ''', radiatsiya detektori''' sifatida ham tanilgan, bunda [[Radioaktiv parchalanish|yadroviy parchalanish]], kosmik zarralar kabi ionlashtiruvchi [[Elementar zarracha|zarralarni]] aniqlash, kuzatish yoki aniqlash uchun ishlatiladigan qurilma hisoblanadi. U radiatsiya, yoki [[Zarracha tezlatgichi|zarracha tezlatgichda]] reaksiyalar kabi aniqlaydi. Detektorlar zarrachaning mavjudligini qayd etishdan tashqari, zarracha energiyasini va impuls, spin, zaryad, zarracha turi kabi boshqa atributlarni oʻlchashi mumkindir. == Misollar va turlari == [[Fayl:Detectors_summary_3.png|thumb|400x400px| Zarrachalar detektori turlarining qisqacha mazmuni]] Hozirgacha ixtiro qilingan va qoʻllangan detektorlarning asosam koʻpchiligi ionlanish detektorlari (ulardan gazsimon ionlanish detektorlari va [[Yarim o‘tkazgichli detektorlar|yarimoʻtkazgich detektorlari]]ham keng qoʻllanadi) va [[Sintillyatorlar|sintilatsiya detektorlari]] dir; [[Vavilov-Cherenkov nurlanishi|Cherenkov yorugʻligi]] va oʻtish nurlanishi kabi boshqa, butunlay boshqacha printsiplar ham qoʻllangan. [[Fayl:Alpha_radiation_in_a_cloud_chamber.jpg|thumb| [[Vilson kamerasi|Bulutli kameralar,]] [[Bugʻ|bug'ning]] o'ta to'yingan qatlamini yaratib, [[Zarra|zarralarni]] ingl. Ushbu hududdan o'tadigan [[Zarra|zarralar]] samolyotlarning kondensatsiya izlariga o'xshash bulut izlarini yaratadi]] [[Fayl:Recording_bubble_chamber.jpg|thumb| CERN da qabariq kamerasini yozib olish]] '''Tarixiy misollar''' * [[Pufak kamerasi|Pufak xonasi]] * [[Vilson kamerasi|Wilson bulutli kamerasi (diffuziya kamerasi)]] * Fotosurat plitasi ; Radiatsiyadan himoya qilish uchun detektorlar Quyidagi turdagi zarrachalar detektorlari radiatsiyadan himoya qilish uchun keng qoʻllanadi va yadroviy, tibbiy va atrof-muhit sohalarida umumiy foydalanish uchun katta miqdorda tijorat sifatida ham keng, iqyosda ishlab chiqariladi. * [[Betanurlar detektori|Dozimetr]] * [[Elektroskop]] (koʻchma dozimetr sifatida foydalanilganda) * Gazli ionlanish detektori ** [[Geyger-Myuller sanagichi|Geiger hisoblagichi]] ** [[Ionlash kamerasi|Ionizatsiya kamerasi]] ** Proportsional hisoblagich * Ssintilatsiya hisoblagichi * [[Yarim o‘tkazgichli detektorlar|Yarimoʻtkazgich detektori]] '''Zarrachalar va yadro fizikasi uchun keng tarqalgan detektorlar''' * Gazli ionlanish detektori ** [[Ionlash kamerasi|Ionizatsiya kamerasi]] ** Proportsional hisoblagich *** Koʻp simli proportsional kamera *** Drift kamerasi *** Vaqtni proyeksiyalash kamerasi *** Mikro naqshli gazli detektor ** Geiger-Myuller trubkasi ** [[Uchqun kamera (Fizika)|Uchqun xonasi]] * Qattiq holat detektorlari: ** [[Yarim o‘tkazgichli detektorlar|Yarimoʻtkazgichli detektor]] va variantlar, shu jumladan CCD *** Silicon Vertex detektori ** Qattiq holatdagi yadro izi detektori ** Cherenkov detektori *** Ring-tasvirlash Cherenkov detektori (RICH) ** Scintillation counter va tegishli fotomultiplikator, [[fotodiod]] yoki koʻchki fotodiodi *** Lukas hujayrasi *** Parvoz vaqti detektori ** Oʻtish radiatsiya detektori * Kalorimetr * Mikrokanal plastinka detektori * Neytron detektori == Zamonaviy detektorlar == Zarrachalar fizikasidagi zamonaviy detektorlar yuqoridagi elementlarning bir nechtasini piyoz kabi bir qator qatlamlarda birlashtiradi. == Zarrachalar detektorlarini oʻrganish == Zamonaviy tezlatgichlar uchun moʻljallangan detektorlar hajmi va narxi jihatidan juda katta va qimmat/ ''Hisoblagich'' atamasi koʻpincha ''detektor'' atamasi oʻrniga ishlatiladi qachonki zarrachalarni hisoblash vaqtida, lekin uning energiyasini yoki ionlanishini hisobga olmaydi. Zarrachalar detektorlari odatda ionlashtiruvchi nurlanishni kuzatishi mumkin (yuqori energiyali [[Foton|fotonlar]] yoki hatto koʻrinadigan [[Yorugʻlik|yorugʻlik]]). Agar ularning asosiy maqsadi nurlanishni oʻlchash boʻlsa, ular deyiladi ''radiatsiya detektorlari'', lekin fotonlar ham (massasiz) zarralar boʻlgani uchun, ''zarracha detektori'' atamasi hali ham toʻgʻri. === Kollayderlarda === * [[CERN]] da ** [[Katta adron kollayderi|LHC]] uchun *** CMS *** ATLAS *** ALISA *** LHCb ** LEP uchun *** Alef *** Delphi *** L3 *** Opal ** SPS uchun *** COMPASS tajribasi *** [https://web.archive.org/web/20040319021454/http://hepweb.rl.ac.uk/ppUKpics/POW/pr_980624.html Gargamelle] *** [http://shine.web.cern.ch/ NA61/SHINE] * Fermilabda ** [[Tevatron]] uchun *** [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/particles/fermidet.html CDF] *** [https://www-d0.fnal.gov/ D0] ** Mu2e * DESY da ** HERA uchun *** H1 *** HERA-B *** HERMES *** ZEVS * BNL da ** RHIC uchun *** FENİKS *** Fobos *** [https://web.archive.org/web/20081108051432/http://www.star.bnl.gov/ YULDUZ] * SLAC da ** [http://www.slac.stanford.edu/grp/ad/ADPEPII/ADPEPII.html PeP-II] uchun *** BaBar ** [http://www2.slac.stanford.edu/vvc/experiments/slc.html SLC] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111026083756/http://www2.slac.stanford.edu/vvc/experiments/slc.html |date=2011-10-26 }} uchun *** [http://www2.slac.stanford.edu/vvc/detectors.html SLD] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111130164618/http://www2.slac.stanford.edu/vvc/detectors.html |date=2011-11-30 }} * [[Cornell universiteti|Kornelda]] ** CESR uchun *** CLEO *** CUSB * BINP da ** [http://www.inp.nsk.su/activity/old/vepp2m/index.ru.shtml VEPP-2M] va [https://web.archive.org/web/20121029223656/http://vepp2k.inp.nsk.su/ VEPP-2000] uchun *** ND *** SND *** CMD ** [https://web.archive.org/web/20110716074832/http://v4.inp.nsk.su/index.en.html VEPP-4] uchun *** [http://kedr.inp.nsk.su/index.html KEDR] * Boshqalar ** UC Irvine shahridan [https://web.archive.org/web/20121114005740/http://meco.ps.uci.edu/ MECO] === Qurilish ishlari olib borilmoqda === * Xalqaro chiziqli kollayder (ILC) uchun ** CALICE (chiziqli kollayder tajribasi uchun kalorimetr) === Kollayderlarsiz === * Antarktika muon va neytrino detektorlari majmuasi (AMANDA) * Kriogen qorongʻu moddalarni qidirish (CDMS) * Super-kamiokande * XENON == Kosmik kemada == * Alfa magnit spektrometri (AMS) * JEDI (Yupiter energetik zarrachalar detektori asbobi) == Zarrachalar detektorlarining nazariy modellari == Zarrachalar detektorlarining nazariy modellari eksperimental qoʻllashdan tashqari, nazariy fizika uchun ham katta ahamiyatga ega boʻlib kelmoqda Ushbu modellar kvant maydoni bilan bogʻlangan lokalizatsiyalangan relativistik boʻlmagan kvant tizimlarini koʻrib chiqadi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Martín-Martínez|first1=Eduardo|last2=Montero|first2=Miguel|last3=del Rey|first3=Marco|date=25-mart 2013-yil|title=Wavepacket detection with the Unruh-DeWitt model|url=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevD.87.064038|journal=Physical Review D|volume=87|issue=6|pages=064038|doi=10.1103/PhysRevD.87.064038|arxiv=1207.3248|bibcode=2013PhRvD..87f4038M}}</ref> Ular zarracha detektorlari nomini oladi, chunki relativistik boʻlmagan kvant tizimi barqaror holatda oʻlchanganda, zarrachani aniqlagan deb hisoblashi mumkin.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Unruh|first1=W. G.|date=15-avgust 1976-yil|title=Notes on black-hole evaporation|url=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevD.14.870|journal=Physical Review D|volume=14|issue=4|pages=870–892|doi=10.1103/PhysRevD.14.870|bibcode=1976PhRvD..14..870U}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Unruh|first1=William G.|last2=Wald|first2=Robert M.|date=15-mart 1984-yil|title=What happens when an accelerating observer detects a Rindler particle|url=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevD.29.1047|journal=Physical Review D|volume=29|issue=6|pages=1047–1056|doi=10.1103/PhysRevD.29.1047|bibcode=1984PhRvD..29.1047U}}</ref> Adabiyotdagi zarrachalar detektori modellarining birinchi namunasi 80-yillarga toʻgʻri keladi, u yerda qutidagi zarra WG Unruh tomonidan qora tuynuk atrofidagi kvant maydonini tekshirish uchun kiritilgan.<ref name=":0" /> Koʻp oʻtmay, Bryce DeWitt modelni soddalashtirishni taklif qildi<ref>{{jurnal manbasi|last=Irvine|first1=J M|date=1980-yil may|title=General Relativity – An Einstein Centenary Survey|url=http://dx.doi.org/10.1088/0031-9112/31/4/029|journal=Physics Bulletin|volume=31|issue=4|pages=140|doi=10.1088/0031-9112/31/4/029|issn=0031-9112}}</ref> [[Unruh-DeWitt detector|Unruh-DeWitt detektori]] modelini keltirib chiqardi. Nazariy fizikaga qoʻllanilishidan tashqari, zarrachalar detektori modellari kvant optikasi kabi eksperimental maydonlar bilan bogʻliq boʻlib, bu yerda atomlar yorugʻlik-materiya oʻzaro taʼsiri orqali kvant elektromagnit maydoni uchun detektor sifatida ishlatilishi mumkindir. Kontseptual tomondan, zarrachalar detektorlari, shuningdek, asimptotik holatlarga yoki kvant maydon nazariyasining koʻrinishlariga tayanmasdan, zarralar kontseptsiyasini rasmiy ravishda aniqlashga imkon beradi. M. Skalli taʼkidlaganidek, operativ nuqtai nazardan "zarracha bu zarra detektorlari tomonidan aniqlaydigan narsadir"<ref>{{Citation |last=Scully |first=Marlan O. |title=The Time-Dependent Schrödinger Equation Revisited: Quantum Optical and Classical Maxwell Routes to Schrödinger's Wave Equation |date=2009 |url=https://doi.org/10.1007/978-3-642-03174-8_2 |work=Time in Quantum Mechanics - Vol. 2 |volume=789 |pages=15–24 |editor-last=Muga |editor-first=Gonzalo |access-date=19-avgust 2022-yil |series=Lecture Notes in Physics |place=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |language=inglizcha |doi=10.1007/978-3-642-03174-8_2 |isbn=978-3-642-03174-8 |editor2-last=Ruschhaupt |editor2-first=Andreas |editor3-last=del Campo |editor3-first=Adolfo}}</ref> deb aytish mumkin, bu esa mohiyatan zarrachani kvant maydonining qoʻzgʻalishlarini aniqlash sifatida belgilaydi. == Yana qarang == * Hisoblash samaradorligi * Zarrachalar roʻyxati * Quyruq impuls generatori == Manbalar == <references group="" responsive="1"></references> * {{jurnal manbasi|first1=R. Clark|last=Jones|author-link=Robert Clark Jones|title=A New Classification System for Radiation Detectors|journal=Journal of the Optical Society of America|volume=39|issue=5|pages=327–341|doi=10.1364/JOSA.39.000327|year=1949|pmid=18131432}} * {{jurnal manbasi|first1=R. Clark|last=Jones|title=Erratum: The Ultimate Sensitivity of Radiation Detectors|url=https://archive.org/details/sim_optical-society-of-america-journal_1949-05_39_5/page/343|journal=Journal of the Optical Society of America|volume=39|issue=5|page=343|doi=10.1364/JOSA.39.000343|year=1949}} * {{jurnal manbasi|first1=R. Clark|last=Jones|title=Factors of Merit for Radiation Detectors|url=https://archive.org/details/sim_optical-society-of-america-journal_1949-05_39_5/page/344|journal=Journal of the Optical Society of America|volume=39|issue=5|pages=344–356|doi=10.1364/JOSA.39.000344|year=1949|pmid=18144695}} ; jh9kihc84jnslwp6v9jvy80ovcxd0q7 2 958462 6218456 5507404 2026-07-28T12:14:52Z ~2026-41936-61 293767 A little bit 6218456 wikitext text/x-wiki Bu sahifada hali beri EAga ega boʻlmagan oʻzbekistonlik shaxsiyatlar haqida qachondir ular EAga ega boʻlganda foydali boʻlishi uchun maʼlumotlar toʻplayman. ''Sahifani istalgan odam '''vandallik qilmaslik sharti bilan''' tahrirlashi mumkin.**Axror Alixonov** (Alixonov Axrorxon G'ayratjon o'g'li) — O'zbekistondagi taniqli YouTube vlogger, kontent yaratuvchisi va xonanda. U 2004-yil 30-oktabrda tug'ilgan. U haqida asosiy ma'lumotlar: * **YouTube va Kontent:** YouTube'da yuz minglab obunachilariga ega kanali bor. Asosan blogerlar va strimerlar (Abuzer, Baburello, Jeco, Komol Qahhorov va b.) ihtirokida real hayotdagi *bunker*, *mafiya*, turli xil shov-shuvli ko'ngilochar kontentlar hamda *challenge* o'yinlar oladi. * **Musiqa:** Kontent yaratishdan tashqari qo'shiqchilik bilan ham shug'ullanadi (masalan, *"Uyda kutishadi"*, *"1,2,3"*, *"Kechirasiz"*, *"Studentman"* kabi taronalari bor). * **Strimerlar hamjamiyati:** O'zbekistondagi YouTube hamda striming olamidagi bir qancha taniqli strimerlar va blogerlar bilan yaqin do'stona loyihalar olib boradi.'' ==Yoshblond== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Yoshblond | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = | janr = [[rock]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''Yoshblond''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rok]] qoʻshiqchisi. ===Musiqalari=== [[Voqea (Yoshblond qoʻshigʻi)|Voqea]], [[Hayotcha (Yoshblond qoʻshigʻi)|Hayotcha]], [[Yagona dorim (Yoshblond qoʻshigʻi)|Yagona dorim]], [[Eeeslab (Yoshblond qoʻshigʻi)|Eeeslab]], [[Toʻlin oy|Toʻlin oy]], [[Oddiysan]] (ft. [[Alinur]] ft. [[Shokir (musiqachi)|Shokir]]), [[Zerikarli]] (ft. [[Konsta]]), [[Qishlogʻim (Yoshblond qoʻshigʻi)|Qishlogʻim]] kabi qoʻshiqlari muhlislari orasida mashxur.. ===Rasmiy sahifalari=== *[https://www.youtube.com/@yoshblond YouTube] *[https://t.me/Yoshblond Telegram] ==Axror Alixonov== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Axror Alixonov | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = Axrorxon Alixonov | tavallud_sanasi = 30.10.2004 | tavallud_joyi = Sirdaryo,Guluston tumani. | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = O'zbekiston Respublikasi. | guruh = [[BMP Prod]] | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = 2020-yildan beri | boʻyi = 1.90 | leybl = Yuzlabel | turmush_oʻrtogʻi = Turmush qurmagan. | ota-onasi = G'ayratxon Ishonxonov, Ra'noxon Ishanxonov | bolalari = | taʼlimi = Faqat 11yillik maktab tizimida ta'lim olgan. Hozir gacha boshqa hech qanday muassasada tahsil olmagan. | kasblari = Musiqachi ,Aktyor, Memer, Model. | janr = Rock, Pop-rock | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = | Oilada farzandlar = Akmalxon Alixonov, Timurxon Alixonov, Axrorxon Alixonov. }} '''Axror Alixonov''' — [[oʻzbekiston|O'zbekiston]]lik [[musiqachi|Rocker, Aktyor, Memer.]] San'at dunyosiga akasi Timur Alixonovga instagram uchun kontentlar olishga yordam berish jarayonida o'zi ham qiziqib kirib kelgan va shaxsiy blogini olib borgan. 2021-yilda o'zining ilk single ,,Bonu<nowiki>''</nowiki> musiqasini taqdim qildi va keskin ommaga tanildi.Bundan so'ng yana ko'plab musiqalar taqdim etdi va Konsta bilan Yoshblondning ,,Zerikarli", Shirin Abdullayevaning ,,Maktabdagi sevgi" kabi treklarining kliplarida ham ko'rinish bergan.Axror intrvyularida musiqaga kuchli qiziqishi borligini va kelajakda bu sohada o'zini topish niyati borligini aytadi. Shaxsiy hayotini sohasidan uzoq tutishni afzal ko'rgani uchun oilaviy mavzular va munosabatlari haqida hech qanday ma'lumot berishni yoqtirmaydi.Kiyimlarni stilizatsiya qilib kiyishni va asosan yorqin rangdagi liboslarni hush ko'radi.Liboslarga qiziqishi tufayli modellik sohasida ham ba'zi brendlarning yuzi bo'lib reklamarda ishtirok etgan. ===Musiqalari=== Ijodining boshlanishida [[Bonu (Axror Alixonov qoʻshigʻi)|Bonu]] qoʻshigʻi bilan tanilgan. Undan soʻng [[Student (Axror Alixonov qoʻshigʻi)|Student]], [[Agar bilganingda]], [[Men ketsam]], Uyda kutishadi, 1,2 3kabi qoʻshiqlarni chiqardi. ==Fayzee== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Fayzee | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = [[Toshkent]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = [[rep]]er | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''Fayzee''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. ===Rasmiy sahifalari=== *[https://www.youtube.com/@fayzeeofficial YouTube] *[https://www.instagram.com/fayzeeofficial/ Instagram] *[https://t.me/FayZeeUzrap Telegram] ==Asl Wayne== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Asl Wayne | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = [[Xorazm]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = [[rep]]er | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''Asl Wayne''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. ==Arenger== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Arenger | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = [[Fargʻona]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = [[rep]]er | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''Arenger''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. Lutcifer nomi bilan ham ijod qilgan. [[Hype Battle]] 2-mavsumi va [[Uzrep battle]] 2-mavsumi finalchisi. Asosan, battlelardagi ishtiroki va battle treklari bilan tanilgan. ===Rasmiy sahifalari=== *[https://www.youtube.com/@the_arenger YouTube] *[http://www.instagram.com/the_arenger Instagram] *[http://www.tiktok.com/@the_arenger Tik Tok] *[https://t.me/the_arenger Telegram] ==DJ Green== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = DJ Green | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = [[Toshkent]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = [[rep]]er | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''DJ Green''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. ==Shaka== '''Shaka''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. ==Dalimjanov== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Dalimjanov | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = [[rep]]er | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''Dalimjanov''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. [[Damas (qoʻshiq)|Damas]] qoʻshiqi bilan tanilgan. ===Rasmiy sahifalari=== *[https://www.youtube.com/@DALIMJANOVMusic YouTube] *[https://www.instagram.com/dalimjanov/ Instagram] *[https://t.me/dalimjanovoffi Telegram] ==JM family== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = JM Family | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = JM Family | hozirgi_aʼzolar =Joxamax,<br> [[BlackSun]],<br> [[instar]],<br> [[Creative (reper)|Creative]],<br> Bunny Black,<br> [[DidoxRap]],<br> [[Vector]] | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''JM family''' — [[oʻzbekiston]]dagi [[rep]]erlardan tashkil topgan guruh. Guruh aʼzolari: Joxamax, [[BlackSun]], [[instar]], [[Creative (reper)|Creative]], Bunny Black, [[DidoxRap]], [[Vector]]. 4ly3nsl0acd1jz0zbcelq76mzluj95f 6218461 6218456 2026-07-28T12:16:27Z ~2026-41936-61 293767 /* */ 6218461 wikitext text/x-wiki Bu sahifada hali beri EAga ega boʻlmagan oʻzbekistonlik shaxsiyatlar haqida qachondir ular EAga ega boʻlganda foydali boʻlishi uchun maʼlumotlar toʻplayman. ''Sahifani istalgan odam '''vandallik qilmaslik sharti bilan''' tahrirlashi mumkin.**Axror Alixonov** (Alixonov Axrorxon G'ayratjon o'g'li) — O'zbekistondagi taniqli YouTube vlogger, kontent yaratuvchisi va xonanda. U 2004-yil 30-oktabrda tug'ilgan. U haqida asosiy ma'lumotlar: * **YouTube va Kontent:** YouTube'da yuz minglab obunachilariga ega kanali bor. Asosan blogerlar va strimerlar (Abuzer, Baburello, Jeco, Komol Qahhorov va b.) ihtirokida real hayotdagi *bunker*, *mafiya*, turli xil shov-shuvli ko'ngilochar kontentlar hamda *challenge* o'yinlar oladi. * **Musiqa:** Kontent yaratishdan tashqari qo'shiqchilik bilan ham shug'ullanadi (masalan, *"Uyda kutishadi"*, *"1,2,3"*, *"Kechirasiz"*, *"Studentman"* kabi taronalari bor). * **Strimerlar hamjamiyati:** O'zbekistondagi YouTube hamda striming olamidagi bir qancha taniqli strimerlar va blogerlar bilan yaqin do'stona loyihalar olib boradi.CS2 oyinini oynashga ham kop vaqtini sarflaydi.va u bu oyinda juda mohir.dosti Abuser bilan faceit oynaydi ==Yoshblond== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Yoshblond | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = | janr = [[rock]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''Yoshblond''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rok]] qoʻshiqchisi. ===Musiqalari=== [[Voqea (Yoshblond qoʻshigʻi)|Voqea]], [[Hayotcha (Yoshblond qoʻshigʻi)|Hayotcha]], [[Yagona dorim (Yoshblond qoʻshigʻi)|Yagona dorim]], [[Eeeslab (Yoshblond qoʻshigʻi)|Eeeslab]], [[Toʻlin oy|Toʻlin oy]], [[Oddiysan]] (ft. [[Alinur]] ft. [[Shokir (musiqachi)|Shokir]]), [[Zerikarli]] (ft. [[Konsta]]), [[Qishlogʻim (Yoshblond qoʻshigʻi)|Qishlogʻim]] kabi qoʻshiqlari muhlislari orasida mashxur.. ===Rasmiy sahifalari=== *[https://www.youtube.com/@yoshblond YouTube] *[https://t.me/Yoshblond Telegram] ==Axror Alixonov== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Axror Alixonov | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = Axrorxon Alixonov | tavallud_sanasi = 30.10.2004 | tavallud_joyi = Sirdaryo,Guluston tumani. | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = O'zbekiston Respublikasi. | guruh = [[BMP Prod]] | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = 2020-yildan beri | boʻyi = 1.90 | leybl = Yuzlabel | turmush_oʻrtogʻi = Turmush qurmagan. | ota-onasi = G'ayratxon Ishonxonov, Ra'noxon Ishanxonov | bolalari = | taʼlimi = Faqat 11yillik maktab tizimida ta'lim olgan. Hozir gacha boshqa hech qanday muassasada tahsil olmagan. | kasblari = Musiqachi ,Aktyor, Memer, Model. | janr = Rock, Pop-rock | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = | Oilada farzandlar = Akmalxon Alixonov, Timurxon Alixonov, Axrorxon Alixonov. }} '''Axror Alixonov''' — [[oʻzbekiston|O'zbekiston]]lik [[musiqachi|Rocker, Aktyor, Memer.]] San'at dunyosiga akasi Timur Alixonovga instagram uchun kontentlar olishga yordam berish jarayonida o'zi ham qiziqib kirib kelgan va shaxsiy blogini olib borgan. 2021-yilda o'zining ilk single ,,Bonu<nowiki>''</nowiki> musiqasini taqdim qildi va keskin ommaga tanildi.Bundan so'ng yana ko'plab musiqalar taqdim etdi va Konsta bilan Yoshblondning ,,Zerikarli", Shirin Abdullayevaning ,,Maktabdagi sevgi" kabi treklarining kliplarida ham ko'rinish bergan.Axror intrvyularida musiqaga kuchli qiziqishi borligini va kelajakda bu sohada o'zini topish niyati borligini aytadi. Shaxsiy hayotini sohasidan uzoq tutishni afzal ko'rgani uchun oilaviy mavzular va munosabatlari haqida hech qanday ma'lumot berishni yoqtirmaydi.Kiyimlarni stilizatsiya qilib kiyishni va asosan yorqin rangdagi liboslarni hush ko'radi.Liboslarga qiziqishi tufayli modellik sohasida ham ba'zi brendlarning yuzi bo'lib reklamarda ishtirok etgan. ===Musiqalari=== Ijodining boshlanishida [[Bonu (Axror Alixonov qoʻshigʻi)|Bonu]] qoʻshigʻi bilan tanilgan. Undan soʻng [[Student (Axror Alixonov qoʻshigʻi)|Student]], [[Agar bilganingda]], [[Men ketsam]], Uyda kutishadi, 1,2 3kabi qoʻshiqlarni chiqardi. ==Fayzee== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Fayzee | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = [[Toshkent]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = [[rep]]er | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''Fayzee''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. ===Rasmiy sahifalari=== *[https://www.youtube.com/@fayzeeofficial YouTube] *[https://www.instagram.com/fayzeeofficial/ Instagram] *[https://t.me/FayZeeUzrap Telegram] ==Asl Wayne== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Asl Wayne | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = [[Xorazm]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = [[rep]]er | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''Asl Wayne''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. ==Arenger== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Arenger | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = [[Fargʻona]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = [[rep]]er | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''Arenger''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. Lutcifer nomi bilan ham ijod qilgan. [[Hype Battle]] 2-mavsumi va [[Uzrep battle]] 2-mavsumi finalchisi. Asosan, battlelardagi ishtiroki va battle treklari bilan tanilgan. ===Rasmiy sahifalari=== *[https://www.youtube.com/@the_arenger YouTube] *[http://www.instagram.com/the_arenger Instagram] *[http://www.tiktok.com/@the_arenger Tik Tok] *[https://t.me/the_arenger Telegram] ==DJ Green== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = DJ Green | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = [[Toshkent]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = [[rep]]er | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''DJ Green''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. ==Shaka== '''Shaka''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. ==Dalimjanov== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Dalimjanov | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = | hozirgi_aʼzolar = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = [[rep]]er | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''Dalimjanov''' — [[oʻzbekiston]]lik [[rep]]er. [[Damas (qoʻshiq)|Damas]] qoʻshiqi bilan tanilgan. ===Rasmiy sahifalari=== *[https://www.youtube.com/@DALIMJANOVMusic YouTube] *[https://www.instagram.com/dalimjanov/ Instagram] *[https://t.me/dalimjanovoffi Telegram] ==JM family== {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = JM Family | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = | tavallud_joyi = | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | kelib_chiqishi = | fuqaroligi = | guruh = JM Family | hozirgi_aʼzolar =Joxamax,<br> [[BlackSun]],<br> [[instar]],<br> [[Creative (reper)|Creative]],<br> Bunny Black,<br> [[DidoxRap]],<br> [[Vector]] | faoliyat_yillari = | boʻyi = | leybl = | turmush_oʻrtogʻi = | ota-onasi = | bolalari = | taʼlimi = | kasblari = | janr = [[rep]] | hamkorligi = | imzosi = | veb-sayt = }} '''JM family''' — [[oʻzbekiston]]dagi [[rep]]erlardan tashkil topgan guruh. Guruh aʼzolari: Joxamax, [[BlackSun]], [[instar]], [[Creative (reper)|Creative]], Bunny Black, [[DidoxRap]], [[Vector]]. kxkxk3o1ysdmybv2aa5e5ydbyuc3qwj 0 977723 6218784 5906033 2026-07-29T05:49:36Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6218784 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Stephen Eze | fullname = | image = stephen_eze.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|1994|3|8|df=y}} | birth_place = [[Makurdi]], Nigeria | height = {{height|m=1.98}} | position = [[Himoyachi (futbol assotsiatsiyasi)#Markaziy himoyachi|Markaziy himoyachi]] | currentclub = [[Queen's Park F.C.|Queenʼs Park]] | clubnumber = 66 | years1 = 2012–2014 | clubs1 = [[Lobi Stars F.C.|Lobi Stars]] | caps1 = | goals1 = | years2 = 2014–2016 | clubs2 = [[Sunshine Stars F.C.|Sunshine Stars]] | caps2 = 63 | goals2 = 3 | years3 = 2017 | clubs3 = [[Ifeanyi Ubah F.C.|Ifeanyi Ubah]] | caps3 = 29 | goals3 = 0 | years4 = 2017 | clubs4 = [[Kano Pillars F.C.|Kano Pillars]] | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2018–2019 | clubs5 = [[PFC Lokomotiv Plovdiv|Lokomotiv Plovdiv]] | caps5 = 57 | goals5 = 3 | years6 = 2020 | clubs6 = [[FC Tobol|Tobol]] | caps6 = 0 | goals6 = 0 | years7 = 2020–2021 | clubs7 = [[Jamshedpur FC|Jamshedpur]] | caps7 = 20 | goals7 = 4 | years8 = 2021–2022 | clubs8 = [[NK Solin]] | caps8 = 1 | goals8 = 0 | years9 = 2022–2023 | clubs9 = [[Queen's Park F.C.|Queenʼs Park]] | caps9 = 21 | goals9 = 3 | nationalyears1 = 2015–2018 | nationalteam1 = [[Nigeria national football team|Nigeria]] | nationalcaps1 = 13 | nationalgoals1 = 0 | pcupdate = 13:10, 1 December 2022 (UTC) | ntupdate = 28 July 2019 }} '''Stepven Eze''' (1994-yil 8-martda tugʻilgan) — [[Nigeriya]]lik professional futbolchi, markaziy himoyachi sifatida oʻynagan. == Faoliyati == [[Nigeriya]]da Eze professional faoliyatini Lobi Starsda boshlagan. U 2014-yil sentabr oyida Sunshine Stars jamoasiga oʻtishdan oldin ikki mavsum davomida muntazam oʻynadi<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.com/football/nigeria/news/140912/eze_joins_sunshine_from_lobi|title=Eze joins Sunshine from Lobi|publisher=supersport.com|date=13 September 2014}}</ref>. [[Sunshine]] bilan ikki mavsumdan soʻng, Eze Ifeanyi Ubahga qoʻshilgan va u yerda 2017-yil boshida jamoasi bilan [[Nigeriya]]ning Superkubogida gʻolib boʻlgan. 2017-yil 9-noyabrda Eze [[Kano Pillars]] jamoasiga qoʻshilgan<ref>{{cite web|url=https://sportsration.com/2017/11/09/chan-eagles-defender-stephen-eze-joins-kano-pillars/|title=CHAN Eagles defender, Stephen Eze joins Kano Pillars|publisher=sportsration.com|date=9 November 2017}}</ref>. === Lokomotiv Plovdiv === Ikki oydan soʻng, 2018-yilning 18-yanvarida Eze [[Bolgariya]]ning Birinchi Ligasi „Lokomotiv Plovdiv“ klubiga oʻtib, ikki yillik shartnoma imzolagan<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/nigerias-stephen-eze-signs-two-year-contract-with-lokomotiv/144tg4fbxntis19doa4y1rw27n|title=Nigeria's Stephen Eze signs two-year contract with Lokomotiv Plovdiv|publisher=goal.com|date=19 January 2018}}</ref>. 18-fevral kuni u [[Lokomotiv]] safida debyutini oʻtkazdi va [[Asen Georgiev]] oʻrniga [[Pirin Blagoevg]]radga qarshi oʻyinda maydonga tushgan<ref>{{cite web|url=https://us.soccerway.com/matches/2018/02/18/bulgaria/a-pfg/pfc-lokomotiv-plovdiv/pfk-pirin-blagoevgrad/2473757/|title=Lokomotiv 1–0 Pirin|publisher=soccerway.com|date=18 February 2018}}</ref>. 2019-yil 16-aprelda Eze „Lokomotiv“ safida [[Bolgariya]] kubogi doirasida „Septemvri Sofiya“ga qarshi oʻyinda ilk golini kiritgan. „Lokomotiv“ jamoasi 4:0 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{cite web|url=https://us.soccerway.com/matches/2019/04/16/bulgaria/cup/pfc-lokomotiv-plovdiv/septemvri/3004836/|title=Lokomotiv Plovdiv 4–0 Septemvri Sofia|publisher=soccerway.com|date=16 April 2019}}</ref>. === Tobol === 2020-yil 21-yanvarda Eze [[Qozog‘iston]] Primer-ligasi klubi „Tobol“ga qoʻshilgan<ref>{{cite web |title=Стивен Эзе – новичок желто-зеленых |url=https://fctobol.kz/stiven-eze-novichok-zhelto-zelenyh/ |website=Fctobol.kz |publisher=FC Tobol |access-date=21 January 2020 |language=Russian |date=21 January 2020 |arxivsana=2020-08-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200809224512/https://fctobol.kz/stiven-eze-novichok-zhelto-zelenyh/ }}</ref>. Mavsum oldi oʻrtoqlik oʻyinida olgan jarohati tufayli u hech qachon jamoaning rasmiy oʻyinida maydonga tusha olmagan, chunki u [[Turkiya]]ga jarohatini operatsiya qilish uchun joʻnab ketgan. Eze 2020-yilning iyul oyida „Tobol“ bilan xayrlashgan<ref>{{cite web |title=Удачи, Стивен! |url=https://fctobol.kz/udachi-stiven/ |website=Fctobol.kz |publisher=FC Tobol |access-date=21 August 2020 |language=Russian |date=27 July 2020 |arxivsana=2020-07-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200729090055/https://fctobol.kz/udachi-stiven/ }}</ref>. === Jamshedpur FC === 2020-yil 10-sentabrda Eze [[Hindiston]] Superligasi jamoasi „Jamshedpur“ga qoʻshilgan<ref>{{cite web|url=https://www.fcjamshedpur.com/news/nigerian-international-stephen-eze-joins-jamshedpur|title=Nigerian International Stephen Eze joins Jamshedpur|date=10 September 2020|access-date=10 September 2020|website=Fcjamshedpur.com}}</ref>. Uning bir yillik shartnomasi yakunlanganidan soʻng, 2021-yil 1-iyulda Eze „Jamshedpur“ FC tark etgan. === NK Solin === 2022-yil 17-fevralda Eze [[Xorvatiya]]ning birinchi liga klubi NC Solinga qoʻshilgan. U „NC Dugopolye“ga qarshi oʻyinda (3:0) zaxiradan maydonga tushib debyut qilgan<ref>{{cite web |title=Stephen Eze |url=https://www.playmakerstats.com/player.php?id=497885&edicao_id=106666&redirm=1 |publisher=Playmaker |access-date=18 July 2022 |url-status=live |arxivsana=2022-07-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220718170702/https://www.playmakerstats.com/player.php?id=497885&edicao_id=106666&redirm=1 }}</ref>. === Qirolicha parki === Xorvatiyaning NC Solin klubi bilan bir yil oʻtgach, Eze 2022-yilning avgustida [[Shotlandiya]]ning [[Queen's Park]] klubi bilan shartnoma imzolagan<ref>{{cite web |url=https://queensparkfc.co.uk/stephen-eze-signs-for-queens-park/ |title=Stephen Eze Signs for Queen's Park |publisher=Queen's Park Football Club |website=queensparkfc.co.uk |date=5 August 2022 |accessdate=6 August 2022 |arxivsana=2023-10-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231018122516/https://queensparkfc.co.uk/stephen-eze-signs-for-queens-park/ }}</ref>. 2023-yil iyun oyida Stepven Eze oʻzaro kelishuvga koʻra klubni tark etgan<ref>{{Cite web |last=Gordon |first=Mhairi |date=2023-06-29 |title=Liam Brown and Stephen Eze depart Queen's Park |url=https://queensparkfc.co.uk/liam-brown-and-stephen-eze-depart-queens-park/ |access-date=2023-07-03 |website=Queen's Park Football Club |language=en-US |arxivsana=2023-06-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230629154304/https://queensparkfc.co.uk/liam-brown-and-stephen-eze-depart-queens-park/ }}</ref>. === Terma jamoadagi faoliyati === Eze [[Nigeriya|Nigeraya]] terma jamoasiga taklif qilingan. U murabbiy Sunday Oliseh boshchiligidagi Caf CHAN 2016-yilda oʻynagan Super Eaglesning 23 kishilik Aʼ jamoasiga kiritilgan. Eze barcha guruh oʻyinlarini oʻtkazdi, biroq jamoa birinchi bosqichdayoq musobaqadan chiqib ketgan. Uning chiqishlari [[Nigeriya]]ning toʻliq jamoasiga taklif boʻlishiga olib keldi. U, shuningdek, 2016-yilgi [[Afrika]] Millatlar Chempionatida A jamoasida boʻlgan, natijada natijalar yaxshilangan, [[Nigeriya]] mezbon Marokashga magʻlub boʻlishdan oldin finalga chiqqan<ref name="kawowo">{{cite news|last1=Isabirye|first1=David|title=Morocco wins 2018 CHAN championship|url=https://www.kawowo.com/2018/02/05/morocco-wins-2018-chan-championship/|access-date=2 August 2022|agency=Kawowo|date=5 February 2018}}</ref><ref name="bbc">{{cite news|last1=Cavell|first1=Nick|title=Morocco beat Nigeria 4–0 in final to lift trophy|url=https://www.bbc.com/sport/football/42939957|access-date=2 August 2022|agency=BBC|date=4 February 2018}}</ref>. 2018-yil may oyida u [[Rossiya]]da boʻlib oʻtadigan 2018-yilgi Jahon chempionati uchun dastlabki 30 kishilik roʻyxatga kiritilgan<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-gb/news/revealed-every-world-cup-2018-squad-23-man-preliminary-lists/oa0atsduflsv1nsf6oqk576rb|title=Revealed: Every World Cup 2018 squad - Final 23-man lists|website=Goal.com|access-date=14 December 2021}}</ref>, ammo u finalning 23 ta saralanishga kira olmagan<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44346451|title = Iwobi named in Nigeria World Cup squad|website=Bbc.co.uk|date = 3 June 2018}}</ref>. == Faoliyat statistikasi == === Klub === 2019-yil 22-sentyabr holatiga koʻra {{As of|2019|09|22}} {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center" |- !rowspan=2|Klub !rowspan=2|Liga !rowspan=2|Mavsum !colspan=2|Liga !colspan=2|Kubik !colspan=2|Qitʼa kubigi !Oʻyinlar ! ! colspan="2" |Jami |- !Oʻyinlar !Gol !Oʻyinlar !Gol !Oʻyinlar !Gol !Oʻyinlar !GOL !Oʻyinlar !Gol |- |rowspan=3 valign="center"|[[PFC Lokomotiv Plovdiv|Lokomotiv Plovdiv]] | rowspan="3"|Birinchi liga |[[2017–18 First Professional Football League (Bulgaria)|2017–18]] |13||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||13||0 |- |[[2018–19 First Professional Football League (Bulgaria)|2018–19]] |25||0||6||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||31||1 |- |[[2019–20 First Professional Football League (Bulgaria)|2019–20]] |10||1||0||0||4||0||1||0||15||1 |- !colspan=3|Faoliyat statistikasi !48!!1!!6!!1!!4!!0!!1!!0!!59!!2 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} === Yutuqlari === ;Ifeanyi Ubah * [[Nigeriya Superkubogi]]: 2017-yil ;Lokomotiv Plovdiv * [[Bolgariya kubogi]]: [[2018–2019-yil Bolgariya kubogi|2018–2019-yil]] == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Eze, Stephen}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkaklar futbol markaziy himoyachilari]] [[Turkum:Nigeriyalik erkak futbolchilar]] q8luuya8mtprkoe3448gmo41yz0vj3c 3 1001840 6218554 6216440 2026-07-28T12:55:52Z Bekipediya 118689 /* Question from XURSHID AXMEDOV on Loyiha:Mavzuli oylik/Futbol oyligi (10:12, 2026-yil 27-iyul) */ Javob 6218554 wikitext text/x-wiki {{Yangilarini pastdan}} {{/Arxiv}} {{Shu yerda javob beraman}} == Turkiya oyligida ishtirok eting == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Flag of Turkey.svg|180px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''[[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkiya oyligi|Turkiya oyligi]]''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |Hurmatli {{PAGENAME}}. Sizni 2026-yilning 1-yanvaridan 31-yanvariga qadar davom etadigan Turkiya oyligida ishtirok etishga chorlayman! Loyihada ishtirok etish va qoidalar bilan uning [[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkiya oyligi|asosiy sahifasida]] tanishishingiz mumkin. Mavzuli oyliklar haqida koʻproq maʼlumot olish uchun [[:Loyiha:Mavzuli oylik]] sahifasi bilan tanishib chiqishingiz mumkin. |} Hurmat bilan [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]]) 10:11, 2026-yil 4-yanvar (UTC) </div> == Question from [[User:Normurodovxudoyberdi|Normurodovxudoyberdi]] on [[Onlayn platforma]] (06:02, 2026-yil 10-iyul) == Nmaga kira olmadim --[[Foydalanuvchi:Normurodovxudoyberdi|Normurodovxudoyberdi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Normurodovxudoyberdi|munozara]]) 06:02, 2026-yil 10-iyul (UTC) :Assalomu alaykum. Nimaga kira olmadingiz? Qanday yordam kerak? Iltimos, batafsil yozing. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 06:39, 2026-yil 10-iyul (UTC) == Question from [[User:XURSHID AXMEDOV|XURSHID AXMEDOV]] on [[:Loyiha:Mavzuli oylik/Futbol oyligi|Loyiha:Mavzuli oylik/Futbol oyligi]] (10:12, 2026-yil 27-iyul) == Salom SAVOLIM YOʻQ CHUNDIM --[[Foydalanuvchi:XURSHID AXMEDOV|XURSHID AXMEDOV]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:XURSHID AXMEDOV|munozara]]) 10:12, 2026-yil 27-iyul (UTC) :Va alaykum assalom. Ajoyib. Boshqa savollar tugʻilsa bemalol murojaat qilavering. Hurmat bilan, [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 12:55, 2026-yil 28-iyul (UTC). == Salom == KIRDIMKU MAN UNAQA INTRNETA YAXSHI CHUMAYMAN SHUNING UCHUN SAL QINALDIM TOʻLDIRISHGA [[Foydalanuvchi:XURSHID AXMEDOV|XURSHID AXMEDOV]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:XURSHID AXMEDOV|munozara]]) 10:18, 2026-yil 27-iyul (UTC) euo6p78vn14b194wh3yysso8evgci1l 6218559 6218554 2026-07-28T12:57:08Z Bekipediya 118689 /* Salom */ Javob 6218559 wikitext text/x-wiki {{Yangilarini pastdan}} {{/Arxiv}} {{Shu yerda javob beraman}} == Turkiya oyligida ishtirok eting == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Flag of Turkey.svg|180px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''[[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkiya oyligi|Turkiya oyligi]]''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |Hurmatli {{PAGENAME}}. Sizni 2026-yilning 1-yanvaridan 31-yanvariga qadar davom etadigan Turkiya oyligida ishtirok etishga chorlayman! Loyihada ishtirok etish va qoidalar bilan uning [[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkiya oyligi|asosiy sahifasida]] tanishishingiz mumkin. Mavzuli oyliklar haqida koʻproq maʼlumot olish uchun [[:Loyiha:Mavzuli oylik]] sahifasi bilan tanishib chiqishingiz mumkin. |} Hurmat bilan [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]]) 10:11, 2026-yil 4-yanvar (UTC) </div> == Question from [[User:Normurodovxudoyberdi|Normurodovxudoyberdi]] on [[Onlayn platforma]] (06:02, 2026-yil 10-iyul) == Nmaga kira olmadim --[[Foydalanuvchi:Normurodovxudoyberdi|Normurodovxudoyberdi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Normurodovxudoyberdi|munozara]]) 06:02, 2026-yil 10-iyul (UTC) :Assalomu alaykum. Nimaga kira olmadingiz? Qanday yordam kerak? Iltimos, batafsil yozing. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 06:39, 2026-yil 10-iyul (UTC) == Question from [[User:XURSHID AXMEDOV|XURSHID AXMEDOV]] on [[:Loyiha:Mavzuli oylik/Futbol oyligi|Loyiha:Mavzuli oylik/Futbol oyligi]] (10:12, 2026-yil 27-iyul) == Salom SAVOLIM YOʻQ CHUNDIM --[[Foydalanuvchi:XURSHID AXMEDOV|XURSHID AXMEDOV]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:XURSHID AXMEDOV|munozara]]) 10:12, 2026-yil 27-iyul (UTC) :Va alaykum assalom. Ajoyib. Boshqa savollar tugʻilsa bemalol murojaat qilavering. Hurmat bilan, [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 12:55, 2026-yil 28-iyul (UTC). == Salom == KIRDIMKU MAN UNAQA INTRNETA YAXSHI CHUMAYMAN SHUNING UCHUN SAL QINALDIM TOʻLDIRISHGA [[Foydalanuvchi:XURSHID AXMEDOV|XURSHID AXMEDOV]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:XURSHID AXMEDOV|munozara]]) 10:18, 2026-yil 27-iyul (UTC) :Aynan nimani tushunmayapsiz? Iltimos, batafsilroq yozing. Hurmat bilan, [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 12:57, 2026-yil 28-iyul (UTC). i33bmzv7sx8nt80tusazx3dfbyhh03f 0 1039974 6218464 5128951 2026-07-28T12:17:26Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218464 wikitext text/x-wiki '''Burun tomchi vositalari''' – [[burun]] boʻshligʻiga shilliq toʻplanishi, alllergik [[rinit]] kabi holatlarda mahalliy yoki tizimli ravishda qoʻllanadi. Baʼzi hollarda tizimli davolash uchun burun orqali [[preparat]]lar yuborish usuli afzalroq, chunki u inyeksiya yoki tabletkalarga maqbul alternativni taʼminlaydi. Moddalar burun orqali juda tez va toʻgʻridan-toʻgʻri soʻriladi<ref>{{Yangiliklar manbasi|title=Breakthrough: Nasal Spray May Soon Replace Pills for Delivering Drugs to the Brain|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2014/05/140521133603.htm|work=[[Science Daily]]|publisher=Science Daily|date=2014-05-21|access-date=2015-03-30}}</ref>. Koʻpgina farmatsevtik preparatlar tizimli qoʻllash uchun burun spreyi sifatida mavjud (masalan, sedativ-analgeziklar, [[migren]], [[osteoporoz]] va boshqalar). Baʼzi holatlarda gormonlarni almashtirish terapiyasi, [[Alzheimer kasalligi|Altsgeymer]] va [[Parkinson kasalligi|Parkinson]] kasalligini davolashda ishlatilinadi. Burun spreylari qon-miya toʻsigʻini kesib oʻtishda potentsial qoʻllanadigan dori vositalarini tashishning samarali usuli sifatida qaraladi. == Antigistaminlar == '''[[Gistaminga qarshi dorilar|Antigistamin]]lar''' – gistamin funktsiyasini blokirovka qilib, retseptorlar sezgirligini pasaytiradi va shu bilan [[yallig'lanish]] taʼsirini kamaytiradi. Antigistamin burun spreylari oʻz tarkibiga quyidagilarni oladi: * Azelastin gidroxloridi * Levokabastin gidroxloridi * Olopatadin gidroxloridi == Kortikosteroidlar == Kortikosteroid burun spreylari sinusit, allergik rinit va allergik boʻlmagan (koʻp yillik) rinit belgilarini yoʻqotish uchun ishlatilishi mumkin. Spreylar burun yoʻllarida yalligʻlanish va gistamin ishlab chiqarishni kamaytiradi va burunga shilliq tiqilishi, burun oqishi, burun qichishi va aksirishni yengillashtirishi koʻrsatilgan<ref>{{jurnal manbasi |vauthors=Rizzo MC, Solé D, Naspitz CK |title=Corticosteroids (inhaled and/or intranasal) in the treatment of respiratory allergy in children: safety vs. efficacy |journal=Allergol Immunopathol (Madr) |volume=35 |issue=5 |pages=197–208 |year=2007 |pmid=17923074 |doi=10.1157/13110315 |s2cid=13622570 |url=http://www.elsevier.es/en-revista-allergologia-et-immunopathologia-105-articulo-corticosteroids-inhaled-and-or-intranasal-in-13110315|url-access=subscription }}</ref>. Boshqa taʼsiri bosh ogʻrigʻi, koʻngil aynishi va burundan qon ketishini keltirib chiqarishi mumkin. [[Kortikosteroidlar|Kortikosteroid]] burun spreylari tarkibiga quyidagi moddalar kiradi: * Beklometazon dipropionat * Budesonid * Siklesonid * Flunisolid * Flutikazon furoat * Flutikazon propionat * Mometazon * Triamsinolon asetonid == Tuzli spreylar == Tuzli spreylar odatda dori vositasi hisoblanmaydi. Quruq yoki qichishish xususiyati beruvchi burun teshigini namlash uchun natriy xloridni oʻz ichiga olgan tuzli eritmalar yuboriladi. Bu burun boʻshligʻini namlashning bir shakli. Shuningdek, tuzli spreylar burun tiqilishidan xalos boʻlish, chang va chang kabi havodagi qichishish xususiyatini beruvchi moddalarni olib tashlashi mumkin, shu bilan sinus [[allergiya]]sini yengillashtiradi. Natriy xloridning uch xil burun spreyi preparatlari mavjud, ular orasida gipertonik (3% natriy xlorid yoki dengiz suvi), izotonik (0,9% natriy xlorid) va gipotonik (0,65% natriy xlorid) mavjud. Izotonik eritmalar inson tanasi bilan bir xil tuz konsentratsiyasiga ega, gipertonik eritmalar esa yuqori tuz miqdoriga ega va gipotonik eritmalar kamroq tuz kpnsentratsiyasi kamroq. Odatda, chaqaloqlar va bolalarda allergik rinitda burundagi shilimshiqni yuvish uchun izotonik shoʻr burun spreylari qoʻllanadi. Gipertonik eritmalar shilliq qavatdan namlikni olish va burun tiqilishini bartaraf etishga yordam beradi. [[Zanjabil]], [[kapsaitsin]] va choy daraxti yogʻi kabi oʻsimlik manbalaridan olingan kimyoviy komplekslarni oʻz ichiga olgan tabiiy burun spreylari ham mavjud. Biroq, ularning simptomlarga oʻlchanadigan taʼsiri borligi haqida sinovdan oʻtgan dalillar yoʻq. Dekongestant burun spreylari koʻplab mamlakatlarda shifokor retseptisiz beriladi. Ular burun shilliq qavatidagi qon tomirlarini toraytirib, burun yoʻllarini juda tez ochadi. Bu turdagi spreylardan uzoq vaqt foydalanish burundagi nozik shilliq qavatlarga zarar yetkazadi va yalligʻlanishning kuchayishiga olib keladi, bu rinit medicamentosa yoki rebound effekti deb nomlanadi. Dekongestant burun spreylari faqat qisqa muddatli foydalanish uchun tavsiya etiladi. Masalan: tercihen maksimal dan 5 kundan dan 7 kungacha foydalanish tavsiya etiladi. Baʼzi shifokorlar ulardan maksimal 3 kun foydalanishni maslahat berishadi. Yaqinda oʻtkazilgan klinik tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, kortikosteroid burun spreyi bu holatni bartaraf etishda foydali boʻlishi mumkin<ref>{{jurnal manbasi | title = Fluticasone reverses oxymetazoline-induced tachyphylaxis of response and rebound congestion | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-respiratory-critical-care-medicine_2010-07-01_182_1/page/19 |journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine |vauthors=Vaidyanathan S, Williamson P, Clearie K, Kahn F, Lipworth B | pmid= 20203244 | doi=10.1164/rccm.200911-1701OC | volume=182 | issue=1 |date=July 2010 | pages=19–24}}</ref>. Burun dekongestantlari quyidagi moddalarni oʻz tarkibiga oladi: * Oksimetazolin * Fenilefrin * Ksilometazolin == Allergik kombinatsiyasi == Burun spreyi sifatida ikkita dori preparatlarini birgalikda qoʻllash shifokorlar tomonidan tez-tez tavsiya etiladi. Kombinatsiyalangan burun spreylari roʻyxati: Azelastin flutikazon propionat bilan birgalikda (savdo nomlari, shu jumladan Dymista) Ksilometazolin kromoglik kislota bilan birgalikda qoʻllanadi. == Manbalar == {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} glve1w032nici1qzqip4juas2wn6bw6 0 1083038 6218789 5857220 2026-07-29T06:05:09Z CommonsDelinker 204 [[Tasvir:Al-beida_msoque.jpg]] [[Tasvir:Minaret_of_the_Jami'_el-Beida_(White_Mosque)_on_the_Grande_Rue_de_Fes_Jdid_2015-05-09.jpg]] bilan almashtirildi ([[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] tomonidan; [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Crit 6218789 wikitext text/x-wiki {{Masjid |Oʻzbekcha nomi = |Asl nomi = |Tasvir = Minaret of the Jami' el-Beida (White Mosque) on the Grande Rue de Fes Jdid 2015-05-09.jpg |Tasvir imzosi = Masjidning [[minora]]si, 2015-yil |Tasvir kengligi = |Mamlakat = |Hudud turi = |Hudud = |Joylashuv nomi = |Joylashuvi = {{coord|34|03|21.5|N|4|59|24.9|W|type:landmark_region:MA|display=inline, title}} |Manzil = [[Fos (shahar)|Fos]], [[Marokash]] |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |region = |CoordScale = |Maqomi = |Maktab yoʻnalishi = |IDB = |Mulkdor = |Masjid turi = |Meʼmoriy uslub = [[Marokash arxitekturasi|Marokash]], [[Islom arxitekturasi|Islom]] |Loyiha muallifi = |Meʼmor = |Binokor = |Binokorlik tashabbuschisi = |Homiylar = |Asosiy sana = {{Diqqatga sazovor joylar/Sana||||||}} |Qurila boshladi = |Qurilib bitkazildi = |Imom = |Holati = |Umumiy maydoni = |Oʻlchami = |Bino maydoni = |Hajmi = |Gumbazlar soni = |Balandligi = |Gumbaz balandligi = |Gumbaz yoʻgʻonligi = |Minoralar soni = 1 |Minoralar balandligi = taxminan 12.85 m |Qurilish materiali = |Tarovih = |Saharlik va iftor = |Kutubxona = |Madrasa = |Sayt = |Qoʻshimcha maʼlumotlar = <!--{{mosque-stub}} --> }} '''Al-Biyda masjidi''' ({{Lang-ar|جامع البيضاء}})<ref>{{Kitob manbasi |title=DK Eyewitness Travel Guide Morocco |publisher=Penguin |year=2015 |pages=185}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Beida Mosque |url=https://archnet.org/sites/6368 |qaralgan sana=2020-07-01 |ish=Archnet |arxivsana=2020-07-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200703134838/https://archnet.org/sites/6368 }}</ref> — [[Marokash|Marokashning]] [[Fos (shahar)|Fos]] shahri Fos al-Jadiddagi [[masjid]]. == Tarixi == Masjidning qurilishi yoki poydevori masjid yaqinidagi [[Al-Hamro masjidi|al-Hamro masjididan]] keyin boshlangan va shuning uchun Marinidlar davridan keyin qurilgan boʻlishi mumkin<ref name=":0">{{Kitob manbasi |last=Le Tourneau |first=Roger |title=Fès avant le protectorat: étude économique et sociale d'une ville de l'occident musulman |publisher=Société Marocaine de Librairie et d'Édition |year=1949 |location=Casablanca |pages=101}}</ref><ref name="Maslow 1937" />. Masjidning nomi „Oq masjid“ degan maʼnoni anglatadi. ''Biyda'' soʻzining shakli grammatik jihatdan ayolga xos<ref name=":0" />. == Arxitekturasi == === Tashqi koʻrinishi === Masjidning kirish eshigi Fos-al-Jadidning Grande Rue (asosiy yoʻl) ustida joylashgan. Tomi yashil [[Cherepitsa|cherepitsadan]] qilingan. Kirish eshigi yonida masjidning tashqi devoriga oʻrnatilgan va ''[[zellij]]'' mozaik koshinlari bilan bezatilgan tarixiy jamoat favvorasi joylashgan. Masjid minorasi kirish eshigi va favvoraning orqasida va biroz oʻngda (yoki janubida) joylashgan<ref name="Maslow 1937"/>. === Ichi === Kirish eshigida 8,17 ga 8,47 [[metr]] oʻlchamdagi va [[Arkada|arkli]] galereya bilan oʻralgan deyarli kvadrat [[Sahn|sahnga]] borish mumkin<ref name="Maslow 1937"/>. Hovlining pollari zellij koshin bilan qoplangan va uning oʻrtasida [[marmar]] havzali favvora joylashgan<ref name="Maslow 1937" />. Namozxona, hovli va minora orasidagi burchakda tahorat xonasi joylashgan boʻlib, unga toʻgʻridan-toʻgʻri koʻchadan kirish mumkin, lekin bir paytlar asosiy hovlidan ham oʻtish mumkin edi. Xona toʻrtburchak shaklidagi suv havzasi atrofida joylashgan boʻlib, uning yon tomonida hojatxona vazifasini oʻtagan yetti kichikroq xona joylashgan<ref name="Maslow 1937">{{Kitob manbasi |last=Maslow |first=Boris |title=Les mosquées de Fès et du nord du Maroc |publisher=Éditions d'art et d'histoire |year=1937 |location=Paris |pages=120, 121}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMaslow1937">Maslow, Boris (1937). ''Les mosquées de Fès et du nord du Maroc''. Paris: Éditions d’art et d’histoire. pp.&nbsp;120, 121.</cite></ref>. === Minorasi === Minora toʻrtburchak shaklda qurilgan<ref name="Maslow 1937"/>. Minora yuzasi oq rangda boʻlib, nisbatan sodda tarzda oʻyilgan geometrik naqshli oʻymakorlik ishlari va tor derazalar atrofidagi konturlar bilan bezatilgan<ref name="Maslow 1937" />. == Yana qarang == * [[:turkum:Masjidlar roʻyxati|Masjidlar roʻyxati]] * [[Afrikadagi masjidlar roʻyxati]] * [[Marokashdagi masjidlar roʻyxati]] == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Marokashning Fos shahridagi masjidlar]] 2dy34457uuzk5592xrnn2jwbts0lvds 0 1099846 6218432 6211021 2026-07-28T12:04:54Z InternetArchiveBot 58913 Add 6 books for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218432 wikitext text/x-wiki {{avtomat tarjima|sana=2024-05}} [[Fayl:Children_at_school_(8720604364).jpg|thumb|Maktabda kompyuterdan foydalanuvchi bolalar (2008)]] „Kompyuter savodxonligi“ — [[kompyuter]] bilan boʻgliq texnologiyalardan samarali foydalanish uchun yordam beradigan ''kompyuter bilimlari'' hisoblanadi. Bu bilimlar dastlabki foydalanuvchilar uchun [[Dasturlash|kompyuter dasturlari]] va ilgʻor muammolarni hal etishga yordam beradi. Kompyuter savodxonligini bilish kompyuterdagi dasturlarni tushunishga yordam beradi. Kompyuterlar qanday ishlashini tushunish juda muhimdir. Kompyuter savodxonligi kompyuter dasturlashtirishdan ajralib turadi, kompyuter savodxonligi asosan kompyuter dasturlarining dizayn va kodlarini oʻrgatish emas, balki dizayn va kodlarni tushunish va foydalanish mahoratiga qaratilgan<ref name=":0">{{Jurnal manbasi|last=Tobin|first1=Catherine D.|title=Developing Computer Literacy|url=https://archive.org/details/sim_arithmetic-teacher_1983-02_30_6/page/22|journal=The Arithmetic Teacher|date=February 1983|volume=30|issue=6|pages=22–23, 60|doi=10.5951/AT.30.6.0022|jstor=41190615}}</ref>. Birlashgan Qirollik va Amerika Qoʻshma Shtatlar kabi turli mamlakatlar kompyuter savodxonligi darajasini oshirish uchun tashabbuslar koʻrsatganlar. == Kelib chiqishi == Kompyuter savodxonligi raqamli savodxonlikdan farq qiladi, bu raqamli platformalardagi axborotlarni oʻzlashtirish yoki topish qobiliyatidir<ref>{{Citation |last=Buckingham |first=David |title=Medienbildung in neuen Kulturräumen |date=2010 |pages=59–71 |editor-last=Bachmair |editor-first=Ben |chapter=Defining Digital Literacy |publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften |language=de |doi=10.1007/978-3-531-92133-4_4 |isbn=978-3-531-16755-8}}</ref>. Shuni aytish mumkinki, kompyuter savodxonligi kompyuterlardan foydalanish va ularning qanday ishlashini tushunish qobiliyatini oʻlchashdir<ref>{{Veb manbasi |url=http://dept.harpercollege.edu/gedstudy/handouts/computer_literacy_skills.pdf |sarlavha=An Overview of Basic Computer Literacy Skills |ish=Harper College |qaralgan sana=2024-05-01 |arxivsana=2023-09-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230930220653/https://dept.harpercollege.edu/gedstudy/handouts/computer_literacy_skills.pdf }}</ref>. Odamlarning kompyuter savodxonligini odatda soʻrovnomalar orqali oʻlchashadi, bular matnni yozish va oʻzgartirish, kompyuter ishlashidagi kichik muammolarni hal qilish, kompyuterda maʼlumotlarni yaratish va tahlil qilish qobiliyatini sinab koʻradi<ref name=":1">{{Jurnal manbasi|last=Kegel|first1=RHP|date=2019|title=Towards More Individualized Interfaces: Automating the Assessment of Computer Literacy|url=http://ceur-ws.org/Vol-2340/06-BCSS2019_paper.pdf|journal=BCSS@persuasive}}</ref><ref>{{Jurnal manbasi|last=Tobin|first1=Catherine D.|date=1983|title=Developing Computer Literacy|url=https://archive.org/details/sim_arithmetic-teacher_1983-02_30_6/page/22|journal=The Arithmetic Teacher|volume=30|issue=6|pages=22–23|doi=10.5951/AT.30.6.0022|jstor=41190615}}</ref>. Kompyuter foydalanuvchilari kompyuter savodxonligini oshirish uchun qaysi kompyuter koʻnikmalarini yaxshilashni xohlashlarini, farqlashlari va bu koʻnikmalardan maqsadliroq va aniqroq foydalanishni oʻrganishlari kerak. Kompyuter savodxonligi haqida koʻproq maʼlumotga ega boʻlish orqali foydalanuvchilar foydalanishga arziydigan koʻproq kompyuter funksiyalarini topishlari mumkin. Kompyuterlar zamonaviy ish joylarida juda zarur. Taʼlimda kompyuter savodxonligini oʻrgatish oʻquvchilarni ish bilan taʼminlash uchun moʻljallangan. Texnologiyadagi tez oʻzgarishlar tufayli kompyuter savodxonligining keyingi besh yilini bashorat qilish qiyinlashadi. Kompyuter savodxonligi boʻyicha loyihalar koʻplab mamlakatlarda qoʻllab-quvvatlanadi, chunki ular ushbu mamlakatlarning davlat va xususiy tashkilotlarining umumiy siyosiy va iqtisodiy tamoyillariga mos keladi. Internet bilimlarning keng miqyosda tarqalishi samarali va texnologik yutuqlarni integratsiya qilish uchun katta imkoniyatlarni taqdim etadi. Kompyuter savodxonligining yaxshilanishi bunga yordam beradi<ref>{{Kitob manbasi |title=National Goals And Strategies For Computer Literacy |last=Watkins |first=Nellouise |date=1982 |pages=267–270}}</ref>. == Tarixi == „Kompyuter savodxonligi“ atamasi Dartmut kolleji fizigi Artur Luermanga tegishli boʻlib, u 1964-yilda BASIC dasturlash tilini taqdim etgan Kemeny va Kurtsning hamkasbi boʻlgan. 1972-yil aprel oyida Amerika Axborotni Qayta Ishlash Jamiyatlari Federatsiyasi (AFIPS) konferentsiyasida Luehrmann „Kompyuterni oʻquvchiga oʻrgatish kerakmi yoki aksinchami?“ Qogʻoz Internetda mavjud. Unda u qayd etadi:"Agar kompyuter shunchalik kuchli manba boʻlsa, uni oʻqitish jarayonini taqlid qilish uchun dasturlash mumkin boʻlsa, biz oʻquvchilarimizga ushbu kuchli intellektual vositani oʻzlashtirishni oʻrgatishimiz kerak emasmi? Talaba kompyuterda boshqariladigan taʼlim sub’ekti — yangi texnologiyadan foydalanuvchi boʻlishi yetarlimi? Yoki uning taʼlimi kompyuterdan foydalanishni oʻz ichiga oladimi, ijtimoiy fanlar boʻyicha katta maʼlumotlar bazasidan maʼlumot olish uchun yoki ekologik tizimni simulyatsiya qilish yoki algoritmlardan foydalangan holda muammolarni hal qilish yoki laboratoriya maʼlumotlarini olish va uni tahlil qilish uchun yoki tahrirlash va tahlil qilish uchun matnli maʼlumotlarni taqdim etish yoki tahlil qilish uchun musiqiy maʼlumotni taqdim etish yoki grafik maʼlumotlarni yaratish va qayta ishlash uchunmi? Taʼlimda kompyuterlardan bunday foydalanish talabalarni nafaqat uning sub’ektlari, balki hisoblash ustalari boʻlishiga olib keladi." 1978-yilda Endryu Molnar AQShdagi Milliy fan jamgʻarmasidagi Hisobot faoliyati idorasi direktori boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://ethw.org/Oral-History:Andrew_R._Molnar |sarlavha=Oral-History:Andrew R. Molnar - Engineering and Technology History Wiki |ish=ethw.org |qaralgan sana=2020-02-24}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/computer-literacy |sarlavha=Definition of computer literacy |ish=PCMAG |til=en |qaralgan sana=2020-01-23}}</ref>. U direktor boʻlganidan koʻp oʻtmay, kompyuter savodxonligi bir nechta akademik maqolalarda muhokama qilindi. 1985-yilda „Journal of Higher Education“ jurnalida kompyuter bilimdonligi matnni qayta ishlash, jadval dasturlarini oʻrganish va kompyuterdan maʼlumotlarni olish va almashish bilan bogʻliqligini taʼkidladi<ref>{{Jurnal manbasi|last=Haigh|first1=Roger W.|date=March 1985|title=Planning for Computer Literacy|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-higher-education_march-april-1985_56_2/page/161|journal=The Journal of Higher Education|volume=56|issue=2|pages=161–171|doi=10.2307/1981664|jstor=1981664}}</ref>. === Fransiya === Plan Calcul — bu 1960-yillarda [[dasturiy taʼminot]] va kompyuter fanlarida keng oʻquv-tarbiyaviy saʼy-harakati bilan birga milliy yoki Yevropa kompyuter sanoatini targʻib qilish uchun [[Fransiya]] hukumati tomonidan amalga oshirilgan dasturdir. „Hamma uchun kompyuter“ rejasi 1985-yilda barcha mamlakat oʻquvchilariga kompyuterni taqdim etish uchun Frantsiyaning hukumat tashabbusi boʻlib, unda Fransiya mamalakat oʻquvchilariga kompyuter tarqatgan edi. === Birlashgan Qirollik === Buyuk Britaniyada 1970-yillarning oxirida va 1980-yillarning boshida bir qator taniqli video oʻyinlar ishlab chiquvchilar paydo boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Blake |first=Jimmy |date=2019-01-06 |title=How the UK became a major player in the gaming world |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-46757989 |access-date=2019-01-07 |quote=The gaming industry as it now exists formed around the same time back in the late 70s early 80s - there were a small number of influential people in programming.}}</ref>. 1982-yilda chiqarilgan ZX Spectrum [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va Yevropada [[Shaxsiy kompyuter|shaxsiy kompyuterlari]], kodlash va oʻyinlarni ommalashtirishga yordam berdi.<ref name="bbc260418">{{Yangiliklar manbasi |date=26 April 2018 |title=Sinclair Spectrum designer Rick Dickinson dies in US |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/technology-43907248 |access-date=27 April 2018 |quote=the machines had "spawned a generation" of coders that had helped to establish the UK's reputation as a creative, game-making powerhouse}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Kelion |first=Leo |date=23 April 2012 |title=Sinclair's ZX Spectrum turns 30 |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-17776666 |access-date=26 April 2018 |quote=The success was also driven by videogame sales - the machines were originally marketed as an educational tool but you ensured titles were ready at launch.}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=O'Regan |first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=6u16DAAAQBAJ&pg=PA136 |title=Introduction to the History of Computing: A Computing History Primer |date=21 June 2016 |publisher=Springer |isbn=9783319331386}}</ref>. BBC Micro kompyuteridan foydalangan holda BBC kompyuter oʻquv loyihasi 1980-yildan 1989-yilgacha davom etdi. Ushbu tashabbus 1990-yillarda ommaviy bozordagi kompyuterlar rivojlanishidan oldin maktablarda va uyda kodlovchilarning avlodini yaratdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2018-06-27 |title=BBC releases computer history archive |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-44628869 |access-date=2018-06-27}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://computer-literacy-project.pilots.bbcconnectedstudio.co.uk/ |sarlavha=BBC Computer Literacy Project Archive |ish=computer-literacy-project.pilots.bbcconnectedstudio.co.uk |til=en |qaralgan sana=2018-06-27 |arxivsana=2018-06-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180627080134/https://computer-literacy-project.pilots.bbcconnectedstudio.co.uk/ }}</ref>. „Shaxsiy kompyuterlar innovatsiyasi“ 1990-yillarda biznes va shaxslar uchun moʻljallangan ilk web-hosting kompaniyalarining rivojlanishiga olib keldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Bonsignore |first=Tony |date=2019-02-11 |title=I stole £30,000 from my mum to make millions |language=en-GB |url=https://www.bbc.com/news/business-47156317 |access-date=2019-02-11 |quote=Fasthosts was a classic example of the bedroom computer innovation that the UK was so good at in the 80s and 90s.... it also simplified the process of registering domain names and accessing web hosting}}</ref>. BBC kompyuter oʻquv sozlash loyihasi 2012-yil talabalarning [[axborot texnologiyalari]] va [[Informatika|kompyuter savodxonligi fanlari]]<nowiki/>dan mahoratlarini rivojlantirish uchun tashabbus edi. Kompyuter dasturlash koʻnikmalari 2014-yilda Milliy oʻquv dasturi kiritilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.theguardian.com/technology/2014/sep/04/coding-school-computing-children-programming |sarlavha=Coding at school: a parent's guide to England's new computing curriculum |muallif=Dredge |ism=Stuart |sana=2014-09-04 |ish=The Guardian |til=en |qaralgan sana=2018-06-29}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.gov.uk/government/publications/national-curriculum-in-england-computing-programmes-of-study |sarlavha=National curriculum in England: computing programmes of study |ish=GOV.UK |til=en |qaralgan sana=2018-06-29}}</ref>. 2017-yilda Buyuk Britaniyaning taxminan 11,5 millionga yaqin fuqarosi kompyuter savodxonligi boʻyicha asosiy bilimlarga ega emasligi xabar qilingan<ref name=":4">{{Veb manbasi |url=https://www.legco.gov.hk/general/english/library/stay_informed_overseas_policy_updates/digital_skills_in_the_uk.pdf |sarlavha=Digital Skills in the United Kingdom |sana=10 August 2017 |nashriyot=House of Lords Library Briefing |qaralgan sana=2024-05-01 |arxivsana=2023-09-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230930220649/https://www.legco.gov.hk/general/english/library/stay_informed_overseas_policy_updates/digital_skills_in_the_uk.pdf }}</ref>. Buning javobi sifatida Buyuk Britaniya hukumati 2017-yilda " Raqamli mahorat strategiyasini " nashr etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2017-03-01 |title=Government sets out digital strategy |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-39114696 |access-date=2018-06-29}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.gov.uk/government/publications/uk-digital-strategy |sarlavha=UK Digital Strategy |ish=GOV.UK |til=en |qaralgan sana=2018-06-29}}</ref>. Raspberry Pi 2012-yilda birinchi marta chiqarilgan, dastlab Buyuk Britaniyadagi maktablarda kompyuter savodxonligi fanining asosiy oʻqitilishini targʻib qilish uchun moʻljallangan arzon bir stolli kompyuterlar seriyasidir<ref>{{Veb manbasi |muallif=Cellan-Jones |ism=Rory |sana=5 May 2011 |sarlavha=A £15 computer to inspire young programmers |url=http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/rorycellanjones/2011/05/a_15_computer_to_inspire_young.html |ish=BBC News}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Price |first=Peter |date=3 June 2011 |title=Can a £15 computer solve the programming gap? |work=[[Click (TV programme)|BBC Click]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/click_online/9504208.stm |access-date=2 July 2011}}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif=Bush |ism=Steve |sana=25 May 2011 |sarlavha=Dongle computer lets kids discover programming on a TV |url=http://www.electronicsweekly.com/Articles/2011/05/25/51129/Dongle-computer-lets-kids-discover-programming-on-a.htm |qaralgan sana=11 July 2011 |ish=[[Electronics Weekly]]}}</ref>. Keyinchalik ular kutilganidan ancha mashhur boʻlib, turli xil dasturlarda ishlatilgan<ref name="1000x">{{Veb manbasi |sana=8 September 2016 |sarlavha=Ten millionth Raspberry Pi, and a new kit – Raspberry Pi |url=https://www.raspberrypi.org/blog/ten-millionth-raspberry-pi-new-kit/ |qaralgan sana=9 September 2016 |iqtibos=we've beaten our wildest dreams by three orders of magnitude}}</ref>. Raspberry Pi Foundation Buyuk Britaniya maktablarida va rivojlanayotgan mamlakatlarda dastlabki kompyuter savodxonligi fanini oʻqitishni ragʻbatlantiradi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Collins |ism=Sarah |sana=2022-02-25 |sarlavha=The life of Pi: Ten years of Raspberry Pi |url=https://www.cam.ac.uk/stories/raspberrypi |qaralgan sana=2022-02-28 |ish=University of Cambridge |til=en}}</ref>. === AQSh === 1978-yilda Milliy fan jamgʻarmasi yoshlarga kompyuter dasturlashini oʻqitish uchun chaqiriq chiqardi<ref name=":5">{{Jurnal manbasi |last=Aamoth |first=Doug |date=2011-11-15 |title=The Man Who Invented Email |url=https://techland.time.com/2011/11/15/the-man-who-invented-email/ |magazine=Time |language=en-US |issn=0040-781X |access-date=2022-04-18 |arxiv-sana=2025-06-18 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20250618151223/https://techland.time.com/2011/11/15/the-man-who-invented-email/ |url-status=dead }}</ref>. Talabalarni kompyuterga tanishtirish uchun AQSh hukumati, xususiy jamgʻarmalar va universitetlar oʻrta maktab oʻquvchilari uchun yozgi dasturlarni moliyalashtirish va xodimlarga qoʻshilishdi<ref name=":5" /><ref>{{Veb manbasi |sana=2012-03-15 |sarlavha=Statement from the National Museum of American History: Collection of Materials from V.A. Shiva Ayyudurai |url=https://americanhistory.si.edu/press/releases/statement-national-museum-american-history-collection-materials-va-shiva-ayyudurai |qaralgan sana=2022-04-18 |ish=National Museum of American History |til=en}}</ref>. AQShda maktab oʻquvchilariga tablet kompyuterlari bilan tanishtirilmoqda<ref name=":3">{{Jurnal manbasi|last=Jordan|first1=H|last2=Hunter|first2=E|last3=Lee|first3=I.C.|date=2016|title=Tablet Technology for Educators|url=https://www.learntechlib.org/primary/p/172714/|journal=Proceedings of Global Learn-Global Conference on Learning and Technology|pages=94–100}}</ref>. Tablet kompyuterlari kichik oʻlchamdaligi uchun afzal hisoblanadi<ref>{{Jurnal manbasi|last=Neumann|first1=Michelle M.|last2=Neumann|first2=David L.|date=4 September 2013|title=Touch Screen Tablets and Emergent Literacy|journal=Early Childhood Education Journal|volume=42|issue=4|page=231|doi=10.1007/s10643-013-0608-3}}</ref>. Tablet kompyuterini tutish interfeysi kichik bolalar koʻproq mos keladi<ref name=":2">{{Jurnal manbasi|last=Blackwell|first1=Courtney K.|last2=Lauricella|first2=Alexis R.|last3=Wartella|first3=Ellen|date=1 July 2016|title=The Influence of TPACK Contextual Factors on Early Childhood Educators' Tablet Computer Use|journal=Computers & Education|volume=98|pages=57–69|doi=10.1016/j.compedu.2016.02.010}}</ref>. Yosh bolalar oʻqituvchilari oʻquvchilarga oʻrgatish orqali oʻquvchilar uchun tablet kompyuterida turli faoliyatlarni oʻtkazish uchun talabalarga qaratilgan taʼlimotni ishlatadilar<ref>{{Jurnal manbasi|last=Beschorner|first1=Beth|last2=Hutchison|first2=Amy|year=2013|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1055301.pdf|title=iPads as a Literacy Teaching Tool in Early Childhood|journal=International Journal of Education in Mathematics, Science and Technology|volume=1|number=1|pages=16–24}}</ref>. Bu odatda Internetni tarqatishni va dasturlardan foydalanishni oʻz ichiga oladi, yosh talabaga kompyuter mahoratining asosiy darajasi bilan tanishtiradi<ref name=":0" /><ref name=":2" />. Ushbu mavzuda muhokama qilingan tashvish shundaki, boshlangʻich va oʻrta taʼlim oʻqituvchilarining koʻpchiligi kompyuter savodxonligini oʻrgatish uchun koʻnikmalarga ega emaslar<ref name=":3"/>. Qoʻshma Shtatlardagi ish bozorida kompyuter saxiyligi ish tanlash imkoniyatlarini jiddiy cheklaydi<ref name="NYT81813">{{Yangiliklar manbasi |last=Wyatt |first=Edward |date=18 August 2013 |title=Most of U.S. Is Wired, but Millions Aren't Plugged In |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/08/19/technology/a-push-to-connect-millions-who-live-offline-to-the-internet.html |access-date=2013-08-19}}</ref><ref>{{Jurnal manbasi|last=Peng|first1=Gang|date=September 2017|title=Do computer skills affect worker employment? An empirical study from CPS surveys|journal=Computers in Human Behavior|language=en|volume=74|pages=26–34|doi=10.1016/j.chb.2017.04.013}}</ref>. Per Scholas kabi notijorat tashkilotlar Janubiy Bronks, Nyu-York, Mayami, Florida va Kolumbus, Ohaio shaharlarida kam xizmat koʻrsatadigan jamoatlarda, bolalar va ularning oilalariga bepul va arzon kompyuterlar taklif qilib, bu boʻlinishni kamaytirishga harakat qiladilar<ref>{{Jurnal manbasi|date=27 August 2011|title=Per Scholas; Affordable Technology Finally Available to Bronx Residents|journal=Pediatrics Week|page=42}}</ref>. == Dunyo boʻylab kompyuter savodxonligi darajasi == [[Fayl:When_technology_meets_Community.jpg|thumb|Hindistonda kompyuter sinflari (2015)]] [[Jahon iqtisodiy forumi]] tomonidan malumot berishlaricha, 2020-yilda dunyodagi kompyuter savodxonligi oʻrtacha oʻlchamlari [[Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti|OECD]] mamlakatlarida umuman yoʻqligini koʻrsatdi. Ularning taxminan toʻrtdan biri kompyuterdan foydalanishni bilmas edi. Hech boʻlmaganda 45%dan kam darajada baholanadi va faqat 30% oʻrtacha va kuchli kompyuter savodxonligi bilan baholanadi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Fenton |ism=Helen |sarlavha=Machine in Control |url=https://www.boti.co.za/machines-in-control/ |ish=www.boti.co.za |nashriyot=Business Optimization Training Institute |qaralgan sana=26 May 2020}}</ref>.{{Clear}} == Shuningdek qarang == {{Portal|Education }} * Hisobot savdosi * kompyuter bilimlari va taʼlim * Raqamli boʻlinish * Raqamli oʻqishni oʻrganish * Axborot savodxonligi * Transilfabetizatsiya * Internetda oʻqishni oʻrganish '''Kompyuterlar''' * BBC Micro * OLPC XO * Raspberry Pi '''Tashkilotlar''' * BBC kompyuter savodxonligi loyihasi 2012 * Yevropa kompyuter haydovchilik guvohnomasi * [[Har bir bolaga bir laptop|Farzandga bitta noutbuk]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{Vikilugʻat}} * {{Jurnal manbasi|title=Computer Literacy across the Lifespan: a Review with Implications for Educators|url=https://archive.org/details/sim_computers-in-human-behavior_2005-11_21_6/page/861|journal=Computers in Human Behavior|volume=21|issue=6|pages=861–872|last=Poynton|first1=Timothy A|doi=10.1016/j.chb.2004.03.004|year=2005}} * {{Cite report|date=April 1984|title=Computerized Manufacturing Automation: Employment, Education, and the Workplace|url=http://govinfo.library.unt.edu/ota/Ota_4/DATA/1984/8408.PDF|publisher=[[National Technical Information Service]], OTA CIT-235|page=234|seperator=}} * {{Jurnal manbasi|last=Haigh|first1=Robert W.|date=March–April 1985|title=Planning for Computer Literacy|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-higher-education_march-april-1985_56_2/page/161|journal=The Journal of Higher Education|volume=56|issue=2|pages=161–171|doi=10.2307/1981664|jstor=1981664}} * {{Jurnal manbasi|last=Tobin|first1=Catherine D.|date=February 1983|title=Developing Computer Literacy|url=https://archive.org/details/sim_arithmetic-teacher_1983-02_30_6/page/22|journal=The Arithmetic Teacher|volume=30|issue=6|pages=22–23, 60|doi=10.5951/AT.30.6.0022|jstor=41190615}} {{Literacy}}{{Tashqi havolalar}} [[Turkum:SpaceX]] 0mi24twu9wl7mmmn4f5qvx640xquzya 0 1106429 6218707 6217220 2026-07-28T16:44:43Z ~2026-41057-56 293588 /* */ 6218707 wikitext text/x-wiki {{Musiqachi bilgiqutisi | tasvir = Номер Импровизация Евгений Загот, Анастасия Стоцкая и Сергей Ли (cropped).jpg | tavallud_paytidagi_ismi = Anastasiya Aleksandrovna Stotskaya | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1982|10|07}} | tavallud_joyi = [[Kiyev]], [[Ukraina SSR]] | fuqaroligi = {{UKR}} {{RUS}} | guruh = [[Nu Virgos]] | faoliyat yillari = 2000-yildan hozirgacha | kasblari = [[aktrisa]], [[qoʻshiqchi]] | janr = [[pop]], [[myuzikl]], [[drama]] | veb-sayt = [http://stotskaya.ru/ stotskaya.ru] }} '''Anastasiya Aleksandrovna Stotskaya''' ({{Lang-uk|Анастасія Олександрівна Стоцька}}; [[1982|1982-yil]] [[7-oktyabr]], [[Kiyev]], [[Kiyev viloyati]], [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina SSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]]) — ukrainalik va rossiyalik [[Ashulachi|qoʻshiqchi]] va [[Aktyorlik sanʼati|aktrisa]], „Shaxmat“ [[myuzikl]]idagi Florens Vassi roli uchun „Zolotaya maska“ boshlovchisi. U [[Nu Virgos]] pop-guruhining "oltin" kompozitsiyasining solisti (2005-2009)<ref>15</ref>. („Oltin niqob“) teatr mukofoti laureati (2022)<ref>{{Veb manbasi |url=https://goldenmask.ru/fest_28_226.html |sarlavha=Официальный сайт премии «Золотая маска» сезона 2020-2021 гг. |sana=2022-04-19 |qaralgan sana=2022-04-20 |arxivsana=2022-04-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220420191237/https://goldenmask.ru/fest_28_226.html}}</ref>. == Hayoti == Anastasiya [[1982|1982-yil]] [[7-oktyabr]]da [[Kiyev]]da tugʻilgan. Oʻz faoliyatini toʻrt yoshida „Kiyanochka“ vokal-xoreografik ansamblida boshlagan, musiqa maktabida oʻqigan, [[Surnay (dudka)|surnay]] va pianino chalishni oʻrgangan. Besh yoshidan boshlab mamlakatdagi mashhur bolalar musiqiy guruhlari tarkibida gastrollarda boʻladi. Anastasiya 1992-yilgacha Kiyevda yashaydi<ref name="kp.ua">{{Veb manbasi |url=http://kp.ua/daily/160107/27/ |sarlavha=Анастасия Стоцкая учит украинский язык // KP.UA |qaralgan sana=2011-06-21 |arxivsana=2013-01-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130122023705/http://kp.ua/daily/160107/27/}}</ref>, akasi GITISga oʻqishga kirgach, qoʻshiqchi oilasi bilan Mitishchi qishlogʻining ishchilar hududiga, 1993-yilda esa [[Moskva|Moskvaga]] koʻchib oʻtadi. Anastasiya Moskvadagi Luna teatrining xoreografiya studiyasida oʻqiydi, „Fanta — Infanta“ bolalar spektaklida balerina, pari, loʻli, gusar va qora yulduz rolini oʻynaygan, Pyatnitskiy nomidagi xalq xori aʼzolari bilan birga chiqishlarda qatnashgan, parallel ravishda Rossiya boʻylab, yaqin va uzoqdagi xorij davlatlaridagi gastrollarda ishtirok etgan. 1998-yilda musiqa va xoreografiyani chuqurlashtirib oʻtadigan maktabni tamomlaydi. 2003-yilda Rossiya teatr sanʼati akademiyasining aktyorlik fakultetini (badiiy rahbar S. B. Proxanov) „Teatr va kino aktrisasi“ mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. === Faoliyati === Professional sahnadagi birinchi ishi 18 yoshida „Notre-Dame de [[Parij|Paris]]<nowiki/>“ [[myuzikl]]idagi Flyor-de-Lis roli boʻlgan. Uchinchi kursligida Anastasiya Luna teatrida Vladimir Nabokovning „Kamera obskura“ romani asosidagi „Gubi“ („Lablar“) myuziklida rol oʻynaydi, uning qobilayatini myuziklda boʻlgan [[Filipp Kirkorov]] seizb qolib, 2002-yilda Stotskayaning prodyuseriga aylanadi. Dastlab Kirkorov uni „Chikago“ myuzikli kastingiga taklif qiladi, soʻngra uning rahbarligida Stotskaya mashhur radiostansiyalar xit-paradlarida yetakchi oʻrinlarni egallagan yakkaxon loyihasi uchun birinchi qoʻshiqlarini yozadi. 2003-yilda [[Yurmala]]da boʻlib oʻtgan xalqaro „New Wave 2003“ yosh ijrochilar tanlovida qatnashib, gran-prini qoʻlga kiritadi. Tanlovdagi muvaffaqiyatiga „Canʼt take my eyes“ xiti va „Venki-reki“ qoʻshigʻi sabab boʻlgan. 2003-yildan 2004-yilgacha Anastasiya Rossiya Federatsiyasi hamda yaqin va uzoq xorij mamlakatlarida uch yuzdan ortiq konsertlar beradi. 2004-yilda Anastasiya „Day mne 5 minut“ qoʻshigiʼini, Filipp Kirkorov bilan birgalikda „I ti sjajesh…“ qoʻshigʻini, [[London|Londonda]] Stiven Bud boshchiligida „Tease“ qoʻshigʻini chiqaradi. 2005-yilda Anastasiya [[Eurovision qoʻshiq tanlovi 2005|"Eurovision 2005" qoʻshiq tanlovining]] Rossiyadagi saralash bosqichida „Shadows dance all around me“ qoʻshigʻi bilan ishtirok etib, uchinchi oʻrinni egallaydi. 2005-yilda Anastasiya D.Tuxmanovning mashhur diski chiqqanining 30 yilligiga bagʻishlangan, STS telekanalining „Po volne moey pamyati“ loyihasida rol oʻynab, unda „Smyateniye“ qoʻshigʻini ijro etgan. 2007-yilda Anastasiya „Sirk so zvyozdami“ („Yulduzlar bilan sirk“) televizion loyihasida ishtirok etadi. 2008-yilda Anastasiya „Delayu vid“ innovatsion loyihasi ustida ishlab, pop-soul, jazz va fank uslubidagi xitlarni ijro etgan. 2009-yilda Anastasiya „Lyubov bolshom gorode“ („Katta shahardagi sevgi“) filmi uchun Kirkorovning „Prosta podari mne“ qoʻshigʻining klipida rol oʻynaydi. 2010-yilda dzyudochi Aleksey Ledenev bilan birgalikda „Tansi so zvyozdami“ („Yulduzlar bilan raqs“) shousida gʻoliblikka erishgan. 2013-yil martdan maygacha [[Birinchi kanal (Rossiya)|Birinchi kanalning]] „Odin v odin!“ shousida ishtirok etib, finalga chiqadi, finalda [[Alla Pugachova|Pugachova]] obrazida 5-oʻrinni egallaydi va Jenshina kotoraya poyot" qoʻshigʻini ijro etadi. 2011-yilda Anastasiya Stotskaya Ukrainaning „Zvezda plus zvezda“ (Zirka plyus zirka) shousida rol oʻynaydi va unda Oskar Kuchera bilan qoʻshiq kuylaydi. 2016-yilda „Rossiya-1“ kanalidagi „Odin v odin!“ shousining 4-mavsumida ishtirok etadi va 7-oʻrinni egallaydi. 2024-yilda NTV telekanalining „Novogodnaya maska“ („Yangi yil niqobi“) koʻrsatuvida boychechak obrazida ishtirok etgan<ref>[https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/novye-geroi-zimnej-programmy-2024/ Jyuri raskrilo 8 masok v „Novogodney Maske 2024“] // [[Комсомольская правда]]</ref>. 2024-yilda NTV telekanalidagi „Maska“ shousining beshinchi mavsumida Matryoshka obrazida ishtirok etadi. 2024-yil 28-aprelda efirga uzatilgan oʻn birinchi epizodda Matryoshkaning niqobi ochildi. === Shaxsiy hayoti === * Birinchi eri Aleksey Sekirin, aktyor. Oʻzaro munosabatlari 1998-yilda boshlangan. 2003-yilda ular yashirincha turmush qurishdi, ammo besh yildan keyin ajralishadi. * Ikkinchi eri Sergey Abgaryan restoran biznesi bilan shugʻullanadi. Oʻzaro munosabatlari 2010-yildan 2019-yilgacha davom etgan. Rasmiy ajralish 2023-yil mart oyida boʻlib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.woman.ru/news/spustya-4-goda-posle-rasstavaniya-stockaya-oficialno-razvelas-s-muzhem-id873830/ |sarlavha=Спустя 4 года после расставания Стоцкая официально развелась с мужем |muallif=Марина Полежаева |ish=www.woman.ru |sana=2023-03-20 |qaralgan sana=2023-03-21 |arxivsana=2023-03-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230320181125/https://www.woman.ru/news/spustya-4-goda-posle-rasstavaniya-stockaya-oficialno-razvelas-s-muzhem-id873830/}}</ref>. ** Oʻgʻli Aleksandr (2011-yil 16-iyulda tugʻilgan). ** Qizi Vera (2017-yil 5-iyulda tugʻilgan)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.zirki.odnoboko.com/anastasiya_stotskaya_vo_vtoroy_raz_stala_mamoy |sarlavha=Анастасия Стоцкая во второй раз стала мамой |nashriyot=www.zirki.odnoboko.com |qaralgan sana=2017-05-08 |arxivsana=2017-05-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170512003404/http://www.zirki.odnoboko.com/anastasiya_stotskaya_vo_vtoroy_raz_stala_mamoy}}</ref>. * 2021-yildan myuzikllar artisti Aleksandr Kazmin bilan uchrashib kelmoqda<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.instagram.com/p/CRr1U1BDJum/ |sarlavha=Instagram post |ish=www.instagram.com |qaralgan sana=2021-10-13}}</ref>. === Oilasi === * ''Buvisi'' — Tatyana Pavlovna Maykova (1924 -yil 27-sentyabr—2017-yil<ref name="YarHud">{{Veb manbasi |sarlavha=Майкова Т.П. (1924-2017) |url=http://unionart76.ru/khudozhniki/memorial/majkova-tp.html |ish=Ярославское областное отделение Всероссийской творческой общественной организации «Союз художников России» |qaralgan sana=2024-01-05}}</ref>), rassom<ref>{{Veb manbasi |url=http://artgallery.krasno.ru/IMAGES/Paintings/Maikova.htm |sarlavha=Майкова Татьяна Павловна. Собрание живописи Красноармейской картинной галереи |qaralgan sana=2019-06-03 |arxivsana=2019-06-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190601011435/http://artgallery.krasno.ru/IMAGES/Paintings/Maikova.htm}}</ref>. * ''Onasi'' — Anna Semyonovna Stotskaya (qizlik familiyasi Maykova, 1957-yil 22-fevralda tugʻilgan), rassom. * ''Otasi'' — Aleksandr Dmitriyevich Stotskiy (1957-yil 18-dekabrda tugʻilgan), reanimatolog<ref>{{Veb manbasi |url=http://stotskayan.narod.ru/pressa/pressa019.html |sarlavha=Стоцкая подарки без повода не принимает |qaralgan sana=2011-03-24 |arxivsana=2021-12-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211203144628/http://stotskayan.narod.ru/pressa/pressa019.html}}</ref>. * ''Akasi'' — Pavel Sergeyevich Maykov (1975-yil 15-oktyabrda tugʻilgan), aktyor. * ''Jiyani'' — Daniil Maykov (2003-yilda tugʻilgan). == Diskografiyasi == * '''Anastasiya Stotskaya (2003)''' # Muzika i ya # Vlyublyonnaya dusha (F. Kirkorov bilan duet) # Veni-reki # Posmotri v moi glaza (Canʼt take my eyes) # Oranjevaya pesnya # Ya eto nikomu ne otdam # Veni-reki * '''Day mne pyat minut (2004)''' # Day mne pyat minut # I ti skajesh (F. Kirkorov bilan duet) # Letka-enka # Day mne pyat minut # I ti skajesh == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|stotskaya.ru|Anastasiya Stotskaya}} * [http://www.stotskayan.narod.ru/fan.html Anastasiya Stotskaya biografiyasi ] * [https://www.teatrarmii.ru/actors/anastasiya-aleksandrovna-stotskaya/ Anastasiya Stotskaya (sayt SATRA)] * [https://web.archive.org/web/20140214115422/http://kiz.ru/content/stars/anastasija_stockaja_khochesh_byt_schastlivojj__bud_ejj.html Anastasiya Stotskaya: „Xochesh bit schastlivoy‚ bud ey!“] // Jurnal „Krasota & zdorovye“ za sentyabr 2013 goda. [[Turkum:Rossiyalik qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar]] [[Turkum:Rossiyalik aktrisalar]] [[Turkum:Kiyevda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1982-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:7-oktyabrda tugʻilganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]] 9qxbtda0e4ewml1w8dtu4jgyd0ijkm9 6218709 6218707 2026-07-28T16:48:21Z ~2026-41057-56 293588 /* */ 6218709 wikitext text/x-wiki {{Musiqachi bilgiqutisi | tasvir = Номер Импровизация Евгений Загот, Анастасия Стоцкая и Сергей Ли (cropped).jpg | tavallud_paytidagi_ismi = Anastasiya Aleksandrovna Stotskaya | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1982|10|07}} | tavallud_joyi = [[Kiyev]], [[Ukraina SSR]] | fuqaroligi = {{UKR}} {{RUS}} | guruh = [[Nu Virgos]] | faoliyat yillari = 2000-yildan hozirgacha (TV)<br>2005-2009 ([[Nu Virgos]])<br>2006–bugun (solo) | kasblari = [[aktrisa]], [[qoʻshiqchi]] | janr = [[pop]], [[myuzikl]], [[drama]] | veb-sayt = [http://stotskaya.ru/ stotskaya.ru] }} '''Anastasiya Aleksandrovna Stotskaya''' ({{Lang-uk|Анастасія Олександрівна Стоцька}}; [[1982|1982-yil]] [[7-oktyabr]], [[Kiyev]], [[Kiyev viloyati]], [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina SSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]]) — ukrainalik va rossiyalik [[Ashulachi|qoʻshiqchi]] va [[Aktyorlik sanʼati|aktrisa]], „Shaxmat“ [[myuzikl]]idagi Florens Vassi roli uchun „Zolotaya maska“ boshlovchisi. U [[Nu Virgos]] pop-guruhining "oltin" kompozitsiyasining solisti (2005-2009)<ref>15</ref>. („Oltin niqob“) teatr mukofoti laureati (2022)<ref>{{Veb manbasi |url=https://goldenmask.ru/fest_28_226.html |sarlavha=Официальный сайт премии «Золотая маска» сезона 2020-2021 гг. |sana=2022-04-19 |qaralgan sana=2022-04-20 |arxivsana=2022-04-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220420191237/https://goldenmask.ru/fest_28_226.html}}</ref>. == Hayoti == Anastasiya [[1982|1982-yil]] [[7-oktyabr]]da [[Kiyev]]da tugʻilgan. Oʻz faoliyatini toʻrt yoshida „Kiyanochka“ vokal-xoreografik ansamblida boshlagan, musiqa maktabida oʻqigan, [[Surnay (dudka)|surnay]] va pianino chalishni oʻrgangan. Besh yoshidan boshlab mamlakatdagi mashhur bolalar musiqiy guruhlari tarkibida gastrollarda boʻladi. Anastasiya 1992-yilgacha Kiyevda yashaydi<ref name="kp.ua">{{Veb manbasi |url=http://kp.ua/daily/160107/27/ |sarlavha=Анастасия Стоцкая учит украинский язык // KP.UA |qaralgan sana=2011-06-21 |arxivsana=2013-01-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130122023705/http://kp.ua/daily/160107/27/}}</ref>, akasi GITISga oʻqishga kirgach, qoʻshiqchi oilasi bilan Mitishchi qishlogʻining ishchilar hududiga, 1993-yilda esa [[Moskva|Moskvaga]] koʻchib oʻtadi. Anastasiya Moskvadagi Luna teatrining xoreografiya studiyasida oʻqiydi, „Fanta — Infanta“ bolalar spektaklida balerina, pari, loʻli, gusar va qora yulduz rolini oʻynaygan, Pyatnitskiy nomidagi xalq xori aʼzolari bilan birga chiqishlarda qatnashgan, parallel ravishda Rossiya boʻylab, yaqin va uzoqdagi xorij davlatlaridagi gastrollarda ishtirok etgan. 1998-yilda musiqa va xoreografiyani chuqurlashtirib oʻtadigan maktabni tamomlaydi. 2003-yilda Rossiya teatr sanʼati akademiyasining aktyorlik fakultetini (badiiy rahbar S. B. Proxanov) „Teatr va kino aktrisasi“ mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. === Faoliyati === Professional sahnadagi birinchi ishi 18 yoshida „Notre-Dame de [[Parij|Paris]]<nowiki/>“ [[myuzikl]]idagi Flyor-de-Lis roli boʻlgan. Uchinchi kursligida Anastasiya Luna teatrida Vladimir Nabokovning „Kamera obskura“ romani asosidagi „Gubi“ („Lablar“) myuziklida rol oʻynaydi, uning qobilayatini myuziklda boʻlgan [[Filipp Kirkorov]] seizb qolib, 2002-yilda Stotskayaning prodyuseriga aylanadi. Dastlab Kirkorov uni „Chikago“ myuzikli kastingiga taklif qiladi, soʻngra uning rahbarligida Stotskaya mashhur radiostansiyalar xit-paradlarida yetakchi oʻrinlarni egallagan yakkaxon loyihasi uchun birinchi qoʻshiqlarini yozadi. 2003-yilda [[Yurmala]]da boʻlib oʻtgan xalqaro „New Wave 2003“ yosh ijrochilar tanlovida qatnashib, gran-prini qoʻlga kiritadi. Tanlovdagi muvaffaqiyatiga „Canʼt take my eyes“ xiti va „Venki-reki“ qoʻshigʻi sabab boʻlgan. 2003-yildan 2004-yilgacha Anastasiya Rossiya Federatsiyasi hamda yaqin va uzoq xorij mamlakatlarida uch yuzdan ortiq konsertlar beradi. 2004-yilda Anastasiya „Day mne 5 minut“ qoʻshigiʼini, Filipp Kirkorov bilan birgalikda „I ti sjajesh…“ qoʻshigʻini, [[London|Londonda]] Stiven Bud boshchiligida „Tease“ qoʻshigʻini chiqaradi. 2005-yilda Anastasiya [[Eurovision qoʻshiq tanlovi 2005|"Eurovision 2005" qoʻshiq tanlovining]] Rossiyadagi saralash bosqichida „Shadows dance all around me“ qoʻshigʻi bilan ishtirok etib, uchinchi oʻrinni egallaydi. 2005-yilda Anastasiya D.Tuxmanovning mashhur diski chiqqanining 30 yilligiga bagʻishlangan, STS telekanalining „Po volne moey pamyati“ loyihasida rol oʻynab, unda „Smyateniye“ qoʻshigʻini ijro etgan. 2007-yilda Anastasiya „Sirk so zvyozdami“ („Yulduzlar bilan sirk“) televizion loyihasida ishtirok etadi. 2008-yilda Anastasiya „Delayu vid“ innovatsion loyihasi ustida ishlab, pop-soul, jazz va fank uslubidagi xitlarni ijro etgan. 2009-yilda Anastasiya „Lyubov bolshom gorode“ („Katta shahardagi sevgi“) filmi uchun Kirkorovning „Prosta podari mne“ qoʻshigʻining klipida rol oʻynaydi. 2010-yilda dzyudochi Aleksey Ledenev bilan birgalikda „Tansi so zvyozdami“ („Yulduzlar bilan raqs“) shousida gʻoliblikka erishgan. 2013-yil martdan maygacha [[Birinchi kanal (Rossiya)|Birinchi kanalning]] „Odin v odin!“ shousida ishtirok etib, finalga chiqadi, finalda [[Alla Pugachova|Pugachova]] obrazida 5-oʻrinni egallaydi va Jenshina kotoraya poyot" qoʻshigʻini ijro etadi. 2011-yilda Anastasiya Stotskaya Ukrainaning „Zvezda plus zvezda“ (Zirka plyus zirka) shousida rol oʻynaydi va unda Oskar Kuchera bilan qoʻshiq kuylaydi. 2016-yilda „Rossiya-1“ kanalidagi „Odin v odin!“ shousining 4-mavsumida ishtirok etadi va 7-oʻrinni egallaydi. 2024-yilda NTV telekanalining „Novogodnaya maska“ („Yangi yil niqobi“) koʻrsatuvida boychechak obrazida ishtirok etgan<ref>[https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/novye-geroi-zimnej-programmy-2024/ Jyuri raskrilo 8 masok v „Novogodney Maske 2024“] // [[Комсомольская правда]]</ref>. 2024-yilda NTV telekanalidagi „Maska“ shousining beshinchi mavsumida Matryoshka obrazida ishtirok etadi. 2024-yil 28-aprelda efirga uzatilgan oʻn birinchi epizodda Matryoshkaning niqobi ochildi. === Shaxsiy hayoti === * Birinchi eri Aleksey Sekirin, aktyor. Oʻzaro munosabatlari 1998-yilda boshlangan. 2003-yilda ular yashirincha turmush qurishdi, ammo besh yildan keyin ajralishadi. * Ikkinchi eri Sergey Abgaryan restoran biznesi bilan shugʻullanadi. Oʻzaro munosabatlari 2010-yildan 2019-yilgacha davom etgan. Rasmiy ajralish 2023-yil mart oyida boʻlib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.woman.ru/news/spustya-4-goda-posle-rasstavaniya-stockaya-oficialno-razvelas-s-muzhem-id873830/ |sarlavha=Спустя 4 года после расставания Стоцкая официально развелась с мужем |muallif=Марина Полежаева |ish=www.woman.ru |sana=2023-03-20 |qaralgan sana=2023-03-21 |arxivsana=2023-03-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230320181125/https://www.woman.ru/news/spustya-4-goda-posle-rasstavaniya-stockaya-oficialno-razvelas-s-muzhem-id873830/}}</ref>. ** Oʻgʻli Aleksandr (2011-yil 16-iyulda tugʻilgan). ** Qizi Vera (2017-yil 5-iyulda tugʻilgan)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.zirki.odnoboko.com/anastasiya_stotskaya_vo_vtoroy_raz_stala_mamoy |sarlavha=Анастасия Стоцкая во второй раз стала мамой |nashriyot=www.zirki.odnoboko.com |qaralgan sana=2017-05-08 |arxivsana=2017-05-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170512003404/http://www.zirki.odnoboko.com/anastasiya_stotskaya_vo_vtoroy_raz_stala_mamoy}}</ref>. * 2021-yildan myuzikllar artisti Aleksandr Kazmin bilan uchrashib kelmoqda<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.instagram.com/p/CRr1U1BDJum/ |sarlavha=Instagram post |ish=www.instagram.com |qaralgan sana=2021-10-13}}</ref>. === Oilasi === * ''Buvisi'' — Tatyana Pavlovna Maykova (1924 -yil 27-sentyabr—2017-yil<ref name="YarHud">{{Veb manbasi |sarlavha=Майкова Т.П. (1924-2017) |url=http://unionart76.ru/khudozhniki/memorial/majkova-tp.html |ish=Ярославское областное отделение Всероссийской творческой общественной организации «Союз художников России» |qaralgan sana=2024-01-05}}</ref>), rassom<ref>{{Veb manbasi |url=http://artgallery.krasno.ru/IMAGES/Paintings/Maikova.htm |sarlavha=Майкова Татьяна Павловна. Собрание живописи Красноармейской картинной галереи |qaralgan sana=2019-06-03 |arxivsana=2019-06-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190601011435/http://artgallery.krasno.ru/IMAGES/Paintings/Maikova.htm}}</ref>. * ''Onasi'' — Anna Semyonovna Stotskaya (qizlik familiyasi Maykova, 1957-yil 22-fevralda tugʻilgan), rassom. * ''Otasi'' — Aleksandr Dmitriyevich Stotskiy (1957-yil 18-dekabrda tugʻilgan), reanimatolog<ref>{{Veb manbasi |url=http://stotskayan.narod.ru/pressa/pressa019.html |sarlavha=Стоцкая подарки без повода не принимает |qaralgan sana=2011-03-24 |arxivsana=2021-12-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211203144628/http://stotskayan.narod.ru/pressa/pressa019.html}}</ref>. * ''Akasi'' — Pavel Sergeyevich Maykov (1975-yil 15-oktyabrda tugʻilgan), aktyor. * ''Jiyani'' — Daniil Maykov (2003-yilda tugʻilgan). == Diskografiyasi == * '''Anastasiya Stotskaya (2003)''' # Muzika i ya # Vlyublyonnaya dusha (F. Kirkorov bilan duet) # Veni-reki # Posmotri v moi glaza (Canʼt take my eyes) # Oranjevaya pesnya # Ya eto nikomu ne otdam # Veni-reki * '''Day mne pyat minut (2004)''' # Day mne pyat minut # I ti skajesh (F. Kirkorov bilan duet) # Letka-enka # Day mne pyat minut # I ti skajesh == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|stotskaya.ru|Anastasiya Stotskaya}} * [http://www.stotskayan.narod.ru/fan.html Anastasiya Stotskaya biografiyasi ] * [https://www.teatrarmii.ru/actors/anastasiya-aleksandrovna-stotskaya/ Anastasiya Stotskaya (sayt SATRA)] * [https://web.archive.org/web/20140214115422/http://kiz.ru/content/stars/anastasija_stockaja_khochesh_byt_schastlivojj__bud_ejj.html Anastasiya Stotskaya: „Xochesh bit schastlivoy‚ bud ey!“] // Jurnal „Krasota & zdorovye“ za sentyabr 2013 goda. [[Turkum:Rossiyalik qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar]] [[Turkum:Rossiyalik aktrisalar]] [[Turkum:Kiyevda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1982-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:7-oktyabrda tugʻilganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]] ouyh4uecf869pvlftnb6gk7crcimmmj 6219189 6218709 2026-07-29T10:13:39Z LNTG 143868 Undid 3 revisions from [[Special:Diff/6217220|6217220]] until [[Special:Diff/6218709|6218709]] 6219189 wikitext text/x-wiki {{Musiqachi bilgiqutisi | tasvir = Номер Импровизация Евгений Загот, Анастасия Стоцкая и Сергей Ли (cropped).jpg | tavallud_paytidagi_ismi = Anastasiya Aleksandrovna Stotskaya | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1982|10|07}} | tavallud_joyi = [[Kiyev]], [[Ukraina SSR]] | fuqaroligi = {{UKR}} {{RUS}} | faoliyat yillari = 2000-yildan hozirgacha | kasblari = [[aktrisa]], [[qoʻshiqchi]] | janr = [[pop]], [[myuzikl]], [[drama]] | veb-sayt = [http://stotskaya.ru/ stotskaya.ru] }} '''Anastasiya Aleksandrovna Stotskaya''' ({{Lang-uk|Анастасія Олександрівна Стоцька}}; [[1982|1982-yil]] [[7-oktyabr]], [[Kiyev]], [[Kiyev viloyati]], [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina SSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]]) — ukrainalik va rossiyalik [[Ashulachi|qoʻshiqchi]] va [[Aktyorlik sanʼati|aktrisa]], „Shaxmat“ [[myuzikl]]idagi Florens Vassi roli uchun „Zolotaya maska“ („Oltin niqob“) teatr mukofoti laureati (2022)<ref>{{Veb manbasi |url=https://goldenmask.ru/fest_28_226.html |sarlavha=Официальный сайт премии «Золотая маска» сезона 2020-2021 гг. |sana=2022-04-19 |qaralgan sana=2022-04-20 |arxivsana=2022-04-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220420191237/https://goldenmask.ru/fest_28_226.html}}</ref>. == Hayoti == Anastasiya [[1982|1982-yil]] [[7-oktyabr]]da [[Kiyev]]da tugʻilgan. Oʻz faoliyatini toʻrt yoshida „Kiyanochka“ vokal-xoreografik ansamblida boshlagan, musiqa maktabida oʻqigan, [[Surnay (dudka)|surnay]] va pianino chalishni oʻrgangan. Besh yoshidan boshlab mamlakatdagi mashhur bolalar musiqiy guruhlari tarkibida gastrollarda boʻladi. Anastasiya 1992-yilgacha Kiyevda yashaydi<ref name="kp.ua">{{Veb manbasi |url=http://kp.ua/daily/160107/27/ |sarlavha=Анастасия Стоцкая учит украинский язык // KP.UA |qaralgan sana=2011-06-21 |arxivsana=2013-01-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130122023705/http://kp.ua/daily/160107/27/}}</ref>, akasi GITISga oʻqishga kirgach, qoʻshiqchi oilasi bilan Mitishchi qishlogʻining ishchilar hududiga, 1993-yilda esa [[Moskva|Moskvaga]] koʻchib oʻtadi. Anastasiya Moskvadagi Luna teatrining xoreografiya studiyasida oʻqiydi, „Fanta — Infanta“ bolalar spektaklida balerina, pari, loʻli, gusar va qora yulduz rolini oʻynaygan, Pyatnitskiy nomidagi xalq xori aʼzolari bilan birga chiqishlarda qatnashgan, parallel ravishda Rossiya boʻylab, yaqin va uzoqdagi xorij davlatlaridagi gastrollarda ishtirok etgan. 1998-yilda musiqa va xoreografiyani chuqurlashtirib oʻtadigan maktabni tamomlaydi. 2003-yilda Rossiya teatr sanʼati akademiyasining aktyorlik fakultetini (badiiy rahbar S. B. Proxanov) „Teatr va kino aktrisasi“ mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. === Faoliyati === Professional sahnadagi birinchi ishi 18 yoshida „Notre-Dame de [[Parij|Paris]]<nowiki/>“ [[myuzikl]]idagi Flyor-de-Lis roli boʻlgan. Uchinchi kursligida Anastasiya Luna teatrida Vladimir Nabokovning „Kamera obskura“ romani asosidagi „Gubi“ („Lablar“) myuziklida rol oʻynaydi, uning qobilayatini myuziklda boʻlgan [[Filipp Kirkorov]] seizb qolib, 2002-yilda Stotskayaning prodyuseriga aylanadi. Dastlab Kirkorov uni „Chikago“ myuzikli kastingiga taklif qiladi, soʻngra uning rahbarligida Stotskaya mashhur radiostansiyalar xit-paradlarida yetakchi oʻrinlarni egallagan yakkaxon loyihasi uchun birinchi qoʻshiqlarini yozadi. 2003-yilda [[Yurmala]]da boʻlib oʻtgan xalqaro „New Wave 2003“ yosh ijrochilar tanlovida qatnashib, gran-prini qoʻlga kiritadi. Tanlovdagi muvaffaqiyatiga „Canʼt take my eyes“ xiti va „Venki-reki“ qoʻshigʻi sabab boʻlgan. 2003-yildan 2004-yilgacha Anastasiya Rossiya Federatsiyasi hamda yaqin va uzoq xorij mamlakatlarida uch yuzdan ortiq konsertlar beradi. 2004-yilda Anastasiya „Day mne 5 minut“ qoʻshigiʼini, Filipp Kirkorov bilan birgalikda „I ti sjajesh…“ qoʻshigʻini, [[London|Londonda]] Stiven Bud boshchiligida „Tease“ qoʻshigʻini chiqaradi. 2005-yilda Anastasiya [[Eurovision qoʻshiq tanlovi 2005|"Eurovision 2005" qoʻshiq tanlovining]] Rossiyadagi saralash bosqichida „Shadows dance all around me“ qoʻshigʻi bilan ishtirok etib, uchinchi oʻrinni egallaydi. 2005-yilda Anastasiya D.Tuxmanovning mashhur diski chiqqanining 30 yilligiga bagʻishlangan, STS telekanalining „Po volne moey pamyati“ loyihasida rol oʻynab, unda „Smyateniye“ qoʻshigʻini ijro etgan. 2007-yilda Anastasiya „Sirk so zvyozdami“ („Yulduzlar bilan sirk“) televizion loyihasida ishtirok etadi. 2008-yilda Anastasiya „Delayu vid“ innovatsion loyihasi ustida ishlab, pop-soul, jazz va fank uslubidagi xitlarni ijro etgan. 2009-yilda Anastasiya „Lyubov bolshom gorode“ („Katta shahardagi sevgi“) filmi uchun Kirkorovning „Prosta podari mne“ qoʻshigʻining klipida rol oʻynaydi. 2010-yilda dzyudochi Aleksey Ledenev bilan birgalikda „Tansi so zvyozdami“ („Yulduzlar bilan raqs“) shousida gʻoliblikka erishgan. 2013-yil martdan maygacha [[Birinchi kanal (Rossiya)|Birinchi kanalning]] „Odin v odin!“ shousida ishtirok etib, finalga chiqadi, finalda [[Alla Pugachova|Pugachova]] obrazida 5-oʻrinni egallaydi va Jenshina kotoraya poyot" qoʻshigʻini ijro etadi. 2011-yilda Anastasiya Stotskaya Ukrainaning „Zvezda plus zvezda“ (Zirka plyus zirka) shousida rol oʻynaydi va unda Oskar Kuchera bilan qoʻshiq kuylaydi. 2016-yilda „Rossiya-1“ kanalidagi „Odin v odin!“ shousining 4-mavsumida ishtirok etadi va 7-oʻrinni egallaydi. 2024-yilda NTV telekanalining „Novogodnaya maska“ („Yangi yil niqobi“) koʻrsatuvida boychechak obrazida ishtirok etgan<ref>[https://www.kp.ru/afisha/msk/obzory/muzyka/novye-geroi-zimnej-programmy-2024/ Jyuri raskrilo 8 masok v „Novogodney Maske 2024“] // [[Комсомольская правда]]</ref>. 2024-yilda NTV telekanalidagi „Maska“ shousining beshinchi mavsumida Matryoshka obrazida ishtirok etadi. 2024-yil 28-aprelda efirga uzatilgan oʻn birinchi epizodda Matryoshkaning niqobi ochildi. === Shaxsiy hayoti === * Birinchi eri Aleksey Sekirin, aktyor. Oʻzaro munosabatlari 1998-yilda boshlangan. 2003-yilda ular yashirincha turmush qurishdi, ammo besh yildan keyin ajralishadi. * Ikkinchi eri Sergey Abgaryan restoran biznesi bilan shugʻullanadi. Oʻzaro munosabatlari 2010-yildan 2019-yilgacha davom etgan. Rasmiy ajralish 2023-yil mart oyida boʻlib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=https://www.woman.ru/news/spustya-4-goda-posle-rasstavaniya-stockaya-oficialno-razvelas-s-muzhem-id873830/ |sarlavha=Спустя 4 года после расставания Стоцкая официально развелась с мужем |muallif=Марина Полежаева |ish=www.woman.ru |sana=2023-03-20 |qaralgan sana=2023-03-21 |arxivsana=2023-03-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230320181125/https://www.woman.ru/news/spustya-4-goda-posle-rasstavaniya-stockaya-oficialno-razvelas-s-muzhem-id873830/}}</ref>. ** Oʻgʻli Aleksandr (2011-yil 16-iyulda tugʻilgan). ** Qizi Vera (2017-yil 5-iyulda tugʻilgan)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.zirki.odnoboko.com/anastasiya_stotskaya_vo_vtoroy_raz_stala_mamoy |sarlavha=Анастасия Стоцкая во второй раз стала мамой |nashriyot=www.zirki.odnoboko.com |qaralgan sana=2017-05-08 |arxivsana=2017-05-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170512003404/http://www.zirki.odnoboko.com/anastasiya_stotskaya_vo_vtoroy_raz_stala_mamoy}}</ref>. * 2021-yildan myuzikllar artisti Aleksandr Kazmin bilan uchrashib kelmoqda<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.instagram.com/p/CRr1U1BDJum/ |sarlavha=Instagram post |ish=www.instagram.com |qaralgan sana=2021-10-13}}</ref>. === Oilasi === * ''Buvisi'' — Tatyana Pavlovna Maykova (1924 -yil 27-sentyabr—2017-yil<ref name="YarHud">{{Veb manbasi |sarlavha=Майкова Т.П. (1924-2017) |url=http://unionart76.ru/khudozhniki/memorial/majkova-tp.html |ish=Ярославское областное отделение Всероссийской творческой общественной организации «Союз художников России» |qaralgan sana=2024-01-05}}</ref>), rassom<ref>{{Veb manbasi |url=http://artgallery.krasno.ru/IMAGES/Paintings/Maikova.htm |sarlavha=Майкова Татьяна Павловна. Собрание живописи Красноармейской картинной галереи |qaralgan sana=2019-06-03 |arxivsana=2019-06-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190601011435/http://artgallery.krasno.ru/IMAGES/Paintings/Maikova.htm}}</ref>. * ''Onasi'' — Anna Semyonovna Stotskaya (qizlik familiyasi Maykova, 1957-yil 22-fevralda tugʻilgan), rassom. * ''Otasi'' — Aleksandr Dmitriyevich Stotskiy (1957-yil 18-dekabrda tugʻilgan), reanimatolog<ref>{{Veb manbasi |url=http://stotskayan.narod.ru/pressa/pressa019.html |sarlavha=Стоцкая подарки без повода не принимает |qaralgan sana=2011-03-24 |arxivsana=2021-12-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211203144628/http://stotskayan.narod.ru/pressa/pressa019.html}}</ref>. * ''Akasi'' — Pavel Sergeyevich Maykov (1975-yil 15-oktyabrda tugʻilgan), aktyor. * ''Jiyani'' — Daniil Maykov (2003-yilda tugʻilgan). == Diskografiyasi == * '''Anastasiya Stotskaya (2003)''' # Muzika i ya # Vlyublyonnaya dusha (F. Kirkorov bilan duet) # Veni-reki # Posmotri v moi glaza (Canʼt take my eyes) # Oranjevaya pesnya # Ya eto nikomu ne otdam # Veni-reki * '''Day mne pyat minut (2004)''' # Day mne pyat minut # I ti skajesh (F. Kirkorov bilan duet) # Letka-enka # Day mne pyat minut # I ti skajesh == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|stotskaya.ru|Anastasiya Stotskaya}} * [http://www.stotskayan.narod.ru/fan.html Anastasiya Stotskaya biografiyasi ] * [https://www.teatrarmii.ru/actors/anastasiya-aleksandrovna-stotskaya/ Anastasiya Stotskaya (sayt SATRA)] * [https://web.archive.org/web/20140214115422/http://kiz.ru/content/stars/anastasija_stockaja_khochesh_byt_schastlivojj__bud_ejj.html Anastasiya Stotskaya: „Xochesh bit schastlivoy‚ bud ey!“] // Jurnal „Krasota & zdorovye“ za sentyabr 2013 goda. [[Turkum:Rossiyalik qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar]] [[Turkum:Rossiyalik aktrisalar]] [[Turkum:Kiyevda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1982-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:7-oktyabrda tugʻilganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]] hm53pkvt0g0yf6xreithioezubtks9w 0 1177249 6219209 5797361 2026-07-29T10:26:52Z ~2026-42233-48 294008 /* Vafoti */ 8 dekabr 2022 yil 6219209 wikitext text/x-wiki ==Biografiyasi== '''Muhammadkarim Soipov''' 1963-yil [[Qirgʻiziston]] Respublikasining Oʻsh shahrida tavallud topgan. == Ijod namunalari == * Voy alamjon * Oq boʻyra * Qaydadur * Dutorim * Tashna hislar * Nodirajon * Ikki oshiq * Borodur * Orol dengiz * Ichinda * Yor-yor == Qoʻshiqchi haqida fikrlar == Har gal [[Shavkat Rahmon]]<nowiki/>ning soʻnggi sheʼrlaridan „Nodirajon,Shoirajon“ni oʻqiganimda tomogʻimga yigʻi tiqiladi. Aziz joʻram va akamning chorasiz dard oldida boʻzlagan nidosi yillar oʻtgani sayin yuragimda togʻ boʻlib yuksalayotgan sogʻinchga qoʻshilib vujudimni titratadi. Bu sheʼr haqida gapirish men uchun juda ogʻir. Har qanday soʻz ortiqcha…Doʻstim, birodarim Muhammadkarimga ushbu sheʼrni qoʻshiqqa aylantirgani uchun minnatdorchiligimni bildiraman<ref>@XURSHID DAVRON KUTUBXONASI www.kh-davron.uz</ref>. == Vafoti == 1990-yillarda „Voy alamjon“, „Oq boʻyra“ kabi qoʻshiqlari bilan mashhurlikka erishgan xonanda '''Muhammadkarim Soipov''' 58 yoshida vafot etdi. Bu haqda „Oʻzbekkonsert“ DM matbuot xizmati „Daryo“ga maʼlum qildi. 18 dekabr 2022 yil == Havolalar == 1.https://daryo.uz/2021/12/08/voy-alamjon-qoshigi-bilan-mashhurlikka-erishgan-xonanda-muhammadkarim-soipov-58-yoshida-vafot-etdi 2.https://kh-davron.uz/kutubxona/multimedia/shavkat-rahmon-nodirajonshoirajon-muhammadkarim-soipov-ijro-etgan.html<nowiki/>3.[https://kun.uz/news/2021/12/08/xonanda-muhammadkarim-soipov-vafot-etdi Xonanda Muhammadkarim Soipov vafot etdi] {{stub}} {{Turkumsiz |sana=2024-yil dekabr}} 1tbb0f3ghe31q82fznvhqliboos82m0 6219231 6219209 2026-07-29T10:37:50Z ~2026-42233-48 294008 8 dekabr 6219231 wikitext text/x-wiki ==Biografiyasi== '''Muhammadkarim Soipov''' 1963-yil [[Qirgʻiziston]] Respublikasining Oʻsh shahrida tavallud topgan. == Ijod namunalari == * Voy alamjon * Oq boʻyra * Qaydadur * Dutorim * Tashna hislar * Nodirajon * Ikki oshiq * Borodur * Orol dengiz * Ichinda * Yor-yor == Qoʻshiqchi haqida fikrlar == Har gal [[Shavkat Rahmon]]<nowiki/>ning soʻnggi sheʼrlaridan „Nodirajon,Shoirajon“ni oʻqiganimda tomogʻimga yigʻi tiqiladi. Aziz joʻram va akamning chorasiz dard oldida boʻzlagan nidosi yillar oʻtgani sayin yuragimda togʻ boʻlib yuksalayotgan sogʻinchga qoʻshilib vujudimni titratadi. Bu sheʼr haqida gapirish men uchun juda ogʻir. Har qanday soʻz ortiqcha…Doʻstim, birodarim Muhammadkarimga ushbu sheʼrni qoʻshiqqa aylantirgani uchun minnatdorchiligimni bildiraman<ref>@XURSHID DAVRON KUTUBXONASI www.kh-davron.uz</ref>. == Vafoti == 1990-yillarda „Voy alamjon“, „Oq boʻyra“ kabi qoʻshiqlari bilan mashhurlikka erishgan xonanda '''Muhammadkarim Soipov''' 58 yoshida vafot etdi. Bu haqda „Oʻzbekkonsert“ DM matbuot xizmati „Daryo“ga maʼlum qildi. 8 dekabr 2021 yil (Qirguli) == Havolalar == 1.https://daryo.uz/2021/12/08/voy-alamjon-qoshigi-bilan-mashhurlikka-erishgan-xonanda-muhammadkarim-soipov-58-yoshida-vafot-etdi 2.https://kh-davron.uz/kutubxona/multimedia/shavkat-rahmon-nodirajonshoirajon-muhammadkarim-soipov-ijro-etgan.html<nowiki/>3.[https://kun.uz/news/2021/12/08/xonanda-muhammadkarim-soipov-vafot-etdi Xonanda Muhammadkarim Soipov vafot etdi] {{stub}} {{Turkumsiz |sana=2024-yil dekabr}} i9ouyq0lm01q87h4lw6pvvyq7jvzou8 0 1201830 6218702 4677500 2026-07-28T16:25:02Z Sherzod11W 273619 /* */ 6218702 wikitext text/x-wiki [[Fayl:1_times_square_night_2013.jpg|thumb|[[Times Square]] – bu Nyu-York shahrining Manhattanning shaharchasidagi Brodveyn tuman markazi hamda ommaviy axborot markazi. Bu maydon dunyodagi sayyohlar tashrifi boʻyicha eng yuqori koʻrsatkichga ega boʻlib, yillik tashrif buyurish darajasi 50 million kishiga teng<ref name="Ann Shields">{{Veb manbasi |muallif=Shields |ism=Ann |sarlavha=The World's 50 Most Visited Tourist Attractions – No. 3: Times Square, New York City – Annual Visitors: 50,000,000 |nashriyot=Travel+Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/slideshows/worlds-most-visited-tourist-attractions/2 |sana=November 10, 2014 |qaralgan sana=July 12, 2015 |iqtibos=No. 3 Times Square,...No. 4 (tie) Central Park,...No. 10 Grand Central Terminal, New York City}}</ref>.]] '''Turistik diqqatga sazovor joylar''' – bu odatda, tabiiy yoki madaniy qiymatga, tarixiy ahamiyat ega, tabiiy yoki insonlar tomonidan yaratilgan dam olish va oʻyin-kulgiga taklif qiladigan, koʻp [[Turizm|sayyohlar]] tashrif buyuradigan joy. == Turlari == [[Fayl:Bali_religiös_ceremoni_på_strand_med_turister.jpg|thumb|Tropik plyajlar va Bali madaniyati sayyohlarni ushbu mashhur orol kurort jalb qiladigan diqqatga sazovor joylar, masalan, plyajda oʻtkaziladigan Melasti marosimlari.]] [[Fayl:Porvoo_Old_Town_(75)_(35876957683).jpg|right|thumb|Oʻrta asrga oid Porvoo shahridagi sayyohlar]] [[Plyaj|Plyajlar]], tropik [[Orol kurorti|orol kurortlari]], milliy [[Park|bogʻlar]], [[Togʻlar|togʻlar]], [[Choʻl|choʻllar]] va [[Oʻrmon|oʻrmonlar]] kabi tabiiy joylar insonlar tashrif buyurishi mumkin boʻlgan diqqatga sazovor joylar sayyohlik joylariga misoldir. Madaniy turistik diqqatga sazovor joylarga tarixiy joylar, muhim tarixiy [[wiktionary:event|voqea]] sodir boʻlgan joylar, [[Monument|yodgorliklar]], qadimiy [[Ibodatxona|ibodatxonalar]], [[Hayvonot bogʻlari|hayvonot bogʻlari]], [[Akvarium|akvariumlar]], [[Muzey|muzeylar]] va [[Galereya|sanʼat galereyalari]], [[Botanika bogʻi|botanika bogʻlari]], bino va inshootlar ([[Qalʼa|qal’alar]], [[Qalʼa|qal’alar]], [[Kutubxona|kutubxonalar]], sobiq [[Turma|qamoqxonalar]], [[Bino|osmonoʻpar]] [[Koʻprik|binolar]] kabi) kiradi., [[Mavzu parki|tematik bogʻlar]] va [[Karnaval|karnavallar]], [[Tarix muzeylari|jonli tarix muzeylari]], ommaviy sanʼat ([[Haykaltaroshlik|haykaltaroshlar]], [[Haykaltaroshlik|haykallar]], [[Devoriy rassomlik|devoriy rasmlar]]), [[Etnik guruh|etnik anklav]] jamoalari, tarixiy poezdlar va madaniy tadbirlar. Zavod ekskursiyalari, sanoat merosi, ijodiy sanʼat va hunarmandchilik ustaxonalari [[sanoat turizmi]] va ijodiy turizm kabi madaniy boʻshliqlarning ob’ekti hisoblanadi. Shuningdek [[futbol]] oʻyini, [[Formula Bir|Formula]] 1 poygasi yoki yelkanli [[regata]] kabi sport tadbirlari ham sayyohlarni jalb qiladi. [[Fayl:Maroc_Sahara_caravane.jpg|thumb|[[Sahroi Kabir|Sahara]] kabi sahrolar ham sayyohlik manzaralari.]] Muayyan joyga tashrif buyurishda sayyohlarning bir nechta sabab bilan bogʻliq: madaniyat, arxitektura, gastronomiya, infratuzilma, landshaft, tadbirlar, xaridlar va boshqalar. Ushbu xususiyatlar odamlarni oʻziga jalb qiladi va sayohatchi yangi tajriba oladi<ref>{{Veb manbasi |nashriyot=[[Pompeu Fabra University]] |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2019/04/190408114002.htm |sarlavha=What most attracts us to a tourist destination? Attractions, culture and gastronomy |sana=April 8, 2019 |ish=[[ScienceDaily]]}}</ref>.Turistik diqqatga sazovor joylarning asosiy maqsadi mijozning eʼtiborini jalb qilish boʻlib, ular maʼlum bir joyga kelishlari va taʼtilda turli diqqatga sazovor joylarni oʻrganishlari mumkin. Sayyohlik va turizm sanoatida diqqatga sazovor joylar muhim rol oʻynaydi, chunki bu butun dunyodan sayyohlarni jalb qiladi<ref>Burkhard Schnepel, Felix Girke, Eva-Maria Knoll: Kultur all inclusive. Identität, Tradition und Kulturerbe im Zeitalter des Massentourismus. (2013)</ref><ref>Steven Pike, „Destination Marketing Essentials“, Oxford, (2016).</ref><ref>Rolf Hochreiter/Ulrich Arndt, Die Tourismusindustrie: Eine Markt- und Wettbewerbsanalayse, (1978), p. 111.</ref>. Sayyohlik diqqatga sazovor joylari, shuningdek [[Roswell, Nyu-Meksiko|, Nyu-Meksiko shtatining Roswell shahri]] yaqinidagi taxminiy [[NUJ]] halokat joyi va [[Shotlandiya|Shotlandiyadagi]] [[Loch Ness maxluqi|Loch Ness yirtqich hayvonining]] kuzatuvi kabi afsonaviy joylar ham. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi]] [[Chinatown|Chinatowns]] va [[London|Londondagi]] [[Brikston|Brixton]] qora tanlilar mahallasi (Angliya) etnik jamoalar kabi yashash hududlar ham turistik diqqatga sazovor joylarga aylanishi mumkin. Sayyohlar, shuningdek, Osiyo metropoliyalaridagi koʻcha oshxonalari<ref>See: Françoise Hauser „Reisen: Singapurs Streetfood ist Weltkulturerbe zum Essen“ In: Die Welt, 25.01.2021.</ref> yoki Markaziy Evropadagi qahvaxona madaniyati kabi maxsus mahalliy gastronomik joylarga ham tashrif buyuradi. Jumladan, [[Jahon merosi|YUNESKOning Butunjahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan [[Madaniy mulk|madaniy boyliklar]] va alohida joylar sayyohlik diqqatga sazovor joylariga aylandi. Agar juda koʻp sayyohlar diqqatga sazovor joylari joylarga tez-tez boradigan boʻlsa, bu atrof-muhitning ifloslanishiga va mahalliy aholining qarshiligiga olib kelishi mumkin, masalan, Barselona yoki Venetsiyada. Sayyohlar tashrif buyurishi tavsiya etilmaydigan yoʻnalishlar roʻyxati ishlab chiqilgan<ref>{{Veb manbasi |ism=Hannah |muallif=Ellis-Petersen |url=https://www.theguardian.com/world/2018/oct/03/thailand-bay-made-famous-by-the-beach-closed-indefinitely |sarlavha=Thailand bay made famous by The Beach closed indefinitely |ish=The Guardian |sana=October 3, 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi |ism=Thomas |muallif=Urban |url=https://www.sueddeutsche.de/reise/spanien-barcelona-geht-gegen-den-massentourismus-an-1.3895599 |sarlavha=Barcelona geht gegen den Massentourismus an |ish=[[Süddeutsche Zeitung]] |sana=March 13, 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi |ism=Geoff |muallif=Whitmore |url=https://www.forbes.com/sites/geoffwhitmore/2019/11/19/5-destinations-suffering-from-overtourism-and-where-to-go-instead/ |sarlavha=5 Destinations Suffering From Overtourism (And Where To Go Instead) |sana=November 19, 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://edition.cnn.com/travel/article/places-to-avoid-2018/index.html |sarlavha=12 destinations travelers might want to avoid in 2018 |muallif=Minihane |ism=Joe |ish=CNN |sana=January 22, 2018 |qaralgan sana=December 21, 2020 |arxivsana=January 8, 2023 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230108182812/https://edition.cnn.com/travel/article/places-to-avoid-2018/index.html}}</ref>. Turistik diqqatga sazovor joylarning son-sanoqsiz hududlar roʻyxati va sharhlari mavjud. Tashrif buyuruvchilar statistikasi, madaniy ahamiyati, goʻzalligi yoki yoshi ishlatilib, muallifning shaxsiy tajribalarini aks ettiradi. Baʼzida ushbu oʻziga xos turistik diqqatga sazovor joy hali xalqaro turizm industriyasining diqqat markazida emasligi alohida taʼkidlanadi. Baʼzi diqqatga sazovor joylar xalqaro miqyosda tanilgan yoki milliy yoki mahalliy bozorga mashhur hisoblanadi. Baʼzi diqqatga sazovor joylar mahalliy aholi tomonidan muhofazaga olingan yoki reklama qilinmaydi, chunki ushbu hududlar, transport yoʻnalishlari va aeroportlardan juda uzoqda joylashgan. Qoʻshma Shtatlarda uristik diqqatga sazovor joylar egalari va sotuvchilari sayyohlik joylarini reklama taxtalarida avtomobil yoʻllari va yoʻllar boʻylab reklama qiladilar. Turistik diqqatga sazovor joylar koʻpincha [[Dam olish maydoni|dam olish joylarida]], axborot markazlarida, ovqatlanish restoranlarida va [[motel]] xonalarida yoki qabulxonalarda bepul reklama [[broshyura]]larini tarqatadi. Baʼzi turistik diqqatga sazovor joylar kirish toʻlovi evaziga yoki hatto bepul tashrif buyuruvchilarga unutilmas taassurot qoldirishsa, boshqalari turistlardan ortiqcha foyda olish maqsadida past sifatdagi tovar va xizmatlarini (masalan, kirish, oziq-ovqat va suvenirlar) narxini haddan tashqari oshirib yuborishi mumkin. Bunday joylar [[Turistik tuzoq|turistik tuzoqlar]] deb ataladi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Definition of TOURIST TRAP |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/tourist%20trap |qaralgan sana=2021-02-11 |ish=www.merriam-webster.com |til=en}}</ref>. Shaharlarda sayohat qilish va diqqatga sazovor joylarni avtobuslarda tomosha qilish mashhur. == Misollar == <gallery> Fayl:-_panoramio_(1794).jpg|alt=Grand Canyon, Arizona, USA, a natural wonder famous for its deep views.|Arizonadagi Buyuk kanyonni ko'rib chiqish, bilan bilan mashhur tabiiy mo'jiza. Fayl:Sibiye-Khaniwaterfall.jpg|alt=Sibieh Khani waterfall in Lerd tourist village, Ardabil province, Iran is one of the popular tourist destinations in Iran.|Sibieh Xani sharsharasi [[Ardabil viloyati]] [[Lerd, Ardabil|Lerd sayyohlar qishlogʻi]] Erondagi mashhur sayyohlar manzillaridan biridir. Fayl:Eastern_Serengeti_2012_05_31_2866_(7522635772).jpg|alt=The Serengeti, Africa, is one of the largest and most famous national parks in the world.|Afrikadagi [[Serengeti]]- dunyodagi eng yirik va mashhur milliy bog'lardan biridir. Fayl:Lago_di_sorapiss.jpg|alt=Lake Sorapiss in the Dolomites, Italy - a natural attraction that can only be reached on foot.|Sorapiss ko'liItaliyaning Dolomiti tog'ida joylashgan Bu tabiiy joyga faqat piyoda boriladi. Fayl:Eureka-Arcata-Fortuna,_CA,_CA,_USA_-_panoramio_(2).jpg|alt=Redwood National and State Parks in California, USA.|AQShning Kaliforniya shtatidagi Qizil yogʻoch milliy va davlat bogʻlari. . Fayl:Aerial_View_of_Hardy_Reef_-_2013.04_-_panoramio.jpg|alt=Great Barrier Reef in Australia, an endangered natural wonder.|Avstraliyadagi Buyuk Barier Refi - yo'q bo'lib ketish xavfi ostida bo'lgan tabiiy mo'jiza. Fayl:Christ_on_Corcovado_mountain.JPG|alt=The bay area near Rio de Janeiro, Brazil – ocean, beaches and steep mountains with jungle.|Braziliyadagi [[Rio-de-Janeyro]] yaqinidagi okean, plyajlar va yassi tog'lar. Fayl:Batu_Caves_stairs_2022-05.jpg|alt=Batu Caves in Selangor, Malaysia. A series of caves and cave temples.|[[Malayziya]] [[Selangor]]<nowiki/>shahridagi [[Batu g'orlari]]. </gallery> === Inson tomonidan yaratilgan diqqatga sazovor joylari === <gallery> Fayl:Athens_Acropolis_Museum_frieze_05.jpg|alt=Acropolis Museum, with finds and objects from the Acropolis of Athens.|Akropol muzeyi, Afina Akropolisida mavjud bo'lgan ob'ektlar. Fayl:Beijing_2006_2-51.jpg|alt=The Forbidden City a building complex as the only work of art.|[[:en:Forbidden_City|Forbidden City]] - bu yagona san'at asaridir. Fayl:Musei_Vaticani._Braccio_Nuovo.JPG|alt=Vatican Museums, one of the most famous museums in the world.|Vatikan muzeyi, dunyodagi eng mashhur muzeylardan biri. Fayl:Holy_Roman_Empire_Crown_(Imperial_Treasury).jpg|alt=The Imperial Treasury, Vienna, one of the greatest treasures in the world.|Imperator Xazinasi, Vyana, dunyodagi eng qimmat xazinalardan biri. Fayl:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_Ost_1.jpg|alt=Scrovegni Chapel, with works of art by Giotto di Bondone, the pioneer of the Italian Renaissance.|[[Scrovegni ibodatxonasi|Scrovegni kappeli]]Italiya Renesansi dasturi asoschisi Giotto di Bondonening san'at asarlari. Fayl:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|alt=Solomon R. Guggenheim Museum, the Museum of Modern Art in New York City, founded in 1939.|[[Solomon R. Guggenheim muzeyi]]. 1939 yilda tashkil etilgan Nyu-York shahridagi zamonaviy san'at muzeyi. </gallery> === Tabiiy sayyohlik manzillari === <gallery> Fayl:-_panoramio_(1794).jpg|alt=Grand Canyon, Arizona, USA, a natural wonder famous for its deep views.|Arizonadagi Buyuk kanyonni Fayl:Sibiye-Khaniwaterfall.jpg|alt=Sibieh Khani waterfall in Lerd tourist village, Ardabil province, Iran is one of the popular tourist destinations in Iran.| [[Ardabil viloyati]] Lerd qishlogʻi Sibieh Xani sharsharasi Erondagi mashhur sayyohlar manzillaridan biridir. Fayl:Eastern_Serengeti_2012_05_31_2866_(7522635772).jpg|alt=The Serengeti, Africa, is one of the largest and most famous national parks in the world.|[[Serengeti]] Afrikadagi va dunyodagi eng yirik va mashhur milliy bog'lardan biridir. Fayl:Lago_di_sorapiss.jpg|alt=Lake Sorapiss in the Dolomites, Italy - a natural attraction that can only be reached on foot.|Italiyaning Dolomiti tog'ida joylashgan<nowiki/>[[Sorapiss ko'li]] - bu ko'lga faqat piyoda yetib bo'ladi. Fayl:Eureka-Arcata-Fortuna,_CA,_CA,_USA_-_panoramio_(2).jpg|alt=Redwood National and State Parks in California, USA.|AQShning Kaliforniya shtatidagi Redwood milliy va davlat bog'i. Fayl:Aerial_View_of_Hardy_Reef_-_2013.04_-_panoramio.jpg|alt=Great Barrier Reef in Australia, an endangered natural wonder.|Avstraliyadagi Buyuk Baryer Refi - yo'q bo'lib ketish ostida bo'lgan tabiiy mo'jiza. Fayl:Christ_on_Corcovado_mountain.JPG|alt=The bay area near Rio de Janeiro, Brazil – ocean, beaches and steep mountains with jungle.|Braziliyadagi [[Rio-de-Janeyro]] yaqinidagi okean, plyajlar va cho'qqi tog'lar. Fayl:Batu_Caves_stairs_2022-05.jpg|alt=Batu Caves in Selangor, Malaysia. A series of caves and cave temples.|[[Malayziya]] SelangorshahridagiBatu g'orlari. Ko'rma va ko'rma ma'badlari qatorida. </gallery> === Madaniy sayyohlik koʻrinishlari === <gallery> Fayl:Athens_Acropolis_Museum_frieze_05.jpg|alt=Acropolis Museum, with finds and objects from the Acropolis of Athens.|Akropol muzeyi, Afina Akropolisida mavjud bo'lgan ob'ektlar. Fayl:Beijing_2006_2-51.jpg|alt=The Forbidden City a building complex as the only work of art.|[[:en:Forbidden_City|Forbidden City]] - bu yagona san'at asaridir. Fayl:Musei_Vaticani._Braccio_Nuovo.JPG|alt=Vatican Museums, one of the most famous museums in the world.|Vatikan muzeyi, dunyodagi eng mashhur muzeylardan biri. Fayl:Holy_Roman_Empire_Crown_(Imperial_Treasury).jpg|alt=The Imperial Treasury, Vienna, one of the greatest treasures in the world.|Imperator Xazinasi, Vyana, dunyodagi eng qimmat xazinalardan biri. Fayl:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_Ost_1.jpg|alt=Scrovegni Chapel, with works of art by Giotto di Bondone, the pioneer of the Italian Renaissance.|[[Scrovegni ibodatxonasi|Scrovegni kappeli]]Italiya Renesansi dasturi asoschisi Giotto di Bondonening san'at asarlari. Fayl:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|alt=Solomon R. Guggenheim Museum, the Museum of Modern Art in New York City, founded in 1939.|1939 yilda tashkil etilgan Nyu-York shahridagi zamonaviy san'at muzeyi<nowiki/>[[Solomon R. Guggenheim muzeyi]]. . </gallery> === Yangi turistik diqqatga sazovor joylar === [[Cawker City (Kansas)|Kavker-Siti, Kanzasdagi]] „[[eng katta ip to'pi]]“, [[Mitchell (Janubiy Dakota)|Janubiy Dakota shtatining Mitchell]] shahridagi Makkajoʻxori saroyi yoki [[Alliance (Nebraska)|Nebraska shtatidagi Alliance]] shahridagi [[Karhenj|Karxenj]], [[Stonehenge]] nusxasidagi toshlar kabi gʻalati diqqatga sazovor joylar mavjud. Yangi diqqatga sazovor joylar Amerikaning Oʻrta Gʻarbiy qismi bilan chegaralanib qolmaydi, balki [[Amerika Qo'shma Shtatlarining O'rta G'arbiy qismi|Oʻrta Gʻarb madaniyatining]] bir qismidir<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=A. G. Sulzberger |date=September 15, 2010 |title=A Golden Gate Fantasy on the Kansas Prairie |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2010/09/16/us/16bridge.html |url-status=live |access-date=September 16, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210322221219/https://www.nytimes.com/2010/09/16/us/16bridge.html |archive-date=March 22, 2021}}</ref>. == Turistik manzilgohlari == '''Turistik manzilgoh''' – bu turizmdan olingan daromadlarga bogʻliq boʻlgan shahar, shaharcha yoki shunga oʻxshash manzilgohlar, „turistlar tashrif buyuradigan joy sifatida bozorga chiqarilgan mamlakat, shtat, mintaqa, shahar yoki shaharcha“<ref>{{Kitob manbasi |last=Beirman |first=David |title=Restoring Tourism Destinations in Crisis: A Strategic Marketing Approach |year=2003 |publisher=CABI Publishing |url=https://archive.org/details/restoringtourism0000beir |quote=island. |isbn=9781865089119}}</ref>. U bir yoki bir nechta sayyohlik koʻrinishlarini va „sayyohlik tuzoqlarini“ oʻz ichiga olishi mumkin. Masalan, [[Portugaliya]] [[Portugaliya shahridagi Fátima|Fatima]] shahri sayyohlar uchun mashhur joy. [[Siem Reap]] shahri [[Kambodja]]<nowiki/>dagi [[Angkor]] maʼbadlariga sigʻinuvchilar uchun eng mashhur sayyohlik manzili hisoblanadi. [[Fransiya]] uchinchi sayyohlik manzili boʻlgan [[Loira vodiysi]], – bu sayyohlarning tashrif buyurish joyi sifatida bozorga taqdim etilgan yaxshi namuna hisoblanadi. Tropik orol kurorti – bu daromad manbai [[turizm]] boʻlgan orol yoki [[arxipelag]]. Karib qirgʻogʻidagi [[Bagam orollari|Bagam]] orollari, [[Indoneziya]] [[Bali]], [[Tailand]] Phuket, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] [[Hawaii]], Tinch okeanidagi [[Fiji]] va Oʻrta yer dengizi boʻylab [[Santorini]] va [[Ibiza]] shaharchalarini orol kurortlariga misollar hisoblanadi. 2017-yilda [[Fransiya]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va [[Ispaniya]] eng mashhur uchta xalqaro yoʻnalish boʻldi. Ushbu mamlakatlarga kelgan xalqaro sayohatchilarning umumiy soni 234 millionga yaqin boʻlib<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2018-01-25 |title=10 Most Visited Countries In The World |language=en |work=WorldAtlas |url=https://www.worldatlas.com/articles/10-most-visited-countries-in-the-world.html |access-date=2018-05-01}}</ref>, bu esa ushbu mamlakatlarning umumiy yalpi ichki mahsulotlariga 8,9%, 7,7% va 14,9% ga teng<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Contribution of travel and tourism to GDP (% of GDP) by countries, 2017 - knoema.com |language=en-US |work=Knoema |url=https://knoema.com/atlas/topics/Tourism/Travel-and-Tourism-Total-Contribution-to-GDP/Contribution-of-travel-and-tourism-to-GDP-percent-of-GDP |access-date=2018-05-01}}</ref>. Bir necha yillar oldin [[Afrika]] turizmga moyil boʻlgan boʻlsa-da, [[qit'a]] hozirda ikkinchi eng tez rivojlanayotgan turizm [[Mintaqa|mintaqasi]] hisoblanib, 2018 yilda Afrikaga 67 milliondan ortiq sayyoh tashrif buyurgan. 2018 yilda 48,6% oʻsish sur’ati bilan [[Efiopiya]] Afrika [[Turizm|sayyohlik]] markazlari roʻyxatida birinchi oʻrinni egalladi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Africa's tourism industry is now the second fastest growing in the world |url=https://qz.com/africa/1717902/africas-tourism-industry-is-second-fastest-growing-in-world/ |ish=Quartz Africa |sana=28 September 2019}}</ref>. [[Keyptaun|Keyptaun, Janubiy Afrika]], [[Giza piramidalari|Giza nekropoli]], [[Misr]], Masai Mara milliy qoʻriqxonasi, [[Keniya]], [[Victoria (sharshara)|Viktoriya sharsharasi]], [[Zimbabve]] va [[Zambiya]]<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=What are the Main Tourist Attractions in Africa? |url=https://africawanderlust.com/destinations/tourist-attractions-in-africa/ |ish=Africa Wanderlust |sana=14 December 2019}}</ref> Afrikaning sayyohlik joylari qatoriga kiradi. Turizm industriyasini taʼminlash nuqtai nazaridan maqsad odatda geo-siyosiy chegara bilan belgilanadi va destinatsiya marketingi koʻpincha hukumatlar tomonidan moliyalashtiriladi. Sayohatchilar nuqtai nazarida esa maqsad butunlay boshqacha qabul qilinishi mumkin<ref>{{Cite journal|last=Pike|first1=Steven|last2=Page|first2=Stephen|title=Destination marketing organizations and destination marketing: A narrative analysis of the literature|journal=Tourism Management|date=2014|volume=41|pages=202–207|doi=10.1016/j.tourman.2013.09.009|url=https://eprints.qut.edu.au/63293/}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Saraniemi|first1=S|last2=Kylanen|first2=M|title=Problemizing the concept of tourist destination: An analysis of different theoretical approaches.|journal=Journal of Travel Research|date=2011|volume=50|issue=2|page=133|doi=10.1177/0047287510362775}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Pike |first=Steven |title=Destination Marketing Essentials |date=2016 |publisher=[[Routledge]] |location=Oxford |isbn=978-1-138-91290-8 |edition=Second}}</ref>. == Iqtisodiy taʼsir va himoyasi == Turizm, ham qabul qiluvchi davlatlar, ham sayyohlarning tugʻilgan mamlakatlari uchun sezilarli iqtisodiy foyda keltiradi. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiy foyda uchun oʻzini turizm manzili sifatida targʻib qiladi. [[Jahon sayyohlik tashkiloti|Jahon turizm tashkiloti]] maʼlumotlariga koʻra, 2000 yilda 698 million kishi chet elga sayohat qilib, foyda 478 milliard AQSh dollariga yetdi. Xalqaro turizm daromadlari va yoʻlovchi tashish bilan birlashtirilgan holda hozirda 575 milliard AQSh dollariga oshadi. Bu sayyohlikni dunyodagi birinchi daromadli mamlakatga aylantiradi<ref>{{Cite journal|date=2012-07-12|title=Economic impact of tourism|url=http://www.slideshare.net/EmanAbbas/economic-impact-of-tourism-13613739}}</ref>. '''Turistik diqqatga sazovor joylari''': * davlat daromadlariga hissa qoʻshish; toʻgʻridan-toʻgʻri badallar turistik ish bilan taʼminlanganlikdan va turizm biznesidan olinadigan daromadlarga soliqlar va sayohatchilardan toʻgʻridan-toʻgʻri yigʻimlar, masalan, joʻnab ketish soliqlari hisobiga shakllanadi. * bandligini taʼminlash * yashash joylarini, turlarni va tarixiy joylarni saqlashni qoʻllab-quvvatlash * infratuzilmaga investitsiyalarni ragʻbatlantirish * mahalliy iqtisodiyotga hissa qoʻshish * xorijiy valyuta tushumlarini taʼminlash Urush boʻlsa, koʻplab turistik diqqatga sazovor joylar – urushni moliyalashtirish uchun maxsus yoʻllardan biri. Shuning uchun hamjamiyat, shahar yoki mamlakatning ushbu iqtisodiy va madaniy asoslarini himoya qilish va saqlashga harakat qilinmoqda. [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]], [[UNESCO|YUNESKO]] va [[Blue Shield International|"Blue Shield International" xalqaro]] tashkiloti oʻrtasida madaniy boyliklarni va [[Jahon merosi|YUNESKOning Butunjahon merosi]] obʼyektlarini muhofaza qilish boʻyicha jadal hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan. Ammo vayronagarchilik, talonchilik va talonchilikning oldini olishda tashkilotlar va davlat hokimiyati organlarining hamkorligi yetarlicha emas. Blue Shield International asoschisi [[Karl fon Habsburg|Karl fon Xabsburg]] shunday deydi: „Mahalliy hamjamiyatsiz va mahalliy ishtirokchilarsiz bu mutlaqo mumkin emas edi“<ref>{{Veb manbasi |url=https://peacekeeping.un.org/en/action-plan-to-preserve-heritage-sites-during-conflict |sarlavha=Action plan to preserve heritage sites during conflict - UNITED NATIONS, 12 Apr 2019 |qaralgan sana=12 December 2020 |arxivsana=6 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220106044907/https://peacekeeping.un.org/en/action-plan-to-preserve-heritage-sites-during-conflict}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Austrian Armed Forces Mission in Lebanon |sana=28 April 2019 |url=https://www.krone.at/1911689 |til=de}}</ref><ref>Rick Szostak: ''The Causes of Economic Growth: Interdisciplinary Perspectives.'' Springer Science & Business Media, 2009, {{ISBN|9783540922827}}.</ref>. == Yana qarang == * [[Madaniy turizm]] * [[Turizmning ta'siri]] * [[Turistik diqqatga sazovor joylar ro'yxati]] * Oʻtkir turizm * [[Turizm]] * [[Jahon merosi|Jahon urf-odatlari]] * [[Barqaror turizm]] * [[Jahon sayyohlik kuni]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Visitor attractions}} * {{Curlie|Recreation/Travel/Attractions|Attractions}} [[Turkum:Diqqatga sazovor joylar]] [[Turkum:Turizm]] [[Turkum:Sayohat]] fu3f7bbsh53lu18cnbkpr2tra1gfyan 6218703 6218702 2026-07-28T16:25:16Z Sherzod11W 273619 6218703 wikitext text/x-wiki [[Fayl:1_times_square_night_2013.jpg|thumb|[[Times Square]] – bu Nyu-York shahrining Manhattanning shaharchasidagi Brodveyn tuman markazi hamda ommaviy axborot markazi. Bu maydon dunyodagi sayyohlar tashrifi boʻyicha eng yuqori koʻrsatkichga ega boʻlib, yillik tashrif buyurish darajasi 50 million kishiga teng<ref name="Ann Shields">{{Veb manbasi |muallif=Shields |ism=Ann |sarlavha=The World's 50 Most Visited Tourist Attractions – No. 3: Times Square, New York City – Annual Visitors: 50,000,000 |nashriyot=Travel+Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/slideshows/worlds-most-visited-tourist-attractions/2 |sana=November 10, 2014 |qaralgan sana=July 12, 2015 |iqtibos=No. 3 Times Square,...No. 4 (tie) Central Park,...No. 10 Grand Central Terminal, New York City}}</ref>.]] '''Turistik diqqatga sazovor joylar''' – bu odatda, tabiiy yoki madaniy qiymatga, tarixiy ahamiyat ega, tabiiy yoki insonlar tomonidan yaratilgan dam olish va oʻyin-kulgiga taklif qiladigan, koʻp [[Turizm|sayyohlar]] tashrif buyuradigan joy. == Turlari == [[Fayl:Bali_religiös_ceremoni_på_strand_med_turister.jpg|thumb|Tropik plyajlar va Bali madaniyati sayyohlarni ushbu mashhur orol kurort jalb qiladigan diqqatga sazovor joylar, masalan, plyajda oʻtkaziladigan Melasti marosimlari.]] [[Fayl:Porvoo_Old_Town_(75)_(35876957683).jpg|right|thumb|Oʻrta asrga oid Porvoo shahridagi sayyohlar]] [[Plyaj|Plyajlar]], tropik [[Orol kurorti|orol kurortlari]], milliy [[Park|bogʻlar]], [[Togʻlar|togʻlar]], [[Choʻl|choʻllar]] va [[Oʻrmon|oʻrmonlar]] kabi tabiiy joylar insonlar tashrif buyurishi mumkin boʻlgan diqqatga sazovor joylar sayyohlik joylariga misoldir. Madaniy turistik diqqatga sazovor joylarga tarixiy joylar, muhim tarixiy [[wiktionary:event|voqea]] sodir boʻlgan joylar, [[Monument|yodgorliklar]], qadimiy [[Ibodatxona|ibodatxonalar]], [[Hayvonot bogʻlari|hayvonot bogʻlari]], [[Akvarium|akvariumlar]], [[Muzey|muzeylar]] va [[Galereya|sanʼat galereyalari]], [[Botanika bogʻi|botanika bogʻlari]], bino va inshootlar ([[Qalʼa|qal’alar]], [[Qalʼa|qal’alar]], [[Kutubxona|kutubxonalar]], sobiq [[Turma|qamoqxonalar]], [[Bino|osmonoʻpar]] [[Koʻprik|binolar]] kabi) kiradi., [[Mavzu parki|tematik bogʻlar]] va [[Karnaval|karnavallar]], [[Tarix muzeylari|jonli tarix muzeylari]], ommaviy sanʼat ([[Haykaltaroshlik|haykaltaroshlar]], [[Haykaltaroshlik|haykallar]], [[Devoriy rassomlik|devoriy rasmlar]]), [[Etnik guruh|etnik anklav]] jamoalari, tarixiy poezdlar va madaniy tadbirlar. Zavod ekskursiyalari, sanoat merosi, ijodiy sanʼat va hunarmandchilik ustaxonalari [[sanoat turizmi]] va ijodiy turizm kabi madaniy boʻshliqlarning ob’ekti hisoblanadi. Shuningdek [[futbol]] oʻyini, [[Formula Bir|Formula]] 1 poygasi yoki yelkanli [[regata]] kabi sport tadbirlari ham sayyohlarni jalb qiladi. [[Fayl:Maroc_Sahara_caravane.jpg|thumb|[[Sahroi Kabir|Sahara]] kabi sahrolar ham sayyohlik manzaralari.]] Muayyan joyga tashrif buyurishda sayyohlarning bir nechta sabab bilan bogʻliq: madaniyat, arxitektura, gastronomiya, infratuzilma, landshaft, tadbirlar, xaridlar va boshqalar. Ushbu xususiyatlar odamlarni oʻziga jalb qiladi va sayohatchi yangi tajriba oladi<ref>{{Veb manbasi |nashriyot=[[Pompeu Fabra University]] |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2019/04/190408114002.htm |sarlavha=What most attracts us to a tourist destination? Attractions, culture and gastronomy |sana=April 8, 2019 |ish=[[ScienceDaily]]}}</ref>.Turistik diqqatga sazovor joylarning asosiy maqsadi mijozning eʼtiborini jalb qilish boʻlib, ular maʼlum bir joyga kelishlari va taʼtilda turli diqqatga sazovor joylarni oʻrganishlari mumkin. Sayyohlik va turizm sanoatida diqqatga sazovor joylar muhim rol oʻynaydi, chunki bu butun dunyodan sayyohlarni jalb qiladi<ref>Burkhard Schnepel, Felix Girke, Eva-Maria Knoll: Kultur all inclusive. Identität, Tradition und Kulturerbe im Zeitalter des Massentourismus. (2013)</ref><ref>Steven Pike, „Destination Marketing Essentials“, Oxford, (2016).</ref><ref>Rolf Hochreiter/Ulrich Arndt, Die Tourismusindustrie: Eine Markt- und Wettbewerbsanalayse, (1978), p. 111.</ref>. Sayyohlik diqqatga sazovor joylari, shuningdek [[Roswell, Nyu-Meksiko|, Nyu-Meksiko shtatining Roswell shahri]] yaqinidagi taxminiy [[NUJ]] halokat joyi va [[Shotlandiya|Shotlandiyadagi]] [[Loch Ness maxluqi|Loch Ness yirtqich hayvonining]] kuzatuvi kabi afsonaviy joylar ham. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi]] [[Chinatown|Chinatowns]] va [[London|Londondagi]] [[Brikston|Brixton]] qora tanlilar mahallasi (Angliya) etnik jamoalar kabi yashash hududlar ham turistik diqqatga sazovor joylarga aylanishi mumkin. Sayyohlar, shuningdek, Osiyo metropoliyalaridagi koʻcha oshxonalari<ref>See: Françoise Hauser „Reisen: Singapurs Streetfood ist Weltkulturerbe zum Essen“ In: Die Welt, 25.01.2021.</ref> yoki Markaziy Evropadagi qahvaxona madaniyati kabi maxsus mahalliy gastronomik joylarga ham tashrif buyuradi. Jumladan, [[Jahon merosi|YUNESKOning Butunjahon merosi]] roʻyxatiga kiritilgan [[Madaniy mulk|madaniy boyliklar]] va alohida joylar sayyohlik diqqatga sazovor joylariga aylandi. Agar juda koʻp sayyohlar diqqatga sazovor joylari joylarga tez-tez boradigan boʻlsa, bu atrof-muhitning ifloslanishiga va mahalliy aholining qarshiligiga olib kelishi mumkin, masalan, Barselona yoki Venetsiyada. Sayyohlar tashrif buyurishi tavsiya etilmaydigan yoʻnalishlar roʻyxati ishlab chiqilgan<ref>{{Veb manbasi |ism=Hannah |muallif=Ellis-Petersen |url=https://www.theguardian.com/world/2018/oct/03/thailand-bay-made-famous-by-the-beach-closed-indefinitely |sarlavha=Thailand bay made famous by The Beach closed indefinitely |ish=The Guardian |sana=October 3, 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi |ism=Thomas |muallif=Urban |url=https://www.sueddeutsche.de/reise/spanien-barcelona-geht-gegen-den-massentourismus-an-1.3895599 |sarlavha=Barcelona geht gegen den Massentourismus an |ish=[[Süddeutsche Zeitung]] |sana=March 13, 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi |ism=Geoff |muallif=Whitmore |url=https://www.forbes.com/sites/geoffwhitmore/2019/11/19/5-destinations-suffering-from-overtourism-and-where-to-go-instead/ |sarlavha=5 Destinations Suffering From Overtourism (And Where To Go Instead) |sana=November 19, 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://edition.cnn.com/travel/article/places-to-avoid-2018/index.html |sarlavha=12 destinations travelers might want to avoid in 2018 |muallif=Minihane |ism=Joe |ish=CNN |sana=January 22, 2018 |qaralgan sana=December 21, 2020 |arxivsana=January 8, 2023 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230108182812/https://edition.cnn.com/travel/article/places-to-avoid-2018/index.html}}</ref>. Turistik diqqatga sazovor joylarning son-sanoqsiz hududlar roʻyxati va sharhlari mavjud. Tashrif buyuruvchilar statistikasi, madaniy ahamiyati, goʻzalligi yoki yoshi ishlatilib, muallifning shaxsiy tajribalarini aks ettiradi. Baʼzida ushbu oʻziga xos turistik diqqatga sazovor joy hali xalqaro turizm industriyasining diqqat markazida emasligi alohida taʼkidlanadi. Baʼzi diqqatga sazovor joylar xalqaro miqyosda tanilgan yoki milliy yoki mahalliy bozorga mashhur hisoblanadi. Baʼzi diqqatga sazovor joylar mahalliy aholi tomonidan muhofazaga olingan yoki reklama qilinmaydi, chunki ushbu hududlar, transport yoʻnalishlari va aeroportlardan juda uzoqda joylashgan. Qoʻshma Shtatlarda uristik diqqatga sazovor joylar egalari va sotuvchilari sayyohlik joylarini reklama taxtalarida avtomobil yoʻllari va yoʻllar boʻylab reklama qiladilar. Turistik diqqatga sazovor joylar koʻpincha [[Dam olish maydoni|dam olish joylarida]], axborot markazlarida, ovqatlanish restoranlarida va [[motel]] xonalarida yoki qabulxonalarda bepul reklama [[broshyura]]larini tarqatadi. Baʼzi turistik diqqatga sazovor joylar kirish toʻlovi evaziga yoki hatto bepul tashrif buyuruvchilarga unutilmas taassurot qoldirishsa, boshqalari turistlardan ortiqcha foyda olish maqsadida past sifatdagi tovar va xizmatlarini (masalan, kirish, oziq-ovqat va suvenirlar) narxini haddan tashqari oshirib yuborishi mumkin. Bunday joylar [[Turistik tuzoq|turistik tuzoqlar]] deb ataladi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Definition of TOURIST TRAP |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/tourist%20trap |qaralgan sana=2021-02-11 |ish=www.merriam-webster.com |til=en}}</ref>. Shaharlarda sayohat qilish va diqqatga sazovor joylarni avtobuslarda tomosha qilish mashhur. == Misollar == <gallery> Fayl:-_panoramio_(1794).jpg|alt=Grand Canyon, Arizona, USA, a natural wonder famous for its deep views.|Arizonadagi Buyuk kanyonni ko'rib chiqish, bilan bilan mashhur tabiiy mo'jiza. Fayl:Sibiye-Khaniwaterfall.jpg|alt=Sibieh Khani waterfall in Lerd tourist village, Ardabil province, Iran is one of the popular tourist destinations in Iran.|Sibieh Xani sharsharasi [[Ardabil viloyati]] [[Lerd, Ardabil|Lerd sayyohlar qishlogʻi]] Erondagi mashhur sayyohlar manzillaridan biridir. Fayl:Eastern_Serengeti_2012_05_31_2866_(7522635772).jpg|alt=The Serengeti, Africa, is one of the largest and most famous national parks in the world.|Afrikadagi [[Serengeti]]- dunyodagi eng yirik va mashhur milliy bog'lardan biridir. Fayl:Lago_di_sorapiss.jpg|alt=Lake Sorapiss in the Dolomites, Italy - a natural attraction that can only be reached on foot.|Sorapiss ko'liItaliyaning Dolomiti tog'ida joylashgan Bu tabiiy joyga faqat piyoda boriladi. Fayl:Eureka-Arcata-Fortuna,_CA,_CA,_USA_-_panoramio_(2).jpg|alt=Redwood National and State Parks in California, USA.|AQShning Kaliforniya shtatidagi Qizil yogʻoch milliy va davlat bogʻlari. . Fayl:Aerial_View_of_Hardy_Reef_-_2013.04_-_panoramio.jpg|alt=Great Barrier Reef in Australia, an endangered natural wonder.|Avstraliyadagi Buyuk Barier Refi - yo'q bo'lib ketish xavfi ostida bo'lgan tabiiy mo'jiza. Fayl:Christ_on_Corcovado_mountain.JPG|alt=The bay area near Rio de Janeiro, Brazil – ocean, beaches and steep mountains with jungle.|Braziliyadagi [[Rio-de-Janeyro]] yaqinidagi okean, plyajlar va yassi tog'lar. Fayl:Batu_Caves_stairs_2022-05.jpg|alt=Batu Caves in Selangor, Malaysia. A series of caves and cave temples.|[[Malayziya]] [[Selangor]]<nowiki/>shahridagi [[Batu g'orlari]]. </gallery> === Inson tomonidan yaratilgan diqqatga sazovor joylari === <gallery> Fayl:Athens_Acropolis_Museum_frieze_05.jpg|alt=Acropolis Museum, with finds and objects from the Acropolis of Athens.|Akropol muzeyi, Afina Akropolisida mavjud bo'lgan ob'ektlar. Fayl:Beijing_2006_2-51.jpg|alt=The Forbidden City a building complex as the only work of art.|[[:en:Forbidden_City|Forbidden City]] - bu yagona san'at asaridir. Fayl:Musei_Vaticani._Braccio_Nuovo.JPG|alt=Vatican Museums, one of the most famous museums in the world.|Vatikan muzeyi, dunyodagi eng mashhur muzeylardan biri. Fayl:Holy_Roman_Empire_Crown_(Imperial_Treasury).jpg|alt=The Imperial Treasury, Vienna, one of the greatest treasures in the world.|Imperator Xazinasi, Vyana, dunyodagi eng qimmat xazinalardan biri. Fayl:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_Ost_1.jpg|alt=Scrovegni Chapel, with works of art by Giotto di Bondone, the pioneer of the Italian Renaissance.|[[Scrovegni ibodatxonasi|Scrovegni kappeli]]Italiya Renesansi dasturi asoschisi Giotto di Bondonening san'at asarlari. Fayl:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|alt=Solomon R. Guggenheim Museum, the Museum of Modern Art in New York City, founded in 1939.|[[Solomon R. Guggenheim muzeyi]]. 1939 yilda tashkil etilgan Nyu-York shahridagi zamonaviy san'at muzeyi. </gallery> === Tabiiy sayyohlik manzillari === <gallery> Fayl:-_panoramio_(1794).jpg|alt=Grand Canyon, Arizona, USA, a natural wonder famous for its deep views.|Arizonadagi Buyuk kanyonni Fayl:Sibiye-Khaniwaterfall.jpg|alt=Sibieh Khani waterfall in Lerd tourist village, Ardabil province, Iran is one of the popular tourist destinations in Iran.| [[Ardabil viloyati]] Lerd qishlogʻi Sibieh Xani sharsharasi Erondagi mashhur sayyohlar manzillaridan biridir. Fayl:Eastern_Serengeti_2012_05_31_2866_(7522635772).jpg|alt=The Serengeti, Africa, is one of the largest and most famous national parks in the world.|[[Serengeti]] Afrikadagi va dunyodagi eng yirik va mashhur milliy bog'lardan biridir. Fayl:Lago_di_sorapiss.jpg|alt=Lake Sorapiss in the Dolomites, Italy - a natural attraction that can only be reached on foot.|Italiyaning Dolomiti tog'ida joylashgan<nowiki/>[[Sorapiss ko'li]] - bu ko'lga faqat piyoda yetib bo'ladi. Fayl:Eureka-Arcata-Fortuna,_CA,_CA,_USA_-_panoramio_(2).jpg|alt=Redwood National and State Parks in California, USA.|AQShning Kaliforniya shtatidagi Redwood milliy va davlat bog'i. Fayl:Aerial_View_of_Hardy_Reef_-_2013.04_-_panoramio.jpg|alt=Great Barrier Reef in Australia, an endangered natural wonder.|Avstraliyadagi Buyuk Baryer Refi - yo'q bo'lib ketish ostida bo'lgan tabiiy mo'jiza. Fayl:Christ_on_Corcovado_mountain.JPG|alt=The bay area near Rio de Janeiro, Brazil – ocean, beaches and steep mountains with jungle.|Braziliyadagi [[Rio-de-Janeyro]] yaqinidagi okean, plyajlar va cho'qqi tog'lar. Fayl:Batu_Caves_stairs_2022-05.jpg|alt=Batu Caves in Selangor, Malaysia. A series of caves and cave temples.|[[Malayziya]] SelangorshahridagiBatu g'orlari. Ko'rma va ko'rma ma'badlari qatorida. </gallery> === Madaniy sayyohlik koʻrinishlari === <gallery> Fayl:Athens_Acropolis_Museum_frieze_05.jpg|alt=Acropolis Museum, with finds and objects from the Acropolis of Athens.|Akropol muzeyi, Afina Akropolisida mavjud bo'lgan ob'ektlar. Fayl:Beijing_2006_2-51.jpg|alt=The Forbidden City a building complex as the only work of art.|[[:en:Forbidden_City|Forbidden City]] - bu yagona san'at asaridir. Fayl:Musei_Vaticani._Braccio_Nuovo.JPG|alt=Vatican Museums, one of the most famous museums in the world.|Vatikan muzeyi, dunyodagi eng mashhur muzeylardan biri. Fayl:Holy_Roman_Empire_Crown_(Imperial_Treasury).jpg|alt=The Imperial Treasury, Vienna, one of the greatest treasures in the world.|Imperator Xazinasi, Vyana, dunyodagi eng qimmat xazinalardan biri. Fayl:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_Ost_1.jpg|alt=Scrovegni Chapel, with works of art by Giotto di Bondone, the pioneer of the Italian Renaissance.|[[Scrovegni ibodatxonasi|Scrovegni kappeli]]Italiya Renesansi dasturi asoschisi Giotto di Bondonening san'at asarlari. Fayl:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|alt=Solomon R. Guggenheim Museum, the Museum of Modern Art in New York City, founded in 1939.|1939 yilda tashkil etilgan Nyu-York shahridagi zamonaviy san'at muzeyi<nowiki/>[[Solomon R. Guggenheim muzeyi]]. . </gallery> === Yangi turistik diqqatga sazovor joylar === [[Cawker City (Kansas)|Kavker-Siti, Kanzasdagi]] „[[eng katta ip to'pi]]“, [[Mitchell (Janubiy Dakota)|Janubiy Dakota shtatining Mitchell]] shahridagi Makkajoʻxori saroyi yoki [[Alliance (Nebraska)|Nebraska shtatidagi Alliance]] shahridagi [[Karhenj|Karxenj]], [[Stonehenge]] nusxasidagi toshlar kabi gʻalati diqqatga sazovor joylar mavjud. Yangi diqqatga sazovor joylar Amerikaning Oʻrta Gʻarbiy qismi bilan chegaralanib qolmaydi, balki [[Amerika Qo'shma Shtatlarining O'rta G'arbiy qismi|Oʻrta Gʻarb madaniyatining]] bir qismidir<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=A. G. Sulzberger |date=September 15, 2010 |title=A Golden Gate Fantasy on the Kansas Prairie |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2010/09/16/us/16bridge.html |url-status=live |access-date=September 16, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210322221219/https://www.nytimes.com/2010/09/16/us/16bridge.html |archive-date=March 22, 2021}}</ref>. == Turistik manzilgohlari == '''Turistik manzilgoh''' – bu turizmdan olingan daromadlarga bogʻliq boʻlgan shahar, shaharcha yoki shunga oʻxshash manzilgohlar, „turistlar tashrif buyuradigan joy sifatida bozorga chiqarilgan mamlakat, shtat, mintaqa, shahar yoki shaharcha“<ref>{{Kitob manbasi |last=Beirman |first=David |title=Restoring Tourism Destinations in Crisis: A Strategic Marketing Approach |year=2003 |publisher=CABI Publishing |url=https://archive.org/details/restoringtourism0000beir |quote=island. |isbn=9781865089119}}</ref>. U bir yoki bir nechta sayyohlik koʻrinishlarini va „sayyohlik tuzoqlarini“ oʻz ichiga olishi mumkin. Masalan, [[Portugaliya]] [[Portugaliya shahridagi Fátima|Fatima]] shahri sayyohlar uchun mashhur joy. [[Siem Reap]] shahri [[Kambodja]]<nowiki/>dagi [[Angkor]] maʼbadlariga sigʻinuvchilar uchun eng mashhur sayyohlik manzili hisoblanadi. [[Fransiya]] uchinchi sayyohlik manzili boʻlgan [[Loira vodiysi]], – bu sayyohlarning tashrif buyurish joyi sifatida bozorga taqdim etilgan yaxshi namuna hisoblanadi. Tropik orol kurorti – bu daromad manbai [[turizm]] boʻlgan orol yoki [[arxipelag]]. Karib qirgʻogʻidagi [[Bagam orollari|Bagam]] orollari, [[Indoneziya]] [[Bali]], [[Tailand]] Phuket, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] [[Hawaii]], Tinch okeanidagi [[Fiji]] va Oʻrta yer dengizi boʻylab [[Santorini]] va [[Ibiza]] shaharchalarini orol kurortlariga misollar hisoblanadi. 2017-yilda [[Fransiya]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va [[Ispaniya]] eng mashhur uchta xalqaro yoʻnalish boʻldi. Ushbu mamlakatlarga kelgan xalqaro sayohatchilarning umumiy soni 234 millionga yaqin boʻlib<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2018-01-25 |title=10 Most Visited Countries In The World |language=en |work=WorldAtlas |url=https://www.worldatlas.com/articles/10-most-visited-countries-in-the-world.html |access-date=2018-05-01}}</ref>, bu esa ushbu mamlakatlarning umumiy yalpi ichki mahsulotlariga 8,9%, 7,7% va 14,9% ga teng<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Contribution of travel and tourism to GDP (% of GDP) by countries, 2017 - knoema.com |language=en-US |work=Knoema |url=https://knoema.com/atlas/topics/Tourism/Travel-and-Tourism-Total-Contribution-to-GDP/Contribution-of-travel-and-tourism-to-GDP-percent-of-GDP |access-date=2018-05-01}}</ref>. Bir necha yillar oldin [[Afrika]] turizmga moyil boʻlgan boʻlsa-da, [[qit'a]] hozirda ikkinchi eng tez rivojlanayotgan turizm [[Mintaqa|mintaqasi]] hisoblanib, 2018 yilda Afrikaga 67 milliondan ortiq sayyoh tashrif buyurgan. 2018 yilda 48,6% oʻsish sur’ati bilan [[Efiopiya]] Afrika [[Turizm|sayyohlik]] markazlari roʻyxatida birinchi oʻrinni egalladi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Africa's tourism industry is now the second fastest growing in the world |url=https://qz.com/africa/1717902/africas-tourism-industry-is-second-fastest-growing-in-world/ |ish=Quartz Africa |sana=28 September 2019}}</ref>. [[Keyptaun|Keyptaun, Janubiy Afrika]], [[Giza piramidalari|Giza nekropoli]], [[Misr]], Masai Mara milliy qoʻriqxonasi, [[Keniya]], [[Victoria (sharshara)|Viktoriya sharsharasi]], [[Zimbabve]] va [[Zambiya]]<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=What are the Main Tourist Attractions in Africa? |url=https://africawanderlust.com/destinations/tourist-attractions-in-africa/ |ish=Africa Wanderlust |sana=14 December 2019}}</ref> Afrikaning sayyohlik joylari qatoriga kiradi. Turizm industriyasini taʼminlash nuqtai nazaridan maqsad odatda geo-siyosiy chegara bilan belgilanadi va destinatsiya marketingi koʻpincha hukumatlar tomonidan moliyalashtiriladi. Sayohatchilar nuqtai nazarida esa maqsad butunlay boshqacha qabul qilinishi mumkin<ref>{{Cite journal|last=Pike|first1=Steven|last2=Page|first2=Stephen|title=Destination marketing organizations and destination marketing: A narrative analysis of the literature|journal=Tourism Management|date=2014|volume=41|pages=202–207|doi=10.1016/j.tourman.2013.09.009|url=https://eprints.qut.edu.au/63293/}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Saraniemi|first1=S|last2=Kylanen|first2=M|title=Problemizing the concept of tourist destination: An analysis of different theoretical approaches.|journal=Journal of Travel Research|date=2011|volume=50|issue=2|page=133|doi=10.1177/0047287510362775}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Pike |first=Steven |title=Destination Marketing Essentials |date=2016 |publisher=[[Routledge]] |location=Oxford |isbn=978-1-138-91290-8 |edition=Second}}</ref>. == Iqtisodiy taʼsir va himoyasi == Turizm, ham qabul qiluvchi davlatlar, ham sayyohlarning tugʻilgan mamlakatlari uchun sezilarli iqtisodiy foyda keltiradi. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiy foyda uchun oʻzini turizm manzili sifatida targʻib qiladi. [[Jahon sayyohlik tashkiloti|Jahon turizm tashkiloti]] maʼlumotlariga koʻra, 2000 yilda 698 million kishi chet elga sayohat qilib, foyda 478 milliard AQSh dollariga yetdi. Xalqaro turizm daromadlari va yoʻlovchi tashish bilan birlashtirilgan holda hozirda 575 milliard AQSh dollariga oshadi. Bu sayyohlikni dunyodagi birinchi daromadli mamlakatga aylantiradi<ref>{{Cite journal|date=2012-07-12|title=Economic impact of tourism|url=http://www.slideshare.net/EmanAbbas/economic-impact-of-tourism-13613739}}</ref>. '''Turistik diqqatga sazovor joylari''': * davlat daromadlariga hissa qoʻshish; toʻgʻridan-toʻgʻri badallar turistik ish bilan taʼminlanganlikdan va turizm biznesidan olinadigan daromadlarga soliqlar va sayohatchilardan toʻgʻridan-toʻgʻri yigʻimlar, masalan, joʻnab ketish soliqlari hisobiga shakllanadi. * bandligini taʼminlash * yashash joylarini, turlarni va tarixiy joylarni saqlashni qoʻllab-quvvatlash * infratuzilmaga investitsiyalarni ragʻbatlantirish * mahalliy iqtisodiyotga hissa qoʻshish * xorijiy valyuta tushumlarini taʼminlash Urush boʻlsa, koʻplab turistik diqqatga sazovor joylar – urushni moliyalashtirish uchun maxsus yoʻllardan biri. Shuning uchun hamjamiyat, shahar yoki mamlakatning ushbu iqtisodiy va madaniy asoslarini himoya qilish va saqlashga harakat qilinmoqda. [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]], [[UNESCO|YUNESKO]] va [[Blue Shield International|"Blue Shield International" xalqaro]] tashkiloti oʻrtasida madaniy boyliklarni va [[Jahon merosi|YUNESKOning Butunjahon merosi]] obʼyektlarini muhofaza qilish boʻyicha jadal hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan. Ammo vayronagarchilik, talonchilik va talonchilikning oldini olishda tashkilotlar va davlat hokimiyati organlarining hamkorligi yetarlicha emas. Blue Shield International asoschisi [[Karl fon Habsburg|Karl fon Xabsburg]] shunday deydi: „Mahalliy hamjamiyatsiz va mahalliy ishtirokchilarsiz bu mutlaqo mumkin emas edi“<ref>{{Veb manbasi |url=https://peacekeeping.un.org/en/action-plan-to-preserve-heritage-sites-during-conflict |sarlavha=Action plan to preserve heritage sites during conflict - UNITED NATIONS, 12 Apr 2019 |qaralgan sana=12 December 2020 |arxivsana=6 January 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220106044907/https://peacekeeping.un.org/en/action-plan-to-preserve-heritage-sites-during-conflict}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Austrian Armed Forces Mission in Lebanon |sana=28 April 2019 |url=https://www.krone.at/1911689 |til=de}}</ref><ref>Rick Szostak: ''The Causes of Economic Growth: Interdisciplinary Perspectives.'' Springer Science & Business Media, 2009, {{ISBN|9783540922827}}.</ref>. == Yana qarang == * [[Madaniy turizm]] * [[Turizmning ta'siri]] * [[Turistik diqqatga sazovor joylar ro'yxati]] * Oʻtkir turizm * [[Turizm]] * [[Jahon merosi|Jahon urf-odatlari]] * [[Barqaror turizm]] * [[Jahon sayyohlik kuni]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Visitor attractions}} * {{Curlie|Recreation/Travel/Attractions|Attractions}} [[Turkum:Diqqatga sazovor joylar]] [[Turkum:Turizm]] [[Turkum:Sayohat]] 6cs6h4hpuywe2d7b73z1tvejcjg2f2l 0 1203501 6218419 6218403 2026-07-28T11:59:44Z TseriesUZ 132176 “Aziz ona yurtim navolari” 2004-yil ruhidagi nishon oltin medal, ko‘k emal halqa va milliy musiqa ramzlari bilan tantanavor uslubda tasvirlandi. 6218419 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Lola (ism)|Lola|Ahmedova}} [[Fayl:Lola_Ahmedova.jpg|thumb|Lola Ahmedova wikipedia uchun tayyorlangan rasm]] {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Oti = Lola Ahmedova | tasvir = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1983|07|02}} | tavallud_joyi = [[Surxondaryo viloyati]], [[Denov tumani]] | fuqaroligi = {{SSSR bayrogʻi}} [[OʻzSSR]] → {{UZB}} | taʼlimi = [[Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi]] | kasbi = [[Xonanda]] | otasi = Ahmedov Baxtiyor | onasi = Ahmedova Dilbar | mukofotlari = [[File:Nihol.jpg|40px]] {{Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist}} [[Fayl:Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni".jpg|40px|„Namunali xizmati uchun“ III darajali ko‘krak nishoni]] | Mukofotlar = }} '''Lola Ahmedova ''' (1983-yil 2-iyul, [[Surxondaryo]], [[OʻzSSR]]) — [[Oʻzbeklar|oʻzbek]] [[aktrisa]]si va [[xonanda]]si, [[Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist]]<ref>{{veb manbasi |title=Lola Ahmedova |url=https://bazm.uz/uz/tarjimai-hollar/lola-ahmedova |website=bazm.uz |publisher=bazm.uz |accessdate=20-iyul 2024-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi |title=“Shahlo meni bloklab qo‘ygan”. Lola Ahmedova xonanda singlisini Instagram’da kuzatmasligi va sevib turmush qurganidan afsuslanishi haqida |url=https://daryo.uz/2024/06/28/shahlo-meni-bloklab-qoygan-lola-ahmedova-xonanda-singlisini-instagramda-kuzatmasligi-va-sevib-turmush-qurganidan-afsuslanishi-haqida |website=daryo.uz |publisher=Daryouz |accessdate=20-iyul 2024-yil}}</ref>. == Hayoti == Lola Ahmedova 1983-yil 2-iyulda [[Surxondaryo viloyati]]ning [[Denov tumani]]da sanʼatkorlar oilasida tavallud topgan. Otasi Ahmedov Baxtiyor Gapparovich [[rassom]], onasi Ahmedova Dilbar Amanqulovna [[jurnalist]] boʻlishgan. Lola Ahmedova bolaligidan [[musiqa]]ga mehr qoʻygan. U maktab tadbirlarida qatnashishni va sahnada qoʻshiq aytishni yoqtirardi<ref>{{veb manbasi |title=LOLA AHMEDOVA |url=http://muz.uz/content/xonandalar/lola-ahmedova.html |website=muz.uz |publisher=muz.uz |accessdate=20-iyul 2024-yil}}</ref>. U oilasi bilan [[Toshkent]]ga koʻchib kelganida ilk bor „Birgalikda kuylaymiz“ televizion tanlovida qatnashgan va final bosqichida ishtirok etgan. 1997-yilda Toshkent madaniyat kollejiga oʻqishga kirgan. Lola birinchi musiqiy taʼlimni shu texnikumda olgan. Uning birinchi ustozi Oʻzbekiston va [[Qoraqalpogʻiston]] xalq artisti [[Gulshod Otaboeva]] „lapar“ sirlarini oʻrgatgan. 2001-yilda [[Oʻzbekiston konservatoriyasi]]ga oʻqishga kirgan. Lolaning ijodiy yoʻnalishi paydo boʻla boshlagan. 2003-yilda „Aziz on yurt navolari“ tanlovida 3-oʻrinni egallab, „Buni hayot deydilar“ qoʻshigʻi gʻolibi boʻldi. „Vatan himoyachilari kuni“, „Navroʻz“, „Mustaqillik“ kabi turli ommaviy tadbirlarda muntazam qatnasha boshlagan. 100 dan ortiq qoʻshiqlarni ijro etgan Lola 4 ta albomini ham oʻz muhlislariga havola eta oldi, bular „Yolgʻizginam“, „Devona“, „Begim“, „Biznikidir dunyolar“kabilardir. 2004-yilda boʻlib oʻtgan „Aziz ona yurtim navolari“ koʻrik tanlovida birinchi oʻrinni egallagan. 2006-yil esa „[[Nihol]]“ mukofoti sovrindori boʻlgan. Lola Ahmedova 2010-yil [[Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist|Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist]] unvoniga sazovor boʻlgan. Qoʻshiq kuylash bilangina cheklanib qolmagan, Lola 2004-yil rejissyor [[Axad Farmonov]]ning „Muhabbatimsan“ filmida bosh rolni, Raʼno obrazini ijro etgan. == Konsertlari == {| class="wikitable" ! style="width:35px;" |Yil ! style="width:150px;" |Konsert nomi ! style="width:150px;" |Konsert zali ! style="width:150px;" |Kunlari |- |2005 | align="left" |Yolgʻizginam | rowspan="4" align="left" |[[Xalqlar doʻstligi saroyi]] | |- |2006 | align="left" |''Devonam'' | |- |2010 | align="left" |Biznikidir dunyolar | |- |2013 | align="left" |Borliging baxtim |1,2,Fevral |} == Diskografiya == {| class="wikitable" |+ !Yil !Qo'shiq nomi !Ijrochi !Musiqiy nashriyotchisi |- |2008 |E'tirof |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2017 |Sog'intirib |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2017 |Yur muhabbat (feat. Hojiakbar Haydarov) |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2018 |Bevafoga |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2018 |Erka desam |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Ne dardlar |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Bilmading |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Bilmiyordun |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Medoni |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2020 |Yagonaman |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2020 |Duset doram |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2021 |Sog'indim-da |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2022 |Sa'diya |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2022 |Qo'limdan kelmaydi |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2022 |Sen uchun |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2023 |Kelmasa-kelmasin |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Ketma jonim |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Nanasi var mahnisi |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Yomon demagin |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Azizam |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2025 |Onamni asra |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2025 |Sen bo'lmasang (with Shahrizod) |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2026 |Yondim-yondim |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2026 |Bu hayot qiziq-qiziq |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2026 |Jigarjon |Lola Ahmedova |KaraokeNova |} = Musiqiy albomlari = * [https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_nv65KspTS18-r1kb1YdUTUqEzJ9W3NNFs 2022-yil "Yurak"] * [https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_ms6zLsV7BLgSIj7O5nFUCyXqkkoONms-Y 2023-yil "Ayrilsam"] * [https://youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_nF3L0PCAQgPkx_U6y2lgszWptKuNY-ix0&si=f7O3mrhTfWqgeR1D 2025-yil "Yana sevaman"] == Ijodiy evolyutsiyasi == {| class="wikitable" |+ |'''Yil''' |'''Asosiy yo‘nalish ("Yil nomi")''' |'''Tavsif''' |- |2015 |"Muxlislar bilan yaqinlik yili" |Televideniye va ijtimoiy tarmoqlardagi faollikning boshlanishi. |- |2016 |"Kamolot va ehtirom yili" |Vatanparvarlik va ustozlarga bo‘lgan yuksak hurmatning namoyon bo‘lishi. |- |2017 |"Sifat va texnologiya yili" |"Jonli ijro" loyihasi va video-kontentning professional darajaga chiqishi. |- |2018 |"Xalqqa yaqinlashish va donishmandlik yili" |Motivatsion fikrlar va ijtimoiy tashabbuslar yili. |- |2019 |"Kengayish va professional o‘sish yili" |Xalqaro hamkorlik (Turkiya) va raqamli platformalar bilan ishlash. |- |2020 |"Raqamli moslashuv va hamjihatlik yili" |Pandemiya davrida ijtimoiy tarmoqlar orqali muxlislar bilan ruhiy bog‘liqlik. |- |2021 |"Kreativ erkinlik yili" |Turli tillarda kaverlar ijro etish va janrlar eksperimenti. |- |2022 |"Ijodiy barqarorlik yili" |Katta ijodiy loyihalar (kliplar) va xalqaro madaniy tadbirlardagi ishtirok. |- |2023 |"E’tirof va chuqur bog‘liqlik yili" |Top muxlislar" hamjamiyati va san’atning xalq mulki ekanini anglash. |- |2024 |"Ijodiy etuklik va raqamli yaqinlik yili" |O‘z ijodini raqamli "moment"lar orqali muxlislar bilan bo‘lishish. |- |2025 |"Milliy o‘zlik va birlashish yili" |Milliy liboslar, an’analar va muxlislar hamjamiyati bilan uzviylik. |} == Mukofotlari == {| class="wikitable" |+ !Yili !Mukofot nomi !Izoh !Rasm va uning tashqi ko'rinishi |- |2003 |Aziz ona yurtim navolari nishoni |Lolaning ijodiy yoʻnalishi paydo boʻla boshlagan. 2003-yilda „Aziz on yurt navolari“ tanlovida 3-oʻrinni egallab, „Buni hayot deydilar“ qoʻshigʻi gʻolibi boʻldi. |[[Fayl:“Aziz ona yurtim navolari” (old version).jpg|alt=“Aziz ona yurtim navolari” (2003)|thumb|“Aziz ona yurtim navolari” (2003)(Norasmiy versiyasi (AI tomonidan ilhomlanib yaratilgan)]] |- |2004 |Aziz ona yurtim navolari nishoni |2004-yilda boʻlib oʻtgan „Aziz ona yurtim navolari“ koʻrik tanlovida birinchi oʻrinni egallagan. |[[Fayl:“Aziz ona yurtim navolari” (new version).jpg|thumb|'''“Aziz ona yurtim navolari” (2004)''' (Norasmiy versiyasi (AI tomonidan ilhomlanib yaratilgan)]] |- |2006 |"'''Nihol'''" unvoni |Davlat mukofoti sovrindori. |[[Fayl:Nihol.jpg|alt="Nihol" davlat mukofoti sovrindori.|thumb|<ref>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nihol.jpg</ref> "Nihol" davlat mukofoti sovrindori.]] |- |2010 |"'''O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist'''" unvoni |Shaxsan birinchi prezident "'''Islom Abdug'aniyevich Karimov'''" tomonidan taqdim etilgan. |[[Fayl:Oʻzbekiston xizmat koʻrsatgan artist.jpg|alt=Oʻzbekiston xizmat koʻrsatgan artist|thumb|'''Oʻzbekiston xizmat koʻrsatgan artist''']] |- |2022 |Mudofaa vazirligi "'''Ko'krak nishoni'''" |O'zbekiston Respublikasi '''Mudofaa vazirligi''' tomonidan "'''O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist'''" '''"Lola Ahmedova"''' ga "Namunali xizmati uchun" "'''Ko'krak nishoni'''" va "'''Guvohnoma'''" si taqdim etilgan. |[[Fayl:Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni".jpg|alt=Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni"|thumb|'''Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni"''']] |} == Manbalar == [[Turkum:Qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha aktrisalar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Surxondaryoda tugʻilganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]] 134qfalefxtfn02wfis4g5ohdwjfskw 6218454 6218419 2026-07-28T12:13:59Z TseriesUZ 132176 Nima o'zgardi: Ikkala katta rasm ham thumb rejimida emas, balki 40px o'lchamda sodda qilib belgilandi. Barcha rasmlar bitta satrga yonma-yon ketma-ket joylashtirildi. Sichqonchani rasm ustiga olib borganda (yoki bosganda) ularning nomi ko'rinadi. 6218454 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Lola (ism)|Lola|Ahmedova}} [[Fayl:Lola_Ahmedova.jpg|thumb|Lola Ahmedova wikipedia uchun tayyorlangan rasm]] {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Oti = Lola Ahmedova | tasvir = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1983|07|02}} | tavallud_joyi = [[Surxondaryo viloyati]], [[Denov tumani]] | fuqaroligi = {{SSSR bayrogʻi}} [[OʻzSSR]] → {{UZB}} | taʼlimi = [[Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi]] | kasbi = [[Xonanda]] | otasi = Ahmedov Baxtiyor | onasi = Ahmedova Dilbar | mukofotlari = [[Fayl:“Aziz ona yurtim navolari” (new version).jpg|40px|„Aziz ona yurtim navolari“ (yangi versiya)]] [[Fayl:“Aziz ona yurtim navolari” (old version).jpg|40px|„Aziz ona yurtim navolari“ (eski versiya)]] [[Fayl:Nihol.jpg|40px|Nihol mukofoti]] {{Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist}} [[Fayl:Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni".jpg|40px|„Namunali xizmati uchun“ III darajali ko‘krak nishoni]] | Mukofotlar = }} '''Lola Ahmedova ''' (1983-yil 2-iyul, [[Surxondaryo]], [[OʻzSSR]]) — [[Oʻzbeklar|oʻzbek]] [[aktrisa]]si va [[xonanda]]si, [[Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist]]<ref>{{veb manbasi |title=Lola Ahmedova |url=https://bazm.uz/uz/tarjimai-hollar/lola-ahmedova |website=bazm.uz |publisher=bazm.uz |accessdate=20-iyul 2024-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi |title=“Shahlo meni bloklab qo‘ygan”. Lola Ahmedova xonanda singlisini Instagram’da kuzatmasligi va sevib turmush qurganidan afsuslanishi haqida |url=https://daryo.uz/2024/06/28/shahlo-meni-bloklab-qoygan-lola-ahmedova-xonanda-singlisini-instagramda-kuzatmasligi-va-sevib-turmush-qurganidan-afsuslanishi-haqida |website=daryo.uz |publisher=Daryouz |accessdate=20-iyul 2024-yil}}</ref>. == Hayoti == Lola Ahmedova 1983-yil 2-iyulda [[Surxondaryo viloyati]]ning [[Denov tumani]]da sanʼatkorlar oilasida tavallud topgan. Otasi Ahmedov Baxtiyor Gapparovich [[rassom]], onasi Ahmedova Dilbar Amanqulovna [[jurnalist]] boʻlishgan. Lola Ahmedova bolaligidan [[musiqa]]ga mehr qoʻygan. U maktab tadbirlarida qatnashishni va sahnada qoʻshiq aytishni yoqtirardi<ref>{{veb manbasi |title=LOLA AHMEDOVA |url=http://muz.uz/content/xonandalar/lola-ahmedova.html |website=muz.uz |publisher=muz.uz |accessdate=20-iyul 2024-yil}}</ref>. U oilasi bilan [[Toshkent]]ga koʻchib kelganida ilk bor „Birgalikda kuylaymiz“ televizion tanlovida qatnashgan va final bosqichida ishtirok etgan. 1997-yilda Toshkent madaniyat kollejiga oʻqishga kirgan. Lola birinchi musiqiy taʼlimni shu texnikumda olgan. Uning birinchi ustozi Oʻzbekiston va [[Qoraqalpogʻiston]] xalq artisti [[Gulshod Otaboeva]] „lapar“ sirlarini oʻrgatgan. 2001-yilda [[Oʻzbekiston konservatoriyasi]]ga oʻqishga kirgan. Lolaning ijodiy yoʻnalishi paydo boʻla boshlagan. 2003-yilda „Aziz on yurt navolari“ tanlovida 3-oʻrinni egallab, „Buni hayot deydilar“ qoʻshigʻi gʻolibi boʻldi. „Vatan himoyachilari kuni“, „Navroʻz“, „Mustaqillik“ kabi turli ommaviy tadbirlarda muntazam qatnasha boshlagan. 100 dan ortiq qoʻshiqlarni ijro etgan Lola 4 ta albomini ham oʻz muhlislariga havola eta oldi, bular „Yolgʻizginam“, „Devona“, „Begim“, „Biznikidir dunyolar“kabilardir. 2004-yilda boʻlib oʻtgan „Aziz ona yurtim navolari“ koʻrik tanlovida birinchi oʻrinni egallagan. 2006-yil esa „[[Nihol]]“ mukofoti sovrindori boʻlgan. Lola Ahmedova 2010-yil [[Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist|Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist]] unvoniga sazovor boʻlgan. Qoʻshiq kuylash bilangina cheklanib qolmagan, Lola 2004-yil rejissyor [[Axad Farmonov]]ning „Muhabbatimsan“ filmida bosh rolni, Raʼno obrazini ijro etgan. == Konsertlari == {| class="wikitable" ! style="width:35px;" |Yil ! style="width:150px;" |Konsert nomi ! style="width:150px;" |Konsert zali ! style="width:150px;" |Kunlari |- |2005 | align="left" |Yolgʻizginam | rowspan="4" align="left" |[[Xalqlar doʻstligi saroyi]] | |- |2006 | align="left" |''Devonam'' | |- |2010 | align="left" |Biznikidir dunyolar | |- |2013 | align="left" |Borliging baxtim |1,2,Fevral |} == Diskografiya == {| class="wikitable" |+ !Yil !Qo'shiq nomi !Ijrochi !Musiqiy nashriyotchisi |- |2008 |E'tirof |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2017 |Sog'intirib |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2017 |Yur muhabbat (feat. Hojiakbar Haydarov) |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2018 |Bevafoga |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2018 |Erka desam |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Ne dardlar |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Bilmading |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Bilmiyordun |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Medoni |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2020 |Yagonaman |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2020 |Duset doram |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2021 |Sog'indim-da |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2022 |Sa'diya |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2022 |Qo'limdan kelmaydi |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2022 |Sen uchun |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2023 |Kelmasa-kelmasin |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Ketma jonim |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Nanasi var mahnisi |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Yomon demagin |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Azizam |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2025 |Onamni asra |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2025 |Sen bo'lmasang (with Shahrizod) |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2026 |Yondim-yondim |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2026 |Bu hayot qiziq-qiziq |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2026 |Jigarjon |Lola Ahmedova |KaraokeNova |} = Musiqiy albomlari = * [https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_nv65KspTS18-r1kb1YdUTUqEzJ9W3NNFs 2022-yil "Yurak"] * [https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_ms6zLsV7BLgSIj7O5nFUCyXqkkoONms-Y 2023-yil "Ayrilsam"] * [https://youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_nF3L0PCAQgPkx_U6y2lgszWptKuNY-ix0&si=f7O3mrhTfWqgeR1D 2025-yil "Yana sevaman"] == Ijodiy evolyutsiyasi == {| class="wikitable" |+ |'''Yil''' |'''Asosiy yo‘nalish ("Yil nomi")''' |'''Tavsif''' |- |2015 |"Muxlislar bilan yaqinlik yili" |Televideniye va ijtimoiy tarmoqlardagi faollikning boshlanishi. |- |2016 |"Kamolot va ehtirom yili" |Vatanparvarlik va ustozlarga bo‘lgan yuksak hurmatning namoyon bo‘lishi. |- |2017 |"Sifat va texnologiya yili" |"Jonli ijro" loyihasi va video-kontentning professional darajaga chiqishi. |- |2018 |"Xalqqa yaqinlashish va donishmandlik yili" |Motivatsion fikrlar va ijtimoiy tashabbuslar yili. |- |2019 |"Kengayish va professional o‘sish yili" |Xalqaro hamkorlik (Turkiya) va raqamli platformalar bilan ishlash. |- |2020 |"Raqamli moslashuv va hamjihatlik yili" |Pandemiya davrida ijtimoiy tarmoqlar orqali muxlislar bilan ruhiy bog‘liqlik. |- |2021 |"Kreativ erkinlik yili" |Turli tillarda kaverlar ijro etish va janrlar eksperimenti. |- |2022 |"Ijodiy barqarorlik yili" |Katta ijodiy loyihalar (kliplar) va xalqaro madaniy tadbirlardagi ishtirok. |- |2023 |"E’tirof va chuqur bog‘liqlik yili" |Top muxlislar" hamjamiyati va san’atning xalq mulki ekanini anglash. |- |2024 |"Ijodiy etuklik va raqamli yaqinlik yili" |O‘z ijodini raqamli "moment"lar orqali muxlislar bilan bo‘lishish. |- |2025 |"Milliy o‘zlik va birlashish yili" |Milliy liboslar, an’analar va muxlislar hamjamiyati bilan uzviylik. |} == Mukofotlari == {| class="wikitable" |+ !Yili !Mukofot nomi !Izoh !Rasm va uning tashqi ko'rinishi |- |2003 |Aziz ona yurtim navolari nishoni |Lolaning ijodiy yoʻnalishi paydo boʻla boshlagan. 2003-yilda „Aziz on yurt navolari“ tanlovida 3-oʻrinni egallab, „Buni hayot deydilar“ qoʻshigʻi gʻolibi boʻldi. |[[Fayl:“Aziz ona yurtim navolari” (old version).jpg|alt=“Aziz ona yurtim navolari” (2003)|thumb|“Aziz ona yurtim navolari” (2003)(Norasmiy versiyasi (AI tomonidan ilhomlanib yaratilgan)]] |- |2004 |Aziz ona yurtim navolari nishoni |2004-yilda boʻlib oʻtgan „Aziz ona yurtim navolari“ koʻrik tanlovida birinchi oʻrinni egallagan. |[[Fayl:“Aziz ona yurtim navolari” (new version).jpg|thumb|'''“Aziz ona yurtim navolari” (2004)''' (Norasmiy versiyasi (AI tomonidan ilhomlanib yaratilgan)]] |- |2006 |"'''Nihol'''" unvoni |2006-yil esa „[[Nihol]]“ mukofoti sovrindori boʻlgan. |[[Fayl:Nihol.jpg|alt="Nihol" davlat mukofoti sovrindori.|thumb|<ref>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nihol.jpg</ref> "Nihol" davlat mukofoti sovrindori.]] |- |2010 |"'''O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist'''" unvoni |Shaxsan birinchi prezident "'''Islom Abdug'aniyevich Karimov'''" tomonidan taqdim etilgan. |[[Fayl:Oʻzbekiston xizmat koʻrsatgan artist.jpg|alt=Oʻzbekiston xizmat koʻrsatgan artist|thumb|'''Oʻzbekiston xizmat koʻrsatgan artist''']] |- |2022 |Mudofaa vazirligi "'''Ko'krak nishoni'''" |O'zbekiston Respublikasi '''Mudofaa vazirligi''' tomonidan "'''O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist'''" '''"Lola Ahmedova"''' ga "''Namunali xizmati uchun''" "'''Ko'krak nishoni'''" va "'''Guvohnoma'''" si taqdim etilgan. |[[Fayl:Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni".jpg|alt=Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni"|thumb|'''Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni"''']] |} == Manbalar == [[Turkum:Qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha aktrisalar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Surxondaryoda tugʻilganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]] k1rvvs2flxht7ierrruxdbf7zvzhj9u 6218487 6218454 2026-07-28T12:29:33Z TseriesUZ 132176 Sizning holatingizda faqat Musiqiy albomlari === === bo'lib qoladi. Qolganlari == == bo'lishi kerak. Agar maqolangizdagi bo'limlar ro'yxatini yoki wiki-kodni yuborsangiz, qaysi joyda nechta "=" qo'yish kerakligini aniq ko'rsatib beraman. 6218487 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Lola (ism)|Lola|Ahmedova}} [[Fayl:Lola_Ahmedova.jpg|thumb|Lola Ahmedova wikipedia uchun tayyorlangan rasm]] {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Oti = Lola Ahmedova | tasvir = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1983|07|02}} | tavallud_joyi = [[Surxondaryo viloyati]], [[Denov tumani]] | fuqaroligi = {{SSSR bayrogʻi}} [[OʻzSSR]] → {{UZB}} | taʼlimi = [[Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi]] | kasbi = [[Xonanda]] | otasi = Ahmedov Baxtiyor | onasi = Ahmedova Dilbar | mukofotlari = [[Fayl:“Aziz ona yurtim navolari” (new version).jpg|40px|„Aziz ona yurtim navolari“ (yangi versiya)]] [[Fayl:“Aziz ona yurtim navolari” (old version).jpg|40px|„Aziz ona yurtim navolari“ (eski versiya)]] [[Fayl:Nihol.jpg|40px|Nihol mukofoti]] {{Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist}} [[Fayl:Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni".jpg|40px|„Namunali xizmati uchun“ III darajali ko‘krak nishoni]] | Mukofotlar = }} '''Lola Ahmedova ''' (1983-yil 2-iyul, [[Surxondaryo]], [[OʻzSSR]]) — [[Oʻzbeklar|oʻzbek]] [[aktrisa]]si va [[xonanda]]si, [[Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist]]<ref>{{veb manbasi |title=Lola Ahmedova |url=https://bazm.uz/uz/tarjimai-hollar/lola-ahmedova |website=bazm.uz |publisher=bazm.uz |accessdate=20-iyul 2024-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi |title=“Shahlo meni bloklab qo‘ygan”. Lola Ahmedova xonanda singlisini Instagram’da kuzatmasligi va sevib turmush qurganidan afsuslanishi haqida |url=https://daryo.uz/2024/06/28/shahlo-meni-bloklab-qoygan-lola-ahmedova-xonanda-singlisini-instagramda-kuzatmasligi-va-sevib-turmush-qurganidan-afsuslanishi-haqida |website=daryo.uz |publisher=Daryouz |accessdate=20-iyul 2024-yil}}</ref>. == Hayoti == Lola Ahmedova 1983-yil 2-iyulda [[Surxondaryo viloyati]]ning [[Denov tumani]]da sanʼatkorlar oilasida tavallud topgan. Otasi Ahmedov Baxtiyor Gapparovich [[rassom]], onasi Ahmedova Dilbar Amanqulovna [[jurnalist]] boʻlishgan. Lola Ahmedova bolaligidan [[musiqa]]ga mehr qoʻygan. U maktab tadbirlarida qatnashishni va sahnada qoʻshiq aytishni yoqtirardi<ref>{{veb manbasi |title=LOLA AHMEDOVA |url=http://muz.uz/content/xonandalar/lola-ahmedova.html |website=muz.uz |publisher=muz.uz |accessdate=20-iyul 2024-yil}}</ref>. U oilasi bilan [[Toshkent]]ga koʻchib kelganida ilk bor „Birgalikda kuylaymiz“ televizion tanlovida qatnashgan va final bosqichida ishtirok etgan. 1997-yilda Toshkent madaniyat kollejiga oʻqishga kirgan. Lola birinchi musiqiy taʼlimni shu texnikumda olgan. Uning birinchi ustozi Oʻzbekiston va [[Qoraqalpogʻiston]] xalq artisti [[Gulshod Otaboeva]] „lapar“ sirlarini oʻrgatgan. 2001-yilda [[Oʻzbekiston konservatoriyasi]]ga oʻqishga kirgan. Lolaning ijodiy yoʻnalishi paydo boʻla boshlagan. 2003-yilda „Aziz on yurt navolari“ tanlovida 3-oʻrinni egallab, „Buni hayot deydilar“ qoʻshigʻi gʻolibi boʻldi. „Vatan himoyachilari kuni“, „Navroʻz“, „Mustaqillik“ kabi turli ommaviy tadbirlarda muntazam qatnasha boshlagan. 100 dan ortiq qoʻshiqlarni ijro etgan Lola 4 ta albomini ham oʻz muhlislariga havola eta oldi, bular „Yolgʻizginam“, „Devona“, „Begim“, „Biznikidir dunyolar“kabilardir. 2004-yilda boʻlib oʻtgan „Aziz ona yurtim navolari“ koʻrik tanlovida birinchi oʻrinni egallagan. 2006-yil esa „[[Nihol]]“ mukofoti sovrindori boʻlgan. Lola Ahmedova 2010-yil [[Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist|Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist]] unvoniga sazovor boʻlgan. Qoʻshiq kuylash bilangina cheklanib qolmagan, Lola 2004-yil rejissyor [[Axad Farmonov]]ning „Muhabbatimsan“ filmida bosh rolni, Raʼno obrazini ijro etgan. == Konsertlari == {| class="wikitable" ! style="width:35px;" |Yil ! style="width:150px;" |Konsert nomi ! style="width:150px;" |Konsert zali ! style="width:150px;" |Kunlari |- |2005 | align="left" |Yolgʻizginam | rowspan="4" align="left" |[[Xalqlar doʻstligi saroyi]] | |- |2006 | align="left" |''Devonam'' | |- |2010 | align="left" |Biznikidir dunyolar | |- |2013 | align="left" |Borliging baxtim |1,2,Fevral |} == Diskografiya == {| class="wikitable" |+ !Yil !Qo'shiq nomi !Ijrochi !Musiqiy nashriyotchisi |- |2008 |E'tirof |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2017 |Sog'intirib |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2017 |Yur muhabbat (feat. Hojiakbar Haydarov) |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2018 |Bevafoga |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2018 |Erka desam |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Ne dardlar |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Bilmading |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Bilmiyordun |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2019 |Medoni |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2020 |Yagonaman |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2020 |Duset doram |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2021 |Sog'indim-da |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2022 |Sa'diya |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2022 |Qo'limdan kelmaydi |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2022 |Sen uchun |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2023 |Kelmasa-kelmasin |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Ketma jonim |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Nanasi var mahnisi |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Yomon demagin |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2024 |Azizam |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2025 |Onamni asra |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2025 |Sen bo'lmasang (with Shahrizod) |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2026 |Yondim-yondim |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2026 |Bu hayot qiziq-qiziq |Lola Ahmedova |KaraokeNova |- |2026 |Jigarjon |Lola Ahmedova |KaraokeNova |} == Musiqiy albomlari == * [https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_nv65KspTS18-r1kb1YdUTUqEzJ9W3NNFs 2022-yil "Yurak"] * [https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_ms6zLsV7BLgSIj7O5nFUCyXqkkoONms-Y 2023-yil "Ayrilsam"] * [https://youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_nF3L0PCAQgPkx_U6y2lgszWptKuNY-ix0&si=f7O3mrhTfWqgeR1D 2025-yil "Yana sevaman"] == Ijodiy evolyutsiyasi == {| class="wikitable" |+ |'''Yil''' |'''Asosiy yo‘nalish ("Yil nomi")''' |'''Tavsif''' |- |2015 |"Muxlislar bilan yaqinlik yili" |Televideniye va ijtimoiy tarmoqlardagi faollikning boshlanishi. |- |2016 |"Kamolot va ehtirom yili" |Vatanparvarlik va ustozlarga bo‘lgan yuksak hurmatning namoyon bo‘lishi. |- |2017 |"Sifat va texnologiya yili" |"Jonli ijro" loyihasi va video-kontentning professional darajaga chiqishi. |- |2018 |"Xalqqa yaqinlashish va donishmandlik yili" |Motivatsion fikrlar va ijtimoiy tashabbuslar yili. |- |2019 |"Kengayish va professional o‘sish yili" |Xalqaro hamkorlik (Turkiya) va raqamli platformalar bilan ishlash. |- |2020 |"Raqamli moslashuv va hamjihatlik yili" |Pandemiya davrida ijtimoiy tarmoqlar orqali muxlislar bilan ruhiy bog‘liqlik. |- |2021 |"Kreativ erkinlik yili" |Turli tillarda kaverlar ijro etish va janrlar eksperimenti. |- |2022 |"Ijodiy barqarorlik yili" |Katta ijodiy loyihalar (kliplar) va xalqaro madaniy tadbirlardagi ishtirok. |- |2023 |"E’tirof va chuqur bog‘liqlik yili" |Top muxlislar" hamjamiyati va san’atning xalq mulki ekanini anglash. |- |2024 |"Ijodiy etuklik va raqamli yaqinlik yili" |O‘z ijodini raqamli "moment"lar orqali muxlislar bilan bo‘lishish. |- |2025 |"Milliy o‘zlik va birlashish yili" |Milliy liboslar, an’analar va muxlislar hamjamiyati bilan uzviylik. |} == Mukofotlari == {| class="wikitable" |+ !Yili !Mukofot nomi !Izoh !Rasm va uning tashqi ko'rinishi |- |2003 |Aziz ona yurtim navolari nishoni |Lolaning ijodiy yoʻnalishi paydo boʻla boshlagan. 2003-yilda „Aziz on yurt navolari“ tanlovida 3-oʻrinni egallab, „Buni hayot deydilar“ qoʻshigʻi gʻolibi boʻldi. |[[Fayl:“Aziz ona yurtim navolari” (old version).jpg|alt=“Aziz ona yurtim navolari” (2003)|thumb|“Aziz ona yurtim navolari” (2003)(Norasmiy versiyasi (AI tomonidan ilhomlanib yaratilgan)]] |- |2004 |Aziz ona yurtim navolari nishoni |2004-yilda boʻlib oʻtgan „Aziz ona yurtim navolari“ koʻrik tanlovida birinchi oʻrinni egallagan. |[[Fayl:“Aziz ona yurtim navolari” (new version).jpg|thumb|'''“Aziz ona yurtim navolari” (2004)''' (Norasmiy versiyasi (AI tomonidan ilhomlanib yaratilgan)]] |- |2006 |"'''Nihol'''" unvoni |2006-yil esa „[[Nihol]]“ mukofoti sovrindori boʻlgan. |[[Fayl:Nihol.jpg|alt="Nihol" davlat mukofoti sovrindori.|thumb|<ref>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nihol.jpg</ref> "Nihol" davlat mukofoti sovrindori.]] |- |2010 |"'''O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist'''" unvoni |Shaxsan birinchi prezident "'''Islom Abdug'aniyevich Karimov'''" tomonidan taqdim etilgan. |[[Fayl:Oʻzbekiston xizmat koʻrsatgan artist.jpg|alt=Oʻzbekiston xizmat koʻrsatgan artist|thumb|'''Oʻzbekiston xizmat koʻrsatgan artist''']] |- |2022 |Mudofaa vazirligi "'''Ko'krak nishoni'''" |O'zbekiston Respublikasi '''Mudofaa vazirligi''' tomonidan "'''O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist'''" '''"Lola Ahmedova"''' ga "''Namunali xizmati uchun''" "'''Ko'krak nishoni'''" va "'''Guvohnoma'''" si taqdim etilgan. |[[Fayl:Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni".jpg|alt=Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni"|thumb|'''Mudofaa vazirligi "Ko'krak nishoni"''']] |} == Manbalar == [[Turkum:Qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha aktrisalar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik aktrisalar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik qoʻshiqchilar]] [[Turkum:Surxondaryoda tugʻilganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]] nb3twn81q3ki7i8dsa9kuw4darjhl6a 0 1227550 6218687 6187558 2026-07-28T16:20:17Z Sherzod11W 273619 6218687 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Diabetik nefropatiya | synonyms = Diabetik buyrak kasalligi | image = Nodular_glomerulosclerosis.jpeg | caption = Diabetik nefropatiyada ikkita koptokcha: kapillyar tutamlar ichidagi och binafsha rangli hujayralar destruktiv mezangial matriks cho‘kmalari hisoblanadi. | pronounce = | soha = [[nevrologiya]], [[endokrinologiya]] | belgilari = [[albuminuriya]]<ref name="dmsj2019">{{cite journal |last1=Alamo |first1=A. |last2=Campagna |first2=D. |last3=Di Pino |first3=A. |last4=Russo |first4=C. |last5=Calogero |first5=A. E. |last6=Polosa |first6=R. |last7=Purrello |first7=F. |date=October 2019 |title=Smoking and diabetes: dangerous liaisons and confusing relationships |url=https://dmsjournal.biomedcentral.com/track/pdf/10.1186/s13098-019-0482-2.pdf |journal=Diabetology & Metabolic Syndrome |publisher=[[BioMed Central]] |volume=11 |issue=85 |page=85 |doi=10.1186/s13098-019-0482-2 |doi-access=free |issn=1758-5996 |pmc=6813988 |pmid=31666811 |s2cid=204882089 |access-date=20 August 2021}}</ref> [[perifrik]] [[shish]]lar<ref name="dmsj2019"/>, [[gipertenziya]]<ref name="dmsj2019"/>, holsizlik<ref name="nih22"/> | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | xavf omillari = yuqori qon bosimi, tamaki chekish<ref name="dmsj2019"/>, qonda glyukoza miqdorining doimiy oʻzgarishi<ref name="nih22"/> | tashxis = siydikdagi albumin miqdorini aniqlash<ref name="lewis2014">{{cite journal | vauthors = Lewis G, Maxwell AP | title = Risk factor control is key in diabetic nephropathy | journal = The Practitioner | volume = 258 | issue = 1768 | pages = 13–7, 2 | date = February 2014 | pmid = 24689163 }}</ref> | differential = | profilaktika = chekishni tashlash<ref name="dmsj2019"/> | treatment = ACE inhibitors<ref name="ace">{{cite journal | vauthors = Lim AK | title = Diabetic nephropathy – complications and treatment | journal = [[International Journal of Nephrology and Renovascular Disease]] | volume = 7 | pages = 361–81 | date = 2014 | pmid = 25342915 | pmc = 4206379 | doi = 10.2147/IJNRD.S40172 | doi-access = free }}</ref> | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''Diabetik nefropatiya''' (DN), shuningdek, '''''buyrakning diabetik kasalligi'''''<ref>{{cite book|title=Nutrition Therapy for Chronic Kidney Disease|vauthors=Kittell F|publisher=CRC Press|year=2012|veditors=Thomas LK, Othersen JB|page=198|chapter=Diabetes Management|isbn=9781439849491|chapter-url=https://books.google.com/books?id=DreAtq_hKmcC&pg=PA198}}</ref> deb ham ataladi, bu [[qandli diabet]] natijasida [[buyrak]] funksiyasining surunkali ravishda buzilishi hisoblanadi. Diabetik nefropatiyaning soʻnggi bosqichi surunkali buyrak kasalligiga (SBK) va [[buyrak yetishmovchiligi]] (BY)ga olib keladi. SBKning koʻplab shakllari siydikda oqsil boʻlishi ([[proteinuriya]] yoki [[albuminuriya]]), [[arterial gipertenziya]] va buyrak funksiyasining pasayishi uchligi simptomlari bilan birga kechadi. Proteinuriya buyrak koptokchalarining zararlanishi va qonda albumin miqdorining kamayishi natijasida [[anasarka]] kelib chiqishi tufayli rivojlanadi, shuning uchun ham [[nefrotik sindrom]] deyiladi. Buyrak yetishmovchiligining soʻnggi bosqichida koptokchalar filtratsiyasi darajasi taxminan 90 ml/min/1.73m² dan 15 gacha tushib ketadi<ref>{{cite book|last1=Longo|first1=Dan|title=Harrison's manual of medicine|url=https://archive.org/details/harrisonsmanualo0000unse_i4v4|last2=Fauci|first2=Anthony|last3=Kasper|first3=Dennis|last4=Hauser|first4=Stephen|last5=Jameson|first5=J.|last6=Loscalzo|first6=Joseph|date=2013|publisher=McGraw-Hill Medical|isbn=978-0-07-174519-2|edition=18th|location=New York|page=2982|name-list-style=vanc}}</ref>. Bu odatda yillar davomida sekinlik bilan rivojlanadi<ref>{{cite journal|vauthors=Afkarian M, Zelnick LR, Hall YN, Heagerty PJ, Tuttle K, Weiss NS, de Boer IH|date=August 2016|title=Clinical Manifestations of Kidney Disease Among US Adults With Diabetes, 1988–2014|url=https://archive.org/details/sim_jama_2016-08-09_316_6/page/602|journal=JAMA|volume=316|issue=6|pages=602–10|doi=10.1001/jama.2016.10924|pmc=5444809|pmid=27532915}}</ref>. Diabetik nefropatiyada patofiziologik buzilishlar odatda qondagi glyukozaning uzoq vaqt miqdorining oʻzgarishidan boshlanadi. Keyinchalik buyraklar nefronlarining filtratsiyasida koʻplab oʻzgarishlar sodir boʻladi. (Odatda har bir katta yoshdagi buyrakda taxminan 750 000-1,5 million nefron mavjud)<ref>{{cite book|last1=Hall|first1=John|title=Textbook of Medical Physiology|last2=Guyton|first2=Arthur|date=2005|publisher=W.B. Saunders|isbn=978-0-7216-0240-0|edition=11th|location=Philadelphia|page=310|name-list-style=vanc}}</ref>. Dastlab, efferent arteriolalarning torayishi va afferent arteriolalarning kengayishi kuzatiladi, buning natijasida koptokchalarda [[Kapillyarlar|kapillyar]] gipertenziyasi va giperfiltratsiya yuzaga keladi, ayniqsa, koptokchalar kapillyarlarining zararlanishiga olib keladi, keyin proteinuriya, qon bosimining koʻtarilishi va qoʻshimcha nefronning zararlanishi va buyraklarning umumiy funksiyasining pasayishi kuzatiladi<ref>{{Cite journal |last1=Hostetter |first1=T. H. |last2=Olson |first2=J. L. |last3=Rennke |first3=H. G. |last4=Venkatachalam |first4=M. A. |last5=Brenner |first5=B. M. |date=July 1981 |title=Hyperfiltration in remnant nephrons: a potentially adverse response to renal ablation |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7246778/ |journal=The American Journal of Physiology |volume=241 |issue=1 |pages=F85–93 |doi=10.1152/ajprenal.1981.241.1.F85 |issn=0002-9513 |pmid=7246778|s2cid=1553863 }}</ref><ref>{{cite web|title=diabetic nephropathy|url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/diabetic+nephropathy|access-date=2015-06-27}}</ref>. Shu bilan birga, koptokchalarning oʻzida [[bazal membrana]]ning qalinlashishi, [[podotsit]]lar yoriq membranasining kengayishi, [[mezangial hujayra]]lar sonining koʻpayishi va mezangial matritsaning koʻpayishi kabi oʻzgarishlar kuzatiladi. Ushbu matritsa koptokchalar kapillyarlariga kirib boradi va Kimmelstiel-Uilson tugunlari deb ataladigan qatlamlarni hosil qiladi. Mezangial hujayralar va matriks asta-sekin kengayishi va filtratsiyani toʻxtatib, butun koptokchani yoʻq qilishi mumkin<ref name="Schlöndorff_20092">{{cite journal|vauthors=Schlöndorff D, Banas B|date=June 2009|title=The mesangial cell revisited: no cell is an island|journal=Journal of the American Society of Nephrology|volume=20|issue=6|pages=1179–87|doi=10.1681/ASN.2008050549|pmid=19470685|doi-access=free}}</ref><!--Prevention and Treatment-->. Diabetik nefropatiya holatini ikkita koʻrsatkichni oʻlchash orqali kuzatish mumkin, bular: siydikdagi oqsil miqdori – proteinuriya va qon zardobidagi [[kreatinin]]ni aniqlash. Proteinuriya miqdori koptokchalarning zararlanish darajasini aks ettiradi. Qon zardobidagi kreatinin miqdori koptokchalar filtratsiyasi tezligini hisoblash uchun ishlatiladi{{citation needed|date=December 2017}}. [[Angiotenzin]] ingibitori yoki angiotenzin retseptorlari blokatori bilan davolanadi, bu koptokchadan chiquvchi arteriolani kengaytiradi va shu bilan koptokchalar kapillyarlari ichidagi qon bosimini pasaytiradi, kasallikning rivojlanishini sekinlashtiradi, lekin toʻxtatmaydi. [[Qandli diabet]]ga qarshi dori vositalarining uchta sinfi: GLP-1 agonistlari, DPP-4 ingibitorlari va SGLT2 ingibitorlari ham diabetik nefropatiyaning rivojlanishini sekinlashtiradi<ref>{{cite journal|vauthors=de Boer IH|date=August 2017|title=A New Chapter for Diabetic Kidney Disease|journal=The New England Journal of Medicine|volume=377|issue=9|pages=885–887|doi=10.1056/nejme1708949|pmid=28854097}}</ref><!--Epidemiology-->. Diabetik nefropatiya buyrak kasalliklarining oxirgi bosqichining eng keng tarqalgan sababidir va AQSHdagi diabet bilan kasallangan katta odamlarning taxminan toʻrtdan biriga taʼsir qiladigan jiddiy asoratdir<ref name="Fernandez201422">{{cite journal|vauthors=Mora-Fernández C, Domínguez-Pimentel V, de Fuentes MM, Górriz JL, Martínez-Castelao A, Navarro-González JF|date=September 2014|title=Diabetic kidney disease: from physiology to therapeutics|journal=The Journal of Physiology|volume=592|issue=18|pages=3997–4012|doi=10.1113/jphysiol.2014.272328|pmc=4198010|pmid=24907306}}</ref><ref name="Ding201522">{{cite journal|vauthors=Ding Y, Choi ME|date=January 2015|title=Autophagy in diabetic nephropathy|journal=The Journal of Endocrinology|volume=224|issue=1|pages=R15–30|doi=10.1530/JOE-14-0437|pmc=4238413|pmid=25349246}}</ref>. Buyrak kasalligining oxirgi bosqichi bilan kasallangan odamlar uchun [[gemodializ]] va oxir-oqibat [[buyrak transplantatsiyasi]] talab qilinadi<ref name="ReferenceB22">{{cite journal|vauthors=Lizicarova D, Krahulec B, Hirnerova E, Gaspar L, Celecova Z|year=2014|title=Risk factors in diabetic nephropathy progression at present|journal=Bratislavske Lekarske Listy|volume=115|issue=8|pages=517–21|doi=10.4149/BLL_2014_101|pmid=25246291|doi-access=free}}</ref> Diabetik nefropatiya, shuningdek, [[yurak-qon tomir kasalliklari]]da oʻlim xavfining oshishi bilan ham bogʻliq<ref name="Fernandez201422"/><ref name="Pálsson R 201422">{{cite journal|vauthors=Pálsson R, Patel UD|date=May 2014|title=Cardiovascular complications of diabetic kidney disease|journal=Advances in Chronic Kidney Disease|volume=21|issue=3|pages=273–80|doi=10.1053/j.ackd.2014.03.003|pmc=4045477|pmid=24780455}}</ref>. == Belgilari == Kasallik boshlanganidan 5-10-yil oʻtgach, simptomlar paydo boʻladi<ref name="nih22">{{Cite web|title=Diabetes and kidney disease: MedlinePlus Medical Encyclopedia|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000494.htm|website=www.nlm.nih.gov|access-date=2015-06-27}}</ref>. Odatdagi birinchi belgisi [[nikturiya]] (tunda tez-tez siyish). Boshqa belgilariga charchoq, [[bosh og‘rig‘i]], [[ko‘ngil aynishi]], [[qusish]], kunduzi tez-tez siyish, [[anoreksiya]] (ishtahaning yoʻqligi), terining qichishi va [[oyoq]]larning [[shish]]ishi kiradi<ref name="nih22"/>. Diabetik nefropatiyaning (DN) klinik koʻrinishi proteinuriya (siydikdagi oqsil), gipertenziya va buyrak funksiyasining progressiv yoʻqolishi bilan tavsiflanadi. Jarayon dastlab sust kechadi, bu esa qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarda diabetik nefropatiya uchun muntazam skrining oʻtkazish muhim ahamiyatga ega ekanligini anglatadi<ref>{{Cite journal|last=Kussman|first=M. J.|date=1976-10-18|title=The clinical course of diabetic nephropathy|journal=Journal of the American Medical Association|volume=236|issue=16|pages=1861–1863|doi=10.1001/jama.236.16.1861|pmid=989537|issn=0098-7484}}</ref>. == Xavf omillari == Qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarning barchasida ham diabetik nefropatiya rivojlanmaydi. Diabetik nefropatiya rivojlanish ehtimolini oshiradigan asosiy xavf omillari quyidagilardir<ref name="nih22"/>: * Qonda [[Glukoza|glyukoza]] miqdorini nazorat qilmaslik; * Davolanmagan [[gipertenziya|qon bosimining oshishi]]; * [[Birinchi tip qandli diabet]]ni 20 yoshdan avval rivojlanishi; * Avval yoki hozirda [[tamaki chekish]]<ref>{{cite journal|vauthors=Jiang N|title=Smoking and the risk of diabetic nephropathy in patients with type 1 and type 2 diabetes: a meta-analysis of observational studies |journal=Oncotarget|date=Nov 2017|volume=8|issue =54|pages=93209–93218 |doi=10.18632/oncotarget.21478|pmid=29190990|pmc=5696256 }}</ref>; * Naslida diabetik nefropatiyaning boʻlishi<ref>{{Cite journal|last1=Freedman|first1=Barry I.|last2=Bostrom|first2=Meredith|last3=Daeihagh|first3=Pirouz|last4=Bowden|first4=Donald W.|date=2007-10-17|title=Genetic Factors in Diabetic Nephropathy|journal=Clinical Journal of the American Society of Nephrology|volume=2|issue=6|pages=1306–1316|doi=10.2215/cjn.02560607|pmid=17942768|issn=1555-9041|doi-access=free}}</ref>. [[APOL1]] geni afrikan-amerikaliklarda nefropatiya bilan bogʻliqligi aniqlangan<ref>{{Cite journal|last1=Kruzel-Davila|first1=Etty|last2=Wasser|first2=Walter G.|last3=Aviram|first3=Sharon|last4=Skorecki|first4=Karl|date=March 2016|title=APOL1 nephropathy: from gene to mechanisms of kidney injury|journal=Nephrology, Dialysis, Transplantation|volume=31|issue=3|pages=349–358|doi=10.1093/ndt/gfu391|issn=1460-2385|pmid=25561578|doi-access=free}}</ref>; * Ayrim irqiy guruhlar (afrikan-amerikaliklar, meksikalik amerikaliklar va pima hindulari)da xavf omili yuqori. == Patofiziologiyasi == [[File:Physiology of Nephron.png|250px|thumb|right|Nefron tuzilishi va funksiyasining asosiy sxemasini koʻrsatuvchi diagramma: diabetik nefropatiya afferent va efferent arteriolalarning oʻzgarishi bilan bogʻliq boʻlib, kapillyar gipertenziyani keltirib chiqaradi va koptokchalar kapillyarlarining koʻplab sabablarga koʻra shikastlanishi, shu jumladan mezangial matriksning choʻkishi]] {{See also|Buyrak fiziologiyasi}} Qandli diabet nefropatiyasi kasalligining rivojlanishi giperfiltratsiya, mikroalbuminuriya, makroalbuminuriya, nefrotik proteinuriya, buyraklarning surunkali buyrak kasalligining soʻnggi bosqichiga olib keladigan surunkali buyrak kasalligi klinik bosqichlarini oʻz ichiga oladi. Shikastlanish buyrakning barcha boʻlimlariga, shu jumladan koptokcha, buyrak kanalchalari, tomirlar (afferent va efferent buyrak arteriolalari) va oraliq hujayralarga taʼsir qiladi. Buyrak fibrozi DNning soʻnggi bosqichi hisoblanadi. Ushbu fibroz koʻplab mexanizmlarning, jumladan buyrak gemodinamikasidagi oʻzgarishlar, oksidativ stress bilan bogʻliq glyukoza metabolizmining buzilishi, shuningdek [[yalligʻlanish]] jarayonlari va haddan tashqari faol renin-angiotenzin-aldosteron tizimi (RAAS)ning mahsulidir{{citation needed|date=May 2020}}. Diabetik nefropatiyaning patofiziologiyasi gemodinamik va metabolik omillar oʻrtasidagi oʻzaro taʼsirni oʻz ichiga oladi<ref>{{Cite journal|last1=Lin|first1=Yi-Chih|last2=Chang|first2=Yu-Hsing|last3=Yang|first3=Shao-Yu|last4=Wu|first4=Kwan-Dun|last5=Chu|first5=Tzong-Shinn|date=2018-08-01|title=Update of pathophysiology and management of diabetic kidney disease|journal=Journal of the Formosan Medical Association|language=en|volume=117|issue=8|pages=662–675|doi=10.1016/j.jfma.2018.02.007|pmid=29486908|issn=0929-6646|doi-access=free}}</ref>. Gemodinamik omillarga tizimli va intraglomerulyar bosimning oshishi, shuningdek, RAASning haddan tashqari faollashuvi kiradi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, qandli diabetda turli omillar diabetik nefropatiya patofiziologiyasining eng muhim yoʻllaridan biri boʻlgan RAASni ragʻbatlantiradi. Filtrlangan glyukozaning yuqori yuklamasi proksimal naychalarda natriy-glyukoza kotransporter 2 (SGLT2)ni tartibga soladi, bu natriy va glyukozani buyrakdan chiqarib yuboradi. Bu distal naychalarga natriy xloridning yetib borishining pasayishiga olib keladi, bu esa renin ajralib chiqishiga yordam beradi va RAATni ortiqcha faollashtiradi<ref>{{Citation|last1=Anderson|first1=Sharon|title=Pathogenesis of Diabetic Glomerulopathy: The Role of Glomerular Hyperfiltration|date=1988|work=The Kidney and Hypertension in Diabetes Mellitus|pages=139–146|publisher=Springer US|isbn=978-1-4757-1976-5|last2=Brenner|first2=Barry M.|doi=10.1007/978-1-4757-1974-1_17}}</ref>. Giperfiltratsiya DNning eng dastlabki xususiyatlaridan biridir. Giperfiltratsiyani keltirib chiqaruvchi bir nechta mexanizmlar taklif qilingan. Ushbu mexanizmlardan biri shuki, koptokchalar gipertrofiyaga uchragan sari filtratsiya yuzasi dastlab ortadi. Yana bir ehtimoliy mexanizm shundan iboratki, diabetik nefropatiyada qon tomirlarining anomal nazorati afferent koptokcha arteriolyar rezistentligining pasayishiga va efferent koptokcha arteriolyar rezistentligining oshishiga olib keladi, bu esa buyraklarda qon oqimi (QF) va koptokchalar filtratsiyasi tezligining (KFT) aniq oshishiga olib keladi<ref>{{Cite journal|last=Hostetter|first=Thomas H.|date=March 2003|title=Hyperfiltration and glomerulosclerosis|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12704579/|journal=Seminars in Nephrology|volume=23|issue=2|pages=194–199|doi=10.1053/anep.2003.50017|issn=0270-9295|pmid=12704579}}</ref> Glomerulyar giperfiltratsiya va RAASning regulyatsiyasi [[Endoteliy|endotelial hujayralar]], mezangial hujayralar va podotsitlarda stress keltirib chiqaradigan intraglomerulyar bosimning oshishiga olib keladi. Bu giperglikemiyaning metabolik taʼsiri tufayli yuzaga keladigan disfunksiyani kuchaytiradi{{citation needed|date=May 2020}}. Metabolik omillarga qandli diabetning koʻplab asoratlari, shu jumladan yurak-qon tomir asoratlari patofiziologiyasida markaziy rol oʻynaydigan glikatsiyaning yakuniy mahsulotlari (GYM)ning shakllanishi kiradi<ref>{{Cite journal|last1=Soldatos|first1=G.|last2=Cooper|first2=M. E.|date=2008-11-13|title=Diabetic nephropathy: Important pathophysiologic mechanisms|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0168822708004646|journal=Diabetes Research and Clinical Practice|series=The Shiga International Symposium on Diabetic Nephropathy|language=en|volume=82|pages=S75–S79|doi=10.1016/j.diabres.2008.09.042|pmid=18994672|issn=0168-8227}}</ref>. GYM kimyoviy guruhlar boʻlib, ular glyukoza, oqsillar, lipidlar va nuklein kislotalarga bogʻlangan amin guruhi, asosan lizin va arginin bilan fermentsiz reaksiyaga kirishganda hosil boʻladi<ref>{{Cite journal|last1=Wolffenbuttel|first1=B. H. R.|last2=Boulanger|first2=C. M.|last3=Crijns|first3=F. R. L.|last4=Huijberts|first4=M. S. P.|last5=Poitevin|first5=P.|last6=Swennen|first6=G. N. M.|last7=Vasan|first7=S.|last8=Egan|first8=J. J.|last9=Ulrich|first9=P.|last10=Cerami|first10=A.|last11=Levy|first11=B. I.|date=1998-04-14|title=Breakers of advanced glycation end products restore large artery properties in experimental diabetes|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=95|issue=8|pages=4630–4634|doi=10.1073/pnas.95.8.4630|pmid=9539789|pmc=22541|bibcode=1998PNAS...95.4630W|issn=0027-8424|doi-access=free}}</ref>. Ushbu [[glikatsiya]] mahsulotlari qon tomir devorida kollagen oqsillari toʻplanib, oʻzaro bogʻlangan GYMlarning qaytarilmas kompleksini hosil qiladi. GYM taʼsirining muhim usuli retseptor vositali mexanizm orqali, eng muhimi, glikatsiya yakuniy mahsulotlari uchun retseptor orqali amalga oshiriladi. GYM – bu makrofaglar, endotelial hujayralar, buyrak mezangial hujayralari va glomeruladagi podotsitlarni oʻz ichiga olgan bir qator hujayra turlarida joylashgan signal transduksiya retseptoridir<ref>{{Cite journal|last1=Yan|first1=Shi-Fang|last2=Ramasamy|first2=Ravichandran|last3=Bucciarelli|first3=Loredana G|last4=Wendt|first4=Thoralf|last5=Lee|first5=Larisse K|last6=Hudson|first6=Barry I|last7=Stenr|first7=David M|last8=Lalla|first8=Evanthia|last9=Du Yan|first9=Shi|last10=Rong|first10=Ling Ling|last11=Naka|first11=Yoshifumi|date=May 2004|title=RAGE and its ligands: a lasting memory in diabetic complications?|journal=Diabetes and Vascular Disease Research|volume=1|issue=1|pages=10–20|doi=10.3132/dvdr.2004.001|pmid=16305050|issn=1479-1641|doi-access=free}}</ref>. == Diagnozi == [[File:Ultrasonography of kidney with diabetic nephropathy - annotated.jpg|thumb|left|[[Ultrasonografiya]] buyrak poʻstlogʻining giperexogenligi koʻrsatgan, rasmda jigardan yorqinroq sifatida tasvirlangan.]] Qandli diabetda siydikdagi albumin miqdoriga qarab tashxis qoʻyiladi<ref name="lewis20142">{{cite journal|vauthors=Lewis G, Maxwell AP|date=February 2014|title=Risk factor control is key in diabetic nephropathy|journal=The Practitioner|volume=258|issue=1768|pages=13–7, 2|pmid=24689163}}</ref>, bunda albuminuriyaning boshqa sabablari istisno qilinishi kerak. Albumin koʻrsatkichlari quyidagicha aniqlanadi<ref>{{Cite web|title=CDC – Chronic Kidney Disease – Glossary|url=http://nccd.cdc.gov/ckd/help.aspx?section=G|access-date=2015-07-02|arxivsana=2015-07-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150703050427/http://nccd.cdc.gov/ckd/help.aspx?section=G}}</ref>: :::::::::::* Normal [[albuminuriya]]: siydikdagi albumin miqdori <30&nbsp;mg/24h; :::::::::::* [[Mikroalbuminuriya]]: siydikdagi albumin miqdori 30–299&nbsp;mg/24h; :::::::::::* [[Makroalbuminuriya]]: siydikdagi albumin miqdori ≥300&nbsp;mg/24h. ::::::::::: Albuminning siydik bilan chiqarilishi siydikdagi albumin/kreatinin nisbati bilan ham o‘lchanishi mumkin, bu 24 soatlik siydik yig‘ishga qaraganda aniqroq va qulayroqdir<ref>{{Cite journal|last1=Umanath|first1=Kausik|last2=Lewis|first2=Julia B.|date=2018-06-01|title=Update on Diabetic Nephropathy: Core Curriculum 2018|journal=American Journal of Kidney Diseases|language=en|volume=71|issue=6|pages=884–895|doi=10.1053/j.ajkd.2017.10.026|pmid=29398179|issn=0272-6386|doi-access=free}}</ref>. Qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarga har yili, 2-tur QD tashxisi qoʻyilgandan soʻng darhol va 1-tur QD tashxisi qoʻyilgandan keyin besh yil oʻtgach albumin darajasini tekshirish tavsiya etiladi<ref name="lewis20142" /><ref>{{cite journal|vauthors=Koroshi A|date=July 2007|title=Microalbuminuria, is it so important?|journal=Hippokratia|volume=11|issue=3|pages=105–7|pmc=2658722|pmid=19582202}}</ref>. Diabetik nefropatiyaga shubha qilinganda [[siydik yo‘llari obstruksiyasi]], [[siydik yo‘llari infeksiyasi]], [[buyrak tosh kasalligi]] yoki [[buyrak polikistozi]] kabi kasalliklardan [[differensial diagnostika]] qilish uchun buyrak ultrasonografiya tekshiruvi oʻtkaziladi<ref name="Grossde Azevedo20042">{{cite journal|vauthors=Gross JL, de Azevedo MJ, Silveiro SP, Canani LH, Caramori ML, Zelmanovitz T|date=January 2005|title=Diabetic nephropathy: diagnosis, prevention, and treatment|url=https://archive.org/details/sim_diabetes-care_2005-01_28_1/page/164|journal=Diabetes Care|volume=28|issue=1|pages=164–76|doi=10.2337/diacare.28.1.164|pmid=15616252|doi-access=free}}</ref>. Buyrak biopsiyasi faqat diabet boʻlmagan bemorlarning boshqa buyrak kasalliklarida oʻtkazish tavsiya etiladi{{citation needed|date=January 2021}}. Diabetik buyrak kasalligi bilan ogʻrigan bemorlar siydik tahlilida mikroalbuminuriya kuchli rivojlangan holatlarda gematuriya kuzatilishi mumkin<ref>{{Cite journal|last1=Jiang|first1=Shimin|last2=Wang|first2=Yining|last3=Zhang|first3=Zheng|last4=Dai|first4=Peilin|last5=Yang|first5=Yue|last6=Li|first6=Wenge|date=September 2018|title=Accuracy of hematuria for predicting non-diabetic renal disease in patients with diabetes and kidney disease: A systematic review and meta-analysis|journal=Diabetes Research and Clinical Practice|volume=143|pages=288–300|doi=10.1016/j.diabres.2018.07.027|pmid=30059756|s2cid=51880893|issn=0168-8227}}</ref> Yogʻ toʻqimasi bemorlarda nefrotik-diapazonli proteinuriyani rivojlantirishi mumkin {|class="wikitable" style="float:right; margin-left:5px" |+ Clinical staging<ref name="pmid224391552">{{cite book|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK84558/|title=Chronic Kidney Disease Stages 1–3: Screening, Monitoring, and Treatment [Internet]|vauthors=Fink HA, Ishani A, Taylor BC, Greer NL, MacDonald R, Rossini D, Sadiq S, Lankireddy S, Kane RL, Wilt TJ|chapter=Introduction |date=January 2012|publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US)|pmid=22439155|display-authors=6}}</ref>. !Bosqichlari<br /> !Glyukoza darajasi<br /><small>(mL/min/1.73 m²)</small> |- |1-bosqich | style="text-align:center" |≥ 90 |- |2-bosqich | style="text-align:center" |60–89 |- |3-bosqich | style="text-align:center" |30–59 |- |4-bosqich | style="text-align:center" |15–29 |- |5-bosqich | style="text-align:center" |< 15 |} ===Bosqichlari=== Ushbu yoki istalgan buyrak kasalligida shikastlanish darajasini klinik bosqichini aniqlash uchun qon zardobidagi kreatinin aniqlanadi va taxminiy koptokchalar filtratsiyasi tezligini (KFT) hisoblanadi. Normada KFT 90 ml/min/1,73 m2 ga teng yoki undan yuqori<ref>{{Cite web|title=Glomerular filtration rate: MedlinePlus Medical Encyclopedia|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007305.htm|website=www.nlm.nih.gov|access-date=2015-07-02}}</ref>.Biopsiya boʻyicha Tervaert va boshqalar tomonidan quyidagi tasnif taklif qilingan<ref name="pmid28316995">{{cite journal |last1=Qi |first1=Chenyang |last2=Mao |first2=Xing |last3=Zhang |first3=Zhigang |last4=Wu |first4=Huijuan |title=Classification and Differential Diagnosis of Diabetic Nephropathy |journal=Journal of Diabetes Research |date=2017 |volume=2017 |pages=8637138 |doi=10.1155/2017/8637138 |pmid=28316995 |pmc=5337846 |issn=2314-6745|doi-access=free }} [[File:CC-BY icon.svg|50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License]. </ref>: {|class=wikitable |+Gistopatologik bosqichlanishi ! Sinf !! Tavsif |- | I || Yorugʻlik mikroskopi va konform GBMda yengil yoki nospetsifik oʻzgarishlar elektron mikroskop orqali isbotlangan: GBM > 395 nm (ayollarda), GBM > 430 nm (erkaklarda). |- | IIa | * Kuzatilgan mezangiyning >25% da mezangiyning yengil kengayishi. * Mezangial proliferatsiya maydoni < kapillyarlar maydoni. |- | IIb | * Kuzatilgan mezangiyning >25% da mezangiyning kuchli kengayishi. * Mezangial proliferatsiya maydoni < kapillyarlar maydoni. |- | III | Kamida bitta tugunli skleroz (Kimmelstiel-Uilson shikastlanishi). |- | IV | Glomerulalarning >50% rivojlangan diabetik glomeruloskleroz. |} === Biomarkerlari === Albuminuriya DNning eng koʻp qoʻllaniladigan markeri boʻlsa-da, uning sezuvchanligi cheklangan, chunki diabetik nefropatiya bilan ogʻrigan bemorlarning koʻpchiligida KFT yoʻqolishi va glomerulosklerozsiz albuminuriyaning darhol koʻtarilishi kuzatiladi. Hozirgi vaqtda diabetik nefropatiyani erta bosqichlarida va rivojlanish xavfini aniqlaydigan koʻplab yangi markerlar oʻrganilmoqda. Sistatin C buyrak kanalchalarida qayta soʻrilishidan va katabolizatsiyadan oldin koptokchalarda erkin filtrlanadigan oqsildir. Uning qon zardobidagi darajasi mushak massasiga bogʻliq emas, bu KFTni qon zardobidagi kreatinin darajasiga qaraganda aniqroq baholash imkonini beradi{{citation needed|date=May 2020}}. == Davolash == Davolashning maqsadi buyrak shikastlanishining rivojlanishini sekinlashtirish va u bilan bogʻliq asoratlarni oldini olishdir. Hozirgi vaqtda diabetik nefropatiyani davolash toʻrtta asosiy yoʻnalishga qaratilgan: yurak-qon tomir kasalliklari xavfini pasaytirish, glikemik nazorat, qon bosimini nazorat qilish, shuningdek RAAS tizimini ingibirlash{{citation needed|date=May 2020}}. Yurak-qon tomir kasalligi xavfini kamaytirish: Qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari xavfi sezilarli darajada oshadi, bu ham buyrak yetishmovchiligining xavf omilidir. Shu sababli, qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarda, xususan, diabetik nefropatiya bilan ogʻrigan bemorlarda yurak-qon tomir kasalligini davolash muhim ahamiyatga ega. Buni davolash tartibi: chekishni toʻxtatish, lipidlarni kamaytiruvchi terapiyalar (masalan, statinlar), shuningdek, muntazam jismoniy mashqlar va sogʻlom ovqatlanishdir<ref>{{Cite journal|date=2008-06-12|title=Effects of Intensive Glucose Lowering in Type 2 Diabetes|journal=New England Journal of Medicine|volume=358|issue=24|pages=2545–2559|doi=10.1056/nejmoa0802743|pmid=18539917|pmc=4551392|issn=0028-4793|author1=Action to Control Cardiovascular Risk in Diabetes Study Group|last2=Gerstein|first2=H. C.|last3=Miller|first3=M. E.|last4=Byington|first4=R. P.|last5=Goff Jr|first5=D. C.|last6=Bigger|first6=J. T.|last7=Buse|first7=J. B.|last8=Cushman|first8=W. C.|last9=Genuth|first9=S.|last10=Ismail-Beigi|first10=F.|last11=Grimm Jr|first11=R. H.|last12=Probstfield|first12=J. L.|last13=Simons-Morton|first13=D. G.|last14=Friedewald|first14=W. T.}}</ref>. Buyrak kasalligi bilan ogʻrigan bemorlarda atorvastatin boshqa statinlarga qaraganda yaxshiroqdir, chunki u KFT asosida dozani oʻzgartirishni talab qilmaydi<ref>{{Cite journal|last1=Bianchi|first1=Stefano|last2=Bigazzi|first2=Roberto|last3=Caiazza|first3=Alberto|last4=Campese|first4=Vito M.|date=2003-03-01|title=A controlled, prospective study of the effects of atorvastatin on proteinuria and progression of kidney disease|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272638602692479|journal=American Journal of Kidney Diseases|language=en|volume=41|issue=3|pages=565–570|doi=10.1053/ajkd.2003.50140|pmid=12612979|issn=0272-6386}}</ref>. Glikemik nazorat: Glikemik nazoratning yaxshilanishi diabetik nefropatiya bilan ogʻrigan bemorlar holatiga ijobiy taʼsir koʻrsatdi<ref>{{Cite journal|last1=DCCT/EDIC Research Group|last2=de Boer|first2=Ian H.|last3=Sun|first3=Wanjie|last4=Cleary|first4=Patricia A.|last5=Lachin|first5=John M.|last6=Molitch|first6=Mark E.|last7=Steffes|first7=Michael W.|last8=Zinman|first8=Bernard|date=2011-12-22|title=Intensive diabetes therapy and glomerular filtration rate in type 1 diabetes|journal=The New England Journal of Medicine|volume=365|issue=25|pages=2366–2376|doi=10.1056/NEJMoa1111732|issn=1533-4406|pmc=3270008|pmid=22077236}}</ref>. Glikemik nazoratning intensiv boʻlishi [[retinopatiya]] va [[neyropatiya]] kabi QDning boshqa asoratlari rivojlanish ehtimolini kamaytiradi. Glikemik nazorat asosan 1-tur QD bilan ogʻrigan bemorlarda insulin bilan va 2-tur QD bilan ogʻrigan bemorlarda gipoglikemik agentlar yoki insulin bilan ushlab turiladi. Tadqiqotlar maqsadli HbA1c konsentratsiyasi 7% boʻlganda diabetik nefropatiyaning mikrotomir asoratlarining pasayishini koʻrsatdi. HbA1c ning yanada pasayishi yaxshi natijalar bermaydi va shuning uchun koʻpchilik bemorlarda tavsiya etilmaydi, chunki u gipoglikemik epizodlar xavfini oshirishi mumkin<ref>{{Cite journal|date=2008-06-12|title=Intensive Blood Glucose Control and Vascular Outcomes in Patients with Type 2 Diabetes|journal=New England Journal of Medicine|volume=358|issue=24|pages=2560–2572|doi=10.1056/nejmoa0802987|pmid=18539916|issn=0028-4793|author1=ADVANCE Collaborative Group|last2=Patel|first2=A.|last3=MacMahon|first3=S.|last4=Chalmers|first4=J.|last5=Neal|first5=B.|last6=Billot|first6=L.|last7=Woodward|first7=M.|last8=Marre|first8=M.|last9=Cooper|first9=M.|last10=Glasziou|first10=P.|last11=Grobbee|first11=D.|last12=Hamet|first12=P.|last13=Harrap|first13=S.|last14=Heller|first14=S.|last15=Liu|first15=L.|last16=Mancia|first16=G.|last17=Mogensen|first17=C. E.|last18=Pan|first18=C.|last19=Poulter|first19=N.|last20=Rodgers|first20=A.|last21=Williams|first21=B.|last22=Bompoint|first22=S.|last23=De Galan|first23=B. E.|last24=Joshi|first24=R.|last25=Travert|first25=F.|url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:690128/UQ690128_OA.pdf|hdl=10072/26242|hdl-access=free|access-date=2024-11-15|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828061546/https://espace.library.uq.edu.au/data/UQ_690128/UQ690128_OA.pdf?Expires=1630131433&Key-Pair-Id=APKAJKNBJ4MJBJNC6NLQ&Signature=Lxy7DfOrc1ewqq-0CQ6gtAsnZcV5Epq69rn~mNIBhiDgE3ackZI1Ob4S3lBV5KTLqCUQClp2jbg3tVE~5npgv1Cetbh9ilFesrRy6AzDnpHM4r9mkQO1RZvj9xiRMwy5ZdGCM9du43qG~QHeNgWmGA4PD4PJiPuWS~zJETw0BTszcHDMZ42aeUCxlZvAMiiWJvS-lMaaCpYPh7SdNkVbMJQ3AQiAsX~dVKr~1V0~i~QQLWM6usSMifk4zOZTFqII-87m-wnKtU0tZTjESixb0-LpY7M~8Gwp9DAGqR2ToYR-kcm2bykZ1qtR88mPATdQqvStjGrXz7~9GKEeTjSa0g__}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Duckworth|first1=W.|last2=Abraira|first2=C.|last3=Moritz|first3=T.|date=April 2009|title=Glucose Control and Vascular Complications in Veterans with Type 2 Diabetes|journal=Journal of Vascular Surgery|volume=49|issue=4|pages=129–39|doi=10.1016/j.jvs.2009.02.026|pmid=19092145|issn=0741-5214|doi-access=free}}</ref>. Arterial bosimni nazorat qilish: Diabetik nefropatiya bilan ogʻrigan bemorlarda sistolik arterial bosimni <140 mm.sim.ust. gacha pasaytirish kerak. Yuqori qon bosimi mikroalbuminuriyaning jadal rivojlanishi, ortiqcha proteinuriya va buyrak funksiyasining pasayishi bilan bog`liq. Angiotenzin o‘zgartiruvchi [[Fermentlar|ferment]] ingibitorlari, shuningdek, angiotenzin II retseptorlari blokatorlari qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda qon bosimini pasaytirish va nefropatiya rivojlanishini sekinlashtirish uchun foydali bo`ladi<ref>{{Cite journal|date=2010-04-29|title=Effects of Intensive Blood-Pressure Control in Type 2 Diabetes Mellitus|journal=New England Journal of Medicine|volume=362|issue=17|pages=1575–1585|doi=10.1056/nejmoa1001286|pmid=20228401|issn=0028-4793|author1=ACCORD Study Group|last2=Cushman|first2=W. C.|last3=Evans|first3=G. W.|last4=Byington|first4=R. P.|last5=Goff Jr|first5=D. C.|last6=Grimm Jr|first6=R. H.|last7=Cutler|first7=J. A.|last8=Simons-Morton|first8=D. G.|last9=Basile|first9=J. N.|last10=Corson|first10=M. A.|last11=Probstfield|first11=J. L.|last12=Katz|first12=L.|last13=Peterson|first13=K. A.|last14=Friedewald|first14=W. T.|last15=Buse|first15=J. B.|last16=Bigger|first16=J. T.|last17=Gerstein|first17=H. C.|last18=Ismail-Beigi|first18=F.|pmc=4123215}}</ref>. Qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarda qon bosimining intensiv pasayishi (125-130/<80) diabetik nefropatiya va boshqa diabetik asoratlar rivojlanish xavfini kamaytiradi<ref>{{Cite journal|title=Faculty Opinions recommendation of BP Control and Long-Term Risk of ESRD and Mortality.|last=Ruilope|first=Luis|date=2017-04-19|doi=10.3410/f.726630344.793530925 |doi-access=free }}</ref>. Baʼzi bemorlarda ikki tomonlama terapiya, yaʼni kalsiybkanallari blokatori va [[diuretiklar]] qoʻllaniladi<ref>{{Cite journal|title=Faculty Opinions recommendation of Benazepril plus amlodipine or hydrochlorothiazide for hypertension in high-risk patients.|last=Townsend|first=Raymond|date=2009-01-07|doi=10.3410/f.1142854.599941 |doi-access=free }}</ref>. RAASni ingibirlash: GYM ingibitorlari, angiotenzin retseptorlari blokatorlari, toʻgʻridan-toʻgʻri renin ingibitorlari va mineralokortikoidlar antagonistlari kabi terapiyalar bilan ingibirlanadi. RAAS ingibitsiyasi diabetik nefropatiyaning barcha bosqichlarida rivojlanishini sekinlashtirish uchun eng samarali terapiya ekanligi isbotlangan<ref>{{Cite journal|last1=Lewis|first1=Edmund J.|last2=Hunsicker|first2=Lawrence G.|last3=Bain|first3=Raymond P.|last4=Rohde|first4=Richard D|date=1993-11-11|title=The Effect of Angiotensin-Converting-Enzyme Inhibition on Diabetic Nephropathy|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1993-11-11_329_20/page/1456|journal=New England Journal of Medicine|volume=329|issue=20|pages=1456–1462|doi=10.1056/nejm199311113292004|pmid=8413456|issn=0028-4793|doi-access=free}}</ref>. Bir nechta vositalardan foydalangan holda RAAS blokadasi proteinuriyani yanada kamaytirishi mumkin boʻlsa-da, noxush hodisalar (masalan, giperkalemiya, oʻtkir buyrak shikastlanishi)ni rivojlantiradi<ref>{{Cite journal|last1=Fried|first1=Linda F.|last2=Emanuele|first2=Nicholas|last3=Zhang|first3=Jane H.|last4=Brophy|first4=Mary|last5=Conner|first5=Todd A.|last6=Duckworth|first6=William|last7=Leehey|first7=David J.|last8=McCullough|first8=Peter A.|last9=O'Connor|first9=Theresa|last10=Palevsky|first10=Paul M.|last11=Reilly|first11=Robert F.|date=2013-11-14|title=Combined Angiotensin Inhibition for the Treatment of Diabetic Nephropathy|journal=New England Journal of Medicine|volume=369|issue=20|pages=1892–1903|doi=10.1056/nejmoa1303154|pmid=24206457|s2cid=205095632 |issn=0028-4793|doi-access=free}}</ref>. Shu sababli, AG yoki mikroalbuminuriya yoki diabetik nefropatiya belgilari boʻlgan QD bilan ogʻrigan bemorlarda faqat bitta vositani qoʻllash tavsiya etiladi<ref>{{Cite journal|last1=Brenner|first1=Barry M.|last2=Cooper|first2=Mark E.|last3=de Zeeuw|first3=Dick|last4=Keane|first4=William F.|last5=Mitch|first5=William E.|last6=Parving|first6=Hans-Henrik|last7=Remuzzi|first7=Giuseppe|last8=Snapinn|first8=Steven M.|last9=Zhang|first9=Zhonxin|last10=Shahinfar|first10=Shahnaz|date=2001-09-20|title=Effects of Losartan on Renal and Cardiovascular Outcomes in Patients with Type 2 Diabetes and Nephropathy|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2001-09-20_345_12/page/861|journal=New England Journal of Medicine|volume=345|issue=12|pages=861–869|doi=10.1056/nejmoa011161|pmid=11565518|hdl=2445/122643|issn=0028-4793|hdl-access=free}}</ref>. Insulinning taxminan yarmi buyraklar tomonidan metabolizmga uchraydi va tozalanadi. Bu shuni anglatadiki, DN sharoitida buyraklar funksiyasining yomonlashuvi bilan, insulinga bogʻliq QD bilan ogʻrigan baʼzi bemorlarda ularning muntazam insulin dozalari meʼyoridan ortib ketishi yoki ularda gipoglikemiyaning koʻpayishi kuzatiladi. Shuningdek, buyraklar tomonidan tozalanadigan dorilarni toʻgʻri dozalash uchun buyrak funksiyasini diqqat bilan kuzatish juda muhimdir. Eng koʻp qoʻllaniladigan nefrotoksik dorilardan baʼzilari [[ibuprofen]] kabi nosteroid yalligʻlanishga qarshi dorilardir<ref>{{Cite journal|last1=Khan|first1=Kanwar Nasir M.|last2=Burke|first2=Allen|last3=Stanfield|first3=Kristina M.|last4=Harris|first4=Richard K.|last5=Baron|first5=David A.|date=2001-01-01|title=Expression of Cyclooxygenase-2 in the Macula Densa of Human Kidney in Hypertension, Congestive Heart Failure, and Diabetic Nephropathy|journal=Renal Failure|volume=23|issue=3–4|pages=321–330|doi=10.1081/JDI-100104716|pmid=11499548|s2cid=11727215|issn=0886-022X|doi-access=free}}</ref>. Buyrak funksiyasining yomonlashuvi bilan giperkalemiya va metabolik atsidoz kabi asoratlarning oldini olish uchun ovqatlanish buyrak ratsioniga rioya qilish ham kerak. [[Parhez]] orqali oqsilni cheklash DN rivojlanishini sekinlashtirishi mumkin, ammo buni tasdiqlash uchun qoʻshimcha dalillar kerak<ref>{{Cite journal|last1=Hansen|first1=Henrik P.|last2=Tauber-Lassen|first2=Ellis|last3=Jensen|first3=Berit R.|last4=Parving|first4=Hans-Henrik|date=July 2002|title=Effect of dietary protein restriction on prognosis in patients with diabetic nephropathy|url=https://archive.org/details/sim_kidney-international_2002-07_62_1/page/220|journal=Kidney International|volume=62|issue=1|pages=220–228|doi=10.1046/j.1523-1755.2002.00421.x|pmid=12081581|issn=0085-2538|doi-access=free}}</ref>. Diabetik nefropatiya bilan ogʻrigan bemorlar buyrak kasalligining oxirgi bosqichida buyrak transplantatsiyasi yoki gemodializ qilinadi{{citation needed|date=May 2020}}. === Yangi terapiyalar === Qandli diabetni davolash uchun nisbatan yangi dori vositasi natriy glyukoza kotransporter 2 (SGLT2) ingibitorlari hisoblanadi. Ushbu preparatning taʼsir mexanizmi natriy glyukozaning proksimal naychadagi kotransporterga soʻrilishi boʻlib, shu bilan natriurez va glyukozuriyani keltirib chiqaradi. Koʻpgina klinik tadqiqotlarda SGLT2 ingibitorlari QD bilan ogʻrigan bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari natijalarini yaxshilash, shuningdek, buyrak kasalliklari natijalariga ijobiy taʼsir koʻrsatdi, asosan albuminuriya pasaydi<ref>{{Cite journal|last1=Heerspink|first1=Hiddo J.L.|last2=Perkins|first2=Bruce A.|last3=Fitchett|first3=David H.|last4=Husain|first4=Mansoor|last5=Cherney|first5=David Z. I.|date=2016-09-06|title=Sodium Glucose Cotransporter 2 Inhibitors in the Treatment of Diabetes Mellitus|journal=Circulation|volume=134|issue=10|pages=752–772|doi=10.1161/circulationaha.116.021887|pmid=27470878|issn=0009-7322|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Wanner|first1=Christoph|last2=Inzucchi|first2=Silvio E.|last3=Lachin|first3=John M.|last4=Fitchett|first4=David|last5=von Eynatten|first5=Maximilian|last6=Mattheus|first6=Michaela|last7=Johansen|first7=Odd Erik|last8=Woerle|first8=Hans J.|last9=Broedl|first9=Uli C.|last10=Zinman|first10=Bernard|date=2016-07-28|title=Empagliflozin and Progression of Kidney Disease in Type 2 Diabetes|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_the-new-england-journal-of-medicine_2016-07-28_375_4/page/323|journal=New England Journal of Medicine|volume=375|issue=4|pages=323–334|doi=10.1056/nejmoa1515920|pmid=27299675|issn=0028-4793|doi-access=free}}</ref>. Diabetik nefropatiyaning rivojlanishiga ijobiy taʼsir koʻrsatadigan diabetik dori vositalarining boshqa sinflari GLP-1 agonistlari va DPP-4 ingibitorlari hisoblanadi{{citation needed|date=May 2020}}. == Prognozi == Qandli diabetning 2-turida diabetik nefropatiyani avvaldan aniqlash qiyinroq boʻlishi mumkin, chunki diabetning boshlanishini aniqlash qiyin. Davolanmaganda QD 2-turi va mikroalbuminuriya bilan ogʻrigan bemorlarning 20-40 foizida makroalbuminuriyaga aylanadi<ref>{{Cite journal|last=Shlipak|first=Michael|date=2011-03-15|title=Clinical Evidence Handbook: Diabetic Nephropathy: Preventing Progression – American Family Physician|url=http://www.aafp.org/afp/2011/0315/p732.html|journal=American Family Physician|volume=83|issue=6|pages=732|access-date=2015-06-27|name-list-style=vanc}}</ref>. Deabetik nefropatiya surunkali buyrak yetishmovchiligiga olib keladi<ref name="Fernandez201422"/><ref name="Ding201522"/>, natijada buyrak transplantatsiyasi yoki gemodializ qilinishi kerak<ref name="ReferenceB22"/>. == Epidemiologiyasi == Qandli diabetning 1- va 2-turi bilan ogʻrigan bemorlarning taxminan uchdan bir qismida diabetik nefropatiya kuzatiladi<ref>{{Cite journal|last1=Zimmet|first1=Paul|last2=Alberti|first2=K. G. M. M.|last3=Shaw|first3=Jonathan|date=December 2001|title=Global and societal implications of the diabetes epidemic|journal=Nature|volume=414|issue=6865|pages=782–787|doi=10.1038/414782a|pmid=11742409|bibcode=2001Natur.414..782Z|s2cid=4384190|issn=0028-0836|url=https://repositorio.unal.edu.co/handle/unal/79579}}</ref>. Dunyoda qandli diabet bilan kasallanish darajasi 2013-yilda 382 milliondan, 2035-yilga kelib 592 milliondan oshishi taxmin qilinmoqda. Ushbu oʻsish rivojlangan mamlakatlarda keskin darajada boʻlishi taxmin qilinmoqda. Ayniqsa, qandli diabetning 2-turi tarqalishi butun dunyo boʻylab semizlikning koʻpayishi tufayli ortib bormoqda<ref>{{Cite journal|last1=Cameron|first1=Adrian J|last2=Zimmet|first2=Paul Z|last3=Atkins|first3=Robert C|last4=Shaw|first4=Jonathan E|date=2007|title=The Australian Diabetes, Obesity and Lifestyle Study – Profiling Diabetes and Cardiovascular Disease Risk in the Nation|journal=European Endocrinology|issue=2|pages=20|doi=10.17925/ee.2007.00.02.20|issn=1758-3772|doi-access=free}}</ref>. Qandli diabet buyrak kasalligining rivojlanishi ECHTga, shuningdek, yurak-qon tomir kasalligi asoratlari xavfining oshishiga olib keladi. AQShda 2010-yilda diabetik nefropatiya bilan ogʻrigan bemorlarni davolashning taxminiy xarajatlari 39,35 milliard AQSH dollarini tashkil etgan<ref>{{Cite journal|last1=Trivedi|first1=Hariprasad S.|last2=Pang|first2=Michael M.H.|last3=Campbell|first3=Anne|last4=Saab|first4=Paulette|date=April 2002|title=Slowing the progression of chronic renal failure: Economic benefits and patients' perspectives|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-kidney-diseases_2002-04_39_4/page/n130|journal=American Journal of Kidney Diseases|volume=39|issue=4|pages=721–13|doi=10.1053/ajkd.2002.31990|pmid=11920337|issn=0272-6386}}</ref>. Rivojlangan mamlakatlarda afrikan-amerikaliklar va Amerikaning tubjoy aholisi kabi baʼzi etnik guruhlarda diabetik nefropatiya rivojlanish xavfi yuqori<ref>{{Cite journal|last=Disease|first=Ethnicity &|date=2018-10-17|title=Correction: Ethn Dis. 2010;20:[Suppl 1]:S1-60-S1-64|journal=Ethnicity & Disease|volume=28|issue=4|pages=586|doi=10.18865/ed.28.4.586|pmid=30405305|pmc=6200305|issn=1945-0826|doi-access=free}}</ref>. == Yana qarang == * [[Giperbarik oksigenatsiya]] * [[Nefrologiya]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Reflist|32em}} == Adabiyotlar == {{refbegin|32em}} * {{Cite web|title = Effects of renin-angiotensin system blockers on renal outcomes and all-cause mortality in patients with diabetic nephropathy: an updated meta-analysis|url = http://www.crd.york.ac.uk/CRDWeb/ShowRecord.asp?AccessionNumber=12009100199|website = www.crd.york.ac.uk|access-date = 2015-07-02}} * {{cite journal | vauthors = Gross JL, de Azevedo MJ, Silveiro SP, Canani LH, Caramori ML, Zelmanovitz T | title = Diabetic nephropathy: diagnosis, prevention, and treatment | url = https://archive.org/details/sim_diabetes-care_2005-01_28_1/page/164 | journal = Diabetes Care | volume = 28 | issue = 1 | pages = 164–76 | date = January 2005 | pmid = 15616252 | doi = 10.2337/diacare.28.1.164 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Tziomalos K, Athyros VG | title = Diabetic Nephropathy: New Risk Factors and Improvements in Diagnosis | journal = The Review of Diabetic Studies | volume = 12 | issue = 1–2 | pages = 110–8 | year = 2015 | pmid = 26676664 | pmc = 5397986 | doi = 10.1900/RDS.2015.12.110 }} * {{cite journal | vauthors = Kume S, Koya D, Uzu T, Maegawa H | title = Role of nutrient-sensing signals in the pathogenesis of diabetic nephropathy | journal = BioMed Research International | volume = 2014 | pages = 315494 | date = 2014 | pmid = 25126552 | pmc = 4122096 | doi = 10.1155/2014/315494 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Doshi SM, Friedman AN | title = Diagnosis and Management of Type 2 Diabetic Kidney Disease | journal = Clinical Journal of the American Society of Nephrology | volume = 12 | issue = 8 | pages = 1366–1373 | date = August 2017 | pmid = 28280116 | pmc = 5544517 | doi = 10.2215/CJN.11111016 }} {{refend}} {{DEFAULTSORT:Diabetic Nephropathy}} [[Turkum:Buyrak kasalliklari]] [[Turkum:Qon-tomir kasalliklari]] plp2tddocwo7y881a9tfy24j3zrixu3 10 1248177 6218597 5473802 2026-07-28T13:05:29Z Bekipediya 118689 6218597 wikitext text/x-wiki {{Asbox | andozanomi = Andoza:RegionofPalestine-stub | oid = [[Falastin (mintaqa)|Falastin mintaqasiga]] | turkum = Falastin haqidagi chala maqolalar | tasvir = Aerial_jordan.jpg{{!}}border | pix = 24 | tasvirtavsifi = xaritasi | andoza turkumi = Falastin | andoza turkumi1 = }} 8u2iefzossx4ahixy3xclcvstl83vma 0 1275666 6218536 6144523 2026-07-28T12:51:51Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218536 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Alejandro Doria]] | ssenariy_muallifi = [[Jacobo Langsner]], Alejandro Doria | rollarda = [[Luis Brandoni]] | operator = Miguel Rodríguez | montajyor = Silvia Ripoll | bastakor = [[Silvio Rodríguez]] | premyera = {{premyera sanasi|1984}} | mamlakat = Argentina | til = [[Ispan tili|Ispancha]] }} '''State of Reality''' (ispancha: ''Darse cuenta'') – 1984-yilda rejissyor [[Alejandro Doria]] tomonidan suratga olingan [[Argentina]] tarixiy drama filmi. Filmda [[Luis Brandoni]], [[Darío Grandinetti]] va [[Lito Cruz]] bosh rollarni ijro etgan<ref name="after">{{Cite journal |last=Kolbowski |first=Silvia |title=Out of Cold Blood: New Argentine Films |year=1986 |url=https://archive.org/details/sim_afterimage_summer-1986_14_1/page/4 |journal=[[Afterimage (magazine)|Afterimage]] |publication-date=Summer 1986 |volume=14 |issue=1 |pages=4,7}}</ref> . == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0087121}} {{1980-yillar-Argentina-film-stub}} [[Turkum:1980-yillar Argentina filmlari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] 4zzix3f1jmy76is4cpnwp5a5jbi43b0 0 1316378 6218748 6217101 2026-07-29T01:57:42Z AnvarxonM 75105 /* Liga turnir jadvali */ 6218748 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | season = [[2026-yil]] | image =[[File:Uzbekistan super league logo 2024.png|300px]] | competition = [[Oʻzbekiston Superligasi]] | dates = {{nowrap|2026-yil 27-fevral – 2026-yil 3-dekabr}} | winners = <!-- [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] (6-marta)<br/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<br/>[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]--> | relegated= <!-- [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]--> | continentalcup1 = [[Futbol boʻyicha 2026–27-yilgi AFC Elit Osiyo Chempionlar Ligasi|Elit Osiyo Chempionlar Ligasi]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[Futbol boʻyicha 2026–27-yilgi AFC Osiyo Chempionlar Ligasi|Osiyo Chempionlar Ligasi]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 88 | total goals = 219 | league topscorer = [[Ljupcho Doriyev]]<br>(7 ta gol) | biggest home win = {{nowrap|Neftchi 4–0 [[Qoʻqon 1912]]}} <br /> {{small|(2026-yil 29-aprel)}} | biggest away win = {{nowrap|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] 0–4 [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}} <br /> {{small|(2026-yil 4-aprel)}} | highest scoring = {{nowrap|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] 5–2 [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]}} <br /> {{small|(2026-yil 28-aprel)}} | longest wins = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] (6 marta) | longest unbeaten = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]<br/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<br/>[[Qoʻqon 1912]]<br/>(6 ta oʻyin) | longest winless = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] (11 marta) | longest losses = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] (11 marta) | highest attendance = 18,756 ({{nowrap|Neftchi 0—1 Paxtakor}})<br /> {{small|(2026-yil 9-aprel)}} | lowest attendance = 112 ({{nowrap|Soʻgʻdiyona 2 — 2 Qoʻqon 1912}})<br /> {{small|(2026-yil 2-aprel)}} | attendance = {{formatnum:{{#expr: <!--Matchweek 1--> + 4235 + 14180 + 3455 + 7255 + 323 + 9720 + 1230 + 1790 <!--Matchweek 2--> + 2100 + 7350 + 653 + 476 + 2714 + 1819 + 712 + 6220 <!--Matchweek 3--> + 14801 + 1154 + 2100 + 3244 + 325 + 3985 + 1024 + 7105 <!--Matchweek 4--> + 9678 + 7363 + 5651 + 4104 + 5649 + 16825 + 275 + 1415 <!--Matchweek 5--> + 112 + 1327 + 7650 + 1137 + 1130 + 1871 + 2850 + 3221 <!--Matchweek 6--> + 1008 + 489 + 18726 + 4651 + 1002 + 4014 + 18756 + 7132 <!--Matchweek 7--> + 1138 + 6109 + 6400 + 7824 + 1073 + 5253 + 5680 + 2171 <!--Matchweek 8--> + 1071 + 2035 + 3984 + 17258 + 1046 + 2226 + 2347 + 7650 <!--Matchweek 9--> + 2115 + 8250 + 1150 + 1136 + 4351 + 11270 + 7154 + 1416 <!--Matchweek 10--> + 847 + 2074 + 11215 + 1700 + 5750 + 8754 + 14068 + 3175 <!--Matchweek 11--> + 3243 + 6340 + 3815 + 4250 + 3414 + 8349 + 823 + 2145 <!--Matchweek 12--> }}}} | average attendance = {{formatnum:{{#expr:((409831/88) round 0)}}}} | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2027]] | updated = }} '''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2026 йилги Ўзбекистон Суперлигаси</nowiki>), homiylik jihatidan '''Artel Superligasi''' — [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkaziladigan futbol boʻyicha [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston chempionatining]] 35-mavsumi. == Mavsum voqealari == [[2025-yil]] [[21-avgust]]da [[Oʻzbekiston Prezidenti]] tomonidan „Oʻzbekistonda futbol sohasini raqamlashtirish va ommaviyligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ qaror qabul qilingan. Unda futbol bilan muntazam shugʻullanuvchilar sonini oshirish, iqtidorli futbolchilarni saralab olish, xorijiy davlatlarda professional futbol bilan shugʻullanayotgan oʻzbekistonlik futbolchilarni qoʻllab-quvvatlash kabi vazifalar belgilangan. 2026-yil 1-martdan boshlab, futbol oʻyinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan oʻtkazilishi aytilgan<ref>{{Cite web |title=Endi futbol o‘yinlariga chipta olish uchun shaxsni tasdiqlash talab etiladi |url=https://qalampir.uz/uz/news/endi-futbol-uyinlariga-chipta-olish-uchun-shakhsni-tasdik-lash-talab-etiladi-123284}}</ref><ref>{{Cite web |title=ПҚ-262 23.08.2025 Ўзбекистонда футбол соҳасини рақамлаштириш ва оммавийлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида |url=https://lex.uz/pdfs/7696588 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=1-martdan futbol o‘yinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan o‘tkaziladi |url=https://www.gazeta.uz/oz/2025/08/25/football/}}</ref>. [[2025-yil]]gi mavsum yakunidagi pley-off bosqichida [[Qoʻqon 1912]], [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]], [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] va [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] klublari Superligada oʻz oʻrnini saqlab qoldi. [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] klubi Pro ligaga tushib ketdi<ref>[https://championat.uz/oz/news/shortan-pro-ligaga-tushib-ketdi „Shoʻrtan“ Pro ligaga tushib ketdi]</ref>. [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] klubi esa Superligaga qaytdi<ref>[https://sports24.uz/football/news/lokomotiv-superligaga-qaytdi/ „Lokomotiv“ — Superligaga qaytdi]</ref>. [[12-fevral]] kuni [[Oʻzbekneftgaz]] [[Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi]]ga yoʻllagan xatida 2026-yildan boshlab [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]], [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] va [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] klublarini moliyalashtirishni toʻxtatishini maʼlum qilgan<ref>{{Cite web |title=«O‘zbekneftgaz» futbol klublariga homiylik qilishni to‘xtatadi |url=https://kun.uz/73328500 |website=Kun.uz |access-date=2026-02-28 |language=uz |last=kunu.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=“O‘zbekneftgaz” “Nasaf”, “Buxoro” hamda “Bunyodkor” klublarini moliyalashtirishni to‘xtatdi |url=https://daryo.uz/2026/02/12/ozbekneftgaz-nasaf-buxoro-hamda-bunyodkor-klublarini-moliyalashtirishni-toxtatdi/ |website=Daryo |date=2026-02-12 |access-date=2026-02-28 |language=uz-Latn-UZ |first= |last=}}</ref><ref>{{Cite web |title=O‘zbek futbolida davlat homiyligi davri tugamoqdami |url=https://uz.kursiv.media/uz/2026-02-26/ozbek-futbolida-davlat-homiyligi-davri-tugamoqdami-ozbekneftgaz-qarori-ortidagi-haqiqatlar/ |website=Kursiv Media Uzbekistan - Kursiv Media Uzbekistan – O'zbekiston iqtisodiyoti va siyosati, biznes va moliya yangiliklari |date=2026-02-26 |access-date=2026-02-28 |language=uz |first=Sardor |last=Saidov}}</ref>. [[25-fevral]] kuni [[Yandex|Yandex Uzbekistan]] shirkati hamda [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi|Liga]] oʻrtasida muxlislar uchun raqamli imkoniyatlarni kengaytirishga yoʻnaltirilgan strategik hamkorlik kelishuvi imzolandi. Kelishuv doirasida Yandex Uzbekistan Superliganing rasmiy hamkori va Pro liganing titul homiysiga aylandi<ref>{{cite web|url=https://championat.uz/oz/news/rasman-yandex-uzbekistan-pro-liganing-titul-homiysi|title=Yandex Uzbekistan va PFL hamkorligi: Allplay va Kinopoisk platformalarida o'yinlarni translyaciya qilish to'g'risida kelishuv}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.uz/oz/2026/02/26/pfl-vs-yandex/|title=PFL Yandex Uzbekistan bilan hamkorlik boshladi: Superliga o‘yinlari Kinopoisk va Allplay`da, Yandex Proliga titul homiysi bo‘ldi}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sports.uz/oz/news/view/yandex-uzbekistan-proliganing-rasmiy-titul-homiysiga-aylanadi-25-02-2026|title=“Yandex Uzbekistan” Proliganing rasmiy titul homiyiga aylanadi}}</ref>. Professional futbol klublarining moliyalashtirilishini takomillashtirish maqsadida, 2026-yilda Superliga klublarining har biriga davlat tomonidan bir xil — 35 milliard soʻmdan yillik smeta byudjeti ajratilishi belgilangan<ref>{{Cite web |last=Group |first=Online Service |date=2026-03-26 |title=O‘zbekistonda 2026-yilda futbol klublariga 35 mlrd so‘mdan ajratiladi |url=https://daryo.uz/2026/03/26/ozbekistonda-2026-yilda-futbol-klublariga-35-mlrd-somdan-ajratiladi/ |access-date=2026-04-16 |website=Daryo |language=uz-Latn-UZ}}</ref><ref>{{Cite web |title= PQ-107-сон 24.03.2026. Sport sohasini moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish va sohaga tadbirkorlik subyektlarini jalb qilishni kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida |url=https://lex.uz/en/docs/-8097905 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref>. [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] klubi [[OKMK (stadion)|uy stadionining]] taʼmirlanish ishlari yakunlanmagani sababli, 8-turgacha [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] stadionida uy oʻyinlarini oʻtkazdi<ref>{{Cite web |title=OKMK o‘z stadioniga qaytmoqda, So‘g‘diyona mavsumning qolgan uy uchrashuvlarini Zominda qabul qiladi - PFL.UZ |url=https://pfl.uz/news/okmk-oz-stadioniga-qaytmoqda-sogdiyona-mavsumning-qolgan-uy-uchrashuvlarini-zominda-qabul-qiladi |access-date=2026-04-16 |website=pfl.uz}}</ref>. Mavsumdagi ilk gol [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] klubi hujumchisi [[Sherzod Esanov]] tomonidan [[Qoʻqon 1912]] klubi darvozasiga kiritilgan<ref>{{Cite web |title=Superliga. "Buxoro" – "Qo'qon-1912" 1:0 |url=https://championat.asia/oz/news/superliga-buxoro-qoqon-1912-10 |access-date=2026-02-28 |website=CHAMPIONAT.asia |language=uz}}</ref>. == Jamoalar == <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! colspan="4" align="center"| '''{{Bayroq|Oʻzbekiston}}''' |- ! [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] ! |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] ! [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] ! [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |- | [[Bobur stadioni|Bobur]] | [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] | [[Buxoro FA stadioni|Buxoro]] | [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |- | Sigʻimi: '''18 500''' | Sigʻimi: '''34 000''' | Sigʻimi: '''10.000''' | Sigʻimi: '''11 650''' |- | [[Fayl:Andijon_Bobur_Arena_-_Sog'lom_Avlod.jpg|250px]] | [[Fayl:Bunyodkor_stadium1.jpg|250px]] | | [[Fayl:Dinamo Samarqand stadioni.jpg|250px]] |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] | colspan="3" rowspan="8"|<center> {{Location map+|Uzbekistan|width=800|float=none|caption=|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Toshkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.84531 |long=69.59999 |label= [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.86670 |long=72.77836 |label= [[Andijon (futbol klubi)|Andijan]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.46198 |long=64.24468 |label= [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.88236 |long=66.80039 |label= [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.21337 |long=69.27914 |label= [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]|position=bottom}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.83824 |long=65.81386 |label= [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.99963 |long=71.59382 |label= [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.386389 |long=71.786389 |label= [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.67057 |long=65.10812 |label= [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]|position=bottom}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=40.11404 |long=67.82897 |label= [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]|position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.216667 |long=67.283333 |label= [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]|position=top}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.560778 |long=60.593037 |label= [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.192042 |long=69.253486 |label= [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label=none}}}} </center> |- | [[Bahrom Vafoev nomli stadion|Bahrom Vafoyev]] |- | Sigʻimi: '''10.000''' |- | [[Fayl:Bahrom Vafoev Stadium.jpg|250px]] |- |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |- | [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |- | Sigʻimi: '''21.000''' |- | [[Fayl:Nasaf_stadium_view_from_north_east.jpg|250px]] |- ! [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] ! [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] ! [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] ! [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |- | [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]] | [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] | [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] | [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |- | Sigʻimi: '''22.000''' | Sigʻimi: '''20.000''' | Sigʻimi: '''12.000''' | Sigʻimi: '''35.000''' |- | [[Fayl:Navbahor Stadium.webp|250px]] | [[Fayl:Istiqlol_stadium.jpg|250px]] | [[File:OKMK Stadium.jpg|250px]] | [[Fayl:Pakhtakor_Markaziy_Stadium.jpg|250px]] |- |- ! [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] ! [[Qoʻqon 1912]] ! [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] ! [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |- | [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] | [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] | [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] | [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |- | Sigʻimi: '''12.500''' | Sigʻimi: '''10.500''' | Sigʻimi: '''11.650''' | Sigʻimi: '''10.600''' |- | [[Fayl:Yoshlar SM.jpg|250px]] | [[Fayl:Kokandstad.jpg|250px]] | No foto | [[Fayl:Surxon Sport saroyi.jpg|250px]] |- |- |'''[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]''' |'''[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]''' |- | [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] | [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] | |- | Sigʻimi: '''8.000''' | Sigʻimi: '''13.500''' | |- | [[File:Dustlik Stadium Tashkent.jpg|250px]] | [[Fayl:Khorezm Stadium 2.jpg|250px]] | |}</center> === Xodimlar va homiylar === {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |+ !Klub !Bosh murabbiy !Libos ishlab chiqaruvchi !Libos homiysi (Old qismi) !Jamoa homiysi |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |[[Adidas]] |[[Centrum Air]] |[[UzAutoMotors]] |- |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|ITA}} [[Ilyos Zeytullayev]] |[[7SABER]] |Toshkent shahar hokimligi |Toshkent shahar hokimligi |- |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{flagicon|RUS}} / {{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Xomyakov]] |[[Adidas]] |[[Buxoro neftni qayta ishlash zavodi|BNQIZ]] |Buxoro viloyati hokimligi |- |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]] |[[Macron]] |Navoiy uran DK |AGROMIR Buldings |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|UZB}} [[Eldor Sakayev]] |[[Macron]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |- |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |SSmart |Qashqadaryo viloyati hokimligi |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |[[Adidas]] |E-AuksionUz |[[Namangan|Namangan shahar hokimligi]] |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |[[Adidas]] |FNQIZ |[[Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi|FNQIZ]] |- |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]] |[[7SABER]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |- |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{flagicon|UZB}} [[Kamoliddin Tojiyev]] |[[Adidas]] |[[AKFA Group|Akfa]] |[[AKFA Group|Akfa]] |- |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{flagicon|UZB}} [[Akmal Rustamov]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |NKMK |[[Navoiy kon-metallurgiya kombinati|NKMK]] |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |[[7SABER]] |Fargʻona viloyati hokimligi |Fargʻona viloyati hokimligi |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |[[Joma]] |Hududiy elektr tarmoqlari |[[BMB Holding]] |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |[[Adidas]] |[[Eriell Group]] |[[Eriell Group]] |- |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|AUS}} [[Mirko Jeličić]] |[[7SABER]] |Oʻzbekiston temir yoʻllari |Oʻzbekiston temir yoʻllari |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] |[[Adidas]] |Ranch universiteti |[[Uztelecom]] |} === Murabbiylikdagi o‘zgarishlar === {| class="wikitable sortable" !Klub !Boʻshatilgan murabbiy !Ketish sababi !Boʻshatilgan sana !Jadvaldagi joylashuv !Tayinlangan murabbiy !Tayinlov sana !Manba |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Sherzod Joʻrayev]] (vaqtinchalik) |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |2025-yil 1-dekabr | |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|TJK}} [[Vitaliy Levchenko]] |Shartnoma yakunlangan |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |2025-yil 2-dekabr | |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} [[Bahrom Haydarov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 11-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |2025-yil 11-dekabr | |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|TJK}} [[Hakim Fuzaylov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra | |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] | | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Fevzi Davletov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 8-yanvar |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |2026-yil 8-yanvar | |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|UZB}} [[Otabek Narzullayev]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 21-fevral |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |2026-yil 22-fevral | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 18-mart |14-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |2026-yil 18-mart | |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MNE}} [[Ivan Bošković]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 26-mart |15-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |2026-yil 26-mart | |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Samvel Babayan]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 13-aprel |12-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |2026-yil 14-aprel | |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 25-aprel |16-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Eldor Sakayev]] |2025-yil 26-aprel | |} === Chet ellik futbolchilar === {{main article|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}}{{Yana qarang|2026-yilgi Oʻzbekiston futboli transferlari roʻyxati}} Klublar mavsum davomida jami oltita xorijlik oʻyinchini roʻyxatdan oʻtkazishi mumkin, agar ulardan biri 21 yoshdan oshmagan boʻlsa (2004-yilda tugʻilgan va undan kichik) belgilangan roʻyxatdan tashqari oʻtkazishi mumkinligi belgilangan. 2025-yil 5-dekabrdan 2026-yil 20-fevralga qadar klublarga legioner oʻyinchilarni musobaqa uchun roʻyxatdan oʻtkazishdi<ref>{{Cite web |title=Superligadagi transferlar bir sahifada |url=https://championat.asia/oz/news/superligadagi-transferlar-bir-sahifada |website=CHAMPIONAT.asia |access-date=2026-02-28 |language=uz}}</ref>. * ''Kursiv'' bilan ajratilgan oʻyinchilar mavsumoldi yoki mavsumning oʻrtasidagi transfer oynasidan soʻng jamoa tarkibidan chiqarilgan yoki klubni tark etgan, ammo kamida bir marta maydonga tushgan futbolchilardir. {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:100%" !№ !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 !Futbolchi 7 !U21 futbolchisi !Sobiq futbolchilar 1 !Sobiq futbolchilar 2 |- |1. |[[FK Andijon|Andijon]] |{{fbicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]] |{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |{{fbicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] |{{fbicon|ITA}} [[Martin Boakye]] | | | |''{{fbicon|KGZ}} [[Erjan Tokatayev]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Ismahil Akinade]]'' ''{{fbicon|POL}} [[Krystian Nowak]]'' | |- |2. |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{fbicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] |{{fbicon|ITA}} [[Federiko Botti]] |{{fbicon|JPN}} [[Itsuki Urata]] |{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]] | | | | |''{{fbicon|GEO}} [[Nikoloz Mali]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Martin Šroler]]'' |''{{fbicon|MNE}} [[Marko Bugarin]]'' |- |3. |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{fbicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] |{{fbicon|BIH}} [[Dominik Begić]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Rodić]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Mlađović]] |{{fbicon|GEO}} [[Mixeil Basheleishvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Nika Kacharava]] | | |''{{fbicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Kolaković]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Josip Tomašević]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Ikić]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Čirjak]]'' | |- |4. |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]] |{{fbicon|GUI}} [[Amadou Doumbouya]] |{{fbicon|MLD}} [[Mihail Ștefan]] |{{fbicon|BIH}} [[Haris Hajdarević]] |{{fbicon|RUS}} [[Artem Radaev]] | | | |''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Maycon Douglas]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]]'' |''{{Flagicon|ARG}} [[Salvador Sánchez]]'' ''{{Flagicon|FRA}} [[Mahamadou Dembélé]]'' ''{{Flagicon|URU}} [[Mauro Brasil]]'' ''{{fbicon|BFA}} [[Dramane Salou]]'' ''{{Flagicon|SVN}} [[Til Mavretič]]'' ''{{Flagicon|GHA}} [[Kingsley Sarfo]]'' |- |5. |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]] |{{fbicon|BLR}} [[Mikalay Ivanow]] |{{fbicon|AUS}} [[Aleksandar Šušnjar]] |{{fbicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Nišić]] | | |{{fbicon|ARM}} [[Artur Mxitaryan]] {{fbicon|SRB}} [[Ilia Jeličić]] |''{{fbicon|MNE}} [[Momčilo Rašo]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Akaki Shulaia]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Levan Arveladze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Nikola Popović]]'' | |- |6. |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{fbicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] |{{fbicon|SRB}} [[Strahinja Bosnjak]] |{{fbicon|MNE}} [[Drago Bumbar]] |{{fbicon|RUS}} [[Vladislav Rusanov]] | | | | |''{{fbicon|NGA}} [[Aminu Umar]]'' ''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Yashin (1993-yilda tugʻilgan futbolchi)|Dmitriy Yashin]]'' |''{{fbicon|GHA}} / {{fbicon|NGA}} [[Abdullatif Abdallah Maga]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Raphael Ayagwa]]'' ''{{fbicon|RUS}} [[Roman Xadjiev]]'' ''{{fbicon|GHA}} [[Rashid Abubakar]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Augustine Chidi Kwem]]'' |- |7. |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{fbicon|NGA}} [[Benjamin Teidi]] |{{fbicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] |{{fbicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] |{{fbicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] |{{fbicon|KGZ}} [[Joel Kojo]] | | |''{{fbicon|BRA}} [[Pedro (futbolchi, 1999)|Pedro]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Guilherme Guedes]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Higor Gabriel]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Júlio César (1996-yilda tugʻilgan futbolchi)|Júlio César]]'' |''{{fbicon|CDR}} [[Katulondi Kati]]'' |- |8. |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{fbicon|NGA}} [[Kingsley Sokari]] |{{fbicon|NGA}} [[Yusuf Otubanjo]] |''{{fbicon|ALB}}'' [[Adenis Shala]] | | | | | |''{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Stefan Čolović]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Aleksandr Vorobey]]'' | |- |9. |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Jovović|'''Vladimir Jovović''']] |{{fbicon|SRB}} [[Zoran Marušić]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Đokić|'''Jovan Đokić''']] |{{fbicon|CRO}} [[Stipe Perica]] |{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]] | |'''{{fbicon|TJK}}''' [[Aziz Murotov (futbolchi, 2007)|Aziz Murotov]] |''{{fbicon|KGZ}} [[Joel Kojo]]'' ''{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]]'' | |- |10. |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{fbicon|JPN}} [[Naoaki Senaga]] |{{fbicon|JPN}} [[Arihiro Sentoku]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Papava|'''Giorgi Papava''']] |{{fbicon|SRB}} [[Uros Kojic]] |{{fbicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] |{{fbicon|CRO}} [[Ivan Pešić]] | | |''{{fbicon|ESP}} [[Rubén Sánchez]]'' ''{{fbicon|Janubiy Sudan}} [[Ajak Riak]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |11. |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{fbicon|IRQ}} '''[[Bashar Resan]]''' |{{fbicon|IRQ}} [[Zaid Tahseen|'''Zaid Tahseen''']] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Flamarion]] |{{fbicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] | | | | |''{{fbicon|COL}} [[Brayan Riascos|'''Brayan Riascos''']]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Jhonatan]]'' |''{{fbicon|POL}} [[Piotr Parzyszek]]'' |- |12. |[[Qoʻqon 1912]] |{{fbicon|GEO}} [[Andro Giorgadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Toma Tabatadze]] |{{fbicon|UKR}} [[Yegor Kondratyuk]] |{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] | | | |''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |13. |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{fbicon|MNE}} [[Nikola Kumburović]] |{{fbicon|GEO}} [[Jaba Jighauri|'''Jaba Jighauri''']] |{{fbicon|GEO}} [[Grigol Chabradze]] |{{fbicon|SRB}} [[Luka Ratković]] |{{fbicon|BRA}} [[Maycon Douglas]] | | | |''{{fbicon|UKR}} [[Roman Papariga]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Dušan Mijić]]'' |'''''{{fbicon|TJK}}''' [[Alisher Shukurov]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Oleksiy Shchebetun]]'' |- |14. |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev|'''Ljupcho Doriyev''']] |{{fbicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] |{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]] |{{fbicon|SRB}} [[Petar Mićin]] |'''{{fbicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]]''' |'''{{fbicon|BEL}}''' [[Dženan Zajmović]] | | |''{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Rubin Hebaj]]'' |{{fbicon|SRB}} [[Nikola Mirković]] {{fbicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] {{fbicon|MNE}} [[Aleksandar Boljević]] |- |15. |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{fbicon|RUS}} [[Jamoliddin Xojiniyozov]] |{{fbicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] |{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]] |{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]] | | | | | |''{{fbicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]]'' |- |16. |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{fbicon|SRB}} / {{fbicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] |{{fbicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] |{{fbicon|BRA}} [[Elzio Lohan]] |{{fbicon|BRA}} [[Rafael Sabino]] |{{fbicon|SLO}} [[Matija Rom]] |{{fbicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traorè]] | | |''{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]]'' ''{{fbicon|TJK}} [[Shahrom Samiev|'''Shahrom Samiev''']]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]]'' | |} '''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar. == Liga turnir jadvali == <onlyinclude>{{#invoke:sports table |main |style=WDL |source=[https://www.pfl.uz/tour-table Oʻzbekiston Professional futbol ligasi] <!--Jamoa oʻrinlarini shu yerda yangilang--> |team_order=NEF, PAK, OKM, BUX, LOK, NAV, NAS, AND, BUN, DIN, XOR, SUR, QIZ, SOG, QOQ, MAS <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang (quyida belgilangan)--> |result1=CLGS |result12=RPL|result13=RPL|result14=RPL|result15=RPL|result16=REL <!--Jamoa natijalarini va keyin (agar kerak boʻlsa) yuqoridagi oʻrinlarini yangilang. Yuqoridagi sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update= 2026-yil 29-iyul |win_AND=6 |draw_AND=2 |loss_AND=6 |gf_AND=22|ga_AND=16<!-- Andijon --> |win_BUN=6 |draw_BUN=1 |loss_BUN=7 |gf_BUN=14|ga_BUN=16<!-- Bunyodkor --> |win_BUX=7 |draw_BUX=2 |loss_BUX=5 |gf_BUX=17|ga_BUX=15<!-- Buxoro --> |win_DIN=5 |draw_DIN=2 |loss_DIN=6 |gf_DIN=21|ga_DIN=23<!-- Dinamo --> |win_LOK=6 |draw_LOK=4 |loss_LOK=4 |gf_LOK=21|ga_LOK=19<!-- Lokomotiv --> |win_MAS=1 |draw_MAS=1 |loss_MAS=12|gf_MAS=7 |ga_MAS=24<!-- Mashʼal --> |win_NAS=5 |draw_NAS=6 |loss_NAS=3 |gf_NAS=17|ga_NAS=13<!-- Nasaf --> |win_NAV=6 |draw_NAV=4 |loss_NAV=4 |gf_NAV=18|ga_NAV=13<!-- Navbahor --> |win_NEF=11|draw_NEF=2 |loss_NEF=1 |gf_NEF=33|ga_NEF=6 <!-- Neftchi --> |win_OKM=7 |draw_OKM=4 |loss_OKM=3 |gf_OKM=23|ga_OKM=18<!-- OKMK --> |win_PAK=10|draw_PAK=3 |loss_PAK=1 |gf_PAK=26|ga_PAK=14<!-- Paxtakor --> |win_QIZ=4 |draw_QIZ=2 |loss_QIZ=8 |gf_QIZ=10|ga_QIZ=19<!-- Qizilqum --> |win_QOQ=2 |draw_QOQ=5 |loss_QOQ=6 |gf_QOQ=11|ga_QOQ=20<!-- Qoʻqon 1912 --> |win_SOG=3 |draw_SOG=3 |loss_SOG=8 |gf_SOG=23|ga_SOG=33<!-- Soʻgʻdiyona --> |win_SUR=4 |draw_SUR=3 |loss_SUR=7 |gf_SUR=14|ga_SUR=22<!-- Surxon --> |win_XOR=4 |draw_XOR=4 |loss_XOR=6 |gf_XOR=11|ga_XOR=17<!-- Xorazm--> <!--Status--> <!--Jamoa tavsiflari (jadvalda havolalar mavjud)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_BUN=[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QOQ=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_XOR=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jadval sozlamalari va qoidalari--> |show_limit=5 |class_rules=1) ochkolar; 2) oʻzaro oʻyin ochkolari; 3) oʻzaro oʻyin gol farqlari; 4) oʻzaro oʻyinda mehmonda urilgan gollar; 5) gol farqlari; 6) urilgan gollar soni. <!--Yuqori oʻrinlarni egallash va quyi ligaga tushish ustunlarining ta’riflari--> |res_col_header=QR |col_CLGS=green2|text_CLGS= [[2026–27-yilgi AFC Osiyo Elit Chempionlar Ligasi|Elit Chempionlar Ligasi guruh bosqichi]] |col_RPL=red2|text_RPL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} oʻrtasida oʻtish uchrashuvi |col_REL=red1|text_REL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} tushib ketish }}</onlyinclude> == Turlar == === 1-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/94a9d2ba-f1b3-46ec-9eb9-1d9413a76a38-775ea27d-7526-4bf2-ba63-6010b870596a.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Sherzod Esanov|Esanov]] {{goal|9}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =4235 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 4–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/07f909d6-9e62-48f7-bb9b-96b4cd1b3900-194b986d-94ed-4c3d-9329-60e8c63d71cf.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Nemanja Ćalasan|Ćalasan]] {{goal|13}} * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|45}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|54}} * [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov|Xoldorxonov]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =14180 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/52d34242-7651-45fc-874c-05530572a291-946b090b-9048-4701-82b0-c8c8261d5135.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|75}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|84}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =3455 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/05ecfcbe-a8ad-43ce-9afe-a094a8b6423f-b96fdd90-42cc-48b8-956c-b9de2c9ba5e8.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Bojan Ciger|Ciger]] {{goal|9}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|30}} * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|75}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =7255 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/146c572e-f2df-41f7-be48-10fc73ece690-0b852041-4d94-471f-99a1-6b4f5f4f11e2.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Muhammadali Raimov|Raimov]] {{goal|10}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|67}} * [[Lazizbek Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|80}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|69}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =323 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/85016e2b-3c42-4b78-8176-c6cbf5e94555-680f430e-4cba-4d8c-a8ce-c6b4aa299cbf.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|4}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|11}} * [[Zabihillo Oʻrinboyev|Oʻrinboyev]] {{goal|24}} |stadium = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =9720 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/eff18dc3-75a7-497f-8661-9d321f87e75f-556d5c24-1b16-4086-a0f2-7c0cc353468d.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Narimonjon Ahmadjonov|Ahmadjonov]] {{goal|63}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1230 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2df7dcf6-c582-459e-a2c4-ff0117793a11-96e671a8-8af4-4ec6-b8a2-4a96f960f0d2.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Adenis Shala|Shala]] {{goal|90}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =1790 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} === 2-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18e579a4-037c-40e3-ad9c-bc0c9a55a75a-fe279eca-5ce1-46d5-be1b-9031308b2a90.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|49}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|56}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance =2100 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/607fc64f-8db8-4c09-bd8f-e8ef89cdfc26-838d06b9-e8f8-49bf-a92a-4a459a93bd96.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|35}} * [[Islom Kenjaboyev|Kenjaboyev]] {{goal|80}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aleko Andronikashvili|Andronikashvili]] {{goal|76}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |attendance =7350 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ef0c514b-be5b-4234-833a-1a9333fff527-a63ee969-a9ae-42e1-8c01-b59cd39a9e36.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Veljko Filipović|Filipović]] {{goal|73}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =653 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/03b02df1-dbb2-4f33-a33d-303c37481f81-7d28d7bd-36c6-40c9-889c-63baf4fb3104.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Anzur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|44}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|45+2}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance =476 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9de0bca0-bef2-4e88-82b3-f020025deef6-0592aafa-76f8-4321-bfbd-66331b1e1856.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|40||48}} * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|73}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =2714 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7c1b3bff-8cc5-41d1-b053-20131d0cf0aa-5c14eac1-69f4-4a12-9a0d-19c60a86d4b2.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Samandarjon Mavlonqulov|Mavlonqulov]] {{goal|83}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|8}} * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|14}} |stadium = Bunyodkor |location = [[Toshkent]] |attendance =1819 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86e336ed-2ada-4da8-a4e4-737a87d4d747-327d18e0-a2f9-4709-a277-34562b3d0044.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|14}} * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|22}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =722 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0653ad61-e761-4500-9a55-05d1ec8ea942-c6d8b6ce-4039-4f18-99d6-35351ba2f3a0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Diyor Ortiqboyev|Ortiqboyev]] {{goal|52}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance =6220 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} === 3-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9c4f28d0-3723-45c4-9c1d-88ea67f2dcfd-757011d1-cdc8-4cf1-8f57-5e10af329551.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|42}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|50||56}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance =14801 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b0637a7-b461-4eb3-9dd0-9c5a7e7c3650-a40a63bb-ba7e-49bf-8ac9-cfe41f1eef57.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|39}} * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86243268-6fb6-4d31-9179-75ba5d82cd80-9fabeb17-d7a6-47aa-bf7e-78db4a70ca5b.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Katulondi Kati|Kati]] {{goal|47}} * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|65}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1154 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–0 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/83d3198d-2993-44a1-b841-205eb4031af9-63e710ba-f57f-43c3-b6fe-10b379763f45.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3244 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–0 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/01f898c5-ff60-48fe-8d74-c8975df26e3e-ff6bf430-f99e-455c-afae-7dc6c3c49ff8.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =325 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–1 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/bbb0d323-a08a-4b02-9151-d588be604dff-9f0b9894-6a4f-45a8-ba48-e2f0785a8176.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Vladimir Rodić|Rodić]] {{goal|36}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Azizjon Ahrorov|Ahrorov]] {{goal|49}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =3985 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a779f496-e5df-413f-8c79-e578fb00f2b1-126c2d29-1e5c-43ec-b772-a8da1e249655.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Siavash Hagh Nazari|Nazari]] {{goal|54}} * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|74}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|45+1}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1024 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2fbefff1-63ad-4b04-ab4a-68d9238f09fd-6bc743b9-3fb1-4f7f-9daf-efaa351d4231.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|44}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|90+2}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =7105 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} === 4-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18cf4152-0b18-444a-b407-dbfa395e0c9e-9f168f57-6f29-4b63-bbc6-98fc946a58a5.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Temur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|54}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Nosirjon Abdusalomov|Abdusalomov]] {{goal|15}} * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|43}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =9678 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/54f646e5-ec0c-4667-805f-5a3203af705e-04ce3e75-7d27-4dd5-8c48-2ff3e68d2ef8.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Javohir Husanov|Husanov]] {{goal|28}} * [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Anri Chichinadze|Chichinadze]] {{goal|14}} |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =7673 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/3199c67f-73f7-428f-8a0a-76194910271a-d7ab3ef8-713b-47f2-98ab-c5b469bd2dfc.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|34}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5651 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/448e9bfd-580e-45c3-ab51-d4ffe5a4771e-05212057-e25f-426e-8ada-b43e281cb496.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|19}} * [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|77}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =4104 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6f605b7f-d7ac-4aed-a768-5a928ea2c43e-5f91c8c0-85f1-4288-8f7b-4716c67c5e1c.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|48}} * [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|54}} * [[Shahzodbek Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|63}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|45|o.g.}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =5649 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f35f204b-a3dd-426e-9a48-4c51b0e34491-1e55cb6d-a5ef-4456-aaa4-71a07282f58b.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|11}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|65}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|88}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|36}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =16825 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cefd1662-cfff-44ce-a5ce-f2dcb8dc22a1-9ed238a9-946d-4518-828f-4b7a0ab0940d.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Tornike Dzebniauri|Dzebniauri]] {{goal|90+1}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =275 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b248a30-9f16-4272-a233-dc0ee53b0e44-215e5cc0-97de-435b-82a8-41bf54f4d774.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Filip Ivanović|Ivanović]] {{goal|3}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Flamarion]] {{goal|37}} * [[Rustam Turdimurodov|Turdimurodov]] {{goal|50||57}} * [[Hojimat Erkinov|Erkinov]] {{goal|75}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =1415 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} === 5-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb472b8b-894e-4cb8-886b-d0c2064c1de1-3deaa2d3-d421-427d-a106-ffc83bccdcac.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|14}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|40}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Shohrux Gadoyev|Gadoyev]] {{goal|49}} * [[Shota Gvazava|Gvazava]] {{goal|89}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =112 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/474b1b23-bd98-450b-899d-dd538865fc76-9103209d-7132-47dc-b758-815c98a32c12.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Boburbek Yoʻldashov|Yoʻldashov]] {{goal|14}} * [[Marko Bugarin|Bugarin]] {{goal|44}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1327 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/23133092-b14b-4d89-aa77-ece8f8e95577-15adcfc5-b14a-4bc1-90ab-6cbae80a67f0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Azizbek Pirmuhamedov|Pirmuhammadov]] {{goal|44}} * [[Ravshanbek Yagudin|Yagudin]] {{goal|75|o.g.}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Til Mavretič|Mavretič]] {{goal|72}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance =7650 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9fcd6a68-aab0-4697-9cd5-b98392ec9414-7adb7451-87ca-4c34-84fe-ec70f0e02865.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Diyor Xolmatov|Xolmatov]] {{goal|37}} * [[Muhammadali Usmonov|Usmonov]] {{goal|42}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Vlatko Stojanovski|Stojanovski]] {{goal|61}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1137 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/09eab58a-37f1-4f31-8a2d-4ab4f1a99a9e-3668a9fa-f40f-4340-a022-140960297ef5.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Murodbek Rahmatov|Rahmatov]] {{goal|77}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =1130 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e8deb6c7-b5f7-4b40-b4fd-4a2f5454a254-68a30466-d592-4774-b0bf-bb525c4f46fd.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|21}} * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =1871 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ae94c7d5-0403-4b45-b1a9-ae86959478d1-a20ee0fc-2a2a-4208-b533-de8d0dab36fa.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|18||51}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|41}} * [[Ikrom Aliboyev|Aliboyev]] {{goal|59}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =2850 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/4bb11db9-35a0-4186-be9f-cd748bad4898-df44242b-a66c-4337-9c71-2f4671fa1ebe.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|6}} * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|9|45+3}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|33}} |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance =3221 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} === 6-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/727d579c-fa9f-41bb-ba0f-1129794b3e72-94b046a0-7563-4327-a5b0-b00f469f5ea7.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|88}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Yanis Lhéry|Lhéry]] {{goal|67}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =1008 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c7beabb6-9e40-4d96-b2f2-3f25f1b5411b-df9ece85-b1be-49dd-aad3-bbc40e165f75.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =489 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/43a7973e-9660-46f2-a68f-7c3a10c6fd73-b36f7671-a100-46d0-bee4-b439b9b0bda3.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Giorgi Jgerenaia|Jgerenaia]] {{goal|90+6}} |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =18726 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8a5c31a7-609e-4499-a81f-92c46dfe055c-d6dcac14-133d-4359-a97f-f83373a03fb3.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|88}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bobur Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|55}} |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =4651 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/79e97274-32c7-48ac-bac0-2f12dc1b072e-a6a0d3e2-0bab-440e-82fe-75005bfc3d9e.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|3}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|90+6}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1002 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5cf41c3d-fe6b-4bd4-8c30-619f6528f507-0a4a0514-779c-4c68-ad58-f8a4b24a77a8.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =4014 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/70543aa9-7d4c-45aa-96b3-d4b97dfe999c-5999b144-eb9d-4fc5-8092-3e51d6b3dce2.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|77}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =18756 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Javohir Roʻziyev|Roʻziyev]] {{goal|21}} * [[Vladimir Rodić|Rodić]] {{goal|59}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =7132 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} === 7-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bf2681b5-5cb1-47f7-b0d9-4f6df1ccbde1-74e29105-f6da-4f5b-ac65-f7f6cb896b33.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Fernandes]] {{goal|26}} * [[Vanja Ilić|Ilić]] {{goal|78}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1138 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f7f9f93d-de53-4012-b8be-7c25d092ea55-dd7aab41-c511-4f90-8f4c-ebe5543340ad.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|61}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|34||40}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =6109 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2a48c3ce-f4ae-4d97-9868-16d6920659e3-b888871f-8341-4f2a-b404-999f621ae5f5.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Ibrohim Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|86}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|29}} * [[Uros Kojic|Kojic]] {{goal|36}} |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =6400 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cab0784c-3e82-4947-9720-2dfe19f05d6d-41a4d2d1-f4a0-467f-8052-eae673fa2e3f.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Zafarmurod Abdurahmatov|Abdurahmatov]] {{goal|60}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Temur Mamasidiqov|Mamasidiqov]] {{goal|77}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =7824 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/72cd26f6-ecdc-4ca3-b652-6a01f62e7f6e-2c4c8bb1-633d-4c51-bd99-b7d354e3c891.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|41}} * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|45+2|o.g.}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|68}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1074 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d8b0dd11-5422-44fd-94c0-72c126b88ac9-f96250a5-8b2b-474c-8817-6676ca632083.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Samandar Shukrillayev|Shukrillayev]] {{goal|70}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|29}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|41}} * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|60}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5253 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a9103bdb-c59b-4a25-b9a5-bd593df1d2dd-2f824024-fa87-405b-b72e-da236a8502dd.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Traoré]] {{goal|5}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|50}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Sylvanus Nimely|Nimely]] {{goal|24}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|60|o.g.}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =5680 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|45}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2171 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} === 8-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a14970aa-1d92-43cf-95c1-1fdfed97d051-3674c81b-2216-4c3a-8c9f-1874c24b366b.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Vanja Ilić|Ilić]] {{goal|3}} * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|16}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =1071 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e279ee77-6933-43ea-b9a6-88d334dd70d0-cc5856bc-7cb4-4e45-9d2b-bcaabbbcf653.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Siavash Hagh Nazari|Hagh Nazari]] {{goal|9}} * [[Mirjamol Qosimov|Qosimov]] {{goal|12}} * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|77}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Sherzod Esanov|Sherzod Esanov]] {{goal|29||34}} |stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]] |location = [[Olmaliq]] |attendance =2035 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7a5af1b7-9251-4a15-a70f-6a07d720f56d-86733975-a1f1-40e4-8175-d56aebb9f2d6.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Shahzod Rahmatullayev|Rahmatullayev]] {{goal|81}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3984 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8bd523a9-e1a0-4a1d-a873-a45f223d789f-8be79ecb-0d12-46cb-9edc-1f900ff51c5f.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|17}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|65}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|45+4}} |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance =17258 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cc6ef389-9ad2-4d19-a787-42e1abd51d6f-fdbd4384-011d-4cb8-8032-8d0e97a930aa.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Vlatko Stojanovski|Stojanovski]] {{goal|34|o.g.}} |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] |attendance =1046 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 4–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/09ad8ff3-5a19-47d3-b743-58c69ede24d8-42ef36e1-24bb-49f5-bc24-2f4d9b3c71bd.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|9||61}} * [[Bashar Resan|Resan]] {{goal|22||71}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Anvar Xojimirzayev|Hojimirzayev]] {{goal|25}} * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|27}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2226 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5169ca50-6593-487b-94a8-69c83d8e2312-e9586854-a909-47cb-b0c5-0d10c4e91238.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|4||26}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|38||50||69}} |stadium = [[Zomin (stadion)|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =2347 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f7f588d9-d9c9-4920-abd1-decb838cbfc5-0f2c096b-3dbe-4032-9aa3-424fc354b9ca.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =7650 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} === 9-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/55a4a70f-aeef-4caf-8756-92949171d5cd-f6999161-8e53-4efe-93fa-f38861ca8975.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|84}} * [[Kamronbek Yusupov|Yusupov]] {{goal|90+2}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Samandar Ochilov|Ochilov]] {{goal|60}} |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance =2115 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e2058b00-2425-40ed-8adb-6405089523d2-e7c03740-dd08-49cf-b39e-f38155fbb5a4.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Bashar Resan|Resan]] {{goal|15}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =8250 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8e163534-ab60-46fe-aa97-767b0d5bd62a-04023286-609e-449b-b9c6-a2eca894697a.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|23}} * [[Yusuf Otubanjo|Otubanjo]] {{goal|88}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|43}} * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|68}} * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|73|o.g.}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance =1150 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/705d5e94-bfe0-425a-a7fa-5a39a99e8ddb-6bde73e6-6d29-4723-9c9c-c5524671df04.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Islom Mamatkazin|Mamatkazin]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|71}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1136 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a986f447-9828-4b78-b197-74c7e7a41a88-c763ebef-e7ff-4801-bd89-77ead3ee01b8.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|1|o.g.}} * [[Jaloliddin Jumaboyev|Jumaboyev]] {{goal|31}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|53}} * [[Uros Kojic|Kojic]] {{goal|88}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =4351 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/879956d1-ff83-4f42-ad03-e14405638595-73169d93-4ea3-4892-9471-26fbe3d34269.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|14}} * [[Abror Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|64}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =11270 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c2abfb7e-d822-4328-8574-efbab0c7944a-fd90ccf4-0066-45b8-8202-43aaab7bd332.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Akmal Muzaffarov|Muzaffarov]] {{goal|21||32}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|10}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =7154 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9c684405-76a1-44a4-bb3b-e582312b093a-3fd760f8-5930-4da1-a0cc-b99bd268ce0a.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|23}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Imeda Ashortia|Ashortia]] {{goal|6}} * [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|70}} * [[Azizbek Turgʻunboyev|Turgʻunboyev]] {{goal|74}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1416 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} === 10-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–1 |report = [https://pfl.uz/match/3923 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Sherzod Esanov|Esanov]] {{goal|84}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance =847 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3927 Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Avazbek Oʻlmasaliyev|Oʻlmasaliyev]] {{goal|72}} * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|90}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|54}} |stadium = OKMK |location = [[Olmaliq]] |attendance =2074 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3924 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Imeda Ashortia|Ashortia]] {{goal|80}} * [[Damir Temirov|Temirov]] {{goal|82}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|52}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance =11215 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 5–2 |report = [https://pfl.uz/match/3930 Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|11}} * [[Islom Qobilov|Qobilov]] {{goal|16}} * [[Zoir Joʻraboyev|Joʻraboyev]] {{goal|53}} * [[Fejsal Mulić|Mulic]] {{goal|61}} * [[Aleksandar Boljević|Boljevic]] {{goal|89}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Humoyun Sherboʻtayev|Sherboʻtayev]] {{goal|73}} * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|76}} |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =1700 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–2 |report = [https://pfl.uz/match/3928 Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Hojiakbar Alijonov|Alijonov]] {{goal|42}} * [[Flamarion]] {{goal|90+2}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Sardorbek Bahromov|Bahromov]] {{goal|56}} * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|90+3}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =5750 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3925 Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =8754 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 4–0 |report = [https://pfl.uz/match/3926 Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|4}} * [[Ratinho]] {{goal|6}} * [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|46||56}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =14068 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3929 Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|28||58}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Shohmalik Komilov|Komilov]] {{goal|2}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =3175 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} === 11-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–1 |report = [https://pfl.uz/match/3824 Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|10}} * [[Nurillo Toʻxtasinov|Toʻxtasinov]] {{goal|31||45+2}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Roman Xadjiev|Xadjiev]] {{goal|17}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =3243 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3820 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|13}} * [[Jasurbek Jaloliddinov|Jaloliddinov]] {{goal|57}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|61}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =6340 |referee = Gʻayrat Joʻrayev }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3825 Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = |stadium = OKMK |location = [[Olmaliq]] |attendance =3815 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://pfl.uz/match/3822 Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|36}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =4250 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://pfl.uz/match/3823 Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|41}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Shahzod Azmiddinov|Azmiddinov]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3414 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–3 |report = [https://pfl.uz/match/3819 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aleko Andronikashvili|Andronikashvili]] {{goal|15}} * [[Humoyunmirzo Iminov|Iminov]] {{goal|20}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|90+5}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =8349 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://pfl.uz/match/3818 Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|62}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =823 |referee = [[Umidjon Rahimjonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3818 Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =2145 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} === 12-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|81}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|86}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Xurshidbek Muxtorov|Muxtorov]] {{goal|8}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =7554 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–3 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|14||61}} * [[Yusuf Otubanjo|Otubanjo]] {{goal|64}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|5}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =287 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|19|o.g.}} * [[Abbos Otaxonov|Otaxonov]] {{goal|50}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Olmaliq]] |attendance =910 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–3 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|8}} * [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|31}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Hazratjon Tursunqulov|Tursunqulov]] {{goal|20}} * [[Ali Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|86}} * [[Arihiro Sentoku|Sentoku]] {{goal|90+3}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =582 |referee = [[Temur Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[Ergash Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|63}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =356 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Rustam Turdimurodov|Turdimurodov]] {{goal|11}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Shodiyor Shodiboyev|Shodiboyev]] {{goal|63}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2032 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–2 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Haris Hajdarević|Hajdarević]] {{goal|55|o.g.}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|22}} * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|29}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5730 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–2 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|73}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Richard Friday|Friday]] {{goal|64}} * [[Sarvar Abduhamidov|Abduhamidov]] {{goal|77}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance =13359 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} == Natijalar == === Qayd etilgan hisoblar === {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] | update = 2026-yil 27-iyul | matches_style = FBR |team1=AND |team2=BUN |team3=BUK |team4=DIN |team5=LOK |team6=MAS |team7=NAS |team8=NAV |team9=NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | match_AND_BUN = | match_AND_BUK = 2-0 | match_AND_DIN = 2-1 | match_AND_LOK = | match_AND_MAS = 2-0 | match_AND_NAS = | match_AND_NAV = 0-1 | match_AND_NEF = | match_AND_OKM = 1-2 | match_AND_PAK = | match_AND_KOK = | match_AND_QIZ = | match_AND_SOG = 4-0 | match_AND_SUR = 1-2 | match_AND_KHO = | match_BUK_AND = | match_BUK_BUN = 1-0 | match_BUK_DIN = 3-1 | match_BUK_LOK = | match_BUK_MAS = | match_BUK_NAS = | match_BUK_NAV = | match_BUK_NEF = | match_BUK_OKM = | match_BUK_PAK = 0-1 | match_BUK_KOK = | match_BUK_QIZ = 2-0 | match_BUK_SOG = 2-1 | match_BUK_SUR = | match_BUK_KHO = 1-1 | match_BUN_AND = 1-3 | match_BUN_BUK = | match_BUN_DIN = 1-2 | match_BUN_LOK = 2-0 | match_BUN_MAS = | match_BUN_NAS = 1-3 | match_BUN_NAV = 2-1 | match_BUN_NEF = 0-1 | match_BUN_OKM = | match_BUN_PAK = 0-1 | match_BUN_KOK = | match_BUN_QIZ = | match_BUN_SOG = | match_BUN_SUR = | match_BUN_KHO = | match_DIN_AND = | match_DIN_BUN = | match_DIN_BUK = | match_DIN_LOK = 1-2 | match_DIN_MAS = 3-1 | match_DIN_NAS = 1-1 | match_DIN_NAV = 1-2 | match_DIN_NEF = | match_DIN_OKM = 2-2 | match_DIN_PAK = | match_DIN_KOK = | match_DIN_QIZ = | match_DIN_SOG = 2-1 | match_DIN_SUR = | match_DIN_KHO = | match_LOK_AND = 3-3 | match_LOK_BUN = | match_LOK_BUK = | match_LOK_DIN = | match_LOK_MAS = | match_LOK_NAS = | match_LOK_NAV = 0-2 | match_LOK_NEF = | match_LOK_OKM = | match_LOK_PAK = | match_LOK_KOK = 0-0 | match_LOK_QIZ = 1-0 | match_LOK_SOG = 3-1 | match_LOK_SUR = 3-1 | match_LOK_KHO = 1-1 | match_MAS_AND = | match_MAS_BUN = 0-1 | match_MAS_BUK = 0-1 | match_MAS_DIN = | match_MAS_LOK = 0-2 | match_MAS_NAS = 1-1 | match_MAS_NAV = | match_MAS_NEF = | match_MAS_OKM = | match_MAS_PAK = | match_MAS_KOK = 1-0 | match_MAS_QIZ = 0-2 | match_MAS_SOG = | match_MAS_SUR = | match_MAS_KHO = | match_NAS_AND = 1-0 | match_NAS_BUN = | match_NAS_BUK = 1-1 | match_NAS_DIN = | match_NAS_LOK = 2-3 | match_NAS_MAS = | match_NAS_NAV = 0-0 | match_NAS_NEF = | match_NAS_OKM = | match_NAS_PAK = | match_NAS_KOK = | match_NAS_QIZ = | match_NAS_SOG = | match_NAS_SUR = 0-1 | match_NAS_KHO = 1-0 | match_NAV_AND = | match_NAV_BUN = | match_NAV_BUK = 0-1 | match_NAV_DIN = | match_NAV_LOK = | match_NAV_MAS = 2-1 | match_NAV_NAS = | match_NAV_NEF = | match_NAV_OKM = 2-3 | match_NAV_PAK = | match_NAV_KOK = | match_NAV_QIZ = 1-1 | match_NAV_SOG = 1-1 | match_NAV_SUR = 2-0 | match_NAV_KHO = | match_NEF_AND = 3-0 | match_NEF_BUN = | match_NEF_BUK = 2-1 | match_NEF_DIN = | match_NEF_LOK = 3-1 | match_NEF_MAS = 3-0 | match_NEF_NAS = 2-1 | match_NEF_NAV = | match_NEF_NEF = | match_NEF_PAK = 0-1 | match_NEF_KOK = 4-0 | match_NEF_QIZ = | match_NEF_SOG = | match_NEF_SUR = | match_NEF_KHO = | match_OKM_AND = | match_OKM_BUN = 3-2 | match_OKM_BUK = 0-1 | match_OKM_DIN = | match_OKM_LOK = 2-1 | match_OKM_MAS = 2-1 | match_OKM_NAS = | match_OKM_NAV = | match_OKM_NEF = 0-0 | match_OKM_PAK = | match_OKM_KOK = | match_OKM_QIZ = | match_OKM_SOG = 2-2 | match_OKM_SUR = 1-1 | match_OKM_KHO = | match_PAK_AND = | match_PAK_BUN = | match_PAK_BUK = | match_PAK_DIN = 4-2 | match_PAK_LOK = 1-1 | match_PAK_MAS = 2-1 | match_PAK_NAS = 2-2 | match_PAK_NAV = 1-2 | match_PAK_NEF = | match_PAK_OKM = 3-1 | match_PAK_KOK = | match_PAK_QIZ = 2-1 | match_PAK_SOG = | match_PAK_SUR = | match_PAK_KHO = 2-1 | match_KOK_AND = 0-0 | match_KOK_BUN = 1-0 | match_KOK_BUK = | match_KOK_DIN = | match_KOK_LOK = | match_KOK_MAS = | match_KOK_NAS = 1-1 | match_KOK_NAV = 2-1 | match_KOK_NEF = | match_KOK_OKM = 1-4 | match_KOK_PAK = 1-2 | match_KOK_QIZ = | match_KOK_SOG = | match_KOK_SUR = | match_KOK_KHO = | match_QIZ_AND = 2-1 | match_QIZ_BUN = | match_QIZ_BUK = | match_QIZ_DIN = 1-2 | match_QIZ_LOK = | match_QIZ_MAS = | match_QIZ_NAS = | match_QIZ_NAV = | match_QIZ_NEF = 0-4 | match_QIZ_OKM = 0-1 | match_QIZ_PAK = | match_QIZ_KOK = 2-1 | match_QIZ_SOG = 1-3 | match_QIZ_SUR = | match_QIZ_KHO = 0-0 | match_SOG_AND = | match_SOG_BUN = 2-3 | match_SOG_BUK = | match_SOG_DIN = | match_SOG_LOK = | match_SOG_MAS = | match_SOG_NAS = 0-2 | match_SOG_NAV = | match_SOG_NEF = 1-5 | match_SOG_OKM = | match_SOG_PAK = 2-4 | match_SOG_KOK = 2-2 | match_SOG_QIZ = | match_SOG_SUR = 5-2 | match_SOG_KHO = 2-0 | match_SUR_AND = | match_SUR_BUN = 0-0 | match_SUR_BUK = 3-1 | match_SUR_DIN = 1-2 | match_SUR_LOK = | match_SUR_MAS = 2-1 | match_SUR_NAS = | match_SUR_NAV = | match_SUR_NEF = 0-3 | match_SUR_OKM = | match_SUR_PAK = 1-1 | match_SUR_KOK = | match_SUR_QIZ = 0-1 | match_SUR_SOG = | match_SUR_KHO = | match_KHO_AND = 0-3 | match_KHO_BUN = 1-2 | match_KHO_BUK = | match_KHO_DIN = 2-1 | match_KHO_LOK = | match_KHO_MAS = | match_KHO_NAS = | match_KHO_NAV = | match_KHO_NEF = 0-2 | match_KHO_OKM = 1-0 | match_KHO_PAK = | match_KHO_KOK = 2-2 | match_KHO_QIZ = | match_KHO_SOG = | match_KHO_SUR = }} === Oʻynalgan oʻyinlarga koʻra natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1=AGM |team2=AND |team3=BUK |team4=BUN |team5=DIN |team6=LOK |team7=MAS |team8=NAS |team9=NAV |team10=NEF |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_AGM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang. Sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> | update = 2026-yil 27-iyul |res_AND = W/L/L/W/L/L/L/D/W/W/W/L/D/W//////////////// |res_BUK = W/W/D/W/L/W/D/L/L/W/W/L/W///////////////// |res_BUN = W/L/D/W/W/W/L/W/L/W/L/L/L/L//////////////// |res_DIN = L/W/D/L/L/W/L/L/D/L/W/W/W///////////////// |res_LOK = W/W/D/L/L/D/W/L/W/L/W/D/D/W//////////////// |res_KOK = L/L/D/W/D/D/D/D/L/L/W/L/L///////////////// |res_MAS = L/L/L/L/L/L/L/L/L/L/L/W/D/L//////////////// |res_NAS = W/W/D/L/W/D/D/L/L/D/D/W/D///////////////// |res_NAV = W/L/W/L/W/W/W/W/D/L/D/L/D///////////////// |res_NEF = W/W/W/W/W/L/W/W/W/W/D/W/W///////////////// |res_AGM = L/L/D/W/L/D/W/W/D/W/D/W/W/W//////////////// |res_PAK = W/W/L/W/W/W/W/W/W/D/D/D/W/W//////////////// |res_QIZ = L/W/W/L/L/L/L/W/W/D/L/L/D///////////////// |res_SOG = L/L/D/L/D/L/W/L/D/W/L/W/L/L//////////////// |res_SUR = L/L/D/W/W/D/L/L/W/L/D/W/L///////////////// |res_KHO = L/W/D/L/W/D/D/W/L/D/L/L/L///////////////// |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |color_P = grey |text_W = Gʻalaba |text_D = Durang |text_L = Magʻlubiyat |text_P = Boshqa muddatga qoldirilgan |source =[http://PFL.uz OʻzPFL] }} === Turlar boʻyicha pozitsiyalar === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable = y |legendpos = br | update = 2026-yil 27-iyul <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang--> |team1 =AND |team2 =BUN |team3 =BUK |team4 =DIN |team5 =LOK |team6 =MAS |team7 =NAS |team8 =NAV |team9 =NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO |pos_AND = 1 /6 /11/7 /10/11/14/13/12/8 /8 /9 /9 / |pos_BUN = 6 /8 /9 /6 /3 /4 /5 /4 /4 /3 /5 /5 /7 / |pos_BUK = 7 /5 /4 /2 /5 /3 /4 /5 /5 /5 /3 /3 /3 / |pos_DIN = 9 /7 /8 /13/13/10/12/14/14/14/15/11/10/ |pos_LOK = 3 /2 /2 /4 /7 /7 /7 /9 /6 /7 /6 /7 /6 / |pos_MAS = 15/15/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16 |pos_NAS = 8 /4 /3 /5 /4 /6 /6 /6 /7 /9 /9 /8 /8 / |pos_NAV = 5 /9 /5 /8 /6 /5 /3 /3 /3 /4 /4 /4 /5 / |pos_NEF = 2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 /2 /2 /1 /1 /1 /1 /1 |pos_OKM = 10/13/12/10/14/14/9 /8 /8 /6 /7 /6 /4 /3 |pos_PAK = 4 /3 /6 /3 /2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 /2 /2 /2 |pos_KOK = 11/12/13/12/12/12/11/11/13/15/14/15/15/ |pos_QIZ = 14/11/7 /9 /11/13/13/10/10/11/11/13/12/ |pos_SOG = 16/16/15/15/15/15/15/15/15/13/15/14/14/ |pos_SUR = 13/14/14/14/9 /9 /10/12/11/12/12/10/11/ |pos_KHO = 12/10/10/11/8 /8 /8 /7 /9 /10/10/12/13/ <!--Bu yerda jamoa oʻrinlarini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | color_1 = gold |text_1 = [[OFK chempionlar ligasi]] guruh bosqichi saralashida peshqadam | color_2 = green1 |text_2 = 2026—27-yilgi mavsum Osiyo chempionlar ligasi guruh bosqichiga saralash | color_3-4 = green3 |text_3-4 = 2026—27-yilgi Osiyo chempionlar ligasi saralash bosqichiga saralash | color_12 = red3 |text_12 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_13 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_14 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_15 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | color_16 = red1 |text_14 = Oʻzbekiston Pro ligasiga tushib ketgan | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} <!--- == Chiqib ketish pley-offi == {{OneLegStart}} {{OneLegResult | || || ||winner=1}} |} ---> == U19 chempionati == {{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)#2026}} == U21 chempionati == {{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)#2026}} == Mavsum statistikasi == * '''Mavsumdagi ilk gol''': [[Sherzod Esanov]] [[Buxoro]]nning „[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]“ klubi tarkibida „[[Qoʻqon 1912]]“ klubiga qarshi oʻyinda urgan ('''2025-yil 27-fevral'''). === Gol mualliflari === {{updated|2026-yil 27-iyulda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}}. {{Goalscorers |goals= 284 |ongoing=yes |matches= 108 |updated= 2026-yil 27-yul |8 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Temurxoʻja Abduxoliqov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |7 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Hojimirzayev]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|CRO}} [[Stipe Perica]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]-6) — (Paxtakor-1) * {{Flagicon|UZB}} [[Dostonbek Hamdamov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) |6 goals= |5 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Sherzod Esanov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bobur Abduholiqov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodir Abdurazzoqov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) |4 goals= * {{Flagicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bilolxon Toshmirzayev]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Abdurahmonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Amonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslanbek Jiyanov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Zoran Marushich]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Flamarion]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |3 goals= * {{Flagicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Mamasidiqov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Mirzayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Quvonchbek Abrayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sharof Muhiddinov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Alisher Odilov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Jovan Đokić]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xurshid Gʻiyosov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asadbek Sobirjonov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Karimov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rustam Turdimurodov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bashar Resan]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]] ([[Qoʻqon 1912]]) |2 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Hamidullo Karimov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|ITA}} [[Martin Boakye]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Usmonali Ismonaliyev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Ubaydullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Rodić]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Narimonjon Ahmadjonov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nurillo Toʻxtasinov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ergash Ismoilov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardorbek Bahromov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Yusuf Otubanjo]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Gʻofurov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Uros Kojic]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Aziz Xolmurodov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|POL}} [[Piotr Parzyszek]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadanas Hasanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohim Yoʻldoshev (futbolchi)|Ibrohim Yoʻldoshev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]-1) — Qoʻqon 1912-1 * {{Flagicon|GEO}} [[Jaba Jighauri]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Akmal Muzaffarov]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Otabek Joʻraqoʻziyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Qobilov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulla Abdullajonov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) |1 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Odil Abdumajidov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Damir Temirov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Humoyunmirzo Iminov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Turgʻunboyev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Doniyor Abdumannopov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xurshid Muxtorov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Ro‘ziyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asadbek Joʻraboyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Marko Bugarin]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nosirjon Abdusalomov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandarjon Mavlonqulov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Boburbek Yoʻldashov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jaloliddin Jumaboyev]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|SLO}} [[Til Mavretič]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Raimov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Lazizbek Mirzayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anzur Ismoilov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulloh Yoʻldoshev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|BLR}} [[Mikalay Ivanow]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shodiyor Shodiboyev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Strahinja Bošnjak]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|RUS}} [[Roman Xadjiev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Ochilov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|ALB}} [[Adenis Shala]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Oybek Rustamov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murodbek Rahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zafarmurod Abdurahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zabihillo Oʻrinboyev]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Dilshod Komilov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohmalik Komilov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Mamatkazin]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Xolmatov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Usmonov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Husayin Norchayev]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|CDR}} [[Katulondi Kati]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ikrom Aliboyev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Ratinho]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Ismoilov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Avazbek Oʻlmasaliyev]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hazratjon Tursunqulov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjamol Qosimov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ali Abdurahmonov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|JPN}} [[Arihiro Sentoku]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojimat Erkinov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadqodir Hamroliyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Sobirxoʻjayev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Azmiddinov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojiakbar Alijonov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Shukrillayev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Rahmatullayev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Nikola Kumburović]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Kenjaboyev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohrux Gadoyev]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Husanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Kamronbek Yusupov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Richard Friday]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Humoyun Sherboʻtayev]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sarvar Abduhamidov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Aleksandar Boljević]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jasurbek Jaloliddinov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|BEL}} [[Dženan Zajmović]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Petar Mićin]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Ortiqboyev]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizjon Ahrorov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Ismoilov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Pirmuhamedov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traoré]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Elzio Lohan]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) |1 own goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) Dinamo jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Edem Nemanov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Surxon jamoasi foydasiga * {{Flagicon|BIH}} [[Haris Hajdarević]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Qizilqum jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshanbek Yagudin]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Xorazm jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) Paxtakor jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) Qoʻqon 1912 jamoasi foydasiga * {{Flagicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) Xorazm jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Oybek Rustamov]] (Nasaf) Lokomotiv jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Karimov]] (OKMK) Dinamo jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Abbos Otaxonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) Soʻgʻdiyona jamoasi foydasiga }} ====Xet-triklar==== {{main|Oʻzbekiston Superligasidagi xet-triklar roʻyxati}} {| class="wikitable" |- ! Futbolchi !! Jamoasi !! Raqib !! Natija !! Sana |- |{{flagicon|UZB}} [[Bilolxon Toshmirzayev]] |Bunyodkor |Soʻgʻdiyona |2–3 (M) |2026-yil 19-aprel |- |} === Quruq oʻyin === {{updated|2027-yil 26-iyulda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Futbolchi !Jamoa !{{abbr|Oʻyin|Gol oʻtkazilmagan oʻyinlar}} |- |1 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Botirali Ergashev]] | align="left" |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |8 |- |2 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Oʻtkir Yusupov]] | align="left" |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |5 |- |3 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Umid Hamroyev]] | align="left" |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |5 |- |4 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] | align="left" |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |4 |- |5 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Farhod Rahmatov]] | align="left" |Qizilqum |3 |- |6 | align="left" |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] | align="left" |Lokomotiv |3 |- |7 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Sanjar Quvvatov]] | align="left" |Paxtakor |3 |- |8 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Adhamov]] | align="left" |Andijon |3 |- |9 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abdumavlon Abdujalilov]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |10 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rahimjon Davronov]] | align="left" |Andijon |2 |- |11 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Davron Merganov]] | align="left" |Surxon |2 |- |12 | align="left" |{{Flagicon|ITA}} [[Federiko Botti]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |13 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rustam Nortojiyev]] | align="left" |Qoʻqon 1912 |2 |- |14 | align="left" |{{Flagicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] | align="left" |Xorazm |2 |- |15 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Nazarov]] | align="left" |Paxtakor |1 |- |16 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Hamidullo Abdunabiyev]] | align="left" |OKMK |1 |- |17 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Mashhur Muhammadjonov]] | align="left" |Xorazm |1 |- |18 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Javohir Ilyosov]] | align="left" |OKMK |1 |- |19 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Azizxon Isoqov]] | align="left" |Qoʻqon 1912 |1 |- |20 | align="left" |{{Flagicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]] | align="left" |Soʻgʻdiyona |1 |- |21 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Dostonbek Toʻxtaboyev]] | align="left" |Mashʼal |1 |} ===Intizom=== ====Futbolchi==== *Eng ko‘p sariq kartochka: '''4'''<ref>{{cite web|title=Most yellow cards in PFL 2025/26|url=https://www.besoccer.com/competition/rankings/pfl/2026/yellow-cards|access-date=5 May 2026}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ''6 ta futbolchi'' *Eng ko‘p qizil kartochka: '''1'''<ref>{{cite web|title=Most red cards in PFL 2025/26|url=https://www.besoccer.com/competition/rankings/pfl/2026/red-cards|access-date=5 May 2026}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ''17 ta futbolchi'' ====Klub==== *Eng ko‘p sariq kartochka: '''30''' **Dinamo *Eng kam sariq kartochka: '''9''' **Navbahor *Eng ko‘p qizil kartochka: '''4''' **Mashʼal *Eng kam qizil kartochka: '''0''' **''8 ta klub'' === Muxlislar tashrifi === {{updated|2026-yil 5-mayda oʻtkazilgan oʻyinlarga koʻra muxlislar tashrifi}} ==== Turlar boʻyicha ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+Oʻzbekiston Superligasi muxlislar tashrifi !Turlar !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha oʻyinda |- ! scope="row" |1-tur |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |2-tur |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |3-tur |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |4-tur |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |5-tur |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |6-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |7-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1138+6109+6400+7824+1073+5253+5680+2171)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1138+6109+6400+7824+1073+5253+5680+2171)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |8-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1071+2035+3984+17258+1046+2226+2347+7650)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1071+2035+3984+17258+1046+2226+2347+7650)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |9-tur |{{formatnum:{{#expr: (((2115+8250+1150+1136+4351+11270+7154+1416)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((2115+8250+1150+1136+4351+11270+7154+1416)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |10-tur |{{formatnum:{{#expr: (((847+2074+11215+1700+5750+8754+14068+3175)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((847+2074+11215+1700+5750+8754+14068+3175)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |11-tur |{{formatnum:{{#expr: (((3243+6340+3815+4250+3414+8349+823+2145)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((3243+6340+3815+4250+3414+8349+823+2145)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |12-tur |{{formatnum:{{#expr: (((7554+287+910+582+356+2032+5730+13359)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((7554+287+910+582+356+2032+5730+13359)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |13-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1115+1740+999+4251+2212+2806+5227+573)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1115+1740+999+4251+2212+2806+5227+573)/8) round 0)}}}} |- |-style="background:#f4faff;" | Jami | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+50960+19298+55778+35648+37617+36842+47583+32379+30810+18923)) round 0)}}}} | 104 | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+50960+19298+55778+35648+37617+36842+47583+32379+30810+18923)/104) round 0)}}}} |} {{notelist}} ==== Jamoalar tartibida ==== Quyidagi jadvalda jamolarning uy oʻyinlariga muxlislar tashirifi koʻrsatilgan {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align:center;" ! style="width:76px;" |Jamoa \ Uy uchrashuvlari ! align="center" |1 ! align="center" |2 ! align="center" |3 ! align="center" |4 ! align="center" |5 ! align="center" |6 ! align="center" |7 ! align="center" |8 ! align="center" |9 ! align="center" |10 ! align="center" |11 ! align="center" |12 ! align="center" |13 ! align="center" |14 ! align="center" |15 ! align="center" |Jami ! align="center" |Oʻrtacha |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]}} |14180 |4104 |18726 |6400 |11215 |13359 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726+6400+11215+13359)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726+6400+11215+13359)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]}} |1819 |1327 |2171 |1416 |3175 |287 |2378 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327+2171+1416+3175+287+2378)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327+2171+1416+3175+287+2378)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]}} |4235 |3985 |5649 |7132 |8250 |6340 |999 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132+8250+6340+999)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132+8250+6340+999)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]}} |9720 |7105 |4014 |6109 |4351 |3243 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014+6109+4351+3243)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014+6109+4351+3243)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]}} |323 |325 |1008 |1071 |823 |2212 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008+1071+823+2212)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008+1071+823+2212)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]}} |476 |1154 |489 |1046 |847 |823 |356 |4251 | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489+1046+847+823+356+4251)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489+1046+847+823+356+4251)/8) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} |1790 |275 |1130 |7824 |1150 |2145 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130+7824+1150+2145)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130+7824+1150+2145)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]}} |653 |1137 |1158 |1136 |2145 |582 |573 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((653+1137+1158+1136+2145+582+573)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((653+1137+1158+1136+2145+582+573)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}} |7255 |14801 |16825 |18756 |17258 |14068 |7554 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756+17258+14068+7554)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756+17258+14068+7554)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} |1230 |1024 |1002 |2035 |2074 |3815 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002+2035+2074+3815+1115)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002+2035+2074+3815+1115)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]}} |3455 |2100 |1871 |1073 |2226 |5750 |2032 |1115 | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871+1073+2226+5750+2032)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871+1073+2226+5750+2032)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]}} |7350 |5651 |2850 |5253 |7154 |8754 |5730 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850+5253+7154+8754+5730)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850+5253+7154+8754+5730)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qoʻqon 1912]]}} |2100 |7363 |4651 |7650 |4250 |2806 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651+7650+4250+2806)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651+7650+4250+2806)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]}} |712 |1415 |112 |2347 |1700 |910 |1740 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112+2347+1700+910+1740)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112+2347+1700+910+1740)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]}} |2714 |3244 |3221 |3984 |2115 |3414 |5227 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221+3984+2115+3414+5227)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221+3984+2115+3414+5227)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]}} |6220 |9678 |7650 |5680 |11270 |8349 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650+5680+11270+8349)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650+5680+11270+8349)/6) round 0)}}}} |} ==Sovrinlar== ===Har oygi mukofotlar=== {| class="wikitable" style="font-size:11.5px;white-space:nowrap" |- !rowspan="2"|Oy !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi murabbiyi|Oyning eng yaxshi murabbiyi]] !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi|Oyning eng yaxshi futbolchisi]] !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng chiroyli goli|Oyning eng chiroyli goli]] !rowspan="2"|References |- !Murabbiy !Klub !Futbolchi !Klub !Futbolchi !Klub |- |Mart |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|CRO}} [[Stipe Perica]] |Neftchi |{{flagicon|UZB}} [[Narimonjon Ahmadjonov]] |[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] | align="center" |<ref>{{Veb manbasi |url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/554191 |sarlavha=Superligada mart oyining eng yaxshi futbolchisi ma’lum bo‘ldi |sana=07.04.2026}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/554192 |sarlavha=Superligada mart oyining eng yaxshi murabbiyi ma’lum bo‘ldi |sana=07.04.2026}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://pfl.uz/news/superliga-narimonjon-ahmadjonov-dastlabki-turning-eng-chiroyli-goli-muallifi |sarlavha=Superliga. Narimonjon Ahmadjonov – dastlabki turning eng chiroyli goli muallifi |sana=04.03.2026}}</ref> |- |Aprel |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |{{fbicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]] |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | align="center" | |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|https://pfl.uz/uz}} {{in lang|uz|ru}} * [https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/ozbekiston-superligasi-2025/regular-season/117241/ Oʻzbekiston Superligasi 2025 globalsportsarchive.com] {{in lang|en|ru}} * [https://www.sofascore.com/ru/football/tournament/uzbekistan/super-league/772#id:89354,tab:standings 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi] Sofascore saytida * [https://www.besoccer.com/competition/table/pfl 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20250521152445/https://www.besoccer.com/competition/table/pfl |date=2025-05-21 }} Besoccer saytida {{Oʻzbekiston Superligasi|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi chempionlari|collapse}} {{2026-yilda Oʻzbekiston futboli}} [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari]] [[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]] 5tdt4ym0pr8b8q7ds7begvplbw9j8jo 6218749 6218748 2026-07-29T02:01:47Z AnvarxonM 75105 /* Natijalar */ 6218749 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | season = [[2026-yil]] | image =[[File:Uzbekistan super league logo 2024.png|300px]] | competition = [[Oʻzbekiston Superligasi]] | dates = {{nowrap|2026-yil 27-fevral – 2026-yil 3-dekabr}} | winners = <!-- [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] (6-marta)<br/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<br/>[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]--> | relegated= <!-- [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]--> | continentalcup1 = [[Futbol boʻyicha 2026–27-yilgi AFC Elit Osiyo Chempionlar Ligasi|Elit Osiyo Chempionlar Ligasi]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[Futbol boʻyicha 2026–27-yilgi AFC Osiyo Chempionlar Ligasi|Osiyo Chempionlar Ligasi]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 88 | total goals = 219 | league topscorer = [[Ljupcho Doriyev]]<br>(7 ta gol) | biggest home win = {{nowrap|Neftchi 4–0 [[Qoʻqon 1912]]}} <br /> {{small|(2026-yil 29-aprel)}} | biggest away win = {{nowrap|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] 0–4 [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}} <br /> {{small|(2026-yil 4-aprel)}} | highest scoring = {{nowrap|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] 5–2 [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]}} <br /> {{small|(2026-yil 28-aprel)}} | longest wins = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] (6 marta) | longest unbeaten = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]<br/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<br/>[[Qoʻqon 1912]]<br/>(6 ta oʻyin) | longest winless = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] (11 marta) | longest losses = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] (11 marta) | highest attendance = 18,756 ({{nowrap|Neftchi 0—1 Paxtakor}})<br /> {{small|(2026-yil 9-aprel)}} | lowest attendance = 112 ({{nowrap|Soʻgʻdiyona 2 — 2 Qoʻqon 1912}})<br /> {{small|(2026-yil 2-aprel)}} | attendance = {{formatnum:{{#expr: <!--Matchweek 1--> + 4235 + 14180 + 3455 + 7255 + 323 + 9720 + 1230 + 1790 <!--Matchweek 2--> + 2100 + 7350 + 653 + 476 + 2714 + 1819 + 712 + 6220 <!--Matchweek 3--> + 14801 + 1154 + 2100 + 3244 + 325 + 3985 + 1024 + 7105 <!--Matchweek 4--> + 9678 + 7363 + 5651 + 4104 + 5649 + 16825 + 275 + 1415 <!--Matchweek 5--> + 112 + 1327 + 7650 + 1137 + 1130 + 1871 + 2850 + 3221 <!--Matchweek 6--> + 1008 + 489 + 18726 + 4651 + 1002 + 4014 + 18756 + 7132 <!--Matchweek 7--> + 1138 + 6109 + 6400 + 7824 + 1073 + 5253 + 5680 + 2171 <!--Matchweek 8--> + 1071 + 2035 + 3984 + 17258 + 1046 + 2226 + 2347 + 7650 <!--Matchweek 9--> + 2115 + 8250 + 1150 + 1136 + 4351 + 11270 + 7154 + 1416 <!--Matchweek 10--> + 847 + 2074 + 11215 + 1700 + 5750 + 8754 + 14068 + 3175 <!--Matchweek 11--> + 3243 + 6340 + 3815 + 4250 + 3414 + 8349 + 823 + 2145 <!--Matchweek 12--> }}}} | average attendance = {{formatnum:{{#expr:((409831/88) round 0)}}}} | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2027]] | updated = }} '''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2026 йилги Ўзбекистон Суперлигаси</nowiki>), homiylik jihatidan '''Artel Superligasi''' — [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkaziladigan futbol boʻyicha [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston chempionatining]] 35-mavsumi. == Mavsum voqealari == [[2025-yil]] [[21-avgust]]da [[Oʻzbekiston Prezidenti]] tomonidan „Oʻzbekistonda futbol sohasini raqamlashtirish va ommaviyligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ qaror qabul qilingan. Unda futbol bilan muntazam shugʻullanuvchilar sonini oshirish, iqtidorli futbolchilarni saralab olish, xorijiy davlatlarda professional futbol bilan shugʻullanayotgan oʻzbekistonlik futbolchilarni qoʻllab-quvvatlash kabi vazifalar belgilangan. 2026-yil 1-martdan boshlab, futbol oʻyinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan oʻtkazilishi aytilgan<ref>{{Cite web |title=Endi futbol o‘yinlariga chipta olish uchun shaxsni tasdiqlash talab etiladi |url=https://qalampir.uz/uz/news/endi-futbol-uyinlariga-chipta-olish-uchun-shakhsni-tasdik-lash-talab-etiladi-123284}}</ref><ref>{{Cite web |title=ПҚ-262 23.08.2025 Ўзбекистонда футбол соҳасини рақамлаштириш ва оммавийлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида |url=https://lex.uz/pdfs/7696588 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=1-martdan futbol o‘yinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan o‘tkaziladi |url=https://www.gazeta.uz/oz/2025/08/25/football/}}</ref>. [[2025-yil]]gi mavsum yakunidagi pley-off bosqichida [[Qoʻqon 1912]], [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]], [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] va [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] klublari Superligada oʻz oʻrnini saqlab qoldi. [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] klubi Pro ligaga tushib ketdi<ref>[https://championat.uz/oz/news/shortan-pro-ligaga-tushib-ketdi „Shoʻrtan“ Pro ligaga tushib ketdi]</ref>. [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] klubi esa Superligaga qaytdi<ref>[https://sports24.uz/football/news/lokomotiv-superligaga-qaytdi/ „Lokomotiv“ — Superligaga qaytdi]</ref>. [[12-fevral]] kuni [[Oʻzbekneftgaz]] [[Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi]]ga yoʻllagan xatida 2026-yildan boshlab [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]], [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] va [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] klublarini moliyalashtirishni toʻxtatishini maʼlum qilgan<ref>{{Cite web |title=«O‘zbekneftgaz» futbol klublariga homiylik qilishni to‘xtatadi |url=https://kun.uz/73328500 |website=Kun.uz |access-date=2026-02-28 |language=uz |last=kunu.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=“O‘zbekneftgaz” “Nasaf”, “Buxoro” hamda “Bunyodkor” klublarini moliyalashtirishni to‘xtatdi |url=https://daryo.uz/2026/02/12/ozbekneftgaz-nasaf-buxoro-hamda-bunyodkor-klublarini-moliyalashtirishni-toxtatdi/ |website=Daryo |date=2026-02-12 |access-date=2026-02-28 |language=uz-Latn-UZ |first= |last=}}</ref><ref>{{Cite web |title=O‘zbek futbolida davlat homiyligi davri tugamoqdami |url=https://uz.kursiv.media/uz/2026-02-26/ozbek-futbolida-davlat-homiyligi-davri-tugamoqdami-ozbekneftgaz-qarori-ortidagi-haqiqatlar/ |website=Kursiv Media Uzbekistan - Kursiv Media Uzbekistan – O'zbekiston iqtisodiyoti va siyosati, biznes va moliya yangiliklari |date=2026-02-26 |access-date=2026-02-28 |language=uz |first=Sardor |last=Saidov}}</ref>. [[25-fevral]] kuni [[Yandex|Yandex Uzbekistan]] shirkati hamda [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi|Liga]] oʻrtasida muxlislar uchun raqamli imkoniyatlarni kengaytirishga yoʻnaltirilgan strategik hamkorlik kelishuvi imzolandi. Kelishuv doirasida Yandex Uzbekistan Superliganing rasmiy hamkori va Pro liganing titul homiysiga aylandi<ref>{{cite web|url=https://championat.uz/oz/news/rasman-yandex-uzbekistan-pro-liganing-titul-homiysi|title=Yandex Uzbekistan va PFL hamkorligi: Allplay va Kinopoisk platformalarida o'yinlarni translyaciya qilish to'g'risida kelishuv}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.uz/oz/2026/02/26/pfl-vs-yandex/|title=PFL Yandex Uzbekistan bilan hamkorlik boshladi: Superliga o‘yinlari Kinopoisk va Allplay`da, Yandex Proliga titul homiysi bo‘ldi}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sports.uz/oz/news/view/yandex-uzbekistan-proliganing-rasmiy-titul-homiysiga-aylanadi-25-02-2026|title=“Yandex Uzbekistan” Proliganing rasmiy titul homiyiga aylanadi}}</ref>. Professional futbol klublarining moliyalashtirilishini takomillashtirish maqsadida, 2026-yilda Superliga klublarining har biriga davlat tomonidan bir xil — 35 milliard soʻmdan yillik smeta byudjeti ajratilishi belgilangan<ref>{{Cite web |last=Group |first=Online Service |date=2026-03-26 |title=O‘zbekistonda 2026-yilda futbol klublariga 35 mlrd so‘mdan ajratiladi |url=https://daryo.uz/2026/03/26/ozbekistonda-2026-yilda-futbol-klublariga-35-mlrd-somdan-ajratiladi/ |access-date=2026-04-16 |website=Daryo |language=uz-Latn-UZ}}</ref><ref>{{Cite web |title= PQ-107-сон 24.03.2026. Sport sohasini moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish va sohaga tadbirkorlik subyektlarini jalb qilishni kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida |url=https://lex.uz/en/docs/-8097905 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref>. [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] klubi [[OKMK (stadion)|uy stadionining]] taʼmirlanish ishlari yakunlanmagani sababli, 8-turgacha [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] stadionida uy oʻyinlarini oʻtkazdi<ref>{{Cite web |title=OKMK o‘z stadioniga qaytmoqda, So‘g‘diyona mavsumning qolgan uy uchrashuvlarini Zominda qabul qiladi - PFL.UZ |url=https://pfl.uz/news/okmk-oz-stadioniga-qaytmoqda-sogdiyona-mavsumning-qolgan-uy-uchrashuvlarini-zominda-qabul-qiladi |access-date=2026-04-16 |website=pfl.uz}}</ref>. Mavsumdagi ilk gol [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] klubi hujumchisi [[Sherzod Esanov]] tomonidan [[Qoʻqon 1912]] klubi darvozasiga kiritilgan<ref>{{Cite web |title=Superliga. "Buxoro" – "Qo'qon-1912" 1:0 |url=https://championat.asia/oz/news/superliga-buxoro-qoqon-1912-10 |access-date=2026-02-28 |website=CHAMPIONAT.asia |language=uz}}</ref>. == Jamoalar == <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! colspan="4" align="center"| '''{{Bayroq|Oʻzbekiston}}''' |- ! [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] ! |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] ! [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] ! [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |- | [[Bobur stadioni|Bobur]] | [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] | [[Buxoro FA stadioni|Buxoro]] | [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |- | Sigʻimi: '''18 500''' | Sigʻimi: '''34 000''' | Sigʻimi: '''10.000''' | Sigʻimi: '''11 650''' |- | [[Fayl:Andijon_Bobur_Arena_-_Sog'lom_Avlod.jpg|250px]] | [[Fayl:Bunyodkor_stadium1.jpg|250px]] | | [[Fayl:Dinamo Samarqand stadioni.jpg|250px]] |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] | colspan="3" rowspan="8"|<center> {{Location map+|Uzbekistan|width=800|float=none|caption=|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Toshkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.84531 |long=69.59999 |label= [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.86670 |long=72.77836 |label= [[Andijon (futbol klubi)|Andijan]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.46198 |long=64.24468 |label= [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.88236 |long=66.80039 |label= [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.21337 |long=69.27914 |label= [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]|position=bottom}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.83824 |long=65.81386 |label= [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.99963 |long=71.59382 |label= [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.386389 |long=71.786389 |label= [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.67057 |long=65.10812 |label= [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]|position=bottom}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=40.11404 |long=67.82897 |label= [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]|position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.216667 |long=67.283333 |label= [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]|position=top}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.560778 |long=60.593037 |label= [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.192042 |long=69.253486 |label= [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label=none}}}} </center> |- | [[Bahrom Vafoev nomli stadion|Bahrom Vafoyev]] |- | Sigʻimi: '''10.000''' |- | [[Fayl:Bahrom Vafoev Stadium.jpg|250px]] |- |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |- | [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |- | Sigʻimi: '''21.000''' |- | [[Fayl:Nasaf_stadium_view_from_north_east.jpg|250px]] |- ! [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] ! [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] ! [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] ! [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |- | [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]] | [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] | [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] | [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |- | Sigʻimi: '''22.000''' | Sigʻimi: '''20.000''' | Sigʻimi: '''12.000''' | Sigʻimi: '''35.000''' |- | [[Fayl:Navbahor Stadium.webp|250px]] | [[Fayl:Istiqlol_stadium.jpg|250px]] | [[File:OKMK Stadium.jpg|250px]] | [[Fayl:Pakhtakor_Markaziy_Stadium.jpg|250px]] |- |- ! [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] ! [[Qoʻqon 1912]] ! [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] ! [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |- | [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] | [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] | [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] | [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |- | Sigʻimi: '''12.500''' | Sigʻimi: '''10.500''' | Sigʻimi: '''11.650''' | Sigʻimi: '''10.600''' |- | [[Fayl:Yoshlar SM.jpg|250px]] | [[Fayl:Kokandstad.jpg|250px]] | No foto | [[Fayl:Surxon Sport saroyi.jpg|250px]] |- |- |'''[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]''' |'''[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]''' |- | [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] | [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] | |- | Sigʻimi: '''8.000''' | Sigʻimi: '''13.500''' | |- | [[File:Dustlik Stadium Tashkent.jpg|250px]] | [[Fayl:Khorezm Stadium 2.jpg|250px]] | |}</center> === Xodimlar va homiylar === {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |+ !Klub !Bosh murabbiy !Libos ishlab chiqaruvchi !Libos homiysi (Old qismi) !Jamoa homiysi |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |[[Adidas]] |[[Centrum Air]] |[[UzAutoMotors]] |- |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|ITA}} [[Ilyos Zeytullayev]] |[[7SABER]] |Toshkent shahar hokimligi |Toshkent shahar hokimligi |- |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{flagicon|RUS}} / {{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Xomyakov]] |[[Adidas]] |[[Buxoro neftni qayta ishlash zavodi|BNQIZ]] |Buxoro viloyati hokimligi |- |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]] |[[Macron]] |Navoiy uran DK |AGROMIR Buldings |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|UZB}} [[Eldor Sakayev]] |[[Macron]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |- |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |SSmart |Qashqadaryo viloyati hokimligi |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |[[Adidas]] |E-AuksionUz |[[Namangan|Namangan shahar hokimligi]] |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |[[Adidas]] |FNQIZ |[[Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi|FNQIZ]] |- |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]] |[[7SABER]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |- |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{flagicon|UZB}} [[Kamoliddin Tojiyev]] |[[Adidas]] |[[AKFA Group|Akfa]] |[[AKFA Group|Akfa]] |- |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{flagicon|UZB}} [[Akmal Rustamov]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |NKMK |[[Navoiy kon-metallurgiya kombinati|NKMK]] |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |[[7SABER]] |Fargʻona viloyati hokimligi |Fargʻona viloyati hokimligi |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |[[Joma]] |Hududiy elektr tarmoqlari |[[BMB Holding]] |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |[[Adidas]] |[[Eriell Group]] |[[Eriell Group]] |- |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|AUS}} [[Mirko Jeličić]] |[[7SABER]] |Oʻzbekiston temir yoʻllari |Oʻzbekiston temir yoʻllari |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] |[[Adidas]] |Ranch universiteti |[[Uztelecom]] |} === Murabbiylikdagi o‘zgarishlar === {| class="wikitable sortable" !Klub !Boʻshatilgan murabbiy !Ketish sababi !Boʻshatilgan sana !Jadvaldagi joylashuv !Tayinlangan murabbiy !Tayinlov sana !Manba |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Sherzod Joʻrayev]] (vaqtinchalik) |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |2025-yil 1-dekabr | |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|TJK}} [[Vitaliy Levchenko]] |Shartnoma yakunlangan |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |2025-yil 2-dekabr | |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} [[Bahrom Haydarov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 11-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |2025-yil 11-dekabr | |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|TJK}} [[Hakim Fuzaylov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra | |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] | | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Fevzi Davletov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 8-yanvar |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |2026-yil 8-yanvar | |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|UZB}} [[Otabek Narzullayev]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 21-fevral |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |2026-yil 22-fevral | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 18-mart |14-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |2026-yil 18-mart | |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MNE}} [[Ivan Bošković]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 26-mart |15-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |2026-yil 26-mart | |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Samvel Babayan]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 13-aprel |12-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |2026-yil 14-aprel | |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 25-aprel |16-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Eldor Sakayev]] |2025-yil 26-aprel | |} === Chet ellik futbolchilar === {{main article|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}}{{Yana qarang|2026-yilgi Oʻzbekiston futboli transferlari roʻyxati}} Klublar mavsum davomida jami oltita xorijlik oʻyinchini roʻyxatdan oʻtkazishi mumkin, agar ulardan biri 21 yoshdan oshmagan boʻlsa (2004-yilda tugʻilgan va undan kichik) belgilangan roʻyxatdan tashqari oʻtkazishi mumkinligi belgilangan. 2025-yil 5-dekabrdan 2026-yil 20-fevralga qadar klublarga legioner oʻyinchilarni musobaqa uchun roʻyxatdan oʻtkazishdi<ref>{{Cite web |title=Superligadagi transferlar bir sahifada |url=https://championat.asia/oz/news/superligadagi-transferlar-bir-sahifada |website=CHAMPIONAT.asia |access-date=2026-02-28 |language=uz}}</ref>. * ''Kursiv'' bilan ajratilgan oʻyinchilar mavsumoldi yoki mavsumning oʻrtasidagi transfer oynasidan soʻng jamoa tarkibidan chiqarilgan yoki klubni tark etgan, ammo kamida bir marta maydonga tushgan futbolchilardir. {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:100%" !№ !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 !Futbolchi 7 !U21 futbolchisi !Sobiq futbolchilar 1 !Sobiq futbolchilar 2 |- |1. |[[FK Andijon|Andijon]] |{{fbicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]] |{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |{{fbicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] |{{fbicon|ITA}} [[Martin Boakye]] | | | |''{{fbicon|KGZ}} [[Erjan Tokatayev]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Ismahil Akinade]]'' ''{{fbicon|POL}} [[Krystian Nowak]]'' | |- |2. |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{fbicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] |{{fbicon|ITA}} [[Federiko Botti]] |{{fbicon|JPN}} [[Itsuki Urata]] |{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]] | | | | |''{{fbicon|GEO}} [[Nikoloz Mali]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Martin Šroler]]'' |''{{fbicon|MNE}} [[Marko Bugarin]]'' |- |3. |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{fbicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] |{{fbicon|BIH}} [[Dominik Begić]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Rodić]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Mlađović]] |{{fbicon|GEO}} [[Mixeil Basheleishvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Nika Kacharava]] | | |''{{fbicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Kolaković]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Josip Tomašević]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Ikić]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Čirjak]]'' | |- |4. |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]] |{{fbicon|GUI}} [[Amadou Doumbouya]] |{{fbicon|MLD}} [[Mihail Ștefan]] |{{fbicon|BIH}} [[Haris Hajdarević]] |{{fbicon|RUS}} [[Artem Radaev]] | | | |''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Maycon Douglas]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]]'' |''{{Flagicon|ARG}} [[Salvador Sánchez]]'' ''{{Flagicon|FRA}} [[Mahamadou Dembélé]]'' ''{{Flagicon|URU}} [[Mauro Brasil]]'' ''{{fbicon|BFA}} [[Dramane Salou]]'' ''{{Flagicon|SVN}} [[Til Mavretič]]'' ''{{Flagicon|GHA}} [[Kingsley Sarfo]]'' |- |5. |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]] |{{fbicon|BLR}} [[Mikalay Ivanow]] |{{fbicon|AUS}} [[Aleksandar Šušnjar]] |{{fbicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Nišić]] | | |{{fbicon|ARM}} [[Artur Mxitaryan]] {{fbicon|SRB}} [[Ilia Jeličić]] |''{{fbicon|MNE}} [[Momčilo Rašo]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Akaki Shulaia]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Levan Arveladze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Nikola Popović]]'' | |- |6. |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{fbicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] |{{fbicon|SRB}} [[Strahinja Bosnjak]] |{{fbicon|MNE}} [[Drago Bumbar]] |{{fbicon|RUS}} [[Vladislav Rusanov]] | | | | |''{{fbicon|NGA}} [[Aminu Umar]]'' ''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Yashin (1993-yilda tugʻilgan futbolchi)|Dmitriy Yashin]]'' |''{{fbicon|GHA}} / {{fbicon|NGA}} [[Abdullatif Abdallah Maga]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Raphael Ayagwa]]'' ''{{fbicon|RUS}} [[Roman Xadjiev]]'' ''{{fbicon|GHA}} [[Rashid Abubakar]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Augustine Chidi Kwem]]'' |- |7. |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{fbicon|NGA}} [[Benjamin Teidi]] |{{fbicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] |{{fbicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] |{{fbicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] |{{fbicon|KGZ}} [[Joel Kojo]] | | |''{{fbicon|BRA}} [[Pedro (futbolchi, 1999)|Pedro]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Guilherme Guedes]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Higor Gabriel]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Júlio César (1996-yilda tugʻilgan futbolchi)|Júlio César]]'' |''{{fbicon|CDR}} [[Katulondi Kati]]'' |- |8. |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{fbicon|NGA}} [[Kingsley Sokari]] |{{fbicon|NGA}} [[Yusuf Otubanjo]] |''{{fbicon|ALB}}'' [[Adenis Shala]] | | | | | |''{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Stefan Čolović]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Aleksandr Vorobey]]'' | |- |9. |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Jovović|'''Vladimir Jovović''']] |{{fbicon|SRB}} [[Zoran Marušić]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Đokić|'''Jovan Đokić''']] |{{fbicon|CRO}} [[Stipe Perica]] |{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]] | |'''{{fbicon|TJK}}''' [[Aziz Murotov (futbolchi, 2007)|Aziz Murotov]] |''{{fbicon|KGZ}} [[Joel Kojo]]'' ''{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]]'' | |- |10. |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{fbicon|JPN}} [[Naoaki Senaga]] |{{fbicon|JPN}} [[Arihiro Sentoku]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Papava|'''Giorgi Papava''']] |{{fbicon|SRB}} [[Uros Kojic]] |{{fbicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] |{{fbicon|CRO}} [[Ivan Pešić]] | | |''{{fbicon|ESP}} [[Rubén Sánchez]]'' ''{{fbicon|Janubiy Sudan}} [[Ajak Riak]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |11. |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{fbicon|IRQ}} '''[[Bashar Resan]]''' |{{fbicon|IRQ}} [[Zaid Tahseen|'''Zaid Tahseen''']] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Flamarion]] |{{fbicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] | | | | |''{{fbicon|COL}} [[Brayan Riascos|'''Brayan Riascos''']]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Jhonatan]]'' |''{{fbicon|POL}} [[Piotr Parzyszek]]'' |- |12. |[[Qoʻqon 1912]] |{{fbicon|GEO}} [[Andro Giorgadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Toma Tabatadze]] |{{fbicon|UKR}} [[Yegor Kondratyuk]] |{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] | | | |''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |13. |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{fbicon|MNE}} [[Nikola Kumburović]] |{{fbicon|GEO}} [[Jaba Jighauri|'''Jaba Jighauri''']] |{{fbicon|GEO}} [[Grigol Chabradze]] |{{fbicon|SRB}} [[Luka Ratković]] |{{fbicon|BRA}} [[Maycon Douglas]] | | | |''{{fbicon|UKR}} [[Roman Papariga]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Dušan Mijić]]'' |'''''{{fbicon|TJK}}''' [[Alisher Shukurov]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Oleksiy Shchebetun]]'' |- |14. |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev|'''Ljupcho Doriyev''']] |{{fbicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] |{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]] |{{fbicon|SRB}} [[Petar Mićin]] |'''{{fbicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]]''' |'''{{fbicon|BEL}}''' [[Dženan Zajmović]] | | |''{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Rubin Hebaj]]'' |{{fbicon|SRB}} [[Nikola Mirković]] {{fbicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] {{fbicon|MNE}} [[Aleksandar Boljević]] |- |15. |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{fbicon|RUS}} [[Jamoliddin Xojiniyozov]] |{{fbicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] |{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]] |{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]] | | | | | |''{{fbicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]]'' |- |16. |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{fbicon|SRB}} / {{fbicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] |{{fbicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] |{{fbicon|BRA}} [[Elzio Lohan]] |{{fbicon|BRA}} [[Rafael Sabino]] |{{fbicon|SLO}} [[Matija Rom]] |{{fbicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traorè]] | | |''{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]]'' ''{{fbicon|TJK}} [[Shahrom Samiev|'''Shahrom Samiev''']]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]]'' | |} '''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar. == Liga turnir jadvali == <onlyinclude>{{#invoke:sports table |main |style=WDL |source=[https://www.pfl.uz/tour-table Oʻzbekiston Professional futbol ligasi] <!--Jamoa oʻrinlarini shu yerda yangilang--> |team_order=NEF, PAK, OKM, BUX, LOK, NAV, NAS, AND, BUN, DIN, XOR, SUR, QIZ, SOG, QOQ, MAS <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang (quyida belgilangan)--> |result1=CLGS |result12=RPL|result13=RPL|result14=RPL|result15=RPL|result16=REL <!--Jamoa natijalarini va keyin (agar kerak boʻlsa) yuqoridagi oʻrinlarini yangilang. Yuqoridagi sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update= 2026-yil 29-iyul |win_AND=6 |draw_AND=2 |loss_AND=6 |gf_AND=22|ga_AND=16<!-- Andijon --> |win_BUN=6 |draw_BUN=1 |loss_BUN=7 |gf_BUN=14|ga_BUN=16<!-- Bunyodkor --> |win_BUX=7 |draw_BUX=2 |loss_BUX=5 |gf_BUX=17|ga_BUX=15<!-- Buxoro --> |win_DIN=5 |draw_DIN=2 |loss_DIN=6 |gf_DIN=21|ga_DIN=23<!-- Dinamo --> |win_LOK=6 |draw_LOK=4 |loss_LOK=4 |gf_LOK=21|ga_LOK=19<!-- Lokomotiv --> |win_MAS=1 |draw_MAS=1 |loss_MAS=12|gf_MAS=7 |ga_MAS=24<!-- Mashʼal --> |win_NAS=5 |draw_NAS=6 |loss_NAS=3 |gf_NAS=17|ga_NAS=13<!-- Nasaf --> |win_NAV=6 |draw_NAV=4 |loss_NAV=4 |gf_NAV=18|ga_NAV=13<!-- Navbahor --> |win_NEF=11|draw_NEF=2 |loss_NEF=1 |gf_NEF=33|ga_NEF=6 <!-- Neftchi --> |win_OKM=7 |draw_OKM=4 |loss_OKM=3 |gf_OKM=23|ga_OKM=18<!-- OKMK --> |win_PAK=10|draw_PAK=3 |loss_PAK=1 |gf_PAK=26|ga_PAK=14<!-- Paxtakor --> |win_QIZ=4 |draw_QIZ=2 |loss_QIZ=8 |gf_QIZ=10|ga_QIZ=19<!-- Qizilqum --> |win_QOQ=2 |draw_QOQ=5 |loss_QOQ=6 |gf_QOQ=11|ga_QOQ=20<!-- Qoʻqon 1912 --> |win_SOG=3 |draw_SOG=3 |loss_SOG=8 |gf_SOG=23|ga_SOG=33<!-- Soʻgʻdiyona --> |win_SUR=4 |draw_SUR=3 |loss_SUR=7 |gf_SUR=14|ga_SUR=22<!-- Surxon --> |win_XOR=4 |draw_XOR=4 |loss_XOR=6 |gf_XOR=11|ga_XOR=17<!-- Xorazm--> <!--Status--> <!--Jamoa tavsiflari (jadvalda havolalar mavjud)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_BUN=[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QOQ=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_XOR=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jadval sozlamalari va qoidalari--> |show_limit=5 |class_rules=1) ochkolar; 2) oʻzaro oʻyin ochkolari; 3) oʻzaro oʻyin gol farqlari; 4) oʻzaro oʻyinda mehmonda urilgan gollar; 5) gol farqlari; 6) urilgan gollar soni. <!--Yuqori oʻrinlarni egallash va quyi ligaga tushish ustunlarining ta’riflari--> |res_col_header=QR |col_CLGS=green2|text_CLGS= [[2026–27-yilgi AFC Osiyo Elit Chempionlar Ligasi|Elit Chempionlar Ligasi guruh bosqichi]] |col_RPL=red2|text_RPL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} oʻrtasida oʻtish uchrashuvi |col_REL=red1|text_REL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} tushib ketish }}</onlyinclude> == Turlar == === 1-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/94a9d2ba-f1b3-46ec-9eb9-1d9413a76a38-775ea27d-7526-4bf2-ba63-6010b870596a.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Sherzod Esanov|Esanov]] {{goal|9}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =4235 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 4–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/07f909d6-9e62-48f7-bb9b-96b4cd1b3900-194b986d-94ed-4c3d-9329-60e8c63d71cf.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Nemanja Ćalasan|Ćalasan]] {{goal|13}} * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|45}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|54}} * [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov|Xoldorxonov]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =14180 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/52d34242-7651-45fc-874c-05530572a291-946b090b-9048-4701-82b0-c8c8261d5135.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|75}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|84}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =3455 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/05ecfcbe-a8ad-43ce-9afe-a094a8b6423f-b96fdd90-42cc-48b8-956c-b9de2c9ba5e8.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Bojan Ciger|Ciger]] {{goal|9}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|30}} * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|75}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =7255 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/146c572e-f2df-41f7-be48-10fc73ece690-0b852041-4d94-471f-99a1-6b4f5f4f11e2.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Muhammadali Raimov|Raimov]] {{goal|10}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|67}} * [[Lazizbek Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|80}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|69}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =323 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/85016e2b-3c42-4b78-8176-c6cbf5e94555-680f430e-4cba-4d8c-a8ce-c6b4aa299cbf.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|4}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|11}} * [[Zabihillo Oʻrinboyev|Oʻrinboyev]] {{goal|24}} |stadium = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =9720 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/eff18dc3-75a7-497f-8661-9d321f87e75f-556d5c24-1b16-4086-a0f2-7c0cc353468d.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Narimonjon Ahmadjonov|Ahmadjonov]] {{goal|63}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1230 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2df7dcf6-c582-459e-a2c4-ff0117793a11-96e671a8-8af4-4ec6-b8a2-4a96f960f0d2.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Adenis Shala|Shala]] {{goal|90}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =1790 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} === 2-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18e579a4-037c-40e3-ad9c-bc0c9a55a75a-fe279eca-5ce1-46d5-be1b-9031308b2a90.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|49}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|56}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance =2100 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/607fc64f-8db8-4c09-bd8f-e8ef89cdfc26-838d06b9-e8f8-49bf-a92a-4a459a93bd96.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|35}} * [[Islom Kenjaboyev|Kenjaboyev]] {{goal|80}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aleko Andronikashvili|Andronikashvili]] {{goal|76}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |attendance =7350 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ef0c514b-be5b-4234-833a-1a9333fff527-a63ee969-a9ae-42e1-8c01-b59cd39a9e36.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Veljko Filipović|Filipović]] {{goal|73}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =653 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/03b02df1-dbb2-4f33-a33d-303c37481f81-7d28d7bd-36c6-40c9-889c-63baf4fb3104.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Anzur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|44}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|45+2}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance =476 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9de0bca0-bef2-4e88-82b3-f020025deef6-0592aafa-76f8-4321-bfbd-66331b1e1856.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|40||48}} * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|73}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =2714 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7c1b3bff-8cc5-41d1-b053-20131d0cf0aa-5c14eac1-69f4-4a12-9a0d-19c60a86d4b2.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Samandarjon Mavlonqulov|Mavlonqulov]] {{goal|83}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|8}} * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|14}} |stadium = Bunyodkor |location = [[Toshkent]] |attendance =1819 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86e336ed-2ada-4da8-a4e4-737a87d4d747-327d18e0-a2f9-4709-a277-34562b3d0044.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|14}} * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|22}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =722 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0653ad61-e761-4500-9a55-05d1ec8ea942-c6d8b6ce-4039-4f18-99d6-35351ba2f3a0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Diyor Ortiqboyev|Ortiqboyev]] {{goal|52}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance =6220 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} === 3-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9c4f28d0-3723-45c4-9c1d-88ea67f2dcfd-757011d1-cdc8-4cf1-8f57-5e10af329551.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|42}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|50||56}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance =14801 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b0637a7-b461-4eb3-9dd0-9c5a7e7c3650-a40a63bb-ba7e-49bf-8ac9-cfe41f1eef57.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|39}} * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86243268-6fb6-4d31-9179-75ba5d82cd80-9fabeb17-d7a6-47aa-bf7e-78db4a70ca5b.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Katulondi Kati|Kati]] {{goal|47}} * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|65}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1154 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–0 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/83d3198d-2993-44a1-b841-205eb4031af9-63e710ba-f57f-43c3-b6fe-10b379763f45.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3244 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–0 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/01f898c5-ff60-48fe-8d74-c8975df26e3e-ff6bf430-f99e-455c-afae-7dc6c3c49ff8.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =325 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–1 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/bbb0d323-a08a-4b02-9151-d588be604dff-9f0b9894-6a4f-45a8-ba48-e2f0785a8176.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Vladimir Rodić|Rodić]] {{goal|36}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Azizjon Ahrorov|Ahrorov]] {{goal|49}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =3985 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a779f496-e5df-413f-8c79-e578fb00f2b1-126c2d29-1e5c-43ec-b772-a8da1e249655.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Siavash Hagh Nazari|Nazari]] {{goal|54}} * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|74}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|45+1}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1024 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2fbefff1-63ad-4b04-ab4a-68d9238f09fd-6bc743b9-3fb1-4f7f-9daf-efaa351d4231.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|44}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|90+2}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =7105 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} === 4-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18cf4152-0b18-444a-b407-dbfa395e0c9e-9f168f57-6f29-4b63-bbc6-98fc946a58a5.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Temur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|54}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Nosirjon Abdusalomov|Abdusalomov]] {{goal|15}} * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|43}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =9678 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/54f646e5-ec0c-4667-805f-5a3203af705e-04ce3e75-7d27-4dd5-8c48-2ff3e68d2ef8.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Javohir Husanov|Husanov]] {{goal|28}} * [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Anri Chichinadze|Chichinadze]] {{goal|14}} |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =7673 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/3199c67f-73f7-428f-8a0a-76194910271a-d7ab3ef8-713b-47f2-98ab-c5b469bd2dfc.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|34}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5651 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/448e9bfd-580e-45c3-ab51-d4ffe5a4771e-05212057-e25f-426e-8ada-b43e281cb496.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|19}} * [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|77}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =4104 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6f605b7f-d7ac-4aed-a768-5a928ea2c43e-5f91c8c0-85f1-4288-8f7b-4716c67c5e1c.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|48}} * [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|54}} * [[Shahzodbek Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|63}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|45|o.g.}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =5649 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f35f204b-a3dd-426e-9a48-4c51b0e34491-1e55cb6d-a5ef-4456-aaa4-71a07282f58b.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|11}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|65}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|88}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|36}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =16825 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cefd1662-cfff-44ce-a5ce-f2dcb8dc22a1-9ed238a9-946d-4518-828f-4b7a0ab0940d.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Tornike Dzebniauri|Dzebniauri]] {{goal|90+1}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =275 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b248a30-9f16-4272-a233-dc0ee53b0e44-215e5cc0-97de-435b-82a8-41bf54f4d774.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Filip Ivanović|Ivanović]] {{goal|3}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Flamarion]] {{goal|37}} * [[Rustam Turdimurodov|Turdimurodov]] {{goal|50||57}} * [[Hojimat Erkinov|Erkinov]] {{goal|75}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =1415 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} === 5-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb472b8b-894e-4cb8-886b-d0c2064c1de1-3deaa2d3-d421-427d-a106-ffc83bccdcac.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|14}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|40}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Shohrux Gadoyev|Gadoyev]] {{goal|49}} * [[Shota Gvazava|Gvazava]] {{goal|89}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =112 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/474b1b23-bd98-450b-899d-dd538865fc76-9103209d-7132-47dc-b758-815c98a32c12.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Boburbek Yoʻldashov|Yoʻldashov]] {{goal|14}} * [[Marko Bugarin|Bugarin]] {{goal|44}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1327 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/23133092-b14b-4d89-aa77-ece8f8e95577-15adcfc5-b14a-4bc1-90ab-6cbae80a67f0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Azizbek Pirmuhamedov|Pirmuhammadov]] {{goal|44}} * [[Ravshanbek Yagudin|Yagudin]] {{goal|75|o.g.}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Til Mavretič|Mavretič]] {{goal|72}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance =7650 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9fcd6a68-aab0-4697-9cd5-b98392ec9414-7adb7451-87ca-4c34-84fe-ec70f0e02865.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Diyor Xolmatov|Xolmatov]] {{goal|37}} * [[Muhammadali Usmonov|Usmonov]] {{goal|42}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Vlatko Stojanovski|Stojanovski]] {{goal|61}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1137 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/09eab58a-37f1-4f31-8a2d-4ab4f1a99a9e-3668a9fa-f40f-4340-a022-140960297ef5.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Murodbek Rahmatov|Rahmatov]] {{goal|77}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =1130 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e8deb6c7-b5f7-4b40-b4fd-4a2f5454a254-68a30466-d592-4774-b0bf-bb525c4f46fd.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|21}} * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =1871 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ae94c7d5-0403-4b45-b1a9-ae86959478d1-a20ee0fc-2a2a-4208-b533-de8d0dab36fa.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|18||51}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|41}} * [[Ikrom Aliboyev|Aliboyev]] {{goal|59}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =2850 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/4bb11db9-35a0-4186-be9f-cd748bad4898-df44242b-a66c-4337-9c71-2f4671fa1ebe.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|6}} * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|9|45+3}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|33}} |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance =3221 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} === 6-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/727d579c-fa9f-41bb-ba0f-1129794b3e72-94b046a0-7563-4327-a5b0-b00f469f5ea7.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|88}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Yanis Lhéry|Lhéry]] {{goal|67}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =1008 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c7beabb6-9e40-4d96-b2f2-3f25f1b5411b-df9ece85-b1be-49dd-aad3-bbc40e165f75.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =489 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/43a7973e-9660-46f2-a68f-7c3a10c6fd73-b36f7671-a100-46d0-bee4-b439b9b0bda3.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Giorgi Jgerenaia|Jgerenaia]] {{goal|90+6}} |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =18726 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8a5c31a7-609e-4499-a81f-92c46dfe055c-d6dcac14-133d-4359-a97f-f83373a03fb3.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|88}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bobur Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|55}} |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =4651 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/79e97274-32c7-48ac-bac0-2f12dc1b072e-a6a0d3e2-0bab-440e-82fe-75005bfc3d9e.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|3}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|90+6}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1002 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5cf41c3d-fe6b-4bd4-8c30-619f6528f507-0a4a0514-779c-4c68-ad58-f8a4b24a77a8.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =4014 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/70543aa9-7d4c-45aa-96b3-d4b97dfe999c-5999b144-eb9d-4fc5-8092-3e51d6b3dce2.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|77}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =18756 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Javohir Roʻziyev|Roʻziyev]] {{goal|21}} * [[Vladimir Rodić|Rodić]] {{goal|59}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =7132 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} === 7-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bf2681b5-5cb1-47f7-b0d9-4f6df1ccbde1-74e29105-f6da-4f5b-ac65-f7f6cb896b33.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Fernandes]] {{goal|26}} * [[Vanja Ilić|Ilić]] {{goal|78}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1138 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f7f9f93d-de53-4012-b8be-7c25d092ea55-dd7aab41-c511-4f90-8f4c-ebe5543340ad.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|61}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|34||40}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =6109 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2a48c3ce-f4ae-4d97-9868-16d6920659e3-b888871f-8341-4f2a-b404-999f621ae5f5.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Ibrohim Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|86}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|29}} * [[Uros Kojic|Kojic]] {{goal|36}} |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =6400 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cab0784c-3e82-4947-9720-2dfe19f05d6d-41a4d2d1-f4a0-467f-8052-eae673fa2e3f.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Zafarmurod Abdurahmatov|Abdurahmatov]] {{goal|60}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Temur Mamasidiqov|Mamasidiqov]] {{goal|77}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =7824 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/72cd26f6-ecdc-4ca3-b652-6a01f62e7f6e-2c4c8bb1-633d-4c51-bd99-b7d354e3c891.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|41}} * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|45+2|o.g.}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|68}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1074 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d8b0dd11-5422-44fd-94c0-72c126b88ac9-f96250a5-8b2b-474c-8817-6676ca632083.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Samandar Shukrillayev|Shukrillayev]] {{goal|70}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|29}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|41}} * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|60}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5253 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a9103bdb-c59b-4a25-b9a5-bd593df1d2dd-2f824024-fa87-405b-b72e-da236a8502dd.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Traoré]] {{goal|5}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|50}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Sylvanus Nimely|Nimely]] {{goal|24}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|60|o.g.}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =5680 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|45}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2171 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} === 8-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a14970aa-1d92-43cf-95c1-1fdfed97d051-3674c81b-2216-4c3a-8c9f-1874c24b366b.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Vanja Ilić|Ilić]] {{goal|3}} * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|16}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =1071 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e279ee77-6933-43ea-b9a6-88d334dd70d0-cc5856bc-7cb4-4e45-9d2b-bcaabbbcf653.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Siavash Hagh Nazari|Hagh Nazari]] {{goal|9}} * [[Mirjamol Qosimov|Qosimov]] {{goal|12}} * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|77}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Sherzod Esanov|Sherzod Esanov]] {{goal|29||34}} |stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]] |location = [[Olmaliq]] |attendance =2035 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7a5af1b7-9251-4a15-a70f-6a07d720f56d-86733975-a1f1-40e4-8175-d56aebb9f2d6.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Shahzod Rahmatullayev|Rahmatullayev]] {{goal|81}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3984 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8bd523a9-e1a0-4a1d-a873-a45f223d789f-8be79ecb-0d12-46cb-9edc-1f900ff51c5f.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|17}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|65}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|45+4}} |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance =17258 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cc6ef389-9ad2-4d19-a787-42e1abd51d6f-fdbd4384-011d-4cb8-8032-8d0e97a930aa.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Vlatko Stojanovski|Stojanovski]] {{goal|34|o.g.}} |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] |attendance =1046 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 4–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/09ad8ff3-5a19-47d3-b743-58c69ede24d8-42ef36e1-24bb-49f5-bc24-2f4d9b3c71bd.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|9||61}} * [[Bashar Resan|Resan]] {{goal|22||71}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Anvar Xojimirzayev|Hojimirzayev]] {{goal|25}} * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|27}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2226 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5169ca50-6593-487b-94a8-69c83d8e2312-e9586854-a909-47cb-b0c5-0d10c4e91238.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|4||26}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|38||50||69}} |stadium = [[Zomin (stadion)|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =2347 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f7f588d9-d9c9-4920-abd1-decb838cbfc5-0f2c096b-3dbe-4032-9aa3-424fc354b9ca.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =7650 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} === 9-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/55a4a70f-aeef-4caf-8756-92949171d5cd-f6999161-8e53-4efe-93fa-f38861ca8975.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|84}} * [[Kamronbek Yusupov|Yusupov]] {{goal|90+2}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Samandar Ochilov|Ochilov]] {{goal|60}} |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance =2115 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e2058b00-2425-40ed-8adb-6405089523d2-e7c03740-dd08-49cf-b39e-f38155fbb5a4.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Bashar Resan|Resan]] {{goal|15}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =8250 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8e163534-ab60-46fe-aa97-767b0d5bd62a-04023286-609e-449b-b9c6-a2eca894697a.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|23}} * [[Yusuf Otubanjo|Otubanjo]] {{goal|88}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|43}} * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|68}} * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|73|o.g.}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance =1150 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/705d5e94-bfe0-425a-a7fa-5a39a99e8ddb-6bde73e6-6d29-4723-9c9c-c5524671df04.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Islom Mamatkazin|Mamatkazin]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|71}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1136 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a986f447-9828-4b78-b197-74c7e7a41a88-c763ebef-e7ff-4801-bd89-77ead3ee01b8.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|1|o.g.}} * [[Jaloliddin Jumaboyev|Jumaboyev]] {{goal|31}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|53}} * [[Uros Kojic|Kojic]] {{goal|88}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =4351 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/879956d1-ff83-4f42-ad03-e14405638595-73169d93-4ea3-4892-9471-26fbe3d34269.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|14}} * [[Abror Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|64}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =11270 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c2abfb7e-d822-4328-8574-efbab0c7944a-fd90ccf4-0066-45b8-8202-43aaab7bd332.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Akmal Muzaffarov|Muzaffarov]] {{goal|21||32}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|10}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =7154 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9c684405-76a1-44a4-bb3b-e582312b093a-3fd760f8-5930-4da1-a0cc-b99bd268ce0a.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|23}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Imeda Ashortia|Ashortia]] {{goal|6}} * [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|70}} * [[Azizbek Turgʻunboyev|Turgʻunboyev]] {{goal|74}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1416 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} === 10-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–1 |report = [https://pfl.uz/match/3923 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Sherzod Esanov|Esanov]] {{goal|84}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance =847 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3927 Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Avazbek Oʻlmasaliyev|Oʻlmasaliyev]] {{goal|72}} * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|90}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|54}} |stadium = OKMK |location = [[Olmaliq]] |attendance =2074 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3924 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Imeda Ashortia|Ashortia]] {{goal|80}} * [[Damir Temirov|Temirov]] {{goal|82}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|52}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance =11215 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 5–2 |report = [https://pfl.uz/match/3930 Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|11}} * [[Islom Qobilov|Qobilov]] {{goal|16}} * [[Zoir Joʻraboyev|Joʻraboyev]] {{goal|53}} * [[Fejsal Mulić|Mulic]] {{goal|61}} * [[Aleksandar Boljević|Boljevic]] {{goal|89}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Humoyun Sherboʻtayev|Sherboʻtayev]] {{goal|73}} * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|76}} |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =1700 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–2 |report = [https://pfl.uz/match/3928 Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Hojiakbar Alijonov|Alijonov]] {{goal|42}} * [[Flamarion]] {{goal|90+2}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Sardorbek Bahromov|Bahromov]] {{goal|56}} * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|90+3}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =5750 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3925 Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =8754 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 4–0 |report = [https://pfl.uz/match/3926 Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|4}} * [[Ratinho]] {{goal|6}} * [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|46||56}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =14068 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3929 Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|28||58}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Shohmalik Komilov|Komilov]] {{goal|2}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =3175 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} === 11-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–1 |report = [https://pfl.uz/match/3824 Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|10}} * [[Nurillo Toʻxtasinov|Toʻxtasinov]] {{goal|31||45+2}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Roman Xadjiev|Xadjiev]] {{goal|17}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =3243 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3820 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|13}} * [[Jasurbek Jaloliddinov|Jaloliddinov]] {{goal|57}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|61}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =6340 |referee = Gʻayrat Joʻrayev }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3825 Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = |stadium = OKMK |location = [[Olmaliq]] |attendance =3815 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://pfl.uz/match/3822 Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|36}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =4250 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://pfl.uz/match/3823 Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|41}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Shahzod Azmiddinov|Azmiddinov]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3414 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–3 |report = [https://pfl.uz/match/3819 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aleko Andronikashvili|Andronikashvili]] {{goal|15}} * [[Humoyunmirzo Iminov|Iminov]] {{goal|20}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|90+5}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =8349 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://pfl.uz/match/3818 Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|62}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =823 |referee = [[Umidjon Rahimjonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3818 Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =2145 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} === 12-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|81}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|86}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Xurshidbek Muxtorov|Muxtorov]] {{goal|8}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =7554 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–3 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|14||61}} * [[Yusuf Otubanjo|Otubanjo]] {{goal|64}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|5}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =287 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|19|o.g.}} * [[Abbos Otaxonov|Otaxonov]] {{goal|50}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Olmaliq]] |attendance =910 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–3 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|8}} * [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|31}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Hazratjon Tursunqulov|Tursunqulov]] {{goal|20}} * [[Ali Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|86}} * [[Arihiro Sentoku|Sentoku]] {{goal|90+3}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =582 |referee = [[Temur Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[Ergash Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|63}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =356 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Rustam Turdimurodov|Turdimurodov]] {{goal|11}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Shodiyor Shodiboyev|Shodiboyev]] {{goal|63}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2032 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–2 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Haris Hajdarević|Hajdarević]] {{goal|55|o.g.}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|22}} * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|29}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5730 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–2 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|73}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Richard Friday|Friday]] {{goal|64}} * [[Sarvar Abduhamidov|Abduhamidov]] {{goal|77}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance =13359 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} == Natijalar == === Qayd etilgan hisoblar === {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] | update = 2026-yil 29-iyul | matches_style = FBR |team1=AND |team2=BUN |team3=BUK |team4=DIN |team5=LOK |team6=MAS |team7=NAS |team8=NAV |team9=NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | match_AND_BUN = | match_AND_BUK = 2-0 | match_AND_DIN = 2-1 | match_AND_LOK = | match_AND_MAS = 2-0 | match_AND_NAS = | match_AND_NAV = 0-1 | match_AND_NEF = | match_AND_OKM = 1-2 | match_AND_PAK = | match_AND_KOK = | match_AND_QIZ = | match_AND_SOG = 4-0 | match_AND_SUR = 1-2 | match_AND_KHO = | match_BUK_AND = | match_BUK_BUN = 1-0 | match_BUK_DIN = 3-1 | match_BUK_LOK = | match_BUK_MAS = | match_BUK_NAS = | match_BUK_NAV = | match_BUK_NEF = | match_BUK_OKM = | match_BUK_PAK = 0-1 | match_BUK_KOK = | match_BUK_QIZ = 2-0 | match_BUK_SOG = 2-1 | match_BUK_SUR = | match_BUK_KHO = 1-1 | match_BUN_AND = 1-3 | match_BUN_BUK = | match_BUN_DIN = 1-2 | match_BUN_LOK = 2-0 | match_BUN_MAS = | match_BUN_NAS = 1-3 | match_BUN_NAV = 2-1 | match_BUN_NEF = 0-1 | match_BUN_OKM = | match_BUN_PAK = 0-1 | match_BUN_KOK = | match_BUN_QIZ = | match_BUN_SOG = | match_BUN_SUR = | match_BUN_KHO = | match_DIN_AND = | match_DIN_BUN = | match_DIN_BUK = | match_DIN_LOK = 1-2 | match_DIN_MAS = 3-1 | match_DIN_NAS = 1-1 | match_DIN_NAV = 1-2 | match_DIN_NEF = | match_DIN_OKM = 2-2 | match_DIN_PAK = | match_DIN_KOK = | match_DIN_QIZ = | match_DIN_SOG = 2-1 | match_DIN_SUR = | match_DIN_KHO = | match_LOK_AND = 3-3 | match_LOK_BUN = | match_LOK_BUK = | match_LOK_DIN = | match_LOK_MAS = | match_LOK_NAS = | match_LOK_NAV = 0-2 | match_LOK_NEF = | match_LOK_OKM = | match_LOK_PAK = | match_LOK_KOK = 0-0 | match_LOK_QIZ = 1-0 | match_LOK_SOG = 3-1 | match_LOK_SUR = 3-1 | match_LOK_KHO = 1-1 | match_MAS_AND = | match_MAS_BUN = 0-1 | match_MAS_BUK = 0-1 | match_MAS_DIN = | match_MAS_LOK = 0-2 | match_MAS_NAS = 1-1 | match_MAS_NAV = | match_MAS_NEF = | match_MAS_OKM = | match_MAS_PAK = | match_MAS_KOK = 1-0 | match_MAS_QIZ = 0-2 | match_MAS_SOG = | match_MAS_SUR = | match_MAS_KHO = | match_NAS_AND = 1-0 | match_NAS_BUN = | match_NAS_BUK = 1-1 | match_NAS_DIN = | match_NAS_LOK = 2-3 | match_NAS_MAS = | match_NAS_NAV = 0-0 | match_NAS_NEF = | match_NAS_OKM = | match_NAS_PAK = | match_NAS_KOK = | match_NAS_QIZ = 1-0 | match_NAS_SOG = | match_NAS_SUR = 0-1 | match_NAS_KHO = 1-0 | match_NAV_AND = | match_NAV_BUN = | match_NAV_BUK = 0-1 | match_NAV_DIN = | match_NAV_LOK = | match_NAV_MAS = 2-1 | match_NAV_NAS = | match_NAV_NEF = | match_NAV_OKM = 2-3 | match_NAV_PAK = | match_NAV_KOK = | match_NAV_QIZ = 1-1 | match_NAV_SOG = 1-1 | match_NAV_SUR = 2-0 | match_NAV_KHO = | match_NEF_AND = 3-0 | match_NEF_BUN = | match_NEF_BUK = 2-1 | match_NEF_DIN = | match_NEF_LOK = 3-1 | match_NEF_MAS = 3-0 | match_NEF_NAS = 2-1 | match_NEF_NAV = | match_NEF_NEF = 1-1 | match_NEF_PAK = 0-1 | match_NEF_KOK = 4-0 | match_NEF_QIZ = | match_NEF_SOG = | match_NEF_SUR = | match_NEF_KHO = | match_OKM_AND = | match_OKM_BUN = 3-2 | match_OKM_BUK = 0-1 | match_OKM_DIN = | match_OKM_LOK = 2-1 | match_OKM_MAS = 2-1 | match_OKM_NAS = | match_OKM_NAV = | match_OKM_NEF = 0-0 | match_OKM_PAK = | match_OKM_KOK = | match_OKM_QIZ = | match_OKM_SOG = 2-2 | match_OKM_SUR = 1-1 | match_OKM_KHO = | match_PAK_AND = | match_PAK_BUN = | match_PAK_BUK = | match_PAK_DIN = 4-2 | match_PAK_LOK = 1-1 | match_PAK_MAS = 2-1 | match_PAK_NAS = 2-2 | match_PAK_NAV = 1-2 | match_PAK_NEF = | match_PAK_OKM = 3-1 | match_PAK_KOK = | match_PAK_QIZ = 2-1 | match_PAK_SOG = | match_PAK_SUR = | match_PAK_KHO = 2-1 | match_KOK_AND = 0-0 | match_KOK_BUN = 1-0 | match_KOK_BUK = | match_KOK_DIN = | match_KOK_LOK = | match_KOK_MAS = | match_KOK_NAS = 1-1 | match_KOK_NAV = 2-1 | match_KOK_NEF = | match_KOK_OKM = 1-4 | match_KOK_PAK = 1-2 | match_KOK_QIZ = | match_KOK_SOG = | match_KOK_SUR = | match_KOK_KHO = | match_QIZ_AND = 2-1 | match_QIZ_BUN = | match_QIZ_BUK = | match_QIZ_DIN = 1-2 | match_QIZ_LOK = | match_QIZ_MAS = | match_QIZ_NAS = | match_QIZ_NAV = | match_QIZ_NEF = 0-4 | match_QIZ_OKM = 0-1 | match_QIZ_PAK = | match_QIZ_KOK = 2-1 | match_QIZ_SOG = 1-3 | match_QIZ_SUR = | match_QIZ_KHO = 0-0 | match_SOG_AND = | match_SOG_BUN = 2-3 | match_SOG_BUK = | match_SOG_DIN = | match_SOG_LOK = | match_SOG_MAS = | match_SOG_NAS = 0-2 | match_SOG_NAV = | match_SOG_NEF = 1-5 | match_SOG_OKM = | match_SOG_PAK = 2-4 | match_SOG_KOK = 2-2 | match_SOG_QIZ = | match_SOG_SUR = 5-2 | match_SOG_KHO = 2-0 | match_SUR_AND = | match_SUR_BUN = 0-0 | match_SUR_BUK = 3-1 | match_SUR_DIN = 1-2 | match_SUR_LOK = | match_SUR_MAS = 2-1 | match_SUR_NAS = | match_SUR_NAV = | match_SUR_NEF = 0-3 | match_SUR_OKM = | match_SUR_PAK = 1-1 | match_SUR_KOK = | match_SUR_QIZ = 0-1 | match_SUR_SOG = | match_SUR_KHO = | match_KHO_AND = 0-3 | match_KHO_BUN = 1-2 | match_KHO_BUK = | match_KHO_DIN = 2-1 | match_KHO_LOK = | match_KHO_MAS = | match_KHO_NAS = | match_KHO_NAV = | match_KHO_NEF = 0-2 | match_KHO_OKM = 1-0 | match_KHO_PAK = | match_KHO_KOK = 2-2 | match_KHO_QIZ = | match_KHO_SOG = | match_KHO_SUR = 1-0 }} === Oʻynalgan oʻyinlarga koʻra natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1=AGM |team2=AND |team3=BUK |team4=BUN |team5=DIN |team6=LOK |team7=MAS |team8=NAS |team9=NAV |team10=NEF |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_AGM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang. Sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> | update = 2026-yil 29-iyul |res_AND = W/L/L/W/L/L/L/D/W/W/W/L/D/W//////////////// |res_BUK = W/W/D/W/L/W/D/L/L/W/W/L/W/L//////////////// |res_BUN = W/L/D/W/W/W/L/W/L/W/L/L/L/L//////////////// |res_DIN = L/W/D/L/L/W/L/L/D/L/W/W/W///////////////// |res_LOK = W/W/D/L/L/D/W/L/W/L/W/D/D/W//////////////// |res_KOK = L/L/D/W/D/D/D/D/L/L/W/L/L///////////////// |res_MAS = L/L/L/L/L/L/L/L/L/L/L/W/D/L//////////////// |res_NAS = W/W/D/L/W/D/D/L/L/D/D/W/D/W//////////////// |res_NAV = W/L/W/L/W/W/W/W/D/L/D/L/D/D//////////////// |res_NEF = W/W/W/W/W/L/W/W/W/W/D/W/W/D//////////////// |res_AGM = L/L/D/W/L/D/W/W/D/W/D/W/W/W//////////////// |res_PAK = W/W/L/W/W/W/W/W/W/D/D/D/W/W//////////////// |res_QIZ = L/W/W/L/L/L/L/W/W/D/L/L/D/L//////////////// |res_SOG = L/L/D/L/D/L/W/L/D/W/L/W/L/L//////////////// |res_SUR = L/L/D/W/W/D/L/L/W/L/D/W/L/L//////////////// |res_KHO = L/W/D/L/W/D/D/W/L/D/L/L/L/W//////////////// |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |color_P = grey |text_W = Gʻalaba |text_D = Durang |text_L = Magʻlubiyat |text_P = Boshqa muddatga qoldirilgan |source =[http://PFL.uz OʻzPFL] }} === Turlar boʻyicha pozitsiyalar === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable = y |legendpos = br | update = 2026-yil 29-iyul <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang--> |team1 =AND |team2 =BUN |team3 =BUK |team4 =DIN |team5 =LOK |team6 =MAS |team7 =NAS |team8 =NAV |team9 =NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO |pos_AND = 1 /6 /11/7 /10/11/14/13/12/8 /8 /9 /9 /8 |pos_BUN = 6 /8 /9 /6 /3 /4 /5 /4 /4 /3 /5 /5 /7 /9 |pos_BUK = 7 /5 /4 /2 /5 /3 /4 /5 /5 /5 /3 /3 /3 /4 |pos_DIN = 9 /7 /8 /13/13/10/12/14/14/14/15/11/10/10 |pos_LOK = 3 /2 /2 /4 /7 /7 /7 /9 /6 /7 /6 /7 /6 /6 |pos_MAS = 15/15/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16 |pos_NAS = 8 /4 /3 /5 /4 /6 /6 /6 /7 /9 /9 /8 /8 /7 |pos_NAV = 5 /9 /5 /8 /6 /5 /3 /3 /3 /4 /4 /4 /5 /5 |pos_NEF = 2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 /2 /2 /1 /1 /1 /1 /1 |pos_OKM = 10/13/12/10/14/14/9 /8 /8 /6 /7 /6 /4 /3 |pos_PAK = 4 /3 /6 /3 /2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 /2 /2 /2 |pos_KOK = 11/12/13/12/12/12/11/11/13/15/14/15/15/15 |pos_QIZ = 14/11/7 /9 /11/13/13/10/10/11/11/13/12/13 |pos_SOG = 16/16/15/15/15/15/15/15/15/13/15/14/14/14 |pos_SUR = 13/14/14/14/9 /9 /10/12/11/12/12/10/11/12 |pos_KHO = 12/10/10/11/8 /8 /8 /7 /9 /10/10/12/13/11 <!--Bu yerda jamoa oʻrinlarini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | color_1 = gold |text_1 = [[OFK chempionlar ligasi]] guruh bosqichi saralashida peshqadam | color_2 = green1 |text_2 = 2026—27-yilgi mavsum Osiyo chempionlar ligasi guruh bosqichiga saralash | color_3-4 = green3 |text_3-4 = 2026—27-yilgi Osiyo chempionlar ligasi saralash bosqichiga saralash | color_12 = red3 |text_12 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_13 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_14 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_15 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | color_16 = red1 |text_14 = Oʻzbekiston Pro ligasiga tushib ketgan | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} <!--- == Chiqib ketish pley-offi == {{OneLegStart}} {{OneLegResult | || || ||winner=1}} |} ---> == U19 chempionati == {{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)#2026}} == U21 chempionati == {{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)#2026}} == Mavsum statistikasi == * '''Mavsumdagi ilk gol''': [[Sherzod Esanov]] [[Buxoro]]nning „[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]“ klubi tarkibida „[[Qoʻqon 1912]]“ klubiga qarshi oʻyinda urgan ('''2025-yil 27-fevral'''). === Gol mualliflari === {{updated|2026-yil 27-iyulda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}}. {{Goalscorers |goals= 284 |ongoing=yes |matches= 108 |updated= 2026-yil 27-yul |8 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Temurxoʻja Abduxoliqov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |7 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Hojimirzayev]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|CRO}} [[Stipe Perica]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]-6) — (Paxtakor-1) * {{Flagicon|UZB}} [[Dostonbek Hamdamov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) |6 goals= |5 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Sherzod Esanov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bobur Abduholiqov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodir Abdurazzoqov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) |4 goals= * {{Flagicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bilolxon Toshmirzayev]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Abdurahmonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Amonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslanbek Jiyanov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Zoran Marushich]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Flamarion]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |3 goals= * {{Flagicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Mamasidiqov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Mirzayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Quvonchbek Abrayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sharof Muhiddinov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Alisher Odilov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Jovan Đokić]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xurshid Gʻiyosov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asadbek Sobirjonov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Karimov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rustam Turdimurodov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bashar Resan]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]] ([[Qoʻqon 1912]]) |2 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Hamidullo Karimov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|ITA}} [[Martin Boakye]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Usmonali Ismonaliyev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Ubaydullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Rodić]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Narimonjon Ahmadjonov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nurillo Toʻxtasinov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ergash Ismoilov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardorbek Bahromov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Yusuf Otubanjo]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Gʻofurov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Uros Kojic]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Aziz Xolmurodov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|POL}} [[Piotr Parzyszek]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadanas Hasanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohim Yoʻldoshev (futbolchi)|Ibrohim Yoʻldoshev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]-1) — Qoʻqon 1912-1 * {{Flagicon|GEO}} [[Jaba Jighauri]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Akmal Muzaffarov]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Otabek Joʻraqoʻziyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Qobilov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulla Abdullajonov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) |1 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Odil Abdumajidov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Damir Temirov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Humoyunmirzo Iminov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Turgʻunboyev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Doniyor Abdumannopov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xurshid Muxtorov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Ro‘ziyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asadbek Joʻraboyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Marko Bugarin]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nosirjon Abdusalomov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandarjon Mavlonqulov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Boburbek Yoʻldashov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jaloliddin Jumaboyev]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|SLO}} [[Til Mavretič]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Raimov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Lazizbek Mirzayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anzur Ismoilov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulloh Yoʻldoshev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|BLR}} [[Mikalay Ivanow]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shodiyor Shodiboyev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Strahinja Bošnjak]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|RUS}} [[Roman Xadjiev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Ochilov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|ALB}} [[Adenis Shala]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Oybek Rustamov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murodbek Rahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zafarmurod Abdurahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zabihillo Oʻrinboyev]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Dilshod Komilov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohmalik Komilov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Mamatkazin]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Xolmatov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Usmonov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Husayin Norchayev]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|CDR}} [[Katulondi Kati]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ikrom Aliboyev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Ratinho]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Ismoilov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Avazbek Oʻlmasaliyev]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hazratjon Tursunqulov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjamol Qosimov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ali Abdurahmonov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|JPN}} [[Arihiro Sentoku]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojimat Erkinov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadqodir Hamroliyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Sobirxoʻjayev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Azmiddinov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojiakbar Alijonov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Shukrillayev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Rahmatullayev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Nikola Kumburović]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Kenjaboyev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohrux Gadoyev]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Husanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Kamronbek Yusupov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Richard Friday]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Humoyun Sherboʻtayev]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sarvar Abduhamidov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Aleksandar Boljević]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jasurbek Jaloliddinov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|BEL}} [[Dženan Zajmović]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Petar Mićin]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Ortiqboyev]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizjon Ahrorov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Ismoilov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Pirmuhamedov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traoré]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Elzio Lohan]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) |1 own goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) Dinamo jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Edem Nemanov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Surxon jamoasi foydasiga * {{Flagicon|BIH}} [[Haris Hajdarević]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Qizilqum jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshanbek Yagudin]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Xorazm jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) Paxtakor jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) Qoʻqon 1912 jamoasi foydasiga * {{Flagicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) Xorazm jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Oybek Rustamov]] (Nasaf) Lokomotiv jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Karimov]] (OKMK) Dinamo jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Abbos Otaxonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) Soʻgʻdiyona jamoasi foydasiga }} ====Xet-triklar==== {{main|Oʻzbekiston Superligasidagi xet-triklar roʻyxati}} {| class="wikitable" |- ! Futbolchi !! Jamoasi !! Raqib !! Natija !! Sana |- |{{flagicon|UZB}} [[Bilolxon Toshmirzayev]] |Bunyodkor |Soʻgʻdiyona |2–3 (M) |2026-yil 19-aprel |- |} === Quruq oʻyin === {{updated|2027-yil 26-iyulda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Futbolchi !Jamoa !{{abbr|Oʻyin|Gol oʻtkazilmagan oʻyinlar}} |- |1 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Botirali Ergashev]] | align="left" |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |8 |- |2 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Oʻtkir Yusupov]] | align="left" |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |5 |- |3 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Umid Hamroyev]] | align="left" |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |5 |- |4 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] | align="left" |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |4 |- |5 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Farhod Rahmatov]] | align="left" |Qizilqum |3 |- |6 | align="left" |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] | align="left" |Lokomotiv |3 |- |7 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Sanjar Quvvatov]] | align="left" |Paxtakor |3 |- |8 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Adhamov]] | align="left" |Andijon |3 |- |9 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abdumavlon Abdujalilov]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |10 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rahimjon Davronov]] | align="left" |Andijon |2 |- |11 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Davron Merganov]] | align="left" |Surxon |2 |- |12 | align="left" |{{Flagicon|ITA}} [[Federiko Botti]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |13 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rustam Nortojiyev]] | align="left" |Qoʻqon 1912 |2 |- |14 | align="left" |{{Flagicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] | align="left" |Xorazm |2 |- |15 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Nazarov]] | align="left" |Paxtakor |1 |- |16 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Hamidullo Abdunabiyev]] | align="left" |OKMK |1 |- |17 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Mashhur Muhammadjonov]] | align="left" |Xorazm |1 |- |18 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Javohir Ilyosov]] | align="left" |OKMK |1 |- |19 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Azizxon Isoqov]] | align="left" |Qoʻqon 1912 |1 |- |20 | align="left" |{{Flagicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]] | align="left" |Soʻgʻdiyona |1 |- |21 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Dostonbek Toʻxtaboyev]] | align="left" |Mashʼal |1 |} ===Intizom=== ====Futbolchi==== *Eng ko‘p sariq kartochka: '''4'''<ref>{{cite web|title=Most yellow cards in PFL 2025/26|url=https://www.besoccer.com/competition/rankings/pfl/2026/yellow-cards|access-date=5 May 2026}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ''6 ta futbolchi'' *Eng ko‘p qizil kartochka: '''1'''<ref>{{cite web|title=Most red cards in PFL 2025/26|url=https://www.besoccer.com/competition/rankings/pfl/2026/red-cards|access-date=5 May 2026}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ''17 ta futbolchi'' ====Klub==== *Eng ko‘p sariq kartochka: '''30''' **Dinamo *Eng kam sariq kartochka: '''9''' **Navbahor *Eng ko‘p qizil kartochka: '''4''' **Mashʼal *Eng kam qizil kartochka: '''0''' **''8 ta klub'' === Muxlislar tashrifi === {{updated|2026-yil 5-mayda oʻtkazilgan oʻyinlarga koʻra muxlislar tashrifi}} ==== Turlar boʻyicha ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+Oʻzbekiston Superligasi muxlislar tashrifi !Turlar !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha oʻyinda |- ! scope="row" |1-tur |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |2-tur |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |3-tur |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |4-tur |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |5-tur |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |6-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |7-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1138+6109+6400+7824+1073+5253+5680+2171)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1138+6109+6400+7824+1073+5253+5680+2171)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |8-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1071+2035+3984+17258+1046+2226+2347+7650)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1071+2035+3984+17258+1046+2226+2347+7650)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |9-tur |{{formatnum:{{#expr: (((2115+8250+1150+1136+4351+11270+7154+1416)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((2115+8250+1150+1136+4351+11270+7154+1416)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |10-tur |{{formatnum:{{#expr: (((847+2074+11215+1700+5750+8754+14068+3175)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((847+2074+11215+1700+5750+8754+14068+3175)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |11-tur |{{formatnum:{{#expr: (((3243+6340+3815+4250+3414+8349+823+2145)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((3243+6340+3815+4250+3414+8349+823+2145)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |12-tur |{{formatnum:{{#expr: (((7554+287+910+582+356+2032+5730+13359)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((7554+287+910+582+356+2032+5730+13359)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |13-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1115+1740+999+4251+2212+2806+5227+573)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1115+1740+999+4251+2212+2806+5227+573)/8) round 0)}}}} |- |-style="background:#f4faff;" | Jami | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+50960+19298+55778+35648+37617+36842+47583+32379+30810+18923)) round 0)}}}} | 104 | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+50960+19298+55778+35648+37617+36842+47583+32379+30810+18923)/104) round 0)}}}} |} {{notelist}} ==== Jamoalar tartibida ==== Quyidagi jadvalda jamolarning uy oʻyinlariga muxlislar tashirifi koʻrsatilgan {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align:center;" ! style="width:76px;" |Jamoa \ Uy uchrashuvlari ! align="center" |1 ! align="center" |2 ! align="center" |3 ! align="center" |4 ! align="center" |5 ! align="center" |6 ! align="center" |7 ! align="center" |8 ! align="center" |9 ! align="center" |10 ! align="center" |11 ! align="center" |12 ! align="center" |13 ! align="center" |14 ! align="center" |15 ! align="center" |Jami ! align="center" |Oʻrtacha |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]}} |14180 |4104 |18726 |6400 |11215 |13359 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726+6400+11215+13359)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726+6400+11215+13359)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]}} |1819 |1327 |2171 |1416 |3175 |287 |2378 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327+2171+1416+3175+287+2378)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327+2171+1416+3175+287+2378)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]}} |4235 |3985 |5649 |7132 |8250 |6340 |999 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132+8250+6340+999)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132+8250+6340+999)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]}} |9720 |7105 |4014 |6109 |4351 |3243 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014+6109+4351+3243)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014+6109+4351+3243)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]}} |323 |325 |1008 |1071 |823 |2212 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008+1071+823+2212)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008+1071+823+2212)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]}} |476 |1154 |489 |1046 |847 |823 |356 |4251 | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489+1046+847+823+356+4251)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489+1046+847+823+356+4251)/8) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} |1790 |275 |1130 |7824 |1150 |2145 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130+7824+1150+2145)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130+7824+1150+2145)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]}} |653 |1137 |1158 |1136 |2145 |582 |573 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((653+1137+1158+1136+2145+582+573)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((653+1137+1158+1136+2145+582+573)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}} |7255 |14801 |16825 |18756 |17258 |14068 |7554 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756+17258+14068+7554)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756+17258+14068+7554)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} |1230 |1024 |1002 |2035 |2074 |3815 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002+2035+2074+3815+1115)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002+2035+2074+3815+1115)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]}} |3455 |2100 |1871 |1073 |2226 |5750 |2032 |1115 | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871+1073+2226+5750+2032)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871+1073+2226+5750+2032)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]}} |7350 |5651 |2850 |5253 |7154 |8754 |5730 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850+5253+7154+8754+5730)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850+5253+7154+8754+5730)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qoʻqon 1912]]}} |2100 |7363 |4651 |7650 |4250 |2806 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651+7650+4250+2806)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651+7650+4250+2806)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]}} |712 |1415 |112 |2347 |1700 |910 |1740 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112+2347+1700+910+1740)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112+2347+1700+910+1740)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]}} |2714 |3244 |3221 |3984 |2115 |3414 |5227 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221+3984+2115+3414+5227)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221+3984+2115+3414+5227)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]}} |6220 |9678 |7650 |5680 |11270 |8349 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650+5680+11270+8349)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650+5680+11270+8349)/6) round 0)}}}} |} ==Sovrinlar== ===Har oygi mukofotlar=== {| class="wikitable" style="font-size:11.5px;white-space:nowrap" |- !rowspan="2"|Oy !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi murabbiyi|Oyning eng yaxshi murabbiyi]] !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi|Oyning eng yaxshi futbolchisi]] !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng chiroyli goli|Oyning eng chiroyli goli]] !rowspan="2"|References |- !Murabbiy !Klub !Futbolchi !Klub !Futbolchi !Klub |- |Mart |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|CRO}} [[Stipe Perica]] |Neftchi |{{flagicon|UZB}} [[Narimonjon Ahmadjonov]] |[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] | align="center" |<ref>{{Veb manbasi |url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/554191 |sarlavha=Superligada mart oyining eng yaxshi futbolchisi ma’lum bo‘ldi |sana=07.04.2026}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/554192 |sarlavha=Superligada mart oyining eng yaxshi murabbiyi ma’lum bo‘ldi |sana=07.04.2026}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://pfl.uz/news/superliga-narimonjon-ahmadjonov-dastlabki-turning-eng-chiroyli-goli-muallifi |sarlavha=Superliga. Narimonjon Ahmadjonov – dastlabki turning eng chiroyli goli muallifi |sana=04.03.2026}}</ref> |- |Aprel |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |{{fbicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]] |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | align="center" | |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|https://pfl.uz/uz}} {{in lang|uz|ru}} * [https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/ozbekiston-superligasi-2025/regular-season/117241/ Oʻzbekiston Superligasi 2025 globalsportsarchive.com] {{in lang|en|ru}} * [https://www.sofascore.com/ru/football/tournament/uzbekistan/super-league/772#id:89354,tab:standings 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi] Sofascore saytida * [https://www.besoccer.com/competition/table/pfl 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20250521152445/https://www.besoccer.com/competition/table/pfl |date=2025-05-21 }} Besoccer saytida {{Oʻzbekiston Superligasi|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi chempionlari|collapse}} {{2026-yilda Oʻzbekiston futboli}} [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari]] [[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]] 8zohqtqn0s70zag2irl06lob9kdfn1o 6218750 6218749 2026-07-29T02:03:57Z AnvarxonM 75105 /* Gol mualliflari */ 6218750 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | season = [[2026-yil]] | image =[[File:Uzbekistan super league logo 2024.png|300px]] | competition = [[Oʻzbekiston Superligasi]] | dates = {{nowrap|2026-yil 27-fevral – 2026-yil 3-dekabr}} | winners = <!-- [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] (6-marta)<br/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<br/>[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]--> | relegated= <!-- [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]--> | continentalcup1 = [[Futbol boʻyicha 2026–27-yilgi AFC Elit Osiyo Chempionlar Ligasi|Elit Osiyo Chempionlar Ligasi]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[Futbol boʻyicha 2026–27-yilgi AFC Osiyo Chempionlar Ligasi|Osiyo Chempionlar Ligasi]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 88 | total goals = 219 | league topscorer = [[Ljupcho Doriyev]]<br>(7 ta gol) | biggest home win = {{nowrap|Neftchi 4–0 [[Qoʻqon 1912]]}} <br /> {{small|(2026-yil 29-aprel)}} | biggest away win = {{nowrap|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] 0–4 [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}} <br /> {{small|(2026-yil 4-aprel)}} | highest scoring = {{nowrap|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] 5–2 [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]}} <br /> {{small|(2026-yil 28-aprel)}} | longest wins = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] (6 marta) | longest unbeaten = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]<br/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<br/>[[Qoʻqon 1912]]<br/>(6 ta oʻyin) | longest winless = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] (11 marta) | longest losses = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] (11 marta) | highest attendance = 18,756 ({{nowrap|Neftchi 0—1 Paxtakor}})<br /> {{small|(2026-yil 9-aprel)}} | lowest attendance = 112 ({{nowrap|Soʻgʻdiyona 2 — 2 Qoʻqon 1912}})<br /> {{small|(2026-yil 2-aprel)}} | attendance = {{formatnum:{{#expr: <!--Matchweek 1--> + 4235 + 14180 + 3455 + 7255 + 323 + 9720 + 1230 + 1790 <!--Matchweek 2--> + 2100 + 7350 + 653 + 476 + 2714 + 1819 + 712 + 6220 <!--Matchweek 3--> + 14801 + 1154 + 2100 + 3244 + 325 + 3985 + 1024 + 7105 <!--Matchweek 4--> + 9678 + 7363 + 5651 + 4104 + 5649 + 16825 + 275 + 1415 <!--Matchweek 5--> + 112 + 1327 + 7650 + 1137 + 1130 + 1871 + 2850 + 3221 <!--Matchweek 6--> + 1008 + 489 + 18726 + 4651 + 1002 + 4014 + 18756 + 7132 <!--Matchweek 7--> + 1138 + 6109 + 6400 + 7824 + 1073 + 5253 + 5680 + 2171 <!--Matchweek 8--> + 1071 + 2035 + 3984 + 17258 + 1046 + 2226 + 2347 + 7650 <!--Matchweek 9--> + 2115 + 8250 + 1150 + 1136 + 4351 + 11270 + 7154 + 1416 <!--Matchweek 10--> + 847 + 2074 + 11215 + 1700 + 5750 + 8754 + 14068 + 3175 <!--Matchweek 11--> + 3243 + 6340 + 3815 + 4250 + 3414 + 8349 + 823 + 2145 <!--Matchweek 12--> }}}} | average attendance = {{formatnum:{{#expr:((409831/88) round 0)}}}} | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2027]] | updated = }} '''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2026 йилги Ўзбекистон Суперлигаси</nowiki>), homiylik jihatidan '''Artel Superligasi''' — [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkaziladigan futbol boʻyicha [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston chempionatining]] 35-mavsumi. == Mavsum voqealari == [[2025-yil]] [[21-avgust]]da [[Oʻzbekiston Prezidenti]] tomonidan „Oʻzbekistonda futbol sohasini raqamlashtirish va ommaviyligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ qaror qabul qilingan. Unda futbol bilan muntazam shugʻullanuvchilar sonini oshirish, iqtidorli futbolchilarni saralab olish, xorijiy davlatlarda professional futbol bilan shugʻullanayotgan oʻzbekistonlik futbolchilarni qoʻllab-quvvatlash kabi vazifalar belgilangan. 2026-yil 1-martdan boshlab, futbol oʻyinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan oʻtkazilishi aytilgan<ref>{{Cite web |title=Endi futbol o‘yinlariga chipta olish uchun shaxsni tasdiqlash talab etiladi |url=https://qalampir.uz/uz/news/endi-futbol-uyinlariga-chipta-olish-uchun-shakhsni-tasdik-lash-talab-etiladi-123284}}</ref><ref>{{Cite web |title=ПҚ-262 23.08.2025 Ўзбекистонда футбол соҳасини рақамлаштириш ва оммавийлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида |url=https://lex.uz/pdfs/7696588 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=1-martdan futbol o‘yinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan o‘tkaziladi |url=https://www.gazeta.uz/oz/2025/08/25/football/}}</ref>. [[2025-yil]]gi mavsum yakunidagi pley-off bosqichida [[Qoʻqon 1912]], [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]], [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] va [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] klublari Superligada oʻz oʻrnini saqlab qoldi. [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] klubi Pro ligaga tushib ketdi<ref>[https://championat.uz/oz/news/shortan-pro-ligaga-tushib-ketdi „Shoʻrtan“ Pro ligaga tushib ketdi]</ref>. [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] klubi esa Superligaga qaytdi<ref>[https://sports24.uz/football/news/lokomotiv-superligaga-qaytdi/ „Lokomotiv“ — Superligaga qaytdi]</ref>. [[12-fevral]] kuni [[Oʻzbekneftgaz]] [[Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi]]ga yoʻllagan xatida 2026-yildan boshlab [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]], [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] va [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] klublarini moliyalashtirishni toʻxtatishini maʼlum qilgan<ref>{{Cite web |title=«O‘zbekneftgaz» futbol klublariga homiylik qilishni to‘xtatadi |url=https://kun.uz/73328500 |website=Kun.uz |access-date=2026-02-28 |language=uz |last=kunu.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=“O‘zbekneftgaz” “Nasaf”, “Buxoro” hamda “Bunyodkor” klublarini moliyalashtirishni to‘xtatdi |url=https://daryo.uz/2026/02/12/ozbekneftgaz-nasaf-buxoro-hamda-bunyodkor-klublarini-moliyalashtirishni-toxtatdi/ |website=Daryo |date=2026-02-12 |access-date=2026-02-28 |language=uz-Latn-UZ |first= |last=}}</ref><ref>{{Cite web |title=O‘zbek futbolida davlat homiyligi davri tugamoqdami |url=https://uz.kursiv.media/uz/2026-02-26/ozbek-futbolida-davlat-homiyligi-davri-tugamoqdami-ozbekneftgaz-qarori-ortidagi-haqiqatlar/ |website=Kursiv Media Uzbekistan - Kursiv Media Uzbekistan – O'zbekiston iqtisodiyoti va siyosati, biznes va moliya yangiliklari |date=2026-02-26 |access-date=2026-02-28 |language=uz |first=Sardor |last=Saidov}}</ref>. [[25-fevral]] kuni [[Yandex|Yandex Uzbekistan]] shirkati hamda [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi|Liga]] oʻrtasida muxlislar uchun raqamli imkoniyatlarni kengaytirishga yoʻnaltirilgan strategik hamkorlik kelishuvi imzolandi. Kelishuv doirasida Yandex Uzbekistan Superliganing rasmiy hamkori va Pro liganing titul homiysiga aylandi<ref>{{cite web|url=https://championat.uz/oz/news/rasman-yandex-uzbekistan-pro-liganing-titul-homiysi|title=Yandex Uzbekistan va PFL hamkorligi: Allplay va Kinopoisk platformalarida o'yinlarni translyaciya qilish to'g'risida kelishuv}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.uz/oz/2026/02/26/pfl-vs-yandex/|title=PFL Yandex Uzbekistan bilan hamkorlik boshladi: Superliga o‘yinlari Kinopoisk va Allplay`da, Yandex Proliga titul homiysi bo‘ldi}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sports.uz/oz/news/view/yandex-uzbekistan-proliganing-rasmiy-titul-homiysiga-aylanadi-25-02-2026|title=“Yandex Uzbekistan” Proliganing rasmiy titul homiyiga aylanadi}}</ref>. Professional futbol klublarining moliyalashtirilishini takomillashtirish maqsadida, 2026-yilda Superliga klublarining har biriga davlat tomonidan bir xil — 35 milliard soʻmdan yillik smeta byudjeti ajratilishi belgilangan<ref>{{Cite web |last=Group |first=Online Service |date=2026-03-26 |title=O‘zbekistonda 2026-yilda futbol klublariga 35 mlrd so‘mdan ajratiladi |url=https://daryo.uz/2026/03/26/ozbekistonda-2026-yilda-futbol-klublariga-35-mlrd-somdan-ajratiladi/ |access-date=2026-04-16 |website=Daryo |language=uz-Latn-UZ}}</ref><ref>{{Cite web |title= PQ-107-сон 24.03.2026. Sport sohasini moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish va sohaga tadbirkorlik subyektlarini jalb qilishni kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida |url=https://lex.uz/en/docs/-8097905 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref>. [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] klubi [[OKMK (stadion)|uy stadionining]] taʼmirlanish ishlari yakunlanmagani sababli, 8-turgacha [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] stadionida uy oʻyinlarini oʻtkazdi<ref>{{Cite web |title=OKMK o‘z stadioniga qaytmoqda, So‘g‘diyona mavsumning qolgan uy uchrashuvlarini Zominda qabul qiladi - PFL.UZ |url=https://pfl.uz/news/okmk-oz-stadioniga-qaytmoqda-sogdiyona-mavsumning-qolgan-uy-uchrashuvlarini-zominda-qabul-qiladi |access-date=2026-04-16 |website=pfl.uz}}</ref>. Mavsumdagi ilk gol [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] klubi hujumchisi [[Sherzod Esanov]] tomonidan [[Qoʻqon 1912]] klubi darvozasiga kiritilgan<ref>{{Cite web |title=Superliga. "Buxoro" – "Qo'qon-1912" 1:0 |url=https://championat.asia/oz/news/superliga-buxoro-qoqon-1912-10 |access-date=2026-02-28 |website=CHAMPIONAT.asia |language=uz}}</ref>. == Jamoalar == <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! colspan="4" align="center"| '''{{Bayroq|Oʻzbekiston}}''' |- ! [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] ! |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] ! [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] ! [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |- | [[Bobur stadioni|Bobur]] | [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] | [[Buxoro FA stadioni|Buxoro]] | [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |- | Sigʻimi: '''18 500''' | Sigʻimi: '''34 000''' | Sigʻimi: '''10.000''' | Sigʻimi: '''11 650''' |- | [[Fayl:Andijon_Bobur_Arena_-_Sog'lom_Avlod.jpg|250px]] | [[Fayl:Bunyodkor_stadium1.jpg|250px]] | | [[Fayl:Dinamo Samarqand stadioni.jpg|250px]] |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] | colspan="3" rowspan="8"|<center> {{Location map+|Uzbekistan|width=800|float=none|caption=|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Toshkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.84531 |long=69.59999 |label= [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.86670 |long=72.77836 |label= [[Andijon (futbol klubi)|Andijan]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.46198 |long=64.24468 |label= [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.88236 |long=66.80039 |label= [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.21337 |long=69.27914 |label= [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]|position=bottom}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.83824 |long=65.81386 |label= [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.99963 |long=71.59382 |label= [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.386389 |long=71.786389 |label= [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.67057 |long=65.10812 |label= [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]|position=bottom}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=40.11404 |long=67.82897 |label= [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]|position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.216667 |long=67.283333 |label= [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]|position=top}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.560778 |long=60.593037 |label= [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.192042 |long=69.253486 |label= [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label=none}}}} </center> |- | [[Bahrom Vafoev nomli stadion|Bahrom Vafoyev]] |- | Sigʻimi: '''10.000''' |- | [[Fayl:Bahrom Vafoev Stadium.jpg|250px]] |- |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |- | [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |- | Sigʻimi: '''21.000''' |- | [[Fayl:Nasaf_stadium_view_from_north_east.jpg|250px]] |- ! [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] ! [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] ! [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] ! [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |- | [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]] | [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] | [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] | [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |- | Sigʻimi: '''22.000''' | Sigʻimi: '''20.000''' | Sigʻimi: '''12.000''' | Sigʻimi: '''35.000''' |- | [[Fayl:Navbahor Stadium.webp|250px]] | [[Fayl:Istiqlol_stadium.jpg|250px]] | [[File:OKMK Stadium.jpg|250px]] | [[Fayl:Pakhtakor_Markaziy_Stadium.jpg|250px]] |- |- ! [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] ! [[Qoʻqon 1912]] ! [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] ! [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |- | [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] | [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] | [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] | [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |- | Sigʻimi: '''12.500''' | Sigʻimi: '''10.500''' | Sigʻimi: '''11.650''' | Sigʻimi: '''10.600''' |- | [[Fayl:Yoshlar SM.jpg|250px]] | [[Fayl:Kokandstad.jpg|250px]] | No foto | [[Fayl:Surxon Sport saroyi.jpg|250px]] |- |- |'''[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]''' |'''[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]''' |- | [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] | [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] | |- | Sigʻimi: '''8.000''' | Sigʻimi: '''13.500''' | |- | [[File:Dustlik Stadium Tashkent.jpg|250px]] | [[Fayl:Khorezm Stadium 2.jpg|250px]] | |}</center> === Xodimlar va homiylar === {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |+ !Klub !Bosh murabbiy !Libos ishlab chiqaruvchi !Libos homiysi (Old qismi) !Jamoa homiysi |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |[[Adidas]] |[[Centrum Air]] |[[UzAutoMotors]] |- |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|ITA}} [[Ilyos Zeytullayev]] |[[7SABER]] |Toshkent shahar hokimligi |Toshkent shahar hokimligi |- |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{flagicon|RUS}} / {{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Xomyakov]] |[[Adidas]] |[[Buxoro neftni qayta ishlash zavodi|BNQIZ]] |Buxoro viloyati hokimligi |- |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]] |[[Macron]] |Navoiy uran DK |AGROMIR Buldings |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|UZB}} [[Eldor Sakayev]] |[[Macron]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |- |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |SSmart |Qashqadaryo viloyati hokimligi |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |[[Adidas]] |E-AuksionUz |[[Namangan|Namangan shahar hokimligi]] |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |[[Adidas]] |FNQIZ |[[Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi|FNQIZ]] |- |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]] |[[7SABER]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |- |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{flagicon|UZB}} [[Kamoliddin Tojiyev]] |[[Adidas]] |[[AKFA Group|Akfa]] |[[AKFA Group|Akfa]] |- |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{flagicon|UZB}} [[Akmal Rustamov]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |NKMK |[[Navoiy kon-metallurgiya kombinati|NKMK]] |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |[[7SABER]] |Fargʻona viloyati hokimligi |Fargʻona viloyati hokimligi |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |[[Joma]] |Hududiy elektr tarmoqlari |[[BMB Holding]] |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |[[Adidas]] |[[Eriell Group]] |[[Eriell Group]] |- |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|AUS}} [[Mirko Jeličić]] |[[7SABER]] |Oʻzbekiston temir yoʻllari |Oʻzbekiston temir yoʻllari |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] |[[Adidas]] |Ranch universiteti |[[Uztelecom]] |} === Murabbiylikdagi o‘zgarishlar === {| class="wikitable sortable" !Klub !Boʻshatilgan murabbiy !Ketish sababi !Boʻshatilgan sana !Jadvaldagi joylashuv !Tayinlangan murabbiy !Tayinlov sana !Manba |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Sherzod Joʻrayev]] (vaqtinchalik) |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |2025-yil 1-dekabr | |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|TJK}} [[Vitaliy Levchenko]] |Shartnoma yakunlangan |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |2025-yil 2-dekabr | |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} [[Bahrom Haydarov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 11-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |2025-yil 11-dekabr | |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|TJK}} [[Hakim Fuzaylov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra | |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] | | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Fevzi Davletov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 8-yanvar |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |2026-yil 8-yanvar | |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|UZB}} [[Otabek Narzullayev]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 21-fevral |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |2026-yil 22-fevral | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 18-mart |14-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |2026-yil 18-mart | |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MNE}} [[Ivan Bošković]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 26-mart |15-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |2026-yil 26-mart | |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Samvel Babayan]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 13-aprel |12-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |2026-yil 14-aprel | |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 25-aprel |16-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Eldor Sakayev]] |2025-yil 26-aprel | |} === Chet ellik futbolchilar === {{main article|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}}{{Yana qarang|2026-yilgi Oʻzbekiston futboli transferlari roʻyxati}} Klublar mavsum davomida jami oltita xorijlik oʻyinchini roʻyxatdan oʻtkazishi mumkin, agar ulardan biri 21 yoshdan oshmagan boʻlsa (2004-yilda tugʻilgan va undan kichik) belgilangan roʻyxatdan tashqari oʻtkazishi mumkinligi belgilangan. 2025-yil 5-dekabrdan 2026-yil 20-fevralga qadar klublarga legioner oʻyinchilarni musobaqa uchun roʻyxatdan oʻtkazishdi<ref>{{Cite web |title=Superligadagi transferlar bir sahifada |url=https://championat.asia/oz/news/superligadagi-transferlar-bir-sahifada |website=CHAMPIONAT.asia |access-date=2026-02-28 |language=uz}}</ref>. * ''Kursiv'' bilan ajratilgan oʻyinchilar mavsumoldi yoki mavsumning oʻrtasidagi transfer oynasidan soʻng jamoa tarkibidan chiqarilgan yoki klubni tark etgan, ammo kamida bir marta maydonga tushgan futbolchilardir. {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:100%" !№ !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 !Futbolchi 7 !U21 futbolchisi !Sobiq futbolchilar 1 !Sobiq futbolchilar 2 |- |1. |[[FK Andijon|Andijon]] |{{fbicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]] |{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |{{fbicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] |{{fbicon|ITA}} [[Martin Boakye]] | | | |''{{fbicon|KGZ}} [[Erjan Tokatayev]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Ismahil Akinade]]'' ''{{fbicon|POL}} [[Krystian Nowak]]'' | |- |2. |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{fbicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] |{{fbicon|ITA}} [[Federiko Botti]] |{{fbicon|JPN}} [[Itsuki Urata]] |{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]] | | | | |''{{fbicon|GEO}} [[Nikoloz Mali]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Martin Šroler]]'' |''{{fbicon|MNE}} [[Marko Bugarin]]'' |- |3. |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{fbicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] |{{fbicon|BIH}} [[Dominik Begić]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Rodić]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Mlađović]] |{{fbicon|GEO}} [[Mixeil Basheleishvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Nika Kacharava]] | | |''{{fbicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Kolaković]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Josip Tomašević]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Ikić]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Čirjak]]'' | |- |4. |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]] |{{fbicon|GUI}} [[Amadou Doumbouya]] |{{fbicon|MLD}} [[Mihail Ștefan]] |{{fbicon|BIH}} [[Haris Hajdarević]] |{{fbicon|RUS}} [[Artem Radaev]] | | | |''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Maycon Douglas]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]]'' |''{{Flagicon|ARG}} [[Salvador Sánchez]]'' ''{{Flagicon|FRA}} [[Mahamadou Dembélé]]'' ''{{Flagicon|URU}} [[Mauro Brasil]]'' ''{{fbicon|BFA}} [[Dramane Salou]]'' ''{{Flagicon|SVN}} [[Til Mavretič]]'' ''{{Flagicon|GHA}} [[Kingsley Sarfo]]'' |- |5. |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]] |{{fbicon|BLR}} [[Mikalay Ivanow]] |{{fbicon|AUS}} [[Aleksandar Šušnjar]] |{{fbicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Nišić]] | | |{{fbicon|ARM}} [[Artur Mxitaryan]] {{fbicon|SRB}} [[Ilia Jeličić]] |''{{fbicon|MNE}} [[Momčilo Rašo]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Akaki Shulaia]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Levan Arveladze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Nikola Popović]]'' | |- |6. |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{fbicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] |{{fbicon|SRB}} [[Strahinja Bosnjak]] |{{fbicon|MNE}} [[Drago Bumbar]] |{{fbicon|RUS}} [[Vladislav Rusanov]] | | | | |''{{fbicon|NGA}} [[Aminu Umar]]'' ''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Yashin (1993-yilda tugʻilgan futbolchi)|Dmitriy Yashin]]'' |''{{fbicon|GHA}} / {{fbicon|NGA}} [[Abdullatif Abdallah Maga]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Raphael Ayagwa]]'' ''{{fbicon|RUS}} [[Roman Xadjiev]]'' ''{{fbicon|GHA}} [[Rashid Abubakar]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Augustine Chidi Kwem]]'' |- |7. |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{fbicon|NGA}} [[Benjamin Teidi]] |{{fbicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] |{{fbicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] |{{fbicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] |{{fbicon|KGZ}} [[Joel Kojo]] | | |''{{fbicon|BRA}} [[Pedro (futbolchi, 1999)|Pedro]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Guilherme Guedes]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Higor Gabriel]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Júlio César (1996-yilda tugʻilgan futbolchi)|Júlio César]]'' |''{{fbicon|CDR}} [[Katulondi Kati]]'' |- |8. |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{fbicon|NGA}} [[Kingsley Sokari]] |{{fbicon|NGA}} [[Yusuf Otubanjo]] |''{{fbicon|ALB}}'' [[Adenis Shala]] | | | | | |''{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Stefan Čolović]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Aleksandr Vorobey]]'' | |- |9. |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Jovović|'''Vladimir Jovović''']] |{{fbicon|SRB}} [[Zoran Marušić]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Đokić|'''Jovan Đokić''']] |{{fbicon|CRO}} [[Stipe Perica]] |{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]] | |'''{{fbicon|TJK}}''' [[Aziz Murotov (futbolchi, 2007)|Aziz Murotov]] |''{{fbicon|KGZ}} [[Joel Kojo]]'' ''{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]]'' | |- |10. |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{fbicon|JPN}} [[Naoaki Senaga]] |{{fbicon|JPN}} [[Arihiro Sentoku]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Papava|'''Giorgi Papava''']] |{{fbicon|SRB}} [[Uros Kojic]] |{{fbicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] |{{fbicon|CRO}} [[Ivan Pešić]] | | |''{{fbicon|ESP}} [[Rubén Sánchez]]'' ''{{fbicon|Janubiy Sudan}} [[Ajak Riak]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |11. |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{fbicon|IRQ}} '''[[Bashar Resan]]''' |{{fbicon|IRQ}} [[Zaid Tahseen|'''Zaid Tahseen''']] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Flamarion]] |{{fbicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] | | | | |''{{fbicon|COL}} [[Brayan Riascos|'''Brayan Riascos''']]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Jhonatan]]'' |''{{fbicon|POL}} [[Piotr Parzyszek]]'' |- |12. |[[Qoʻqon 1912]] |{{fbicon|GEO}} [[Andro Giorgadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Toma Tabatadze]] |{{fbicon|UKR}} [[Yegor Kondratyuk]] |{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] | | | |''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |13. |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{fbicon|MNE}} [[Nikola Kumburović]] |{{fbicon|GEO}} [[Jaba Jighauri|'''Jaba Jighauri''']] |{{fbicon|GEO}} [[Grigol Chabradze]] |{{fbicon|SRB}} [[Luka Ratković]] |{{fbicon|BRA}} [[Maycon Douglas]] | | | |''{{fbicon|UKR}} [[Roman Papariga]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Dušan Mijić]]'' |'''''{{fbicon|TJK}}''' [[Alisher Shukurov]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Oleksiy Shchebetun]]'' |- |14. |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev|'''Ljupcho Doriyev''']] |{{fbicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] |{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]] |{{fbicon|SRB}} [[Petar Mićin]] |'''{{fbicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]]''' |'''{{fbicon|BEL}}''' [[Dženan Zajmović]] | | |''{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Rubin Hebaj]]'' |{{fbicon|SRB}} [[Nikola Mirković]] {{fbicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] {{fbicon|MNE}} [[Aleksandar Boljević]] |- |15. |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{fbicon|RUS}} [[Jamoliddin Xojiniyozov]] |{{fbicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] |{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]] |{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]] | | | | | |''{{fbicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]]'' |- |16. |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{fbicon|SRB}} / {{fbicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] |{{fbicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] |{{fbicon|BRA}} [[Elzio Lohan]] |{{fbicon|BRA}} [[Rafael Sabino]] |{{fbicon|SLO}} [[Matija Rom]] |{{fbicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traorè]] | | |''{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]]'' ''{{fbicon|TJK}} [[Shahrom Samiev|'''Shahrom Samiev''']]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]]'' | |} '''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar. == Liga turnir jadvali == <onlyinclude>{{#invoke:sports table |main |style=WDL |source=[https://www.pfl.uz/tour-table Oʻzbekiston Professional futbol ligasi] <!--Jamoa oʻrinlarini shu yerda yangilang--> |team_order=NEF, PAK, OKM, BUX, LOK, NAV, NAS, AND, BUN, DIN, XOR, SUR, QIZ, SOG, QOQ, MAS <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang (quyida belgilangan)--> |result1=CLGS |result12=RPL|result13=RPL|result14=RPL|result15=RPL|result16=REL <!--Jamoa natijalarini va keyin (agar kerak boʻlsa) yuqoridagi oʻrinlarini yangilang. Yuqoridagi sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update= 2026-yil 29-iyul |win_AND=6 |draw_AND=2 |loss_AND=6 |gf_AND=22|ga_AND=16<!-- Andijon --> |win_BUN=6 |draw_BUN=1 |loss_BUN=7 |gf_BUN=14|ga_BUN=16<!-- Bunyodkor --> |win_BUX=7 |draw_BUX=2 |loss_BUX=5 |gf_BUX=17|ga_BUX=15<!-- Buxoro --> |win_DIN=5 |draw_DIN=2 |loss_DIN=6 |gf_DIN=21|ga_DIN=23<!-- Dinamo --> |win_LOK=6 |draw_LOK=4 |loss_LOK=4 |gf_LOK=21|ga_LOK=19<!-- Lokomotiv --> |win_MAS=1 |draw_MAS=1 |loss_MAS=12|gf_MAS=7 |ga_MAS=24<!-- Mashʼal --> |win_NAS=5 |draw_NAS=6 |loss_NAS=3 |gf_NAS=17|ga_NAS=13<!-- Nasaf --> |win_NAV=6 |draw_NAV=4 |loss_NAV=4 |gf_NAV=18|ga_NAV=13<!-- Navbahor --> |win_NEF=11|draw_NEF=2 |loss_NEF=1 |gf_NEF=33|ga_NEF=6 <!-- Neftchi --> |win_OKM=7 |draw_OKM=4 |loss_OKM=3 |gf_OKM=23|ga_OKM=18<!-- OKMK --> |win_PAK=10|draw_PAK=3 |loss_PAK=1 |gf_PAK=26|ga_PAK=14<!-- Paxtakor --> |win_QIZ=4 |draw_QIZ=2 |loss_QIZ=8 |gf_QIZ=10|ga_QIZ=19<!-- Qizilqum --> |win_QOQ=2 |draw_QOQ=5 |loss_QOQ=6 |gf_QOQ=11|ga_QOQ=20<!-- Qoʻqon 1912 --> |win_SOG=3 |draw_SOG=3 |loss_SOG=8 |gf_SOG=23|ga_SOG=33<!-- Soʻgʻdiyona --> |win_SUR=4 |draw_SUR=3 |loss_SUR=7 |gf_SUR=14|ga_SUR=22<!-- Surxon --> |win_XOR=4 |draw_XOR=4 |loss_XOR=6 |gf_XOR=11|ga_XOR=17<!-- Xorazm--> <!--Status--> <!--Jamoa tavsiflari (jadvalda havolalar mavjud)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_BUN=[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QOQ=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_XOR=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jadval sozlamalari va qoidalari--> |show_limit=5 |class_rules=1) ochkolar; 2) oʻzaro oʻyin ochkolari; 3) oʻzaro oʻyin gol farqlari; 4) oʻzaro oʻyinda mehmonda urilgan gollar; 5) gol farqlari; 6) urilgan gollar soni. <!--Yuqori oʻrinlarni egallash va quyi ligaga tushish ustunlarining ta’riflari--> |res_col_header=QR |col_CLGS=green2|text_CLGS= [[2026–27-yilgi AFC Osiyo Elit Chempionlar Ligasi|Elit Chempionlar Ligasi guruh bosqichi]] |col_RPL=red2|text_RPL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} oʻrtasida oʻtish uchrashuvi |col_REL=red1|text_REL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} tushib ketish }}</onlyinclude> == Turlar == === 1-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/94a9d2ba-f1b3-46ec-9eb9-1d9413a76a38-775ea27d-7526-4bf2-ba63-6010b870596a.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Sherzod Esanov|Esanov]] {{goal|9}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =4235 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 4–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/07f909d6-9e62-48f7-bb9b-96b4cd1b3900-194b986d-94ed-4c3d-9329-60e8c63d71cf.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Nemanja Ćalasan|Ćalasan]] {{goal|13}} * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|45}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|54}} * [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov|Xoldorxonov]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =14180 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/52d34242-7651-45fc-874c-05530572a291-946b090b-9048-4701-82b0-c8c8261d5135.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|75}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|84}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =3455 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/05ecfcbe-a8ad-43ce-9afe-a094a8b6423f-b96fdd90-42cc-48b8-956c-b9de2c9ba5e8.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Bojan Ciger|Ciger]] {{goal|9}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|30}} * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|75}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =7255 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/146c572e-f2df-41f7-be48-10fc73ece690-0b852041-4d94-471f-99a1-6b4f5f4f11e2.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Muhammadali Raimov|Raimov]] {{goal|10}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|67}} * [[Lazizbek Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|80}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|69}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =323 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/85016e2b-3c42-4b78-8176-c6cbf5e94555-680f430e-4cba-4d8c-a8ce-c6b4aa299cbf.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|4}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|11}} * [[Zabihillo Oʻrinboyev|Oʻrinboyev]] {{goal|24}} |stadium = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =9720 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/eff18dc3-75a7-497f-8661-9d321f87e75f-556d5c24-1b16-4086-a0f2-7c0cc353468d.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Narimonjon Ahmadjonov|Ahmadjonov]] {{goal|63}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1230 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2df7dcf6-c582-459e-a2c4-ff0117793a11-96e671a8-8af4-4ec6-b8a2-4a96f960f0d2.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Adenis Shala|Shala]] {{goal|90}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =1790 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} === 2-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18e579a4-037c-40e3-ad9c-bc0c9a55a75a-fe279eca-5ce1-46d5-be1b-9031308b2a90.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|49}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|56}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance =2100 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/607fc64f-8db8-4c09-bd8f-e8ef89cdfc26-838d06b9-e8f8-49bf-a92a-4a459a93bd96.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|35}} * [[Islom Kenjaboyev|Kenjaboyev]] {{goal|80}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aleko Andronikashvili|Andronikashvili]] {{goal|76}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |attendance =7350 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ef0c514b-be5b-4234-833a-1a9333fff527-a63ee969-a9ae-42e1-8c01-b59cd39a9e36.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Veljko Filipović|Filipović]] {{goal|73}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =653 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/03b02df1-dbb2-4f33-a33d-303c37481f81-7d28d7bd-36c6-40c9-889c-63baf4fb3104.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Anzur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|44}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|45+2}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance =476 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9de0bca0-bef2-4e88-82b3-f020025deef6-0592aafa-76f8-4321-bfbd-66331b1e1856.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|40||48}} * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|73}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =2714 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7c1b3bff-8cc5-41d1-b053-20131d0cf0aa-5c14eac1-69f4-4a12-9a0d-19c60a86d4b2.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Samandarjon Mavlonqulov|Mavlonqulov]] {{goal|83}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|8}} * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|14}} |stadium = Bunyodkor |location = [[Toshkent]] |attendance =1819 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86e336ed-2ada-4da8-a4e4-737a87d4d747-327d18e0-a2f9-4709-a277-34562b3d0044.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|14}} * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|22}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =722 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0653ad61-e761-4500-9a55-05d1ec8ea942-c6d8b6ce-4039-4f18-99d6-35351ba2f3a0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Diyor Ortiqboyev|Ortiqboyev]] {{goal|52}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance =6220 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} === 3-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9c4f28d0-3723-45c4-9c1d-88ea67f2dcfd-757011d1-cdc8-4cf1-8f57-5e10af329551.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|42}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|50||56}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance =14801 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b0637a7-b461-4eb3-9dd0-9c5a7e7c3650-a40a63bb-ba7e-49bf-8ac9-cfe41f1eef57.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|39}} * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86243268-6fb6-4d31-9179-75ba5d82cd80-9fabeb17-d7a6-47aa-bf7e-78db4a70ca5b.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Katulondi Kati|Kati]] {{goal|47}} * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|65}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1154 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–0 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/83d3198d-2993-44a1-b841-205eb4031af9-63e710ba-f57f-43c3-b6fe-10b379763f45.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3244 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–0 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/01f898c5-ff60-48fe-8d74-c8975df26e3e-ff6bf430-f99e-455c-afae-7dc6c3c49ff8.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =325 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–1 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/bbb0d323-a08a-4b02-9151-d588be604dff-9f0b9894-6a4f-45a8-ba48-e2f0785a8176.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Vladimir Rodić|Rodić]] {{goal|36}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Azizjon Ahrorov|Ahrorov]] {{goal|49}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =3985 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a779f496-e5df-413f-8c79-e578fb00f2b1-126c2d29-1e5c-43ec-b772-a8da1e249655.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Siavash Hagh Nazari|Nazari]] {{goal|54}} * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|74}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|45+1}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1024 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2fbefff1-63ad-4b04-ab4a-68d9238f09fd-6bc743b9-3fb1-4f7f-9daf-efaa351d4231.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|44}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|90+2}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =7105 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} === 4-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18cf4152-0b18-444a-b407-dbfa395e0c9e-9f168f57-6f29-4b63-bbc6-98fc946a58a5.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Temur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|54}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Nosirjon Abdusalomov|Abdusalomov]] {{goal|15}} * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|43}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =9678 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/54f646e5-ec0c-4667-805f-5a3203af705e-04ce3e75-7d27-4dd5-8c48-2ff3e68d2ef8.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Javohir Husanov|Husanov]] {{goal|28}} * [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Anri Chichinadze|Chichinadze]] {{goal|14}} |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =7673 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/3199c67f-73f7-428f-8a0a-76194910271a-d7ab3ef8-713b-47f2-98ab-c5b469bd2dfc.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|34}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5651 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/448e9bfd-580e-45c3-ab51-d4ffe5a4771e-05212057-e25f-426e-8ada-b43e281cb496.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|19}} * [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|77}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =4104 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6f605b7f-d7ac-4aed-a768-5a928ea2c43e-5f91c8c0-85f1-4288-8f7b-4716c67c5e1c.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|48}} * [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|54}} * [[Shahzodbek Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|63}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|45|o.g.}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =5649 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f35f204b-a3dd-426e-9a48-4c51b0e34491-1e55cb6d-a5ef-4456-aaa4-71a07282f58b.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|11}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|65}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|88}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|36}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =16825 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cefd1662-cfff-44ce-a5ce-f2dcb8dc22a1-9ed238a9-946d-4518-828f-4b7a0ab0940d.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Tornike Dzebniauri|Dzebniauri]] {{goal|90+1}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =275 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b248a30-9f16-4272-a233-dc0ee53b0e44-215e5cc0-97de-435b-82a8-41bf54f4d774.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Filip Ivanović|Ivanović]] {{goal|3}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Flamarion]] {{goal|37}} * [[Rustam Turdimurodov|Turdimurodov]] {{goal|50||57}} * [[Hojimat Erkinov|Erkinov]] {{goal|75}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =1415 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} === 5-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb472b8b-894e-4cb8-886b-d0c2064c1de1-3deaa2d3-d421-427d-a106-ffc83bccdcac.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|14}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|40}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Shohrux Gadoyev|Gadoyev]] {{goal|49}} * [[Shota Gvazava|Gvazava]] {{goal|89}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =112 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/474b1b23-bd98-450b-899d-dd538865fc76-9103209d-7132-47dc-b758-815c98a32c12.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Boburbek Yoʻldashov|Yoʻldashov]] {{goal|14}} * [[Marko Bugarin|Bugarin]] {{goal|44}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1327 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/23133092-b14b-4d89-aa77-ece8f8e95577-15adcfc5-b14a-4bc1-90ab-6cbae80a67f0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Azizbek Pirmuhamedov|Pirmuhammadov]] {{goal|44}} * [[Ravshanbek Yagudin|Yagudin]] {{goal|75|o.g.}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Til Mavretič|Mavretič]] {{goal|72}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance =7650 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9fcd6a68-aab0-4697-9cd5-b98392ec9414-7adb7451-87ca-4c34-84fe-ec70f0e02865.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Diyor Xolmatov|Xolmatov]] {{goal|37}} * [[Muhammadali Usmonov|Usmonov]] {{goal|42}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Vlatko Stojanovski|Stojanovski]] {{goal|61}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1137 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/09eab58a-37f1-4f31-8a2d-4ab4f1a99a9e-3668a9fa-f40f-4340-a022-140960297ef5.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Murodbek Rahmatov|Rahmatov]] {{goal|77}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =1130 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e8deb6c7-b5f7-4b40-b4fd-4a2f5454a254-68a30466-d592-4774-b0bf-bb525c4f46fd.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|21}} * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =1871 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ae94c7d5-0403-4b45-b1a9-ae86959478d1-a20ee0fc-2a2a-4208-b533-de8d0dab36fa.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|18||51}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|41}} * [[Ikrom Aliboyev|Aliboyev]] {{goal|59}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =2850 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/4bb11db9-35a0-4186-be9f-cd748bad4898-df44242b-a66c-4337-9c71-2f4671fa1ebe.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|6}} * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|9|45+3}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|33}} |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance =3221 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} === 6-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/727d579c-fa9f-41bb-ba0f-1129794b3e72-94b046a0-7563-4327-a5b0-b00f469f5ea7.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|88}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Yanis Lhéry|Lhéry]] {{goal|67}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =1008 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c7beabb6-9e40-4d96-b2f2-3f25f1b5411b-df9ece85-b1be-49dd-aad3-bbc40e165f75.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =489 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/43a7973e-9660-46f2-a68f-7c3a10c6fd73-b36f7671-a100-46d0-bee4-b439b9b0bda3.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Giorgi Jgerenaia|Jgerenaia]] {{goal|90+6}} |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =18726 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8a5c31a7-609e-4499-a81f-92c46dfe055c-d6dcac14-133d-4359-a97f-f83373a03fb3.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|88}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bobur Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|55}} |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =4651 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/79e97274-32c7-48ac-bac0-2f12dc1b072e-a6a0d3e2-0bab-440e-82fe-75005bfc3d9e.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|3}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|90+6}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1002 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5cf41c3d-fe6b-4bd4-8c30-619f6528f507-0a4a0514-779c-4c68-ad58-f8a4b24a77a8.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =4014 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/70543aa9-7d4c-45aa-96b3-d4b97dfe999c-5999b144-eb9d-4fc5-8092-3e51d6b3dce2.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|77}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =18756 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Javohir Roʻziyev|Roʻziyev]] {{goal|21}} * [[Vladimir Rodić|Rodić]] {{goal|59}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =7132 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} === 7-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bf2681b5-5cb1-47f7-b0d9-4f6df1ccbde1-74e29105-f6da-4f5b-ac65-f7f6cb896b33.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Fernandes]] {{goal|26}} * [[Vanja Ilić|Ilić]] {{goal|78}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1138 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f7f9f93d-de53-4012-b8be-7c25d092ea55-dd7aab41-c511-4f90-8f4c-ebe5543340ad.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|61}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|34||40}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =6109 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2a48c3ce-f4ae-4d97-9868-16d6920659e3-b888871f-8341-4f2a-b404-999f621ae5f5.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Ibrohim Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|86}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|29}} * [[Uros Kojic|Kojic]] {{goal|36}} |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =6400 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cab0784c-3e82-4947-9720-2dfe19f05d6d-41a4d2d1-f4a0-467f-8052-eae673fa2e3f.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Zafarmurod Abdurahmatov|Abdurahmatov]] {{goal|60}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Temur Mamasidiqov|Mamasidiqov]] {{goal|77}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =7824 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/72cd26f6-ecdc-4ca3-b652-6a01f62e7f6e-2c4c8bb1-633d-4c51-bd99-b7d354e3c891.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|41}} * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|45+2|o.g.}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|68}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1074 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d8b0dd11-5422-44fd-94c0-72c126b88ac9-f96250a5-8b2b-474c-8817-6676ca632083.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Samandar Shukrillayev|Shukrillayev]] {{goal|70}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|29}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|41}} * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|60}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5253 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a9103bdb-c59b-4a25-b9a5-bd593df1d2dd-2f824024-fa87-405b-b72e-da236a8502dd.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Traoré]] {{goal|5}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|50}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Sylvanus Nimely|Nimely]] {{goal|24}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|60|o.g.}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =5680 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|45}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2171 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} === 8-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a14970aa-1d92-43cf-95c1-1fdfed97d051-3674c81b-2216-4c3a-8c9f-1874c24b366b.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Vanja Ilić|Ilić]] {{goal|3}} * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|16}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =1071 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e279ee77-6933-43ea-b9a6-88d334dd70d0-cc5856bc-7cb4-4e45-9d2b-bcaabbbcf653.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Siavash Hagh Nazari|Hagh Nazari]] {{goal|9}} * [[Mirjamol Qosimov|Qosimov]] {{goal|12}} * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|77}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Sherzod Esanov|Sherzod Esanov]] {{goal|29||34}} |stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]] |location = [[Olmaliq]] |attendance =2035 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7a5af1b7-9251-4a15-a70f-6a07d720f56d-86733975-a1f1-40e4-8175-d56aebb9f2d6.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Shahzod Rahmatullayev|Rahmatullayev]] {{goal|81}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3984 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8bd523a9-e1a0-4a1d-a873-a45f223d789f-8be79ecb-0d12-46cb-9edc-1f900ff51c5f.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|17}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|65}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|45+4}} |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance =17258 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cc6ef389-9ad2-4d19-a787-42e1abd51d6f-fdbd4384-011d-4cb8-8032-8d0e97a930aa.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Vlatko Stojanovski|Stojanovski]] {{goal|34|o.g.}} |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] |attendance =1046 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 4–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/09ad8ff3-5a19-47d3-b743-58c69ede24d8-42ef36e1-24bb-49f5-bc24-2f4d9b3c71bd.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|9||61}} * [[Bashar Resan|Resan]] {{goal|22||71}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Anvar Xojimirzayev|Hojimirzayev]] {{goal|25}} * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|27}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2226 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5169ca50-6593-487b-94a8-69c83d8e2312-e9586854-a909-47cb-b0c5-0d10c4e91238.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|4||26}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|38||50||69}} |stadium = [[Zomin (stadion)|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =2347 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f7f588d9-d9c9-4920-abd1-decb838cbfc5-0f2c096b-3dbe-4032-9aa3-424fc354b9ca.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =7650 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} === 9-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/55a4a70f-aeef-4caf-8756-92949171d5cd-f6999161-8e53-4efe-93fa-f38861ca8975.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|84}} * [[Kamronbek Yusupov|Yusupov]] {{goal|90+2}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Samandar Ochilov|Ochilov]] {{goal|60}} |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance =2115 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e2058b00-2425-40ed-8adb-6405089523d2-e7c03740-dd08-49cf-b39e-f38155fbb5a4.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Bashar Resan|Resan]] {{goal|15}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =8250 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8e163534-ab60-46fe-aa97-767b0d5bd62a-04023286-609e-449b-b9c6-a2eca894697a.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|23}} * [[Yusuf Otubanjo|Otubanjo]] {{goal|88}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|43}} * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|68}} * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|73|o.g.}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance =1150 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/705d5e94-bfe0-425a-a7fa-5a39a99e8ddb-6bde73e6-6d29-4723-9c9c-c5524671df04.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Islom Mamatkazin|Mamatkazin]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|71}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1136 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a986f447-9828-4b78-b197-74c7e7a41a88-c763ebef-e7ff-4801-bd89-77ead3ee01b8.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|1|o.g.}} * [[Jaloliddin Jumaboyev|Jumaboyev]] {{goal|31}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|53}} * [[Uros Kojic|Kojic]] {{goal|88}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =4351 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/879956d1-ff83-4f42-ad03-e14405638595-73169d93-4ea3-4892-9471-26fbe3d34269.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|14}} * [[Abror Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|64}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =11270 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c2abfb7e-d822-4328-8574-efbab0c7944a-fd90ccf4-0066-45b8-8202-43aaab7bd332.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Akmal Muzaffarov|Muzaffarov]] {{goal|21||32}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|10}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =7154 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9c684405-76a1-44a4-bb3b-e582312b093a-3fd760f8-5930-4da1-a0cc-b99bd268ce0a.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|23}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Imeda Ashortia|Ashortia]] {{goal|6}} * [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|70}} * [[Azizbek Turgʻunboyev|Turgʻunboyev]] {{goal|74}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1416 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} === 10-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–1 |report = [https://pfl.uz/match/3923 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Sherzod Esanov|Esanov]] {{goal|84}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance =847 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3927 Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Avazbek Oʻlmasaliyev|Oʻlmasaliyev]] {{goal|72}} * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|90}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|54}} |stadium = OKMK |location = [[Olmaliq]] |attendance =2074 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3924 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Imeda Ashortia|Ashortia]] {{goal|80}} * [[Damir Temirov|Temirov]] {{goal|82}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|52}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance =11215 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 5–2 |report = [https://pfl.uz/match/3930 Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|11}} * [[Islom Qobilov|Qobilov]] {{goal|16}} * [[Zoir Joʻraboyev|Joʻraboyev]] {{goal|53}} * [[Fejsal Mulić|Mulic]] {{goal|61}} * [[Aleksandar Boljević|Boljevic]] {{goal|89}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Humoyun Sherboʻtayev|Sherboʻtayev]] {{goal|73}} * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|76}} |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =1700 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–2 |report = [https://pfl.uz/match/3928 Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Hojiakbar Alijonov|Alijonov]] {{goal|42}} * [[Flamarion]] {{goal|90+2}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Sardorbek Bahromov|Bahromov]] {{goal|56}} * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|90+3}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =5750 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3925 Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =8754 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 4–0 |report = [https://pfl.uz/match/3926 Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|4}} * [[Ratinho]] {{goal|6}} * [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|46||56}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =14068 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3929 Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|28||58}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Shohmalik Komilov|Komilov]] {{goal|2}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =3175 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} === 11-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–1 |report = [https://pfl.uz/match/3824 Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|10}} * [[Nurillo Toʻxtasinov|Toʻxtasinov]] {{goal|31||45+2}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Roman Xadjiev|Xadjiev]] {{goal|17}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =3243 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3820 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|13}} * [[Jasurbek Jaloliddinov|Jaloliddinov]] {{goal|57}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|61}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =6340 |referee = Gʻayrat Joʻrayev }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3825 Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = |stadium = OKMK |location = [[Olmaliq]] |attendance =3815 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://pfl.uz/match/3822 Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|36}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =4250 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://pfl.uz/match/3823 Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|41}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Shahzod Azmiddinov|Azmiddinov]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3414 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–3 |report = [https://pfl.uz/match/3819 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aleko Andronikashvili|Andronikashvili]] {{goal|15}} * [[Humoyunmirzo Iminov|Iminov]] {{goal|20}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|90+5}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =8349 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://pfl.uz/match/3818 Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|62}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =823 |referee = [[Umidjon Rahimjonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3818 Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =2145 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} === 12-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|81}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|86}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Xurshidbek Muxtorov|Muxtorov]] {{goal|8}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =7554 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–3 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|14||61}} * [[Yusuf Otubanjo|Otubanjo]] {{goal|64}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|5}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =287 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|19|o.g.}} * [[Abbos Otaxonov|Otaxonov]] {{goal|50}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Olmaliq]] |attendance =910 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–3 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|8}} * [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|31}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Hazratjon Tursunqulov|Tursunqulov]] {{goal|20}} * [[Ali Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|86}} * [[Arihiro Sentoku|Sentoku]] {{goal|90+3}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =582 |referee = [[Temur Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[Ergash Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|63}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =356 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Rustam Turdimurodov|Turdimurodov]] {{goal|11}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Shodiyor Shodiboyev|Shodiboyev]] {{goal|63}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2032 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–2 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Haris Hajdarević|Hajdarević]] {{goal|55|o.g.}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|22}} * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|29}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5730 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–2 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|73}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Richard Friday|Friday]] {{goal|64}} * [[Sarvar Abduhamidov|Abduhamidov]] {{goal|77}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance =13359 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} == Natijalar == === Qayd etilgan hisoblar === {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] | update = 2026-yil 29-iyul | matches_style = FBR |team1=AND |team2=BUN |team3=BUK |team4=DIN |team5=LOK |team6=MAS |team7=NAS |team8=NAV |team9=NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | match_AND_BUN = | match_AND_BUK = 2-0 | match_AND_DIN = 2-1 | match_AND_LOK = | match_AND_MAS = 2-0 | match_AND_NAS = | match_AND_NAV = 0-1 | match_AND_NEF = | match_AND_OKM = 1-2 | match_AND_PAK = | match_AND_KOK = | match_AND_QIZ = | match_AND_SOG = 4-0 | match_AND_SUR = 1-2 | match_AND_KHO = | match_BUK_AND = | match_BUK_BUN = 1-0 | match_BUK_DIN = 3-1 | match_BUK_LOK = | match_BUK_MAS = | match_BUK_NAS = | match_BUK_NAV = | match_BUK_NEF = | match_BUK_OKM = | match_BUK_PAK = 0-1 | match_BUK_KOK = | match_BUK_QIZ = 2-0 | match_BUK_SOG = 2-1 | match_BUK_SUR = | match_BUK_KHO = 1-1 | match_BUN_AND = 1-3 | match_BUN_BUK = | match_BUN_DIN = 1-2 | match_BUN_LOK = 2-0 | match_BUN_MAS = | match_BUN_NAS = 1-3 | match_BUN_NAV = 2-1 | match_BUN_NEF = 0-1 | match_BUN_OKM = | match_BUN_PAK = 0-1 | match_BUN_KOK = | match_BUN_QIZ = | match_BUN_SOG = | match_BUN_SUR = | match_BUN_KHO = | match_DIN_AND = | match_DIN_BUN = | match_DIN_BUK = | match_DIN_LOK = 1-2 | match_DIN_MAS = 3-1 | match_DIN_NAS = 1-1 | match_DIN_NAV = 1-2 | match_DIN_NEF = | match_DIN_OKM = 2-2 | match_DIN_PAK = | match_DIN_KOK = | match_DIN_QIZ = | match_DIN_SOG = 2-1 | match_DIN_SUR = | match_DIN_KHO = | match_LOK_AND = 3-3 | match_LOK_BUN = | match_LOK_BUK = | match_LOK_DIN = | match_LOK_MAS = | match_LOK_NAS = | match_LOK_NAV = 0-2 | match_LOK_NEF = | match_LOK_OKM = | match_LOK_PAK = | match_LOK_KOK = 0-0 | match_LOK_QIZ = 1-0 | match_LOK_SOG = 3-1 | match_LOK_SUR = 3-1 | match_LOK_KHO = 1-1 | match_MAS_AND = | match_MAS_BUN = 0-1 | match_MAS_BUK = 0-1 | match_MAS_DIN = | match_MAS_LOK = 0-2 | match_MAS_NAS = 1-1 | match_MAS_NAV = | match_MAS_NEF = | match_MAS_OKM = | match_MAS_PAK = | match_MAS_KOK = 1-0 | match_MAS_QIZ = 0-2 | match_MAS_SOG = | match_MAS_SUR = | match_MAS_KHO = | match_NAS_AND = 1-0 | match_NAS_BUN = | match_NAS_BUK = 1-1 | match_NAS_DIN = | match_NAS_LOK = 2-3 | match_NAS_MAS = | match_NAS_NAV = 0-0 | match_NAS_NEF = | match_NAS_OKM = | match_NAS_PAK = | match_NAS_KOK = | match_NAS_QIZ = 1-0 | match_NAS_SOG = | match_NAS_SUR = 0-1 | match_NAS_KHO = 1-0 | match_NAV_AND = | match_NAV_BUN = | match_NAV_BUK = 0-1 | match_NAV_DIN = | match_NAV_LOK = | match_NAV_MAS = 2-1 | match_NAV_NAS = | match_NAV_NEF = | match_NAV_OKM = 2-3 | match_NAV_PAK = | match_NAV_KOK = | match_NAV_QIZ = 1-1 | match_NAV_SOG = 1-1 | match_NAV_SUR = 2-0 | match_NAV_KHO = | match_NEF_AND = 3-0 | match_NEF_BUN = | match_NEF_BUK = 2-1 | match_NEF_DIN = | match_NEF_LOK = 3-1 | match_NEF_MAS = 3-0 | match_NEF_NAS = 2-1 | match_NEF_NAV = | match_NEF_NEF = 1-1 | match_NEF_PAK = 0-1 | match_NEF_KOK = 4-0 | match_NEF_QIZ = | match_NEF_SOG = | match_NEF_SUR = | match_NEF_KHO = | match_OKM_AND = | match_OKM_BUN = 3-2 | match_OKM_BUK = 0-1 | match_OKM_DIN = | match_OKM_LOK = 2-1 | match_OKM_MAS = 2-1 | match_OKM_NAS = | match_OKM_NAV = | match_OKM_NEF = 0-0 | match_OKM_PAK = | match_OKM_KOK = | match_OKM_QIZ = | match_OKM_SOG = 2-2 | match_OKM_SUR = 1-1 | match_OKM_KHO = | match_PAK_AND = | match_PAK_BUN = | match_PAK_BUK = | match_PAK_DIN = 4-2 | match_PAK_LOK = 1-1 | match_PAK_MAS = 2-1 | match_PAK_NAS = 2-2 | match_PAK_NAV = 1-2 | match_PAK_NEF = | match_PAK_OKM = 3-1 | match_PAK_KOK = | match_PAK_QIZ = 2-1 | match_PAK_SOG = | match_PAK_SUR = | match_PAK_KHO = 2-1 | match_KOK_AND = 0-0 | match_KOK_BUN = 1-0 | match_KOK_BUK = | match_KOK_DIN = | match_KOK_LOK = | match_KOK_MAS = | match_KOK_NAS = 1-1 | match_KOK_NAV = 2-1 | match_KOK_NEF = | match_KOK_OKM = 1-4 | match_KOK_PAK = 1-2 | match_KOK_QIZ = | match_KOK_SOG = | match_KOK_SUR = | match_KOK_KHO = | match_QIZ_AND = 2-1 | match_QIZ_BUN = | match_QIZ_BUK = | match_QIZ_DIN = 1-2 | match_QIZ_LOK = | match_QIZ_MAS = | match_QIZ_NAS = | match_QIZ_NAV = | match_QIZ_NEF = 0-4 | match_QIZ_OKM = 0-1 | match_QIZ_PAK = | match_QIZ_KOK = 2-1 | match_QIZ_SOG = 1-3 | match_QIZ_SUR = | match_QIZ_KHO = 0-0 | match_SOG_AND = | match_SOG_BUN = 2-3 | match_SOG_BUK = | match_SOG_DIN = | match_SOG_LOK = | match_SOG_MAS = | match_SOG_NAS = 0-2 | match_SOG_NAV = | match_SOG_NEF = 1-5 | match_SOG_OKM = | match_SOG_PAK = 2-4 | match_SOG_KOK = 2-2 | match_SOG_QIZ = | match_SOG_SUR = 5-2 | match_SOG_KHO = 2-0 | match_SUR_AND = | match_SUR_BUN = 0-0 | match_SUR_BUK = 3-1 | match_SUR_DIN = 1-2 | match_SUR_LOK = | match_SUR_MAS = 2-1 | match_SUR_NAS = | match_SUR_NAV = | match_SUR_NEF = 0-3 | match_SUR_OKM = | match_SUR_PAK = 1-1 | match_SUR_KOK = | match_SUR_QIZ = 0-1 | match_SUR_SOG = | match_SUR_KHO = | match_KHO_AND = 0-3 | match_KHO_BUN = 1-2 | match_KHO_BUK = | match_KHO_DIN = 2-1 | match_KHO_LOK = | match_KHO_MAS = | match_KHO_NAS = | match_KHO_NAV = | match_KHO_NEF = 0-2 | match_KHO_OKM = 1-0 | match_KHO_PAK = | match_KHO_KOK = 2-2 | match_KHO_QIZ = | match_KHO_SOG = | match_KHO_SUR = 1-0 }} === Oʻynalgan oʻyinlarga koʻra natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1=AGM |team2=AND |team3=BUK |team4=BUN |team5=DIN |team6=LOK |team7=MAS |team8=NAS |team9=NAV |team10=NEF |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_AGM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang. Sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> | update = 2026-yil 29-iyul |res_AND = W/L/L/W/L/L/L/D/W/W/W/L/D/W//////////////// |res_BUK = W/W/D/W/L/W/D/L/L/W/W/L/W/L//////////////// |res_BUN = W/L/D/W/W/W/L/W/L/W/L/L/L/L//////////////// |res_DIN = L/W/D/L/L/W/L/L/D/L/W/W/W///////////////// |res_LOK = W/W/D/L/L/D/W/L/W/L/W/D/D/W//////////////// |res_KOK = L/L/D/W/D/D/D/D/L/L/W/L/L///////////////// |res_MAS = L/L/L/L/L/L/L/L/L/L/L/W/D/L//////////////// |res_NAS = W/W/D/L/W/D/D/L/L/D/D/W/D/W//////////////// |res_NAV = W/L/W/L/W/W/W/W/D/L/D/L/D/D//////////////// |res_NEF = W/W/W/W/W/L/W/W/W/W/D/W/W/D//////////////// |res_AGM = L/L/D/W/L/D/W/W/D/W/D/W/W/W//////////////// |res_PAK = W/W/L/W/W/W/W/W/W/D/D/D/W/W//////////////// |res_QIZ = L/W/W/L/L/L/L/W/W/D/L/L/D/L//////////////// |res_SOG = L/L/D/L/D/L/W/L/D/W/L/W/L/L//////////////// |res_SUR = L/L/D/W/W/D/L/L/W/L/D/W/L/L//////////////// |res_KHO = L/W/D/L/W/D/D/W/L/D/L/L/L/W//////////////// |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |color_P = grey |text_W = Gʻalaba |text_D = Durang |text_L = Magʻlubiyat |text_P = Boshqa muddatga qoldirilgan |source =[http://PFL.uz OʻzPFL] }} === Turlar boʻyicha pozitsiyalar === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable = y |legendpos = br | update = 2026-yil 29-iyul <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang--> |team1 =AND |team2 =BUN |team3 =BUK |team4 =DIN |team5 =LOK |team6 =MAS |team7 =NAS |team8 =NAV |team9 =NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO |pos_AND = 1 /6 /11/7 /10/11/14/13/12/8 /8 /9 /9 /8 |pos_BUN = 6 /8 /9 /6 /3 /4 /5 /4 /4 /3 /5 /5 /7 /9 |pos_BUK = 7 /5 /4 /2 /5 /3 /4 /5 /5 /5 /3 /3 /3 /4 |pos_DIN = 9 /7 /8 /13/13/10/12/14/14/14/15/11/10/10 |pos_LOK = 3 /2 /2 /4 /7 /7 /7 /9 /6 /7 /6 /7 /6 /6 |pos_MAS = 15/15/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16 |pos_NAS = 8 /4 /3 /5 /4 /6 /6 /6 /7 /9 /9 /8 /8 /7 |pos_NAV = 5 /9 /5 /8 /6 /5 /3 /3 /3 /4 /4 /4 /5 /5 |pos_NEF = 2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 /2 /2 /1 /1 /1 /1 /1 |pos_OKM = 10/13/12/10/14/14/9 /8 /8 /6 /7 /6 /4 /3 |pos_PAK = 4 /3 /6 /3 /2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 /2 /2 /2 |pos_KOK = 11/12/13/12/12/12/11/11/13/15/14/15/15/15 |pos_QIZ = 14/11/7 /9 /11/13/13/10/10/11/11/13/12/13 |pos_SOG = 16/16/15/15/15/15/15/15/15/13/15/14/14/14 |pos_SUR = 13/14/14/14/9 /9 /10/12/11/12/12/10/11/12 |pos_KHO = 12/10/10/11/8 /8 /8 /7 /9 /10/10/12/13/11 <!--Bu yerda jamoa oʻrinlarini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | color_1 = gold |text_1 = [[OFK chempionlar ligasi]] guruh bosqichi saralashida peshqadam | color_2 = green1 |text_2 = 2026—27-yilgi mavsum Osiyo chempionlar ligasi guruh bosqichiga saralash | color_3-4 = green3 |text_3-4 = 2026—27-yilgi Osiyo chempionlar ligasi saralash bosqichiga saralash | color_12 = red3 |text_12 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_13 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_14 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_15 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | color_16 = red1 |text_14 = Oʻzbekiston Pro ligasiga tushib ketgan | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} <!--- == Chiqib ketish pley-offi == {{OneLegStart}} {{OneLegResult | || || ||winner=1}} |} ---> == U19 chempionati == {{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)#2026}} == U21 chempionati == {{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)#2026}} == Mavsum statistikasi == * '''Mavsumdagi ilk gol''': [[Sherzod Esanov]] [[Buxoro]]nning „[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]“ klubi tarkibida „[[Qoʻqon 1912]]“ klubiga qarshi oʻyinda urgan ('''2025-yil 27-fevral'''). === Gol mualliflari === {{updated|2026-yil 27-iyulda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}}. {{Goalscorers |goals= 288 |ongoing=yes |matches= 111 |updated= 2026-yil 27-yul |8 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Temurxoʻja Abduxoliqov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |7 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Hojimirzayev]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|CRO}} [[Stipe Perica]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]-6) — (Paxtakor-1) * {{Flagicon|UZB}} [[Dostonbek Hamdamov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) |6 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Bobur Abduholiqov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) |5 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Sherzod Esanov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodir Abdurazzoqov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) |4 goals= * {{Flagicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bilolxon Toshmirzayev]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Abdurahmonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Amonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslanbek Jiyanov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Zoran Marushich]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Flamarion]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |3 goals= * {{Flagicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Mamasidiqov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Mirzayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Quvonchbek Abrayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sharof Muhiddinov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Alisher Odilov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Jovan Đokić]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Gʻofurov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xurshid Gʻiyosov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asadbek Sobirjonov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Karimov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rustam Turdimurodov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bashar Resan]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]] ([[Qoʻqon 1912]]) |2 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Hamidullo Karimov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|ITA}} [[Martin Boakye]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Usmonali Ismonaliyev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Ubaydullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Rodić]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Narimonjon Ahmadjonov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nurillo Toʻxtasinov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ergash Ismoilov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardorbek Bahromov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Yusuf Otubanjo]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Usmonov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Uros Kojic]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Aziz Xolmurodov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|POL}} [[Piotr Parzyszek]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadanas Hasanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohim Yoʻldoshev (futbolchi)|Ibrohim Yoʻldoshev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]-1) — Qoʻqon 1912-1 * {{Flagicon|GEO}} [[Jaba Jighauri]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Akmal Muzaffarov]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Otabek Joʻraqoʻziyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Qobilov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulla Abdullajonov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) |1 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Odil Abdumajidov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Damir Temirov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Humoyunmirzo Iminov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Turgʻunboyev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Doniyor Abdumannopov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xurshid Muxtorov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Ro‘ziyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asadbek Joʻraboyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Marko Bugarin]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nosirjon Abdusalomov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandarjon Mavlonqulov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Boburbek Yoʻldashov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jaloliddin Jumaboyev]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|SLO}} [[Til Mavretič]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Raimov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Lazizbek Mirzayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anzur Ismoilov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulloh Yoʻldoshev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|BLR}} [[Mikalay Ivanow]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shodiyor Shodiboyev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Strahinja Bošnjak]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|RUS}} [[Roman Xadjiev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Ochilov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|ALB}} [[Adenis Shala]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Oybek Rustamov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murodbek Rahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zafarmurod Abdurahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zabihillo Oʻrinboyev]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Dilshod Komilov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohmalik Komilov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Mamatkazin]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Xolmatov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Husayin Norchayev]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|CDR}} [[Katulondi Kati]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ikrom Aliboyev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Ratinho]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Ismoilov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Avazbek Oʻlmasaliyev]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hazratjon Tursunqulov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjamol Qosimov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ali Abdurahmonov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|JPN}} [[Arihiro Sentoku]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojimat Erkinov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadqodir Hamroliyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Sobirxoʻjayev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Azmiddinov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojiakbar Alijonov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Shukrillayev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Rahmatullayev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Nikola Kumburović]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Kenjaboyev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohrux Gadoyev]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Husanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Kamronbek Yusupov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Richard Friday]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Humoyun Sherboʻtayev]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sarvar Abduhamidov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Aleksandar Boljević]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jasurbek Jaloliddinov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|BEL}} [[Dženan Zajmović]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Petar Mićin]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Ortiqboyev]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizjon Ahrorov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Ismoilov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Pirmuhamedov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traoré]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Elzio Lohan]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Hoshimov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) |1 own goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) Dinamo jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Edem Nemanov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Surxon jamoasi foydasiga * {{Flagicon|BIH}} [[Haris Hajdarević]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Qizilqum jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshanbek Yagudin]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Xorazm jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) Paxtakor jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) Qoʻqon 1912 jamoasi foydasiga * {{Flagicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) Xorazm jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Oybek Rustamov]] (Nasaf) Lokomotiv jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Karimov]] (OKMK) Dinamo jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Abbos Otaxonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) Soʻgʻdiyona jamoasi foydasiga }} ====Xet-triklar==== {{main|Oʻzbekiston Superligasidagi xet-triklar roʻyxati}} {| class="wikitable" |- ! Futbolchi !! Jamoasi !! Raqib !! Natija !! Sana |- |{{flagicon|UZB}} [[Bilolxon Toshmirzayev]] |Bunyodkor |Soʻgʻdiyona |2–3 (M) |2026-yil 19-aprel |- |} === Quruq oʻyin === {{updated|2027-yil 26-iyulda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Futbolchi !Jamoa !{{abbr|Oʻyin|Gol oʻtkazilmagan oʻyinlar}} |- |1 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Botirali Ergashev]] | align="left" |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |8 |- |2 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Oʻtkir Yusupov]] | align="left" |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |5 |- |3 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Umid Hamroyev]] | align="left" |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |5 |- |4 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] | align="left" |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |4 |- |5 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Farhod Rahmatov]] | align="left" |Qizilqum |3 |- |6 | align="left" |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] | align="left" |Lokomotiv |3 |- |7 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Sanjar Quvvatov]] | align="left" |Paxtakor |3 |- |8 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Adhamov]] | align="left" |Andijon |3 |- |9 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abdumavlon Abdujalilov]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |10 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rahimjon Davronov]] | align="left" |Andijon |2 |- |11 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Davron Merganov]] | align="left" |Surxon |2 |- |12 | align="left" |{{Flagicon|ITA}} [[Federiko Botti]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |13 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rustam Nortojiyev]] | align="left" |Qoʻqon 1912 |2 |- |14 | align="left" |{{Flagicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] | align="left" |Xorazm |2 |- |15 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Nazarov]] | align="left" |Paxtakor |1 |- |16 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Hamidullo Abdunabiyev]] | align="left" |OKMK |1 |- |17 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Mashhur Muhammadjonov]] | align="left" |Xorazm |1 |- |18 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Javohir Ilyosov]] | align="left" |OKMK |1 |- |19 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Azizxon Isoqov]] | align="left" |Qoʻqon 1912 |1 |- |20 | align="left" |{{Flagicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]] | align="left" |Soʻgʻdiyona |1 |- |21 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Dostonbek Toʻxtaboyev]] | align="left" |Mashʼal |1 |} ===Intizom=== ====Futbolchi==== *Eng ko‘p sariq kartochka: '''4'''<ref>{{cite web|title=Most yellow cards in PFL 2025/26|url=https://www.besoccer.com/competition/rankings/pfl/2026/yellow-cards|access-date=5 May 2026}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ''6 ta futbolchi'' *Eng ko‘p qizil kartochka: '''1'''<ref>{{cite web|title=Most red cards in PFL 2025/26|url=https://www.besoccer.com/competition/rankings/pfl/2026/red-cards|access-date=5 May 2026}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ''17 ta futbolchi'' ====Klub==== *Eng ko‘p sariq kartochka: '''30''' **Dinamo *Eng kam sariq kartochka: '''9''' **Navbahor *Eng ko‘p qizil kartochka: '''4''' **Mashʼal *Eng kam qizil kartochka: '''0''' **''8 ta klub'' === Muxlislar tashrifi === {{updated|2026-yil 5-mayda oʻtkazilgan oʻyinlarga koʻra muxlislar tashrifi}} ==== Turlar boʻyicha ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+Oʻzbekiston Superligasi muxlislar tashrifi !Turlar !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha oʻyinda |- ! scope="row" |1-tur |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |2-tur |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |3-tur |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |4-tur |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |5-tur |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |6-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |7-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1138+6109+6400+7824+1073+5253+5680+2171)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1138+6109+6400+7824+1073+5253+5680+2171)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |8-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1071+2035+3984+17258+1046+2226+2347+7650)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1071+2035+3984+17258+1046+2226+2347+7650)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |9-tur |{{formatnum:{{#expr: (((2115+8250+1150+1136+4351+11270+7154+1416)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((2115+8250+1150+1136+4351+11270+7154+1416)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |10-tur |{{formatnum:{{#expr: (((847+2074+11215+1700+5750+8754+14068+3175)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((847+2074+11215+1700+5750+8754+14068+3175)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |11-tur |{{formatnum:{{#expr: (((3243+6340+3815+4250+3414+8349+823+2145)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((3243+6340+3815+4250+3414+8349+823+2145)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |12-tur |{{formatnum:{{#expr: (((7554+287+910+582+356+2032+5730+13359)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((7554+287+910+582+356+2032+5730+13359)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |13-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1115+1740+999+4251+2212+2806+5227+573)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1115+1740+999+4251+2212+2806+5227+573)/8) round 0)}}}} |- |-style="background:#f4faff;" | Jami | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+50960+19298+55778+35648+37617+36842+47583+32379+30810+18923)) round 0)}}}} | 104 | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+50960+19298+55778+35648+37617+36842+47583+32379+30810+18923)/104) round 0)}}}} |} {{notelist}} ==== Jamoalar tartibida ==== Quyidagi jadvalda jamolarning uy oʻyinlariga muxlislar tashirifi koʻrsatilgan {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align:center;" ! style="width:76px;" |Jamoa \ Uy uchrashuvlari ! align="center" |1 ! align="center" |2 ! align="center" |3 ! align="center" |4 ! align="center" |5 ! align="center" |6 ! align="center" |7 ! align="center" |8 ! align="center" |9 ! align="center" |10 ! align="center" |11 ! align="center" |12 ! align="center" |13 ! align="center" |14 ! align="center" |15 ! align="center" |Jami ! align="center" |Oʻrtacha |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]}} |14180 |4104 |18726 |6400 |11215 |13359 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726+6400+11215+13359)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726+6400+11215+13359)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]}} |1819 |1327 |2171 |1416 |3175 |287 |2378 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327+2171+1416+3175+287+2378)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327+2171+1416+3175+287+2378)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]}} |4235 |3985 |5649 |7132 |8250 |6340 |999 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132+8250+6340+999)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132+8250+6340+999)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]}} |9720 |7105 |4014 |6109 |4351 |3243 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014+6109+4351+3243)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014+6109+4351+3243)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]}} |323 |325 |1008 |1071 |823 |2212 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008+1071+823+2212)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008+1071+823+2212)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]}} |476 |1154 |489 |1046 |847 |823 |356 |4251 | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489+1046+847+823+356+4251)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489+1046+847+823+356+4251)/8) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} |1790 |275 |1130 |7824 |1150 |2145 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130+7824+1150+2145)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130+7824+1150+2145)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]}} |653 |1137 |1158 |1136 |2145 |582 |573 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((653+1137+1158+1136+2145+582+573)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((653+1137+1158+1136+2145+582+573)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}} |7255 |14801 |16825 |18756 |17258 |14068 |7554 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756+17258+14068+7554)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756+17258+14068+7554)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} |1230 |1024 |1002 |2035 |2074 |3815 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002+2035+2074+3815+1115)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002+2035+2074+3815+1115)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]}} |3455 |2100 |1871 |1073 |2226 |5750 |2032 |1115 | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871+1073+2226+5750+2032)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871+1073+2226+5750+2032)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]}} |7350 |5651 |2850 |5253 |7154 |8754 |5730 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850+5253+7154+8754+5730)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850+5253+7154+8754+5730)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qoʻqon 1912]]}} |2100 |7363 |4651 |7650 |4250 |2806 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651+7650+4250+2806)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651+7650+4250+2806)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]}} |712 |1415 |112 |2347 |1700 |910 |1740 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112+2347+1700+910+1740)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112+2347+1700+910+1740)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]}} |2714 |3244 |3221 |3984 |2115 |3414 |5227 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221+3984+2115+3414+5227)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221+3984+2115+3414+5227)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]}} |6220 |9678 |7650 |5680 |11270 |8349 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650+5680+11270+8349)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650+5680+11270+8349)/6) round 0)}}}} |} ==Sovrinlar== ===Har oygi mukofotlar=== {| class="wikitable" style="font-size:11.5px;white-space:nowrap" |- !rowspan="2"|Oy !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi murabbiyi|Oyning eng yaxshi murabbiyi]] !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi|Oyning eng yaxshi futbolchisi]] !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng chiroyli goli|Oyning eng chiroyli goli]] !rowspan="2"|References |- !Murabbiy !Klub !Futbolchi !Klub !Futbolchi !Klub |- |Mart |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|CRO}} [[Stipe Perica]] |Neftchi |{{flagicon|UZB}} [[Narimonjon Ahmadjonov]] |[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] | align="center" |<ref>{{Veb manbasi |url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/554191 |sarlavha=Superligada mart oyining eng yaxshi futbolchisi ma’lum bo‘ldi |sana=07.04.2026}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/554192 |sarlavha=Superligada mart oyining eng yaxshi murabbiyi ma’lum bo‘ldi |sana=07.04.2026}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://pfl.uz/news/superliga-narimonjon-ahmadjonov-dastlabki-turning-eng-chiroyli-goli-muallifi |sarlavha=Superliga. Narimonjon Ahmadjonov – dastlabki turning eng chiroyli goli muallifi |sana=04.03.2026}}</ref> |- |Aprel |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |{{fbicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]] |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | align="center" | |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|https://pfl.uz/uz}} {{in lang|uz|ru}} * [https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/ozbekiston-superligasi-2025/regular-season/117241/ Oʻzbekiston Superligasi 2025 globalsportsarchive.com] {{in lang|en|ru}} * [https://www.sofascore.com/ru/football/tournament/uzbekistan/super-league/772#id:89354,tab:standings 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi] Sofascore saytida * [https://www.besoccer.com/competition/table/pfl 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20250521152445/https://www.besoccer.com/competition/table/pfl |date=2025-05-21 }} Besoccer saytida {{Oʻzbekiston Superligasi|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi chempionlari|collapse}} {{2026-yilda Oʻzbekiston futboli}} [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari]] [[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]] d8i4y3urupqvpq4a9wyjdi8p5no5s7x 6218751 6218750 2026-07-29T02:10:12Z AnvarxonM 75105 /* Quruq oʻyin */ 6218751 wikitext text/x-wiki {{infobox football league season | season = [[2026-yil]] | image =[[File:Uzbekistan super league logo 2024.png|300px]] | competition = [[Oʻzbekiston Superligasi]] | dates = {{nowrap|2026-yil 27-fevral – 2026-yil 3-dekabr}} | winners = <!-- [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] (6-marta)<br/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<br/>[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]--> | relegated= <!-- [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]--> | continentalcup1 = [[Futbol boʻyicha 2026–27-yilgi AFC Elit Osiyo Chempionlar Ligasi|Elit Osiyo Chempionlar Ligasi]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[Futbol boʻyicha 2026–27-yilgi AFC Osiyo Chempionlar Ligasi|Osiyo Chempionlar Ligasi]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 88 | total goals = 219 | league topscorer = [[Ljupcho Doriyev]]<br>(7 ta gol) | biggest home win = {{nowrap|Neftchi 4–0 [[Qoʻqon 1912]]}} <br /> {{small|(2026-yil 29-aprel)}} | biggest away win = {{nowrap|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] 0–4 [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}} <br /> {{small|(2026-yil 4-aprel)}} | highest scoring = {{nowrap|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] 5–2 [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]}} <br /> {{small|(2026-yil 28-aprel)}} | longest wins = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] (6 marta) | longest unbeaten = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]<br/>[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]<br/>[[Qoʻqon 1912]]<br/>(6 ta oʻyin) | longest winless = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] (11 marta) | longest losses = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] (11 marta) | highest attendance = 18,756 ({{nowrap|Neftchi 0—1 Paxtakor}})<br /> {{small|(2026-yil 9-aprel)}} | lowest attendance = 112 ({{nowrap|Soʻgʻdiyona 2 — 2 Qoʻqon 1912}})<br /> {{small|(2026-yil 2-aprel)}} | attendance = {{formatnum:{{#expr: <!--Matchweek 1--> + 4235 + 14180 + 3455 + 7255 + 323 + 9720 + 1230 + 1790 <!--Matchweek 2--> + 2100 + 7350 + 653 + 476 + 2714 + 1819 + 712 + 6220 <!--Matchweek 3--> + 14801 + 1154 + 2100 + 3244 + 325 + 3985 + 1024 + 7105 <!--Matchweek 4--> + 9678 + 7363 + 5651 + 4104 + 5649 + 16825 + 275 + 1415 <!--Matchweek 5--> + 112 + 1327 + 7650 + 1137 + 1130 + 1871 + 2850 + 3221 <!--Matchweek 6--> + 1008 + 489 + 18726 + 4651 + 1002 + 4014 + 18756 + 7132 <!--Matchweek 7--> + 1138 + 6109 + 6400 + 7824 + 1073 + 5253 + 5680 + 2171 <!--Matchweek 8--> + 1071 + 2035 + 3984 + 17258 + 1046 + 2226 + 2347 + 7650 <!--Matchweek 9--> + 2115 + 8250 + 1150 + 1136 + 4351 + 11270 + 7154 + 1416 <!--Matchweek 10--> + 847 + 2074 + 11215 + 1700 + 5750 + 8754 + 14068 + 3175 <!--Matchweek 11--> + 3243 + 6340 + 3815 + 4250 + 3414 + 8349 + 823 + 2145 <!--Matchweek 12--> }}}} | average attendance = {{formatnum:{{#expr:((409831/88) round 0)}}}} | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2027]] | updated = }} '''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2026 йилги Ўзбекистон Суперлигаси</nowiki>), homiylik jihatidan '''Artel Superligasi''' — [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkaziladigan futbol boʻyicha [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston chempionatining]] 35-mavsumi. == Mavsum voqealari == [[2025-yil]] [[21-avgust]]da [[Oʻzbekiston Prezidenti]] tomonidan „Oʻzbekistonda futbol sohasini raqamlashtirish va ommaviyligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ qaror qabul qilingan. Unda futbol bilan muntazam shugʻullanuvchilar sonini oshirish, iqtidorli futbolchilarni saralab olish, xorijiy davlatlarda professional futbol bilan shugʻullanayotgan oʻzbekistonlik futbolchilarni qoʻllab-quvvatlash kabi vazifalar belgilangan. 2026-yil 1-martdan boshlab, futbol oʻyinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan oʻtkazilishi aytilgan<ref>{{Cite web |title=Endi futbol o‘yinlariga chipta olish uchun shaxsni tasdiqlash talab etiladi |url=https://qalampir.uz/uz/news/endi-futbol-uyinlariga-chipta-olish-uchun-shakhsni-tasdik-lash-talab-etiladi-123284}}</ref><ref>{{Cite web |title=ПҚ-262 23.08.2025 Ўзбекистонда футбол соҳасини рақамлаштириш ва оммавийлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида |url=https://lex.uz/pdfs/7696588 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=1-martdan futbol o‘yinlariga chipta sotishda xaridorlar identifikatsiyadan o‘tkaziladi |url=https://www.gazeta.uz/oz/2025/08/25/football/}}</ref>. [[2025-yil]]gi mavsum yakunidagi pley-off bosqichida [[Qoʻqon 1912]], [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]], [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] va [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] klublari Superligada oʻz oʻrnini saqlab qoldi. [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] klubi Pro ligaga tushib ketdi<ref>[https://championat.uz/oz/news/shortan-pro-ligaga-tushib-ketdi „Shoʻrtan“ Pro ligaga tushib ketdi]</ref>. [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] klubi esa Superligaga qaytdi<ref>[https://sports24.uz/football/news/lokomotiv-superligaga-qaytdi/ „Lokomotiv“ — Superligaga qaytdi]</ref>. [[12-fevral]] kuni [[Oʻzbekneftgaz]] [[Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi]]ga yoʻllagan xatida 2026-yildan boshlab [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]], [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] va [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] klublarini moliyalashtirishni toʻxtatishini maʼlum qilgan<ref>{{Cite web |title=«O‘zbekneftgaz» futbol klublariga homiylik qilishni to‘xtatadi |url=https://kun.uz/73328500 |website=Kun.uz |access-date=2026-02-28 |language=uz |last=kunu.uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=“O‘zbekneftgaz” “Nasaf”, “Buxoro” hamda “Bunyodkor” klublarini moliyalashtirishni to‘xtatdi |url=https://daryo.uz/2026/02/12/ozbekneftgaz-nasaf-buxoro-hamda-bunyodkor-klublarini-moliyalashtirishni-toxtatdi/ |website=Daryo |date=2026-02-12 |access-date=2026-02-28 |language=uz-Latn-UZ |first= |last=}}</ref><ref>{{Cite web |title=O‘zbek futbolida davlat homiyligi davri tugamoqdami |url=https://uz.kursiv.media/uz/2026-02-26/ozbek-futbolida-davlat-homiyligi-davri-tugamoqdami-ozbekneftgaz-qarori-ortidagi-haqiqatlar/ |website=Kursiv Media Uzbekistan - Kursiv Media Uzbekistan – O'zbekiston iqtisodiyoti va siyosati, biznes va moliya yangiliklari |date=2026-02-26 |access-date=2026-02-28 |language=uz |first=Sardor |last=Saidov}}</ref>. [[25-fevral]] kuni [[Yandex|Yandex Uzbekistan]] shirkati hamda [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi|Liga]] oʻrtasida muxlislar uchun raqamli imkoniyatlarni kengaytirishga yoʻnaltirilgan strategik hamkorlik kelishuvi imzolandi. Kelishuv doirasida Yandex Uzbekistan Superliganing rasmiy hamkori va Pro liganing titul homiysiga aylandi<ref>{{cite web|url=https://championat.uz/oz/news/rasman-yandex-uzbekistan-pro-liganing-titul-homiysi|title=Yandex Uzbekistan va PFL hamkorligi: Allplay va Kinopoisk platformalarida o'yinlarni translyaciya qilish to'g'risida kelishuv}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.uz/oz/2026/02/26/pfl-vs-yandex/|title=PFL Yandex Uzbekistan bilan hamkorlik boshladi: Superliga o‘yinlari Kinopoisk va Allplay`da, Yandex Proliga titul homiysi bo‘ldi}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sports.uz/oz/news/view/yandex-uzbekistan-proliganing-rasmiy-titul-homiysiga-aylanadi-25-02-2026|title=“Yandex Uzbekistan” Proliganing rasmiy titul homiyiga aylanadi}}</ref>. Professional futbol klublarining moliyalashtirilishini takomillashtirish maqsadida, 2026-yilda Superliga klublarining har biriga davlat tomonidan bir xil — 35 milliard soʻmdan yillik smeta byudjeti ajratilishi belgilangan<ref>{{Cite web |last=Group |first=Online Service |date=2026-03-26 |title=O‘zbekistonda 2026-yilda futbol klublariga 35 mlrd so‘mdan ajratiladi |url=https://daryo.uz/2026/03/26/ozbekistonda-2026-yilda-futbol-klublariga-35-mlrd-somdan-ajratiladi/ |access-date=2026-04-16 |website=Daryo |language=uz-Latn-UZ}}</ref><ref>{{Cite web |title= PQ-107-сон 24.03.2026. Sport sohasini moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish va sohaga tadbirkorlik subyektlarini jalb qilishni kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida |url=https://lex.uz/en/docs/-8097905 |access-date=2026-04-16 |website=lex.uz}}</ref>. [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] klubi [[OKMK (stadion)|uy stadionining]] taʼmirlanish ishlari yakunlanmagani sababli, 8-turgacha [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] stadionida uy oʻyinlarini oʻtkazdi<ref>{{Cite web |title=OKMK o‘z stadioniga qaytmoqda, So‘g‘diyona mavsumning qolgan uy uchrashuvlarini Zominda qabul qiladi - PFL.UZ |url=https://pfl.uz/news/okmk-oz-stadioniga-qaytmoqda-sogdiyona-mavsumning-qolgan-uy-uchrashuvlarini-zominda-qabul-qiladi |access-date=2026-04-16 |website=pfl.uz}}</ref>. Mavsumdagi ilk gol [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] klubi hujumchisi [[Sherzod Esanov]] tomonidan [[Qoʻqon 1912]] klubi darvozasiga kiritilgan<ref>{{Cite web |title=Superliga. "Buxoro" – "Qo'qon-1912" 1:0 |url=https://championat.asia/oz/news/superliga-buxoro-qoqon-1912-10 |access-date=2026-02-28 |website=CHAMPIONAT.asia |language=uz}}</ref>. == Jamoalar == <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! colspan="4" align="center"| '''{{Bayroq|Oʻzbekiston}}''' |- ! [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] ! |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] ! [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] ! [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |- | [[Bobur stadioni|Bobur]] | [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] | [[Buxoro FA stadioni|Buxoro]] | [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |- | Sigʻimi: '''18 500''' | Sigʻimi: '''34 000''' | Sigʻimi: '''10.000''' | Sigʻimi: '''11 650''' |- | [[Fayl:Andijon_Bobur_Arena_-_Sog'lom_Avlod.jpg|250px]] | [[Fayl:Bunyodkor_stadium1.jpg|250px]] | | [[Fayl:Dinamo Samarqand stadioni.jpg|250px]] |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] | colspan="3" rowspan="8"|<center> {{Location map+|Uzbekistan|width=800|float=none|caption=|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Toshkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.84531 |long=69.59999 |label= [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.86670 |long=72.77836 |label= [[Andijon (futbol klubi)|Andijan]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.46198 |long=64.24468 |label= [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.88236 |long=66.80039 |label= [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.21337 |long=69.27914 |label= [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]|position=bottom}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.83824 |long=65.81386 |label= [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.99963 |long=71.59382 |label= [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.386389 |long=71.786389 |label= [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]|position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.67057 |long=65.10812 |label= [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]|position=bottom}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=40.11404 |long=67.82897 |label= [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]|position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.216667 |long=67.283333 |label= [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]|position=top}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.560778 |long=60.593037 |label= [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]|position=left}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.192042 |long=69.253486 |label= [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label=none}}}} </center> |- | [[Bahrom Vafoev nomli stadion|Bahrom Vafoyev]] |- | Sigʻimi: '''10.000''' |- | [[Fayl:Bahrom Vafoev Stadium.jpg|250px]] |- |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |- | [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |- | Sigʻimi: '''21.000''' |- | [[Fayl:Nasaf_stadium_view_from_north_east.jpg|250px]] |- ! [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] ! [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] ! [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] ! [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |- | [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]] | [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] | [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] | [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |- | Sigʻimi: '''22.000''' | Sigʻimi: '''20.000''' | Sigʻimi: '''12.000''' | Sigʻimi: '''35.000''' |- | [[Fayl:Navbahor Stadium.webp|250px]] | [[Fayl:Istiqlol_stadium.jpg|250px]] | [[File:OKMK Stadium.jpg|250px]] | [[Fayl:Pakhtakor_Markaziy_Stadium.jpg|250px]] |- |- ! [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] ! [[Qoʻqon 1912]] ! [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] ! [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |- | [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] | [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] | [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] | [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |- | Sigʻimi: '''12.500''' | Sigʻimi: '''10.500''' | Sigʻimi: '''11.650''' | Sigʻimi: '''10.600''' |- | [[Fayl:Yoshlar SM.jpg|250px]] | [[Fayl:Kokandstad.jpg|250px]] | No foto | [[Fayl:Surxon Sport saroyi.jpg|250px]] |- |- |'''[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]''' |'''[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]''' |- | [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] | [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] | |- | Sigʻimi: '''8.000''' | Sigʻimi: '''13.500''' | |- | [[File:Dustlik Stadium Tashkent.jpg|250px]] | [[Fayl:Khorezm Stadium 2.jpg|250px]] | |}</center> === Xodimlar va homiylar === {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |+ !Klub !Bosh murabbiy !Libos ishlab chiqaruvchi !Libos homiysi (Old qismi) !Jamoa homiysi |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |[[Adidas]] |[[Centrum Air]] |[[UzAutoMotors]] |- |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|ITA}} [[Ilyos Zeytullayev]] |[[7SABER]] |Toshkent shahar hokimligi |Toshkent shahar hokimligi |- |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{flagicon|RUS}} / {{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Xomyakov]] |[[Adidas]] |[[Buxoro neftni qayta ishlash zavodi|BNQIZ]] |Buxoro viloyati hokimligi |- |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]] |[[Macron]] |Navoiy uran DK |AGROMIR Buldings |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|UZB}} [[Eldor Sakayev]] |[[Macron]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |[[Oʻzbekiston milliy banki]] |- |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |SSmart |Qashqadaryo viloyati hokimligi |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |[[Adidas]] |E-AuksionUz |[[Namangan|Namangan shahar hokimligi]] |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |[[Adidas]] |FNQIZ |[[Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi|FNQIZ]] |- |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]] |[[7SABER]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] |- |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{flagicon|UZB}} [[Kamoliddin Tojiyev]] |[[Adidas]] |[[AKFA Group|Akfa]] |[[AKFA Group|Akfa]] |- |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{flagicon|UZB}} [[Akmal Rustamov]] |[[Kelme (kompaniya)|Kelme]] |NKMK |[[Navoiy kon-metallurgiya kombinati|NKMK]] |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |[[7SABER]] |Fargʻona viloyati hokimligi |Fargʻona viloyati hokimligi |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |[[Joma]] |Hududiy elektr tarmoqlari |[[BMB Holding]] |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |[[Adidas]] |[[Eriell Group]] |[[Eriell Group]] |- |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|AUS}} [[Mirko Jeličić]] |[[7SABER]] |Oʻzbekiston temir yoʻllari |Oʻzbekiston temir yoʻllari |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] |[[Adidas]] |Ranch universiteti |[[Uztelecom]] |} === Murabbiylikdagi o‘zgarishlar === {| class="wikitable sortable" !Klub !Boʻshatilgan murabbiy !Ketish sababi !Boʻshatilgan sana !Jadvaldagi joylashuv !Tayinlangan murabbiy !Tayinlov sana !Manba |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Sherzod Joʻrayev]] (vaqtinchalik) |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Timur Kapadze]] |2025-yil 1-dekabr | |- |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|TJK}} [[Vitaliy Levchenko]] |Shartnoma yakunlangan |2025-yil 1-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |2025-yil 2-dekabr | |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} [[Bahrom Haydarov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2025-yil 11-dekabr |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} / {{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov (Murabbiy)|Andrey Shipilov]] |2025-yil 11-dekabr | |- |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{flagicon|TJK}} [[Hakim Fuzaylov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra | |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]] | | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Fevzi Davletov]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 8-yanvar |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |2026-yil 8-yanvar | |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|UZB}} [[Otabek Narzullayev]] |Oʻzaro kelishuvga koʻra |2026-yil 21-fevral |Tayyorgarlik davri |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |2026-yil 22-fevral | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Kudryashov]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 18-mart |14-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Gʻofurov]] (vaqtincha) |2026-yil 18-mart | |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MNE}} [[Ivan Bošković]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 26-mart |15-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |2026-yil 26-mart | |- |[[FK Andijon|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Samvel Babayan]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 13-aprel |12-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |2026-yil 14-aprel | |- |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]] |Qoniqarsiz natijalar |2026-yil 25-aprel |16-oʻrin |{{flagicon|UZB}} [[Eldor Sakayev]] |2025-yil 26-aprel | |} === Chet ellik futbolchilar === {{main article|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}}{{Yana qarang|2026-yilgi Oʻzbekiston futboli transferlari roʻyxati}} Klublar mavsum davomida jami oltita xorijlik oʻyinchini roʻyxatdan oʻtkazishi mumkin, agar ulardan biri 21 yoshdan oshmagan boʻlsa (2004-yilda tugʻilgan va undan kichik) belgilangan roʻyxatdan tashqari oʻtkazishi mumkinligi belgilangan. 2025-yil 5-dekabrdan 2026-yil 20-fevralga qadar klublarga legioner oʻyinchilarni musobaqa uchun roʻyxatdan oʻtkazishdi<ref>{{Cite web |title=Superligadagi transferlar bir sahifada |url=https://championat.asia/oz/news/superligadagi-transferlar-bir-sahifada |website=CHAMPIONAT.asia |access-date=2026-02-28 |language=uz}}</ref>. * ''Kursiv'' bilan ajratilgan oʻyinchilar mavsumoldi yoki mavsumning oʻrtasidagi transfer oynasidan soʻng jamoa tarkibidan chiqarilgan yoki klubni tark etgan, ammo kamida bir marta maydonga tushgan futbolchilardir. {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:100%" !№ !Klub !Futbolchi 1 !Futbolchi 2 !Futbolchi 3 !Futbolchi 4 !Futbolchi 5 !Futbolchi 6 !Futbolchi 7 !U21 futbolchisi !Sobiq futbolchilar 1 !Sobiq futbolchilar 2 |- |1. |[[FK Andijon|Andijon]] |{{fbicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]] |{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |{{fbicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] |{{fbicon|ITA}} [[Martin Boakye]] | | | |''{{fbicon|KGZ}} [[Erjan Tokatayev]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Ismahil Akinade]]'' ''{{fbicon|POL}} [[Krystian Nowak]]'' | |- |2. |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{fbicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] |{{fbicon|ITA}} [[Federiko Botti]] |{{fbicon|JPN}} [[Itsuki Urata]] |{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]] | | | | |''{{fbicon|GEO}} [[Nikoloz Mali]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Martin Šroler]]'' |''{{fbicon|MNE}} [[Marko Bugarin]]'' |- |3. |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{fbicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] |{{fbicon|BIH}} [[Dominik Begić]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Rodić]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Mlađović]] |{{fbicon|GEO}} [[Mixeil Basheleishvili]] |{{fbicon|GEO}} [[Nika Kacharava]] | | |''{{fbicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Kolaković]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Josip Tomašević]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Ikić]]'' ''{{fbicon|CRO}} [[Frane Čirjak]]'' | |- |4. |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]] |{{fbicon|GUI}} [[Amadou Doumbouya]] |{{fbicon|MLD}} [[Mihail Ștefan]] |{{fbicon|BIH}} [[Haris Hajdarević]] |{{fbicon|RUS}} [[Artem Radaev]] | | | |''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Pletnyov]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Maycon Douglas]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]]'' |''{{Flagicon|ARG}} [[Salvador Sánchez]]'' ''{{Flagicon|FRA}} [[Mahamadou Dembélé]]'' ''{{Flagicon|URU}} [[Mauro Brasil]]'' ''{{fbicon|BFA}} [[Dramane Salou]]'' ''{{Flagicon|SVN}} [[Til Mavretič]]'' ''{{Flagicon|GHA}} [[Kingsley Sarfo]]'' |- |5. |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kucherenko]] |{{fbicon|BLR}} [[Mikalay Ivanow]] |{{fbicon|AUS}} [[Aleksandar Šušnjar]] |{{fbicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Nišić]] | | |{{fbicon|ARM}} [[Artur Mxitaryan]] {{fbicon|SRB}} [[Ilia Jeličić]] |''{{fbicon|MNE}} [[Momčilo Rašo]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Akaki Shulaia]]'' ''{{fbicon|GEO}} [[Levan Arveladze]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Nikola Popović]]'' | |- |6. |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |{{fbicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] |{{fbicon|SRB}} [[Strahinja Bosnjak]] |{{fbicon|MNE}} [[Drago Bumbar]] |{{fbicon|RUS}} [[Vladislav Rusanov]] | | | | |''{{fbicon|NGA}} [[Aminu Umar]]'' ''{{fbicon|RUS}} [[Dmitriy Yashin (1993-yilda tugʻilgan futbolchi)|Dmitriy Yashin]]'' |''{{fbicon|GHA}} / {{fbicon|NGA}} [[Abdullatif Abdallah Maga]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Raphael Ayagwa]]'' ''{{fbicon|RUS}} [[Roman Xadjiev]]'' ''{{fbicon|GHA}} [[Rashid Abubakar]]'' ''{{fbicon|NGA}} [[Augustine Chidi Kwem]]'' |- |7. |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{fbicon|NGA}} [[Benjamin Teidi]] |{{fbicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] |{{fbicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] |{{fbicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] |{{fbicon|KGZ}} [[Joel Kojo]] | | |''{{fbicon|BRA}} [[Pedro (futbolchi, 1999)|Pedro]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Guilherme Guedes]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Higor Gabriel]]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Júlio César (1996-yilda tugʻilgan futbolchi)|Júlio César]]'' |''{{fbicon|CDR}} [[Katulondi Kati]]'' |- |8. |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{fbicon|NGA}} [[Kingsley Sokari]] |{{fbicon|NGA}} [[Yusuf Otubanjo]] |''{{fbicon|ALB}}'' [[Adenis Shala]] | | | | | |''{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Stefan Čolović]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Aleksandr Vorobey]]'' | |- |9. |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{fbicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] |{{fbicon|MNE}} [[Vladimir Jovović|'''Vladimir Jovović''']] |{{fbicon|SRB}} [[Zoran Marušić]] |{{fbicon|SRB}} [[Jovan Đokić|'''Jovan Đokić''']] |{{fbicon|CRO}} [[Stipe Perica]] |{{fbicon|BRA}} [[Ratinho]] | |'''{{fbicon|TJK}}''' [[Aziz Murotov (futbolchi, 2007)|Aziz Murotov]] |''{{fbicon|KGZ}} [[Joel Kojo]]'' ''{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]]'' | |- |10. |[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |{{fbicon|JPN}} [[Naoaki Senaga]] |{{fbicon|JPN}} [[Arihiro Sentoku]] |{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Papava|'''Giorgi Papava''']] |{{fbicon|SRB}} [[Uros Kojic]] |{{fbicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] |{{fbicon|CRO}} [[Ivan Pešić]] | | |''{{fbicon|ESP}} [[Rubén Sánchez]]'' ''{{fbicon|Janubiy Sudan}} [[Ajak Riak]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |11. |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{fbicon|IRQ}} '''[[Bashar Resan]]''' |{{fbicon|IRQ}} [[Zaid Tahseen|'''Zaid Tahseen''']] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Flamarion]] |{{fbicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] | | | | |''{{fbicon|COL}} [[Brayan Riascos|'''Brayan Riascos''']]'' ''{{fbicon|BRA}} [[Jhonatan]]'' |''{{fbicon|POL}} [[Piotr Parzyszek]]'' |- |12. |[[Qoʻqon 1912]] |{{fbicon|GEO}} [[Andro Giorgadze]] |{{fbicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] |''{{fbicon|GEO}}'' [[Toma Tabatadze]] |{{fbicon|UKR}} [[Yegor Kondratyuk]] |{{fbicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] | | | |''{{fbicon|ALB}} [[Klejdi Daci]]'' | |- |13. |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{fbicon|MNE}} [[Nikola Kumburović]] |{{fbicon|GEO}} [[Jaba Jighauri|'''Jaba Jighauri''']] |{{fbicon|GEO}} [[Grigol Chabradze]] |{{fbicon|SRB}} [[Luka Ratković]] |{{fbicon|BRA}} [[Maycon Douglas]] | | | |''{{fbicon|UKR}} [[Roman Papariga]]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Dušan Mijić]]'' |'''''{{fbicon|TJK}}''' [[Alisher Shukurov]]'' ''{{fbicon|UKR}} [[Oleksiy Shchebetun]]'' |- |14. |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{fbicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev|'''Ljupcho Doriyev''']] |{{fbicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] |{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]] |{{fbicon|SRB}} [[Petar Mićin]] |'''{{fbicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]]''' |'''{{fbicon|BEL}}''' [[Dženan Zajmović]] | | |''{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]]'' ''{{fbicon|ALB}} [[Rubin Hebaj]]'' |{{fbicon|SRB}} [[Nikola Mirković]] {{fbicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] {{fbicon|MNE}} [[Aleksandar Boljević]] |- |15. |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{fbicon|RUS}} [[Jamoliddin Xojiniyozov]] |{{fbicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] |{{fbicon|NGA}} [[Richard Friday]] |{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]] | | | | | |''{{fbicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]]'' |- |16. |[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |{{fbicon|SRB}} / {{fbicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] |{{fbicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] |{{fbicon|BRA}} [[Elzio Lohan]] |{{fbicon|BRA}} [[Rafael Sabino]] |{{fbicon|SLO}} [[Matija Rom]] |{{fbicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traorè]] | | |''{{fbicon|RUS}} [[Artyom Potapov]]'' ''{{fbicon|TJK}} [[Shahrom Samiev|'''Shahrom Samiev''']]'' ''{{fbicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]]'' | |} '''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar. == Liga turnir jadvali == <onlyinclude>{{#invoke:sports table |main |style=WDL |source=[https://www.pfl.uz/tour-table Oʻzbekiston Professional futbol ligasi] <!--Jamoa oʻrinlarini shu yerda yangilang--> |team_order=NEF, PAK, OKM, BUX, LOK, NAV, NAS, AND, BUN, DIN, XOR, SUR, QIZ, SOG, QOQ, MAS <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang (quyida belgilangan)--> |result1=CLGS |result12=RPL|result13=RPL|result14=RPL|result15=RPL|result16=REL <!--Jamoa natijalarini va keyin (agar kerak boʻlsa) yuqoridagi oʻrinlarini yangilang. Yuqoridagi sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> |update= 2026-yil 29-iyul |win_AND=6 |draw_AND=2 |loss_AND=6 |gf_AND=22|ga_AND=16<!-- Andijon --> |win_BUN=6 |draw_BUN=1 |loss_BUN=7 |gf_BUN=14|ga_BUN=16<!-- Bunyodkor --> |win_BUX=7 |draw_BUX=2 |loss_BUX=5 |gf_BUX=17|ga_BUX=15<!-- Buxoro --> |win_DIN=5 |draw_DIN=2 |loss_DIN=6 |gf_DIN=21|ga_DIN=23<!-- Dinamo --> |win_LOK=6 |draw_LOK=4 |loss_LOK=4 |gf_LOK=21|ga_LOK=19<!-- Lokomotiv --> |win_MAS=1 |draw_MAS=1 |loss_MAS=12|gf_MAS=7 |ga_MAS=24<!-- Mashʼal --> |win_NAS=5 |draw_NAS=6 |loss_NAS=3 |gf_NAS=17|ga_NAS=13<!-- Nasaf --> |win_NAV=6 |draw_NAV=4 |loss_NAV=4 |gf_NAV=18|ga_NAV=13<!-- Navbahor --> |win_NEF=11|draw_NEF=2 |loss_NEF=1 |gf_NEF=33|ga_NEF=6 <!-- Neftchi --> |win_OKM=7 |draw_OKM=4 |loss_OKM=3 |gf_OKM=23|ga_OKM=18<!-- OKMK --> |win_PAK=10|draw_PAK=3 |loss_PAK=1 |gf_PAK=26|ga_PAK=14<!-- Paxtakor --> |win_QIZ=4 |draw_QIZ=2 |loss_QIZ=8 |gf_QIZ=10|ga_QIZ=19<!-- Qizilqum --> |win_QOQ=2 |draw_QOQ=5 |loss_QOQ=6 |gf_QOQ=11|ga_QOQ=20<!-- Qoʻqon 1912 --> |win_SOG=3 |draw_SOG=3 |loss_SOG=8 |gf_SOG=23|ga_SOG=33<!-- Soʻgʻdiyona --> |win_SUR=4 |draw_SUR=3 |loss_SUR=7 |gf_SUR=14|ga_SUR=22<!-- Surxon --> |win_XOR=4 |draw_XOR=4 |loss_XOR=6 |gf_XOR=11|ga_XOR=17<!-- Xorazm--> <!--Status--> <!--Jamoa tavsiflari (jadvalda havolalar mavjud)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUX=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_BUN=[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QOQ=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_XOR=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jadval sozlamalari va qoidalari--> |show_limit=5 |class_rules=1) ochkolar; 2) oʻzaro oʻyin ochkolari; 3) oʻzaro oʻyin gol farqlari; 4) oʻzaro oʻyinda mehmonda urilgan gollar; 5) gol farqlari; 6) urilgan gollar soni. <!--Yuqori oʻrinlarni egallash va quyi ligaga tushish ustunlarining ta’riflari--> |res_col_header=QR |col_CLGS=green2|text_CLGS= [[2026–27-yilgi AFC Osiyo Elit Chempionlar Ligasi|Elit Chempionlar Ligasi guruh bosqichi]] |col_RPL=red2|text_RPL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} oʻrtasida oʻtish uchrashuvi |col_REL=red1|text_REL= {{Mavsum havolasi|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi}} tushib ketish }}</onlyinclude> == Turlar == === 1-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/94a9d2ba-f1b3-46ec-9eb9-1d9413a76a38-775ea27d-7526-4bf2-ba63-6010b870596a.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Sherzod Esanov|Esanov]] {{goal|9}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =4235 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 4–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/07f909d6-9e62-48f7-bb9b-96b4cd1b3900-194b986d-94ed-4c3d-9329-60e8c63d71cf.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Nemanja Ćalasan|Ćalasan]] {{goal|13}} * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|45}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|54}} * [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov|Xoldorxonov]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =14180 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/52d34242-7651-45fc-874c-05530572a291-946b090b-9048-4701-82b0-c8c8261d5135.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|75}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|84}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =3455 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/05ecfcbe-a8ad-43ce-9afe-a094a8b6423f-b96fdd90-42cc-48b8-956c-b9de2c9ba5e8.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Bojan Ciger|Ciger]] {{goal|9}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|30}} * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|75}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =7255 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/146c572e-f2df-41f7-be48-10fc73ece690-0b852041-4d94-471f-99a1-6b4f5f4f11e2.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Muhammadali Raimov|Raimov]] {{goal|10}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|67}} * [[Lazizbek Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|80}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|69}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =323 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|2|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/85016e2b-3c42-4b78-8176-c6cbf5e94555-680f430e-4cba-4d8c-a8ce-c6b4aa299cbf.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|4}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|11}} * [[Zabihillo Oʻrinboyev|Oʻrinboyev]] {{goal|24}} |stadium = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =9720 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/eff18dc3-75a7-497f-8661-9d321f87e75f-556d5c24-1b16-4086-a0f2-7c0cc353468d.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Narimonjon Ahmadjonov|Ahmadjonov]] {{goal|63}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1230 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2df7dcf6-c582-459e-a2c4-ff0117793a11-96e671a8-8af4-4ec6-b8a2-4a96f960f0d2.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Adenis Shala|Shala]] {{goal|90}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =1790 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} === 2-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18e579a4-037c-40e3-ad9c-bc0c9a55a75a-fe279eca-5ce1-46d5-be1b-9031308b2a90.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|49}} * [[Piotr Parzyszek|Parzyszek]] {{goal|56}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance =2100 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/607fc64f-8db8-4c09-bd8f-e8ef89cdfc26-838d06b9-e8f8-49bf-a92a-4a459a93bd96.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|35}} * [[Islom Kenjaboyev|Kenjaboyev]] {{goal|80}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aleko Andronikashvili|Andronikashvili]] {{goal|76}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |attendance =7350 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ef0c514b-be5b-4234-833a-1a9333fff527-a63ee969-a9ae-42e1-8c01-b59cd39a9e36.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Veljko Filipović|Filipović]] {{goal|73}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =653 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/03b02df1-dbb2-4f33-a33d-303c37481f81-7d28d7bd-36c6-40c9-889c-63baf4fb3104.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Anzur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|44}} * [[Quvonchbek Abrayev|Abrayev]] {{goal|45+2}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance =476 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9de0bca0-bef2-4e88-82b3-f020025deef6-0592aafa-76f8-4321-bfbd-66331b1e1856.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|40||48}} * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|73}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =2714 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7c1b3bff-8cc5-41d1-b053-20131d0cf0aa-5c14eac1-69f4-4a12-9a0d-19c60a86d4b2.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Samandarjon Mavlonqulov|Mavlonqulov]] {{goal|83}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|8}} * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|14}} |stadium = Bunyodkor |location = [[Toshkent]] |attendance =1819 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86e336ed-2ada-4da8-a4e4-737a87d4d747-327d18e0-a2f9-4709-a277-34562b3d0044.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|14}} * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|22}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =722 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0653ad61-e761-4500-9a55-05d1ec8ea942-c6d8b6ce-4039-4f18-99d6-35351ba2f3a0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Diyor Ortiqboyev|Ortiqboyev]] {{goal|52}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance =6220 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} === 3-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9c4f28d0-3723-45c4-9c1d-88ea67f2dcfd-757011d1-cdc8-4cf1-8f57-5e10af329551.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|42}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|50||56}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance =14801 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b0637a7-b461-4eb3-9dd0-9c5a7e7c3650-a40a63bb-ba7e-49bf-8ac9-cfe41f1eef57.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Jaba Jighauri|Jigauri]] {{goal|39}} * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance = |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86243268-6fb6-4d31-9179-75ba5d82cd80-9fabeb17-d7a6-47aa-bf7e-78db4a70ca5b.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Katulondi Kati|Kati]] {{goal|47}} * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|65}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1154 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–0 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/83d3198d-2993-44a1-b841-205eb4031af9-63e710ba-f57f-43c3-b6fe-10b379763f45.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3244 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–0 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/01f898c5-ff60-48fe-8d74-c8975df26e3e-ff6bf430-f99e-455c-afae-7dc6c3c49ff8.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =325 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–1 |report = [https://cdn.pfl.uz/match/bbb0d323-a08a-4b02-9151-d588be604dff-9f0b9894-6a4f-45a8-ba48-e2f0785a8176.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Vladimir Rodić|Rodić]] {{goal|36}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Azizjon Ahrorov|Ahrorov]] {{goal|49}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =3985 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a779f496-e5df-413f-8c79-e578fb00f2b1-126c2d29-1e5c-43ec-b772-a8da1e249655.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Siavash Hagh Nazari|Nazari]] {{goal|54}} * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|74}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|45+1}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1024 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2fbefff1-63ad-4b04-ab4a-68d9238f09fd-6bc743b9-3fb1-4f7f-9daf-efaa351d4231.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|44}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|90+2}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =7105 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} === 4-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/18cf4152-0b18-444a-b407-dbfa395e0c9e-9f168f57-6f29-4b63-bbc6-98fc946a58a5.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Temur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|54}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Nosirjon Abdusalomov|Abdusalomov]] {{goal|15}} * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|43}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =9678 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/54f646e5-ec0c-4667-805f-5a3203af705e-04ce3e75-7d27-4dd5-8c48-2ff3e68d2ef8.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Javohir Husanov|Husanov]] {{goal|28}} * [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Anri Chichinadze|Chichinadze]] {{goal|14}} |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =7673 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/3199c67f-73f7-428f-8a0a-76194910271a-d7ab3ef8-713b-47f2-98ab-c5b469bd2dfc.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|34}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5651 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/448e9bfd-580e-45c3-ab51-d4ffe5a4771e-05212057-e25f-426e-8ada-b43e281cb496.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|19}} * [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|77}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =4104 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6f605b7f-d7ac-4aed-a768-5a928ea2c43e-5f91c8c0-85f1-4288-8f7b-4716c67c5e1c.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|48}} * [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|54}} * [[Shahzodbek Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|63}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Ravshan Xayrullayev|Xayrullayev]] {{goal|45|o.g.}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =5649 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f35f204b-a3dd-426e-9a48-4c51b0e34491-1e55cb6d-a5ef-4456-aaa4-71a07282f58b.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|11}} * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|65}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|88}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|36}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =16825 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cefd1662-cfff-44ce-a5ce-f2dcb8dc22a1-9ed238a9-946d-4518-828f-4b7a0ab0940d.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Tornike Dzebniauri|Dzebniauri]] {{goal|90+1}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =275 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|3|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b248a30-9f16-4272-a233-dc0ee53b0e44-215e5cc0-97de-435b-82a8-41bf54f4d774.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Filip Ivanović|Ivanović]] {{goal|3}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|90+5}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Flamarion]] {{goal|37}} * [[Rustam Turdimurodov|Turdimurodov]] {{goal|50||57}} * [[Hojimat Erkinov|Erkinov]] {{goal|75}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =1415 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} === 5-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb472b8b-894e-4cb8-886b-d0c2064c1de1-3deaa2d3-d421-427d-a106-ffc83bccdcac.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|14}} * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|40}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Shohrux Gadoyev|Gadoyev]] {{goal|49}} * [[Shota Gvazava|Gvazava]] {{goal|89}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =112 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/474b1b23-bd98-450b-899d-dd538865fc76-9103209d-7132-47dc-b758-815c98a32c12.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Boburbek Yoʻldashov|Yoʻldashov]] {{goal|14}} * [[Marko Bugarin|Bugarin]] {{goal|44}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1327 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/23133092-b14b-4d89-aa77-ece8f8e95577-15adcfc5-b14a-4bc1-90ab-6cbae80a67f0.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Azizbek Pirmuhamedov|Pirmuhammadov]] {{goal|44}} * [[Ravshanbek Yagudin|Yagudin]] {{goal|75|o.g.}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Til Mavretič|Mavretič]] {{goal|72}} |stadium = Xorazm |location = [[Urganch]] |attendance =7650 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9fcd6a68-aab0-4697-9cd5-b98392ec9414-7adb7451-87ca-4c34-84fe-ec70f0e02865.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Diyor Xolmatov|Xolmatov]] {{goal|37}} * [[Muhammadali Usmonov|Usmonov]] {{goal|42}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Vlatko Stojanovski|Stojanovski]] {{goal|61}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1137 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/09eab58a-37f1-4f31-8a2d-4ab4f1a99a9e-3668a9fa-f40f-4340-a022-140960297ef5.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Murodbek Rahmatov|Rahmatov]] {{goal|77}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =1130 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e8deb6c7-b5f7-4b40-b4fd-4a2f5454a254-68a30466-d592-4774-b0bf-bb525c4f46fd.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|21}} * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =1871 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–4 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ae94c7d5-0403-4b45-b1a9-ae86959478d1-a20ee0fc-2a2a-4208-b533-de8d0dab36fa.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|18||51}} * [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|41}} * [[Ikrom Aliboyev|Aliboyev]] {{goal|59}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =2850 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 3–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/4bb11db9-35a0-4186-be9f-cd748bad4898-df44242b-a66c-4337-9c71-2f4671fa1ebe.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|6}} * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|9|45+3}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|33}} |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance =3221 |referee = [[Firdavs Norsafarov]] }} === 6-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/727d579c-fa9f-41bb-ba0f-1129794b3e72-94b046a0-7563-4327-a5b0-b00f469f5ea7.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|88}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Yanis Lhéry|Lhéry]] {{goal|67}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =1008 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c7beabb6-9e40-4d96-b2f2-3f25f1b5411b-df9ece85-b1be-49dd-aad3-bbc40e165f75.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =489 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/43a7973e-9660-46f2-a68f-7c3a10c6fd73-b36f7671-a100-46d0-bee4-b439b9b0bda3.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Giorgi Jgerenaia|Jgerenaia]] {{goal|90+6}} |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =18726 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8a5c31a7-609e-4499-a81f-92c46dfe055c-d6dcac14-133d-4359-a97f-f83373a03fb3.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|88}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bobur Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|55}} |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =4651 |referee = [[Rustam Lutfullin]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/79e97274-32c7-48ac-bac0-2f12dc1b072e-a6a0d3e2-0bab-440e-82fe-75005bfc3d9e.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|3}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|90+6}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1002 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5cf41c3d-fe6b-4bd4-8c30-619f6528f507-0a4a0514-779c-4c68-ad58-f8a4b24a77a8.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|45+1}} * [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|62}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|46}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =4014 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/70543aa9-7d4c-45aa-96b3-d4b97dfe999c-5999b144-eb9d-4fc5-8092-3e51d6b3dce2.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|77}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =18756 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Javohir Roʻziyev|Roʻziyev]] {{goal|21}} * [[Vladimir Rodić|Rodić]] {{goal|59}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =7132 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} === 7-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bf2681b5-5cb1-47f7-b0d9-4f6df1ccbde1-74e29105-f6da-4f5b-ac65-f7f6cb896b33.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Fernandes]] {{goal|26}} * [[Vanja Ilić|Ilić]] {{goal|78}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1138 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f7f9f93d-de53-4012-b8be-7c25d092ea55-dd7aab41-c511-4f90-8f4c-ebe5543340ad.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|61}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|34||40}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =6109 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2a48c3ce-f4ae-4d97-9868-16d6920659e3-b888871f-8341-4f2a-b404-999f621ae5f5.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Ibrohim Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|86}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|29}} * [[Uros Kojic|Kojic]] {{goal|36}} |stadium = [[Bobur stadioni|Bobur]] |location = [[Andijon]] |attendance =6400 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cab0784c-3e82-4947-9720-2dfe19f05d6d-41a4d2d1-f4a0-467f-8052-eae673fa2e3f.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Zafarmurod Abdurahmatov|Abdurahmatov]] {{goal|60}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Temur Mamasidiqov|Mamasidiqov]] {{goal|77}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =7824 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/72cd26f6-ecdc-4ca3-b652-6a01f62e7f6e-2c4c8bb1-633d-4c51-bd99-b7d354e3c891.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Flamarion]] {{goal|41}} * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|45+2|o.g.}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Shahboz Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|68}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1074 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d8b0dd11-5422-44fd-94c0-72c126b88ac9-f96250a5-8b2b-474c-8817-6676ca632083.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Samandar Shukrillayev|Shukrillayev]] {{goal|70}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|29}} * [[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|41}} * [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|60}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5253 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a9103bdb-c59b-4a25-b9a5-bd593df1d2dd-2f824024-fa87-405b-b72e-da236a8502dd.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = * [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Traoré]] {{goal|5}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|50}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Sylvanus Nimely|Nimely]] {{goal|24}} * [[Sunnatulloh Hamidjonov|Hamidjonov]] {{goal|60|o.g.}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =5680 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fb702b00-082d-4204-afa9-c7f36ec04d79-3dcf47d9-7654-40fc-aef5-fd9203abc3ee.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|45}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2171 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} === 8-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a14970aa-1d92-43cf-95c1-1fdfed97d051-3674c81b-2216-4c3a-8c9f-1874c24b366b.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Vanja Ilić|Ilić]] {{goal|3}} * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|16}} |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =1071 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 3–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e279ee77-6933-43ea-b9a6-88d334dd70d0-cc5856bc-7cb4-4e45-9d2b-bcaabbbcf653.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Siavash Hagh Nazari|Hagh Nazari]] {{goal|9}} * [[Mirjamol Qosimov|Qosimov]] {{goal|12}} * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|77}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Sherzod Esanov|Sherzod Esanov]] {{goal|29||34}} |stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]] |location = [[Olmaliq]] |attendance =2035 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7a5af1b7-9251-4a15-a70f-6a07d720f56d-86733975-a1f1-40e4-8175-d56aebb9f2d6.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Shahzod Rahmatullayev|Rahmatullayev]] {{goal|81}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3984 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8bd523a9-e1a0-4a1d-a873-a45f223d789f-8be79ecb-0d12-46cb-9edc-1f900ff51c5f.pdf Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|17}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|65}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|45+4}} |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |attendance =17258 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cc6ef389-9ad2-4d19-a787-42e1abd51d6f-fdbd4384-011d-4cb8-8032-8d0e97a930aa.pdf Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = * [[Vlatko Stojanovski|Stojanovski]] {{goal|34|o.g.}} |stadium = Bahrom Vafoyev |location = [[Muborak]] |attendance =1046 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 4–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/09ad8ff3-5a19-47d3-b743-58c69ede24d8-42ef36e1-24bb-49f5-bc24-2f4d9b3c71bd.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|9||61}} * [[Bashar Resan|Resan]] {{goal|22||71}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Anvar Xojimirzayev|Hojimirzayev]] {{goal|25}} * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|27}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2226 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5169ca50-6593-487b-94a8-69c83d8e2312-e9586854-a909-47cb-b0c5-0d10c4e91238.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|4||26}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|38||50||69}} |stadium = [[Zomin (stadion)|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =2347 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–0 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f7f588d9-d9c9-4920-abd1-decb838cbfc5-0f2c096b-3dbe-4032-9aa3-424fc354b9ca.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =7650 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} === 9-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/55a4a70f-aeef-4caf-8756-92949171d5cd-f6999161-8e53-4efe-93fa-f38861ca8975.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|84}} * [[Kamronbek Yusupov|Yusupov]] {{goal|90+2}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Samandar Ochilov|Ochilov]] {{goal|60}} |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |attendance =2115 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|22|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e2058b00-2425-40ed-8adb-6405089523d2-e7c03740-dd08-49cf-b39e-f38155fbb5a4.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Bashar Resan|Resan]] {{goal|15}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =8250 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8e163534-ab60-46fe-aa97-767b0d5bd62a-04023286-609e-449b-b9c6-a2eca894697a.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|23}} * [[Yusuf Otubanjo|Otubanjo]] {{goal|88}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|43}} * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|68}} * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|73|o.g.}} |stadium = Qoʻqon |location = [[Qoʻqon]] |attendance =1150 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/705d5e94-bfe0-425a-a7fa-5a39a99e8ddb-6bde73e6-6d29-4723-9c9c-c5524671df04.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Islom Mamatkazin|Mamatkazin]] {{goal|90+4}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|71}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1136 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|23|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a986f447-9828-4b78-b197-74c7e7a41a88-c763ebef-e7ff-4801-bd89-77ead3ee01b8.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|1|o.g.}} * [[Jaloliddin Jumaboyev|Jumaboyev]] {{goal|31}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Aziz Xolmurodov|Xolmurodov]] {{goal|53}} * [[Uros Kojic|Kojic]] {{goal|88}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |attendance =4351 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–2 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/879956d1-ff83-4f42-ad03-e14405638595-73169d93-4ea3-4892-9471-26fbe3d34269.pdf Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|14}} * [[Abror Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|64}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =11270 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–1 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c2abfb7e-d822-4328-8574-efbab0c7944a-fd90ccf4-0066-45b8-8202-43aaab7bd332.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Akmal Muzaffarov|Muzaffarov]] {{goal|21||32}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Toma Tabatadze|Tabatadze]] {{goal|10}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =7154 |referee = [[Rustam Choriyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|24|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–3 |report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9c684405-76a1-44a4-bb3b-e582312b093a-3fd760f8-5930-4da1-a0cc-b99bd268ce0a.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|23}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Imeda Ashortia|Ashortia]] {{goal|6}} * [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|70}} * [[Azizbek Turgʻunboyev|Turgʻunboyev]] {{goal|74}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =1416 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} === 10-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–1 |report = [https://pfl.uz/match/3923 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Sherzod Esanov|Esanov]] {{goal|84}} |stadium = Gʻuzor |location = [[Gʻuzor]] |attendance =847 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3927 Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Avazbek Oʻlmasaliyev|Oʻlmasaliyev]] {{goal|72}} * [[Nodir Abdurazzoqov|Abdurazzoqov]] {{goal|90}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|54}} |stadium = OKMK |location = [[Olmaliq]] |attendance =2074 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3924 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Imeda Ashortia|Ashortia]] {{goal|80}} * [[Damir Temirov|Temirov]] {{goal|82}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|52}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance =11215 |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 5–2 |report = [https://pfl.uz/match/3930 Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|11}} * [[Islom Qobilov|Qobilov]] {{goal|16}} * [[Zoir Joʻraboyev|Joʻraboyev]] {{goal|53}} * [[Fejsal Mulić|Mulic]] {{goal|61}} * [[Aleksandar Boljević|Boljevic]] {{goal|89}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Humoyun Sherboʻtayev|Sherboʻtayev]] {{goal|73}} * [[Stephen Chinedu|Chinedu]] {{goal|76}} |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =1700 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|28|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–2 |report = [https://pfl.uz/match/3928 Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Hojiakbar Alijonov|Alijonov]] {{goal|42}} * [[Flamarion]] {{goal|90+2}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Sardorbek Bahromov|Bahromov]] {{goal|56}} * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|90+3}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |attendance =5750 |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3925 Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =8754 |referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 4–0 |report = [https://pfl.uz/match/3926 Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|4}} * [[Ratinho]] {{goal|6}} * [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|46||56}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =14068 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3929 Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Matija Krivokapić|Krivokapić]] {{goal|28||58}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Shohmalik Komilov|Komilov]] {{goal|2}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =3175 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} === 11-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–1 |report = [https://pfl.uz/match/3824 Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Azizbek Amonov|Amonov]] {{goal|10}} * [[Nurillo Toʻxtasinov|Toʻxtasinov]] {{goal|31||45+2}} |team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals2 = * [[Roman Xadjiev|Xadjiev]] {{goal|17}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |attendance =3243 |referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://pfl.uz/match/3820 Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|13}} * [[Jasurbek Jaloliddinov|Jaloliddinov]] {{goal|57}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Sardor Mirzayev|Mirzayev]] {{goal|61}} |stadium = Buxoro FA |location = [[Buxoro]] |attendance =6340 |referee = Gʻayrat Joʻrayev }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3825 Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals2 = |stadium = OKMK |location = [[Olmaliq]] |attendance =3815 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://pfl.uz/match/3822 Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|36}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = [[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon]] |location = [[Qoʻqon]] |attendance =4250 |referee = [[Ravshan Abduvohidov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|3|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://pfl.uz/match/3823 Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|41}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Shahzod Azmiddinov|Azmiddinov]] {{goal|90+1}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |attendance =3414 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–3 |report = [https://pfl.uz/match/3819 Hisobot] |team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aleko Andronikashvili|Andronikashvili]] {{goal|15}} * [[Humoyunmirzo Iminov|Iminov]] {{goal|20}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|90+5}} |stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm]] |location = [[Urganch]] |attendance =8349 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://pfl.uz/match/3818 Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|62}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = |stadium = [[Doʻstlik stadioni|Doʻstlik]] |location = [[Oʻrta Chirchiq tumani]] |attendance =823 |referee = [[Umidjon Rahimjonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 0–0 |report = [https://pfl.uz/match/3818 Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Zomin]] |attendance =2145 |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} === 12-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |goals1 = * [[Stipe Perica|Perica]] {{goal|81}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|86}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Xurshidbek Muxtorov|Muxtorov]] {{goal|8}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |attendance =7554 |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–3 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Bobur Abduholiqov|Abduholiqov]] {{goal|14||61}} * [[Yusuf Otubanjo|Otubanjo]] {{goal|64}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|5}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =287 |referee = [[Gʻayrat Joʻrayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Ljupcho Doriyev|Doriyev]] {{goal|19|o.g.}} * [[Abbos Otaxonov|Otaxonov]] {{goal|50}} |team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] |goals2 = |stadium = [[Zomin stadioni|Zomin]] |location = [[Olmaliq]] |attendance =910 |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–3 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|8}} * [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|31}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Hazratjon Tursunqulov|Tursunqulov]] {{goal|20}} * [[Ali Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|86}} * [[Arihiro Sentoku|Sentoku]] {{goal|90+3}} |stadium = [[Olimpiya stadioni (Toshkent)|Olimpiya]] |location = [[Toshkent]] |attendance =582 |referee = [[Temur Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |goals1 = * [[Ergash Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|63}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Gʻuzor stadioni|Gʻuzor]] |location = [[Gʻuzor]] |attendance =356 |referee = [[Doston Rahmonov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–1 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Rustam Turdimurodov|Turdimurodov]] {{goal|11}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Shodiyor Shodiboyev|Shodiboyev]] {{goal|63}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |attendance =2032 |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–2 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Haris Hajdarević|Hajdarević]] {{goal|55|o.g.}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Firdavs Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|22}} * [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|29}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |attendance =5730 |referee = [[Nayim Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2026|7|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 8 |score = 1–2 |report = [https://t.me/uzpfl/78466 Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|73}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Richard Friday|Friday]] {{goal|64}} * [[Sarvar Abduhamidov|Abduhamidov]] {{goal|77}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |attendance =13359 |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} == Natijalar == === Qayd etilgan hisoblar === {{#invoke:sports results|main | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] | update = 2026-yil 29-iyul | matches_style = FBR |team1=AND |team2=BUN |team3=BUK |team4=DIN |team5=LOK |team6=MAS |team7=NAS |team8=NAV |team9=NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | match_AND_BUN = | match_AND_BUK = 2-0 | match_AND_DIN = 2-1 | match_AND_LOK = | match_AND_MAS = 2-0 | match_AND_NAS = | match_AND_NAV = 0-1 | match_AND_NEF = | match_AND_OKM = 1-2 | match_AND_PAK = | match_AND_KOK = | match_AND_QIZ = | match_AND_SOG = 4-0 | match_AND_SUR = 1-2 | match_AND_KHO = | match_BUK_AND = | match_BUK_BUN = 1-0 | match_BUK_DIN = 3-1 | match_BUK_LOK = | match_BUK_MAS = | match_BUK_NAS = | match_BUK_NAV = | match_BUK_NEF = | match_BUK_OKM = | match_BUK_PAK = 0-1 | match_BUK_KOK = | match_BUK_QIZ = 2-0 | match_BUK_SOG = 2-1 | match_BUK_SUR = | match_BUK_KHO = 1-1 | match_BUN_AND = 1-3 | match_BUN_BUK = | match_BUN_DIN = 1-2 | match_BUN_LOK = 2-0 | match_BUN_MAS = | match_BUN_NAS = 1-3 | match_BUN_NAV = 2-1 | match_BUN_NEF = 0-1 | match_BUN_OKM = | match_BUN_PAK = 0-1 | match_BUN_KOK = | match_BUN_QIZ = | match_BUN_SOG = | match_BUN_SUR = | match_BUN_KHO = | match_DIN_AND = | match_DIN_BUN = | match_DIN_BUK = | match_DIN_LOK = 1-2 | match_DIN_MAS = 3-1 | match_DIN_NAS = 1-1 | match_DIN_NAV = 1-2 | match_DIN_NEF = | match_DIN_OKM = 2-2 | match_DIN_PAK = | match_DIN_KOK = | match_DIN_QIZ = | match_DIN_SOG = 2-1 | match_DIN_SUR = | match_DIN_KHO = | match_LOK_AND = 3-3 | match_LOK_BUN = | match_LOK_BUK = | match_LOK_DIN = | match_LOK_MAS = | match_LOK_NAS = | match_LOK_NAV = 0-2 | match_LOK_NEF = | match_LOK_OKM = | match_LOK_PAK = | match_LOK_KOK = 0-0 | match_LOK_QIZ = 1-0 | match_LOK_SOG = 3-1 | match_LOK_SUR = 3-1 | match_LOK_KHO = 1-1 | match_MAS_AND = | match_MAS_BUN = 0-1 | match_MAS_BUK = 0-1 | match_MAS_DIN = | match_MAS_LOK = 0-2 | match_MAS_NAS = 1-1 | match_MAS_NAV = | match_MAS_NEF = | match_MAS_OKM = | match_MAS_PAK = | match_MAS_KOK = 1-0 | match_MAS_QIZ = 0-2 | match_MAS_SOG = | match_MAS_SUR = | match_MAS_KHO = | match_NAS_AND = 1-0 | match_NAS_BUN = | match_NAS_BUK = 1-1 | match_NAS_DIN = | match_NAS_LOK = 2-3 | match_NAS_MAS = | match_NAS_NAV = 0-0 | match_NAS_NEF = | match_NAS_OKM = | match_NAS_PAK = | match_NAS_KOK = | match_NAS_QIZ = 1-0 | match_NAS_SOG = | match_NAS_SUR = 0-1 | match_NAS_KHO = 1-0 | match_NAV_AND = | match_NAV_BUN = | match_NAV_BUK = 0-1 | match_NAV_DIN = | match_NAV_LOK = | match_NAV_MAS = 2-1 | match_NAV_NAS = | match_NAV_NEF = | match_NAV_OKM = 2-3 | match_NAV_PAK = | match_NAV_KOK = | match_NAV_QIZ = 1-1 | match_NAV_SOG = 1-1 | match_NAV_SUR = 2-0 | match_NAV_KHO = | match_NEF_AND = 3-0 | match_NEF_BUN = | match_NEF_BUK = 2-1 | match_NEF_DIN = | match_NEF_LOK = 3-1 | match_NEF_MAS = 3-0 | match_NEF_NAS = 2-1 | match_NEF_NAV = | match_NEF_NEF = 1-1 | match_NEF_PAK = 0-1 | match_NEF_KOK = 4-0 | match_NEF_QIZ = | match_NEF_SOG = | match_NEF_SUR = | match_NEF_KHO = | match_OKM_AND = | match_OKM_BUN = 3-2 | match_OKM_BUK = 0-1 | match_OKM_DIN = | match_OKM_LOK = 2-1 | match_OKM_MAS = 2-1 | match_OKM_NAS = | match_OKM_NAV = | match_OKM_NEF = 0-0 | match_OKM_PAK = | match_OKM_KOK = | match_OKM_QIZ = | match_OKM_SOG = 2-2 | match_OKM_SUR = 1-1 | match_OKM_KHO = | match_PAK_AND = | match_PAK_BUN = | match_PAK_BUK = | match_PAK_DIN = 4-2 | match_PAK_LOK = 1-1 | match_PAK_MAS = 2-1 | match_PAK_NAS = 2-2 | match_PAK_NAV = 1-2 | match_PAK_NEF = | match_PAK_OKM = 3-1 | match_PAK_KOK = | match_PAK_QIZ = 2-1 | match_PAK_SOG = | match_PAK_SUR = | match_PAK_KHO = 2-1 | match_KOK_AND = 0-0 | match_KOK_BUN = 1-0 | match_KOK_BUK = | match_KOK_DIN = | match_KOK_LOK = | match_KOK_MAS = | match_KOK_NAS = 1-1 | match_KOK_NAV = 2-1 | match_KOK_NEF = | match_KOK_OKM = 1-4 | match_KOK_PAK = 1-2 | match_KOK_QIZ = | match_KOK_SOG = | match_KOK_SUR = | match_KOK_KHO = | match_QIZ_AND = 2-1 | match_QIZ_BUN = | match_QIZ_BUK = | match_QIZ_DIN = 1-2 | match_QIZ_LOK = | match_QIZ_MAS = | match_QIZ_NAS = | match_QIZ_NAV = | match_QIZ_NEF = 0-4 | match_QIZ_OKM = 0-1 | match_QIZ_PAK = | match_QIZ_KOK = 2-1 | match_QIZ_SOG = 1-3 | match_QIZ_SUR = | match_QIZ_KHO = 0-0 | match_SOG_AND = | match_SOG_BUN = 2-3 | match_SOG_BUK = | match_SOG_DIN = | match_SOG_LOK = | match_SOG_MAS = | match_SOG_NAS = 0-2 | match_SOG_NAV = | match_SOG_NEF = 1-5 | match_SOG_OKM = | match_SOG_PAK = 2-4 | match_SOG_KOK = 2-2 | match_SOG_QIZ = | match_SOG_SUR = 5-2 | match_SOG_KHO = 2-0 | match_SUR_AND = | match_SUR_BUN = 0-0 | match_SUR_BUK = 3-1 | match_SUR_DIN = 1-2 | match_SUR_LOK = | match_SUR_MAS = 2-1 | match_SUR_NAS = | match_SUR_NAV = | match_SUR_NEF = 0-3 | match_SUR_OKM = | match_SUR_PAK = 1-1 | match_SUR_KOK = | match_SUR_QIZ = 0-1 | match_SUR_SOG = | match_SUR_KHO = | match_KHO_AND = 0-3 | match_KHO_BUN = 1-2 | match_KHO_BUK = | match_KHO_DIN = 2-1 | match_KHO_LOK = | match_KHO_MAS = | match_KHO_NAS = | match_KHO_NAV = | match_KHO_NEF = 0-2 | match_KHO_OKM = 1-0 | match_KHO_PAK = | match_KHO_KOK = 2-2 | match_KHO_QIZ = | match_KHO_SOG = | match_KHO_SUR = 1-0 }} === Oʻynalgan oʻyinlarga koʻra natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1=AGM |team2=AND |team3=BUK |team4=BUN |team5=DIN |team6=LOK |team7=MAS |team8=NAS |team9=NAV |team10=NEF |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_AGM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] <!--Jamoa natijalarini shu yerda yangilang. Sanani yangilashni unutmang (yangilash parametri)--> | update = 2026-yil 29-iyul |res_AND = W/L/L/W/L/L/L/D/W/W/W/L/D/W//////////////// |res_BUK = W/W/D/W/L/W/D/L/L/W/W/L/W/L//////////////// |res_BUN = W/L/D/W/W/W/L/W/L/W/L/L/L/L//////////////// |res_DIN = L/W/D/L/L/W/L/L/D/L/W/W/W///////////////// |res_LOK = W/W/D/L/L/D/W/L/W/L/W/D/D/W//////////////// |res_KOK = L/L/D/W/D/D/D/D/L/L/W/L/L///////////////// |res_MAS = L/L/L/L/L/L/L/L/L/L/L/W/D/L//////////////// |res_NAS = W/W/D/L/W/D/D/L/L/D/D/W/D/W//////////////// |res_NAV = W/L/W/L/W/W/W/W/D/L/D/L/D/D//////////////// |res_NEF = W/W/W/W/W/L/W/W/W/W/D/W/W/D//////////////// |res_AGM = L/L/D/W/L/D/W/W/D/W/D/W/W/W//////////////// |res_PAK = W/W/L/W/W/W/W/W/W/D/D/D/W/W//////////////// |res_QIZ = L/W/W/L/L/L/L/W/W/D/L/L/D/L//////////////// |res_SOG = L/L/D/L/D/L/W/L/D/W/L/W/L/L//////////////// |res_SUR = L/L/D/W/W/D/L/L/W/L/D/W/L/L//////////////// |res_KHO = L/W/D/L/W/D/D/W/L/D/L/L/L/W//////////////// |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |color_P = grey |text_W = Gʻalaba |text_D = Durang |text_L = Magʻlubiyat |text_P = Boshqa muddatga qoldirilgan |source =[http://PFL.uz OʻzPFL] }} === Turlar boʻyicha pozitsiyalar === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable = y |legendpos = br | update = 2026-yil 29-iyul <!--Jamoa pozitsiyalarini bu yerda yangilang--> |team1 =AND |team2 =BUN |team3 =BUK |team4 =DIN |team5 =LOK |team6 =MAS |team7 =NAS |team8 =NAV |team9 =NEF |team10=OKM |team11=PAK |team12=KOK |team13=QIZ |team14=SOG |team15=SUR |team16=KHO |pos_AND = 1 /6 /11/7 /10/11/14/13/12/8 /8 /9 /9 /8 |pos_BUN = 6 /8 /9 /6 /3 /4 /5 /4 /4 /3 /5 /5 /7 /9 |pos_BUK = 7 /5 /4 /2 /5 /3 /4 /5 /5 /5 /3 /3 /3 /4 |pos_DIN = 9 /7 /8 /13/13/10/12/14/14/14/15/11/10/10 |pos_LOK = 3 /2 /2 /4 /7 /7 /7 /9 /6 /7 /6 /7 /6 /6 |pos_MAS = 15/15/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16 |pos_NAS = 8 /4 /3 /5 /4 /6 /6 /6 /7 /9 /9 /8 /8 /7 |pos_NAV = 5 /9 /5 /8 /6 /5 /3 /3 /3 /4 /4 /4 /5 /5 |pos_NEF = 2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 /2 /2 /1 /1 /1 /1 /1 |pos_OKM = 10/13/12/10/14/14/9 /8 /8 /6 /7 /6 /4 /3 |pos_PAK = 4 /3 /6 /3 /2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 /2 /2 /2 |pos_KOK = 11/12/13/12/12/12/11/11/13/15/14/15/15/15 |pos_QIZ = 14/11/7 /9 /11/13/13/10/10/11/11/13/12/13 |pos_SOG = 16/16/15/15/15/15/15/15/15/13/15/14/14/14 |pos_SUR = 13/14/14/14/9 /9 /10/12/11/12/12/10/11/12 |pos_KHO = 12/10/10/11/8 /8 /8 /7 /9 /10/10/12/13/11 <!--Bu yerda jamoa oʻrinlarini yangilang (quyida tavsiflangan)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Jamoa ta’riflari (jadvaldagi havolalar)--> |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |name_KHO=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]] | color_1 = gold |text_1 = [[OFK chempionlar ligasi]] guruh bosqichi saralashida peshqadam | color_2 = green1 |text_2 = 2026—27-yilgi mavsum Osiyo chempionlar ligasi guruh bosqichiga saralash | color_3-4 = green3 |text_3-4 = 2026—27-yilgi Osiyo chempionlar ligasi saralash bosqichiga saralash | color_12 = red3 |text_12 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_13 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_14 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_15 = red3 |text_13 = Oʻzbekiston Pro ligasi oʻtish oʻyinida ishtirok | color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] | color_16 = red1 |text_14 = Oʻzbekiston Pro ligasiga tushib ketgan | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} <!--- == Chiqib ketish pley-offi == {{OneLegStart}} {{OneLegResult | || || ||winner=1}} |} ---> == U19 chempionati == {{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)#2026}} == U21 chempionati == {{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)#2026}} == Mavsum statistikasi == * '''Mavsumdagi ilk gol''': [[Sherzod Esanov]] [[Buxoro]]nning „[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]“ klubi tarkibida „[[Qoʻqon 1912]]“ klubiga qarshi oʻyinda urgan ('''2025-yil 27-fevral'''). === Gol mualliflari === {{updated|2026-yil 27-iyulda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}}. {{Goalscorers |goals= 288 |ongoing=yes |matches= 111 |updated= 2026-yil 27-yul |8 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Temurxoʻja Abduxoliqov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |7 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Hojimirzayev]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|CRO}} [[Stipe Perica]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]-6) — (Paxtakor-1) * {{Flagicon|UZB}} [[Dostonbek Hamdamov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) |6 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Bobur Abduholiqov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) |5 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Sherzod Esanov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nodir Abdurazzoqov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) |4 goals= * {{Flagicon|MNE}} [[Matija Krivokapić]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bilolxon Toshmirzayev]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Firdavs Abdurahmonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Amonov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ruslanbek Jiyanov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Zoran Marushich]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Flamarion]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Fejsal Mulić]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) |3 goals= * {{Flagicon|GEO}} [[Aleko Andronikashvili]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Mamasidiqov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Mirzayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Quvonchbek Abrayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sharof Muhiddinov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Alisher Odilov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Jovan Đokić]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anvarjon Gʻofurov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xurshid Gʻiyosov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asadbek Sobirjonov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|IRN}} [[Siavash Hagh Nazari]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Karimov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Rustam Turdimurodov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Bashar Resan]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Toma Tabatadze]] ([[Qoʻqon 1912]]) |2 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Hamidullo Karimov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|ITA}} [[Martin Boakye]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Imeda Ashortia]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Usmonali Ismonaliyev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Ubaydullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vladimir Rodić]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Narimonjon Ahmadjonov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nurillo Toʻxtasinov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ergash Ismoilov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardorbek Bahromov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Yusuf Otubanjo]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Vanja Ilić]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Usmonov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohimhalil Yoʻldoshev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Uros Kojic]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Aziz Xolmurodov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|POL}} [[Piotr Parzyszek]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadanas Hasanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ibrohim Yoʻldoshev (futbolchi)|Ibrohim Yoʻldoshev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]-1) — Qoʻqon 1912-1 * {{Flagicon|GEO}} [[Jaba Jighauri]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Akmal Muzaffarov]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Otabek Joʻraqoʻziyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Qobilov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulla Abdullajonov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) |1 goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Odil Abdumajidov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Damir Temirov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Humoyunmirzo Iminov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Turgʻunboyev]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Nemanja Ćalasan]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Doniyor Abdumannopov]] ([[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Xurshid Muxtorov]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Ro‘ziyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Asadbek Joʻraboyev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Veljko Filipović]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Marko Bugarin]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Nosirjon Abdusalomov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandarjon Mavlonqulov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Boburbek Yoʻldashov]] ([[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jaloliddin Jumaboyev]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|SLO}} [[Til Mavretič]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadali Raimov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Lazizbek Mirzayev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Anzur Ismoilov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abdulloh Yoʻldoshev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|BLR}} [[Mikalay Ivanow]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shodiyor Shodiboyev]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Strahinja Bošnjak]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|RUS}} [[Roman Xadjiev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Ochilov]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) * {{Flagicon|ALB}} [[Adenis Shala]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Oybek Rustamov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Murodbek Rahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zafarmurod Abdurahmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Zabihillo Oʻrinboyev]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Dilshod Komilov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohmalik Komilov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Mamatkazin]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Xolmatov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Husayin Norchayev]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Anri Chichinadze]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Giorgi Jgerenaia]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|CDR}} [[Katulondi Kati]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Alex Fernandes (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alex Fernandes]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Bojan Ciger]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ikrom Aliboyev]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Ratinho]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Ismoilov]] ([[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Avazbek Oʻlmasaliyev]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hazratjon Tursunqulov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Mirjamol Qosimov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ali Abdurahmonov]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|JPN}} [[Arihiro Sentoku]] ([[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojimat Erkinov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Muhammadqodir Hamroliyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sardor Sobirxoʻjayev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Azmiddinov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Hojiakbar Alijonov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Samandar Shukrillayev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shahzod Rahmatullayev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Nikola Kumburović]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Islom Kenjaboyev]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]] ([[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Shota Gvazava]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Shohrux Gadoyev]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|Liberiya}} [[Sylvanus Nimely]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Javohir Husanov]] ([[Qoʻqon 1912]]) * {{Flagicon|GEO}} [[Tornike Dzebniauri]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Kamronbek Yusupov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|NGA}} [[Richard Friday]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Humoyun Sherboʻtayev]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sarvar Abduhamidov]] ([[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Filip Ivanović]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|MNE}} [[Aleksandar Boljević]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Jasurbek Jaloliddinov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|BEL}} [[Dženan Zajmović]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|SRB}} [[Petar Mićin]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Diyor Ortiqboyev]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizjon Ahrorov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Temur Ismoilov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Azizbek Pirmuhamedov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|FRA}} [[Yanis Lhéry]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|SEN}} [[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traoré]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|BRA}} [[Elzio Lohan]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) * {{Flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Hoshimov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) |1 own goals= * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshan Xayrullayev]] ([[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]) Dinamo jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Edem Nemanov]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Surxon jamoasi foydasiga * {{Flagicon|BIH}} [[Haris Hajdarević]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Qizilqum jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Ravshanbek Yagudin]] ([[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]) Xorazm jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Joʻrayev]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) Paxtakor jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Sunnatulloh Hamidjonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) Qoʻqon 1912 jamoasi foydasiga * {{Flagicon|MKD}} [[Vlatko Stojanovski]] ([[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]) Xorazm jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Oybek Rustamov]] (Nasaf) Lokomotiv jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Abror Karimov]] (OKMK) Dinamo jamoasi foydasiga * {{Flagicon|UZB}} [[Abbos Otaxonov]] ([[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]) Soʻgʻdiyona jamoasi foydasiga }} ====Xet-triklar==== {{main|Oʻzbekiston Superligasidagi xet-triklar roʻyxati}} {| class="wikitable" |- ! Futbolchi !! Jamoasi !! Raqib !! Natija !! Sana |- |{{flagicon|UZB}} [[Bilolxon Toshmirzayev]] |Bunyodkor |Soʻgʻdiyona |2–3 (M) |2026-yil 19-aprel |- |} === Quruq oʻyin === {{updated|2027-yil 29-iyulda boʻlib oʻtgan oʻyinlar holatiga koʻra}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Futbolchi !Jamoa !{{abbr|Oʻyin|Gol oʻtkazilmagan oʻyinlar}} |- |1 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Botirali Ergashev]] | align="left" |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |8 |- |2 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Oʻtkir Yusupov]] | align="left" |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |5 |- |3 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Umid Hamroyev]] | align="left" |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |5 |- |4 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] | align="left" |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |5 |- |5 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Farhod Rahmatov]] | align="left" |Qizilqum |3 |- |6 | align="left" |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksey Kozlov (1999-yilda tugʻilgan futbolchi)|Aleksey Kozlov]] | align="left" |Lokomotiv |3 |- |7 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Sanjar Quvvatov]] | align="left" |Paxtakor |3 |- |8 | align="left" |{{Flagicon|TJK}} [[Nikola Stoshich]] | align="left" |Xorazm |3 |- |9 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Abdumavlon Abdujalilov]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |10 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Eldor Adhamov]] | align="left" |Andijon |2 |- |11 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rahimjon Davronov]] | align="left" |Andijon |2 |- |12 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Davron Merganov]] | align="left" |Surxon |2 |- |13 | align="left" |{{Flagicon|ITA}} [[Federiko Botti]] | align="left" |Bunyodkor |2 |- |14 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Rustam Nortojiyev]] | align="left" |Qoʻqon 1912 |2 |- |15 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Nazarov]] | align="left" |Paxtakor |1 |- |16 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Hamidullo Abdunabiyev]] | align="left" |OKMK |1 |- |17 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Mashhur Muhammadjonov]] | align="left" |Xorazm |1 |- |18 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Javohir Ilyosov]] | align="left" |OKMK |1 |- |19 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Azizxon Isoqov]] | align="left" |Qoʻqon 1912 |1 |- |20 | align="left" |{{Flagicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]] | align="left" |Soʻgʻdiyona |1 |- |21 | align="left" |{{Flagicon|UZB}} [[Dostonbek Toʻxtaboyev]] | align="left" |Mashʼal |1 |} ===Intizom=== ====Futbolchi==== *Eng ko‘p sariq kartochka: '''4'''<ref>{{cite web|title=Most yellow cards in PFL 2025/26|url=https://www.besoccer.com/competition/rankings/pfl/2026/yellow-cards|access-date=5 May 2026}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ''6 ta futbolchi'' *Eng ko‘p qizil kartochka: '''1'''<ref>{{cite web|title=Most red cards in PFL 2025/26|url=https://www.besoccer.com/competition/rankings/pfl/2026/red-cards|access-date=5 May 2026}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ''17 ta futbolchi'' ====Klub==== *Eng ko‘p sariq kartochka: '''30''' **Dinamo *Eng kam sariq kartochka: '''9''' **Navbahor *Eng ko‘p qizil kartochka: '''4''' **Mashʼal *Eng kam qizil kartochka: '''0''' **''8 ta klub'' === Muxlislar tashrifi === {{updated|2026-yil 5-mayda oʻtkazilgan oʻyinlarga koʻra muxlislar tashrifi}} ==== Turlar boʻyicha ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+Oʻzbekiston Superligasi muxlislar tashrifi !Turlar !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha oʻyinda |- ! scope="row" |1-tur |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((4235+14180+3455+7255+323+9720+1230+1790)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |2-tur |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7350+653+476+2714+1819+712+6220)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |3-tur |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((14801+1154+2100+3244+325+3985+1024+7105)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |4-tur |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((9678+7363+5651+4104+5649+16825+275+1415)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |5-tur |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((112+1327++7650+1137+1130+1871+2850+3221)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |6-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1008+489+18726+4651+1002+4014+18756+7132)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |7-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1138+6109+6400+7824+1073+5253+5680+2171)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1138+6109+6400+7824+1073+5253+5680+2171)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |8-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1071+2035+3984+17258+1046+2226+2347+7650)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1071+2035+3984+17258+1046+2226+2347+7650)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |9-tur |{{formatnum:{{#expr: (((2115+8250+1150+1136+4351+11270+7154+1416)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((2115+8250+1150+1136+4351+11270+7154+1416)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |10-tur |{{formatnum:{{#expr: (((847+2074+11215+1700+5750+8754+14068+3175)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((847+2074+11215+1700+5750+8754+14068+3175)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |11-tur |{{formatnum:{{#expr: (((3243+6340+3815+4250+3414+8349+823+2145)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((3243+6340+3815+4250+3414+8349+823+2145)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |12-tur |{{formatnum:{{#expr: (((7554+287+910+582+356+2032+5730+13359)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((7554+287+910+582+356+2032+5730+13359)/8) round 0)}}}} |- ! scope="row" |13-tur |{{formatnum:{{#expr: (((1115+1740+999+4251+2212+2806+5227+573)) round 0)}}}} |8 |{{formatnum:{{#expr: (((1115+1740+999+4251+2212+2806+5227+573)/8) round 0)}}}} |- |-style="background:#f4faff;" | Jami | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+50960+19298+55778+35648+37617+36842+47583+32379+30810+18923)) round 0)}}}} | 104 | {{formatnum:{{#expr: (((42188+22044+33738+50960+19298+55778+35648+37617+36842+47583+32379+30810+18923)/104) round 0)}}}} |} {{notelist}} ==== Jamoalar tartibida ==== Quyidagi jadvalda jamolarning uy oʻyinlariga muxlislar tashirifi koʻrsatilgan {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align:center;" ! style="width:76px;" |Jamoa \ Uy uchrashuvlari ! align="center" |1 ! align="center" |2 ! align="center" |3 ! align="center" |4 ! align="center" |5 ! align="center" |6 ! align="center" |7 ! align="center" |8 ! align="center" |9 ! align="center" |10 ! align="center" |11 ! align="center" |12 ! align="center" |13 ! align="center" |14 ! align="center" |15 ! align="center" |Jami ! align="center" |Oʻrtacha |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]}} |14180 |4104 |18726 |6400 |11215 |13359 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726+6400+11215+13359)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((14180+4104+18726+6400+11215+13359)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]}} |1819 |1327 |2171 |1416 |3175 |287 |2378 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327+2171+1416+3175+287+2378)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1819+1327+2171+1416+3175+287+2378)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]}} |4235 |3985 |5649 |7132 |8250 |6340 |999 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132+8250+6340+999)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((4235+3985+5649+7132+8250+6340+999)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]}} |9720 |7105 |4014 |6109 |4351 |3243 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014+6109+4351+3243)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((9720+7105+4014+6109+4351+3243)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]}} |323 |325 |1008 |1071 |823 |2212 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008+1071+823+2212)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((323+325+1008+1071+823+2212)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]}} |476 |1154 |489 |1046 |847 |823 |356 |4251 | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489+1046+847+823+356+4251)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((476+1154+489+1046+847+823+356+4251)/8) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}} |1790 |275 |1130 |7824 |1150 |2145 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130+7824+1150+2145)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1790+275+1130+7824+1150+2145)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]}} |653 |1137 |1158 |1136 |2145 |582 |573 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((653+1137+1158+1136+2145+582+573)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((653+1137+1158+1136+2145+582+573)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}} |7255 |14801 |16825 |18756 |17258 |14068 |7554 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756+17258+14068+7554)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7255+14801+16825+18756+17258+14068+7554)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]}} |1230 |1024 |1002 |2035 |2074 |3815 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002+2035+2074+3815+1115)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((1230+1024+1002+2035+2074+3815+1115)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]}} |3455 |2100 |1871 |1073 |2226 |5750 |2032 |1115 | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871+1073+2226+5750+2032)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((3455+2100+1871+1073+2226+5750+2032)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]}} |7350 |5651 |2850 |5253 |7154 |8754 |5730 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850+5253+7154+8754+5730)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((7350+5651+2850+5253+7154+8754+5730)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Qoʻqon 1912]]}} |2100 |7363 |4651 |7650 |4250 |2806 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651+7650+4250+2806)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2100+7363+4651+7650+4250+2806)/6) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]}} |712 |1415 |112 |2347 |1700 |910 |1740 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112+2347+1700+910+1740)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((712+1415+112+2347+1700+910+1740)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]}} |2714 |3244 |3221 |3984 |2115 |3414 |5227 | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221+3984+2115+3414+5227)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((2714+3244+3221+3984+2115+3414+5227)/7) round 0)}}}} |- align="center" | align="left" |{{nowrap|[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]}} |6220 |9678 |7650 |5680 |11270 |8349 | | | | | | | | | |'''{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650+5680+11270+8349)) round 0)}}}}''' |{{formatnum:{{#expr: (((6220+9678+7650+5680+11270+8349)/6) round 0)}}}} |} ==Sovrinlar== ===Har oygi mukofotlar=== {| class="wikitable" style="font-size:11.5px;white-space:nowrap" |- !rowspan="2"|Oy !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi murabbiyi|Oyning eng yaxshi murabbiyi]] !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi|Oyning eng yaxshi futbolchisi]] !colspan="2"|[[Oʻzbekiston Superligasida oyning eng chiroyli goli|Oyning eng chiroyli goli]] !rowspan="2"|References |- !Murabbiy !Klub !Futbolchi !Klub !Futbolchi !Klub |- |Mart |{{flagicon|UZB}} [[Islombek Ismoilov]] |[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] |{{flagicon|CRO}} [[Stipe Perica]] |Neftchi |{{flagicon|UZB}} [[Narimonjon Ahmadjonov]] |[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] | align="center" |<ref>{{Veb manbasi |url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/554191 |sarlavha=Superligada mart oyining eng yaxshi futbolchisi ma’lum bo‘ldi |sana=07.04.2026}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/554192 |sarlavha=Superligada mart oyining eng yaxshi murabbiyi ma’lum bo‘ldi |sana=07.04.2026}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://pfl.uz/news/superliga-narimonjon-ahmadjonov-dastlabki-turning-eng-chiroyli-goli-muallifi |sarlavha=Superliga. Narimonjon Ahmadjonov – dastlabki turning eng chiroyli goli muallifi |sana=04.03.2026}}</ref> |- |Aprel |{{flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov (1986-yilda tugʻilgan futbolchi)|Islom Ahmedov]] |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |{{fbicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]] |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|NGA}} [[Stephen Chinedu]] |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | align="center" | |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|https://pfl.uz/uz}} {{in lang|uz|ru}} * [https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/ozbekiston-superligasi-2025/regular-season/117241/ Oʻzbekiston Superligasi 2025 globalsportsarchive.com] {{in lang|en|ru}} * [https://www.sofascore.com/ru/football/tournament/uzbekistan/super-league/772#id:89354,tab:standings 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi] Sofascore saytida * [https://www.besoccer.com/competition/table/pfl 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20250521152445/https://www.besoccer.com/competition/table/pfl |date=2025-05-21 }} Besoccer saytida {{Oʻzbekiston Superligasi|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari|collapse}} {{Oʻzbekiston Superligasi chempionlari|collapse}} {{2026-yilda Oʻzbekiston futboli}} [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari]] [[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]] c400y01s9t1fas0e29aclwew1jn1xl6 2 1349975 6218708 5913790 2026-07-28T16:46:06Z TseriesUZ 132176 == Hayoti va ijodi == Shahlo Salayeva O‘zbekiston davlat konservatoriyasida an’anaviy xonandachilik yo‘nalishi bo‘yicha tahsil olgan. U 2011-yilda san’at yo‘nalishida Zulfiya mukofotiga sazovor bo‘lgan.[1] == Manbalar == <ref>MY5 telekanali, "Bu o‘zimizning gap" ko‘rsatuvi, Shahlo Salayeva bilan suhbat.</ref> 6218708 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Shahlo Salayeva.png|alt=Shahlo Salayeva|thumb|'''Shahlo Salayeva''']] {{Shaxs xaritasi |ism = Shahlo Salayeva |tasvir = Shahlo Salayeva.png |tavsif = Shahlo Salayeva — o‘zbek xonandasi |tugʻilgan_sana = {{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1993|5|11}} |tugʻilgan_joy = [[O‘zbekiston]] |millati = [[O‘zbek]] |maʼlumoti = [[O‘zbekiston davlat konservatoriyasi]] (2011–2015) |faoliyati = Xonanda |faoliyat_yillari = 2017–hozirgacha |mukofotlari = [[Zulfiya mukofoti|„Zulfiya“ davlat mukofoti]] (2015) }} {| class="wikitable" |+Shahlo Salayeva haqida ma'lumotlar |'''Tavalludi''' |1993-yil 11-mayda tugʻilgan |- |'''Fuqaroligi''' |[[Oʻzbekiston]], |- |'''Ta'limi''' |[[Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi]] |- |'''Kasbi''' |Xonanda |- |'''Mukofoti''' |Zulfiya mukofoti (2015-yil)<ref>{{Citation |title=Zulfiya nomidagi davlat mukofoti |date=2026-03-06 |url=https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Zulfiya_nomidagi_davlat_mukofoti&oldid=5923105 |work=Vikipediya |access-date=2026-07-28 |language=uz}}</ref> |} '''Shahlo Salayeva''' (1993-yil 11-mayda tugʻilgan) — oʻzbek estrada xonandasi. 2015-yilda [[Zulfiya mukofoti|„Zulfiya“ nomidagi davlat mukofoti]] bilan taqdirlangan. == Biografiyasi == Shahlo Salayeva 1993-yil 11-mayda tugʻilgan. 2011–2015-yillarda [[O‘zbekiston davlat konservatoriyasi]]da tahsil olgan. Professional musiqiy faoliyatini 2017-yilda boshlagan. == Ijodiy faoliyati == Xonanda asosan Xorazm va Toshkent estrada yoʻnalishlarida ijod qiladi. Uning „Ko'r bo'lasan“ nomli taronasi YouTube platformasida 50 milliondan<ref>{{Citation |last=Shahlo Salayeva |title=Shahlo Salayeva – Ko'r bo'lasan (Music Version) Premyera |date=2025-06-17 |url=https://www.youtube.com/watch?v=w4pA_lXbZts |access-date=2026-07-28}}</ref> ortiq ko'rilgan va xonandaga katta mashhurlik keltirgan. 2026-yil 16-fevral kuni Toshkentdagi [[Xalqlar doʻstligi saroyi]]da „Mani sev jonim“<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.afisha.uz/uz/concerts/2026/01/09/shahlo-salayeva |sarlavha=https://www.afisha.uz/uz/concerts/2026/01/09/shahlo-salayeva |arxivurl=https://www.afisha.uz/uz/concerts/2026/01/09/shahlo-salayeva |arxivsana=https://www.afisha.uz/uz/concerts/2026/01/09/shahlo-salayeva |sana=2025 |qaralgan sana=2025}}</ref> nomli ilk yirik yakkaxon konsert dasturini taqdim etgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.afisha.uz/uz/concerts/2026/01/09/shahlo-salayeva |sarlavha=Shahlo Salayevaning „Mani sev jonim“ konsert dasturi |nashriyot=Afisha.uz |qaralgan sana=2026-02-26}}</ref>. == Diskografiyasi == === Mashhur qoʻshiqlari === * „Ko'r bo'lasan“ * „Charchadim“ * „Bir ömür EVET“ * „Qaro ko‘z“ * „Anne“ * „Ramazon“ === Cover ijrolari === * „Aramam“ (Turkcha cover) * „Sen gelmez oldun“ (Cover) * „Знаешь ли ты“ (Cover) == Mukofotlari == * [[Zulfiya mukofoti|„Zulfiya“ davlat mukofoti]] (2015-yil). == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.youtube.com/watch?v=lmIwsE3Gc_U Shahlo Salayeva haqida videoloyiha] — Shou-Biznes kanali (YouTube). [[Turkum:Oʻzbekiston xonandalari]] [[Turkum:1993-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Zulfiya mukofoti sohiblari]] dmjmc75ewdyhb1i9bx49ppv7xxnrmfa 828 1360462 6218757 6217453 2026-07-29T03:01:03Z MalikxanBot 49138 Bot: Yangilandi 6218757 Scribunto text/plain return { ["Modul:Arguments"] = 640000, ["Asbox"] = 250000, ["Modul:Asbox"] = 250000, ["Ahamiyatlilik/rang"] = 100000, ["Modul:Authority control"] = 80000, ["Ambox"] = 70000, ["Age"] = 20000, ["AQSh loyihasi"] = 20000, ["Avtomatik taksonquti"] = 20000, ["Abbr"] = 10000, ["Arabiy"] = 10000, ["Astro-stub"] = 10000, ["Astronomiya loyihasi"] = 10000, ["AQSH bayrogʻi"] = 7000, ["AQSH"] = 6000, ["Authority control"] = 6000, ["AZE"] = 3000, ["Asosiy"] = 2000, ["Austria-geo-stub"] = 2000, ["Azerbaijan-geo-stub"] = 2000, ["Aeroport bilgiqutisi"] = 1000, ["Airport codes"] = 1000, ["Aktyor bilgiqutisi"] = 1000, ["AQSh"] = 1000, ["ARG"] = 1000, ["Argentina"] = 1000, ["Argentina bayrogʻi"] = 1000, ["ARM"] = 1000, ["Armaniston bayrogʻi"] = 1000, ["Avtomat tarjima"] = 1000, ["Avtomatik turkum mundarijasi jadvali"] = 1000, ["Avtomatik turkum mundarijasi jadvali/yadro"] = 1000, ["Asosida"] = 900, ["Aholi punkti"] = 800, ["Aisne departamenti kommunalari"] = 700, ["Modul:Asbox stubtree"] = 700, ["Albania-geo-stub"] = 600, ["Albaniya loyihasi"] = 600, ["Align"] = 600, ["AT"] = 600, ["AUT"] = 600, ["Avstraliya bayrogʻi"] = 600, ["Avstriya bayrogʻi"] = 600, ["AQSh aholisini ro'yxatga olish"] = 500, ["Argentina-geo-stub"] = 500, ["Asthenini-stub"] = 500, ["AUS"] = 500, ["Aut"] = 500, ["AZL"] = 500, } ba71k14rlhoysvspkvvhnyh5ak5mpcv 828 1360472 6218760 6149701 2026-07-29T03:01:33Z MalikxanBot 49138 Bot: Yangilandi 6218760 Scribunto text/plain return { ["Modul:ResolveEntityId"] = 110000, ["Replace"] = 50000, ["Ref-lang"] = 30000, ["Ref-en"] = 20000, ["Rang"] = 10000, ["Ref-fr"] = 10000, ["Modul:Rasmiy sayt"] = 7000, ["Rasmiy sayt"] = 7000, ["Reflist"] = 6000, ["Modul:Resolve category redirect"] = 5000, ["Ref-it"] = 5000, ["Rang/Tojikiston"] = 4000, ["Ref-de"] = 4000, ["Rang/Islom"] = 3000, ["Refbegin"] = 3000, ["Refend"] = 3000, ["Rellink"] = 3000, ["Resize"] = 3000, ["Ramka"] = 2000, ["Rang/Oʻzbekiston"] = 2000, ["Rang/Qirgʻiziston"] = 2000, ["Rang/Qozogʻiston"] = 2000, ["Ref-info"] = 2000, ["Right-uppermost image"] = 2000, ["Rossiya bayrogʻi"] = 2000, ["Round"] = 2000, ["Rus"] = 2000, ["Rang/Oʻzbekiston2"] = 1000, ["Ref-ru"] = 1000, ["Renessans olimlari qomusi"] = 1000, ["ROQ"] = 1000, ["RUS"] = 1000, ["Modul:Reply to"] = 900, ["Reply to"] = 900, ["Rang/Ukraina"] = 500, ["Rossiya loyihasi"] = 500, } 1cqdx88hgksnitgkwjtqby0j3m5zlur 0 1361563 6218522 6196611 2026-07-28T12:46:45Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260727sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6218522 wikitext text/x-wiki {{Voqea bilgiqutisi | title = „Mening bir orzum bor“ nutqi | partof = [[Vashington marshi|Vashingtondagi ish o‘rinlari va erkinlik uchun marsh]] <br/>va [[Fuqarolik huquqlari harakati]] | image = Martin Luther King Jr National Historic Site (36233249121).jpg | caption = [[Martin Luther King Jr.]] nutqdan so‘ng | date = 1963-yil 28-avgust | time = | place = [[Vashington (shahar)|Vashington]], AQSh | coordinates = {{Coord|38.8893|-77.0499|format=dms|region:US-DC_type:event|display=inline,title}} | type = Nutq | cause = AQShda afroamerikaliklar <br />uchun fuqarolik va iqtisodiy <br />huquqlarni taʼminlash<br /> hamda irqchilikni tugatish | participants= [[Martin Luther King Jr.]] | casualties1 = | casualties2 = | website = }} {{External media | width = 210px | float = right | audio1 = [http://openvault.wgbh.org/catalog/A_76C3B93B557D4976A032C27C72ACED18#at_89.00_s ''I Have a Dream''], 1963-yil 28-avgust, Educational Radio Network<ref name="ern2">{{cite web |title=Special Collections, March on Washington, Part 17 |work=Open Vault |publisher=at [[WGBH Educational Foundation|WGBH]] |date=August 28, 1963 |url=http://openvault.wgbh.org/catalog/A_76C3B93B557D4976A032C27C72ACED18#at_89.00_s |access-date=September 15, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226083309/http://openvault.wgbh.org/catalog/A_76C3B93B557D4976A032C27C72ACED18#at_89.00_s |url-status=live }}</ref> }} „'''Mening bir orzum bor'''“ ([[ingliz tili]]da: „I Have a Dream“) — amerika [[Fuqaroviy va siyosiy huquqlar|fuqarolik huquqlari]] faoli va [[Baptizm|baptist]] ruhoniy [[Martin Luther King Jr.]] tomonidan 1963-yil 28-avgustda [[Vashington (shahar)|Vashingtonga]] [[Vashington marshi|ish oʻrinlari va ozodlik uchun marsh]] davomida soʻzlangan [[Notiqlik|ommaviy nutq]]<ref name ="MKNYT">{{Cite news |last=Kakutani |first=Michiko |date=August 28, 2013 |title=The Lasting Power of Dr. King's Dream Speech |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/08/28/us/the-lasting-power-of-dr-kings-dream-speech.html |access-date=August 28, 2021 |issn=0362-4331 |archive-date=September 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908171736/https://www.nytimes.com/2013/08/28/us/the-lasting-power-of-dr-kings-dream-speech.html |url-status=live }}</ref>. Nutqda King fuqarolik va iqtisodiy huquqlarni taʼminlashga hamda AQShda qonuniylashtirilgan irqchilikka chek qoʻyishga chaqirdi. Vashingtondagi [[Lincoln memorial|Lincoln memoriali]] zinapoyalaridan turib 250 000 dan ortiq fuqarolik huquqlari tarafdorlariga soʻzlangan bu nutq fuqarolik huquqlari harakatining eng mashhur lahzalaridan biri va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari tarixi|Amerika tarixidagi]] eng ramziy nutqlar qatoriga kirdi<ref>{{Cite book |last=Hansen |first=D. D. |date=2003 |title=The Dream: Martin Luther King Jr. and the Speech that Inspired a Nation |url=https://archive.org/details/dreammartinluthe00hans |location=New York |publisher=Harper Collins |page=[https://archive.org/details/dreammartinluthe00hans/page/177 177] |oclc=473993560 }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/I-Have-A-Dream |title=I Have a Dream |last=Tikkanen |first=Amy |date=August 29, 2017 |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=May 7, 2019 |archive-date=October 20, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020183709/https://www.britannica.com/topic/I-Have-A-Dream |url-status=live }}</ref>. 1863-yilda millionlab qullarni ozod deb eʼlon qilgan [[Emansipatsiya proklamatsiyasi]]ga tayanib, King shunday degan edi<ref>Echols, James (2004), ''I Have a Dream: Martin Luther King Jr. and the Future of Multicultural America''.</ref>: „yuz yil oʻtib ham negr hamon ozod emas“<ref name="Alvarez">Alexandra Alvarez, „Martin Luther Kingʻs 'I Have a Dream': The Speech Event as Metaphor“, ''Journal of Black Studies'' 18(3); {{doi|10.1177/002193478801800306}}.</ref>. Nutqning yakuniga yaqin King tayyorlangan matndan chekinib, „Mening bir orzum bor“ mavzusida improvizatsiya qilingan [[Dispositio#Peroratio|xotima]] yasadi. Cherkov ruhiyatiga xos tarzda, [[Mahalia Jackson]] uning orqasidagi oʻrindigʻidan turib, u nutqining eng mashhur qismini boshlashidan oldin: „Ularga orzu haqida gapirib ber, Martin!“ deya hayqirib, uni qoʻllab-quvvatladi. [[Taylor Branch]]ning yozishicha<ref name="auto">[[Taylor Branch|Branch, Taylor]], ''Parting the Waters: America in the King Years 1954–63'', pgs. 2761–2763, Simon & Schuster (1998). {{ISBN|978-1-4165-5868-2 }}</ref>, King keyinchalik Jeksonning soʻzlari unga yetib borgan-bormaganini bilmagan holda, oʻsha lahzada xayoliga kelgan „ilk notiqlik silsilasi“ga tayanganini aytgan. [[Jon Meacham]] shunday yozadi: „King birgina ibora bilan zamonaviy Amerikani shakllantirgan insonlar safida [[Thomas Jefferson|Jefferson]] va [[Abraham Lincoln|Lincoln]] qatoriga qoʻshildi“<ref>{{cite magazine |title=One Man |url=https://archive.org/details/sim_time_2013-08-26_182_9/page/n27 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=August 26, 2013 |author=Meacham, Jon |page=26 }}</ref>. 1999-yilda notiqlik sanʼati olimlari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnomada ushbu nutq XX asrning eng yaxshi amerikancha nutqi deb topildi<ref>{{cite web |first1=Stephen |last1=Lucas |first2=Martin |last2=Medhurst |date=December 15, 1999 |title=I Have a Dream Speech Leads Top 100 Speeches of the Century |url=https://news.wisc.edu/i-have-a-dream-leads-top-100-speeches-of-the-century/ |access-date=July 18, 2006 |publisher=[[University of Wisconsin–Madison]] |archive-date=February 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160210180800/http://news.wisc.edu/i-have-a-dream-leads-top-100-speeches-of-the-century/ |url-status=live }}</ref>. Jurnalist Sean OʻGrady „[[The Independent|The Independent]]“ nashrida ushbu nutqni „barcha davrlarning ingliz tilidagi eng buyuk nutqi boʻlishga kuchli daʼvogar“ deb taʼriflagan<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/long_reads/martin-luther-king-i-have-dream-speech-greatest-all-time-washington-dc-1963-50th-anniversary-death-a8280296.html |title=Martin Luther King's 'I Have a Dream' speech is the greatest oration of all time |newspaper=[[The Independent]] |first=Sean |last=O'Grady |date=April 3, 2018 |access-date=December 19, 2020 |archive-date=January 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128204429/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/martin-luther-king-i-have-dream-speech-greatest-all-time-washington-dc-1963-50th-anniversary-death-a8280296.html |url-status=live }}</ref>. == Tarixiy asos == [[Vashington marshi|Ish oʻrinlari va ozodlik uchun Vashington yurishi]] qisman prezident [[John F. Kennedy]] tomonidan iyun oyida taklif qilingan [[Fuqarolik huquqlari toʻgʻrisidagi qonun (1964)|fuqarolik huquqlari toʻgʻrisidagi]] qonunchilikka ommaviy xayrixohlikni namoyish etishni maqsad qilgan edi. Shu sababli, Martin Luther King va boshqa yetakchilar fuqarolik huquqlari harakatining oʻziga xos belgisiga aylangan [[Fuqarolik bo‘ysunmasligi|fuqarolik boʻysunmasligi]] holatlarini qoʻzgʻatib yubormaslik uchun oʻz nutqlarini vazmin tutishga kelishib oldilar. King oʻz nutqini dastlab [[Abraham Lincoln]]ning [[Gettysburg nutqi|Gettysburgdagi nutqi]]ga ehtirom sifatida, Emansipatsiya proklamatsiyasining yuz yilligiga toʻgʻri keladigan tarzda rejalashtirgan edi<ref name="Mills">{{Cite book |last1=X |first1=Malcolm |url=https://archive.org/details/autobiographyofm00malc/page/280/mode/2up?q=guitars |title=Autobiography of Malcolm X |last2=Haley |first2=Alex |publisher=Ballantine Books |year=1973 |isbn= |location=New York |pages=281 }}</ref>. == Nutq sarlavhasi va yozish jarayoni == [[File:Civil Rights March on Washington, D.C. (Leaders of the march posing in front of the statue of Abraham Lincoln... - NARA - 542063 (cropped).jpg|thumb|1963-yil 28-avgust kuni [[Vashington marshi]] yetakchilari [[Abraham Lincoln]] haykali oldida suratga tushgan: (o‘tirganlardan, chapdan o‘ngga) [[Whitney Young]], [[Cleveland Robinson]], [[A. Philip Randolph]], [[Martin Luther King Jr.]] va [[Roy Wilkins]]; (turganlardan, chapdan o‘ngga) [[Mathew Ahmann]], [[Joachim Prinz]], [[John Lewis]], [[Eugene Carson Blake]], [[Floyd McKissick]] va [[Walter Reuther]].]] King 1960-yildan beri orzular haqida vaʼz qilib kelayotgan edi, oʻshanda u [[NAACP|Rangli tanali odamlarning taraqqiyoti milliy assotsiatsiyasi]] (NAACP) uchun „Negr va Amerika orzusi“ deb nomlangan nutq soʻzlagan edi. Ushbu nutqda [[Amerika orzusi]] va voqelik oʻrtasidagi tafovut muhokama qilinadi, unda ochiq-oydin [[Oq tanlilar ustunligi|oq tanlilar ustunligi]] tarafdorlari orzuni poymol qilgani hamda „federal hukumatimiz ham oʻzining befarqligi va munofiqligi, adolat yoʻlidagi xiyonati orqali orzuga dogʻ tushirgani“ aytiladi. King shunday fikr bildiradi: „Ehtimol, negrlar Amerikaning qalbini qutqarish uchun Xudoning vositasidir“<ref name=KingInstitute>{{cite web |url=https://kinginstitute.stanford.edu/encyclopedia/i-have-dream |title=I Have a Dream |date=May 8, 2017 |publisher=The Martin Luther King Jr. Research and Education Institute |access-date=December 4, 2019 |archive-date=December 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204054210/https://kinginstitute.stanford.edu/encyclopedia/i-have-dream |url-status=live }}</ref><ref>Martin Luther King Jr., "[http://mlk-kpp01.stanford.edu/primarydocuments/Vol5/25Sept1960_TheNegroandtheAmericanDream,ExcerptfromAddressatt.pdf The Negro and the American Dream], speech delivered to the NAACP in Charlotte, NC, September 25, 1960.</ref>. 1961-yilda u bir qancha milliy nutqlari va bayonotlarida fuqarolik huquqlari harakati va talaba faollarning tenglik haqidagi „orzusi“ — „Amerika orzusi… hali amalga oshmagan orzu“ — haqida gapirdi va „orzu“ni ushbu nutqlarning asosiy mavzusi sifatida keltirdi<ref>{{cite book |title=The American Dream: A Short History of an Idea that Shaped a Nation |url=https://archive.org/details/americandreamsho0000cull |publisher=Oxford University Press |location=New York |last=Cullen |first=Jim |year=2003 |page=[https://archive.org/details/americandreamsho0000cull/page/126 126] |isbn=0195158210 }}</ref>. 1962-yil 27-noyabrda King [[Shimoliy Karolina|Karolina shtati]]ning [[Rocky Mount (Shimoliy Karolina)|Rocky Mount]] shahridagi Booker T. Washington nomli oʻrta maktabda nutq soʻzladi. Ushbu nutq uning keyinchalik Lincoln memorialidan soʻzlagan variantidan koʻra uzunroq edi<ref name="Stringer">{{cite web |last1=Stringer |first1=Sam |last2=Brumfield |first2=Ben |title=New recording: King's first 'I have a dream' speech found at high school |date=August 12, 2015 |url=http://www.cnn.com/2015/08/12/us/north-carolina-mlk-jr-i-have-a-dream-recording/index.html |publisher=CNN |access-date=August 13, 2015 |archive-date=August 13, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813164024/http://www.cnn.com/2015/08/12/us/north-carolina-mlk-jr-i-have-a-dream-recording/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Crook |first1=Samantha |last2=Bryant |first2=Christian |title=How Langston Hughes Led to a 'Dream' MLK Discovery |url=http://www.wkbw.com/newsy/how-langston-hughes-led-to-a-dream-mlk-discovery |publisher=[[WKBW-TV]] |access-date=August 13, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723032743/http://www.wkbw.com/newsy/how-langston-hughes-led-to-a-dream-mlk-discovery |archive-date=July 23, 2017 |url-status=dead }}</ref>. Matnning ayrim qismlari oʻzgartirilgan boʻlsa-da, katta qismi, jumladan, „Mening bir orzum bor“ naqorati bir xil edi. 2015-yilda qayta topilganidan soʻng<ref>{{cite web |last1=Waggoner |first1=Martha |title=Recording of MLK's 1st 'I Have a Dream' speech found |url=http://www.detroitnews.com/story/news/nation/2015/08/11/mlk-recording-speech-found/31470821/ |publisher=DetroitNews.com |agency=Associated Press |date=August 11, 2015 |access-date=August 13, 2015 |archive-date=September 12, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912235921/http://www.detroitnews.com/story/news/nation/2015/08/11/mlk-recording-speech-found/31470821/ |url-status=live }}</ref>, 1962-yilgi nutqning tiklangan va raqamlashtirilgan yozuvi [[Shimoliy Karolina shtat universiteti]] ingliz tili kafedrasi tomonidan ommaga taqdim etildi<ref name="Stringer" />. King, shuningdek, 1963-yil iyun oyida Detroitda, 1963-yil 23-iyundagi 125 000 kishilik „Buyuk ozodlik yurishi“dan soʻng darhol Detroitdagi [[Cobo Center|Cobo Hall]] binosida 25 000 kishi oldida „Mening bir orzum bor“ naqarati bilan nutq soʻzlagan edi<ref>{{citation |last=Boyle |first=Kevin |title=Detroit's Walk To Freedom |date=May 1, 2007 |url=http://www.absolutemichigan.com/dig/michigan/detroits-walk-to-freedom/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518085036/http://www.absolutemichigan.com/dig/michigan/detroits-walk-to-freedom/ |work=[[Michigan History Magazine]] |access-date=February 15, 2012 |archive-date=May 18, 2012 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation |last=Garrett |first=Bob |title=Martin Luther King Jr. and the Detroit Freedom Walk |url=http://www.michigan.gov/dnr/0,4570,7-153-54463_19313_20652_19271_19357-205425--,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301072524/http://www.michigan.gov/dnr/0,4570,7-153-54463_19313_20652_19271_19357-205425--,00.html |publisher=Michigan Department of Natural Resources – Michigan Library and Historical – Center Michigan Historical Center |access-date=February 15, 2012 |archive-date=March 1, 2014 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Interview With Martin Luther King III |publisher=CNN |date=August 22, 2003 |first=Soledad |last=O'Brien |url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0308/22/se.18.html |access-date=January 15, 2007 |archive-date=June 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180603112554/http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0308/22/se.18.html |url-status=live }}</ref>. Reuther Kingga Detroitdagi [[Avtomobil sanoati ishchilarining birlashgan kasaba uyushmasi|Birlashgan avtomobilsozlik ishchilari kasaba uyushmasi]] qarorgohi boʻlmish Solidarity Housedan ish xonasi bergan edi, u yerda King Vashingtondagi marshi arafasida oʻzining „Mening bir orzum bor“ nutqi ustida ishlagan<ref>{{Cite magazine |title=On the Picket Lines of the General Motors Strike |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/on-the-picket-lines-of-the-general-motors-strike |last=Kaufman |first=Dan |magazine=The New Yorker |date=September 26, 2019 |language=en |access-date=May 12, 2020 |archive-date=June 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603041751/https://www.newyorker.com/news/dispatch/on-the-picket-lines-of-the-general-motors-strike |url-status=live }}</ref>. Vashingtondagi nutqdan bir oz avval „[[How I Got Over (qoʻshiq)|How I Got Over]]“ qoʻshigʻini kuylagan Mahalia Jackson Kingning Detroitdagi nutqidan xabardor edi<ref>{{Cite news |url=http://www.bbc.com/culture/story/20130827-a-song-that-made-america-believe |title=How Mahalia Jackson defined the 'I Have a Dream' speech |last=Kot |first=Greg |date=October 21, 2014 |publisher=BBC |access-date=August 28, 2018 |archive-date=August 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041319/http://www.bbc.com/culture/story/20130827-a-song-that-made-america-believe |url-status=live }}</ref>. Vashingtondagi yurishdan soʻng<ref>{{Cite news |url=https://www.npr.org/2013/08/28/216141088/for-kings-adviser-fulfilling-the-dream-cannot-wait |title=For King's Adviser, Fulfilling The Dream 'Cannot Wait' |last=Norris |first=Michele |date=August 28, 2013 |publisher=NPR |access-date=August 29, 2018 |archive-date=August 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830005155/https://www.npr.org/2013/08/28/216141088/for-kings-adviser-fulfilling-the-dream-cannot-wait |url-status=live }}</ref>, Kingning Cobo Halldagi nutqi yozuvi Detroitdagi Gordy Records tomonidan „The Great March To Freedom“ nomli LP plastinka sifatida chiqarildi<ref>{{citation |last=Ward |first=Brian |title=Recording the Dream |url=http://www.historytoday.com/brian-ward/recording-dream |volume=48 |issue=4 |year=1998 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215054705/http://www.historytoday.com/brian-ward/recording-dream |publisher=[[History Today]] |access-date=February 15, 2012 |archive-date=February 15, 2012 |url-status=live }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == * [https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3170387.stm Full text at the BBC] * [https://www.archives.gov/exhibits/featured_documents/mlk_speech/ Deposition concerning recording of the „I Have a Dream“ speech] * [https://web.archive.org/web/20070307142153/http://www.negrospirituals.com/news-song/free_at_last_from.htm Lyrics of the traditional spiritual „Free at Last“] * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/34872/mlk-before-he-won-the-nobel MLK: Before He Won the Nobel] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100118161156/http://www.life.com/image/first/in-gallery/34872/mlk-before-he-won-the-nobel |date=2010-01-18 }}; * [https://kr.usembassy.gov/education-culture/infopedia-usa/living-documents-american-history-democracy/martin-luther-king-jr-dream-speech-1963/ I Have A Dream] [[Turkum:Siyosiy iqtiboslar]] 9r7uzugrg860f8fyykxrxb54ztt6ji5 2 1364275 6218744 6207192 2026-07-28T23:50:10Z ~2026-42056-17 293909 6218744 wikitext text/x-wiki / <small>Turmush o'rtoqlar [[ Elena Bikovic ]] va Milos Bikovic to'ylarini 2021 yil 13 Sentyabrda Shveytsariyada ro'yxatdan o'tkazishdi. Uning eri Milos Bikovic mashhur aktyor, rejissyor va prodyuser. Supruga [[ Elena Bikovic ]] je visoko obrazovanje i ima diplomu sa počastima u kreativnoj oblasti. Novinar i pravnik.</small> <small>2024-yil yanvar oyida Elena Bikovic va Milos Bikovic juftligi o'g'il ko'rishdi va unga Vasiliy deb ism qo'yishdi.</small> <small>2023-yilda uning eri Milos Bikovic o'zining debyut qo'shig'ini ijro etdi. 2023-yil noyabr oyida u "Oltin Gramafon" mukofotiga sazovor bo'ldi. 2019 yilda A.S. Pushkin medali.</small> '''<small>Ljodiy yo'l.</small>''' <small>Turmush Milos Bikovic respublika hali Yugoslaviya tarkibida bo'lganida Belgrada tug'ilgan. U o‘rta maktabni tugatib, dramatik san’at fakultetiga aktyorlik mutaxassisligi bo‘yicha o‘qishga kirdi. O'qishni tugatgandan so'ng, u Belgrad Dramatik Teatrga qo'shildi va shu kungacha etakchi truppaning a'zosi bo'lib qolmoqda. Žena Elena Bikovič asli moskvalik bo'lib, Milliy moda institutini imtiyozli diplom bilan tugatgan. U shved kosmetika brendi uchun o'z kolleksiyalarini taqdim etgan. Kasbiy tajribasi tufayli u jurnalistika va huquqshunoslik kabi tegishli ko'nikmalarni ham egallagan.</small> <small>'''To'ying'''</small>. <small>Turmush o'rtog Milos Bikovic turmush o'rtog Elena Bikovic в Shveytsariyada to'yini ro'yxatdan o'soglas, to'y 2021-yil 13-sentabrda bo'lib o'tdi. 2023-yilda to'y Rossiya Federatsiyasida qonuniylashtirildi.</small> <small>'''Filmografiya.'''</small> {| class="wikitable" ! <small>Esm</small>|| <small>Yil</small>|| <small>Roli</small>|| <small>Serija</small> |- | <small>Laylaklar qaytadi</small>|| <small>''2007''</small>|| <small>Filipp</small>|| <small>''1''</small> |- | <small>Montevideo - ilohiy qarash</small>|| <small>''2010''</small>|| <small>Aleksandr Tirnanich</small>|| <small>''2''</small> |- | <small>Professorning shlyapasi</small>|| <small>''2012''</small>|| <small>Mihail Petrovich Alas</small>|| <small>''2''</small> |- | <small>Turmush qurgan bakalavr</small>|| <small>''2014''</small>|| <small>Radmilo Tomic</small>|| <small>''8''</small> |- | <small>Eleon mehmonxonasi</small>|| <small>''2015''</small>|| <small>Pavel Arkadievish</small>|| <small>''2''</small> |- | <small>Faktlar</small>|| <small>''2017''</small>|| <small>Ilya Petrovich Kupkov Zeus</small>|| <small>''1''</small> |- | <small>Grand mehmonxonasi</small>|| <small>''2017''</small>|| <small>Pavel Arkadievish</small>|| <small>''2''</small> |- | <small>Afsonalar. Gretsiya.</small>|| <small>''2017''</small>|| <small>Ilya Petrovich Kupkov</small>|| <small>''1''</small> |- | <small>Haqiqatdan tashqarida</small>|| <small>''2017''</small>|| <small>Maykl</small>|| <small>''1''</small> |- | <small>O'zgarish shamoli</small>|| <small>''2019''</small>|| <small>Marash</small>|| <small>''1''</small> |- | <small>Magomayev</small>|| <small>''2019''</small>|| <small>Magomayev</small>|| <small>''8''</small> |- | <small>Men turmushga chiqmoqchiman</small>|| <small>''2020''</small>|| <small>Sergey Navashin</small>|| <small>''1''</small> |- | <small>Udo biz bila</small>|| <small>''2023''</small>|| <small>Bosko</small>|| <small>''1''</small> |- | <small>Akademiya PMEF</small>|| <small>''2024''</small>|| <small>Milos Bikovic</small>|| <small>''1''</small> |- | <small>Qizil shelk</small>|| <small>''2025''</small>|| <small>Garin</small>|| <small>''1-2''</small> |- | <small>Moskvada yomg'irli ob-havo endi boshlanmoqda</small>|| <small>''2025''</small>|| <small>Alexsey</small>|| <small>''1-8''</small> |- | <small>Alsa mo''jizalar mamlakatida</small>|| <small>''2025''</small>|| <small>Shlyapnik</small>|| <small>''1-3''</small> |- | <small>Qora shelk</small>|| <small>''2027''</small>|| <small>Garin</small>|| <small>''2-2''</small> |} f32t7tlpdewdigbdj77eyefw4extghk 0 1414883 6218494 6190905 2026-07-28T12:32:33Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Manbalar */ 6218494 wikitext text/x-wiki {{Futbol hakami| name = Tomasz Listkiewicz | image = 2017 RUS v BEL exhibition - Szymon Marciniak, Paweł Sokolnicki and Tomasz Listkiewicz.jpg | caption = Listkiewicz (oʻngda), 2017-yil | birth_date = {{Birth based on age as of date|37|2015|12|15|df=y}} | birth_place = [[Varshava]], Poland | league1 = [[Ekstraklasa]] | role1 = Hakam | internationalyears1 = 2011–hozirga qadar | confederation1 = [[FIFA roʻyxatida]] | internationalrole1 = Hakam<br /> [[Video yordamchi hakam|VAR]] }} '''Tomasz Listkiewicz''' (1977 yoki 1978-yilda tugʻilgan<ref name="dob">{{Cite web |date=2015-12-15 |title=Listkiewicz: Marciniak urodził się z... gwizdkiem w ustach - Polsat Sport |url=https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2015-12-15/listkiewicz-marciniak-urodzil-sie-z-gwizdkiem-w-ustach/ |access-date=2026-06-12 |website=www.polsatsport.pl |language=pl}}</ref>) — polyak futbol chiziq hakami boʻlib, 2011-yildan beri [[FIFA xalqaro hakamlar roʻyxati]]da turadi. == Faoliyati == Tomasz Listkiewicz [[Polsha]]ning [[Varshava]] shahrida, sobiq [[FIFA]] hakami [[Michał Listkiewicz]]ning xonadonida tugʻilgan<ref name="dob"/>. Uning otasi [[Gʻarbiy Germaniya]] va [[Argentina milliy futbol terma jamoasi|Argentina]] oʻrtasidagi 1990-yilgi FIFA Jahon chempionati finalida chiziq hakami boʻlgan<ref name="dob"/>. Otasi izidan borib, Listkiewicz hakamlik faoliyatini boshladi va Polshaning oliy ligasi hisoblangan [[Ekstraklasa]]ga yetib bordi. 2011-yilda FIFA nishonini qoʻlga kiritgach, Listkiewicz bir necha xalqaro turnirlarda ishtirok etdi, jumladan [[Futbol boʻyicha 2016-yilgi Yevropa chempionati|2016]] va [[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Yevropa chempionati|2024 UEFA Yevropa chempionati]], shuningdek 2023-yilda ikki finalda:<ref name="dob"/> UEFA Chempionlar ligasi finali va [[FIFA Klublar oʻrtasida jahon chempionati finali 2023|FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati finali]]<ref>{{Cite web |date=2023 |title=Szymon Marciniak to referee Manchester City vs Inter in UEFA Champions League Final |url=https://onefootball.com/fr/news/szymon-marciniakto-referee-manchester-city-vs-inter-in-uefa-champions-league-final-37531565 |access-date=2026-06-12 |website=OneFootball |language=fr}}</ref><ref name="reuters">{{Cite news |title=World Cup final referee Marciniak to officiate Champions League final |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/world-cup-final-referee-marciniak-officiate-champions-league-final-2023-05-22/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616004859/https://www.reuters.com/sports/soccer/world-cup-final-referee-marciniak-officiate-champions-league-final-2023-05-22/ |archive-date=2023-06-16 |access-date=2026-06-12 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Poland’s Szymon Marciniak to referee FIFA World Cup final |url=https://inside.fifa.com/refereeing/news/szymon-marciniak-from-poland-to-referee-fifa-world-cup-final |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206052131/https://inside.fifa.com/refereeing/news/szymon-marciniak-from-poland-to-referee-fifa-world-cup-final |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-06-12 |website=inside.fifa.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023 |title=Szymon Marciniak to referee FIFA Club World Cup Final between Manchester City and Fluminense |url=https://onefootball.com/es/noticias/szymon-marciniak-to-referee-fifa-club-world-cup-final-between-manchester-city-and-fluminense-38761108 |access-date=2026-06-12 |website=OneFootball |language=es}}</ref>. Listkiewiczning ilk FIFA Jahon chempionati [[Futbol boʻyicha 2018-yilgi jahon chempionati|2018-yilgi Rossiyada oʻtgan turnir]] boʻlgan<ref>{{Cite web |title=List of referees Russia 2018 |url=https://digitalhub.fifa.com/m/6437a6096b00d2e8/original/w7qdlidnrq4lah2pvvc3-pdf.pdf |access-date=12 June 2026 |website=Digital Hub Inside FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-16 |title=Poland's Marciniak to referee World Cup final |url=https://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2022-12-16-polands-marciniak-to-referee-world-cup-final/ |access-date=2026-06-12 |website=TimesLIVE |language=en}}</ref>. U yana bir marta, [[Qatar]]da oʻtkazilgan [[Futbol boʻyicha 2022-yilgi jahon chempionati|2022-yilgi FIFA Jahon chempionati]]da hakamlar brigadasi tarkibiga tayinlandi. U yerda u hamyurti [[Szymon Marciniak]] boshchiligidagi hakamlar jamoasining aʼzosi sifatida Argentina va [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi|Fransiya]] oʻrtasidagi [[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Jahon Chempionati finali|final uchrashuvi]]da ishladi<ref name="northamerica">{{Cite web |last=S.A |first=Telewizja Polska |title=Four Polish referees picked for World Cup duty |url=https://tvpworld.com/92546823/szymon-marciniak-and-polish-refs-at-2026-football-world-cup |access-date=2026-06-12 |website=tvpworld.com |language=en}}</ref><ref name="reuters"/>. 2026-yil aprelida Listkiewicz ushbu turnirdagi uchinchi ishtiroki uchun tanlab olindi va Szymon Marciniak hamda Polshadan boʻlgan Adam Kupşik bilan birga Shimoliy Amerikada boʻlib oʻtadigan [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi FIFA Jahon chempionati]]da hakamlik qilish uchun tanlab olindi<ref name="northamerica"/><ref>{{Cite news |last=Rampling |first=Ali |last2=Creditor |first2=Avi |date=2026-04-09 |title=FIFA announces 2026 World Cup match officials: Seven from Premier League, 11 from MLS appointed |url=https://www.nytimes.com/athletic/7183936/2026/04/09/world-cup-referees-fifa/ |access-date=2026-06-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |title=Every referee selected for the 2026 FIFA World Cup |url=https://sports.yahoo.com/articles/every-referee-selected-2026-fifa-180000172.html |access-date=2026-06-12 |work=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} {{Tashqi_havolalar}} 37znghmvyhwwlhzms1fasqtskpz45bx 0 1420278 6218779 6197156 2026-07-29T05:15:54Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6218779 wikitext text/x-wiki '''Stephen Adam''' (1405-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi. 1376-yilda (ehtimol [[New Romney (saylov okrugi)|New Romney]] saylov okrugidan) [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>[https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/adam-john-1440 ADAM, John (d.1440), of New Romney, Kent.]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{XIVasr-Angliya-MP-stub}} erjlful03wtxmktu573mn9iw9sd8ov5 1 1425703 6218626 6211533 2026-07-28T13:16:25Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218626 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425704 6218647 6211534 2026-07-28T13:22:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218647 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425705 6218636 6211535 2026-07-28T13:19:25Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218636 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425707 6218645 6211538 2026-07-28T13:22:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218645 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425715 6218638 6211547 2026-07-28T13:20:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218638 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425722 6218630 6211555 2026-07-28T13:17:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218630 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425733 6218633 6211566 2026-07-28T13:18:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218633 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425736 6218648 6211569 2026-07-28T13:23:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218648 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425739 6218643 6211573 2026-07-28T13:22:50Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218643 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425741 6218644 6211575 2026-07-28T13:22:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218644 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425758 6218640 6211599 2026-07-28T13:21:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218640 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425760 6218639 6211601 2026-07-28T13:20:55Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218639 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425762 6218628 6211604 2026-07-28T13:17:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218628 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425763 6218646 6211605 2026-07-28T13:22:56Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218646 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425766 6218649 6211608 2026-07-28T13:23:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218649 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425771 6218641 6211615 2026-07-28T13:22:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218641 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425841 6218545 6211714 2026-07-28T12:53:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218545 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425842 6218543 6211715 2026-07-28T12:53:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218543 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425843 6218548 6211716 2026-07-28T12:54:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218548 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425844 6218535 6211717 2026-07-28T12:51:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218535 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425846 6218555 6211720 2026-07-28T12:56:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218555 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425859 6218531 6211748 2026-07-28T12:50:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218531 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425863 6218528 6211752 2026-07-28T12:48:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218528 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425865 6218526 6211754 2026-07-28T12:47:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218526 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425866 6218523 6211755 2026-07-28T12:47:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218523 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425868 6218520 6211757 2026-07-28T12:46:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218520 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425871 6218533 6211760 2026-07-28T12:50:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218533 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425874 6218530 6211764 2026-07-28T12:49:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218530 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425981 6218539 6212212 2026-07-28T12:52:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218539 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1425983 6218551 6212214 2026-07-28T12:55:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218551 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427000 6218571 6214941 2026-07-28T12:59:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218571 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427003 6218567 6214944 2026-07-28T12:59:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218567 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427004 6218565 6214946 2026-07-28T12:58:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218565 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427006 6218558 6214950 2026-07-28T12:56:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218558 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427008 6218562 6214952 2026-07-28T12:57:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218562 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427012 6218513 6214956 2026-07-28T12:43:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218513 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427015 6218515 6214960 2026-07-28T12:44:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218515 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427018 6218519 6214963 2026-07-28T12:45:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218519 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427019 6218518 6214964 2026-07-28T12:44:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218518 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427021 6218511 6214967 2026-07-28T12:42:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218511 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427022 6218510 6214970 2026-07-28T12:41:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218510 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427025 6218506 6214973 2026-07-28T12:41:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218506 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427029 6218505 6214979 2026-07-28T12:40:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218505 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427031 6218503 6214981 2026-07-28T12:39:50Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218503 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427035 6218662 6214985 2026-07-28T13:23:25Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218662 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427036 6218661 6214986 2026-07-28T13:23:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218661 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427037 6218660 6214987 2026-07-28T13:23:21Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218660 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427038 6218655 6214988 2026-07-28T13:23:13Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218655 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427039 6218652 6214989 2026-07-28T13:23:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218652 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427042 6218653 6214992 2026-07-28T13:23:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218653 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427043 6218657 6214993 2026-07-28T13:23:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218657 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427045 6218651 6214995 2026-07-28T13:23:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218651 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427047 6218658 6214997 2026-07-28T13:23:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218658 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427048 6218659 6214998 2026-07-28T13:23:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218659 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427049 6218654 6214999 2026-07-28T13:23:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218654 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427050 6218656 6215000 2026-07-28T13:23:15Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218656 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427051 6218650 6215001 2026-07-28T13:23:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218650 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427052 6218622 6215004 2026-07-28T13:14:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218622 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427053 6218624 6215005 2026-07-28T13:14:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218624 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427054 6218625 6215006 2026-07-28T13:15:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218625 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427055 6218619 6215007 2026-07-28T13:12:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218619 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427056 6218608 6215008 2026-07-28T13:08:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218608 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427057 6218615 6215009 2026-07-28T13:11:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218615 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427058 6218610 6215010 2026-07-28T13:09:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218610 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427060 6218621 6215012 2026-07-28T13:13:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218621 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427061 6218616 6215013 2026-07-28T13:11:55Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218616 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427062 6218613 6215014 2026-07-28T13:10:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218613 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427063 6218607 6215015 2026-07-28T13:08:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218607 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427064 6218599 6215016 2026-07-28T13:05:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218599 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427065 6218603 6215017 2026-07-28T13:07:25Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218603 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427067 6218602 6215019 2026-07-28T13:06:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218602 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427068 6218590 6215020 2026-07-28T13:03:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218590 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427069 6218596 6215021 2026-07-28T13:05:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218596 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427070 6218589 6215022 2026-07-28T13:03:37Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218589 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427071 6218594 6215023 2026-07-28T13:04:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218594 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427072 6218587 6215024 2026-07-28T13:03:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218587 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427073 6218588 6215025 2026-07-28T13:03:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218588 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427074 6218575 6215026 2026-07-28T13:00:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218575 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427075 6218586 6215027 2026-07-28T13:03:32Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218586 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427076 6218584 6215028 2026-07-28T13:02:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218584 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427077 6218579 6215029 2026-07-28T13:02:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218579 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1427078 6218578 6215030 2026-07-28T13:01:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218578 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 0 1428244 6218634 6217729 2026-07-28T13:18:57Z BilimNuri 190786 [[Turkum:Robotlar haqida qisqa hikoyalar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6218634 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Complete Robot | asl_nomi = | tasvir = TheCompleteRobot.jpg | izoh = Birinchi nashr | muallif = [[Ayzek Azimov]] | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = Kiyoshi Kanai | mamlakat = Amerika Qoʻshma Shtatlari | til = Ingliz tili | seriya = [[Robot turkumi]] | janr = [[Ilmiy fantastika]] | nashriyot = [[Doubleday]] | nashr_etilgan_sana = 1982-yil 9-aprel<ref>[https://www.isfdb.org/cgi-bin/pl.cgi?37454 The Internet Speculative Fiction Database entry]</ref> | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 557 | mukofotlar = | avvalgisi = [[I, Robot]] | keyingisi = [[Robot Dreams (hikoyalar to‘plami)|Robot Dreams]] | isbn = 0-385-17724-0 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Complete Robot '''(1982) — [[Amerikaliklar|amerikalik]] yozuvchi [[Ayzek Azimov|Ayzek Azimovning]] 1939 va 1977-yillar oraligʻida yozilgan [[Robot|robotlar]] haqidagi 37 ta [[Ilmiy fantastika|ilmiy-fantastik]] hikoyasidan 31 tasini jamlagan toʻplami<ref>Introduction, ''The Complete Robot'', Isaac Asimov</ref>. Hikoyalarning aksariyati ilgari „[[I, Robot]]“ va „[[The Rest of the Robots]]“ kitoblarida chop etilgan boʻlsa, toʻrttasi bungacha hech qaysi toʻplamga kirmagan, qolganlari esa boshqa beshta antologiya boʻylab sochilib ketgan edi. Ularni insonlar, robotlar va axloq oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar mavzusi birlashtirib turadi hamda birgalikda Azimov yaratgan robototexnika xronikasining ulkan manzarasini namoyon etadi. Hikoyalar muayyan turkumlarga ajratilgan. == Toʻplam tarkibi == * Kirish * Insonga oʻxshamagan robotlar: ** „[[A Boy’s Best Friend]]“ (1975) ** „[[Sally]]“ (1953) ** „[[Someday]]“ (1956), shuningdek, Multivac turkumiga kiradi * Harakatsiz robotlar: ** „[[Point of View]]“ (1975), shuningdek, Multivac turkumiga kiradi ** „[[Think!]]“ (1977) ** „[[True Love]]“ (1977), shuningdek, Multivac turkumiga kiradi * Metalldan yasalgan robotlar: ** „[[Robot AL-76 Goes Astray]]“ (1942) ** „[[Victory Unintentional]]“ (1942) ** „[[Stranger in Paradise]]“ (1973–74), qissa, ** „[[Light Verse]]“ (1973) ** „[[Segregationist]]“ (1967) ** „[[Robbie]]“ (1940) * Odamsimon robotlar: ** „[[Let’s Get Together]]“ (1957) ** „[[Mirror Image]]“ (1972) ** „[[The Tercentenary Incident]]“ (1976) * Powell va Donovan: * „[[First Law]]“ (1956) ** „[[Runaround]]“ (1941–42), qissa ** „[[Reason]]“ (1941) ** „[[Catch That Rabbit]]“ (1944) * Susan Calvin: ** „[[Liar!]]“ (1941) ** „[[Satisfaction Guaranteed]]“ (1951) ** „[[Lenny]]“ (1958) ** „[[Galley Slave]]“ (1957), qissa  ** „[[Little Lost Robot]]“ (1947), qissa ** „[[Risk]]“ (1955), qissa ** „[[Escape!]]“ (1945) ** „[[Evidence]]“ (1946), qissa  ** „[[The Evitable Conflict]]“ (1950), qissa ** „[[Feminine Intuition]]“ (1969), qissa * Ikkita avj nuqta: ** „[[. . . That Thou Art Mindful of Him]]“ (1974), qissa  ** „[[The Bicentennial Man]]“ (1976), qissa * Xotima === Robototexnikaning uch qonuni qamrab olinmagan hikoyalar === Ayzek Azimovning pozitron robotlar haqidagi, biroq Robototexnikaning uch qonunini qamrab olmagan hikoyalari quyidagilardan iborat: * „Letʼs Get Together“ — robotlardan bir-biri bilan uchrashganda portlaydigan bombaning tarkibiy qismlari sifatida foydalaniladi. * „Someday“ — bu yerda ertak aytib beradigan va Uch qonunga boʻysunmaydigan pozitronik boʻlmagan kompyuterlar aks ettirilgan. * „Sally“ — bu hikoyada insonlarga zarar yetkaza oladigan yoki hech qanday muammosiz boʻysunmaslikka qodir pozitron miyali avtomobillar tasvirlangan. Boshqa turdagi robotlar uchramaydi va Uch qonun haqida ham hech narsa deyilmagan. * „. . . That Thou Art Mindful of Him“ — robotlar Uch qonunni oʻta moslashuvchan tarzda talqin qiladigan qilib yaratilgan boʻlib, ular amalda Robototexnikaning uch qonuniga qarshi ish tutadigan, hech qanday qonunsiz kichik, soddalashtirilgan robotlarni yaratadilar. === Kiritilmagan hikoyalar === Ushbu toʻplam Ayzek Azimovning robotlar haqidagi deyarli barcha kichik asarlarini oʻz ichiga olgan. Kiritilmay qolganlari esa yoki toʻplam nashr etilgandan soʻng yozilgan, yoki „[[I, Robot]]“ kitobidagi hikoyalarni bir-biriga bogʻlovchi matn vazifasini oʻtagan. Ayzek Azimovning ushbu kitobga kirmay qolgan altita robot hikoyasi quyidagilardir: * „[[Robot Dreams]]“ (shu nomli antologiyada berilgan) * „[[Robot Visions]]“ (shu nomli antologiyada berilgan) * „[[Too Bad!]]“ (Robot Visions toʻplamida berilgan) * „[[Christmas Without Rodney]]“ (Robot Visions toʻplamida berilgan) * „[[Cal]]“ (Gold toʻplamida berilgan) * „[[Kid Brother]]“ (Gold toʻplamida berilgan) == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * Comparative Table of the [https://www.reddit.com/r/asimov/wiki/robotstories_collections/ Main Robot Stories Collections] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Complete Robot, The}} [[Turkum:Doubleday kitoblari]] [[Turkum:Robotlar haqida qisqa hikoyalar]] 0cgpd7rh5b1zaps7lr2tp90f8di9a5m 6218635 6218634 2026-07-28T13:19:07Z BilimNuri 190786 /* Manbalar */ 6218635 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Complete Robot | asl_nomi = | tasvir = TheCompleteRobot.jpg | izoh = Birinchi nashr | muallif = [[Ayzek Azimov]] | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = Kiyoshi Kanai | mamlakat = Amerika Qoʻshma Shtatlari | til = Ingliz tili | seriya = [[Robot turkumi]] | janr = [[Ilmiy fantastika]] | nashriyot = [[Doubleday]] | nashr_etilgan_sana = 1982-yil 9-aprel<ref>[https://www.isfdb.org/cgi-bin/pl.cgi?37454 The Internet Speculative Fiction Database entry]</ref> | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 557 | mukofotlar = | avvalgisi = [[I, Robot]] | keyingisi = [[Robot Dreams (hikoyalar to‘plami)|Robot Dreams]] | isbn = 0-385-17724-0 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Complete Robot '''(1982) — [[Amerikaliklar|amerikalik]] yozuvchi [[Ayzek Azimov|Ayzek Azimovning]] 1939 va 1977-yillar oraligʻida yozilgan [[Robot|robotlar]] haqidagi 37 ta [[Ilmiy fantastika|ilmiy-fantastik]] hikoyasidan 31 tasini jamlagan toʻplami<ref>Introduction, ''The Complete Robot'', Isaac Asimov</ref>. Hikoyalarning aksariyati ilgari „[[I, Robot]]“ va „[[The Rest of the Robots]]“ kitoblarida chop etilgan boʻlsa, toʻrttasi bungacha hech qaysi toʻplamga kirmagan, qolganlari esa boshqa beshta antologiya boʻylab sochilib ketgan edi. Ularni insonlar, robotlar va axloq oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar mavzusi birlashtirib turadi hamda birgalikda Azimov yaratgan robototexnika xronikasining ulkan manzarasini namoyon etadi. Hikoyalar muayyan turkumlarga ajratilgan. == Toʻplam tarkibi == * Kirish * Insonga oʻxshamagan robotlar: ** „[[A Boy’s Best Friend]]“ (1975) ** „[[Sally]]“ (1953) ** „[[Someday]]“ (1956), shuningdek, Multivac turkumiga kiradi * Harakatsiz robotlar: ** „[[Point of View]]“ (1975), shuningdek, Multivac turkumiga kiradi ** „[[Think!]]“ (1977) ** „[[True Love]]“ (1977), shuningdek, Multivac turkumiga kiradi * Metalldan yasalgan robotlar: ** „[[Robot AL-76 Goes Astray]]“ (1942) ** „[[Victory Unintentional]]“ (1942) ** „[[Stranger in Paradise]]“ (1973–74), qissa, ** „[[Light Verse]]“ (1973) ** „[[Segregationist]]“ (1967) ** „[[Robbie]]“ (1940) * Odamsimon robotlar: ** „[[Let’s Get Together]]“ (1957) ** „[[Mirror Image]]“ (1972) ** „[[The Tercentenary Incident]]“ (1976) * Powell va Donovan: * „[[First Law]]“ (1956) ** „[[Runaround]]“ (1941–42), qissa ** „[[Reason]]“ (1941) ** „[[Catch That Rabbit]]“ (1944) * Susan Calvin: ** „[[Liar!]]“ (1941) ** „[[Satisfaction Guaranteed]]“ (1951) ** „[[Lenny]]“ (1958) ** „[[Galley Slave]]“ (1957), qissa  ** „[[Little Lost Robot]]“ (1947), qissa ** „[[Risk]]“ (1955), qissa ** „[[Escape!]]“ (1945) ** „[[Evidence]]“ (1946), qissa  ** „[[The Evitable Conflict]]“ (1950), qissa ** „[[Feminine Intuition]]“ (1969), qissa * Ikkita avj nuqta: ** „[[. . . That Thou Art Mindful of Him]]“ (1974), qissa  ** „[[The Bicentennial Man]]“ (1976), qissa * Xotima === Robototexnikaning uch qonuni qamrab olinmagan hikoyalar === Ayzek Azimovning pozitron robotlar haqidagi, biroq Robototexnikaning uch qonunini qamrab olmagan hikoyalari quyidagilardan iborat: * „Letʼs Get Together“ — robotlardan bir-biri bilan uchrashganda portlaydigan bombaning tarkibiy qismlari sifatida foydalaniladi. * „Someday“ — bu yerda ertak aytib beradigan va Uch qonunga boʻysunmaydigan pozitronik boʻlmagan kompyuterlar aks ettirilgan. * „Sally“ — bu hikoyada insonlarga zarar yetkaza oladigan yoki hech qanday muammosiz boʻysunmaslikka qodir pozitron miyali avtomobillar tasvirlangan. Boshqa turdagi robotlar uchramaydi va Uch qonun haqida ham hech narsa deyilmagan. * „. . . That Thou Art Mindful of Him“ — robotlar Uch qonunni oʻta moslashuvchan tarzda talqin qiladigan qilib yaratilgan boʻlib, ular amalda Robototexnikaning uch qonuniga qarshi ish tutadigan, hech qanday qonunsiz kichik, soddalashtirilgan robotlarni yaratadilar. === Kiritilmagan hikoyalar === Ushbu toʻplam Ayzek Azimovning robotlar haqidagi deyarli barcha kichik asarlarini oʻz ichiga olgan. Kiritilmay qolganlari esa yoki toʻplam nashr etilgandan soʻng yozilgan, yoki „[[I, Robot]]“ kitobidagi hikoyalarni bir-biriga bogʻlovchi matn vazifasini oʻtagan. Ayzek Azimovning ushbu kitobga kirmay qolgan altita robot hikoyasi quyidagilardir: * „[[Robot Dreams]]“ (shu nomli antologiyada berilgan) * „[[Robot Visions]]“ (shu nomli antologiyada berilgan) * „[[Too Bad!]]“ (Robot Visions toʻplamida berilgan) * „[[Christmas Without Rodney]]“ (Robot Visions toʻplamida berilgan) * „[[Cal]]“ (Gold toʻplamida berilgan) * „[[Kid Brother]]“ (Gold toʻplamida berilgan) == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == * Comparative Table of the [https://www.reddit.com/r/asimov/wiki/robotstories_collections/ Main Robot Stories Collections] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Complete Robot, The}} [[Turkum:Doubleday kitoblari]] [[Turkum:Robotlar haqida qisqa hikoyalar]] k7l0sv6tds0gmzl3e9o1hrr4wpa04w1 1 1428350 6219352 6217866 2026-07-29T11:34:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219352 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Viki Jahon chempionatini sevadi}} 4o1vd9y70zwnvplh1ciwl2q1auyqiv3 0 1428484 6218668 6218358 2026-07-28T14:09:04Z Javoxir Yorqulov 130047 6218668 wikitext text/x-wiki {{thr|[[User:Javoxir Yorqulov|<font face="Harlow Solid Italic"><span style="color:#000000">Javoxir Yorqulov</span></font>]]^{[[User talk:Javoxir Yorqulov|<span style="color:#00721D">(suhbat uchun!)</span>]]} 11:30, 2026-yil 28-iyul (UTC)}} {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Umidjon Qodirov | tasvir = | toʻliqism = | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1992|6|26|df=y}} | tavallud_joyi = <!-- {{tavalludJoyi|Varshava}}--> | vafot_sana = | vafot_joyi = | boʻyi = <!-- {{boʻy|cm=175}}--> | vazni = | laqabi = | pozitsiya = [[Yarim himoyachi|Tayanch yarim himoyachisi]] | joriyklub = | klubraqami = | yoshlikyillari1 = | yoshlikklublari1 = | yoshlikyillari2 = | yoshlikklublari2 = | yoshlikyillari3 = | yoshlikklublari3 = | yillar1 = 2012-2017 | klublar1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] | isht1 = 79 | gollar1 = 2 | yillar2 = 2014 | klublar2 = {{ijara}} [[Qoʻqon 1912|Qoʻqon-1912]] | isht2 = 2 | gollar2 = 0 | yillar3 = 2017-2018 | klublar3 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] | isht3 = 13 | gollar3 = 2 | yillar4 = 2020 | klublar4 = [[Istiqlol (futbol klubi, Fargʻona)|Istiqlol (Fargʻona)]] | isht4 = | gollar4 = | yillar5 = 2020-2021 | klublar5 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] | isht5 = | gollar5 = | yillar6 = | klublar6 = | isht6 = | gollar6 = | yillar7 = | klublar7 = | isht7 = | gollar7 = | boshliqyillar1 = | boshliqklublar1 = | boshliqyillar2 = | boshliqklublar2 = | boshliqyillar3 = | boshliqklublar3 = | boshliqyillar4 = | boshliqklublar4 = | boshliqyillar5 = | boshliqklublar5 = | boshliqyillar6 = | boshliqklublar6 = | boshliqyillar7 = | boshliqklublar7 = | boshliqyillar8 = | boshliqklublar8 = | boshliqyillar9 = | boshliqyillar10 = | boshliqklublar10 = | medallar = | club-update = }} '''Umidjon Qodirov''' ([[1992-yil]] [[26-iyun]]da tugʻilgan) — [[oʻzbekiston]]lik sobiq professional futbolchi. Faoliyati davomida asosan [[Yarim himoyachi|tayanch yarim himoyachi]]si ampulasida oʻynagan. Zaruratga qarab [[Himoyachi (futbol)|oʻng qanot himoyachisi]] va [[Himoyachi (futbol)|markaziy himoyachi]] pozitsiyalarida ham maydonga tushgan. U professional faoliyati davomida „[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]“, „[[Qoʻqon 1912|Qoʻqon-1912]]“, „[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]“ va „[[Turon (futbol klubi)|Turon]]“ klublari sharafini himoya qilgan. 2022-yilda professional futbolchilik faoliyatini yakunlagan. == Klublardagi karyerasi == Umidjon Qodirov [[Oʻzbekiston]] professional futbolidagi faoliyatini „[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]“ safida boshlagan. U jamoaning asosiy tarkibiga jalb etilib, [[Oʻzbekiston Superligasi]] va [[Oʻzbekiston Kubogi]] uchrashuvlarida muntazam ravishda maydonga tushgan. [[Yarim himoyachi|Tayanch yarim himoyachisi]] sifatida asosan himoya va yarim himoya chizigʻi oʻrtasidagi bogʻlovchi vazifani bajargan. Faoliyatining eng koʻp uchrashuvlarini ham aynan „[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]“ safida oʻtkazgan. [[2017-yil]]gi mavsum oldidan „[[Qoʻqon 1912|Qoʻqon-1912]]“ futbol klubiga koʻchib oʻtgan. Qoʻqon jamoasi safida Oʻzbekiston Superligasi bahslarida ishtirok etib, mavsum davomida jamoaning asosiy tarkib futbolchilaridan biri boʻlgan. Mavsum yakunlangach, Jizzaxning „[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]“ klubi bilan shartnoma imzolagan. „[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]“ safida 2017-yilning ikkinchi yarmida toʻp surgan Qodirov. Keyinchalik faoliyatini „[[Turon (futbol klubi)|Turon]]“ futbol klubida davom ettirgan. Turon safida Pro liga musobaqalarida ishtirok etib, [[2021-yil]] mavsumini yakunlagach professional futbolchilik faoliyatini yakunlagan. == Manbalar == {{manbalar}} ikn17t173vcnm7et51hapigcascaon6 6218669 6218668 2026-07-28T14:15:59Z Javoxir Yorqulov 130047 6218669 wikitext text/x-wiki {{thr|[[User:Javoxir Yorqulov|<font face="Harlow Solid Italic"><span style="color:#000000">Javoxir Yorqulov</span></font>]]^{[[User talk:Javoxir Yorqulov|<span style="color:#00721D">(suhbat uchun!)</span>]]} 11:30, 2026-yil 28-iyul (UTC)}} {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Umidjon Qodirov | tasvir = | toʻliqism = | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1992|6|26|df=y}} | tavallud_joyi = <!-- {{tavalludJoyi|Varshava}}--> | vafot_sana = | vafot_joyi = | boʻyi = <!-- {{boʻy|cm=175}}--> | vazni = | laqabi = | pozitsiya = [[Yarim himoyachi|Tayanch yarim himoyachisi]] | joriyklub = | klubraqami = | yoshlikyillari1 = | yoshlikklublari1 = | yoshlikyillari2 = | yoshlikklublari2 = | yoshlikyillari3 = | yoshlikklublari3 = | yillar1 = 2012-2017 | klublar1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] | isht1 = 79 | gollar1 = 2 | yillar2 = 2014 | klublar2 = {{ijara}} [[Qoʻqon 1912|Qoʻqon-1912]] | isht2 = 2 | gollar2 = 0 | yillar3 = 2017-2018 | klublar3 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] | isht3 = 13 | gollar3 = 2 | yillar4 = 2020 | klublar4 = [[Istiqlol (futbol klubi, Fargʻona)|Istiqlol (Fargʻona)]] | isht4 = | gollar4 = | yillar5 = 2020-2021 | klublar5 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] | isht5 = | gollar5 = | yillar6 = | klublar6 = | isht6 = | gollar6 = | yillar7 = | klublar7 = | isht7 = | gollar7 = | boshliqyillar1 = | boshliqklublar1 = | boshliqyillar2 = | boshliqklublar2 = | boshliqyillar3 = | boshliqklublar3 = | boshliqyillar4 = | boshliqklublar4 = | boshliqyillar5 = | boshliqklublar5 = | boshliqyillar6 = | boshliqklublar6 = | boshliqyillar7 = | boshliqklublar7 = | boshliqyillar8 = | boshliqklublar8 = | boshliqyillar9 = | boshliqyillar10 = | boshliqklublar10 = | medallar = | club-update = }} '''Umidjon Qodirov''' ([[1992-yil]] [[26-iyun]]da tugʻilgan) — [[oʻzbekiston]]lik sobiq professional futbolchi. Faoliyati davomida asosan [[Yarim himoyachi|tayanch yarim himoyachi]]si ampulasida oʻynagan. Zaruratga qarab [[Himoyachi (futbol)|oʻng qanot himoyachisi]] va [[Himoyachi (futbol)|markaziy himoyachi]] pozitsiyalarida ham maydonga tushgan. U professional faoliyati davomida „[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]“, „[[Qoʻqon 1912|Qoʻqon-1912]]“, „[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]“ va „[[Turon (futbol klubi)|Turon]]“ klublari sharafini himoya qilgan. 2022-yilda professional futbolchilik faoliyatini yakunlagan. == Klublardagi karyerasi == Umidjon Qodirov [[Oʻzbekiston]] professional futbolidagi faoliyatini „[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]“ safida boshlagan. U jamoaning asosiy tarkibiga jalb etilib, [[Oʻzbekiston Superligasi]] va [[Oʻzbekiston Kubogi]] uchrashuvlarida muntazam ravishda maydonga tushgan. [[Yarim himoyachi|Tayanch yarim himoyachisi]] sifatida asosan himoya va yarim himoya chizigʻi oʻrtasidagi bogʻlovchi vazifani bajargan. Faoliyatining eng koʻp uchrashuvlarini ham aynan „[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]“ safida oʻtkazgan. [[2017-yil]]gi mavsum oldidan „[[Qoʻqon 1912|Qoʻqon-1912]]“ futbol klubiga koʻchib oʻtgan. Qoʻqon jamoasi safida Oʻzbekiston Superligasi bahslarida ishtirok etib, mavsum davomida jamoaning asosiy tarkib futbolchilaridan biri boʻlgan. Mavsum yakunlangach, Jizzaxning „[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]“ klubi bilan shartnoma imzolagan. „[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]“ safida 2017-yilning ikkinchi yarmida toʻp surgan Qodirov. Keyinchalik faoliyatini „[[Turon (futbol klubi)|Turon]]“ futbol klubida davom ettirgan. „Turon“ safida Pro liga musobaqalarida ishtirok etib, [[2021-yil]] mavsumini yakunlagach professional futbolchilik faoliyatini tugatgan. == Manbalar == {{manbalar}} p2b4miae1zlt01y3wjewoxalnyjipps 1 1428486 6219311 6218373 2026-07-29T11:12:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219311 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428487 6219295 6218374 2026-07-29T11:05:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219295 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428488 6219293 6218376 2026-07-29T11:04:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219293 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428489 6219290 6218378 2026-07-29T11:04:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219290 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428490 6219288 6218380 2026-07-29T11:03:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219288 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428492 6219303 6218382 2026-07-29T11:09:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219303 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428494 6219298 6218385 2026-07-29T11:07:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219298 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428496 6219285 6218388 2026-07-29T11:01:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219285 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428497 6219282 6218390 2026-07-29T10:59:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219282 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428499 6219276 6218392 2026-07-29T10:56:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219276 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428500 6219273 6218393 2026-07-29T10:55:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219273 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428504 6219267 6218397 2026-07-29T10:53:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219267 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428506 6219270 6218400 2026-07-29T10:54:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219270 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428508 6219274 6218402 2026-07-29T10:55:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219274 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428509 6219279 6218404 2026-07-29T10:57:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219279 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428512 6219286 6218407 2026-07-29T11:01:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219286 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428514 6219287 6218410 2026-07-29T11:02:13Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219287 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428516 6219300 6218412 2026-07-29T11:08:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219300 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428518 6219310 6218414 2026-07-29T11:11:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219310 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428520 6219362 6218416 2026-07-29T11:42:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219362 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428521 6218417 2026-07-28T11:59:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218417 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219355 6218417 2026-07-29T11:37:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219355 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 0 1428522 6218418 2026-07-28T11:59:13Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218418 wikitext text/x-wiki '''Thomas Mason''' ([[floruit|fl.]] XV asr boshlari) — [[Salisbury (saylov okrugi)|Salisbury]] saylov okrugidan 1416-yil oktabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan ingliz siyosatchisi<ref name=hist>[https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/mason-thomas MASON, Thomas, of Salisbury, Wilts.] ''The History of Parliament''. Retrieved 7 February 2019.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1421dekabr-Angliya-MP-stub}} 7e9iiod2ra4wrinl058w441igxzqycd 1 1428523 6218420 2026-07-28T11:59:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218420 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219354 6218420 2026-07-29T11:36:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219354 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428524 6218422 2026-07-28T12:00:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218422 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219351 6218422 2026-07-29T11:33:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219351 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428525 6218423 2026-07-28T12:01:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218423 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219342 6218423 2026-07-29T11:26:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219342 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428526 6218427 2026-07-28T12:02:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218427 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219334 6218427 2026-07-29T11:22:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219334 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428527 6218428 2026-07-28T12:02:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218428 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219335 6218428 2026-07-29T11:23:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219335 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428528 6218429 2026-07-28T12:03:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218429 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219345 6218429 2026-07-29T11:28:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219345 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 0 1428529 6218430 2026-07-28T12:04:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218430 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Aulacodes congallalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Aulacodes congallalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1924-yilda William Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13404935}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 7vauhh2zyhqu1j334tavd7184qb6ps1 1 1428530 6218431 2026-07-28T12:04:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218431 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219340 6218431 2026-07-29T11:25:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219340 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 0 1428531 6218433 2026-07-28T12:05:01Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218433 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Aulacodes exhibitalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Aulacodes exhibitalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1862-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Amazonka havzasi]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087072}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} kkp0808617rhn3t288amk6egprpsul9 6218438 6218433 2026-07-28T12:06:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 thr 6218438 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Aulacodes exhibitalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Aulacodes exhibitalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1862-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Amazonka pasttekisligi]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087072}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} q23shk9z2a92itgvseivzkloect54mf 1 1428532 6218434 2026-07-28T12:05:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218434 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219337 6218434 2026-07-29T11:24:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219337 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428533 6218436 2026-07-28T12:05:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218436 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219344 6218436 2026-07-29T11:27:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219344 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428534 6218439 2026-07-28T12:06:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218439 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219347 6218439 2026-07-29T11:30:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219347 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428535 6218440 2026-07-28T12:07:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218440 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219349 6218440 2026-07-29T11:31:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219349 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 0 1428536 6218442 2026-07-28T12:07:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218442 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Aulacodes convoluta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Aulacodes convoluta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1897-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Amazonka pasttekisligi]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref><ref>{{cite web |first=Markku |last=Savela |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/acentropinae/aulacodes/ |title=''Aulacodes'' Guenée in Boisduval & Guenée, 1854 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=October 12, 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13404936}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} osxq72s2iq6tx6sh08th0u4rh9l7rsr 1 1428537 6218443 2026-07-28T12:08:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218443 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219350 6218443 2026-07-29T11:32:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219350 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428538 6218444 2026-07-28T12:08:55Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218444 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219353 6218444 2026-07-29T11:35:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219353 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428539 6218445 2026-07-28T12:09:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218445 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219356 6218445 2026-07-29T11:38:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219356 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428540 6218447 2026-07-28T12:10:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218447 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219331 6218447 2026-07-29T11:21:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219331 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 0 1428541 6218448 2026-07-28T12:10:28Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218448 wikitext text/x-wiki '''Robert Newlyn''' ([[floruit|fl.]] 1421) — [[Somerset]] grafligining Bath shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Bath (saylov okrugi)|Bath]] saylov okrugidan 1421-yil dekabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/newlyn-robert|title = NEWLYN, Robert, of Bath, Som. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1421dekabr-Angliya-MP-stub}} eortb19fy4bi1co48zbyiisg30kk9y3 1 1428542 6218449 2026-07-28T12:11:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218449 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219326 6218449 2026-07-29T11:19:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219326 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428543 6218450 2026-07-28T12:11:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218450 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219317 6218450 2026-07-29T11:14:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219317 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428544 6218451 2026-07-28T12:12:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218451 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219321 6218451 2026-07-29T11:17:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219321 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428545 6218453 2026-07-28T12:13:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218453 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219319 6218453 2026-07-29T11:16:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219319 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428546 6218455 2026-07-28T12:14:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218455 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219315 6218455 2026-07-29T11:13:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219315 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428547 6218457 2026-07-28T12:14:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218457 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219329 6218457 2026-07-29T11:20:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219329 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428548 6218458 2026-07-28T12:15:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218458 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219264 6218458 2026-07-29T10:52:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219264 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428549 6218460 2026-07-28T12:16:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218460 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219261 6218460 2026-07-29T10:50:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219261 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428550 6218463 2026-07-28T12:17:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218463 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219259 6218463 2026-07-29T10:49:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219259 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428551 6218465 2026-07-28T12:17:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218465 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219253 6218465 2026-07-29T10:47:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219253 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428552 6218466 2026-07-28T12:18:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218466 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219249 6218466 2026-07-29T10:46:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219249 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 0 1428553 6218467 2026-07-28T12:18:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218467 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Aulacodes delicata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Aulacodes delicata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1912-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kosta-Rika]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13404939}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 9mnn43mirezln3sjz9s7sm6i9iojiyw 1 1428554 6218468 2026-07-28T12:19:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218468 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219247 6218468 2026-07-29T10:45:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219247 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 0 1428555 6218469 2026-07-28T12:19:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218469 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Aulacodes cuprescens | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Aulacodes cuprescens''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1912-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]ning [[San-Paulu]] shtatida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q18087070}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} aycv79imfudc3u28xf7zn7xwsop1uwb 1 1428556 6218470 2026-07-28T12:20:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218470 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219244 6218470 2026-07-29T10:44:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219244 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428557 6218471 2026-07-28T12:20:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218471 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219241 6218471 2026-07-29T10:43:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219241 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428558 6218473 2026-07-28T12:21:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218473 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219240 6218473 2026-07-29T10:42:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219240 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428559 6218474 2026-07-28T12:22:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218474 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219236 6218474 2026-07-29T10:40:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219236 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428560 6218475 2026-07-28T12:23:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218475 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219238 6218475 2026-07-29T10:41:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219238 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428561 6218476 2026-07-28T12:23:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218476 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219262 6218476 2026-07-29T10:51:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219262 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428562 6218477 2026-07-28T12:24:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218477 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219232 6218477 2026-07-29T10:37:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219232 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428563 6218478 2026-07-28T12:25:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218478 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219229 6218478 2026-07-29T10:37:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219229 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428564 6218479 2026-07-28T12:26:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218479 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219222 6218479 2026-07-29T10:34:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219222 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428565 6218480 2026-07-28T12:26:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218480 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219219 6218480 2026-07-29T10:32:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219219 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428566 6218482 2026-07-28T12:27:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218482 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219218 6218482 2026-07-29T10:31:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219218 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428567 6218484 2026-07-28T12:28:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218484 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219216 6218484 2026-07-29T10:30:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219216 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428568 6218486 2026-07-28T12:29:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218486 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219226 6218486 2026-07-29T10:36:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219226 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428569 6218488 2026-07-28T12:29:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218488 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219220 6218488 2026-07-29T10:33:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219220 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428570 6218490 2026-07-28T12:30:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218490 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219233 6218490 2026-07-29T10:38:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219233 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428571 6218491 2026-07-28T12:31:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218491 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219234 6218491 2026-07-29T10:39:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219234 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 1 1428572 6218492 2026-07-28T12:32:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218492 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 6219256 6218492 2026-07-29T10:48:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219256 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} e2v4569um08i0gxhqpxcdty33vbikdh 15 1428573 6218495 2026-07-28T12:32:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218495 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 0 1428574 6218497 2026-07-28T12:33:55Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218497 wikitext text/x-wiki '''Thomas Norman''' (1400-yildan oldin — 1434-yil yoki keyin) — [[Kent]] grafligining Canterbury shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Canterbury (saylov okrugi)|Canterbury]] saylov okrugidan 1421-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/norman-thomas|title=NORMAN, Thomas, of Canterbury, Kent. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1421dekabr-Angliya-MP-stub}} ent192wqjxfgzonnk4f9oya3f9agbjk 0 1428575 6218498 2026-07-28T12:35:52Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218498 wikitext text/x-wiki '''Thomas Kempstone''' — [[Ipswich (saylov okrugi)|Ipswich]] saylov okrugidan 1421-yil dekabrdagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi<ref>{{HistoryofParliament|1386|author=K.N. Houghton|title=KEMPSTON, Thomas II, of Ipswich, Suff.|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/kempston-thomas-ii|accessdate=7 November 2022}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1421dekabr-Angliya-MP-stub}} 701r1g8mgb2jbdw0a8rdhu8knhvdn9b 0 1428576 6218499 2026-07-28T12:36:57Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218499 wikitext text/x-wiki '''Richard Wallop''' (tax. 1435-yilda vafot etgan) — [[Hampshire]] grafligining Nether Wallop qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Hampshire (saylov okrugi)|Hampshire]] saylov okrugidan 1421-yil dekabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wallop-richard-1435|title=WALLOP, Richard (D.c.1435), of Nether Wallop, Hants. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1421dekabr-Angliya-MP-stub}} 5b349qf0r2j52t9zgdf5qlrn8kp3gom 0 1428577 6218500 2026-07-28T12:37:50Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218500 wikitext text/x-wiki '''John Whatley''' (tax. 1430-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi. U [[London shahri (saylov okrugi)|London shahri]] saylov okrugidan 1421-yil dekabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{cite web | url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/whatley-john-1430 | title=WHATLEY, John (D.c.1430), of London. &#124; History of Parliament Online }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1421dekabr-Angliya-MP-stub}} 5oaa3mxwpfpmxo2f5ivt0ibx4ead8o2 0 1428578 6218501 2026-07-28T12:38:47Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218501 wikitext text/x-wiki '''Richard Woking''' ([[floruit|fl.]] 1404–1426) — [[Surrey]] grafligining Guildford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Guildford (saylov okrugi)|Guildford]] saylov okrugidan 1420 va 1421-yil dekabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/woking-richard|title = WOKING, Richard, of Guildford, Surr. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1421dekabr-Angliya-MP-stub}} 2lelsd0wxyxuj0ibgyn5w2ui2py2z37 11 1428579 6218502 2026-07-28T12:39:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218502 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 0 1428580 6218504 2026-07-28T12:39:52Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218504 wikitext text/x-wiki '''Thomas Ellis''' — [[Kent]] grafligining Kennington qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Kent (saylov okrugi)|Kent]] saylov okrugidan 1421-yil dekabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan. 1427–1428-yillarda Kentning oliy sherifi lavozimida ishlagan<ref name=history>{{cite web| url = http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/ellis-thomas| title= ELLIS, Thomas, of Kennington, Kent.|publisher= History of Parliament Online|accessdate = 18 June 2013}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1421dekabr-Angliya-MP-stub}} 3ozoymhj541965aerfbb05qtwf72551 0 1428581 6218508 2026-07-28T12:41:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218508 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton vacuolata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton vacuolata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1914-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Panama]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087132}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} cuppkre9gc6d6fh40384xndjd2tjt0q 0 1428582 6218509 2026-07-28T12:41:52Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218509 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Edvin Adolphson]] | producer = Carl Nelson | based_on =''Desire'' — [[Hans Severinsen]] | writer = Edvin Adolphson <br> [[Walter Ljungquist]] | starring =[[Edvin Adolphson]] <br> [[Gunn Wållgren]] <br> [[Carl Deurell]] <br> [[Sven Magnusson]] | music = [[Sune Waldimir]] | cinematography = [[Göran Strindberg]] | editing = [[Lennart Wallén]] | studio = Monark Film | distributor = Monark Film | released = {{Film date|1946|09|02|df=yes}} | runtime = 98 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Begär''' – 1946-yilda rejissyor [[Edvin Adolphson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Gunn Wållgren]], [[Carl Deurell]] va [[Sven Magnusson]] ijro etgan<ref>Krawc p.420</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Krawc, Alfred. ''International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film: Denmark, Finland, Norway, Sweden (from the beginnings to 1984)''. Saur, 1986. == Havolalar == * {{IMDb title|0038345}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} rnru4ei8jcl7r0ifvkc8hag11bfjrep 0 1428583 6218512 2026-07-28T12:43:09Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218512 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Ivar Johansson (rejissyor)|Ivar Johansson]] | producer = | based_on = | writer = Ivar Johansson | starring =[[Stig Järrel]] <br> [[Sigge Fürst]] <br> [[Naima Wifstrand]] | music = [[Charles Redland]] | cinematography = [[Carl-Erik Edlund]] <br> [[Sven Nykvist]] | editing = [[Carl-Olov Skeppstedt]] | studio = Sandrews | distributor = Sandrew-Baumanfilm | released = {{Film date|1949|03|14|df=yes}} | runtime = 82 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Hin och smålänningen''' – 1949-yilda rejissyor [[Ivar Johansson (rejissyor)|Ivar Johansson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Stig Järrel]], [[Sigge Fürst]] va [[Naima Wifstrand]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.93</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0041464}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} ojuhn2a241kbcco16il46opvn47qy6m 0 1428584 6218516 2026-07-28T12:44:10Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218516 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Ragnar Arvedson]] | producer = [[Lorens Marmstedt]] | based_on = ''Métier de femme'' — [[André-Paul Antoine]] | writer = [[Jan Molander]] | starring = [[Edvin Adolphson]] <br> [[Karin Ekelund]] <br> [[Gaby Stenberg]] | music = [[Fred Adison]] <br> [[Bruno Coquatrix]] <br> Bosse Rosendahl | cinematography = [[Hilding Bladh]] <br> [[Felix Forsman]] | editing =[[Lennart Wallén]] | studio =Terrafilm | distributor =Terrafilm | released ={{Film date|1947|02|15|df=yes}} | runtime = 88 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Supé för två''' – 1947-yilda rejissyor [[Ragnar Arvedson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] romantik komediya filmi. Bosh rollarni [[Edvin Adolphson]], [[Karin Ekelund]] va [[Gaby Stenberg]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.30</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0039875}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} b5o9jo68b9n3621fhmgqtsl1tcapfz3 0 1428585 6218521 2026-07-28T12:46:41Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218521 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gustaf Edgren]] | producer = | writer = {{ubl|[[Paul Sarauw]]|[[Gardar Sahlberg]]|Gustaf Edgren}} | narrator = | starring = {{ubl|[[Marguerite Viby]]|[[Karl-Arne Holmsten]]|[[Lasse Krantz]]}} | music = {{ubl|[[Nils Castegren]]|[[Kai Gullmar]]|[[Sven Gyldmark]]|[[Sune Waldimir]]}} | cinematography = [[Åke Dahlqvist]] | editing = [[Oscar Rosander]] | studio = Fribergs Filmbyrå | distributor = | released = {{Film date|1944|11|06|df=yes}} | runtime = 79 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Dolly tar chansen''' – 1944-yilda rejissyor [[Gustaf Edgren]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Marguerite Viby]], [[Karl-Arne Holmsten]] va [[Lasse Krantz]] ijro etgan<ref>Guide to the Cinema of Sweden and Finland p.62</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * [[Per Olov Qvist]] & [[Peter von Bagh]], ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0036765}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} ldccrh5n049mqx598qcnla3jjnx9xjj 0 1428586 6218524 2026-07-28T12:47:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218524 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton chalcitis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton chalcitis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1875-yilda Cajetan von Felder, Rudolf Felder va Alois Friedrich Rogenhofer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kolumbiya]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087123}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 3znykutpiiu5mi5b36z7xo3nm7d0wt3 0 1428587 6218527 2026-07-28T12:47:56Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218527 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lars-Eric Kjellgren]] | producer = | writer = {{ubl|[[Edward Horan (bastakor)|Edward Horan]] (myuzikl)|[[Stanley Lupino]] (myuzikl)|Nils Poppe}} | narrator = | starring = {{ubl|[[Nils Poppe]]|[[Annalisa Ericson]]|[[Gaby Stenberg]]}} | music = [[Albert Harris (bastakor)|Albert Harris]] <br> [[Julius Jacobsen]] | cinematography = [[Gunnar Fischer]] | editing = [[Tage Holmberg]] | studio = Fribergs Filmbyrå AB <br> Komiska Teatern | distributor = | released = {{Film date|1947}} | runtime = 94 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Tappa inte sugen''' – 1947-yilda rejissyor [[Lars-Eric Kjellgren]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] musiqiy komediya filmi. Bosh rollarni [[Nils Poppe]], [[Annalisa Ericson]] va [[Gaby Stenberg]] ijro etgan<ref>Monaco p.190</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Monaco, James. ''The Encyclopedia of Film''. Perigee Books, 1991. == Havolalar == * {{IMDb title|0039886}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} eu22ral410l4g54653yibysn1u8ynm0 0 1428588 6218529 2026-07-28T12:49:08Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218529 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Weyler Hildebrand]] | producer = | based_on = ''Dunungen'' — [[Selma Lagerlöf]] | writer = Weyler Hildebrand | starring =[[Karin Nordgren]] <br> [[Adolf Jahr]] <br> [[Hilda Borgström]] | music = [[Gunnar Johansson (bastakor)|Gunnar Johansson]] | cinematography = [[Julius Jaenzon]] | editing =[[Oscar Rosander]] | studio =[[Svensk Filmindustri]] | distributor = Svensk Filmindustri | released = {{Film date|1941|12|26|df=yes}} | runtime = 90 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Dunungen''' – 1941-yilda rejissyor [[Weyler Hildebrand]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] tarixiy drama filmi. Bosh rollarni [[Karin Nordgren]], [[Adolf Jahr]] va [[Hilda Borgström]] ijro etgan<ref>''Nordic National Cinemas'' p.152</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Goble, Alan. ''The Complete Index to Literary Sources in Film''. Walter de Gruyter, 1999. * Iverson, Gunnar, Widding Soderbergh, Astrid & Soila, Tytti. ''Nordic National Cinemas''. Routledge, 2005. == Havolalar == * {{IMDb title|0033564}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} fcipqqafcrn52s3z2l7ztjxjeyzcrm2 0 1428589 6218532 2026-07-28T12:50:24Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218532 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Åke Ohberg]] | producer = [[Åke Ohberg]] | based_on = ''Dynamite'' - Harald Beijer | writer = Harald Beijer | starring =[[Birgit Tengroth]] <br> [[Åke Ohberg]] <br> [[Bengt Ekerot]] <br> [[Marianne Löfgren]] | music = [[Erland von Koch]] | cinematography = [[Sven Thermænius]] | editing = | studio = Sveafilm | distributor = Sveafilm | released = {{Film date|1947|02|07|df=yes}} | runtime = 88 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Dynamit''' – 1947-yilda rejissyor [[Åke Ohberg]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] kriminal drama filmi. Bosh rollarni [[Birgit Tengroth]], [[Bengt Ekerot]] va [[Marianne Löfgren]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.58</ref><ref>Larsson & Marklund p.150</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Larsson, Mariah & Marklund, Anders (ed.). ''Swedish Film: An Introduction and Reader''. Nordic Academic Press, 2010. * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0039343}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} fkll0c2bun4bkzhj9jvs535uzk4abvg 0 1428590 6218537 2026-07-28T12:52:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218537 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton claudialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton claudialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gispaniola]] va [[Kuba]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13466512}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} nrzkqmzdyjdq1ybhjovhc8jnwa41kza 0 1428591 6218538 2026-07-28T12:52:13Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218538 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Bror Bügler]] | producer = | writer = Bror Bügler <br> [[Christian Molbech]] (novel) <br> Edvard Persson | narrator = | starring = [[Edvard Persson]] <br> [[Inger Juel]] <br> [[Hilda Borgström]] | music = [[Alvar Kraft]] | cinematography = [[Harald Berglund]] | editing = [[Wic Kjellin]] | studio =[[Europa Film]] | distributor = | released = {{Film date|1948|09|13|df=yes}} | runtime = 104 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Vart hjärta har sin saga''' – 1948-yilda rejissyor [[Bror Bügler]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] tarixiy drama filmi. Bosh rollarni [[Edvard Persson]], [[Inger Juel]] va [[Hilda Borgström]] ijro etgan<ref>Qvist & von Bagh p.124</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0040933}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} fhl04vk46fylz04vb3mipzdewqpymaw 6218540 6218538 2026-07-28T12:52:55Z Ahror Akramovich 75193 6218540 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Bror Bügler]] | producer = | writer = Bror Bügler <br> [[Christian Molbech]] (roman) <br> Edvard Persson | narrator = | starring = [[Edvard Persson]] <br> [[Inger Juel]] <br> [[Hilda Borgström]] | music = [[Alvar Kraft]] | cinematography = [[Harald Berglund]] | editing = [[Wic Kjellin]] | studio =[[Europa Film]] | distributor = | released = {{Film date|1948|09|13|df=yes}} | runtime = 104 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Vart hjärta har sin saga''' – 1948-yilda rejissyor [[Bror Bügler]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] tarixiy drama filmi. Bosh rollarni [[Edvard Persson]], [[Inger Juel]] va [[Hilda Borgström]] ijro etgan<ref>Qvist & von Bagh p.124</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0040933}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} n4g7e9lhsi1di64uakkhnvp2ntvprqj 0 1428592 6218541 2026-07-28T12:53:07Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218541 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton cumalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton cumalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1896-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gvatemala]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q18087124}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} hiixbb77vn9vplgszhu3sazjstl8n5u 0 1428593 6218544 2026-07-28T12:53:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218544 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton divulsalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton divulsalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1866-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]ning [[Tefe]] shahrida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087125}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} eme84ldufnc3nloafkk48w75vvr0kh6 0 1428594 6218547 2026-07-28T12:54:16Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218547 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hasse Ekman]] | producer = [[Europafilm]] | writer = Hasse Ekman | starring = [[Gunn Wållgren]]<br>[[Hasse Ekman]]<br>[[Marianne Aminoff]]<br>[[Stig Järrel]] | music = [[Erik Baumann]] | released = {{Film date|1948|02|16|df=yes}} | runtime = 109 min | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Var sin väg''' – 1948-yilda rejissyor [[Hasse Ekman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] filmi. ==Rollarda== *[[Gunn Wållgren]] - Birgit, aktrisa *[[Hasse Ekman]] - Tage Sundell, shifokor *[[Uno Henning]] - Birger Holmberg, shifokor *[[Marianne Aminoff]] - Sonja Collin *[[Stig Järrel]] - Nils Brenner, aktyor *[[Gunnar Björnstrand]] - Sture Widman *[[Eva Dahlbeck]] - Karin Brofeldt, aktrisa *[[Åke Grönberg]] - Gösta Sund, shifokor *[[Gösta Cederlund]] - Hellsten, professor *[[Hilda Borgström]] - Mrs. Lundkvist *[[Björn Berglund]] - Bengt Carlgren, shifokor *[[Tord Stål]] - ginekolog *[[Gull Natorp]] - Gabriella Collin, Sonjasning onasi *[[Hugo Jacobson]] - Hjalmar Collin, Sonjasning otasi *[[Karl-Arne Holmsten]] - shifokor *[[Stig Olin]] - Fredrik Salén *[[Willy Peters]] - Cetrén == Havolalar == *{{IMDb title|0040931}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} lrv05a0nqlwkjn917o4suu8neuow373 0 1428595 6218549 2026-07-28T12:54:50Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218549 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton tessellalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton tessellalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1897-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]ning [[San-Paulu]] shtatida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q18087131}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} bd704pyklsmhra35zq5l2x2o0r8rh2f 0 1428596 6218550 2026-07-28T12:55:21Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218550 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Ivar Johansson (rejissyor)|Ivar Johansson]] | producer = | based_on = | writer = [[Bertil Edgardh]] <br> [[Ella Fallenius]] | starring = [[Alice Babs]] <br> [[Lasse Dahlquist]] <br> [[Sten Lindgren]] | music = [[Charles Redland]] <br> [[Sam Samson]] | cinematography = [[Karl-Erik Alberts]] | editing = [[Eric Nordemar]] | studio = Sveafilm | distributor = | released = {{Film date|1944|10|09|df=yes}} | runtime = 102 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Örnungar''' – 1944-yilda rejissyor [[Ivar Johansson (rejissyor)|Ivar Johansson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Alice Babs]], [[Lasse Dahlquist]] va [[Sten Lindgren]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.93</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0037487}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 1ufzt0ubj8c2bwx5pvb147ajpannvxu 0 1428597 6218552 2026-07-28T12:55:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218552 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton imitabilis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton imitabilis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1917-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da, [[Pensilvaniya]]dan [[Florida]]gacha hamda gʻarbda [[Illinoys]] shtatigacha uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref><ref>[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4746 ''Moth Photographers Group''] at Mississippi State University</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13466513}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} np2e1qydbqu0ctcl9nll45m51cbxlz7 0 1428598 6218556 2026-07-28T12:56:11Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218556 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Åke Ohberg]] | writer = [[Harald Beijer]]<br>[[Karl Ragnar Gierow]] | starring = [[Eva Henning]]<br>[[Åke Ohberg]]<br>[[Irma Christenson]] | cinematography = | producer = [[Ragnar Arvedson]] | editing = | distributor = Europa Film | released = {{Film date|1943}} | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Elvira Madigan''' – 1943-yilda rejissyor [[Åke Ohberg]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] romantik drama filmi. == Havolalar == *[https://www.imdb.com/title/tt0035841/ ''Elvira Madigan''] at [[IMDb]] *[http://www.sfi.se/en-gb/Swedish-film-database/Item/?itemid=4013&type=MOVIE&iv=Censorship ''Elvira Madigan''] at Swedish Film Institute {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 7m7i7tfde5r8tjis51w331pdbrntc8h 0 1428599 6218557 2026-07-28T12:56:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218557 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton romanalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton romanalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1896-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q18087130}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} ot9pmf0rbco2lxl8vzvy8ha6c5ry727 0 1428600 6218560 2026-07-28T12:57:20Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218560 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gustaf Molander]] | producer = [[Harald Molander]] | based_on = ''[[The Emperor of Portugallia]]'' — [[Selma Lagerlöf]] | writer = [[Rune Lindström (ssenariynavis)|Rune Lindström]] | starring =[[Victor Sjöström]] <br> [[Gunn Wållgren]] <br> [[Karl-Arne Holmsten]] | music = [[Lille Bror Söderlundh]] | cinematography = [[Gösta Roosling]] | editing = [[Allan Ekelund]] <br> [[Oscar Rosander]] | studio = [[Svensk Filmindustri]] | distributor = Svensk Filmindustri | released = {{Film date|1944|12|26|df=yes}} | runtime = 109 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Kejsarn av Portugallien''' – 1944-yilda rejissyor [[Gustaf Molander]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] tarixiy drama filmi. Bosh rollarni [[Victor Sjöström]], [[Gunn Wållgren]] va [[Karl-Arne Holmsten]] ijro etgan<ref>Steene p.879</ref><ref>Qvist & Von Bagh p.115</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. * Steene, Birgitta. ''Ingmar Bergman: A Reference Guide''. Amsterdam University Press, 2005. == Havolalar == * {{IMDb title|0036982}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 2zleil58muvbpapee0hxjjgb0pzzad9 0 1428601 6218561 2026-07-28T12:57:33Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218561 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton nigrescens | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton nigrescens''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi va [[Alabama]], [[Florida]] hamda [[Jorjiya]] shtatlarida qayd etilgan<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13466516}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 8vk065es6a15sjyp2231r2780pihbvp 0 1428602 6218563 2026-07-28T12:58:06Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218563 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hasse Ekman]] | producer = [[Rune Waldekranz]] | writer = Hasse Ekman <br>[[Sven Stolpe]] | narrator = | starring = [[Edvin Adolphson]]<br>[[Elsie Albiin]]<br>[[Hasse Ekman]]<br>[[Sture Lagerwall]] | music = Carl-Olof Anderberg | cinematography = | editing = | distributor = [[Sandrews]] | released = {{Film date|1944|01|03|[[Sweden]]|df=y}} | runtime = 95 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''En dag skall gry''' – 1944-yilda rejissyor [[Hasse Ekman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Edvin Adolphson]] va [[Elsie Albiin]] ijro etgan. == Havolalar == *{{IMDb title|0036737}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} pdkks95vg27tksprqzcl45xug6mluw7 0 1428603 6218566 2026-07-28T12:58:31Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218566 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton kimballi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton kimballi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1956-yilda William Harry Lange tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi va [[Florida]], [[Luiziana]], [[Missisipi]] hamda [[Janubiy Karolina]] shtatlarida qayd etilgan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4745 |title=800743.00 – 4745 – ''Chrysendeton kimballi'' – Lange, 1956 |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=March 13, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13466514}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} lovrvtwpgr6nf889ql43zpmuixfrowh 0 1428604 6218568 2026-07-28T12:59:15Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218568 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Rolf Husberg]] | producer =[[Lars-Owe Carlberg]] | based_on = | writer = [[Gösta Rodin]] <br> [[Gardar Sahlberg]] | narrator = | starring = [[Adolf Jahr]] <br> [[Emy Hagman]] <br> [[Nils Ericsson (aktyor)|Nils Ericsson]] | music = [[Remo Ciacelli]] <br> [[Thore Ehrling]] <br> [[Kai Gullmar]] | cinematography = [[Julius Jaenzon]] | editing = [[Oscar Rosander]] | studio = Wivefilm | distributor = Wivefilm | released = {{Film date|1946|11|18|df=yes}} | runtime = 99 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Djurgårdskvällar''' – 1946-yilda rejissyor [[Rolf Husberg]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Adolf Jahr]], [[Emy Hagman]] va [[Nils Ericsson (aktyor)|Nils Ericsson]] ijro etgan<ref>Krawc p.425</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Krawc, Alfred. ''International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film: Denmark, Finland, Norway, Sweden (from the beginnings to 1984)''. Saur, 1986. == Havolalar == * {{IMDb title|0039326}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} ifqurf59pp0bykspybkvmuq3guknsu3 0 1428605 6218570 2026-07-28T12:59:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218570 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton miralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton miralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1890-yilda Heinrich Benno Möschler tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Puerto-Riko]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}</ref><ref>[http://www.focusonnature.com/CaribbeanMothsList.htm A List of Moths in the West Indies of the Caribbean]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q18087129}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} mzoi12wlvu4nb94yexrz2fg2zsvwdzn 0 1428606 6218572 2026-07-28T13:00:17Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218572 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lars-Eric Kjellgren]] | producer = [[Allan Ekelund]] | based_on = | writer = [[Paul Baudisch]] <br> Nils Poppe | starring = [[Nils Poppe]] <br> [[Gunnar Björnstrand]] <br> [[Sif Ruud]] | music = [[Eskil Eckert-Lundin]] <br> [[Jerry Högstedt]] | cinematography = [[Martin Bodin]] | editing = [[Oscar Rosander]] | studio = Fribergs Filmbyrå AB | distributor = Fribergs Filmbyrå | released = {{Film date|1949|12|19|df=yes}} | runtime = 90 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Pappa Bom''' – 1949-yilda rejissyor [[Lars-Eric Kjellgren]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Nils Poppe]], [[Gunnar Björnstrand]] va [[Sif Ruud]] ijro etgan<ref>McIlroy p.82</ref><ref>Qvist & Von Bagh p.55</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * McIlroy, Brian. ''World Cinema: Sweden''. Flicks Books, 1986. * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0041730}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} lk2djbkjzjgnt8tukegm2ly9lkhhjvw 0 1428607 6218573 2026-07-28T13:00:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218573 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton minimalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton minimalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1871-yilda Gottlieb August Wilhelm Herrich-Schäffer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kuba]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q18087128}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 439yna5j9tsc4n8nrzd1cxh0vpxnpfg 0 1428608 6218576 2026-07-28T13:01:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218576 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton mangholdalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton mangholdalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1924-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Ekvador]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087126}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} bmf1otm8eg30gy9pghnix81bkpgcygs 0 1428609 6218577 2026-07-28T13:01:18Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218577 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gustaf Molander]] | producer = | writer = [[Lennart Sahlin]] <br> [[Gösta Stevens]] <br> Gustaf Molander | narrator = | starring = [[Victor Sjöström]] <br> [[Renée Björling]] <br> [[Anne-Margrethe Björlin]] | music = [[Gunnar Johansson (bastakor)|Gunnar Johansson]] | cinematography = [[Åke Dahlqvist]] | editing = [[Oscar Rosander]] | studio = [[Svensk Filmindustri]] | distributor = | released = {{Film date|1941|10|20|df=yes}} | runtime = 94 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Striden går vidare''' – 1941-yilda rejissyor [[Gustaf Molander]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Victor Sjöström]], [[Renée Björling]] va [[Anne-Margrethe Björlin]] ijro etgan<ref>Larsson & Marklund p.116</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Mariah Larsson & Anders Marklund. ''Swedish Film: An Introduction and Reader''. Nordic Academic Press, 2010. == Havolalar == * {{IMDb title|0034237}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} s1y93yql3gprkedzbjyqwkrbax8gq2s 0 1428610 6218580 2026-07-28T13:02:16Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218580 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hasse Ekman]] | producer = [[Lorens Marmstedt]] | writer = Hasse Ekman | narrator = | starring = [[Edvin Adolphson]]<br>[[Inga Tidblad]]<br>[[Stig Järrel]]<br>[[Hugo Björne]] | music = [[Stig Hansson]] | cinematography = | editing = | distributor = [[Terrafilm]] | released = {{Film date|1942|03|2|[[Sweden]]|df=y}} | runtime = 94 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Lågor i dunklet''' – 1942-yilda rejissyor [[Hasse Ekman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. == Havolalar == * {{IMDb title|0035005}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 80avc6zp2m52gzlb448t7fwzjy1t2nr 6218583 6218580 2026-07-28T13:02:37Z Ahror Akramovich 75193 6218583 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hasse Ekman]] | producer = [[Lorens Marmstedt]] | writer = Hasse Ekman | narrator = | starring = [[Edvin Adolphson]]<br>[[Inga Tidblad]]<br>[[Stig Järrel]]<br>[[Hugo Björne]] | music = [[Stig Hansson]] | cinematography = | editing = | distributor = [[Terrafilm]] | released = {{Film date|1942|03|2|[[Shvetsiya]]|df=y}} | runtime = 94 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Lågor i dunklet''' – 1942-yilda rejissyor [[Hasse Ekman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. == Havolalar == * {{IMDb title|0035005}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 0tgfo3h5d4sm3y3kdqzreoxpt9hszkg 0 1428611 6218581 2026-07-28T13:02:19Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218581 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton medicinalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton medicinalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1881-yilda Augustus Radcliffe Grote tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi va [[Alabama]], [[Florida]], [[Jorjiya]], [[Illinoys]], [[Indiana]], [[Kentukki]], [[Merilend]], [[Missisipi]], [[Shimoliy Karolina]], [[Ogayo]], [[Pensilvaniya]], [[Janubiy Karolina]], [[Tennessi]], [[Texas]] hamda [[Gʻarbiy Virjiniya]] shtatlarida qayd etilgan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4744 |title=800742.00 – 4744 – ''Chrysendeton medicinalis'' – Bold Medicine Moth – (Grote, 1881) |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=August 8, 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13466515}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 444m5hvzmlywodx8lp5arvmeph1n1qx 10 1428612 6218582 2026-07-28T13:02:26Z Bekipediya 118689 „{{Asbox |pix=30 |tempsort= |turkum= |tempsort1= |ikona= |tasvir=Flag of Palestine.svg |andoza turkumi=Falastin haqidagi chala maqolalar |andoza turkumi1= |andoza turkumi2= |andoza turkumi3= |tasvirtavsifi=Stub ikona |haqidagi= |oid=[[Falastin davlati]] |turkum1= |izoh= |maqola=ushbu maqola}} <noinclude> [[Turkum:Falastin haqidagi chala maqolalar| ]] </noinclude>“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218582 wikitext text/x-wiki {{Asbox |pix=30 |tempsort= |turkum= |tempsort1= |ikona= |tasvir=Flag of Palestine.svg |andoza turkumi=Falastin haqidagi chala maqolalar |andoza turkumi1= |andoza turkumi2= |andoza turkumi3= |tasvirtavsifi=Stub ikona |haqidagi= |oid=[[Falastin davlati]] |turkum1= |izoh= |maqola=ushbu maqola}} <noinclude> [[Turkum:Falastin haqidagi chala maqolalar| ]] </noinclude> 2uzpf6kb3q2flgh2ony9o1w0fg7fuya 0 1428613 6218585 2026-07-28T13:03:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218585 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton melatornalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton melatornalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1906-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q18087127}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 81chn6ngxqovbfdhqsc974ayf72wpqf 0 1428614 6218592 2026-07-28T13:03:40Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218592 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hampe Faustman]] | producer = | based_on = ''Okänd svensk soldat'' - [[Josef Kjellgren]] | writer = [[Herbert Grevenius]] | starring = [[Adolf Jahr]] <br> [[George Fant (aktyor)|George Fant]] <br> [[Fritiof Billquist]] | music = [[Carl-Olof Anderberg]] | cinematography = [[Carl-Erik Edlund]] | editing = [[Lennart Wallén]] | studio = Sandrews | distributor = Sandrew-Baumanfilm | released = {{film date|1948|10|2|df=yes}} | runtime = 85 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Främmande hamn''' – 1948-yilda rejissyor [[Hampe Faustman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Adolf Jahr]], [[George Fant (aktyor)|George Fant]] va [[Fritiof Billquist]] ijro etgan<ref>''Historical Dictionary of Scandinavian Cinema'' p.152</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Sundholm, John. ''Historical Dictionary of Scandinavian Cinema''. Scarecrow Press, 2012. == Havolalar == *{{IMDb title|id=0040376|title=Främmande hamn}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} sivym147rre0qpn9hewk2qv94jga6hb 0 1428615 6218595 2026-07-28T13:04:46Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218595 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Ivar Johansson (rejissyor)|Ivar Johansson]] | producer = [[Sven Nygren]] | based_on = | writer = [[Per Wikberg]] (roman) <br> Ivar Johansson | starring = [[Erik 'Bullen' Berglund]] <br> [[Birgit Tengroth]] <br> [[Sven Magnusson]] | music = [[Jules Sylvain]] | cinematography = [[Karl-Erik Alberts]] | editing = Ivar Johansson | studio = Film AB Lux | distributor = Film AB Lux | released = {{Film date|1944|08|12|df=yes}} | runtime = 91 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Skogen är vår arvedel''' – 1944-yilda rejissyor [[Ivar Johansson (rejissyor)|Ivar Johansson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Erik "Bullen" Berglund]], [[Birgit Tengroth]] va [[Sven Magnusson]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.93</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0037283}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} drem7tpbz59bw2x9lquo15x0vc8w0uh 0 1428616 6218598 2026-07-28T13:05:34Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218598 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hasse Ekman]] | producer = [[Lorens Marmstedt]] | writer = Hasse Ekman<br>[[Alvar Zacke]] | narrator = | starring = [[Lars Hanson]]<br>[[Gunnar Sjöberg]]<br>[[Stig Järrel]]<br>[[Hasse Ekman]]<br>[[Irma Christenson]] | music = [[Lars-Erik Larsson]] | cinematography = | editing = | distributor = [[Terrafilm]] | released = {{Film date|1941|09|23|[[Sweden]]|df=y}} | runtime = 92 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Första divisionen''' – 1941-yilda rejissyor [[Hasse Ekman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. == Havolalar == * {{IMDb title|0033642}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 6aa8210p0g7s351n371bzmwg0ou8wms 0 1428617 6218601 2026-07-28T13:06:31Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218601 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hasse Ekman]] | producer = | writer = Hasse Ekman | narrator = | starring = [[Stig Järrel]]<br>[[Hasse Ekman]]<br>[[Thor Modéen]]<br>[[Elsie Albiin]]<br>[[Agneta Lagerfeldt]]<br>[[Gull Natorp]] | music = Kai Gullmar<br>[[Sune Waldimir]] | cinematography = [[Hilding Bladh]] | editing = [[Lennart Wallén]] | distributor = | released = {{Film date|1945|09|29|[[Sweden]]|df=y}} | runtime = 86 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Fram för lilla Märta''' yoki '''På livets ödesvägar''' – 1945-yilda rejissyor [[Hasse Ekman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Stig Järrel]] va [[Hasse Ekman]] ijro etgan. == Havolalar == * {{IMDb title|0037714}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} imjiw3kikmjyt26khma54nfylxu026z 0 1428618 6218605 2026-07-28T13:07:50Z BilimNuri 190786 yangi 6218605 wikitext text/x-wiki '''''Fandom for Robots''''' — singapurlik yozuvchi Vina Jie-Min Prasad tomonidan yozilgan 2017-yilgi ilmiy fantastik qisqa hikoya. Asar ilk bor ''Uncanny Magazine'' jurnalida chop etilgan. == Manbalar == {{manbalar}} 2pfvddqwligmuo1rtlro35u7b2jsey8 6218612 6218605 2026-07-28T13:10:22Z BilimNuri 190786 6218612 wikitext text/x-wiki '''''Fandom for Robots''''' — singapurlik yozuvchi [[Vina Jie-Min Prasad]] tomonidan yozilgan 2017-yilgi [[Ilmiy fantastika|ilmiy fantastik]] qisqa [[hikoya]]. Asar ilk bor ''[[Uncanny Magazine]]'' jurnalida chop etilgan. == Manbalar == {{manbalar}} tsyopw3b4zwfizcauik9z2ojpzjkzmz 6218623 6218612 2026-07-28T13:14:51Z BilimNuri 190786 ++ 6218623 wikitext text/x-wiki '''''Fandom for Robots''''' — singapurlik yozuvchi [[Vina Jie-Min Prasad]] tomonidan yozilgan 2017-yilgi [[Ilmiy fantastika|ilmiy fantastik]] qisqa [[hikoya]]. Asar ilk bor ''[[Uncanny Magazine]]'' jurnalida chop etilgan. == Mazmuni == Computron — dunyodagi birinchi va yagona ongli robot — [[anime]], onlayn fanatlar hamjamiyati va fanfiklar bilan tanishadi. == Qabul qilinishi == ''Fandom for Robots'' 2017-yilda [[Eng yaxshi qisqa hikoya uchun Nebula mukofoti|Nebula mukofoti]]ning „Eng yaxshi qisqa hikoya“ nominatsiyasi finalchisi boʻlgan<ref name=Nebula>[https://nebulas.sfwa.org/2017-nebula-award-finalists-announced/ 2017 Nebula Award Finalists Announced!] at [[Science Fiction Writers of America]]; published February 20, 2018; retrieved March 31, 2018</ref>, shuningdek, 2018-yilda [[Eng yaxshi qisqa hikoya uchun Hugo mukofoti|Hugo mukofoti]]ning „Eng yaxshi qisqa hikoya“ nominatsiyasiga ham finalchi sifatida koʻrsatilgan<ref name=TorHugo>[https://www.tor.com/2018/03/31/2018-hugo-award-finalists-announced/ 2018 Hugo Award Finalists Announced], at [[Tor.com]]; published March 31, 2018; retrieved March 31, 2018</ref>. ''[[Tangent Online]]'' nashri asarni „yaxshi hazil va samimiyatga ega, koʻngilni koʻtaradigan hikoya“ deb baholagan<ref name=Tangent>[https://www.tangentonline.com/e-market-bi-monthly-reviewsmenu-266/271-uncanny-magazine/3605-uncanny-18-septemberoctober-2017 Uncanny #18, September/October 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929020309/http://www.tangentonline.com/e-market-bi-monthly-reviewsmenu-266/271-uncanny-magazine/3605-uncanny-18-septemberoctober-2017 |date=2017-09-29 }}, reviewed by Rebecca DeVendra, at [[Tangent Online]]; published September 12, 2017; retrieved March 31, 2018</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} 4tgz9e5ygdrk6gedxgz84l3lumjxug1 6218627 6218623 2026-07-28T13:16:44Z BilimNuri 190786 ++ 6218627 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Fandom for Robots | asl_nomi = Fandom for Robots | tasvir = | izoh = | muallif = [[Vina Jie-Min Prasad]] | mamlakat = | til = [[Ingliz tili]] | janr = [[Ilmiy fantastika]] | nashr = ''Uncanny Magazine'' | nashr_etilgan_sana = 2017-yil | media_turi = Qisqa hikoya }} '''''Fandom for Robots''''' — singapurlik yozuvchi [[Vina Jie-Min Prasad]] tomonidan yozilgan 2017-yilgi [[Ilmiy fantastika|ilmiy fantastik]] qisqa [[hikoya]]. Asar ilk bor ''[[Uncanny Magazine]]'' jurnalida chop etilgan. == Mazmuni == Computron — dunyodagi birinchi va yagona ongli robot — [[anime]], onlayn fanatlar hamjamiyati va fanfiklar bilan tanishadi. == Qabul qilinishi == ''Fandom for Robots'' 2017-yilda [[Eng yaxshi qisqa hikoya uchun Nebula mukofoti|Nebula mukofoti]]ning „Eng yaxshi qisqa hikoya“ nominatsiyasi finalchisi boʻlgan<ref name=Nebula>[https://nebulas.sfwa.org/2017-nebula-award-finalists-announced/ 2017 Nebula Award Finalists Announced!] at [[Science Fiction Writers of America]]; published February 20, 2018; retrieved March 31, 2018</ref>, shuningdek, 2018-yilda [[Eng yaxshi qisqa hikoya uchun Hugo mukofoti|Hugo mukofoti]]ning „Eng yaxshi qisqa hikoya“ nominatsiyasiga ham finalchi sifatida koʻrsatilgan<ref name=TorHugo>[https://www.tor.com/2018/03/31/2018-hugo-award-finalists-announced/ 2018 Hugo Award Finalists Announced], at [[Tor.com]]; published March 31, 2018; retrieved March 31, 2018</ref>. ''[[Tangent Online]]'' nashri asarni „yaxshi hazil va samimiyatga ega, koʻngilni koʻtaradigan hikoya“ deb baholagan<ref name=Tangent>[https://www.tangentonline.com/e-market-bi-monthly-reviewsmenu-266/271-uncanny-magazine/3605-uncanny-18-septemberoctober-2017 Uncanny #18, September/October 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929020309/http://www.tangentonline.com/e-market-bi-monthly-reviewsmenu-266/271-uncanny-magazine/3605-uncanny-18-septemberoctober-2017 |date=2017-09-29 }}, reviewed by Rebecca DeVendra, at [[Tangent Online]]; published September 12, 2017; retrieved March 31, 2018</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} 2ea3bfm27d3ipy2xb4kv9fa2yd2ghdr 6218629 6218627 2026-07-28T13:17:19Z BilimNuri 190786 [[Turkum:2017-yilgi hikoyalar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6218629 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Fandom for Robots | asl_nomi = Fandom for Robots | tasvir = | izoh = | muallif = [[Vina Jie-Min Prasad]] | mamlakat = | til = [[Ingliz tili]] | janr = [[Ilmiy fantastika]] | nashr = ''Uncanny Magazine'' | nashr_etilgan_sana = 2017-yil | media_turi = Qisqa hikoya }} '''''Fandom for Robots''''' — singapurlik yozuvchi [[Vina Jie-Min Prasad]] tomonidan yozilgan 2017-yilgi [[Ilmiy fantastika|ilmiy fantastik]] qisqa [[hikoya]]. Asar ilk bor ''[[Uncanny Magazine]]'' jurnalida chop etilgan. == Mazmuni == Computron — dunyodagi birinchi va yagona ongli robot — [[anime]], onlayn fanatlar hamjamiyati va fanfiklar bilan tanishadi. == Qabul qilinishi == ''Fandom for Robots'' 2017-yilda [[Eng yaxshi qisqa hikoya uchun Nebula mukofoti|Nebula mukofoti]]ning „Eng yaxshi qisqa hikoya“ nominatsiyasi finalchisi boʻlgan<ref name=Nebula>[https://nebulas.sfwa.org/2017-nebula-award-finalists-announced/ 2017 Nebula Award Finalists Announced!] at [[Science Fiction Writers of America]]; published February 20, 2018; retrieved March 31, 2018</ref>, shuningdek, 2018-yilda [[Eng yaxshi qisqa hikoya uchun Hugo mukofoti|Hugo mukofoti]]ning „Eng yaxshi qisqa hikoya“ nominatsiyasiga ham finalchi sifatida koʻrsatilgan<ref name=TorHugo>[https://www.tor.com/2018/03/31/2018-hugo-award-finalists-announced/ 2018 Hugo Award Finalists Announced], at [[Tor.com]]; published March 31, 2018; retrieved March 31, 2018</ref>. ''[[Tangent Online]]'' nashri asarni „yaxshi hazil va samimiyatga ega, koʻngilni koʻtaradigan hikoya“ deb baholagan<ref name=Tangent>[https://www.tangentonline.com/e-market-bi-monthly-reviewsmenu-266/271-uncanny-magazine/3605-uncanny-18-septemberoctober-2017 Uncanny #18, September/October 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929020309/http://www.tangentonline.com/e-market-bi-monthly-reviewsmenu-266/271-uncanny-magazine/3605-uncanny-18-septemberoctober-2017 |date=2017-09-29 }}, reviewed by Rebecca DeVendra, at [[Tangent Online]]; published September 12, 2017; retrieved March 31, 2018</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:2017-yilgi hikoyalar]] i10zewaiiwc5gkv1jifm0u6qtnzpi6c 6218631 6218629 2026-07-28T13:18:15Z BilimNuri 190786 [[Turkum:Robotlar haqida qisqa hikoyalar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6218631 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Fandom for Robots | asl_nomi = Fandom for Robots | tasvir = | izoh = | muallif = [[Vina Jie-Min Prasad]] | mamlakat = | til = [[Ingliz tili]] | janr = [[Ilmiy fantastika]] | nashr = ''Uncanny Magazine'' | nashr_etilgan_sana = 2017-yil | media_turi = Qisqa hikoya }} '''''Fandom for Robots''''' — singapurlik yozuvchi [[Vina Jie-Min Prasad]] tomonidan yozilgan 2017-yilgi [[Ilmiy fantastika|ilmiy fantastik]] qisqa [[hikoya]]. Asar ilk bor ''[[Uncanny Magazine]]'' jurnalida chop etilgan. == Mazmuni == Computron — dunyodagi birinchi va yagona ongli robot — [[anime]], onlayn fanatlar hamjamiyati va fanfiklar bilan tanishadi. == Qabul qilinishi == ''Fandom for Robots'' 2017-yilda [[Eng yaxshi qisqa hikoya uchun Nebula mukofoti|Nebula mukofoti]]ning „Eng yaxshi qisqa hikoya“ nominatsiyasi finalchisi boʻlgan<ref name=Nebula>[https://nebulas.sfwa.org/2017-nebula-award-finalists-announced/ 2017 Nebula Award Finalists Announced!] at [[Science Fiction Writers of America]]; published February 20, 2018; retrieved March 31, 2018</ref>, shuningdek, 2018-yilda [[Eng yaxshi qisqa hikoya uchun Hugo mukofoti|Hugo mukofoti]]ning „Eng yaxshi qisqa hikoya“ nominatsiyasiga ham finalchi sifatida koʻrsatilgan<ref name=TorHugo>[https://www.tor.com/2018/03/31/2018-hugo-award-finalists-announced/ 2018 Hugo Award Finalists Announced], at [[Tor.com]]; published March 31, 2018; retrieved March 31, 2018</ref>. ''[[Tangent Online]]'' nashri asarni „yaxshi hazil va samimiyatga ega, koʻngilni koʻtaradigan hikoya“ deb baholagan<ref name=Tangent>[https://www.tangentonline.com/e-market-bi-monthly-reviewsmenu-266/271-uncanny-magazine/3605-uncanny-18-septemberoctober-2017 Uncanny #18, September/October 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929020309/http://www.tangentonline.com/e-market-bi-monthly-reviewsmenu-266/271-uncanny-magazine/3605-uncanny-18-septemberoctober-2017 |date=2017-09-29 }}, reviewed by Rebecca DeVendra, at [[Tangent Online]]; published September 12, 2017; retrieved March 31, 2018</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:2017-yilgi hikoyalar]] [[Turkum:Robotlar haqida qisqa hikoyalar]] m7gefqzbuyiyn45poosn7dojhqe8yux 0 1428619 6218606 2026-07-28T13:08:04Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218606 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gösta Cederlund]] | producer = [[Carl Anderson (prodyuser)|Carl Anderson]] <br> [[Carl Florman]] <br> [[Gösta Sandin]] | based_on = | writer = [[Ove Ekelund]] (roman) <br> [[Theodor Berthels]] | starring =[[Elof Ahrle]] <br> [[Carl-Gunnar Wingård]] <br> [[Inga-Bodil Vetterlund]] | music = [[Sven Rüno]] | cinematography = [[Sten Dahlgren]] | editing =[[Tage Holmberg]] | studio =Gloria-Film <br> [[Svensk Talfilm]] | distributor = Svensk Talfilm | released = {{Film date|1941|09|22|df=yes}} | runtime = 81 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Fransson den förskräcklige''' – 1941-yilda rejissyor [[Gösta Cederlund]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Elof Ahrle]], [[Carl-Gunnar Wingård]] va [[Inga-Bodil Vetterlund]] ijro etgan<ref>Krawc p.496</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Krawc, Alfred. ''International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film: Denmark, Finland, Norway, Sweden (from the beginnings to 1984)''. Saur, 1986. == Havolalar == * {{IMDb title|0033631}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} jb2vpxzd3e5fqz26l6pju3ddjwnyccl 0 1428620 6218609 2026-07-28T13:09:09Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218609 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Arne Bornebusch]] | producer = [[Tage Linde]] | writer = [[Torsten Lundqvist]]<br>[[Arne Bornebusch]] | based_on = | starring = [[Sonja Wigert]]<br>[[Åke Ohberg]]<br>[[Karl-Arne Holmsten]] | music = [[Erik Baumann]]<br>[[Nathan Görling]] | cinematography = [[Sven Thermænius]] | editing = | distributor = AB Svea Film | released = {{Film date|1940|02|09}} | runtime = 93 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Frestelse''' – 1940-yilda rejissyor [[Arne Bornebusch]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi<ref>{{cite book |last1=Wredlund |first1=Bertil |title=Långfilm i Sverige: 1940–1949 |date=1981 |publisher=Proprius |location=Stockholm |page=239}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0032493}} * [https://filmfront.no/utgivelse/10916/ ''Frestelse''] at Filmfront * [https://www.svenskfilmdatabas.se/en/item/?type=film&itemid=3906 ''Frestelse''] at the [[Swedish Film Database]] {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} bs2kf20jboz0budmkfh8hm8tzg1nd0g 0 1428621 6218611 2026-07-28T13:10:04Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218611 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gustaf Molander]] | producer = | based_on = | writer = [[Runar Schildt]] (pyesa) <br> Gustaf Molander <br> [[Karl Ragnar Gierow]] | starring = [[Edvin Adolphson]] <br> [[Wanda Rothgardt]] <br> [[Inga Tidblad]] | music = [[Lars-Erik Larsson]] | cinematography = [[Åke Dahlqvist]] | editing = [[Oscar Rosander]] | studio = [[Svensk Filmindustri]] | distributor = Svensk Filmindustri | released ={{Film date|1945|10|08|df=yes}} | runtime = 99 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Galgmannen''' – 1945-yilda rejissyor [[Gustaf Molander]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] tarixiy drama filmi. Bosh rollarni [[Edvin Adolphson]], [[Wanda Rothgardt]] va [[Inga Tidblad]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.58</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0037726}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} dpttg2u0su0ozwpe192047auovp9xlr 0 1428622 6218614 2026-07-28T13:11:06Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218614 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Olof Molander]] | producer = | writer = | starring = [[Edvin Adolphson]] | cinematography = | editing = | studio = | distributor = | released = {{film date|1942|10|26|df=yes}} | runtime = 87 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''General von Döbeln''' – 1942-yilda rejissyor [[Olof Molander]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] tarixiy drama filmi<ref>{{cite web|url=http://www.svenskfilmdatabas.se/sv/item/?type=film&itemid=3994 |title=General von Döbeln |work=Svensk Filmdatabas |accessdate=28 September 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0034775|General von Döbeln}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 3hmeefjgbg6uzqsc5j3weuz8bdmc72i 0 1428623 6218617 2026-07-28T13:12:13Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218617 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Ragnar Arvedson]] | producer = | based_on = | writer = [[Fritz Thorén]] <br> Ragnar Arvedson | starring = [[Georg Rydeberg]] <br> [[Irma Christenson]] <br> [[Anne-Margrethe Björlin]] | music = [[Lars-Erik Larsson]] | cinematography = [[Elner Åkesson]] | editing = [[Gösta Bjurman]] | studio = AB Films | distributor = Svensk Talfilm | released ={{Film date|1943|11|30|df=yes}} | runtime = 86 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Herre med portfölj''' – 1943-yilda rejissyor [[Ragnar Arvedson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Georg Rydeberg]], [[Irma Christenson]] va [[Anne-Margrethe Björlin]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.96</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0035992}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} jl448olublm4l5mdfkgq2lytf2paa10 0 1428624 6218620 2026-07-28T13:13:04Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218620 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Schamyl Bauman]] | producer = | based_on = | writer = [[Hasse Ekman]] | narrator = | starring = [[Åke Söderblom]] <br> [[Thor Modéen]] <br> [[Annalisa Ericson]] | music = [[Thore Ehrling]] <br> [[Ivan Söderberg]] | cinematography = [[Hilmer Ekdahl]] | editing = [[Rolf Husberg]] | studio = Sandrews | distributor =Sandrew-Baumanfilm | released = {{Film date|1941|08|09|df=yes}} | runtime = 91 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Spokreportern''' – 1941-yilda rejissyor [[Schamyl Bauman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Åke Söderblom]], [[Thor Modéen]] va [[Annalisa Ericson]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.44</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * [[Per Olov Qvist]] & [[Peter von Bagh]], ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0034228}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} eh2fsu5wrb33dv4cbw7o0e9emtkvr56 14 1428625 6218632 2026-07-28T13:18:28Z BilimNuri 190786 yangi 6218632 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Mavzu bo‘yicha qisqa hikoyalar|Robototexnika]] [[Turkum:Adabiyotdagi robotlar]] 9savgsir9btejih5uphwgmvve9it629 14 1428626 6218637 2026-07-28T13:20:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218637 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{CatAutoTOC|numerals=no}} [[Category:Crambidae]] eemluuaohxu68wamhdwiauztwwczq5u 0 1428627 6218642 2026-07-28T13:22:47Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218642 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hampe Faustman]] | producer = [[Lorens Marmstedt]] | based_on = | writer = [[Bertil Malmberg]] | starring = [[Kolbjörn Knudsen]] <br> [[Gunn Wållgren]] <br> [[Stig Järrel]] | music = [[Lars-Erik Larsson]] <br> [[Moses Pergament]] | cinematography = [[Hilding Bladh]] | editing = | studio = Terrafilm | distributor = Terrafilm | released ={{Film date|1944|10|30|df=yes}} | runtime = 92 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Flickan och djävulen''' – 1944-yilda rejissyor [[Hampe Faustman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] [[triller film]]i. Bosh rollarni [[Kolbjörn Knudsen]], [[Gunn Wållgren]] va [[Stig Järrel]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.58</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0036830}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 3do7e59iy55cc11r5hltb31quczeh4e 15 1428628 6218663 2026-07-28T13:23:27Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6218663 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 0 1428629 6218664 2026-07-28T13:29:14Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Water | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Bapsi Sidhwa | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218664 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Water | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Bapsi Sidhwa | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = [[Milkweed Editions]] | nashr_etilgan_sana = 2006 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 237 (birinchi nashr, yumshoq muqova) | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Water''' — yozuvchi [[Bapsi Sidhwa]] tomonidan 2006-yilda yozilgan [[roman]]<ref>{{cite journal |last=Ilame |first=Veena R. |year=2020 |title=Bapsi Sidhwa's Water: Pangs of Widowhood |journal=International Journal of English Literature and Social Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=921–925 |doi=10.22161/ijels.54.13|s2cid=225549497 |doi-access=free }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20060910064418/http://www.milkweed.org/content/view/17/1/ Milkweed’s own Book Review] {{2000s-roman-stub}} myax24b65yhkr7chcsg4vwihx03xizp 0 1428630 6218665 2026-07-28T13:37:06Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Welcome to Our Hillbrow | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Phaswane Mpe | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Janubiy Afrika]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218665 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Welcome to Our Hillbrow | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Phaswane Mpe | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Janubiy Afrika]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = [[University of Natal]] Press (Janubiy Afrika) | nashr_etilgan_sana = 2001 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-0-86980-995-2 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Welcome to Our Hillbrow''' — janubiy afrikalik yozuvchi [[Phaswane Mpe]] tomonidan 2001-yilda yozilgan [[roman]]. Asarda aparteiddan keyingi [[Yoxannesburg]]ning Hillbrow mahallasidagi ksenofobiya, [[OITS]], anʼanalar va shahar markazidagi ijtimoiy hayot masalalari yoritilgan. Asar ilk bor 2001-yilda nashr etilgan<ref>{{cite web |title=Welcome to Our Hillbrow: A Novel of Postapartheid South Africa |url=https://muse.jhu.edu/book/2348/ |website=muse.jhu.edu}}</ref>. == Qabul qilinishi == ''Publishers Weekly'' jurnali asarni quyidagicha baholagan: „Ogʻzaki hikoyachilik anʼanalaridan kuchli ilhomlangan, shu bilan birga oʻzi mansub boʻlgan davr ruhi bilan hamohang ushbu roman, afsuski, juda erta hayotdan koʻz yumgan isteʼdodli yozuvchining kuchli asaridir“<ref>{{cite news|url=https://www.publishersweekly.com/9780821419625|title=Welcome to Our Hillbrow; Phaswane Mpe. Ohio Univ., $16.95 trade paper (150p) ISBN 978-0-8214-1962-5|work=[[Publishers Weekly]]|access-date=November 1, 2025}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} 9hq1n5k1ja23c6hahowlgqohb3q37st 0 1428631 6218666 2026-07-28T13:42:20Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = What Alice Forgot | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Liane Moriarty | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Avstraliya]] | til = | seriya = | janr = | nashriyot = | nashr_etilgan_sana = 2009-yil...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218666 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = What Alice Forgot | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Liane Moriarty | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Avstraliya]] | til = | seriya = | janr = | nashriyot = | nashr_etilgan_sana = 2009-yil 1-may | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 544 | mukofotlar = | avvalgisi = The Last Anniversary | keyingisi = [[The Hypnotist's Love Story]] | isbn = 978-0-399-15718-9 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''What Alice Forgot''' — [[avstraliya]]lik yozuvchi [[Liane Moriarty]] tomonidan 2009-yilda yozilgan [[roman]]. Asarda hayotining soʻnggi oʻn yiliga oid xotirasini yoʻqotgan, uch farzandning 39 yoshli onasi haqida hikoya qilinadi. Bu Moriartyning uchinchi romanidir<ref>{{Cite web|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/liane-moriarty/what-alice-forgot/|title=WHAT ALICE FORGOT &#124; Kirkus Reviews|via=www.kirkusreviews.com|access-date=20 May 2020|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831160354/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/liane-moriarty/what-alice-forgot/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bostonglobe.com/metro/regionals/south/2014/03/02/what-alice-forgot-throws-light-stress-infertility/j0w7GUGii4tquqWKGCTQ5J/story.html|title=Novel throws light on stress of infertility - The Boston Globe|website=BostonGlobe.com|access-date=20 May 2020|archive-date=7 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207075728/https://www.bostonglobe.com/metro/regionals/south/2014/03/02/what-alice-forgot-throws-light-stress-infertility/j0w7GUGii4tquqWKGCTQ5J/story.html|url-status=live}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} 47yv2v3qqjwm4on253cojajrq99g6wk 0 1428632 6218674 2026-07-28T14:37:16Z AnvarxonM 75105 „{{Futbolchi bilgiqutisi | name = Pau Cubarsí | image = Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-181 (cropped).jpg | caption = Cubarsí with [[Spain national football team|Spain]] in 2026 | full_name = Pau Cubarsí Paredes | birth_date = {{Birth date and age|2007|1|22|df=y}} | birth_place = [[Bescanó]], Spain | height = 1.83 m<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi |title=Pau Cubarsí |p...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218674 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Pau Cubarsí | image = Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-181 (cropped).jpg | caption = Cubarsí with [[Spain national football team|Spain]] in 2026 | full_name = Pau Cubarsí Paredes | birth_date = {{Birth date and age|2007|1|22|df=y}} | birth_place = [[Bescanó]], Spain | height = 1.83 m<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi |title=Pau Cubarsí |publisher=FC Barcelona |access-date=12 October 2024}}</ref> | position = [[Centre-back]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2014–2018 | youthclubs1 = [[Girona FC|Girona]] | youthyears2 = 2018–2024 | youthclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | yillar1 = 2023–2024 | klublar1 = [[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]] | isht1 = 9 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2024– | klublar2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | isht2 = 85<!--La Liga matches only--> | gollar2 = 1<!--La Liga matches only--> | milliyyillar1 = 2021–2022 | milliyjamoa1 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (15 yoshgacha)|Ispaniya U15]] | milliyisht1 = 6 | milliygollar1 = 1 | milliyyillar2 = 2022 | milliyjamoa2 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (16 yoshgacha)|Ispaniya U16]] | milliyisht2 = 4 | milliygollar2 = 1 | milliyyillar3 = 2022–2023 | milliyjamoa3 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)|Ispaniya U17]] | milliyisht3 = 18 | milliygollar3 = 0 | milliyyillar4 = 2024 | milliyjamoa4 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Ispaniya U21]] | milliyisht4 = 2 | milliygollar4 = 0 | milliyyillar5 = 2024 | milliyjamoa5 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)|Ispaniya U23]] | milliyisht5 = 5 | milliygollar5 = 0 | milliyyillar6 = 2024– | milliyjamoa6 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] | milliyisht6 = 20 | milliygollar6 = 0 | club-update = 13 May 2026 | nationalteam-update = 19 July 2026 }} '''Pau Cubarsí Paredes''' (2007-yil 22-yanvarda tugʻilgan) — ispaniyalik professional futbolchi, La Liga klubi „Barselona“ va Ispaniya terma jamoasida markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi. U dunyoning eng yaxshi himoyachilaridan biri hisoblanadi. Ilgari „Jirona“ yoshlar jamoasida oʻynagan Kubarsi La Masia isteʼdodiga aylandi va keyinchalik u 17 yoshga toʻlishidan bir necha kun oldin, 2024-yil 18-yanvarda „Barselona“ safida debyut qildi. Keyinchalik u klub bilan 2025 va 2026-yillarda La Ligada gʻolib chiqdi. Ispaniya yoshlar terma jamoasining sobiq aʼzosi Kubarsi oʻz mamlakatini 15 yoshdan 23 yoshgacha boʻlgan barcha yoshlar oʻrtasida himoya qildi. 2024-yil mart oyida u Ispaniya terma jamoasida 17 yoshida Kolumbiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida debyut qildi. Kubarsi 2026-yilgi FIFA Jahon chempionatida gʻolib chiqqan jamoaning asosiy aʼzosi boʻldi, Ispaniyaning har bir mavsumida maydonga tushdi va turnirning eng yaxshi yosh oʻyinchisi deb topildi. == Oʻyin uslubi == Kubarsi oʻz avlodining eng istiqbolli markaziy himoyachilaridan biri hisoblanadi, u xotirjamligi, oldindan sezish qobiliyati va toʻpni egallash qobiliyati bilan mashhur. Toʻpni yaxshi oʻynaydigan himoyachi sifatida u yoshiga qaramay, oʻyinni „faxriy kabi“ oʻqiganligi uchun maqtovga sazovor boʻlgan, shu bilan birga uning progressiv uzatmalari va pozitsiyani yaxshi bilishi uni yuqori himoya chizigʻida oʻynaydigan jamoalarga juda moslashtiradi<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/7458228/2026/07/20/pau-cubarsi-world-cup-young-player-barcelona/ |title=Pau Cubarsi, the World Cup’s best youngster who plays like a veteran but looks like an angel |website=The Athletic |first=Laia |last=Cervelló Herrero |date=20 July 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Martínez Calvo |first=Silvia |url=https://totalfootballanalysis.com/player-analysis/pau-cubarsi-scout-report-barcelona-2025-2026-analysis-tactics |title=Pau Cubarsí Scout Report At Barcelona 2025/2026: A Pillar Of Hansi Flick’s High Line – Player Analysis |website=Total Football Analysis |date=11 February 2026}}</ref>. 2025-yil iyul oyida Sports Illustrated va ESPN Cubarsíni mos ravishda jahon futbolidagi toʻqqizinchi va oltinchi eng yaxshi markaziy himoyachi deb baholadi<ref>{{cite web |date=9 July 2025 |title=The 25 Best Centre Backs in World Soccer—Ranked |url=https://www.si.com/soccer/the-best-centre-backs-in-world-soccer-ranked |access-date=10 August 2025 |website=Sports Illustrated}}</ref><ref>{{cite web |date=4 June 2025 |title=2025 FC 100: Van Dijk among best center backs in men's soccer |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45165487/2025-fc-100-virgil-van-dijk-best-center-backs-mens-soccer |access-date=10 August 2025 |website=ESPN}}</ref>. „Barselona“ning sobiq yarim himoyachisi va murabbiyi Óscar Garcia 2026-yil iyul oyida Cubarsíni „tarixdagi eng yaxshi beshta markaziy himoyachidan biri“ boʻlishini kutayotganini aytib, Cubarsíning yakkama-yakka himoyasi va uzatmalari bilan raqiblarni yoʻq qilish qobiliyatini yuqori baholadi<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13429060/pau-cubarsi-is-spains-other-teenage-star-at-this-world-cup-and-will-be-one-of-the-top-five-centre-backs-in-history |title=Pau Cubarsi is Spain's other teenage star at this World Cup and 'will be one of the top five centre-backs in history' |website=Sky Sports |first=Adam |last=Bate |date=15 July 2026}}</ref>. == Yutuqlar == ;Barcelona * La Liga : 2024–25<ref>{{cite news |title=Hansi Flick's Barça: League champions |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4265368/hansi-flicks-barca-league-champions |access-date=15 May 2025 |publisher=FC Barcelona}}</ref>, 2025–26<ref>{{Cite web |date=10 May 2026 |title=Barcelona Clinch 29th La Liga Title in Dominant El Clasico |url=https://www.si.com/soccer/barcelona-clinch-29th-la-liga-title-el-clasico |access-date=10 May 2026|website=SI |language=en-US}}</ref> * Qirol kubogi: 2024–25<ref>{{cite news |date=26 April 2025 |title=FC Barcelona crowned Cup Kings in classic encounter |url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-crowned-cup-kings-in-classic-encounter |access-date=26 April 2025 |publisher=[[Real Federación Española de Fútbol]]}}</ref> * Ispaniya Superkubogi : 2025<ref>{{cite news |date=13 January 2025 |title=FC Barcelona win the Super Cup in a final for the history books (2-5) |url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-win-the-super-cup-in-a-final-for-the-history-books-2-5 |access-date=13 January 2025 |publisher=[[Real Federación Española de Fútbol]]}}</ref>, 2026<ref>{{cite web |title=Barcelona vs Real Madrid Highlights, El Clasico Supercopa Final: Barcelona Beat Real Madrid 3-2 In Thriller, Clinch 1st Trophy Of Season |url=https://sports.ndtv.com/football/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-supercopa-de-espana-final-live-score-super-cup-live-streaming-mbappe-vinicius-raphinha-lamine-yamal-10688288 |date=12 January 2026 |access-date=12 January 2026 |website=NDTV}}</ref> ;Ispaniya U23 * Olimpiya oltin medali sohibi: 2024<ref>{{cite news |last=Ronay |first=Barney |date=9 August 2024 |title=Camello's extra-time double clinches football gold for Spain against France |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/aug/09/football-olympics-paris-france-spain-final |access-date=9 August 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ;Ispaniya * FIFA Jahon chempionati gʻolibi: 2026<ref>{{Cite news |last=Smyth |first=Rob |date=2026-07-19 |title=Spain beat Argentina 1-0 after extra time to win the 2026 World Cup – live |url=https://www.theguardian.com/football/live/2026/jul/19/spain-v-argentina-world-cup-2026-final-live-updates |access-date=2026-07-19 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> * UEFA Millatlar Ligasi finalchisi: 2024–25<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2044949--portugal-vs-spain/ |title=Portugal vs Spain - UEFA Nations League Final 2025 |publisher=UEFA |access-date=8 June 2025}}</ref> === Shaxsiy === * FIFA Jahon chempionati yosh oʻyinchisi mukofoti: 2026<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/award-winners |title=FIFA World Cup awards: Rodri, Cubarsi, Simon and Mbappe honoured |publisher=FIFA |date=19 July 2026 }}</ref> * La Liga mavsumining eng yaxshi jamoasi : 2024–25<ref>{{cite news |title=EA Sports FC 25 La Liga Team of the season 2024-25 |url=https://www.ea.com/games/ea-sports-fc/fc-25/tots/laliga |date=24 May 2025 |access-date=24 May 2025 |publisher=LaLiga}}</ref>, 2025–26<ref>{{cite news |title=La Liga Team of the Season |publisher=EA Sports |url=https://www.ea.com/tr-tr/games/ea-sports-fc/fc-26/tots/laliga |access-date=8 June 2026}}</ref> * La Liga U23 oyining eng yaxshi oʻyinchisi: 2024-yil mart<ref name=":1">{{cite news |title=Pau Cubarsi named LALIGA EA SPORTS Under-23 Player of the Month for March |url=https://www.laliga.com/en-GB/news/pau-cubarsi-named-laliga-ea-sports-under-23-player-of-the-month-for-march |publisher=La Liga |date=27 March 2024 |access-date=3 April 2024}}</ref>, 2026-yil aprel<ref>{{cite news|title=Rashford and Cubarsí win La Liga awards for April|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4492668/rashford-and-cubarsi-win-la-liga-awards-for-april|publisher=FC Barcelona|date=24 April 2026|access-date=24 April 2026}}</ref> * IFFHS Erkaklar oʻsmirlar (U20) Jahon terma jamoasi: 2024<ref>{{cite web |title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) WORLD TEAM 2024 |url=https://iffhs.com/posts/4090 |date=28 December 2024}}</ref> * IFFHS Erkaklar yoshlar (U20) UEFA terma jamoasi: 2024<ref>{{cite web |title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) CONTINENTAL TEAMS 2024 - UEFA |url=https://iffhs.com/posts/4161 |date=1 February 2025 |website=IFFHS}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category}} * [https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi Pau Cubarsí] FC Barcelona saytida * [https://rfef.es/es/selecciones/jugadores/pau-cubarsi Pau Cubarsí] Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasi saytida {{in lang|es}} * {{UEFA player}} {{FC Barcelona tarkibi}} {{Navboxes | title = Ispaniya tarkibi | bg = #C60B1E | fg = #FBEA0E | bordercolor = #000033 | list1 = {{Ispaniya tarkibi 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari}} {{Ispaniya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} }} {{Navboxes | title = Mukofotlar | bg = gold | fg = navy | list = }} {{DEFAULTSORT:Cubarsi, Pau}} [[turkum:Yashayotgan insonlar]] [[turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkaklar futbol markaziy himoyachilari]] [[Turkum:Primera Federación futbolchilari]] [[Turkum:Girona FC futbolchilari]] [[Turkum:FC Barcelona futbolchilari]] [[Turkum:FC Barcelona Atlètic futbolchilari]] [[Turkum:La Liga oʻyinchilari]] [[Turkum:Ispaniya milliy futbol terma jamoasi erkak futbolchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]] [[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi futbolchilar]] [[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida medal sohiblari]] [[Turkum:Futbol boʻyicha jahon chempionlari]] [[Turkum:Olimpiyada medalini olgan futbolchilar]] ehnd6594spayniimbgmeqy1xbf1kjvf 6218675 6218674 2026-07-28T14:37:52Z AnvarxonM 75105 /* Havolalar */ 6218675 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Pau Cubarsí | image = Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-181 (cropped).jpg | caption = Cubarsí with [[Spain national football team|Spain]] in 2026 | full_name = Pau Cubarsí Paredes | birth_date = {{Birth date and age|2007|1|22|df=y}} | birth_place = [[Bescanó]], Spain | height = 1.83 m<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi |title=Pau Cubarsí |publisher=FC Barcelona |access-date=12 October 2024}}</ref> | position = [[Centre-back]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2014–2018 | youthclubs1 = [[Girona FC|Girona]] | youthyears2 = 2018–2024 | youthclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | yillar1 = 2023–2024 | klublar1 = [[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]] | isht1 = 9 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2024– | klublar2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | isht2 = 85<!--La Liga matches only--> | gollar2 = 1<!--La Liga matches only--> | milliyyillar1 = 2021–2022 | milliyjamoa1 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (15 yoshgacha)|Ispaniya U15]] | milliyisht1 = 6 | milliygollar1 = 1 | milliyyillar2 = 2022 | milliyjamoa2 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (16 yoshgacha)|Ispaniya U16]] | milliyisht2 = 4 | milliygollar2 = 1 | milliyyillar3 = 2022–2023 | milliyjamoa3 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)|Ispaniya U17]] | milliyisht3 = 18 | milliygollar3 = 0 | milliyyillar4 = 2024 | milliyjamoa4 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Ispaniya U21]] | milliyisht4 = 2 | milliygollar4 = 0 | milliyyillar5 = 2024 | milliyjamoa5 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)|Ispaniya U23]] | milliyisht5 = 5 | milliygollar5 = 0 | milliyyillar6 = 2024– | milliyjamoa6 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] | milliyisht6 = 20 | milliygollar6 = 0 | club-update = 13 May 2026 | nationalteam-update = 19 July 2026 }} '''Pau Cubarsí Paredes''' (2007-yil 22-yanvarda tugʻilgan) — ispaniyalik professional futbolchi, La Liga klubi „Barselona“ va Ispaniya terma jamoasida markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi. U dunyoning eng yaxshi himoyachilaridan biri hisoblanadi. Ilgari „Jirona“ yoshlar jamoasida oʻynagan Kubarsi La Masia isteʼdodiga aylandi va keyinchalik u 17 yoshga toʻlishidan bir necha kun oldin, 2024-yil 18-yanvarda „Barselona“ safida debyut qildi. Keyinchalik u klub bilan 2025 va 2026-yillarda La Ligada gʻolib chiqdi. Ispaniya yoshlar terma jamoasining sobiq aʼzosi Kubarsi oʻz mamlakatini 15 yoshdan 23 yoshgacha boʻlgan barcha yoshlar oʻrtasida himoya qildi. 2024-yil mart oyida u Ispaniya terma jamoasida 17 yoshida Kolumbiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida debyut qildi. Kubarsi 2026-yilgi FIFA Jahon chempionatida gʻolib chiqqan jamoaning asosiy aʼzosi boʻldi, Ispaniyaning har bir mavsumida maydonga tushdi va turnirning eng yaxshi yosh oʻyinchisi deb topildi. == Oʻyin uslubi == Kubarsi oʻz avlodining eng istiqbolli markaziy himoyachilaridan biri hisoblanadi, u xotirjamligi, oldindan sezish qobiliyati va toʻpni egallash qobiliyati bilan mashhur. Toʻpni yaxshi oʻynaydigan himoyachi sifatida u yoshiga qaramay, oʻyinni „faxriy kabi“ oʻqiganligi uchun maqtovga sazovor boʻlgan, shu bilan birga uning progressiv uzatmalari va pozitsiyani yaxshi bilishi uni yuqori himoya chizigʻida oʻynaydigan jamoalarga juda moslashtiradi<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/7458228/2026/07/20/pau-cubarsi-world-cup-young-player-barcelona/ |title=Pau Cubarsi, the World Cup’s best youngster who plays like a veteran but looks like an angel |website=The Athletic |first=Laia |last=Cervelló Herrero |date=20 July 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Martínez Calvo |first=Silvia |url=https://totalfootballanalysis.com/player-analysis/pau-cubarsi-scout-report-barcelona-2025-2026-analysis-tactics |title=Pau Cubarsí Scout Report At Barcelona 2025/2026: A Pillar Of Hansi Flick’s High Line – Player Analysis |website=Total Football Analysis |date=11 February 2026}}</ref>. 2025-yil iyul oyida Sports Illustrated va ESPN Cubarsíni mos ravishda jahon futbolidagi toʻqqizinchi va oltinchi eng yaxshi markaziy himoyachi deb baholadi<ref>{{cite web |date=9 July 2025 |title=The 25 Best Centre Backs in World Soccer—Ranked |url=https://www.si.com/soccer/the-best-centre-backs-in-world-soccer-ranked |access-date=10 August 2025 |website=Sports Illustrated}}</ref><ref>{{cite web |date=4 June 2025 |title=2025 FC 100: Van Dijk among best center backs in men's soccer |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45165487/2025-fc-100-virgil-van-dijk-best-center-backs-mens-soccer |access-date=10 August 2025 |website=ESPN}}</ref>. „Barselona“ning sobiq yarim himoyachisi va murabbiyi Óscar Garcia 2026-yil iyul oyida Cubarsíni „tarixdagi eng yaxshi beshta markaziy himoyachidan biri“ boʻlishini kutayotganini aytib, Cubarsíning yakkama-yakka himoyasi va uzatmalari bilan raqiblarni yoʻq qilish qobiliyatini yuqori baholadi<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13429060/pau-cubarsi-is-spains-other-teenage-star-at-this-world-cup-and-will-be-one-of-the-top-five-centre-backs-in-history |title=Pau Cubarsi is Spain's other teenage star at this World Cup and 'will be one of the top five centre-backs in history' |website=Sky Sports |first=Adam |last=Bate |date=15 July 2026}}</ref>. == Yutuqlar == ;Barcelona * La Liga : 2024–25<ref>{{cite news |title=Hansi Flick's Barça: League champions |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4265368/hansi-flicks-barca-league-champions |access-date=15 May 2025 |publisher=FC Barcelona}}</ref>, 2025–26<ref>{{Cite web |date=10 May 2026 |title=Barcelona Clinch 29th La Liga Title in Dominant El Clasico |url=https://www.si.com/soccer/barcelona-clinch-29th-la-liga-title-el-clasico |access-date=10 May 2026|website=SI |language=en-US}}</ref> * Qirol kubogi: 2024–25<ref>{{cite news |date=26 April 2025 |title=FC Barcelona crowned Cup Kings in classic encounter |url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-crowned-cup-kings-in-classic-encounter |access-date=26 April 2025 |publisher=[[Real Federación Española de Fútbol]]}}</ref> * Ispaniya Superkubogi : 2025<ref>{{cite news |date=13 January 2025 |title=FC Barcelona win the Super Cup in a final for the history books (2-5) |url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-win-the-super-cup-in-a-final-for-the-history-books-2-5 |access-date=13 January 2025 |publisher=[[Real Federación Española de Fútbol]]}}</ref>, 2026<ref>{{cite web |title=Barcelona vs Real Madrid Highlights, El Clasico Supercopa Final: Barcelona Beat Real Madrid 3-2 In Thriller, Clinch 1st Trophy Of Season |url=https://sports.ndtv.com/football/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-supercopa-de-espana-final-live-score-super-cup-live-streaming-mbappe-vinicius-raphinha-lamine-yamal-10688288 |date=12 January 2026 |access-date=12 January 2026 |website=NDTV}}</ref> ;Ispaniya U23 * Olimpiya oltin medali sohibi: 2024<ref>{{cite news |last=Ronay |first=Barney |date=9 August 2024 |title=Camello's extra-time double clinches football gold for Spain against France |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/aug/09/football-olympics-paris-france-spain-final |access-date=9 August 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ;Ispaniya * FIFA Jahon chempionati gʻolibi: 2026<ref>{{Cite news |last=Smyth |first=Rob |date=2026-07-19 |title=Spain beat Argentina 1-0 after extra time to win the 2026 World Cup – live |url=https://www.theguardian.com/football/live/2026/jul/19/spain-v-argentina-world-cup-2026-final-live-updates |access-date=2026-07-19 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> * UEFA Millatlar Ligasi finalchisi: 2024–25<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2044949--portugal-vs-spain/ |title=Portugal vs Spain - UEFA Nations League Final 2025 |publisher=UEFA |access-date=8 June 2025}}</ref> === Shaxsiy === * FIFA Jahon chempionati yosh oʻyinchisi mukofoti: 2026<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/award-winners |title=FIFA World Cup awards: Rodri, Cubarsi, Simon and Mbappe honoured |publisher=FIFA |date=19 July 2026 }}</ref> * La Liga mavsumining eng yaxshi jamoasi : 2024–25<ref>{{cite news |title=EA Sports FC 25 La Liga Team of the season 2024-25 |url=https://www.ea.com/games/ea-sports-fc/fc-25/tots/laliga |date=24 May 2025 |access-date=24 May 2025 |publisher=LaLiga}}</ref>, 2025–26<ref>{{cite news |title=La Liga Team of the Season |publisher=EA Sports |url=https://www.ea.com/tr-tr/games/ea-sports-fc/fc-26/tots/laliga |access-date=8 June 2026}}</ref> * La Liga U23 oyining eng yaxshi oʻyinchisi: 2024-yil mart<ref name=":1">{{cite news |title=Pau Cubarsi named LALIGA EA SPORTS Under-23 Player of the Month for March |url=https://www.laliga.com/en-GB/news/pau-cubarsi-named-laliga-ea-sports-under-23-player-of-the-month-for-march |publisher=La Liga |date=27 March 2024 |access-date=3 April 2024}}</ref>, 2026-yil aprel<ref>{{cite news|title=Rashford and Cubarsí win La Liga awards for April|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4492668/rashford-and-cubarsi-win-la-liga-awards-for-april|publisher=FC Barcelona|date=24 April 2026|access-date=24 April 2026}}</ref> * IFFHS Erkaklar oʻsmirlar (U20) Jahon terma jamoasi: 2024<ref>{{cite web |title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) WORLD TEAM 2024 |url=https://iffhs.com/posts/4090 |date=28 December 2024}}</ref> * IFFHS Erkaklar yoshlar (U20) UEFA terma jamoasi: 2024<ref>{{cite web |title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) CONTINENTAL TEAMS 2024 - UEFA |url=https://iffhs.com/posts/4161 |date=1 February 2025 |website=IFFHS}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category}} * [https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi Pau Cubarsí] FC Barcelona saytida * [https://rfef.es/es/selecciones/jugadores/pau-cubarsi Pau Cubarsí] Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasi saytida {{in lang|es}} * {{UEFA player}} {{FC Barcelona tarkibi}} {{Navboxes | title = Ispaniya tarkibi | bg = #C60B1E | fg = #FBEA0E | bordercolor = #000033 | list1 = {{Ispaniya tarkibi 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari}} {{Ispaniya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} }} {{Navboxes | title = Mukofotlar | bg = gold | fg = navy | list = }} {{DEFAULTSORT:Cubarsi, Pau}} [[turkum:Yashayotgan insonlar]] [[turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkaklar futbol markaziy himoyachilari]] [[Turkum:Primera Federación futbolchilari]] [[Turkum:Girona FC futbolchilari]] [[Turkum:FC Barcelona futbolchilari]] [[Turkum:FC Barcelona Atlètic oʻyinchilari]] [[Turkum:La Liga oʻyinchilari]] [[Turkum:Ispaniya milliy futbol terma jamoasi erkak futbolchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]] [[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi futbolchilar]] [[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida medal sohiblari]] [[Turkum:Futbol boʻyicha jahon chempionlari]] [[Turkum:Olimpiyada medalini olgan futbolchilar]] 0ej4ip1iu8oalh2nmfyxb6kjuixor7v 6218676 6218675 2026-07-28T14:39:54Z AnvarxonM 75105 6218676 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Pau Cubarsí | image = Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-181 (cropped).jpg | caption = Cubarsí with [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] tarkibida (2026-yil) | full_name = Pau Cubarsí Paredes | birth_date = {{Birth date and age|2007|1|22|df=y}} | birth_place = {{tavalludJoyi|Bescanó}}, Ispaniya | height = 1.83 m<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi |title=Pau Cubarsí |publisher=FC Barcelona |access-date=12 October 2024}}</ref> | position = [[Markaziy himoyachi]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2014–2018 | youthclubs1 = [[Girona FC|Girona]] | youthyears2 = 2018–2024 | youthclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | yillar1 = 2023–2024 | klublar1 = [[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]] | isht1 = 9 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2024– | klublar2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | isht2 = 85<!--La Liga matches only--> | gollar2 = 1<!--La Liga matches only--> | milliyyillar1 = 2021–2022 | milliyjamoa1 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (15 yoshgacha)|Ispaniya U15]] | milliyisht1 = 6 | milliygollar1 = 1 | milliyyillar2 = 2022 | milliyjamoa2 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (16 yoshgacha)|Ispaniya U16]] | milliyisht2 = 4 | milliygollar2 = 1 | milliyyillar3 = 2022–2023 | milliyjamoa3 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)|Ispaniya U17]] | milliyisht3 = 18 | milliygollar3 = 0 | milliyyillar4 = 2024 | milliyjamoa4 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Ispaniya U21]] | milliyisht4 = 2 | milliygollar4 = 0 | milliyyillar5 = 2024 | milliyjamoa5 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)|Ispaniya U23]] | milliyisht5 = 5 | milliygollar5 = 0 | milliyyillar6 = 2024– | milliyjamoa6 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] | milliyisht6 = 20 | milliygollar6 = 0 | club-update = 13 May 2026 | nationalteam-update = 19 July 2026 }} '''Pau Cubarsí Paredes''' (2007-yil 22-yanvarda tugʻilgan) — ispaniyalik professional futbolchi, La Liga klubi „Barselona“ va Ispaniya terma jamoasida markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi. U dunyoning eng yaxshi himoyachilaridan biri hisoblanadi. Ilgari „Jirona“ yoshlar jamoasida oʻynagan Kubarsi La Masia isteʼdodiga aylandi va keyinchalik u 17 yoshga toʻlishidan bir necha kun oldin, 2024-yil 18-yanvarda „Barselona“ safida debyut qildi. Keyinchalik u klub bilan 2025 va 2026-yillarda La Ligada gʻolib chiqdi. Ispaniya yoshlar terma jamoasining sobiq aʼzosi Kubarsi oʻz mamlakatini 15 yoshdan 23 yoshgacha boʻlgan barcha yoshlar oʻrtasida himoya qildi. 2024-yil mart oyida u Ispaniya terma jamoasida 17 yoshida Kolumbiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida debyut qildi. Kubarsi 2026-yilgi FIFA Jahon chempionatida gʻolib chiqqan jamoaning asosiy aʼzosi boʻldi, Ispaniyaning har bir mavsumida maydonga tushdi va turnirning eng yaxshi yosh oʻyinchisi deb topildi. == Oʻyin uslubi == Kubarsi oʻz avlodining eng istiqbolli markaziy himoyachilaridan biri hisoblanadi, u xotirjamligi, oldindan sezish qobiliyati va toʻpni egallash qobiliyati bilan mashhur. Toʻpni yaxshi oʻynaydigan himoyachi sifatida u yoshiga qaramay, oʻyinni „faxriy kabi“ oʻqiganligi uchun maqtovga sazovor boʻlgan, shu bilan birga uning progressiv uzatmalari va pozitsiyani yaxshi bilishi uni yuqori himoya chizigʻida oʻynaydigan jamoalarga juda moslashtiradi<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/7458228/2026/07/20/pau-cubarsi-world-cup-young-player-barcelona/ |title=Pau Cubarsi, the World Cup’s best youngster who plays like a veteran but looks like an angel |website=The Athletic |first=Laia |last=Cervelló Herrero |date=20 July 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Martínez Calvo |first=Silvia |url=https://totalfootballanalysis.com/player-analysis/pau-cubarsi-scout-report-barcelona-2025-2026-analysis-tactics |title=Pau Cubarsí Scout Report At Barcelona 2025/2026: A Pillar Of Hansi Flick’s High Line – Player Analysis |website=Total Football Analysis |date=11 February 2026}}</ref>. 2025-yil iyul oyida Sports Illustrated va ESPN Cubarsíni mos ravishda jahon futbolidagi toʻqqizinchi va oltinchi eng yaxshi markaziy himoyachi deb baholadi<ref>{{cite web |date=9 July 2025 |title=The 25 Best Centre Backs in World Soccer—Ranked |url=https://www.si.com/soccer/the-best-centre-backs-in-world-soccer-ranked |access-date=10 August 2025 |website=Sports Illustrated}}</ref><ref>{{cite web |date=4 June 2025 |title=2025 FC 100: Van Dijk among best center backs in men's soccer |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45165487/2025-fc-100-virgil-van-dijk-best-center-backs-mens-soccer |access-date=10 August 2025 |website=ESPN}}</ref>. „Barselona“ning sobiq yarim himoyachisi va murabbiyi Óscar Garcia 2026-yil iyul oyida Cubarsíni „tarixdagi eng yaxshi beshta markaziy himoyachidan biri“ boʻlishini kutayotganini aytib, Cubarsíning yakkama-yakka himoyasi va uzatmalari bilan raqiblarni yoʻq qilish qobiliyatini yuqori baholadi<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13429060/pau-cubarsi-is-spains-other-teenage-star-at-this-world-cup-and-will-be-one-of-the-top-five-centre-backs-in-history |title=Pau Cubarsi is Spain's other teenage star at this World Cup and 'will be one of the top five centre-backs in history' |website=Sky Sports |first=Adam |last=Bate |date=15 July 2026}}</ref>. == Yutuqlar == ;Barcelona * La Liga : 2024–25<ref>{{cite news |title=Hansi Flick's Barça: League champions |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4265368/hansi-flicks-barca-league-champions |access-date=15 May 2025 |publisher=FC Barcelona}}</ref>, 2025–26<ref>{{Cite web |date=10 May 2026 |title=Barcelona Clinch 29th La Liga Title in Dominant El Clasico |url=https://www.si.com/soccer/barcelona-clinch-29th-la-liga-title-el-clasico |access-date=10 May 2026|website=SI |language=en-US}}</ref> * Qirol kubogi: 2024–25<ref>{{cite news |date=26 April 2025 |title=FC Barcelona crowned Cup Kings in classic encounter |url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-crowned-cup-kings-in-classic-encounter |access-date=26 April 2025 |publisher=[[Real Federación Española de Fútbol]]}}</ref> * Ispaniya Superkubogi : 2025<ref>{{cite news |date=13 January 2025 |title=FC Barcelona win the Super Cup in a final for the history books (2-5) |url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-win-the-super-cup-in-a-final-for-the-history-books-2-5 |access-date=13 January 2025 |publisher=[[Real Federación Española de Fútbol]]}}</ref>, 2026<ref>{{cite web |title=Barcelona vs Real Madrid Highlights, El Clasico Supercopa Final: Barcelona Beat Real Madrid 3-2 In Thriller, Clinch 1st Trophy Of Season |url=https://sports.ndtv.com/football/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-supercopa-de-espana-final-live-score-super-cup-live-streaming-mbappe-vinicius-raphinha-lamine-yamal-10688288 |date=12 January 2026 |access-date=12 January 2026 |website=NDTV}}</ref> ;Ispaniya U23 * Olimpiya oltin medali sohibi: 2024<ref>{{cite news |last=Ronay |first=Barney |date=9 August 2024 |title=Camello's extra-time double clinches football gold for Spain against France |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/aug/09/football-olympics-paris-france-spain-final |access-date=9 August 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ;Ispaniya * FIFA Jahon chempionati gʻolibi: 2026<ref>{{Cite news |last=Smyth |first=Rob |date=2026-07-19 |title=Spain beat Argentina 1-0 after extra time to win the 2026 World Cup – live |url=https://www.theguardian.com/football/live/2026/jul/19/spain-v-argentina-world-cup-2026-final-live-updates |access-date=2026-07-19 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> * UEFA Millatlar Ligasi finalchisi: 2024–25<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2044949--portugal-vs-spain/ |title=Portugal vs Spain - UEFA Nations League Final 2025 |publisher=UEFA |access-date=8 June 2025}}</ref> === Shaxsiy === * FIFA Jahon chempionati yosh oʻyinchisi mukofoti: 2026<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/award-winners |title=FIFA World Cup awards: Rodri, Cubarsi, Simon and Mbappe honoured |publisher=FIFA |date=19 July 2026 }}</ref> * La Liga mavsumining eng yaxshi jamoasi : 2024–25<ref>{{cite news |title=EA Sports FC 25 La Liga Team of the season 2024-25 |url=https://www.ea.com/games/ea-sports-fc/fc-25/tots/laliga |date=24 May 2025 |access-date=24 May 2025 |publisher=LaLiga}}</ref>, 2025–26<ref>{{cite news |title=La Liga Team of the Season |publisher=EA Sports |url=https://www.ea.com/tr-tr/games/ea-sports-fc/fc-26/tots/laliga |access-date=8 June 2026}}</ref> * La Liga U23 oyining eng yaxshi oʻyinchisi: 2024-yil mart<ref name=":1">{{cite news |title=Pau Cubarsi named LALIGA EA SPORTS Under-23 Player of the Month for March |url=https://www.laliga.com/en-GB/news/pau-cubarsi-named-laliga-ea-sports-under-23-player-of-the-month-for-march |publisher=La Liga |date=27 March 2024 |access-date=3 April 2024}}</ref>, 2026-yil aprel<ref>{{cite news|title=Rashford and Cubarsí win La Liga awards for April|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4492668/rashford-and-cubarsi-win-la-liga-awards-for-april|publisher=FC Barcelona|date=24 April 2026|access-date=24 April 2026}}</ref> * IFFHS Erkaklar oʻsmirlar (U20) Jahon terma jamoasi: 2024<ref>{{cite web |title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) WORLD TEAM 2024 |url=https://iffhs.com/posts/4090 |date=28 December 2024}}</ref> * IFFHS Erkaklar yoshlar (U20) UEFA terma jamoasi: 2024<ref>{{cite web |title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) CONTINENTAL TEAMS 2024 - UEFA |url=https://iffhs.com/posts/4161 |date=1 February 2025 |website=IFFHS}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category}} * [https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi Pau Cubarsí] FC Barcelona saytida * [https://rfef.es/es/selecciones/jugadores/pau-cubarsi Pau Cubarsí] Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasi saytida {{in lang|es}} * {{UEFA player}} {{FC Barcelona tarkibi}} {{Navboxes | title = Ispaniya tarkibi | bg = #C60B1E | fg = #FBEA0E | bordercolor = #000033 | list1 = {{Ispaniya tarkibi 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari}} {{Ispaniya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} }} {{Navboxes | title = Mukofotlar | bg = gold | fg = navy | list = }} {{DEFAULTSORT:Cubarsi, Pau}} [[turkum:Yashayotgan insonlar]] [[turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkaklar futbol markaziy himoyachilari]] [[Turkum:Primera Federación futbolchilari]] [[Turkum:Girona FC futbolchilari]] [[Turkum:FC Barcelona futbolchilari]] [[Turkum:FC Barcelona Atlètic oʻyinchilari]] [[Turkum:La Liga oʻyinchilari]] [[Turkum:Ispaniya milliy futbol terma jamoasi erkak futbolchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]] [[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi futbolchilar]] [[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida medal sohiblari]] [[Turkum:Futbol boʻyicha jahon chempionlari]] [[Turkum:Olimpiyada medalini olgan futbolchilar]] kgz20obiq8ndl7mgdkrndyuwat0xmhf 6218752 6218676 2026-07-29T02:37:28Z AnvarxonM 75105 6218752 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Pau Cubarsí | image = Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-181 (cropped).jpg | caption = Cubarsí with [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] tarkibida (2026-yil) | full_name = Pau Cubarsí Paredes | birth_date = {{Birth date and age|2007|1|22|df=y}} | birth_place = {{tavalludJoyi|Bescanó}}, Ispaniya | height = 1.83 m<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi |title=Pau Cubarsí |publisher=FC Barcelona |access-date=12 October 2024}}</ref> | position = [[Markaziy himoyachi]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2014–2018 | youthclubs1 = [[Girona FC|Girona]] | youthyears2 = 2018–2024 | youthclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | yillar1 = 2023–2024 | klublar1 = [[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]] | isht1 = 9 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2024– | klublar2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | isht2 = 85<!--La Liga matches only--> | gollar2 = 1<!--La Liga matches only--> | milliyyillar1 = 2021–2022 | milliyjamoa1 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (15 yoshgacha)|Ispaniya U15]] | milliyisht1 = 6 | milliygollar1 = 1 | milliyyillar2 = 2022 | milliyjamoa2 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (16 yoshgacha)|Ispaniya U16]] | milliyisht2 = 4 | milliygollar2 = 1 | milliyyillar3 = 2022–2023 | milliyjamoa3 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)|Ispaniya U17]] | milliyisht3 = 18 | milliygollar3 = 0 | milliyyillar4 = 2024 | milliyjamoa4 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Ispaniya U21]] | milliyisht4 = 2 | milliygollar4 = 0 | milliyyillar5 = 2024 | milliyjamoa5 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)|Ispaniya U23]] | milliyisht5 = 5 | milliygollar5 = 0 | milliyyillar6 = 2024– | milliyjamoa6 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] | milliyisht6 = 20 | milliygollar6 = 0 | club-update = 13 May 2026 | nationalteam-update = 19 July 2026 }} '''Pau Cubarsí Paredes''' (2007-yil 22-yanvarda tugʻilgan) — ispaniyalik professional [[futbolchi]], [[La Liga]] klubi „[[FC Barcelona|Barcelona]]“ va [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya terma jamoasi]]da [[markaziy himoyachi]] sifatida oʻynaydi. U dunyoning eng yaxshi himoyachilaridan biri hisoblanadi. Cubarsí dastlab „[[Girona FC|Girona]]“ yoshlar jamoasida oʻynagan. Keyinchalik „Barcelona“ yoshlar jamoasiga oʻtgan va La Masianing isteʼdodiga aylangan. 17 yoshga toʻlishidan bir necha kun oldin, 2024-yil 18-yanvarda „[[FC Barcelona|Barcelona]]“ safida debyut oʻyinini oʻtkazgan. Pau 2025 va 2026-yillarda jamoasi bilan La Ligada gʻolib chiqqan. Cubarsí Ispaniyaning bir necha yoshlar terma jamoasining sobiq aʼzosi boʻlib, 15 yoshdan [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)|23 yoshgacha]] boʻlgan barcha yoshlar terma jamoalarida oʻynagan. 2024-yil mart oyida u [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya terma jamoasi]]da 17 yoshida [[Kolumbiya milliy futbol terma jamoasi|Kolumbiya]]ga qarshi [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|oʻrtoqlik oʻyini]]da debyut qilgan. Cubarsí [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi]] [[Futbol boʻyicha jahon chempionati|FIFA Jahon chempionati]]da gʻolib chiqqan jamoaning asosiy aʼzosi boʻldi. Turnir davomida Ispaniyaning har bir oʻyinida maydonga tushgan va turnirning eng yaxshi yosh oʻyinchisi deb topilgan. == Oʻyin uslubi == Cubarsí oʻz avlodining eng istiqbolli [[markaziy himoyachi]]laridan biri sanaladi va oʻzining vazminligi, vaziyatni oldindan his qila olishi hamda toʻp bilan muomala qilish qobiliyati bilan ajralib turadi. Toʻp bilan yaxshi ishlaydigan bu himoyachi yosh boʻlishiga qaramay, oʻyinni „tajribali oʻyinchilardek“ oʻqiy olishi bilan olqishlarga sazovor boʻlgan. Uning oldinga yoʻnaltirilgan uzatmalari va pozitsiyani toʻgʻri tanlay bilishi uni yuqori himoya chizigʻida oʻynaydigan jamoalar uchun juda mos futbolchiga aylantiradi<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/7458228/2026/07/20/pau-cubarsi-world-cup-young-player-barcelona/ |title=Pau Cubarsi, the World Cup’s best youngster who plays like a veteran but looks like an angel |website=The Athletic |first=Laia |last=Cervelló Herrero |date=20 July 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Martínez Calvo |first=Silvia |url=https://totalfootballanalysis.com/player-analysis/pau-cubarsi-scout-report-barcelona-2025-2026-analysis-tactics |title=Pau Cubarsí Scout Report At Barcelona 2025/2026: A Pillar Of Hansi Flick’s High Line – Player Analysis |website=Total Football Analysis |date=11 February 2026}}</ref>. 2025-yil iyul oyida „''[[Sports Illustrated]]''“ va „[[ESPN]]“ nashrlari Cubarsíni jahon futbolidagi eng yaxshi markaziy himoyachilar roʻyxatida mos ravishda toʻqqizinchi va oltinchi oʻringa joylashtirdi<ref>{{cite web |date=9 July 2025 |title=The 25 Best Centre Backs in World Soccer—Ranked |url=https://www.si.com/soccer/the-best-centre-backs-in-world-soccer-ranked |access-date=10 August 2025 |website=Sports Illustrated}}</ref><ref>{{cite web |date=4 June 2025 |title=2025 FC 100: Van Dijk among best center backs in men's soccer |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45165487/2025-fc-100-virgil-van-dijk-best-center-backs-mens-soccer |access-date=10 August 2025 |website=ESPN}}</ref>. „Barcelona“ning sobiq yarim himoyachisi va murabbiyi [[Óscar García (1973-yilda tugʻilgan futbolchi)|Óscar Garcia]] 2026-yil iyul oyida Cubarsíning „tarixdagi eng yaxshi besh markaziy himoyachidan biriga“ aylanishini kutayotganini aytib, uning yakkama-yakka kurashlardagi himoyasi va oʻz uzatmalari bilan raqiblarni oʻyindan chiqarib yuborish mahoratini yuqori baholadi<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13429060/pau-cubarsi-is-spains-other-teenage-star-at-this-world-cup-and-will-be-one-of-the-top-five-centre-backs-in-history |title=Pau Cubarsi is Spain's other teenage star at this World Cup and 'will be one of the top five centre-backs in history' |website=Sky Sports |first=Adam |last=Bate |date=15 July 2026}}</ref>. == Yutuqlar == ;Barcelona * [[La Liga]] gʻolibi: 2024–25<ref>{{cite news |title=Hansi Flick's Barça: League champions |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4265368/hansi-flicks-barca-league-champions |access-date=15 May 2025 |publisher=FC Barcelona}}</ref>, 2025–26<ref>{{Cite web |date=10 May 2026 |title=Barcelona Clinch 29th La Liga Title in Dominant El Clasico |url=https://www.si.com/soccer/barcelona-clinch-29th-la-liga-title-el-clasico |access-date=10 May 2026|website=SI |language=en-US}}</ref> * [[Futbol boʻyicha Ispaniya kubogi|Qirol kubogi]] gʻolibi: 2024–25<ref>{{cite news |date=26 April 2025 |title=FC Barcelona crowned Cup Kings in classic encounter |url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-crowned-cup-kings-in-classic-encounter |access-date=26 April 2025 |publisher=[[Real Federación Española de Fútbol]]}}</ref> * Ispaniya Superkubogi gʻolibi: 2025<ref>{{cite news |date=13 January 2025 |title=FC Barcelona win the Super Cup in a final for the history books (2-5) |url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-win-the-super-cup-in-a-final-for-the-history-books-2-5 |access-date=13 January 2025 |publisher=[[Real Federación Española de Fútbol]]}}</ref>, 2026<ref>{{cite web |title=Barcelona vs Real Madrid Highlights, El Clasico Supercopa Final: Barcelona Beat Real Madrid 3-2 In Thriller, Clinch 1st Trophy Of Season |url=https://sports.ndtv.com/football/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-supercopa-de-espana-final-live-score-super-cup-live-streaming-mbappe-vinicius-raphinha-lamine-yamal-10688288 |date=12 January 2026 |access-date=12 January 2026 |website=NDTV}}</ref> ;Ispaniya U23 * Olimpiya oltin medali sohibi: 2024<ref>{{cite news |last=Ronay |first=Barney |date=9 August 2024 |title=Camello's extra-time double clinches football gold for Spain against France |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/aug/09/football-olympics-paris-france-spain-final |access-date=9 August 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> ;Ispaniya * [[Futbol boʻyicha jahon chempionati|FIFA Jahon chempionati]] gʻolibi: 2026<ref>{{Cite news |last=Smyth |first=Rob |date=2026-07-19 |title=Spain beat Argentina 1-0 after extra time to win the 2026 World Cup – live |url=https://www.theguardian.com/football/live/2026/jul/19/spain-v-argentina-world-cup-2026-final-live-updates |access-date=2026-07-19 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> * [[UEFA Millatlar ligasi|UEFA Millatlar Ligasi]] finalchisi: 2024–25<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2044949--portugal-vs-spain/ |title=Portugal vs Spain - UEFA Nations League Final 2025 |publisher=UEFA |access-date=8 June 2025}}</ref> === Shaxsiy === * FIFA Jahon chempionati yosh oʻyinchisi mukofoti: 2026<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/award-winners |title=FIFA World Cup awards: Rodri, Cubarsi, Simon and Mbappe honoured |publisher=FIFA |date=19 July 2026 }}</ref> * La Liga mavsumining eng yaxshi jamoasi: 2024–25<ref>{{cite news |title=EA Sports FC 25 La Liga Team of the season 2024-25 |url=https://www.ea.com/games/ea-sports-fc/fc-25/tots/laliga |date=24 May 2025 |access-date=24 May 2025 |publisher=LaLiga}}</ref>, 2025–26<ref>{{cite news |title=La Liga Team of the Season |publisher=EA Sports |url=https://www.ea.com/tr-tr/games/ea-sports-fc/fc-26/tots/laliga |access-date=8 June 2026}}</ref> * La Liga U23 oyining eng yaxshi oʻyinchisi: 2024-yil mart<ref name=":1">{{cite news |title=Pau Cubarsi named LALIGA EA SPORTS Under-23 Player of the Month for March |url=https://www.laliga.com/en-GB/news/pau-cubarsi-named-laliga-ea-sports-under-23-player-of-the-month-for-march |publisher=La Liga |date=27 March 2024 |access-date=3 April 2024}}</ref>, 2026-yil aprel<ref>{{cite news|title=Rashford and Cubarsí win La Liga awards for April|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4492668/rashford-and-cubarsi-win-la-liga-awards-for-april|publisher=FC Barcelona|date=24 April 2026|access-date=24 April 2026}}</ref> * [[Xalqaro futbol tarixi va statistikasi federatsiyasi|IFFHS]] Erkaklar oʻsmirlar (U20) Jahon terma jamoasi: 2024<ref>{{cite web |title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) WORLD TEAM 2024 |url=https://iffhs.com/posts/4090 |date=28 December 2024}}</ref> * IFFHS Erkaklar yoshlar (U20) UEFA terma jamoasi: 2024<ref>{{cite web |title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) CONTINENTAL TEAMS 2024 - UEFA |url=https://iffhs.com/posts/4161 |date=1 February 2025 |website=IFFHS}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category}} * [https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi Pau Cubarsí] FC Barcelona saytida * [https://rfef.es/es/selecciones/jugadores/pau-cubarsi Pau Cubarsí] Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasi saytida {{in lang|es}} * {{UEFA player}} {{FC Barcelona tarkibi}} {{Navboxes | title = Ispaniya tarkibi | bg = #C60B1E | fg = #FBEA0E | bordercolor = #000033 | list1 = {{Ispaniya tarkibi 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari}} {{Ispaniya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} }} {{Navboxes | title = Mukofotlar | bg = gold | fg = navy | list = }} {{DEFAULTSORT:Cubarsi, Pau}} [[turkum:Yashayotgan insonlar]] [[turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkaklar futbol markaziy himoyachilari]] [[Turkum:Primera Federación futbolchilari]] [[Turkum:Girona FC futbolchilari]] [[Turkum:FC Barcelona futbolchilari]] [[Turkum:FC Barcelona Atlètic oʻyinchilari]] [[Turkum:La Liga oʻyinchilari]] [[Turkum:Ispaniya milliy futbol terma jamoasi erkak futbolchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]] [[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi futbolchilar]] [[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida medal sohiblari]] [[Turkum:Futbol boʻyicha jahon chempionlari]] [[Turkum:Olimpiyada medalini olgan futbolchilar]] frmh0c8h9qixr5pfzoc0l6bdd0rwblb 3 1428633 6218680 2026-07-28T16:12:19Z Umarqulova Saodat 292867 /* */ 6218680 wikitext text/x-wiki Inqirozlari VA qurolli nizolar hududida bolalar huquqlari VA ta'limni himoya qilish # Inqirozlar va Qurolli Nizolar Hududida Bolalar Huquqlari hamda Ta’limni Himoya Qilish Inqirozlar va qurolli nizolar hududida bolalar huquqlari hamda ta’limni himoya qilish — xalqaro gumanitar huquq, inson huquqlari va global taraqqiyot siyosatining eng muhim yo‘nalishlaridan biridir. Qurolli nizolar, tabiiy ofatlar, pandemiyalar va majburiy ko‘chishlar davrida bolalar eng zaif va zaiflashgan guruh hisoblanadi. BMT va boshqa xalqaro tashkilotlar bunday sharoitda bolalarni zo‘ravonlikdan muhofaza qilish hamda ularning uzluksiz ta’lim olish huquqini ta’minlashni global ustuvor vazifa deb biladi. ## 1. Huquqiy Asoslar va Xalqaro Standartlar Bolalar huquqlarini inqirozlar davrida himoya qilish bir qator xalqaro shartnoma va konvensiyalar bilan kafolatlanadi: * Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiya (1989): BMT tomonidan qabul qilingan ushbu hujjatning 28 va 29-moddalari har bir bolaning ta’lim olish huquqini, 38-moddasi esa qurolli nizolar davrida bolalarni muhofaza qilishni belgilaydi. * Jeneva konvensiyalari (1949) va ularning Qo‘shimcha protokollari: Xalqaro gumanitar huquqning ushbu asosiy hujjatlari fuqarolik shaxslari, ayniqsa bolalar va maktablarni harbiy hujumlardan himoya qilishni talab etadi. * Xavfsiz maktablar deklaratsiyasi (Safe Schools Declaration, 2015): Maktablar va universitetlarni harbiy maqsadlarda foydalanishdan va hujumlardan himoya qilishga qaratilgan hukumatlararo tashabbus. ## 2. Inqirozlarning Ta’lim va Bolalar Rivojiga Ta’siri Favqulodda vaziyatlar va harbiy toqnashuvlar bolalar hayotiga quyidagi salbiy ta’sirlarni ko‘rsatadi: 1. Ta’limning uzilib qolishi: Maktablarning vayron qilinishi yoki harbiy shtab sifatida egallanishi sababli millionlab bolalar bilim olish imkoniyatidan mahrum bo‘ladi. 2. Psixososyal shikastlanish (Trafma): Urush dahshatlarini ko‘rish, yaqinlarini yo‘qotish va ko‘chib yurish bolalarda surunkali ruhiy zo‘riqish hamda depressiyani keltirib chiqaradi. 3. Ekspluatatsiya va Zo‘ravonlik xavfi: Maktab tizimi ishlamagan joylarda bolalarni noqonuniy mehnatga jalb qilish, majburiy nikoh, ertangi jinoyatchilik hamda qurolli guruhlarga yollash xavfi bir necha barobar ortadi. ## 3. Favqulodda Vaziyatlarda Ta’lim (EiE) Konsepsiyasi Favqulodda vaziyatlarda ta’lim (Education in Emergencies – EiE) — bu gumanitar inqirozlar paytida bolalar va o‘smirlarga xavfsiz, sifatli va uzluksiz ta’lim berishni ta’minlaydigan soha. * Inqiroz davrida ta’limning o‘rni: Ta’lim faqat bilim berish vositasi emas, balki bolalar uchun himoya qalqoni hisoblanadi. U bolalarga kunlik tartib, xavfsizlik tuyg‘usi va psixososyal yordam beradi. * Moslashuvchan Ta’lim Modellari: Harbiy yoki inqirozli hududlarda muqobil ta’lim shakllari — masofaviy ta’lim, vaqtinchalik chodir-maktablar, radiodasturlar va raqamli platformalar orqali o‘qitish yo‘lga qo‘yiladi. ## 4. Yetakchi Xalqaro Tashkilotlar va Ularning Rolli Global miqyosda bu muammoni hal etishda quyidagi tashkilotlar asosiy rol o‘ynaydi: * UNICEF (BMT Bolalar Jamg‘armasi): Inqiroz hududlarida bolalarni emlash, oziq-ovqat, toza ichimlik suvi hamda favqulodda ta’lim toplamlari (School-in-a-Box) bilan ta’minlaydi. * YUNESKO: Inqiroz davrida ta’lim tizimlarini qayta tiklash, o‘qituvchilarni tayyorlash va ta’lim siyosatini muvofiqlashtirish bilan shug‘ullanadi. * ECW (Education Cannot Wait): BMT va global hamkorlar tomonidan tuzilgan maxsus jamg‘arma bo‘lib, inqiroz zonasidagi bolalarning ta’limiga moliyaviy resurslar ajratadi. * Save the Children: Xalqaro nodavlat tashkilot sifatida bolalar huquqlarini himoya qilish va inqiroz hududlarida maktablar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha dunyodagi eng yirik tashabbuslardan biridir. ## 5. Xulosa va Kelajak Istiqbollari Inqirozlar va nizolar davrida bolalar huquqlarini va ta’limni himoya qilish — bu nafaqat insonparvarlik burchi, balki global barqarorlik va tinchlikning garovidir. Ta’limdan mahrum bo‘lgan avlod kelajakda jamiyatni qayta tiklashda qiyinchiliklarga duch keladi (Yo‘qotilgan avlod xavfi). Shu sababli, xalqaro hamjamiyat va davlatlar gumanitar yordam ajratishda ta’lim sohasiga ajratiladigan moliyaviy ajratmalarni oshirishlari hamda xalqaro gumanitar huquq normalariga qat'iy rioya etishlari shart. 9puk6lna0ixn0ajuajn2lygeqjv86f0 6218681 6218680 2026-07-28T16:16:44Z Umarqulova Saodat 292867 /* */ 6218681 wikitext text/x-wiki Raqamli Diplomatiya va Zamonaviy Xalqaro Munosabatlar Raqamli diplomatiya (yoki kiber-diplomatiya) — xalqaro munosabatlar va diplomatiyaning yangi shakli bo‘lib, unda davlatlar, xalqaro tashkilotlar va diplomatik vakilliklar o‘z tashqi siyosat maqsadlariga erishish, jamoatchilik bilan muloqot qilish va xalqaro maydonda o‘z imidjini shakllantirish uchun zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari hamda ijtimoiy tarmoqlardan foydalanadi. 1. Paydo Bo‘lishi va Rivojlanish Tarixi Raqamli diplomatiyaning shakllanishi XXI asrning boshlarida internet va ijtimoiy tarmoqlarning tezkor rivojlanishi bilan bog‘liq: Dastlabki qadamlar: 2000-yillarning o‘rtalarida AQSh Davlat departamenti tomonidan "Jamoat diplomatiyasi 2.0" (Public Diplomacy 2.0) tashabbusi ilgari surildi. Ommaviylashuvi: Xalqaro tashkilotlar (BMT, Yevropa Ittifoqi) hamda turli mamlakat Tashqi ishlar vazirliklari rasmiy muloqot va axborot tarqatish uchun X (sobiq Twitter), Telegram, Facebook va LinkedIn kabi platformalardan faol foydalana boshladi. ## 2. Raqamli Diplomatiyaning Asosiy Yo‘nalishlari Raqamli diplomatiya bir nechta muhim vazifalarni bajaradi: 1. Jamoat diplomatiyasi (Public Diplomacy): Boshqa mamlakatlar fuqarolari va xalqaro jamoatchilik bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot o‘rnatish hamda davlatning ijobiy imidjini targ‘ib qilish. 2. Inqirozlarni boshqarish (Crisis Management): Tabiiy ofatlar, nizolar yoki favqulodda holatlar paytida o‘z fuqarolarini tezkor axborot va xavfsizlik ko‘rsatmalari bilan ta’minlash. 3. Raqamli kiberxavfsizlik va axborot urushiga qarshi kurash: Dezinformatsiya, soxta xabarlar (fake news) va kiber-hujumlarga qarshi rasmiy munosabat bildirish hamda haqiqiy axborotni taqdim etish. ## 3. Afzalliklari va Xatarlari Raqamli diplomatiyaning an'anaviy diplomatiyadan farqli ravishda o‘ziga xos imkoniyatlari va xatarlari mavjud: * Afzalliklari: * Tezkorlik: Axborot va bayonotlar soniyalar ichida butun dunyoga tarqaladi. * Ochiqlik: Diplomatik jarayonlar oddiy fuqarolar uchun yanada shaffof va tushunarli bo‘ladi. * Qamrov kuchi: Katta auditoriyaga to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqish imkoniyati. * Xatarlari: * Dezinformatsiya xavfi: Soxta akkauntlar va asossiz xabarlar orqali xalqaro munosabatlarga salbiy ta'sir ko‘rsatish xavfi. * Diplomatik etikaga rioya etmaslik: Ijtimoiy tarmoqlardagi o‘ylanmay qilingan tezkor bayonotlar diplomatik inqirozlarga sabab bo‘lishi mumkin. 4. Xulosa Raqamli diplomatiya an'anaviy diplomatik munosabatlarning o‘rnini to‘liq egallamasa-da, ularni to‘ldiruvchi eng qudratli qurollardan biriga aylandi. Bugungi kunda global siyosatda muvaffaqiyatga erishish uchun davlatlar raqamli makonda ham faol va ta'sirchan bo‘lishlari talab etiladi. 8q2hvvf8xgdyw5rqenp38eh46jr46a9 6218746 6218681 2026-07-29T01:00:09Z Umarqulova Saodat 292867 /* */ 6218746 wikitext text/x-wiki Ajoyib tanlov! **"Atrof-muhit va kimyo: Suv resurslarini tozalash va barqaror boshqarish texnologiyalari"** mavzusida Vikipediya (Uzbek Wikipedia) standartlariga to'liq javob beradigan, boyitilgan va juda mukammal maqola tayyorladim. Matnda Vikipediyaning maxsus belgilari (sarlavhalar == ==, manbalar <ref></ref> va ajratib ko'rsatishlar) qo'llangan. Buni to'g'ridan-to meva Vikipediyaga nusxalab (Copy/Paste) joylashingiz mumkin. ### Vikipediya uchun tayyor maqola '''Atrof-muhit kimyosi va suv resurslarini barqaror boshqarish''' — ekologik tizimlardagi kimyoviy jarayonlar, inson faoliyatining atrof-muhitga ta'siri hamda suv resurslarini tozalash va qayta tiklash texnologiyalarini o'rganuvchi fanlararo soha. XXI asrda global iqlim o'zgarishi, sanoatlashuv va aholi sonining ortishi natijasida suv resurslarining ifloslanishi dunyo miqyosidagi eng jiddiy muammolardan biriga aylandi. Kirish Atrof-muhit kimyosi (Environmental Chemistry) havoda, suvda va tuproqda sodir bo'ladigan kimyoviy hodisalarni, shuningdek, manbalardan ajralib chiquvchi kirletuvchi moddalarning tabiatdagi harakatini o'rganadi. Suv resurslarini tozalash texnologiyalari ushbu fanning amaliy yo'nalishi bo'lib, u xavfsiz va ichimlik uchun yaroqli suv ta'minotini kafolatlashga qaratilgan. Suv ifloslanishining asosiy manbalari va kimyoviy omillari Suv havzalari va osti suvlari har xil turdagi ifloslantiruvchi moddalar bilan ta'sirlanadi: * '''Organik birikmalar:''' Sanoat oqovalari, neft mahsulotlari, plastik qoldiqlari hamda pestitsidlar. '''O'g'ir metallar:''' Qo'rg'oshin (Pb), simob (Hg), kadmiy (Cd) va margimush (As) kabi toksik elementlar. '''Biogen moddalar:''' Nitratlar va fosfatlarning me'yoridan ortishi evtrofiyalanuv (suv havzalarining o't bosishi) jarayoniga olib keladi. Suvni tozalashning zamonaviy va an'anaviy kimyoviy-fizik usullari 1. Adsorbsiya va faollashtirilgan ko'mir (Charcoal Adsorption) Adsorbsiya — suv tarkibidagi zarracha va eritilgan erkin moddalarning g'ovakli material sirtiga birikib qolishi jarayoni. * '''Faollashtirilgan yog'och ko'miri (Activated Charcoal):''' Juda yuqori sirt maydoniga va g'ovakli tuzilishga ega bo'lib, suvdan organik birikmalar, og'ir metallar, xlor va yoqimsiz hidlarni samarqli so'rib oladi. U arzon va ekologik toza usul hisoblanadi. 2. Koagulyatsiya va Flokulyatsiya Suvdagi mikroskopik loyqalik va muallaq zarrachalarni cho'ktirish uchun aluminiy sulfat $Al_2(SO_4)_3$ yoki temir (III) xlorid $FeCl_3$ kabi koagulyantlar qo'shiladi. Ular zarrachalar zaryadini neytrallab, yirikroq toplamlarni (flokulalarni) hosil qiladi. 3. Membrana texnologiyalari va Teskari Osmos (Reverse Osmosis) Yuqori bosim ostida suvni yarim o'tkazgich membranadan o'tkazish orqali tuzlar, bakteriyalar va boshqa nozik zarrachalar 99% gacha tozalanadi. Bu texnologiya sho'r suvni chuchuklashtirishda eng samarali vositadir. 4. Oksidlanish va Disinfeksiya (Chlorination & Ozonation) Mikroorganizmlar va patogenlarni yo'qotish uchun xlor, ozon ($O_3$) va ultrabinafsha (UV) nurlardan foydalaniladi. Ozonlash usuli nojo'ya mahsulotlar qoldirmagani uchun eng ekologik toza disinfeksiya usuli sanaladi. Barqaror boshqarish va Yashil Kimyo (Green Chemistry) Suv resurslarini muhofazalishda "Yashil kimyo" prinsiplari muhim o'rin tutadi. Bular: 1. Chiqindilarni qayta ishlash va qayta foydalanish (Water Recycling). 2. Kimyoviy reagentlarni kamroq ishlatuvchi biologik tozalash inshootlarini rivojlantirish. 3. Nanotexnologiyalar va bio-sorbentlar yordamida suvni chuqur tozalash. Xulosa Atrof-muhit kimyosi va suv tozalash texnologiyalarini rivojlantirish insoniyatning barqaror kelajagi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Suvni tozalashning innovatsion, tejamkor va tabiatga zarar yetkazmaydigan usullarini amaliyotga tatbiq etish global suv inqirozining oldini olishning yagona yo'lidir. Manbalar references * Environmental Chemistry, Stanley E. Manahan, 10th Edition. * Water Treatment Principles and Design, MWH, 3rd Edition. * World Health Organization (WHO) - Water Quality and Health guidelines. sxlxx7emi9ng5x7wczzosmir36casge 6218747 6218746 2026-07-29T01:23:46Z Umarqulova Saodat 292867 /* */ 6218747 wikitext text/x-wiki . ### Vikipediya uchun tayyor maqola '''Atrof-muhit kimyosi va suv resurslarini barqaror boshqarish''' — ekologik tizimlardagi kimyoviy jarayonlar, inson faoliyatining atrof-muhitga ta'siri hamda suv resurslarini tozalash va qayta tiklash texnologiyalarini o'rganuvchi fanlararo soha. XXI asrda global iqlim o'zgarishi, sanoatlashuv va aholi sonining ortishi natijasida suv resurslarining ifloslanishi dunyo miqyosidagi eng jiddiy muammolardan biriga aylandi. Kirish Atrof-muhit kimyosi (Environmental Chemistry) havoda, suvda va tuproqda sodir bo'ladigan kimyoviy hodisalarni, shuningdek, manbalardan ajralib chiquvchi kirletuvchi moddalarning tabiatdagi harakatini o'rganadi. Suv resurslarini tozalash texnologiyalari ushbu fanning amaliy yo'nalishi bo'lib, u xavfsiz va ichimlik uchun yaroqli suv ta'minotini kafolatlashga qaratilgan. Suv ifloslanishining asosiy manbalari va kimyoviy omillari Suv havzalari va osti suvlari har xil turdagi ifloslantiruvchi moddalar bilan ta'sirlanadi: * '''Organik birikmalar:''' Sanoat oqovalari, neft mahsulotlari, plastik qoldiqlari hamda pestitsidlar. '''O'g'ir metallar:''' Qo'rg'oshin (Pb), simob (Hg), kadmiy (Cd) va margimush (As) kabi toksik elementlar. '''Biogen moddalar:''' Nitratlar va fosfatlarning me'yoridan ortishi evtrofiyalanuv (suv havzalarining o't bosishi) jarayoniga olib keladi. Suvni tozalashning zamonaviy va an'anaviy kimyoviy-fizik usullari 1. Adsorbsiya va faollashtirilgan ko'mir (Charcoal Adsorption) Adsorbsiya — suv tarkibidagi zarracha va eritilgan erkin moddalarning g'ovakli material sirtiga birikib qolishi jarayoni. * '''Faollashtirilgan yog'och ko'miri (Activated Charcoal):''' Juda yuqori sirt maydoniga va g'ovakli tuzilishga ega bo'lib, suvdan organik birikmalar, og'ir metallar, xlor va yoqimsiz hidlarni samarqli so'rib oladi. U arzon va ekologik toza usul hisoblanadi. 2. Koagulyatsiya va Flokulyatsiya Suvdagi mikroskopik loyqalik va muallaq zarrachalarni cho'ktirish uchun aluminiy sulfat $Al_2(SO_4)_3$ yoki temir (III) xlorid $FeCl_3$ kabi koagulyantlar qo'shiladi. Ular zarrachalar zaryadini neytrallab, yirikroq toplamlarni (flokulalarni) hosil qiladi. 3. Membrana texnologiyalari va Teskari Osmos (Reverse Osmosis) Yuqori bosim ostida suvni yarim o'tkazgich membranadan o'tkazish orqali tuzlar, bakteriyalar va boshqa nozik zarrachalar 99% gacha tozalanadi. Bu texnologiya sho'r suvni chuchuklashtirishda eng samarali vositadir. 4. Oksidlanish va Disinfeksiya (Chlorination & Ozonation) Mikroorganizmlar va patogenlarni yo'qotish uchun xlor, ozon ($O_3$) va ultrabinafsha (UV) nurlardan foydalaniladi. Ozonlash usuli nojo'ya mahsulotlar qoldirmagani uchun eng ekologik toza disinfeksiya usuli sanaladi. Barqaror boshqarish va Yashil Kimyo (Green Chemistry) Suv resurslarini muhofazalishda "Yashil kimyo" prinsiplari muhim o'rin tutadi. Bular: 1. Chiqindilarni qayta ishlash va qayta foydalanish (Water Recycling). 2. Kimyoviy reagentlarni kamroq ishlatuvchi biologik tozalash inshootlarini rivojlantirish. 3. Nanotexnologiyalar va bio-sorbentlar yordamida suvni chuqur tozalash. Xulosa Atrof-muhit kimyosi va suv tozalash texnologiyalarini rivojlantirish insoniyatning barqaror kelajagi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Suvni tozalashning innovatsion, tejamkor va tabiatga zarar yetkazmaydigan usullarini amaliyotga tatbiq etish global suv inqirozining oldini olishning yagona yo'lidir. Manbalar references * Environmental Chemistry, Stanley E. Manahan, 10th Edition. * Water Treatment Principles and Design, MWH, 3rd Edition. * World Health Organization (WHO) - Water Quality and Health guidelines. 1n2b4fe2m11ct3mz37orlw4ufg9sx7j 0 1428634 6218683 2026-07-28T16:18:42Z TseriesUZ 132176 Zulfiya nomidagi davlat mukofoti 6218683 wikitext text/x-wiki <ref>[[Zulfiya nomidagi davlat mukofoti]]</ref> 3ijmjzte5selqeem0hef3on0nww0apw 6218763 6218683 2026-07-29T03:18:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 Thr 6218763 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Zulfiya nomidagi davlat mukofoti]] mar23s5rq0if3f13g8mmd4wcmwd6ykc 0 1428635 6218704 2026-07-28T16:30:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 Yangi 6218704 wikitext text/x-wiki {{thr}} '''Kimi''' — [[Xitoy|Xitoyning]] [[Moonshot AI]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[sunʼiy intellekt]] [[chatbot]]i hamda [[Katta til modeli|yirik til modellari]] turkumi. == Manbalar == {{manbalar}} dti9tx4lc42pa3vxre680i2vciz68ss 6218705 6218704 2026-07-28T16:31:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 [[Turkum:Chatbotlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6218705 wikitext text/x-wiki {{thr}} '''Kimi''' — [[Xitoy|Xitoyning]] [[Moonshot AI]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[sunʼiy intellekt]] [[chatbot]]i hamda [[Katta til modeli|yirik til modellari]] turkumi. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Chatbotlar]] 2m9zhi6m5znufj16d20166ei7ai5ky5 6218706 6218705 2026-07-28T16:31:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 [[Turkum:Katta til modellari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6218706 wikitext text/x-wiki {{thr}} '''Kimi''' — [[Xitoy|Xitoyning]] [[Moonshot AI]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[sunʼiy intellekt]] [[chatbot]]i hamda [[Katta til modeli|yirik til modellari]] turkumi. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Chatbotlar]] [[Turkum:Katta til modellari]] 1goocxntgjzlv4uq3qzh7amuqev13q4 6218771 6218706 2026-07-29T04:17:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 6218771 wikitext text/x-wiki '''Kimi''' — [[Xitoy|Xitoyning]] [[Moonshot AI]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[sunʼiy intellekt]] [[chatbot]]i hamda [[Katta til modeli|yirik til modellari]] turkumi. Uning ilk versiyasi 2023-yilda taqdim etilgan boʻlib, 128 000 tagacha tokenli kontekstni qoʻllab-quvvatlashi bilan mashhur boʻlgan<ref name=":0">{{Cite web |last=Xu Ziming |title=Domestic large models "roll out": Kimi's ultra-long context goes viral; Wondershare "Tianmu" focuses on audio & video |url=https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120165401/https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-date=2025-01-20 |access-date=2024-12-29 |website=caijing.chinadaily.com.cn}}</ref> . Kompaniya 2025-yil iyul oyida ochiq vaznli Kimi K2 modelini<ref name=":2">{{Cite web |last=Cheng |first=Evelyn |date=2025-07-14 |title=Alibaba-backed Moonshot releases new Kimi AI model that beats ChatGPT, Claude in coding — and it costs less |url=https://www.cnbc.com/2025/07/14/alibaba-backed-moonshot-releases-kimi-k2-ai-rivaling-chatgpt-claude.html |access-date=2025-09-09 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kimi K2: Open Agentic Intelligence |url=https://moonshotai.github.io/Kimi-K2/ |access-date=2025-09-09 |website=moonshotai.github.io}}</ref>, 2026-yil iyul oyida esa Kimi K3 modelini taqdim etdi. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Chatbotlar]] [[Turkum:Katta til modellari]] 9etl0wh04rbgi2rs1rpz9dypkei9ut5 6218772 6218771 2026-07-29T04:20:31Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 6218772 wikitext text/x-wiki '''Kimi''' — [[Xitoy|Xitoyning]] [[Moonshot AI]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[sunʼiy intellekt]] [[chatbot]]i hamda [[Katta til modeli|yirik til modellari]] turkumi. Uning ilk versiyasi 2023-yilda taqdim etilgan boʻlib, 128 000 tagacha tokenli kontekstni qoʻllab-quvvatlashi bilan mashhur boʻlgan<ref name=":0">{{Cite web |last=Xu Ziming |title=Domestic large models "roll out": Kimi's ultra-long context goes viral; Wondershare "Tianmu" focuses on audio & video |url=https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120165401/https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-date=2025-01-20 |access-date=2024-12-29 |website=caijing.chinadaily.com.cn}}</ref> . Kompaniya 2025-yil iyul oyida ochiq vaznli Kimi K2 modelini<ref name=":2">{{Cite web |last=Cheng |first=Evelyn |date=2025-07-14 |title=Alibaba-backed Moonshot releases new Kimi AI model that beats ChatGPT, Claude in coding — and it costs less |url=https://www.cnbc.com/2025/07/14/alibaba-backed-moonshot-releases-kimi-k2-ai-rivaling-chatgpt-claude.html |access-date=2025-09-09 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kimi K2: Open Agentic Intelligence |url=https://moonshotai.github.io/Kimi-K2/ |access-date=2025-09-09 |website=moonshotai.github.io}}</ref>, 2026-yil iyul oyida esa Kimi K3 modelini taqdim etdi. == Tarixi == Moonshot AI kompaniyasi 2023-yil mart oyida Xitoyda tashkil etilgan. 2023-yil oktyabr oyida kompaniya Kimi chatboti haqida rasman eʼlon qildi va uni yopiq beta sinovidan oʻtkazishni boshladi<ref>{{Cite web |title=Moonshot AI's large-model service "Kimi Chat" starts closed beta, in deep co-operation with Volcengine |url=https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017122953/https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-date=2023-10-17 |access-date=2024-12-29 |website=company.cnstock.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Chatbotlar]] [[Turkum:Katta til modellari]] 2v7tmm3bplbx4tez8fm16brm4x7k9zm 6218774 6218772 2026-07-29T04:30:15Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 ++ 6218774 wikitext text/x-wiki {{Dasturiy taʼminot bilgiqutisi | nom = Kimi | logo = | screenshot = | screenshot izohi = | muallif = [[Moonshot AI]] | turi = [[Chatbot]], [[katta til modeli]] | developer = [[Moonshot AI]] | reliz = {{Start date and age|2023|10|df=y}} | tashkil topdi = 2023-yil | oxirgi versiyasi = Kimi K3 | oxirgi reliz = {{Start date and age|2026|7|16|df=y}} | oxirgi demo = | oxirgi demo sanasi = | qoʻllab-quv_OT = [[iOS]], [[Android]], [[web-ilova]] | operatsion sistema = Platformadan mustaqil | platforma = [[Veb-ilova]], [[iOS]], [[Android]] | til = Koʻp tilli | bogʻlovchi = | status = Faol | janr = [[Chatbot]], [[katta til modeli]] | oldingi = | keyingi = Kimi K3 | litsenziya = Mulkiy; [[MIT litsenziyasi]] (Kimi-VL, Kimi-Dev); Oʻzgartirilgan MIT litsenziyasi (Kimi K2) | vebsayt = {{Official URL}}<br>https://platform.moonshot.ai/ | birinchi_oʻyin = | soʻnggi_oʻyin = }} '''Kimi''' — [[Xitoy|Xitoyning]] [[Moonshot AI]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[sunʼiy intellekt]] [[chatbot]]i hamda [[Katta til modeli|yirik til modellari]] turkumi. Uning ilk versiyasi 2023-yilda taqdim etilgan boʻlib, 128 000 tagacha tokenli kontekstni qoʻllab-quvvatlashi bilan mashhur boʻlgan<ref name=":0">{{Cite web |last=Xu Ziming |title=Domestic large models "roll out": Kimi's ultra-long context goes viral; Wondershare "Tianmu" focuses on audio & video |url=https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120165401/https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-date=2025-01-20 |access-date=2024-12-29 |website=caijing.chinadaily.com.cn}}</ref> . Kompaniya 2025-yil iyul oyida ochiq vaznli Kimi K2 modelini<ref name=":2">{{Cite web |last=Cheng |first=Evelyn |date=2025-07-14 |title=Alibaba-backed Moonshot releases new Kimi AI model that beats ChatGPT, Claude in coding — and it costs less |url=https://www.cnbc.com/2025/07/14/alibaba-backed-moonshot-releases-kimi-k2-ai-rivaling-chatgpt-claude.html |access-date=2025-09-09 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kimi K2: Open Agentic Intelligence |url=https://moonshotai.github.io/Kimi-K2/ |access-date=2025-09-09 |website=moonshotai.github.io}}</ref>, 2026-yil iyul oyida esa Kimi K3 modelini taqdim etdi. == Tarixi == Moonshot AI kompaniyasi 2023-yil mart oyida Xitoyda tashkil etilgan. 2023-yil oktyabr oyida kompaniya Kimi chatboti haqida rasman eʼlon qildi va uni yopiq beta sinovidan oʻtkazishni boshladi<ref>{{Cite web |title=Moonshot AI's large-model service "Kimi Chat" starts closed beta, in deep co-operation with Volcengine |url=https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017122953/https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-date=2023-10-17 |access-date=2024-12-29 |website=company.cnstock.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Chatbotlar]] [[Turkum:Katta til modellari]] egtw86oyf7c6ul0l9mhv6y1zl847ylx 6218775 6218774 2026-07-29T04:31:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Manbalar */ 6218775 wikitext text/x-wiki {{Dasturiy taʼminot bilgiqutisi | nom = Kimi | logo = | screenshot = | screenshot izohi = | muallif = [[Moonshot AI]] | turi = [[Chatbot]], [[katta til modeli]] | developer = [[Moonshot AI]] | reliz = {{Start date and age|2023|10|df=y}} | tashkil topdi = 2023-yil | oxirgi versiyasi = Kimi K3 | oxirgi reliz = {{Start date and age|2026|7|16|df=y}} | oxirgi demo = | oxirgi demo sanasi = | qoʻllab-quv_OT = [[iOS]], [[Android]], [[web-ilova]] | operatsion sistema = Platformadan mustaqil | platforma = [[Veb-ilova]], [[iOS]], [[Android]] | til = Koʻp tilli | bogʻlovchi = | status = Faol | janr = [[Chatbot]], [[katta til modeli]] | oldingi = | keyingi = Kimi K3 | litsenziya = Mulkiy; [[MIT litsenziyasi]] (Kimi-VL, Kimi-Dev); Oʻzgartirilgan MIT litsenziyasi (Kimi K2) | vebsayt = {{Official URL}}<br>https://platform.moonshot.ai/ | birinchi_oʻyin = | soʻnggi_oʻyin = }} '''Kimi''' — [[Xitoy|Xitoyning]] [[Moonshot AI]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[sunʼiy intellekt]] [[chatbot]]i hamda [[Katta til modeli|yirik til modellari]] turkumi. Uning ilk versiyasi 2023-yilda taqdim etilgan boʻlib, 128 000 tagacha tokenli kontekstni qoʻllab-quvvatlashi bilan mashhur boʻlgan<ref name=":0">{{Cite web |last=Xu Ziming |title=Domestic large models "roll out": Kimi's ultra-long context goes viral; Wondershare "Tianmu" focuses on audio & video |url=https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120165401/https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-date=2025-01-20 |access-date=2024-12-29 |website=caijing.chinadaily.com.cn}}</ref> . Kompaniya 2025-yil iyul oyida ochiq vaznli Kimi K2 modelini<ref name=":2">{{Cite web |last=Cheng |first=Evelyn |date=2025-07-14 |title=Alibaba-backed Moonshot releases new Kimi AI model that beats ChatGPT, Claude in coding — and it costs less |url=https://www.cnbc.com/2025/07/14/alibaba-backed-moonshot-releases-kimi-k2-ai-rivaling-chatgpt-claude.html |access-date=2025-09-09 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kimi K2: Open Agentic Intelligence |url=https://moonshotai.github.io/Kimi-K2/ |access-date=2025-09-09 |website=moonshotai.github.io}}</ref>, 2026-yil iyul oyida esa Kimi K3 modelini taqdim etdi. == Tarixi == Moonshot AI kompaniyasi 2023-yil mart oyida Xitoyda tashkil etilgan. 2023-yil oktyabr oyida kompaniya Kimi chatboti haqida rasman eʼlon qildi va uni yopiq beta sinovidan oʻtkazishni boshladi<ref>{{Cite web |title=Moonshot AI's large-model service "Kimi Chat" starts closed beta, in deep co-operation with Volcengine |url=https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017122953/https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-date=2023-10-17 |access-date=2024-12-29 |website=company.cnstock.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website}} [[Turkum:Chatbotlar]] [[Turkum:Katta til modellari]] mkcg6x0j506m9nc73o4v10q16hth59s 6218776 6218775 2026-07-29T04:31:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 6218776 wikitext text/x-wiki {{Dasturiy taʼminot bilgiqutisi | nom = Kimi | logo = | screenshot = | screenshot izohi = | muallif = [[Moonshot AI]] | turi = [[Chatbot]], [[katta til modeli]] | developer = [[Moonshot AI]] | reliz = {{Start date and age|2023|10|df=y}} | tashkil topdi = 2023-yil | oxirgi versiyasi = Kimi K3 | oxirgi reliz = {{Start date and age|2026|7|16|df=y}} | oxirgi demo = | oxirgi demo sanasi = | qoʻllab-quv_OT = [[iOS]], [[Android]], [[web-ilova]] | operatsion sistema = Platformadan mustaqil | platforma = [[Veb-ilova]], [[iOS]], [[Android]] | til = Koʻp tilli | bogʻlovchi = | status = Faol | janr = [[Chatbot]], [[katta til modeli]] | oldingi = | keyingi = Kimi K3 | litsenziya = Mulkiy; [[MIT litsenziyasi]] (Kimi-VL, Kimi-Dev); Oʻzgartirilgan MIT litsenziyasi (Kimi K2) | vebsayt = {{Official URL}}<br>https://platform.moonshot.ai/ | birinchi_oʻyin = | soʻnggi_oʻyin = }} '''Kimi''' — [[Xitoy|Xitoyning]] [[Moonshot AI]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[sunʼiy intellekt]] [[chatbot]]i hamda [[Katta til modeli|yirik til modellari]] turkumi. Uning ilk versiyasi 2023-yilda taqdim etilgan boʻlib, 128 000 tagacha tokenli kontekstni qoʻllab-quvvatlashi bilan mashhur boʻlgan<ref name=":0">{{Cite web |last=Xu Ziming |title=Domestic large models "roll out": Kimi's ultra-long context goes viral; Wondershare "Tianmu" focuses on audio & video |url=https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120165401/https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-date=2025-01-20 |access-date=2024-12-29 |website=caijing.chinadaily.com.cn}}</ref>. Kompaniya 2025-yil iyul oyida ochiq vaznli Kimi K2 modelini<ref name=":2">{{Cite web |last=Cheng |first=Evelyn |date=2025-07-14 |title=Alibaba-backed Moonshot releases new Kimi AI model that beats ChatGPT, Claude in coding — and it costs less |url=https://www.cnbc.com/2025/07/14/alibaba-backed-moonshot-releases-kimi-k2-ai-rivaling-chatgpt-claude.html |access-date=2025-09-09 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kimi K2: Open Agentic Intelligence |url=https://moonshotai.github.io/Kimi-K2/ |access-date=2025-09-09 |website=moonshotai.github.io}}</ref>, 2026-yil iyul oyida esa Kimi K3 modelini taqdim etdi. == Tarixi == Moonshot AI kompaniyasi 2023-yil mart oyida Xitoyda tashkil etilgan. 2023-yil oktyabr oyida kompaniya Kimi chatboti haqida rasman eʼlon qildi va uni yopiq beta sinovidan oʻtkazishni boshladi<ref>{{Cite web |title=Moonshot AI's large-model service "Kimi Chat" starts closed beta, in deep co-operation with Volcengine |url=https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017122953/https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-date=2023-10-17 |access-date=2024-12-29 |website=company.cnstock.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website}} [[Turkum:Chatbotlar]] [[Turkum:Katta til modellari]] qc86xoashopkhb0vslrulyjpyf2g8rd 6218777 6218776 2026-07-29T04:34:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 6218777 wikitext text/x-wiki {{Dasturiy taʼminot bilgiqutisi | nom = Kimi | logo = | screenshot = [[file:Kimi K2 chatbot example screenshot.webp|250px]] | screenshot izohi = [[Vikipediya]] haqida maʼlumot berayotgan Kimi K2 javobi skrinshoti | muallif = [[Moonshot AI]] | turi = [[Chatbot]], [[katta til modeli]] | developer = [[Moonshot AI]] | reliz = {{Start date and age|2023|10|df=y}} | tashkil topdi = 2023-yil | oxirgi versiyasi = Kimi K3 | oxirgi reliz = {{Start date and age|2026|7|16|df=y}} | oxirgi demo = | oxirgi demo sanasi = | qoʻllab-quv_OT = [[iOS]], [[Android]], [[web-ilova]] | operatsion sistema = Platformadan mustaqil | platforma = [[Veb-ilova]], [[iOS]], [[Android]] | til = Koʻp tilli | bogʻlovchi = | status = Faol | janr = [[Chatbot]], [[katta til modeli]] | oldingi = | keyingi = Kimi K3 | litsenziya = Mulkiy; [[MIT litsenziyasi]] (Kimi-VL, Kimi-Dev); Oʻzgartirilgan MIT litsenziyasi (Kimi K2) | vebsayt = {{Official URL}}<br>https://platform.moonshot.ai/ | birinchi_oʻyin = | soʻnggi_oʻyin = }} '''Kimi''' — [[Xitoy|Xitoyning]] [[Moonshot AI]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[sunʼiy intellekt]] [[chatbot]]i hamda [[Katta til modeli|yirik til modellari]] turkumi. Uning ilk versiyasi 2023-yilda taqdim etilgan boʻlib, 128 000 tagacha tokenli kontekstni qoʻllab-quvvatlashi bilan mashhur boʻlgan<ref name=":0">{{Cite web |last=Xu Ziming |title=Domestic large models "roll out": Kimi's ultra-long context goes viral; Wondershare "Tianmu" focuses on audio & video |url=https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120165401/https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-date=2025-01-20 |access-date=2024-12-29 |website=caijing.chinadaily.com.cn}}</ref>. Kompaniya 2025-yil iyul oyida ochiq vaznli Kimi K2 modelini<ref name=":2">{{Cite web |last=Cheng |first=Evelyn |date=2025-07-14 |title=Alibaba-backed Moonshot releases new Kimi AI model that beats ChatGPT, Claude in coding — and it costs less |url=https://www.cnbc.com/2025/07/14/alibaba-backed-moonshot-releases-kimi-k2-ai-rivaling-chatgpt-claude.html |access-date=2025-09-09 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kimi K2: Open Agentic Intelligence |url=https://moonshotai.github.io/Kimi-K2/ |access-date=2025-09-09 |website=moonshotai.github.io}}</ref>, 2026-yil iyul oyida esa Kimi K3 modelini taqdim etdi. == Tarixi == Moonshot AI kompaniyasi 2023-yil mart oyida Xitoyda tashkil etilgan. 2023-yil oktyabr oyida kompaniya Kimi chatboti haqida rasman eʼlon qildi va uni yopiq beta sinovidan oʻtkazishni boshladi<ref>{{Cite web |title=Moonshot AI's large-model service "Kimi Chat" starts closed beta, in deep co-operation with Volcengine |url=https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017122953/https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-date=2023-10-17 |access-date=2024-12-29 |website=company.cnstock.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website}} [[Turkum:Chatbotlar]] [[Turkum:Katta til modellari]] 6dmn4rbmwijrv08esfz4yurhiwi21ga 6218847 6218777 2026-07-29T06:49:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Manbalar */ 6218847 wikitext text/x-wiki {{Dasturiy taʼminot bilgiqutisi | nom = Kimi | logo = | screenshot = [[file:Kimi K2 chatbot example screenshot.webp|250px]] | screenshot izohi = [[Vikipediya]] haqida maʼlumot berayotgan Kimi K2 javobi skrinshoti | muallif = [[Moonshot AI]] | turi = [[Chatbot]], [[katta til modeli]] | developer = [[Moonshot AI]] | reliz = {{Start date and age|2023|10|df=y}} | tashkil topdi = 2023-yil | oxirgi versiyasi = Kimi K3 | oxirgi reliz = {{Start date and age|2026|7|16|df=y}} | oxirgi demo = | oxirgi demo sanasi = | qoʻllab-quv_OT = [[iOS]], [[Android]], [[web-ilova]] | operatsion sistema = Platformadan mustaqil | platforma = [[Veb-ilova]], [[iOS]], [[Android]] | til = Koʻp tilli | bogʻlovchi = | status = Faol | janr = [[Chatbot]], [[katta til modeli]] | oldingi = | keyingi = Kimi K3 | litsenziya = Mulkiy; [[MIT litsenziyasi]] (Kimi-VL, Kimi-Dev); Oʻzgartirilgan MIT litsenziyasi (Kimi K2) | vebsayt = {{Official URL}}<br>https://platform.moonshot.ai/ | birinchi_oʻyin = | soʻnggi_oʻyin = }} '''Kimi''' — [[Xitoy|Xitoyning]] [[Moonshot AI]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan [[sunʼiy intellekt]] [[chatbot]]i hamda [[Katta til modeli|yirik til modellari]] turkumi. Uning ilk versiyasi 2023-yilda taqdim etilgan boʻlib, 128 000 tagacha tokenli kontekstni qoʻllab-quvvatlashi bilan mashhur boʻlgan<ref name=":0">{{Cite web |last=Xu Ziming |title=Domestic large models "roll out": Kimi's ultra-long context goes viral; Wondershare "Tianmu" focuses on audio & video |url=https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120165401/https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202403/26/WS6602b471a3109f7860dd70c5.html |archive-date=2025-01-20 |access-date=2024-12-29 |website=caijing.chinadaily.com.cn}}</ref>. Kompaniya 2025-yil iyul oyida ochiq vaznli Kimi K2 modelini<ref name=":2">{{Cite web |last=Cheng |first=Evelyn |date=2025-07-14 |title=Alibaba-backed Moonshot releases new Kimi AI model that beats ChatGPT, Claude in coding — and it costs less |url=https://www.cnbc.com/2025/07/14/alibaba-backed-moonshot-releases-kimi-k2-ai-rivaling-chatgpt-claude.html |access-date=2025-09-09 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kimi K2: Open Agentic Intelligence |url=https://moonshotai.github.io/Kimi-K2/ |access-date=2025-09-09 |website=moonshotai.github.io}}</ref>, 2026-yil iyul oyida esa Kimi K3 modelini taqdim etdi. == Tarixi == Moonshot AI kompaniyasi 2023-yil mart oyida Xitoyda tashkil etilgan. 2023-yil oktyabr oyida kompaniya Kimi chatboti haqida rasman eʼlon qildi va uni yopiq beta sinovidan oʻtkazishni boshladi<ref>{{Cite web |title=Moonshot AI's large-model service "Kimi Chat" starts closed beta, in deep co-operation with Volcengine |url=https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017122953/https://company.cnstock.com/company/scp_gsxw/202310/5132586.htm |archive-date=2023-10-17 |access-date=2024-12-29 |website=company.cnstock.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} == Havolalar == * {{Official website}} [[Turkum:Chatbotlar]] [[Turkum:Katta til modellari]] ji9ee9o87w9u9mee283myxhi3jc57ly 1 1428636 6218753 2026-07-29T02:38:05Z AnvarxonM 75105 https://fountain.toolforge.org/editathons/viki-jahon-sevadi-2026 6218753 wikitext text/x-wiki {{Viki Jahon chempionatini sevadi}} f53qxdu7p9561h3zdnu2w7px5jggj3p 6219012 6218753 2026-07-29T08:34:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219012 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Viki Jahon chempionatini sevadi}} 4o1vd9y70zwnvplh1ciwl2q1auyqiv3 0 1428637 6218754 2026-07-29T02:50:50Z AnvarxonM 75105 „{{Futbolchi bilgiqutisi | name = Borja Iglesias | image = Borja Iglesias Argentina v Spain 19 July 2026-253 (cropped).jpg | caption = Iglesias with [[Spain national football team|Spain]] in 2026 | full_name = Borja Iglesias Quintas<ref name=RCDE>{{cite web|url=https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|title=B. Iglesias|publisher=RCD Espanyol|access-date=4 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815083031/https://...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218754 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Borja Iglesias | image = Borja Iglesias Argentina v Spain 19 July 2026-253 (cropped).jpg | caption = Iglesias with [[Spain national football team|Spain]] in 2026 | full_name = Borja Iglesias Quintas<ref name=RCDE>{{cite web|url=https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|title=B. Iglesias|publisher=RCD Espanyol|access-date=4 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815083031/https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|archive-date=15 August 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1993|1|17|df=y}}<ref name=RCDE/> | birth_place = [[Santiago de Compostela]], Spain | height = 1.87 m<ref name=RCDE/> | position = [[Striker (association football)|Striker]] | currentclub = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2003–2007 | youthclubs1 = [[SD Compostela|Compostela]] | youthyears2 = 2007–2010 | youthclubs2 = [[Valencia CF|Valencia]] | youthyears3 = 2010–2011 | youthclubs3 = [[CD Roda|Roda]] | youthyears4 = 2011–2012 | youthclubs4 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | years1 = 2012–2013 | clubs1 = [[Villarreal CF C|Villarreal C]] | caps1 = 29 | goals1 = 11 | years2 = 2013–2017 | clubs2 = [[Celta de Vigo B|Celta B]] | caps2 = 144 | goals2 = 73 | years3 = 2014–2018 | clubs3 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | caps3 = 1 | goals3 = 0 | years4 = 2017–2018 | clubs4 = → [[Real Zaragoza|Zaragoza]] (loan) | caps4 = 39 | goals4 = 22 | years5 = 2018–2019 | clubs5 = [[RCD Espanyol|Espanyol]] | caps5 = 37 | goals5 = 17 | years6 = 2019–2025 | clubs6 = [[Real Betis|Betis]] | caps6 = 142 | goals6 = 39 | years7 = 2024 | clubs7 = → [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] (loan) | caps7 = 7 | goals7 = 0 | years8 = 2024–2025 | clubs8 = → [[RC Celta de Vigo|Celta]] (loan) | caps8 = 37 | goals8 = 11 | years9 = 2025– | clubs9 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | caps9 = 35 | goals9 = 14 | nationalyears1 = 2022– | nationalteam1 = [[Spain national football team|Spain]] | nationalcaps1 = 9 | nationalgoals1 = 0 | club-update = 20:58, 23 May 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:01, 6 July 2026 (UTC) }} '''Borja Iglesias Quintas''' (1993-yil 17-yanvarda tugʻilgan) — ispaniyalik professional futbolchi, La Liganing „Selta“ klubi va Ispaniya milliy terma jamoasi hujumchisi. Dastlab „Selta“ klubida asosan zaxira tarkibida oʻynab, futbolchi sifatida shakllangan. Keyinchalik ushbu klub, shuningdek, „Espanyol“ va „Betis“ jamoalari safida La Ligada jami 250 dan ortiq oʻyin oʻtkazib, 80 ta gol urgan. „Betis“ bilan 2021–2022-yilgi mavsumda Ispaniya Kubogini qoʻlga kiritgan. Iglesias Ispaniya terma jamoasidagi toʻliq debyutini 2022-yilda oʻtkazgan. U 2026-yilgi futbol boʻyicha Jahon chempionati uchun tarkibga kiritilib, ushbu turnirda gʻolib chiqqan. == Xalqaro faoliyati == 2022-yilning sentyabr oyida Iglesias va [[Nico Williams]] Shveysariya hamda Portugaliyaga qarshi UEFA Millatlar ligasi oʻyinlari oldidan ilk bor Ispaniya milliy terma jamoasiga chaqiruv oldi<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/4750771/world-cup-stock-watch-ronaldomane-fall-pepi-and-toney-rise-ahead-of-qatar-2022|title=World Cup stock watch: Ronaldo, Mane fall; Pepi and Toney rise ahead of Qatar 2022|publisher=ESPN|date=21 September 2022|access-date=21 September 2022}}</ref>. U oʻz debyutini Saragosada Shveysariyaga qarshi kechgan va 1:2 hisobidagi magʻlubiyat bilan yakunlangan oʻyinda oʻtkazdi<ref>{{cite web|url=https://www.beinsports.com/en/football/news/switzerland-secure-nations-league-upset-over-/1956778|title=Switzerland secure Nations League upset over Spain|publisher=[[beIN Sports]]|date=24 September 2022|access-date=25 September 2022}}</ref>. Yil davomida 20 ta gol urib, mamlakatning eng yaxshi toʻpurari boʻlganiga qaramay, u 2022-yilgi futbol boʻyicha Jahon chempionati uchun tarkibga kiritilmadi va 1994-yildan buyon bunday holatga duch kelgan birinchi ispaniyalik futbolchiga aylandi<ref>{{cite news|url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/betis/20221214/1001906793/borja-iglesias-cree-2022-sido-ano-he-jugado-mi-mejor-nivel-betis.html|title=Borja Iglesias cree que 2022 ha sido el año en "que he jugado a mi mejor nivel"|trans-title=Borja Iglesias believes that 2022 has been the year in "which I played at my best level"|newspaper=Mundo Deportivo|first=Jordi|last=Santamaría|language=es|date=14 December 2022|access-date=15 December 2022}}</ref>. 2023-yil avgust oyida Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasi prezidenti Luis Rubiales ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati taqdirlash marosimida ispaniyalik yarim himoyachi Jennifer Hermosoni uning roziligisiz oʻpganiga javoban, Iglesias Rubiales isteʼfoga chiqmagunicha Ispaniya terma jamoasi safida oʻynashdan bosh tortishini eʼlon qildi<ref>{{cite news|url=https://english.elpais.com/sports/2023-08-25/spain-striker-borja-iglesias-steps-down-from-national-team-after-rubiales-refusal-to-resign.html|title=Spain striker Borja Iglesias steps down from national team after Rubiales' refusal to resign|newspaper=[[El País]]|date=25 August 2023|access-date=25 August 2023}}</ref>. U 2025-yil oktyabr oyida terma jamoa safiga qaytdi<ref>{{cite news|url=https://www.infobae.com/espana/2025/10/06/borja-iglesias-vence-a-los-odiadores-con-su-regreso-a-la-seleccion-el-panda-reencuentra-en-vigo-la-punteria-y-la-felicidad/|title=Borja Iglesias vence a los odiadores con su regreso a la Selección: ‘El Panda’ reencuentra en Vigo la puntería y la felicidad|trans-title=Borja Iglesias beats haters with his return to the national team: 'The Panda' rediscovers scoring touch and happiness in Vigo|newspaper=[[Infobae]]|first=Jose Manuel|last=Rodríguez Camarero|language=es|date=6 October 2025|access-date=4 June 2026}}</ref> va Luis de la Fuente tomonidan 2026-yilgi Jahon chempionati final bosqichiga chaqirildi<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/crlpp3dw14lo|title=Lamine Yamal in Spain squad but no Real players|publisher=BBC Sport|first=Elizabeth|last=Hudson|date=25 May 2026|access-date=4 June 2026}}</ref>. 33 yoshli futbolchi ushbu musobaqadagi debyutini 6-iyul kuni oʻtkazib, 1/8 finalda Portugaliya ustidan 1:0 hisobida gʻalaba qozonilgan oʻyinning qoʻshib berilgan vaqtida Mikel Oyarzabal oʻrniga maydonga tushdi<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/seleccion/merino-se-viste-de-iniesta-f202607-n/|title=Merino se viste de Iniesta|trans-title=Merino dresses up as Iniesta|newspaper=Diario AS|language=es|first=Héctor|last=Martínez|date=6 July 2026|access-date=6 July 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elcorreo.com/deportes/futbol/mundial/mensaje-entrenador-hizo-llorar-borja-iglesias-tras-20260709204713-ntrc.html|title=El mensaje de su entrenador que hizo llorar a Borja Iglesias tras su debut en un Mundial|trans-title=The message from his coach that made Borja Iglesias cry after his World Cup debut|newspaper=[[El Correo]]|first=Javier|last=Ortiz de Lazcano|language=es|date=9 July 2026|access-date=17 July 2026}}</ref>. == Yutuqlar == ;Betis * Ispaniya Kubogi: 2021–22 ;Bayer Leverkusen * Bundesliga: 2023–24<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-are-2023-24-bundesliga-champions-26930|title=Bayer Leverkusen are 2023/24 Bundesliga champions!|publisher=Bundesliga|date=15 April 2024|access-date=15 April 2024}}</ref> * Germaniya Kubogi: 2023–24 ;Ispaniya * FIFA Jahon chempionati: 2026<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/19/spain-win-world-cup-argentina-final-match-report|title=Spain win World Cup after Ferran Torres breaks 10-man Argentina’s resistance|newspaper=The Guardian|first=David|last=Hytner|date=19 July 2026|access-date=20 July 2026}}</ref> ;Shaxsiy * La Liganing oy futbolchisi: 2022-yil avgust == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * {{BDFutbol|102337}} * {{NFT player|88811}} {{RC Celta de Vigo tarkibi}} {{Ispaniya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} {{Copa del Rey toʻpurarlari}} {{DEFAULTSORT:Iglesias, Borja}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Category:Villarreal CF C futbolchilari]] [[Category:RC Celta Fortuna futbolchilari]] [[Category:RC Celta de Vigo futbolchilari]] [[Category:Real Zaragoza futbolchilari]] [[Category:RCD Espanyol futbolchilari]] [[Category:Real Betis futbolchilari]] [[Category:Bayer 04 Leverkusen futbolchilari]] [[Category:Bundesliga futbolchilari]] [[Category:La Liga oʻyinchilari]] [[Category:Segunda División futbolchilari]] [[Category:Segunda División B oʻyinchilari]] [[Category:Tercera División oʻyinchilari]] 9kp813h5ww47r68k6imhix8ckr4i4a6 6218756 6218754 2026-07-29T02:54:44Z AnvarxonM 75105 6218756 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Borja Iglesias | image = Borja Iglesias Argentina v Spain 19 July 2026-253 (cropped).jpg | caption = Iglesias with [[Spain national football team|Spain]] in 2026 | full_name = Borja Iglesias Quintas<ref name=RCDE>{{cite web|url=https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|title=B. Iglesias|publisher=RCD Espanyol|access-date=4 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815083031/https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|archive-date=15 August 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1993|1|17|df=y}}<ref name=RCDE/> | birth_place = [[Santiago de Compostela]], Spain | height = 1.87 m<ref name=RCDE/> | position = [[Striker (association football)|Striker]] | currentclub = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2003–2007 | youthclubs1 = [[SD Compostela|Compostela]] | youthyears2 = 2007–2010 | youthclubs2 = [[Valencia CF|Valencia]] | youthyears3 = 2010–2011 | youthclubs3 = [[CD Roda|Roda]] | youthyears4 = 2011–2012 | youthclubs4 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | years1 = 2012–2013 | clubs1 = [[Villarreal CF C|Villarreal C]] | caps1 = 29 | goals1 = 11 | years2 = 2013–2017 | clubs2 = [[Celta de Vigo B|Celta B]] | caps2 = 144 | goals2 = 73 | years3 = 2014–2018 | clubs3 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | caps3 = 1 | goals3 = 0 | years4 = 2017–2018 | clubs4 = → [[Real Zaragoza|Zaragoza]] (loan) | caps4 = 39 | goals4 = 22 | years5 = 2018–2019 | clubs5 = [[RCD Espanyol|Espanyol]] | caps5 = 37 | goals5 = 17 | years6 = 2019–2025 | clubs6 = [[Real Betis|Betis]] | caps6 = 142 | goals6 = 39 | years7 = 2024 | clubs7 = → [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] (loan) | caps7 = 7 | goals7 = 0 | years8 = 2024–2025 | clubs8 = → [[RC Celta de Vigo|Celta]] (loan) | caps8 = 37 | goals8 = 11 | years9 = 2025– | clubs9 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | caps9 = 35 | goals9 = 14 | nationalyears1 = 2022– | nationalteam1 = [[Spain national football team|Spain]] | nationalcaps1 = 9 | nationalgoals1 = 0 | club-update = 20:58, 23 May 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:01, 6 July 2026 (UTC) }} '''Borja Iglesias Quintas''' (1993-yil 17-yanvarda tugʻilgan) — ispaniyalik professional [[futbolchi]], [[La Liga]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[RC Celta de Vigo|Celta]]<nowiki/>“ klubi va [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya milliy terma jamoasi]]<nowiki/>da [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] pozitsiyasida o'ynaydi. Dastlab „Celta“ klubida asosan zaxira tarkibida oʻynab, [[futbolchi]] sifatida shakllangan. Keyinchalik ushbu klub, shuningdek, „<nowiki/>[[RCD Espanyol|Espanyol]]<nowiki/>“ va „<nowiki/>[[Real Betis|Betis]]<nowiki/>“ jamoalari safida [[La Liga]]<nowiki/>da jami 250 dan ortiq oʻyin oʻtkazib, 80 ta gol urgan. „Betis“ jamoasi bilan 2021–22-yilgi mavsumda [[Futbol boʻyicha Ispaniya kubogi|Ispaniya Kubogi]]<nowiki/>ni qoʻlga kiritgan. Iglesias [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya terma jamoasi]]<nowiki/>dagi debyut o'yinini 2022-yilda oʻtkazgan. U [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi]] [[Futbol boʻyicha jahon chempionati|futbol boʻyicha Jahon chempionati]] uchun tarkibga kiritilib, ushbu turnirda gʻolib chiqqan. == Xalqaro faoliyati == 2022-yilning sentyabr oyida Iglesias va [[Nico Williams]] Shveysariya hamda Portugaliyaga qarshi UEFA Millatlar ligasi oʻyinlari oldidan ilk bor Ispaniya milliy terma jamoasiga chaqiruv oldi<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/4750771/world-cup-stock-watch-ronaldomane-fall-pepi-and-toney-rise-ahead-of-qatar-2022|title=World Cup stock watch: Ronaldo, Mane fall; Pepi and Toney rise ahead of Qatar 2022|publisher=ESPN|date=21 September 2022|access-date=21 September 2022}}</ref>. U oʻz debyutini Saragosada Shveysariyaga qarshi kechgan va 1:2 hisobidagi magʻlubiyat bilan yakunlangan oʻyinda oʻtkazdi<ref>{{cite web|url=https://www.beinsports.com/en/football/news/switzerland-secure-nations-league-upset-over-/1956778|title=Switzerland secure Nations League upset over Spain|publisher=[[beIN Sports]]|date=24 September 2022|access-date=25 September 2022}}</ref>. Yil davomida 20 ta gol urib, mamlakatning eng yaxshi toʻpurari boʻlganiga qaramay, u 2022-yilgi futbol boʻyicha Jahon chempionati uchun tarkibga kiritilmadi va 1994-yildan buyon bunday holatga duch kelgan birinchi ispaniyalik futbolchiga aylandi<ref>{{cite news|url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/betis/20221214/1001906793/borja-iglesias-cree-2022-sido-ano-he-jugado-mi-mejor-nivel-betis.html|title=Borja Iglesias cree que 2022 ha sido el año en "que he jugado a mi mejor nivel"|trans-title=Borja Iglesias believes that 2022 has been the year in "which I played at my best level"|newspaper=Mundo Deportivo|first=Jordi|last=Santamaría|language=es|date=14 December 2022|access-date=15 December 2022}}</ref>. 2023-yil avgust oyida Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasi prezidenti Luis Rubiales ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati taqdirlash marosimida ispaniyalik yarim himoyachi Jennifer Hermosoni uning roziligisiz oʻpganiga javoban, Iglesias Rubiales isteʼfoga chiqmagunicha Ispaniya terma jamoasi safida oʻynashdan bosh tortishini eʼlon qildi<ref>{{cite news|url=https://english.elpais.com/sports/2023-08-25/spain-striker-borja-iglesias-steps-down-from-national-team-after-rubiales-refusal-to-resign.html|title=Spain striker Borja Iglesias steps down from national team after Rubiales' refusal to resign|newspaper=[[El País]]|date=25 August 2023|access-date=25 August 2023}}</ref>. U 2025-yil oktyabr oyida terma jamoa safiga qaytdi<ref>{{cite news|url=https://www.infobae.com/espana/2025/10/06/borja-iglesias-vence-a-los-odiadores-con-su-regreso-a-la-seleccion-el-panda-reencuentra-en-vigo-la-punteria-y-la-felicidad/|title=Borja Iglesias vence a los odiadores con su regreso a la Selección: ‘El Panda’ reencuentra en Vigo la puntería y la felicidad|trans-title=Borja Iglesias beats haters with his return to the national team: 'The Panda' rediscovers scoring touch and happiness in Vigo|newspaper=[[Infobae]]|first=Jose Manuel|last=Rodríguez Camarero|language=es|date=6 October 2025|access-date=4 June 2026}}</ref> va Luis de la Fuente tomonidan 2026-yilgi Jahon chempionati final bosqichiga chaqirildi<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/crlpp3dw14lo|title=Lamine Yamal in Spain squad but no Real players|publisher=BBC Sport|first=Elizabeth|last=Hudson|date=25 May 2026|access-date=4 June 2026}}</ref>. 33 yoshli futbolchi ushbu musobaqadagi debyutini 6-iyul kuni oʻtkazib, 1/8 finalda Portugaliya ustidan 1:0 hisobida gʻalaba qozonilgan oʻyinning qoʻshib berilgan vaqtida Mikel Oyarzabal oʻrniga maydonga tushdi<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/seleccion/merino-se-viste-de-iniesta-f202607-n/|title=Merino se viste de Iniesta|trans-title=Merino dresses up as Iniesta|newspaper=Diario AS|language=es|first=Héctor|last=Martínez|date=6 July 2026|access-date=6 July 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elcorreo.com/deportes/futbol/mundial/mensaje-entrenador-hizo-llorar-borja-iglesias-tras-20260709204713-ntrc.html|title=El mensaje de su entrenador que hizo llorar a Borja Iglesias tras su debut en un Mundial|trans-title=The message from his coach that made Borja Iglesias cry after his World Cup debut|newspaper=[[El Correo]]|first=Javier|last=Ortiz de Lazcano|language=es|date=9 July 2026|access-date=17 July 2026}}</ref>. == Yutuqlar == ;Betis * Ispaniya Kubogi: 2021–22 ;Bayer Leverkusen * Bundesliga: 2023–24<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-are-2023-24-bundesliga-champions-26930|title=Bayer Leverkusen are 2023/24 Bundesliga champions!|publisher=Bundesliga|date=15 April 2024|access-date=15 April 2024}}</ref> * Germaniya Kubogi: 2023–24 ;Ispaniya * FIFA Jahon chempionati: 2026<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/19/spain-win-world-cup-argentina-final-match-report|title=Spain win World Cup after Ferran Torres breaks 10-man Argentina’s resistance|newspaper=The Guardian|first=David|last=Hytner|date=19 July 2026|access-date=20 July 2026}}</ref> ;Shaxsiy * La Liganing oy futbolchisi: 2022-yil avgust == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * {{BDFutbol|102337}} * {{NFT player|88811}} {{RC Celta de Vigo tarkibi}} {{Ispaniya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} {{Copa del Rey toʻpurarlari}} {{DEFAULTSORT:Iglesias, Borja}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Category:Villarreal CF C futbolchilari]] [[Category:RC Celta Fortuna futbolchilari]] [[Category:RC Celta de Vigo futbolchilari]] [[Category:Real Zaragoza futbolchilari]] [[Category:RCD Espanyol futbolchilari]] [[Category:Real Betis futbolchilari]] [[Category:Bayer 04 Leverkusen futbolchilari]] [[Category:Bundesliga futbolchilari]] [[Category:La Liga oʻyinchilari]] [[Category:Segunda División futbolchilari]] [[Category:Segunda División B oʻyinchilari]] [[Category:Tercera División oʻyinchilari]] ebbiqxd0auej44q2boea30bu6ov1y8y 6218761 6218756 2026-07-29T03:09:23Z AnvarxonM 75105 /* Xalqaro faoliyati */ 6218761 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Borja Iglesias | image = Borja Iglesias Argentina v Spain 19 July 2026-253 (cropped).jpg | caption = Iglesias [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] tarkibida (2026-yil) | full_name = Borja Iglesias Quintas<ref name=RCDE>{{cite web|url=https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|title=B. Iglesias|publisher=RCD Espanyol|access-date=4 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815083031/https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|archive-date=15 August 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1993|1|17|df=y}}<ref name=RCDE/> | birth_place = [[Santiago de Compostela]], Spain | height = 1.87 m<ref name=RCDE/> | position = [[Striker (association football)|Striker]] | currentclub = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2003–2007 | youthclubs1 = [[SD Compostela|Compostela]] | youthyears2 = 2007–2010 | youthclubs2 = [[Valencia CF|Valencia]] | youthyears3 = 2010–2011 | youthclubs3 = [[CD Roda|Roda]] | youthyears4 = 2011–2012 | youthclubs4 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | years1 = 2012–2013 | clubs1 = [[Villarreal CF C|Villarreal C]] | caps1 = 29 | goals1 = 11 | years2 = 2013–2017 | clubs2 = [[Celta de Vigo B|Celta B]] | caps2 = 144 | goals2 = 73 | years3 = 2014–2018 | clubs3 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | caps3 = 1 | goals3 = 0 | years4 = 2017–2018 | clubs4 = → [[Real Zaragoza|Zaragoza]] (loan) | caps4 = 39 | goals4 = 22 | years5 = 2018–2019 | clubs5 = [[RCD Espanyol|Espanyol]] | caps5 = 37 | goals5 = 17 | years6 = 2019–2025 | clubs6 = [[Real Betis|Betis]] | caps6 = 142 | goals6 = 39 | years7 = 2024 | clubs7 = → [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] (loan) | caps7 = 7 | goals7 = 0 | years8 = 2024–2025 | clubs8 = → [[RC Celta de Vigo|Celta]] (loan) | caps8 = 37 | goals8 = 11 | years9 = 2025– | clubs9 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | caps9 = 35 | goals9 = 14 | nationalyears1 = 2022– | nationalteam1 = [[Spain national football team|Spain]] | nationalcaps1 = 9 | nationalgoals1 = 0 | club-update = 20:58, 23 May 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:01, 6 July 2026 (UTC) }} '''Borja Iglesias Quintas''' (1993-yil 17-yanvarda tugʻilgan) — ispaniyalik professional [[futbolchi]], [[La Liga]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[RC Celta de Vigo|Celta]]<nowiki/>“ klubi va [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya milliy terma jamoasi]]<nowiki/>da [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] pozitsiyasida o'ynaydi. Dastlab „Celta“ klubida asosan zaxira tarkibida oʻynab, [[futbolchi]] sifatida shakllangan. Keyinchalik ushbu klub, shuningdek, „<nowiki/>[[RCD Espanyol|Espanyol]]<nowiki/>“ va „<nowiki/>[[Real Betis|Betis]]<nowiki/>“ jamoalari safida [[La Liga]]<nowiki/>da jami 250 dan ortiq oʻyin oʻtkazib, 80 ta gol urgan. „Betis“ jamoasi bilan 2021–22-yilgi mavsumda [[Futbol boʻyicha Ispaniya kubogi|Ispaniya Kubogi]]<nowiki/>ni qoʻlga kiritgan. Iglesias [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya terma jamoasi]]<nowiki/>dagi debyut o'yinini 2022-yilda oʻtkazgan. U [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi]] [[Futbol boʻyicha jahon chempionati|futbol boʻyicha Jahon chempionati]] uchun tarkibga kiritilib, ushbu turnirda gʻolib chiqqan. == Xalqaro faoliyati == 2022-yilning sentyabr oyida Iglesias va [[Nico Williams]] Shveysariya hamda Portugaliyaga qarshi UEFA Millatlar ligasi oʻyinlari oldidan ilk bor Ispaniya milliy terma jamoasiga chaqiruv oldi<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/4750771/world-cup-stock-watch-ronaldomane-fall-pepi-and-toney-rise-ahead-of-qatar-2022|title=World Cup stock watch: Ronaldo, Mane fall; Pepi and Toney rise ahead of Qatar 2022|publisher=ESPN|date=21 September 2022|access-date=21 September 2022}}</ref>. U oʻz debyutini Saragosada Shveysariyaga qarshi kechgan va 1:2 hisobidagi magʻlubiyat bilan yakunlangan oʻyinda oʻtkazdi<ref>{{cite web|url=https://www.beinsports.com/en/football/news/switzerland-secure-nations-league-upset-over-/1956778|title=Switzerland secure Nations League upset over Spain|publisher=[[beIN Sports]]|date=24 September 2022|access-date=25 September 2022}}</ref>. Yil davomida 20 ta gol urib, mamlakatning eng yaxshi toʻpurari boʻlganiga qaramay, u 2022-yilgi futbol boʻyicha Jahon chempionati uchun tarkibga kiritilmadi va 1994-yildan buyon bunday holatga duch kelgan birinchi ispaniyalik futbolchiga aylandi<ref>{{cite news|url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/betis/20221214/1001906793/borja-iglesias-cree-2022-sido-ano-he-jugado-mi-mejor-nivel-betis.html|title=Borja Iglesias cree que 2022 ha sido el año en "que he jugado a mi mejor nivel"|trans-title=Borja Iglesias believes that 2022 has been the year in "which I played at my best level"|newspaper=Mundo Deportivo|first=Jordi|last=Santamaría|language=es|date=14 December 2022|access-date=15 December 2022}}</ref>. 2023-yil avgust oyida Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasi prezidenti Luis Rubiales ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati taqdirlash marosimida ispaniyalik yarim himoyachi Jennifer Hermosoni uning roziligisiz oʻpganiga javoban, Iglesias Rubiales isteʼfoga chiqmagunicha Ispaniya terma jamoasi safida oʻynashdan bosh tortishini eʼlon qildi<ref>{{cite news|url=https://english.elpais.com/sports/2023-08-25/spain-striker-borja-iglesias-steps-down-from-national-team-after-rubiales-refusal-to-resign.html|title=Spain striker Borja Iglesias steps down from national team after Rubiales' refusal to resign|newspaper=[[El País]]|date=25 August 2023|access-date=25 August 2023}}</ref>. U 2025-yil oktyabr oyida terma jamoa safiga qaytdi<ref>{{cite news|url=https://www.infobae.com/espana/2025/10/06/borja-iglesias-vence-a-los-odiadores-con-su-regreso-a-la-seleccion-el-panda-reencuentra-en-vigo-la-punteria-y-la-felicidad/|title=Borja Iglesias vence a los odiadores con su regreso a la Selección: ‘El Panda’ reencuentra en Vigo la puntería y la felicidad|trans-title=Borja Iglesias beats haters with his return to the national team: 'The Panda' rediscovers scoring touch and happiness in Vigo|newspaper=[[Infobae]]|first=Jose Manuel|last=Rodríguez Camarero|language=es|date=6 October 2025|access-date=4 June 2026}}</ref> va Luis de la Fuente tomonidan 2026-yilgi Jahon chempionati final bosqichiga chaqirildi<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/crlpp3dw14lo|title=Lamine Yamal in Spain squad but no Real players|publisher=BBC Sport|first=Elizabeth|last=Hudson|date=25 May 2026|access-date=4 June 2026}}</ref>. 33 yoshli futbolchi ushbu musobaqadagi debyutini 6-iyul kuni oʻtkazib, 1/8 finalda Portugaliya ustidan 1:0 hisobida gʻalaba qozonilgan oʻyinning qoʻshib berilgan vaqtida Mikel Oyarzabal oʻrniga maydonga tushdi<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/seleccion/merino-se-viste-de-iniesta-f202607-n/|title=Merino se viste de Iniesta|trans-title=Merino dresses up as Iniesta|newspaper=Diario AS|language=es|first=Héctor|last=Martínez|date=6 July 2026|access-date=6 July 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elcorreo.com/deportes/futbol/mundial/mensaje-entrenador-hizo-llorar-borja-iglesias-tras-20260709204713-ntrc.html|title=El mensaje de su entrenador que hizo llorar a Borja Iglesias tras su debut en un Mundial|trans-title=The message from his coach that made Borja Iglesias cry after his World Cup debut|newspaper=[[El Correo]]|first=Javier|last=Ortiz de Lazcano|language=es|date=9 July 2026|access-date=17 July 2026}}</ref>. == Yutuqlar == ;Betis * Ispaniya Kubogi: 2021–22 ;Bayer Leverkusen * Bundesliga: 2023–24<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-are-2023-24-bundesliga-champions-26930|title=Bayer Leverkusen are 2023/24 Bundesliga champions!|publisher=Bundesliga|date=15 April 2024|access-date=15 April 2024}}</ref> * Germaniya Kubogi: 2023–24 ;Ispaniya * FIFA Jahon chempionati: 2026<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/19/spain-win-world-cup-argentina-final-match-report|title=Spain win World Cup after Ferran Torres breaks 10-man Argentina’s resistance|newspaper=The Guardian|first=David|last=Hytner|date=19 July 2026|access-date=20 July 2026}}</ref> ;Shaxsiy * La Liganing oy futbolchisi: 2022-yil avgust == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * {{BDFutbol|102337}} * {{NFT player|88811}} {{RC Celta de Vigo tarkibi}} {{Ispaniya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} {{Copa del Rey toʻpurarlari}} {{DEFAULTSORT:Iglesias, Borja}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Category:Villarreal CF C futbolchilari]] [[Category:RC Celta Fortuna futbolchilari]] [[Category:RC Celta de Vigo futbolchilari]] [[Category:Real Zaragoza futbolchilari]] [[Category:RCD Espanyol futbolchilari]] [[Category:Real Betis futbolchilari]] [[Category:Bayer 04 Leverkusen futbolchilari]] [[Category:Bundesliga futbolchilari]] [[Category:La Liga oʻyinchilari]] [[Category:Segunda División futbolchilari]] [[Category:Segunda División B oʻyinchilari]] [[Category:Tercera División oʻyinchilari]] 06zp2do4ms2dpy7k1lanadcp4xmejzz 6218762 6218761 2026-07-29T03:17:11Z AnvarxonM 75105 6218762 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Borja Iglesias | image = Borja Iglesias Argentina v Spain 19 July 2026-253 (cropped).jpg | caption = Iglesias [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] tarkibida (2026-yil) | full_name = Borja Iglesias Quintas<ref name=RCDE>{{cite web|url=https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|title=B. Iglesias|publisher=RCD Espanyol|access-date=4 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815083031/https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|archive-date=15 August 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1993|1|17|df=y}}<ref name=RCDE/> | birth_place = [[Santiago de Compostela]], Spain | height = 1.87 m<ref name=RCDE/> | position = [[Striker (association football)|Striker]] | currentclub = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2003–2007 | youthclubs1 = [[SD Compostela|Compostela]] | youthyears2 = 2007–2010 | youthclubs2 = [[Valencia CF|Valencia]] | youthyears3 = 2010–2011 | youthclubs3 = [[CD Roda|Roda]] | youthyears4 = 2011–2012 | youthclubs4 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | yillar1 = 2012–2013 | klublar1 = [[Villarreal CF C|Villarreal C]] | isht1 = 29 | gollar1 = 11 | yillar2 = 2013–2017 | klublar2 = [[Celta de Vigo B|Celta B]] | isht2 = 144 | gollar2 = 73 | yillar3 = 2014–2018 | klublar3 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | isht3 = 1 | gollar3 = 0 | yillar4 = 2017–2018 | klublar4 = → [[Real Zaragoza|Zaragoza]] (loan) | isht4 = 39 | gollar4 = 22 | yillar5 = 2018–2019 | klublar5 = [[RCD Espanyol|Espanyol]] | isht5 = 37 | gollar5 = 17 | yillar6 = 2019–2025 | klublar6 = [[Real Betis|Betis]] | isht6 = 142 | gollar6 = 39 | yillar7 = 2024 | klublar7 = → [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] (loan) | isht7 = 7 | gollar7 = 0 | yillar8 = 2024–2025 | klublar8 = → [[RC Celta de Vigo|Celta]] (loan) | isht8 = 37 | gollar8 = 11 | yillar9 = 2025– | klublar9 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | isht9 = 35 | gollar9 = 14 | milliyyillar1 = 2022– | milliyjamoa1 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] | milliyisht1 = 9 | milliygollar1 = 0 | club-update = 20:58, 23 May 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:01, 6 July 2026 (UTC) }} '''Borja Iglesias Quintas''' (1993-yil 17-yanvarda tugʻilgan) — ispaniyalik professional [[futbolchi]], [[La Liga]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[RC Celta de Vigo|Celta]]<nowiki/>“ klubi va [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya milliy terma jamoasi]]<nowiki/>da [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] pozitsiyasida o'ynaydi. Dastlab „Celta“ klubida asosan zaxira tarkibida oʻynab, [[futbolchi]] sifatida shakllangan. Keyinchalik ushbu klub, shuningdek, „<nowiki/>[[RCD Espanyol|Espanyol]]<nowiki/>“ va „<nowiki/>[[Real Betis|Betis]]<nowiki/>“ jamoalari safida [[La Liga]]<nowiki/>da jami 250 dan ortiq oʻyin oʻtkazib, 80 ta gol urgan. „Betis“ jamoasi bilan 2021–22-yilgi mavsumda [[Futbol boʻyicha Ispaniya kubogi|Ispaniya Kubogi]]<nowiki/>ni qoʻlga kiritgan. Iglesias [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya terma jamoasi]]<nowiki/>dagi debyut o'yinini 2022-yilda oʻtkazgan. U [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi]] [[Futbol boʻyicha jahon chempionati|futbol boʻyicha Jahon chempionati]] uchun tarkibga kiritilib, ushbu turnirda gʻolib chiqqan. == Xalqaro faoliyati == 2022-yilning sentyabr oyida Iglesias va [[Nico Williams]] Shveysariya hamda Portugaliyaga qarshi UEFA Millatlar ligasi oʻyinlari oldidan ilk bor Ispaniya milliy terma jamoasiga chaqiruv oldi<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/4750771/world-cup-stock-watch-ronaldomane-fall-pepi-and-toney-rise-ahead-of-qatar-2022|title=World Cup stock watch: Ronaldo, Mane fall; Pepi and Toney rise ahead of Qatar 2022|publisher=ESPN|date=21 September 2022|access-date=21 September 2022}}</ref>. U oʻz debyutini Saragosada Shveysariyaga qarshi kechgan va 1:2 hisobidagi magʻlubiyat bilan yakunlangan oʻyinda oʻtkazdi<ref>{{cite web|url=https://www.beinsports.com/en/football/news/switzerland-secure-nations-league-upset-over-/1956778|title=Switzerland secure Nations League upset over Spain|publisher=[[beIN Sports]]|date=24 September 2022|access-date=25 September 2022}}</ref>. Yil davomida 20 ta gol urib, mamlakatning eng yaxshi toʻpurari boʻlganiga qaramay, u 2022-yilgi futbol boʻyicha Jahon chempionati uchun tarkibga kiritilmadi va 1994-yildan buyon bunday holatga duch kelgan birinchi ispaniyalik futbolchiga aylandi<ref>{{cite news|url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/betis/20221214/1001906793/borja-iglesias-cree-2022-sido-ano-he-jugado-mi-mejor-nivel-betis.html|title=Borja Iglesias cree que 2022 ha sido el año en "que he jugado a mi mejor nivel"|trans-title=Borja Iglesias believes that 2022 has been the year in "which I played at my best level"|newspaper=Mundo Deportivo|first=Jordi|last=Santamaría|language=es|date=14 December 2022|access-date=15 December 2022}}</ref>. 2023-yil avgust oyida Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasi prezidenti Luis Rubiales ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati taqdirlash marosimida ispaniyalik yarim himoyachi Jennifer Hermosoni uning roziligisiz oʻpganiga javoban, Iglesias Rubiales isteʼfoga chiqmagunicha Ispaniya terma jamoasi safida oʻynashdan bosh tortishini eʼlon qildi<ref>{{cite news|url=https://english.elpais.com/sports/2023-08-25/spain-striker-borja-iglesias-steps-down-from-national-team-after-rubiales-refusal-to-resign.html|title=Spain striker Borja Iglesias steps down from national team after Rubiales' refusal to resign|newspaper=[[El País]]|date=25 August 2023|access-date=25 August 2023}}</ref>. U 2025-yil oktyabr oyida terma jamoa safiga qaytdi<ref>{{cite news|url=https://www.infobae.com/espana/2025/10/06/borja-iglesias-vence-a-los-odiadores-con-su-regreso-a-la-seleccion-el-panda-reencuentra-en-vigo-la-punteria-y-la-felicidad/|title=Borja Iglesias vence a los odiadores con su regreso a la Selección: ‘El Panda’ reencuentra en Vigo la puntería y la felicidad|trans-title=Borja Iglesias beats haters with his return to the national team: 'The Panda' rediscovers scoring touch and happiness in Vigo|newspaper=[[Infobae]]|first=Jose Manuel|last=Rodríguez Camarero|language=es|date=6 October 2025|access-date=4 June 2026}}</ref> va Luis de la Fuente tomonidan 2026-yilgi Jahon chempionati final bosqichiga chaqirildi<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/crlpp3dw14lo|title=Lamine Yamal in Spain squad but no Real players|publisher=BBC Sport|first=Elizabeth|last=Hudson|date=25 May 2026|access-date=4 June 2026}}</ref>. 33 yoshli futbolchi ushbu musobaqadagi debyutini 6-iyul kuni oʻtkazib, 1/8 finalda Portugaliya ustidan 1:0 hisobida gʻalaba qozonilgan oʻyinning qoʻshib berilgan vaqtida Mikel Oyarzabal oʻrniga maydonga tushdi<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/seleccion/merino-se-viste-de-iniesta-f202607-n/|title=Merino se viste de Iniesta|trans-title=Merino dresses up as Iniesta|newspaper=Diario AS|language=es|first=Héctor|last=Martínez|date=6 July 2026|access-date=6 July 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elcorreo.com/deportes/futbol/mundial/mensaje-entrenador-hizo-llorar-borja-iglesias-tras-20260709204713-ntrc.html|title=El mensaje de su entrenador que hizo llorar a Borja Iglesias tras su debut en un Mundial|trans-title=The message from his coach that made Borja Iglesias cry after his World Cup debut|newspaper=[[El Correo]]|first=Javier|last=Ortiz de Lazcano|language=es|date=9 July 2026|access-date=17 July 2026}}</ref>. == Yutuqlar == ;Betis * Ispaniya Kubogi: 2021–22 ;Bayer Leverkusen * Bundesliga: 2023–24<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-are-2023-24-bundesliga-champions-26930|title=Bayer Leverkusen are 2023/24 Bundesliga champions!|publisher=Bundesliga|date=15 April 2024|access-date=15 April 2024}}</ref> * Germaniya Kubogi: 2023–24 ;Ispaniya * FIFA Jahon chempionati: 2026<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/19/spain-win-world-cup-argentina-final-match-report|title=Spain win World Cup after Ferran Torres breaks 10-man Argentina’s resistance|newspaper=The Guardian|first=David|last=Hytner|date=19 July 2026|access-date=20 July 2026}}</ref> ;Shaxsiy * La Liganing oy futbolchisi: 2022-yil avgust == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * {{BDFutbol|102337}} * {{NFT player|88811}} {{RC Celta de Vigo tarkibi}} {{Ispaniya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} {{Copa del Rey toʻpurarlari}} {{DEFAULTSORT:Iglesias, Borja}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Category:Villarreal CF C futbolchilari]] [[Category:RC Celta Fortuna futbolchilari]] [[Category:RC Celta de Vigo futbolchilari]] [[Category:Real Zaragoza futbolchilari]] [[Category:RCD Espanyol futbolchilari]] [[Category:Real Betis futbolchilari]] [[Category:Bayer 04 Leverkusen futbolchilari]] [[Category:Bundesliga futbolchilari]] [[Category:La Liga oʻyinchilari]] [[Category:Segunda División futbolchilari]] [[Category:Segunda División B oʻyinchilari]] [[Category:Tercera División oʻyinchilari]] anuodmsd6fwvnyx4vj7puu060ts2y7e 6218764 6218762 2026-07-29T03:26:03Z AnvarxonM 75105 6218764 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Borja Iglesias | image = Borja Iglesias Argentina v Spain 19 July 2026-253 (cropped).jpg | caption = Iglesias [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] tarkibida (2026-yil) | full_name = Borja Iglesias Quintas<ref name=RCDE>{{cite web|url=https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|title=B. Iglesias|publisher=RCD Espanyol|access-date=4 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815083031/https://www.rcdespanyol.com/en/teams/b-iglesias/_i:2224/|archive-date=15 August 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1993|1|17|df=y}}<ref name=RCDE/> | birth_place = {{tavalludJoyi|Santiago de Compostela}}, Ispaniya | height = 1.87 m<ref name=RCDE/> | position = [[Hujumchi (futbol)|Strayker]] | currentclub = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 2003–2007 | youthclubs1 = [[SD Compostela|Compostela]] | youthyears2 = 2007–2010 | youthclubs2 = [[Valencia CF|Valencia]] | youthyears3 = 2010–2011 | youthclubs3 = [[CD Roda|Roda]] | youthyears4 = 2011–2012 | youthclubs4 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | yillar1 = 2012–2013 | klublar1 = [[Villarreal CF C|Villarreal C]] | isht1 = 29 | gollar1 = 11 | yillar2 = 2013–2017 | klublar2 = [[Celta de Vigo B|Celta B]] | isht2 = 144 | gollar2 = 73 | yillar3 = 2014–2018 | klublar3 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | isht3 = 1 | gollar3 = 0 | yillar4 = 2017–2018 | klublar4 = {{ijara}} [[Real Zaragoza|Zaragoza]] | isht4 = 39 | gollar4 = 22 | yillar5 = 2018–2019 | klublar5 = [[RCD Espanyol|Espanyol]] | isht5 = 37 | gollar5 = 17 | yillar6 = 2019–2025 | klublar6 = [[Real Betis|Betis]] | isht6 = 142 | gollar6 = 39 | yillar7 = 2024 | klublar7 = {{ijara}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | isht7 = 7 | gollar7 = 0 | yillar8 = 2024–2025 | klublar8 = {{ijara}} [[RC Celta de Vigo|Celta]] | isht8 = 37 | gollar8 = 11 | yillar9 = 2025– | klublar9 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | isht9 = 35 | gollar9 = 14 | milliyyillar1 = 2022– | milliyjamoa1 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya]] | milliyisht1 = 9 | milliygollar1 = 0 | club-update = 23 May 2026 | nationalteam-update = 6 July 2026 }} '''Borja Iglesias Quintas''' (1993-yil 17-yanvarda tugʻilgan) — ispaniyalik professional [[futbolchi]], [[La Liga]]ning „[[RC Celta de Vigo|Celta]]“ klubi va [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya milliy terma jamoasi]]da [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] pozitsiyasida oʻynaydi. Dastlab „Celta“ klubida asosan zaxira tarkibida oʻynab, [[futbolchi]] sifatida shakllangan. Keyinchalik ushbu klub, shuningdek, „[[RCD Espanyol|Espanyol]]“ va „[[Real Betis|Betis]]“ jamoalari safida [[La Liga]]da jami 250 dan ortiq oʻyin oʻtkazib, 80 ta gol urgan. „Betis“ jamoasi bilan 2021–22-yilgi mavsumda [[Futbol boʻyicha Ispaniya kubogi|Ispaniya Kubogi]]ni qoʻlga kiritgan. Iglesias [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya terma jamoasi]]dagi debyut oʻyinini 2022-yilda oʻtkazgan. U [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi]] [[Futbol boʻyicha jahon chempionati|futbol boʻyicha Jahon chempionati]] uchun tarkibga kiritilib, ushbu turnirda gʻolib chiqqan. == Xalqaro faoliyati == 2022-yilning sentyabr oyida Iglesias va [[Nico Williams]] [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya]] hamda [[Portugaliya milliy futbol terma jamoasi|Portugaliya]]ga qarshi [[UEFA Millatlar ligasi]] oʻyinlari oldidan ilk bor [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniya milliy terma jamoasi]]ga chaqiruv olgan<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/4750771/world-cup-stock-watch-ronaldomane-fall-pepi-and-toney-rise-ahead-of-qatar-2022|title=World Cup stock watch: Ronaldo, Mane fall; Pepi and Toney rise ahead of Qatar 2022|publisher=ESPN|date=21 September 2022|access-date=21 September 2022}}</ref>. Borja debyutini [[Saragosa]]<nowiki/>da [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya]] terma jamoasiga qarshi kechgan va 1:2 hisobidagi magʻlubiyat bilan yakunlangan oʻyinda oʻtkazgan<ref>{{cite web|url=https://www.beinsports.com/en/football/news/switzerland-secure-nations-league-upset-over-/1956778|title=Switzerland secure Nations League upset over Spain|publisher=[[beIN Sports]]|date=24 September 2022|access-date=25 September 2022}}</ref>. Mavsum davomida 20 ta gol urib, mamlakatning eng yaxshi toʻpurari boʻlganiga qaramay, u [[Futbol boʻyicha 2022-yilgi jahon chempionati|2022-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionati]] uchun tarkibga kiritilmagan va 1994-yildan buyon bunday holatga duch kelgan birinchi ispaniyalik futbolchiga aylangan<ref>{{cite news|url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/betis/20221214/1001906793/borja-iglesias-cree-2022-sido-ano-he-jugado-mi-mejor-nivel-betis.html|title=Borja Iglesias cree que 2022 ha sido el año en "que he jugado a mi mejor nivel"|trans-title=Borja Iglesias believes that 2022 has been the year in "which I played at my best level"|newspaper=Mundo Deportivo|first=Jordi|last=Santamaría|language=es|date=14 December 2022|access-date=15 December 2022}}</ref>. 2023-yil avgust oyida [[Ispaniya Qirollik futbol federatsiyasi]] prezidenti [[Luis Rubiales]] [[FIFA Ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati (2023)|ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati]] taqdirlash marosimida ispaniyalik yarim himoyachi [[Jenni Hermoso|Jennifer Hermoso]]ni uning roziligisiz oʻpganiga javoban, Iglesias Rubiales isteʼfoga chiqmagunicha Ispaniya terma jamoasi safida oʻynashdan bosh tortishini eʼlon qilgan<ref>{{cite news|url=https://english.elpais.com/sports/2023-08-25/spain-striker-borja-iglesias-steps-down-from-national-team-after-rubiales-refusal-to-resign.html|title=Spain striker Borja Iglesias steps down from national team after Rubiales' refusal to resign|newspaper=[[El País]]|date=25 August 2023|access-date=25 August 2023}}</ref>. Borja 2025-yil oktyabr oyida terma jamoa safiga qaytgan<ref>{{cite news|url=https://www.infobae.com/espana/2025/10/06/borja-iglesias-vence-a-los-odiadores-con-su-regreso-a-la-seleccion-el-panda-reencuentra-en-vigo-la-punteria-y-la-felicidad/|title=Borja Iglesias vence a los odiadores con su regreso a la Selección: ‘El Panda’ reencuentra en Vigo la puntería y la felicidad|trans-title=Borja Iglesias beats haters with his return to the national team: 'The Panda' rediscovers scoring touch and happiness in Vigo|newspaper=[[Infobae]]|first=Jose Manuel|last=Rodríguez Camarero|language=es|date=6 October 2025|access-date=4 June 2026}}</ref> va [[Luis de la Fuente]] tomonidan [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi jahon chempionati]] final bosqichiga chaqirilgan<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/crlpp3dw14lo|title=Lamine Yamal in Spain squad but no Real players|publisher=BBC Sport|first=Elizabeth|last=Hudson|date=25 May 2026|access-date=4 June 2026}}</ref>. 33 yoshli futbolchi ushbu [[Futbol boʻyicha jahon chempionati|musobaqa]]dagi debyutini 6-iyul kuni oʻtkazib, 1/8 finalda [[Portugaliya milliy futbol terma jamoasi|Portugaliya]] ustidan 1:0 hisobida gʻalaba qozonilgan oʻyinning qoʻshib berilgan vaqtida [[Mikel Oyarzabal]] oʻrniga maydonga tushgan<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/seleccion/merino-se-viste-de-iniesta-f202607-n/|title=Merino se viste de Iniesta|trans-title=Merino dresses up as Iniesta|newspaper=Diario AS|language=es|first=Héctor|last=Martínez|date=6 July 2026|access-date=6 July 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.elcorreo.com/deportes/futbol/mundial/mensaje-entrenador-hizo-llorar-borja-iglesias-tras-20260709204713-ntrc.html|title=El mensaje de su entrenador que hizo llorar a Borja Iglesias tras su debut en un Mundial|trans-title=The message from his coach that made Borja Iglesias cry after his World Cup debut|newspaper=[[El Correo]]|first=Javier|last=Ortiz de Lazcano|language=es|date=9 July 2026|access-date=17 July 2026}}</ref>. == Yutuqlar == ;Betis * [[Futbol boʻyicha Ispaniya kubogi|Ispaniya Kubogi]] gʻolibi: 2021–22 ;Bayer Leverkusen * Bundesliga gʻolibi: 2023–24<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-are-2023-24-bundesliga-champions-26930|title=Bayer Leverkusen are 2023/24 Bundesliga champions!|publisher=Bundesliga|date=15 April 2024|access-date=15 April 2024}}</ref> * Germaniya Kubogi: 2023–24 ;Ispaniya * [[Futbol boʻyicha jahon chempionati|FIFA Jahon chempionati]] gʻolibi: [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026]]<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/19/spain-win-world-cup-argentina-final-match-report|title=Spain win World Cup after Ferran Torres breaks 10-man Argentina’s resistance|newspaper=The Guardian|first=David|last=Hytner|date=19 July 2026|access-date=20 July 2026}}</ref> ;Shaxsiy * [[La Liga]]ning oy futbolchisi: 2022-yil avgust == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * {{BDFutbol|102337}} * {{NFT player|88811}} {{RC Celta de Vigo tarkibi}} {{Ispaniya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} {{Copa del Rey toʻpurarlari}} {{DEFAULTSORT:Iglesias, Borja}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Category:Villarreal CF C futbolchilari]] [[Category:RC Celta Fortuna futbolchilari]] [[Category:RC Celta de Vigo futbolchilari]] [[Category:Real Zaragoza futbolchilari]] [[Category:RCD Espanyol futbolchilari]] [[Category:Real Betis futbolchilari]] [[Category:Bayer 04 Leverkusen futbolchilari]] [[Category:Bundesliga futbolchilari]] [[Category:La Liga oʻyinchilari]] [[Category:Segunda División futbolchilari]] [[Category:Segunda División B oʻyinchilari]] [[Category:Tercera División oʻyinchilari]] 2zaexq908l3khgnfp92624jmoq8ufkb 1 1428638 6218755 2026-07-29T02:51:09Z AnvarxonM 75105 https://fountain.toolforge.org/editathons/viki-jahon-sevadi-2026 6218755 wikitext text/x-wiki {{Viki Jahon chempionatini sevadi}} f53qxdu7p9561h3zdnu2w7px5jggj3p 6219005 6218755 2026-07-29T08:32:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219005 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Viki Jahon chempionatini sevadi}} 4o1vd9y70zwnvplh1ciwl2q1auyqiv3 10 1428639 6218765 2026-07-29T03:29:24Z AnvarxonM 75105 „{{football squad|teamname=RC Celta de Vigo|bgcolor=#AAD0FF|textcolor=navy|bordercolor=#E3256B |name=RC Celta de Vigo tarkibi |list=<div> {{Football squad2 player|no=1|name=[[Iván Villar|Villar]]}} {{Football squad2 player|no=2|name=[[Carl Starfelt|Starfelt]]}} {{Football squad2 player|no=3|name=[[Óscar Mingueza|Mingueza]]}} {{Football squad2 player|no=4|name=[[Joseph Aidoo (Ganalik futbolchi)|Aidoo]]}} {{Football squad2 player|no=5|name=Sergio...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218765 wikitext text/x-wiki {{football squad|teamname=RC Celta de Vigo|bgcolor=#AAD0FF|textcolor=navy|bordercolor=#E3256B |name=RC Celta de Vigo tarkibi |list=<div> {{Football squad2 player|no=1|name=[[Iván Villar|Villar]]}} {{Football squad2 player|no=2|name=[[Carl Starfelt|Starfelt]]}} {{Football squad2 player|no=3|name=[[Óscar Mingueza|Mingueza]]}} {{Football squad2 player|no=4|name=[[Joseph Aidoo (Ganalik futbolchi)|Aidoo]]}} {{Football squad2 player|no=5|name=[[Sergio Carreira|Carreira]]}} {{Football squad2 player|no=6|name=[[Ilaix Moriba|Moriba]]}} {{Football squad2 player|no=7|name=[[Borja Iglesias|Iglesias]]}} {{Football squad2 player|no=8|name=[[Fer López|López]]}} {{Football squad2 player|no=9|name=[[Ferran Jutglà|Jutglà]]}} {{Football squad2 player|no=10|name=[[Iago Aspas|Aspas]]}} {{Football squad2 player|no=11|name=[[Franco Cervi|Cervi]]}} {{Football squad2 player|no=12|name=[[Manu Fernández (2001-yilda tugʻilgan futbolchi)|M. Fernández]]}} {{Football squad2 player|no=13|name=[[Ionuț Radu|Radu]]}} {{Football squad2 player|no=14|name=[[Álvaro Núñez (2000-yilda tugʻilgan futbolchi)|Núñez]]}} {{Football squad2 player|no=15|name=[[Matías Vecino|Vecino]]}} {{Football squad2 player|no=16|name=[[Miguel Román (futbolchi)|Román]]}} {{Football squad2 player|no=17|name=[[Javi Rueda|Rueda]]}} {{Football squad2 player|no=18|name=[[Pablo Durán|Durán]]}} {{Football squad2 player|no=19|name=[[Williot Swedberg|Swedberg]]}} {{Football squad2 player|no=20|name=[[Marcos Alonso (1990-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alonso]]}} {{Football squad2 player|no=21|name=[[Mihailo Ristić (futbolchi)|Ristić]]}} {{Football squad2 player|no=22|name=[[Hugo Sotelo|Sotelo]]}} {{Football squad2 player|no=23|name=[[Hugo Álvarez (2003-yilda tugʻilgan futbolchi)|Álvarez]]}} {{Football squad2 player|no=24|name=[[Carlos Domínguez (Ispaniyalik futbolchi)|Domínguez]]}} {{Football squad2 player|no=25|name=[[Marc Vidal (2000-yilda tugʻilgan futbolchi)|Vidal]]}} {{Football squad2 player|no=29|name=[[Yoel Lago|Lago]]}} {{Football squad2 player|no=32|name=[[Javi Rodríguez (futbolchi)|J. Rodríguez]]}} {{Football squad2 player|no=39|name=[[Jones El-Abdellaoui|El-Abdellaoui]]}} {{Football squad manager|name=[[Claudio Giráldez|Giráldez]]}} </div>}}<noinclude> {{Documentation|content= [[Turkum:RC Celta de Vigoga oid andozalar|squad]] [[Turkum:La Liga jamoalari tarkibiga oid andozalar|Celta]] }}</noinclude> ovstqlnogr5zvq7efmedbub6keyeg5y 11 1428640 6218766 2026-07-29T03:30:33Z AnvarxonM 75105 „{{munozara}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218766 wikitext text/x-wiki {{munozara}} srjk8qw7fnryrp5m66amrx671fy75ox 0 1428641 6218768 2026-07-29T03:31:18Z AnvarxonM 75105 AnvarxonM [[Marсos Alonso Mendoza]] sahifasini [[Marcos Alonso (1990-yilda tugʻilgan futbolchi)]]ga koʻchirdi 6218768 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Marcos Alonso (1990-yilda tugʻilgan futbolchi)]] 9ycvcefo8ctieqf0yuw2pe04r8wr3s4 1 1428642 6218770 2026-07-29T03:31:18Z AnvarxonM 75105 AnvarxonM [[Munozara:Marсos Alonso Mendoza]] sahifasini [[Munozara:Marcos Alonso (1990-yilda tugʻilgan futbolchi)]]ga koʻchirdi 6218770 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Marcos Alonso (1990-yilda tugʻilgan futbolchi)]] jlqsxifimzttyvl8r1406k6wmdn076f 10 1428643 6218782 2026-07-29T05:48:30Z Ahror Akramovich 75193 „{{Asbox | oid = 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosiga | andozanomi = Andoza:1420-Angliya-MP-stub | turkum = 1420-yilgi Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar | tasvir = Crystal Clear app Login Manager.svg | tasvirtavsifi = }}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218782 wikitext text/x-wiki {{Asbox | oid = 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosiga | andozanomi = Andoza:1420-Angliya-MP-stub | turkum = 1420-yilgi Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar | tasvir = Crystal Clear app Login Manager.svg | tasvirtavsifi = }} t0dtm3p7pn2vyi21c9gb1nwzowvj5ib 14 1428644 6218783 2026-07-29T05:49:01Z Ahror Akramovich 75193 „[[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]] [[Turkum:1420-yilgi Angliya parlamenti aʼzolari]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218783 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]] [[Turkum:1420-yilgi Angliya parlamenti aʼzolari]] mh198lq7qjng394xwerqfkg8trbmhl1 0 1428645 6218785 2026-07-29T05:50:30Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218785 wikitext text/x-wiki '''John Benger''' (tax. 1457-yilda vafot etgan) — [[Wiltshire]] grafligining Pewsey qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Great Bedwyn (saylov okrugi)|Great Bedwyn]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/benger-john-1457|title=BENGER, John (D.c.1457), of Pewsey, Wilts. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} f5z7vp4xh0ho5qdlt202tf43zprbpmk 0 1428646 6218787 2026-07-29T06:00:59Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218787 wikitext text/x-wiki '''Thomas Camp''' ([[floruit|fl.]] 1420) — [[Cambridgeshire]] grafligining Litlington qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Cambridgeshire (saylov okrugi)|Cambridgeshire]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/camp-thomas|title = CAMP, Thomas, of Litlington, Cambs. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} q3ot19fjh7nn6efmyv63zh1hx54h1u6 0 1428647 6218788 2026-07-29T06:02:54Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218788 wikitext text/x-wiki '''Richard Chamberlain''' ([[floruit|fl.]] 1420) — [[Wiltshire]] grafligining Calne shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Calne (saylov okrugi)|Calne]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/chamberlain-richard|title=CHAMBERLAIN, Richard, of Calne, Wilts. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} 57j6kvud63hztb9hjbjhqyzk12nfrbp 0 1428648 6218791 2026-07-29T06:07:13Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218791 wikitext text/x-wiki '''John Charlton''' ([[floruit|fl.]] 1400-yillarning boshi) — [[Malmesbury (saylov okrugi)|Malmesbury]] saylov okrugidan 1406, 1414-yil aprel va 1420-yillardagi parlamentlarda qatnashgan. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} r8u8kcgwubpcv10h29hij5tonsdjouv 0 1428649 6218792 2026-07-29T06:08:30Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218792 wikitext text/x-wiki '''John Cok''' ([[floruit|fl.]] 1420) — [[Sussex]] grafligining Chichester shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Chichester (saylov okrugi)|Chichester]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{cite web|title=COK, John, of Chichester, Suss.|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/cok-john|website=historyofparliamentonline.org|accessdate=4 September 2015}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} i2qxutdv7a0fll79yv0rmwcco5hb9gd 0 1428650 6218793 2026-07-29T06:09:12Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218793 wikitext text/x-wiki '''John Knepping''' — [[Ipswich (saylov okrugi)|Ipswich]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan ikki vakildan biri<ref>{{HistoryofParliament|1386|author=K.N. Houghton|title=KNEPPING, John, of Ipswich, Suff.|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/knepping-john|accessdate=7 November 2022}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} e5tfyhd4shwtsuej8v416nfcx40rt80 0 1428651 6218794 2026-07-29T06:09:59Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218794 wikitext text/x-wiki '''John Falk''' (1426-yilda vafot etgan) — [[Herefordshire]] grafligining Hereford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Hereford (saylov okrugi)|Hereford]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan. == Manbalar == {{manbalar}} * {{cite web|url =http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/falk-john-1426| title= FALK, John (d.1426), of Hereford.|publisher= History of Parliament| accessdate= 28 July 2014}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} i3mw760c1x05xkne96tj7nymlim2yrj 0 1428652 6218796 2026-07-29T06:11:38Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218796 wikitext text/x-wiki '''Sir John Langton''' (taxm. 1387-yilda — 1459-yil 17-martda) — [[Yorkshire]] grafligining Mowthorpe va Farnley qishloqlaridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] a’zosi. U [[Yorkshire (saylov okrugi)|Yorkshire]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/langton-sir-john-1387-1459|title = LANGTON, Sir John (C.1387-1459), of Mowthorpe and Farnley, Yorks. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} pbpkhtbsd3ieqj7e88nw2ewo9foy11n 0 1428653 6218797 2026-07-29T06:11:57Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = What the Day Owes the Night | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Yasmina Khadra | muharrir = | tarjimon = Frank Wynne | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Fransuz tili|fransuzcha]] | seriya = | janr = | nashriyot...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218797 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = What the Day Owes the Night | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Yasmina Khadra | muharrir = | tarjimon = Frank Wynne | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Fransuz tili|fransuzcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = [[Éditions Julliard]] | nashr_etilgan_sana = 2008-yil 21-avgust | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-2-260-01758-5 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''What the Day Owes the Night''' ({{lang-fr|Ce que le jour doit à la nuit}}) — [[jazoir]]lik yozuvchi [[Yasmina Khadra]] tomonidan 2008-yilda yozilgan [[roman]]. Asar dastlab [[fransuz tili]]da yozilib, nashr etilgan. Uning inglizcha tarjimasini [[Frank Wynne]] qilgan va 2010-yilda Heinemann nashriyoti tomonidan chop etilgan<ref>{{Cite web |last=ThriftBooks |title=What the Day Owes the Night book by Yasmina Khadra |url=https://www.thriftbooks.com/w/what-the-day-owes-the-night_yasmina-khadra/716308/ |access-date=2024-04-29 |website=ThriftBooks |language=en}}</ref>. == Moslashuvi == 2012-yilda suratga olingan ''What the Day Owes the Night'' filmi ushbu roman asosida ishlangan. == Mukofotlari == * ''Lire'' jurnali tomonidan 2008-yilning eng yaxshi kitobi deb topilgan<ref>{{cite web|url=http://www.julliard.fr/site/ce_que_le_jour_doit_a_la_nuit_&100&9782260017585.html|title=CE QUE LE JOUR DOIT LA NUIT - Yasmina KHADRA|publisher=}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} ctjl080qto2u3nkfaw7wcssh67gkfuw 0 1428654 6218798 2026-07-29T06:12:16Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218798 wikitext text/x-wiki '''John Lufford''' — [[Great Grimsby (saylov okrugi)|Great Grimsby]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/constituencies/grimsby Great Grimsby] The History of Parliament. Retrieved 25 October 2016.</ref><ref>[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/lufford-john LUFFORD, John.] The History of Parliament. Retrieved 25 October 2016.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} jt36n9uenjrzjr7k6mv3v5vi9netxly 0 1428655 6218799 2026-07-29T06:13:04Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218799 wikitext text/x-wiki '''John Persons''' (1424-yil 7-aprelda vafot etgan) — [[Wiltshire]] grafligining Hindon qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/persons-john-1424|title = PERSONS, John (D.1424), of Hindon, Wilts. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} 1lgmu9ar40lul6ur4164k2mzexon2tr 0 1428656 6218800 2026-07-29T06:13:56Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218800 wikitext text/x-wiki '''William Rickhill''' (1385-yildan avval — 1447-yildan keyin) — [[Kent]] grafligining Ifield qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/rickhill-william-1385-1447|title = RICKHILL, William (Bef.1385-aft.1447), of Ifield, Kent. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} gkqlw8qt35h1hfo38sagbndiluwstff 0 1428657 6218801 2026-07-29T06:14:38Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218801 wikitext text/x-wiki '''Walter Serle''' ([[floruit|fl.]] 1420) — [[Devon grafligi]]ning Totnes shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Totnes (saylov okrugi)|Totnes]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/serle-walter|title = SERLE, Walter, of Totnes, Devon. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} 3j356pf2jkmpq6k7qyxq2l2qhsn6fue 0 1428658 6218802 2026-07-29T06:15:45Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = What To Do When Someone Dies | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Nicci French | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | n...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218802 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = What To Do When Someone Dies | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Nicci French | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = [[Penguin Books]] | nashr_etilgan_sana = 2009 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 384 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-0-14-102092-1 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''What To Do When Someone Dies''' — [[Nicci French]] tomonidan 2009-yilda yozilgan [[roman]]. Asarda eri sirli tarzda vafot etgan yosh ayolning qaygʻusi bilan kurashi va uning oʻlimi sababini anglashga boʻlgan urinishlari tasvirlanadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{cite news |url= https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/what-to-do-when-someone-dies-by-nicci-french-1651608.html |title=What To Do When Someone Dies, by Nicci French |first=Barry |last=Forshaw |work=The Independent |date=23 March 2009 |publisher=Independent News & Media |location=London |issn=0951-9467 |oclc=185201487 |accessdate=18 December 2011}} {{2000s-roman-stub}} fhcjmqodiwtpncvchfxg54ph7a15brp 0 1428660 6218803 2026-07-29T06:16:47Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218803 wikitext text/x-wiki '''John Stork''' (tax. 1466-yilda vafot etgan) — [[Somerset]] grafligining Trent qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi va huquqshunos. U [[Dorchester (saylov okrugi)|Dorchester]] saylov okrugidan 1420 va 1421-yil maydagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/stork-john-1466|title = STORK, John (D.c.1466), of Trent, Som. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} 8v0akjelk0cusjsxbnz7ahh1z6m8dmf 0 1428661 6218805 2026-07-29T06:21:16Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218805 wikitext text/x-wiki '''Thomas Town''' — [[Kent]] grafligining Throwley qishlog‘idagi Town Place mulkidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/town-thomas|title = TOWN, Thomas, of Town Place in Throwley, Kent. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} k30h36hyobys9lenbb2uxqphccpsjve 0 1428662 6218806 2026-07-29T06:22:37Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „'''When Red is Black''' — [[Qiu Xiaolong]]ning Inspector Chen turkumiga mansub uchinchi detektiv [[roman]]. Asar zamonaviy Xitoy hayotiga teran nazar tashlaydi. {{2000s-roman-stub}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218806 wikitext text/x-wiki '''When Red is Black''' — [[Qiu Xiaolong]]ning Inspector Chen turkumiga mansub uchinchi detektiv [[roman]]. Asar zamonaviy Xitoy hayotiga teran nazar tashlaydi. {{2000s-roman-stub}} sb52pd9l5zk1yrb3ze0a4kc1wvtcwdf 6218807 6218806 2026-07-29T06:23:41Z Gulzoda Abduhalilova 245101 6218807 wikitext text/x-wiki '''When Red is Black''' — [[Qiu Xiaolong]]ning Inspector Chen turkumiga mansub uchinchi detektiv [[roman]]. Asar zamonaviy [[Xitoy]] hayotiga teran nazar tashlaydi. {{2000s-roman-stub}} m97y938yxhilyltn01o4be4ct0g5tfs 0 1428663 6218808 2026-07-29T06:27:15Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218808 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta pleonaxalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta pleonaxalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1897-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yangi Gvineya]] va [[Fergyusson oroli]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q5051152}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} a3x7sc7hj3plslcq2kb2l0dk9ihuxqy 2 1428664 6218809 2026-07-29T06:27:17Z HasanboyDev 135666 „[[:en:Special:Redirect/revision/1366010149|Browser wars]]“ sahifasi tarjima qilib yaratildi 6218809 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Timeline_of_web_browsers.svg|right|thumb|Veb-brauzerlarning vaqt ro'yxati]] [[Fayl:StatCounter-browser-ww-monthly-map.svg|right|thumb|2025 yil may oyida mamlakatlar bo'yicha eng ko'p ishlatiladigan veb-brauzer, Google Chrome eng ko'proq ishlatiladigan<ref>{{Veb manbasi |url=https://gs.statcounter.com/browser-market-share#monthly-202505-202505-map |sarlavha="Browser Market Share Worldwide - May 2025" |arxivurl=https://gs.statcounter.com/browser-market-share#monthly-202505-202505-map |sana=May 2025. |qaralgan sana=29-Iyul, 2026}}</ref>]] '''Brauzerlar Urushi''' veb-brauzerlarning foydalanuvchi ulushi bo'yicha ustunlik uchun raqobatdir. "B'''irinchi brauzer urushi'''" (1995-2001) [[Internet Explorer]] va Netscape navigator o'rtasida sodir bo'ldi,<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sfgate.com/business/article/Microsoft-Pulls-Prank-Company-takes-browser-war-2803749.php |sarlavha=Microsoft Pulls Prank / Company takes browser war to Netscape's lawn |arxivurl=https://www.sfgate.com/business/article/Microsoft-Pulls-Prank-Company-takes-browser-war-2803749.php |sana=2-Oktabr, 1997 |qaralgan sana=29-Iyul, 2026 |arxivsana=2-Oktabr, 1997}}</ref> va Internet Explorer, [[Mozilla Firefox|Firefox]] va [[Google Chrome]] o'rtasida "I'''kkinchi brauzer urushi'''" (2004-2017) sodir bo'lgan.<ref>{{Veb manbasi |url=https://andreasgal.com/2017/05/25/chrome-won/ |sarlavha=Chrome won |arxivurl=https://andreasgal.com/2017/05/25/chrome-won/ |arxivsana=25-May, 2017 |sana=25-May, 2017 |qaralgan sana=29-Iyul, 2026}}</ref> [[HTML5]] 2008 yilda va [[CSS|CSS 3]] 2011 yilda joriy etilganida, brauzerlar urushlarining yangi avlodi boshlandi, bu safar World Wide Web (WWW) ga keng ko'lamli mijoz tomonida skriptlar va veb-brauving uchun [[Smartfon|smartfonlar]] va boshqa [[Mobil operatsion tizim|mobil qurilmalar]] keng tarqalgan foydalanilishi hisobga olingan. Ushbu o'zgarishlar shuni ta'minladiki, brauzerlar janglari entuziastlar o'rtasida davom etadi, o'rtacha veb- foydalanuvchi kamroq ta'sirga uchraydi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.zdnet.com/article/did-the-browser-wars-finally-end-in-2014/ |sarlavha=Did the browser wars finally end in 2014? |arxivurl=https://www.zdnet.com/article/did-the-browser-wars-finally-end-in-2014/ |arxivsana=19-Dekabr, 2014 |sana=19-Dekabr, 2014 |qaralgan sana=29-Iyul, 2026}}</ref> a01ats76ueo2h9yp6lxcl2dk98wkcvc 0 1428665 6218810 2026-07-29T06:27:57Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218810 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton bronachalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton bronachalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1924-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kuba]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087122}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} cse5jlzp0txo37qth24h4z9bpw7krxv 0 1428666 6218811 2026-07-29T06:28:50Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218811 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta polyrrapha | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta polyrrapha''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1937-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5051153}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} j7nrjbr1epu7yztzm3d09oqs7h7ess0 0 1428667 6218812 2026-07-29T06:29:05Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „'''Where Three Roads Meet''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[John Barth]] tomonidan yozilgan va 2005-yilda nashr etilgan uchta metafantastik qissadan iborat kitob. ''Tell Me'' — Wilfred, Alfred va Winifred ismli uch nafar talaba oʻrtasidagi sevgi uchburchagi haqida hikoya qiladi. ''I’ve Been Told: A Story’s Story'' — oʻzini oʻzi hikoya qilayotgan hikoya haqidagi metamatniy asar. ''As I Was Saying …'' — uch nafar keksa opa-singil ni...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218812 wikitext text/x-wiki '''Where Three Roads Meet''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[John Barth]] tomonidan yozilgan va 2005-yilda nashr etilgan uchta metafantastik qissadan iborat kitob. ''Tell Me'' — Wilfred, Alfred va Winifred ismli uch nafar talaba oʻrtasidagi sevgi uchburchagi haqida hikoya qiladi. ''I’ve Been Told: A Story’s Story'' — oʻzini oʻzi hikoya qilayotgan hikoya haqidagi metamatniy asar. ''As I Was Saying …'' — uch nafar keksa opa-singil nigohi orqali bayon qilinadi; ular uzoq yillar avval bir yozuvchini oʻsha paytda mashhur va bahsli, ammo hozir deyarli unutilgan durdona asar yaratishga ilhomlantirganini eslaydilar{{sfn|Friedell|2005}}. == Manbalar == {{manbalar}} {{Refbegin<!-- |colwidth=40em -->}} == Adabiyotlar == * {{cite web |last = Friedell |first = Deborah |title = If This Were a Headline |date = 2005-12-25 |website = [[The New York Times]] |url = https://www.nytimes.com/2005/12/25/books/review/if-this-were-a-headline.html?_r=0 |access-date = 2016-02-14 }} {{2000s-roman-stub}} 0fkavtnhu1yhflrjvgxc9xezo2ju41n 0 1428668 6218813 2026-07-29T06:29:45Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218813 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta polystictalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta polystictalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1906-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yangi Gvineya]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q5051154}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 3gd2xjvxrqaq2kcj73oxvboqcsuy0vl 0 1428669 6218814 2026-07-29T06:31:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218814 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta psathyrodes | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta psathyrodes''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1908-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5051155}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} nhk1ukg93kdme1hufaeo3moumdgm0jw 0 1428670 6218815 2026-07-29T06:32:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218815 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta pusillalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta pusillalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1880-yilda Saalmüller tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5051156}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} qxmaqb104s8onaa0s8m2nofps8ikybr 0 1428671 6218816 2026-07-29T06:33:09Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = While I'm Dead Feed the Dog | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Ric Browde | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyo...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218816 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = While I'm Dead Feed the Dog | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Ric Browde | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = [[HarperCollins]] | nashr_etilgan_sana = 2000 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 256 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 0-006-51374-3 | oclc = 43672593 | veb-sayt = | izohlar = }} '''While I’m Dead Feed the Dog''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Ric Browde]] tomonidan yozilgan komedik [[roman]]. Asar dastlab 1994-yilda nashr etilgan, 1997-yilda Coment Publishing tomonidan matn va musiqani oʻz ichiga olgan CDZeene<ref name="latimes/1995-07-16-ls-24516">{{cite news |last1=Colton |first1=Michael |title=Looking Younger and Bolder Every Day : Media: Might. Bikini. Swing. bOING bOING. They're part of a new wave of magazines with that twentysomething appeal. |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-07-16-ls-24516-story.html |access-date=20 July 2025 |work=[[Los Angeles Times]] |date=16 July 1995}}</ref><ref name="gettyimages/CDZeene">{{cite web |title=CDZeene |url=https://www.gettyimages.com/search/2/film?phrase=CDZeene&phraseprocessing=excludenaturallanguage |website=[[Getty Images]] |access-date=20 July 2025}}</ref> formatida qayta chop etilgan<ref>{{ISBN | 1-57787-099-9}}</ref>, 2000-yilda esa [[HarperCollins]] nashriyoti qayta nashr etgan<ref name="whileimdeadfeedd0000brow">{{cite book |last1=Browde |first1=Ric |author1-link=Ric Browde |title=While I'm dead - feed the dog |date=2000 |publisher=[[HarperCollins]] |location=[[London]] |isbn=978-0-00-651374-2 |page=|via=[[archive.org]] |url=https://archive.org/details/whileimdeadfeedd0000brow |access-date=20 July 2025}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} jf73trtj52vxj6jsz2psby1j4u63vk2 0 1428672 6218817 2026-07-29T06:33:14Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218817 wikitext text/x-wiki '''Richard Setter''' taxallusi '''Milers''' (1390-yildan avval — 1422-yil) — ingliz siyosatchisi. U [[Wells (saylov okrugi)|Wells]] saylov okrugidan 1417, 1420 va 1422-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/setter-richard|title=SETTER, alias MILERS, Richard, of Wells, Som. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} j0h269bosq35reocmr0ssb7kq7t0f5v 6218818 6218817 2026-07-29T06:33:35Z Ahror Akramovich 75193 6218818 wikitext text/x-wiki '''Richard Setter''' (1390-yildan avval — 1422-yil) — ingliz siyosatchisi. U [[Wells (saylov okrugi)|Wells]] saylov okrugidan 1417, 1420 va 1422-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/setter-richard|title=SETTER, alias MILERS, Richard, of Wells, Som. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} cqea1b4icd38e1mhub4xwtzayliqhkm 0 1428673 6218819 2026-07-29T06:34:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218819 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta pusillalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta pusillalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1880-yilda Saalmüller tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Segerer |first7=Andreas |last8=Li |first8=Houhun |last9=Schouten |first9=Rob |last10=Solis |first10=M. Alma |author-link10=Maria Alma Solis |last11=Trofimova |first11=Tatiana |last12=De Prins |first12=Jurate |last13=Speidel |first13=Wolfgang |name-list-style=amp|date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q5051157}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} jne26h7havwwoo6h8jm0hplpt2it6m6 0 1428674 6218820 2026-07-29T06:34:29Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218820 wikitext text/x-wiki '''John Wharton''' ([[floruit|fl.]] 1407–1420) — ingliz siyosatchisi. U [[Guildford (saylov okrugi)|Guildford]] saylov okrugidan 1407 va 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{cite web|author=Members Constituencies Parliaments Surveys |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wharton-john |title=Wharton, John. |publisher=History of Parliament Online |date= |accessdate=2019-12-29}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} dkb1xyw860fubx1q5swgv7kp2q4bcrz 0 1428675 6218821 2026-07-29T06:35:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218821 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta seriopunctalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta seriopunctalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1897-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yangi Gvineya]], [[Ambon oroli]] va [[Fergyusson oroli]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q5051158}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} sce9cwc0r8clmwl5rexmm07c4vyvwuf 0 1428676 6218822 2026-07-29T06:35:27Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218822 wikitext text/x-wiki '''John Wood''' — [[Ipswich (saylov okrugi)|Ipswich]] saylov okrugidan 1420-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan ikki vakildan biri<ref>{{HistoryofParliament|1386|author=K.N. Houghton|title=WOOD, John II, of Ipswich, Suff.|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wood-john-ii|accessdate=7 November 2022}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1420-Angliya-MP-stub}} l3pnz8i2xl3vaqsg1jsjosikng2ihs9 0 1428677 6218823 2026-07-29T06:37:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218823 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urugʻi. Ushbu urugʻ ilk bor 1825-yilda Jacob Hübner tomonidan tavsiflangan<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-10-10 }}</ref>. ==Turlari== * ''[[Cataclysta aclistalis]]'' <small>Dyar, 1914</small> * ''[[Cataclysta albifulvalis]]'' <small>Marion, 1956</small> * ''[[Cataclysta albipunctalis]]'' <small>Hampson, 1897</small> * ''[[Cataclysta ambahonalis]]'' <small>(Marion, 1954)</small> * ''[[Cataclysta amboinalis]]'' <small>Hampson, 1917</small> * ''[[Cataclysta angulata]]'' <small>Moore, 1885</small> * ''[[Cataclysta confusalis]]'' <small>Marion, 1956</small> * ''[[Cataclysta hexalitha]]'' <small>Meyrick, 1886</small> * ''[[Cataclysta lampetialis]]'' <small>Walker, 1859</small> * ''[[Cataclysta lemnata]]'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> * ''[[Cataclysta marginipuncta]]'' <small>Turner, 1937</small> * ''[[Cataclysta melanolitha]]'' <small>(Turner, 1908)</small> * ''[[Cataclysta ochrealis]]'' <small>Marion, 1956</small> * ''[[Cataclysta pleonaxalis]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> * ''[[Cataclysta polyrrapha]]'' <small>Turner, 1937</small> * ''[[Cataclysta polystictalis]]'' <small>(Hampson, 1906)</small> * ''[[Cataclysta psathyrodes]]'' <small>Turner, 1908</small> * ''[[Cataclysta pusillalis]]'' <small>Saalmüller, 1880</small> * ''[[Cataclysta quintula]]'' <small>(Meyrick, 1938)</small> * ''[[Cataclysta seriopunctalis]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> * ''[[Cataclysta suffuscalis]]'' <small>Marion, 1956</small> * ''[[Cataclysta supercilialis]]'' <small>Hampson, 1897</small> ==Sobiq turlari== * ''[[Cataclysta argyrochrysalis]]'' <small>Mabille, 1900 </small> * ''[[Cataclysta callichromalis]]'' <small>Mabille, 1879</small> * ''[[Cataclysta cyanolitha]]'' <small>Meyrick, 1886</small> * ''[[Cataclysta diehlalis]]'' <small>Marion, 1956</small> * ''[[Cataclysta leroii]]'' <small>Strand, 1915</small> * ''[[Cataclysta nyasalis]]'' <small>Hampson, 1917</small> * ''[[Cataclysta perirrorata]]'' <small>Hampson, 1917</small> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[https://web.archive.org/web/20110604045913/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=294760 Genus ''Cataclysta''] {{Taxonbar|from=Q2230710}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 0bz8sbegwb5wo8cbmr547aaf3j1ksth 0 1428678 6218824 2026-07-29T06:38:18Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218824 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Anders Henrikson]] | producer = | based_on = ''Undan frostpiskan'' — [[Bernhard Nordh]] | writer = [[Sven Gustafson]] | starring =[[Bengt Blomgren]] <br> [[Eva Dahlbeck]] <br> [[Carl Deurell]] | music = [[Sven Sköld]] | cinematography = [[Bertil Palmgren]] | editing = [[Emil A. Lingheim]] | studio = [[Europafilm|Europa Film]] | distributor = Europa Film | released = {{Film date|1948|11|29|df=yes}} | runtime = 96 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Flickan från fjällbyn''' – 1948-yilda rejissyor [[Anders Henrikson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Bengt Blomgren]], [[Eva Dahlbeck]] va [[Carl Deurell]] ijro etgan<ref>Wallengren p.40</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0040359}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} s76njl3dgl7npwmvjt8gmuavddio42c 6218826 6218824 2026-07-29T06:38:51Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218826 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Anders Henrikson]] | producer = | based_on = ''Undan frostpiskan'' — [[Bernhard Nordh]] | writer = [[Sven Gustafson]] | starring =[[Bengt Blomgren]] <br> [[Eva Dahlbeck]] <br> [[Carl Deurell]] | music = [[Sven Sköld]] | cinematography = [[Bertil Palmgren]] | editing = [[Emil A. Lingheim]] | studio = [[Europafilm|Europa Film]] | distributor = Europa Film | released = {{Film date|1948|11|29|df=yes}} | runtime = 96 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Flickan från fjällbyn''' – 1948-yilda rejissyor [[Anders Henrikson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Bengt Blomgren]], [[Eva Dahlbeck]] va [[Carl Deurell]] ijro etgan<ref>Wallengren p.40</ref>. ==Rollarda== * [[Bengt Blomgren]] — Erik * [[Eva Dahlbeck]] — Isa * [[Einar Hylander]] — Manuel * [[Carl Deurell]] — Gammel-Jerk * [[Kaj Nohrborg]] — Gustav * [[Sif Ruud]] — Erika * [[Else-Marie Brandt]] — Ellen == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0040359}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 7acf2z4qwrabiqlawbcsk83qfbt9h76 0 1428679 6218825 2026-07-29T06:38:43Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218825 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta suffuscalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta suffuscalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1956-yilda Hubert Marion tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp|date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp|date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/CATASUFF |title=''Cataclysta suffuscalis'' Marion, 1956 |website=Afromoths |accessdate=August 11, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13457050}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} jodqpjo0ca915sq0ft3nuw898gj4q84 0 1428680 6218827 2026-07-29T06:39:29Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = A Whistling Woman | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = A. S. Byatt | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] (2002)<br>[[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] (2002) | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218827 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = A Whistling Woman | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = A. S. Byatt | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] (2002)<br>[[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] (2002) | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = ''Frederica Potter Quartet'' №4 | janr = Adabiy fantastika | nashriyot = Chatto & Windus (Buyuk Britaniya)<br>Alfred A. Knopf (AQSh) | nashr_etilgan_sana = 2002-yil sentabr | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 422 (Buyuk Britaniya, birinchi yumshoq muqovali nashr) | mukofotlar = | avvalgisi = [[Babel Tower]] | keyingisi = | isbn = 9780701173807 | oclc = 59489476 | veb-sayt = | izohlar = }} '''A Whistling Woman''' — [[britaniya]]lik yozuvchi [[A. S. Byatt]] tomonidan 2002-yilda yozilgan [[roman]]. Asar 2002-yilda [[Buyuk Britaniya]]da Chatto & Windus nashriyoti, [[AQSh]]da esa Alfred A. Knopf nashriyoti tomonidan chop etilgan. == Mavzulari == Byattning taʼkidlashicha, roman „utopizm hamda xavfli turdagi mistik romantizm“ haqida<ref>{{cite news |last1=Leith |first1=Sam |title=Interview: AS Byatt |url=https://www.theguardian.com/books/2009/apr/25/as-byatt-interview |access-date=1 November 2022 |work=The Guardian |date=24 April 2009 |language=en}}</ref>. ''A Whistling Woman'' asari qisman Frances Ashcroftga bagʻishlangan<ref name="Cercles">{{cite journal|url=http://www.cercles.com/interviews/byatt.html|title=An interview with A. S. Byatt|journal=Cercles|first1=Jenny|last1=Newman|first2=James|last2=Friel|year=2003|accessdate=11 September 2010|quote=ASB: ... I remember sitting at high table with my friend, Professor Frances Ashcroft, to whom ''A Whistling Woman'' is half dedicated... The whole of ''The Virgin in the Garden'' quartet is about the desirability of an androgynous mind... JN & JF: I notice that the quartet which begins with ''The Virgin in the Garden'' is sometimes called ''The Frederica Quartet''. ASB: My paperback publisher, you will be glad to hear, is going to make it a boxed set, and it's just going to be called ''The Quartet''. It isn't Frederica's book--though she's the sort of person who would muscle in and try to take it!}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} noz430wggqjfeikni66o8mjq3wy27it 0 1428681 6218828 2026-07-29T06:39:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218828 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta supercilialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta supercilialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1897-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q5051159}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 0p00jdz79dxv90lnzvubi4enpp7i63d 0 1428682 6218829 2026-07-29T06:40:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218829 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton anicitalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton anicitalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1924-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kuba]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087119}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} bjnagtc7664tazy4txarhr7fyho3ick 0 1428683 6218830 2026-07-29T06:41:15Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218830 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Börje Larsson (rejissyor)|Börje Larsson]] | producer = Olle Brunaeus | based_on = | writer = [[Sven Gustafson]] <br> Börje Larsson | starring =[[Sickan Carlsson]] <br> [[Karl-Arne Holmsten]] <br> [[Max Hansen (tenor)|Max Hansen]] | music = [[Erik Baumann]] <br> [[Kai Gullmar]] <br> [[Charles Redland]] | cinematography = [[Harald Berglund]] | editing =[[Wic Kjellin]] | studio =[[Europafilm|Europa Film]] | distributor = Europa Film | released = {{Film date|1943|08|25|df=yes}} | runtime = 108 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''En flicka för mej''' – 1943-yilda rejissyor [[Börje Larsson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Sickan Carlsson]], [[Karl-Arne Holmsten]] va [[Max Hansen]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.58</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0035886}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} gn5ordr3riko03n0a00ur5u7tu5i37f 0 1428684 6218831 2026-07-29T06:41:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218831 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urugʻi. Ushbu urugʻ ilk bor 1881-yilda Augustus Radcliffe Grote tomonidan tavsiflangan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=June 28, 2018}}</ref>. ==Turlari== *''[[Chrysendeton anicitalis]]'' <small>(Schaus, 1924)</small> *''[[Chrysendeton autobella]]'' <small>(Dyar, 1914)</small> *''[[Chrysendeton azadasalis]]'' <small>(Schaus, 1924)</small> *''[[Chrysendeton bromachalis]]'' <small>(Schaus, 1940)</small> *''[[Chrysendeton bronachalis]]'' <small>(Schaus, 1924)</small> *''[[Chrysendeton chalcitis]]'' <small>(C. Felder, R. Felder & Rogenhofer, 1875)</small> *''[[Chrysendeton claudialis]]'' <small>(Walker, 1859)</small> *''[[Chrysendeton cumalis]]'' <small>(Druce, 1896)</small> *''[[Chrysendeton divulsalis]]'' <small>(Walker, 1866)</small> *''[[Chrysendeton imitabilis]]'' <small>(Dyar, 1917)</small> *''[[Chrysendeton kimballi]]'' <small>Lange, 1956</small> *''[[Chrysendeton mangholdalis]]'' <small>(Schaus, 1924)</small> *''[[Chrysendeton medicinalis]]'' <small>Grote, 1881</small> *''[[Chrysendeton melatornalis]]'' <small>(Hampson, 1906)</small> *''[[Chrysendeton minimalis]]'' <small>(Herrich-Schäffer, 1871)</small> *''[[Chrysendeton miralis]]'' <small>(Möschler, 1890)</small> *''[[Chrysendeton nigrescens]]'' <small>Heppner, 1991</small> *''[[Chrysendeton romanalis]]'' <small>(Druce, 1896)</small> *''[[Chrysendeton tessellalis]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> *''[[Chrysendeton vacuolata]]'' <small>(Dyar, 1914)</small> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5114575}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 0wtr7nvi5enoox55mzk1tk0tya335s4 0 1428685 6218832 2026-07-29T06:42:37Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218832 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton autobella | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton autobella''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1914-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Panama]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13466511}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} pbfhyjkrg2shslt8dbsa77e5392ghc0 0 1428686 6218833 2026-07-29T06:42:38Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218833 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gustaf Edgren]] | producer = [[Inge Ivarson]] | writer = | based_on = ''[[The Girl from the Marsh Croft (novella)|The Girl from the Marsh Croft]]'' — [[Selma Lagerlöf]] | screenplay = [[Oscar Rydqvist]]<br/>Gustaf Edgren | story = | starring = [[Margareta Fahlén]]<br/>[[Alf Kjellin]]<br/>[[Sten Lindgren]] | narrator = | music = [[Bengt Wallerström]] | cinematography = [[Martin Bodin]] | editing = [[Tage Holmberg]] | studio = Kungsfilm | distributor = Fribergs Filmbyrå | released = {{Film date|1947|08|18|df=yes}} | runtime = 94 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Tösen från Stormyrtorpet''' – 1947-yilda rejissyor [[Gustaf Edgren]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Margareta Fahlén]], [[Alf Kjellin]] va [[Sten Lindgren]] ijro etgan<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oH_06bh2XgwC&q=T%C3%B6sen+fr%C3%A5n+Stormyrtorpet+1947&pg=PA114|title=The Visible Wall: Jews and Other Ethnic Outsiders in Swedish Film|last=Wright|first=Rochelle|date=1998|publisher=SIU Press|isbn=9780809321643|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cdJkAAAAMAAJ&q=T%C3%B6sen+fr%C3%A5n+Stormyrtorpet+1947|title=Bilder vom Norden: schwedisch-deutsche Filmbeziehungen, 1914-1939|last=Vonderau|first=Patrick|date=2007|publisher=Schüren|isbn=9783894724894|language=de}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0039929}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} i6is998g5bfluvprzvsdc2dn8od1qhd 0 1428687 6218834 2026-07-29T06:43:15Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The White Ship | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Jackie French | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Avstraliya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Tarixiy fantastika, b...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218834 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The White Ship | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Jackie French | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Avstraliya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Tarixiy fantastika, bolalar adabiyoti | nashriyot = [[HarperCollins]] | nashr_etilgan_sana = 2002 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The White Ship''' — [[avstraliya]]lik bolalar yozuvchisi [[Jackie French]] tomonidan 2002-yilda yozilgan tarixiy [[roman]]. Voqealar 1572-yilda kechadi va [[Ketrin de Medichi]] barcha fransuz [[Gugenotlar|gugenotlari]]ni qatl etishni buyurgach, [[Fransiya]] sohillari yaqinidagi oroldan „The White Ship“ („Oq kema“) nomli isyonchi harbiy kema yordamida qochishga majbur boʻlgan bir guruh protestant bolalarning sarguzashtlari haqida hikoya qiladi<ref>[https://books.google.com/books?id=V11nHQAACAAJ Google Books website, ''The White Ship'']</ref><ref>[https://www.abebooks.co.uk/9780207197987/White-Ship-French-Jackie-0207197989/plp ABE Books website, ''The White Ship'']</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} lnsc3f75tyvzitucmbgxaobd1z7blwq 0 1428688 6218835 2026-07-29T06:43:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218835 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton bromachalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton bromachalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1940-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Puerto-Riko]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087121}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} h2qkr9730rs8ucmhwzrkoz4j2f1eg9o 10 1428689 6218836 2026-07-29T06:43:46Z Ahror Akramovich 75193 „{{Asbox | oid = 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosiga | andozanomi = Andoza:1419-Angliya-MP-stub | turkum = 1419-yilgi Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar | tasvir = Crystal Clear app Login Manager.svg | tasvirtavsifi = }}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218836 wikitext text/x-wiki {{Asbox | oid = 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosiga | andozanomi = Andoza:1419-Angliya-MP-stub | turkum = 1419-yilgi Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar | tasvir = Crystal Clear app Login Manager.svg | tasvirtavsifi = }} bnsrb3sp70vadbb8uy4bmmlyj940mix 0 1428690 6218837 2026-07-29T06:43:56Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218837 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Chrysendeton azadasalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Chrysendeton azadasalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1924-yilda William Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Gayana]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087120}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} fs3iezflr9nw9fdgv24addlv971z1vz 14 1428691 6218838 2026-07-29T06:44:16Z Ahror Akramovich 75193 „[[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]] [[Turkum:1419-yilgi Angliya parlamenti aʼzolari]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218838 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]] [[Turkum:1419-yilgi Angliya parlamenti aʼzolari]] 3jzuuqaz11s72tvbdcb0zqkxs8f1twg 6218952 6218838 2026-07-29T08:07:47Z Ahror Akramovich 75193 6218952 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]] [[Turkum:1419-yilgi Angliya parlamenti aʼzolari]] [[Turkum:XV Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar]] h4ylgy7bkxcgaejwjtu6qwt46zuiitv 0 1428692 6218839 2026-07-29T06:45:33Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218839 wikitext text/x-wiki '''Robert Ashley''' (1432/3-yilda vafot etgan) — [[Wiltshire]] grafligiga qarashli Bradford-on-Avon yaqinidagi Budbury qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Wiltshire (saylov okrugi)|Wiltshire]] saylov okrugidan 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/ashley-robert-14323|title=ASHLEY, Robert (D.1432/3), of Budbury by Bradford-on-Avon, Wilts. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} haat0by49yzxd3w0fps3t9cfh7zlhe2 0 1428693 6218840 2026-07-29T06:45:34Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Whitethorn Woods | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Maeve Binchy | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Irlandiya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218840 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Whitethorn Woods | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Maeve Binchy | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Irlandiya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = [[Orion Books]] | nashr_etilgan_sana = 2006 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Whitethorn Woods''' — [[irlandiya]]lik yozuvchi [[Maeve Binchy]] tomonidan 2006-yilda yozilgan [[roman]]<ref>''Whitethorn Woods'', p. 16, [[McArthur & Company Publishing]], Toronto, 2006 edition.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} 3kmm1e30qvlh5fiyidyvixmxpzkyzke 0 1428694 6218841 2026-07-29T06:46:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218841 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta aclistalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta aclistalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1914-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Panama]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref><ref>{{cite web |first=Markku |last=Savela |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/acentropinae/cataclysta/ |title=''Cataclysta'' Hübner, [1825] |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=October 13, 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13456988}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} eebzuz6cazr4szit4e1dvygm7a8laa6 0 1428695 6218842 2026-07-29T06:47:04Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218842 wikitext text/x-wiki '''Nicholas Barber''' ([[floruit|fl.]] 1414–1421) — [[Suffolk]] grafligining Dunwich shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. U [[Dunwich (saylov okrugi)|Dunwich]] saylov okrugidan 1414-yil aprel, 1419 va 1421-yil dekabrdagi parlamentda qatnashgan<ref>{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/barber-nicholas|title=BARBER, Nicholas, of Dunwich, Suff. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} gz8hlt8av5nha7gffiuoxu8jrjw7ybl 0 1428696 6218843 2026-07-29T06:47:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218843 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta albifulvalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta albifulvalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1956-yilda Hubert Marion tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp|date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp|date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/CATAALFU |title=''Cataclysta albifulvalis'' Marion, 1956 |website=Afromoths |accessdate=August 11, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13456992}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} gc8dlcj1tr8xlb6gypww5ezz1p5su05 0 1428697 6218844 2026-07-29T06:48:01Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218844 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta ochrealis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta ochrealis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1956-yilda Hubert Marion tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp|date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp|date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/CATAOCHR |title=''Cataclysta ochrealis'' Marion, 1956 |website=Afromoths |accessdate=August 11, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13457034}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} apvtmv0r037aquiupoko0eeit3gb4gb 0 1428698 6218845 2026-07-29T06:48:16Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218845 wikitext text/x-wiki '''John Chaunce''' ([[floruit|fl.]] 1406–1409) — [[Surrey]] grafligining Reigate shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. U [[Reigate (saylov okrugi)|Reigate]] saylov okrugidan 1406, 1407, 1417 va 1419-yillardagi parlamentlarda qatnashgan<ref>{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/chaunce-john-ii|title=CHAUNCE, John II, of Reigate, Surr. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} i8gkqnz29iww7u4luy0wu75fi1p9pyd 0 1428699 6218846 2026-07-29T06:48:38Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Widows of Eastwick | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi AQSh nashri | muallif = John Updike | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218846 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Widows of Eastwick | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi AQSh nashri | muallif = John Updike | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = Knopf ([[AQSh]])<br>Hamish Hamilton ([[Buyuk Britaniya]]) | nashr_etilgan_sana = 2008-yil 21-oktabr (AQSh)<br>2008-yil 30-oktabr (Buyuk Britaniya) | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = [[The Witches of Eastwick]] | keyingisi = | isbn = 0-307-26960-4 (AQSh)<br>0-241-14427-2 (Buyuk Britaniya) | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Widows of Eastwick''' — [[Pulitser mukofoti]] sovrindori „Rabbit“ turkumi muallifi [[John Updike]]ning soʻnggi [[roman]]i. Asar ilk bor 2008-yilda nashr etilgan. U yozuvchining 1984-yilda chop etilgan ''The Witches of Eastwick'' romanining davomi hisoblanadi<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/10/26/books/review/Tanenhaus-t.html?pagewanted=all |newspaper=[[The New York Times]]|department=Sunday Book Review |title=Mr. Wizard |date=October 24, 2008 |first=Sam|last=Tanenhaus}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} m22lj4rdcvkhzzbvv50oaf7sghy0ma8 0 1428700 6218848 2026-07-29T06:49:27Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218848 wikitext text/x-wiki '''William Goodred''' yoki '''Godred''' (tax. 1448-yilda vafot etgan) — [[Cambridgeshire]] grafligining Horseheath va [[Norfolk]] grafligining Middleton qishloqlaridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Cambridgeshire (saylov okrugi)|Cambridgeshire]] saylov okrugidan 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/goodred-%28godred%29-william-1448|title = GOODRED (GODRED), William (D.c.1448), of Horseheath, Cambs. And Middleton, Norf. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} 2089a6oflw9eswlra6xl221udt24j4d 0 1428701 6218849 2026-07-29T06:50:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218849 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta albipunctalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta albipunctalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1897-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q5051145}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 7j4xupqbloxopixwk7llug1ea3pnp3v 0 1428702 6218850 2026-07-29T06:50:25Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218850 wikitext text/x-wiki '''Richard Langford''' ([[floruit|fl.]] 1419) — [[Somerset]] grafligining Wells shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi<ref>{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/langford-richard|title = LANGFORD, Richard, of Wells, Som. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} 6t4hfm8pr79t7jzthpqmaon8ukhapop 0 1428703 6218851 2026-07-29T06:51:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218851 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta ambahonalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta ambahonalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1954-yilda Hubert Marion tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp|date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp|date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/CATAAMBA |title=''Cataclysta ambahonalis'' (Marion, 1954) |website=Afromoths |accessdate=August 11, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13456994}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} q6plcrewnexlpyqb30e9qf3m84jp7vl 0 1428704 6218852 2026-07-29T06:51:44Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218852 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta melanolitha | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta melanolitha''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1908-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5051150}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} hd8wboh5hqnwnsawpsg55v84d8f8igg 0 1428705 6218853 2026-07-29T06:51:55Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Will | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Christopher Rush | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Tarixiy fantastika | nas...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218853 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Will | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Christopher Rush | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Tarixiy fantastika | nashriyot = Beautiful Books | nashr_etilgan_sana = 2007 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 448 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-1-905636-14-3 | oclc = 153560293 | veb-sayt = | izohlar = }} '''Will''' — [[Christopher Rush]] tomonidan yozilgan tarixiy fantastik [[roman]]. Asar 2007-yilda nashr etilgan. Romanda [[William Shakespeare]] oʻz vasiyatnomasini yozayotgan paytini hikoya qiladi. Asarning ekranlashtirish huquqlari 2007-yilda [[Ben Kingsley]]ning SBK Pictures kompaniyasiga sotilgan<ref>{{cite book | author=Christopher Rush | title=Will | publisher=Beautiful Books|year=2008|isbn=9781905636143}}</ref><ref>[http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=37587 Ben Kingsley Acquires ''Will''], ComingSoon.net</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} l9hbbpbwj3j4ddmt44noozaf12652x6 0 1428706 6218854 2026-07-29T06:52:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218854 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta amboinalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta amboinalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1917-yilda Hubert Marion tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Ambon oroli]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp|date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13456995}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} e1yk27hyili1ff956e0d4an0zmjdo9o 0 1428707 6218855 2026-07-29T06:53:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218855 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta marginipuncta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta marginipuncta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1937-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]ning [[Kvinslend]] shtatida uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5051149}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} f0my0tn116xc89y51yff4ixu2kqefwh 0 1428708 6218856 2026-07-29T06:54:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218856 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta angulata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta angulata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1885-yilda Frederic Moore tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shri-Lanka]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Segerer |first7=Andreas |last8=Li |first8=Houhun |last9=Schouten |first9=Rob |last10=Solis |first10=M. Alma |author-link10=Maria Alma Solis |last11=Trofimova |first11=Tatiana |last12=De Prins |first12=Jurate |last13=Speidel |first13=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q5051146}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 7rwr0ts90h0apo034c8h2b6sa75s1w2 0 1428709 6218857 2026-07-29T06:54:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218857 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta lampetialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta lampetialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Cataclysta]] urugʻiga kiradi. Ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5051147}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} sukaftzhnb5n37bvte51o830crwfpw0 0 1428710 6218858 2026-07-29T06:55:25Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218858 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta hexalitha | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta hexalitha''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1886-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fiji]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp|date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13457021}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} r6b20k46y8pw0dt6026xg5bjfdt6un9 0 1428711 6218859 2026-07-29T06:55:59Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Window Boy | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Andrea White | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Badiiy adabiyot | nashriy...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218859 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Window Boy | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Andrea White | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Badiiy adabiyot | nashriyot = | nashr_etilgan_sana = 2008 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Window Boy''' — [[Andrea White]] tomonidan 2008-yilda yozilgan [[roman]]. Asar Golden Spur Award mukofoti sovrindori va Texas Bluebonnet Award mukofotiga nomzod boʻlgan ''[[Surviving Antarctica]]'' romanining muallifi tomonidan yozilgan. Roman [[bolalar falaji]] kasalligiga chalingan va xayoliy doʻsti sifatida [[Winston Churchill]]ni tasavvur qiladigan bola haqida hikoya qiladi<ref>[http://www.overstock.com/Books-Movies-Music-Games/Window-Boy/2997456/product.html Window Boy : Books from Overstock.com<!-- Bot generated title -->]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} pc9gw4be50xd3kce8ghai5ubk6uod28 0 1428712 6218860 2026-07-29T06:56:07Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218860 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Cataclysta confusalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Cataclysta confusalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1956-yilda Hubert Marion tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp|date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp|date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/CATACONF |title=''Cataclysta confusalis'' Marion, 1956 |website=Afromoths |accessdate=August 11, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13457007}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} pszff9szpacp8iyuteharhw7r57l5mq 0 1428713 6218861 2026-07-29T06:56:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218861 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Callilitha boharti | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Callilitha boharti''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1959-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Solomon orollari]]dagi [[Guadalcanal]] orolida uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13449370}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} pksvy9mwo6dzrk2ay4bya97ydkjuz8z 0 1428714 6218862 2026-07-29T06:57:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218862 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Callilitha | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Callilitha''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urugʻi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-10-11 |df= }}</ref>. ==Turlari== *''[[Callilitha boharti]]'' <small>Munroe, 1959</small> *''[[Callilitha tenaruensis]]'' <small>Munroe, 1959</small> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5022121}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} hxrhe3jab0jx7kgf5le9eymn3rs27zr 0 1428715 6218863 2026-07-29T06:58:15Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218863 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Callilitha tenaruensis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Callilitha tenaruensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1959-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Solomon orollari]]dagi [[Guadalcanal]] orolida uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13449371}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} hjzfxewkv7r23ep8bgepuejszwf676r 0 1428716 6218864 2026-07-29T06:59:19Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Wing of Night | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Brenda Walker | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Avstraliya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashri...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218864 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Wing of Night | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Brenda Walker | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Avstraliya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = [[Viking Press]], Avstraliya | nashr_etilgan_sana = 2005 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 265 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 0-670-89323-4 | oclc = 63691408 | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Wing of Night''' — [[avstraliya]]lik yozuvchi [[Brenda Walker]] tomonidan 2005-yilda yozilgan [[roman]]<ref>{{cite web|title= ''The Wing of Night'' by Brenda Walker|publisher= National Library of Australia|url= https://catalogue.nla.gov.au/Record/3400349|access-date= 16 July 2024}}</ref>. == Sharhlar == * „Australian Book Review“ [http://home.vicnet.net.au/~abr/DecJan06/Tuffield%20review.htm] * „Writer’s Radio“ [http://dspace.flinders.edu.au:8080/dspace/bitstream/2328/666/1/WingOfNight.pdf] == Intervyu == * Jane Sullivan — „The Age“ [http://www.theage.com.au/news/books/wars-empty-spaces/2005/08/24/1124562912794.html] == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} 2umoqcqzpbsvxth9ce64jgc8xj9w3w8 0 1428717 6218865 2026-07-29T07:00:40Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218865 wikitext text/x-wiki '''Richard Restwold''' (tax. 1364-yilda — tax. 1423-yilda) — [[Cumbria]] grafligidagi High Head Castle, [[Berkshire]] grafligining Sindlesham va [[Oxfordshire]] grafligining Crowmarsh Gifford qishloqlaridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Cumberland (saylov okrugi)|Cumberland]] saylov okrugidan 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/restwold-richard-i-1364-1423|title=RESTWOLD, Richard I (1364-c.1423), of High Head castle, Cumb., Sindlesham, Berks. And Crowmarsh Gifford, Oxon. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} m6u99j433q1ahvnwh4dkpb1ucfhdb6d 0 1428718 6218866 2026-07-29T07:01:40Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218866 wikitext text/x-wiki '''John Serle''' (tax. 1456-yilda vafot etgan) — [[Hampshire]] grafligining Southampton shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. U [[Portsmouth (saylov okrugi)|Portsmouth]] saylov okrugidan 1419-yilgi parlamentda qatnashgan<ref>{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/serle-john-ii-1456|title=SERLE, John II (D.c.1456), of Southampton. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} s6fvsoetltilzueib0k3ob0bz0ev4ar 6218868 6218866 2026-07-29T07:02:20Z Ahror Akramovich 75193 6218868 wikitext text/x-wiki '''John Serle''' (tax. 1456-yilda vafot etgan) — Southampton shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. U [[Portsmouth (saylov okrugi)|Portsmouth]] saylov okrugidan 1419-yilgi parlamentda qatnashgan<ref>{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/serle-john-ii-1456|title=SERLE, John II (D.c.1456), of Southampton. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} heflvbz5lbt2x4tfcm85idump4cvnko 0 1428719 6218867 2026-07-29T07:02:00Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Winter Journey | asl_nomi = Le Voyage d'Hiver | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Amélie Nothomb | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Belgiya]] | til = [[Fransuz tili|fransuzcha]] | seriya = | janr...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218867 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Winter Journey | asl_nomi = Le Voyage d'Hiver | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Amélie Nothomb | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Belgiya]] | til = [[Fransuz tili|fransuzcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = Albin Michel | nashr_etilgan_sana = 2009 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 120 | mukofotlar = | avvalgisi = [[The Prince's Act]] | keyingisi = Life Form | isbn = 978-2-226-18844-1 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Winter Journey''' ({{lang-fr|Le Voyage d'Hiver}}) — [[belgiya]]lik yozuvchi [[Amélie Nothomb]]ning 18-romani. Asar 2009-yil 20-avgustda Éditions Albin Michel nashriyoti tomonidan chop etilgan<ref>[https://www.complete-review.com/reviews/nothomba/voyage.htm Complete-Review]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} 2q04kfafcul9oqm0ymk8uucgtymadnb 0 1428720 6218869 2026-07-29T07:02:58Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218869 wikitext text/x-wiki '''William Hendelove''' ([[floruit|fl.]] 1419) — ingliz siyosatchisi. U [[Devizes (saylov okrugi)|Devizes]] saylov okrugidan 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/hendelove-william|title = HENDELOVE, William. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} 8iyxymdmxtc32d1qthqnuytsln1bqrc 0 1428721 6218870 2026-07-29T07:03:48Z Ahror Akramovich 75193 „'''Richard Sherter''' ([[floruit|fl.]] 1419) — [[Sussex]] grafligidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Chichester (saylov okrugi)|Chichester]] saylov okrugidan 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/sherter-richard|title = SHERTER, Richard, of Suss. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-An...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218870 wikitext text/x-wiki '''Richard Sherter''' ([[floruit|fl.]] 1419) — [[Sussex]] grafligidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Chichester (saylov okrugi)|Chichester]] saylov okrugidan 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/sherter-richard|title = SHERTER, Richard, of Suss. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} g03ovam0x5a1sbtrqt07ajglcyv9dv8 0 1428722 6218871 2026-07-29T07:04:56Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218871 wikitext text/x-wiki '''John Stoughton''' (1422-yilda yoki undan keyin vafot etgan) — [[Surrey]] grafligining Guildford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Guildford (saylov okrugi)|Guildford]] saylov okrugidan 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/stoughton-john|title = STOUGHTON, John, of Guildford, Surr. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} at2ep72x5xe0dkqmbvtmofpcbse2099 0 1428723 6218872 2026-07-29T07:05:04Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „'''The World of Malgudi''' — [[R. K. Narayan]] tomonidan yozilgan, Malgudi turkumiga mansub, toʻrtta qisqa romandan iborat toʻplam<ref>{{Cite web |date=2000-07-03 |title=New book releases: The World of Malgudi, Kidnapped Innocence, Inventing Boundaries |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/books/story/20000703-new-book-releases-are-the-world-of-malgudi-kidnapped-innocence-inventing-boundaries-779427-2000-07-02 |access-da...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218872 wikitext text/x-wiki '''The World of Malgudi''' — [[R. K. Narayan]] tomonidan yozilgan, Malgudi turkumiga mansub, toʻrtta qisqa romandan iborat toʻplam<ref>{{Cite web |date=2000-07-03 |title=New book releases: The World of Malgudi, Kidnapped Innocence, Inventing Boundaries |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/books/story/20000703-new-book-releases-are-the-world-of-malgudi-kidnapped-innocence-inventing-boundaries-779427-2000-07-02 |access-date=2024-04-27 |website=India Today |language=en}}</ref>. Kitob 2000-yilda nashr etilgan. Toʻplamga quyidagi romanlar kiritilgan: * ''Mr. Sampath — The Printer of Malgudi'' (1949) * ''The Financial Expert'' (1952) * ''The Painter of Signs'' (1976) * ''A Tiger for Malgudi'' (1983) == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} 4h3yafqiuknv72i5cvdrmp1xmnrg6o2 6218874 6218872 2026-07-29T07:05:40Z Gulzoda Abduhalilova 245101 6218874 wikitext text/x-wiki '''The World of Malgudi''' — [[R. K. Narayan]] tomonidan yozilgan, Malgudi turkumiga mansub, toʻrtta qisqa [[roman]]dan iborat toʻplam<ref>{{Cite web |date=2000-07-03 |title=New book releases: The World of Malgudi, Kidnapped Innocence, Inventing Boundaries |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/books/story/20000703-new-book-releases-are-the-world-of-malgudi-kidnapped-innocence-inventing-boundaries-779427-2000-07-02 |access-date=2024-04-27 |website=India Today |language=en}}</ref>. Kitob 2000-yilda nashr etilgan. Toʻplamga quyidagi romanlar kiritilgan: * ''Mr. Sampath — The Printer of Malgudi'' (1949) * ''The Financial Expert'' (1952) * ''The Painter of Signs'' (1976) * ''A Tiger for Malgudi'' (1983) == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} t3z93d5zv2omqngohu4lcehj472l5n4 0 1428724 6218873 2026-07-29T07:05:37Z ~2026-42056-42 293964 turli shaxslar va film uchun izoh berildi 6218873 wikitext text/x-wiki Tafakkur o'yinlari-bu Kolumbiya universitetining jurnalistika professori Silviya Nazar <ref>{{Citation |title=Sylvia Nazar |date=2026-05-19 |url=https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Sylvia_Nazar&oldid=6132174 |work=Vikipediya |access-date=2026-07-29 |language=uz}}</ref>tomonidan 1998- yilda Nobel mukofoti sovrindoriiqtisodchiva matematik Jon Nesh<ref>{{Citation |title=John Forbes Nash Jr. |date=2026-07-18 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Forbes_Nash_Jr.&oldid=1364717516 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-29 |language=en}}</ref>ning ruxsatsiz tarjimai holi . Kitob 1998-yilda Milliy kitob tanqidchilari doirasi mukofotiga sazovor bo'lgan va tarjimai hol bo'yicha Pulitser mukofotiga nomzod bo'lgan. Biroq, ''"A Beautiful Mind" faktik xatolar va intervyu manbalariga tanqidiy bo'lmagan tayanch uchun tanqid qilingan. Keyinchalik bu asar 2001-yilda'' Ron Xovard rejissyorligida va Nash rolini Rassel Krou ijro etgan ''"A Beautiful Mind"'' <ref>{{Citation |title=Tafakkur oʻyinlari |date=2026-07-19 |url=https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Tafakkur_o%CA%BByinlari&oldid=6208231 |work=Vikipediya |access-date=2026-07-29 |language=uz}}</ref>filmiga moslashtirilgan . 6xs7mlktvr8p5ryr8p9ghcj2wn2txgm 6218933 6218873 2026-07-29T07:57:13Z Ahror Akramovich 75193 Sahifa TOʻMning [[VP:M2|M2]]: Butkul oʻzbekcha boʻlmagan yoki mashina tarjimasidan iborat maqola bandiga binoan tezda oʻchirishga nomzod sifatida koʻrsatildi. 6218933 wikitext text/x-wiki {{tezda oʻchirishga|[[VP:M2|M2]]: Butkul oʻzbekcha boʻlmagan yoki mashina tarjimasidan iborat maqola}} Tafakkur o'yinlari-bu Kolumbiya universitetining jurnalistika professori Silviya Nazar <ref>{{Citation |title=Sylvia Nazar |date=2026-05-19 |url=https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Sylvia_Nazar&oldid=6132174 |work=Vikipediya |access-date=2026-07-29 |language=uz}}</ref>tomonidan 1998- yilda Nobel mukofoti sovrindoriiqtisodchiva matematik Jon Nesh<ref>{{Citation |title=John Forbes Nash Jr. |date=2026-07-18 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Forbes_Nash_Jr.&oldid=1364717516 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-29 |language=en}}</ref>ning ruxsatsiz tarjimai holi . Kitob 1998-yilda Milliy kitob tanqidchilari doirasi mukofotiga sazovor bo'lgan va tarjimai hol bo'yicha Pulitser mukofotiga nomzod bo'lgan. Biroq, ''"A Beautiful Mind" faktik xatolar va intervyu manbalariga tanqidiy bo'lmagan tayanch uchun tanqid qilingan. Keyinchalik bu asar 2001-yilda'' Ron Xovard rejissyorligida va Nash rolini Rassel Krou ijro etgan ''"A Beautiful Mind"'' <ref>{{Citation |title=Tafakkur oʻyinlari |date=2026-07-19 |url=https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Tafakkur_o%CA%BByinlari&oldid=6208231 |work=Vikipediya |access-date=2026-07-29 |language=uz}}</ref>filmiga moslashtirilgan . qdv8izy692xqtgggyi8ppf1awil5y9d 0 1428725 6218875 2026-07-29T07:06:19Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218875 wikitext text/x-wiki '''Richard Strange''' ([[floruit|fl.]] 1414–1421) — ingliz siyosatchisi. U [[Hereford (saylov okrugi)|Hereford]] saylov okrugidan 1414-yil aprel, 1419 va 1421-yil maydagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/strange-richard|title = STRANGE, Richard, of Hereford. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} 1rq31cjvihtv0yv3fn4t4klugp6ciun 0 1428726 6218876 2026-07-29T07:08:05Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = You Have to Be Careful in the Land of the Free | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = James Kelman | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Shotlandiya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218876 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = You Have to Be Careful in the Land of the Free | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = James Kelman | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Shotlandiya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Ong oqimi, siyosiy fantastika | nashriyot = [[Hamish Hamilton]] | nashr_etilgan_sana = 2004 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''You Have to Be Careful in the Land of the Free''' — [[shotlandiya]]lik yozuvchi [[James Kelman]] tomonidan yozilgan [[roman]]. Asar 2004-yilda nashr etilgan<ref name=GuardianWelsh>{{cite news|last=Welsh|first=Irvine|title=A Scotsman abroad|url=https://www.theguardian.com/books/2004/may/22/featuresreviews.guardianreview18|access-date=23 January 2014|newspaper=The Guardian|date=22 May 2004}}</ref><ref name=LRB>{{cite journal|last=McIlvanney|first=Liam|title=Give or take a dead Scotsman|journal=London Review of Books|date=22 July 2004|volume=26|issue=14|url=http://www.lrb.co.uk/v26/n14/liam-mcilvanney/give-or-take-a-dead-scotsman|access-date=23 January 2014}}</ref><ref name=NYTimes>{{cite news|last=Garner|first=Dwight|title=How Soused I Was, How Soused|url=https://www.nytimes.com/2004/05/23/books/how-soused-i-was-how-soused.html|access-date=23 January 2014|newspaper=The New York Times|date=23 May 2004}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} 5t93r31sf1v5gp6w1i61rdqvkn2splq 0 1428727 6218877 2026-07-29T07:11:51Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218877 wikitext text/x-wiki '''William Tracy''' (1440-yilda vafot etgan) — [[Gloucestershire (saylov okrugi)|Gloucestershire]] saylov okrugidan 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi<ref>[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/tracy-william-1440 TRACY, William (d.1440), of Toddington, Glos.] History of Parliament. Retrieved 13 June 2018.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} ld1wyqfiu672wpp8qttqfth6b6f4r9l 0 1428728 6218878 2026-07-29T07:12:55Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218878 wikitext text/x-wiki '''Robert Tyndale''' ([[floruit|fl.]] 1417–1419) — [[Wiltshire]] grafligining Devizes shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Devizes (saylov okrugi)|Devizes]] saylov okrugidan 1417 va 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/tyndale-robert|title = TYNDALE, Robert, of Devizes, Wilts. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} 1svrltbpq40hkgfhlbmkqgjsf9xnjsv 0 1428729 6218879 2026-07-29T07:13:39Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218879 wikitext text/x-wiki '''John Westbury''', shuningdek, '''John de Westbury''' yoki '''John of Westbury''' (tax. 1443-yilda vafot etgan) — [[Wiltshire]] grafligining Hill Deverill qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Wiltshire (saylov okrugi)|Wiltshire]] saylov okrugidan 1417 va 1419-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/westbury-john-1443|title = WESTBURY, John (D.c.1443), of Hill Deverill, Wilts. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1419-Angliya-MP-stub}} 6c76y11tv48113iq1zr0s6rdpeohr7i 0 1428730 6218880 2026-07-29T07:13:42Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = You're Not You | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Michelle Wildgen | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218880 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = You're Not You | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Michelle Wildgen | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = St. Martin's Press | nashr_etilgan_sana = 2006-yil 30-may | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 288 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-0312352295 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''You’re Not You''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Michelle Wildgen]]ning ilk [[roman]]i. Asar 2006-yilda St. Martinʼs Press tomonidan nashr etilgan. Roman [[Amiotrofik lateral skleroz|Lou Gehrig kasalligi]]ga chalingan klassik pianinochiga gʻamxoʻrlik qilayotgan kollej talabasining hayoti haqida hikoya qiladi<ref>{{cite web|title=Book review|url=http://www.publishersweekly.com/978-0-312-35229-5|website=publishersweekly.com|publisher=Publishers Weekly|access-date=3 November 2014}}</ref>. == Nashri == ''You’re Not You'' ilk bor 2006-yil 30-mayda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]da ''St. Martinʼs Press'' nashriyotining ''Thomas Dunne Books'' imprinti tomonidan qattiq muqovali nashrda chop etilgan<ref>{{Cite book |last=Wildgen |first=Michelle |title=You're Not You (hardback) |date=May 30, 2006 |publisher=Thomas Dunne Books |isbn=0312352298}}</ref>. Keyingi yil esa ''Picador'' nashriyoti tomonidan yumshoq muqovali nashri chiqarilgan<ref>{{Cite book |last=Wildgen |first=Michelle |title=You're Not You (paperback) |publisher=Picador |year=2007 |isbn=0312369522}}</ref>. == Ekranlashtirilishi == 2014-yil oktabr oyida ''You’re Not You'' romani asosida suratga olingan film namoyish etildi. Filmda [[Hilary Swank]] va [[Emmy Rossum]] bosh rollarni ijro etgan<ref name="RT">{{cite web |title=You're Not You |url=http://www.rottentomatoes.com/m/youre_not_you/?search=You |access-date=15 May 2025 |work=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bedford |first=Stephanie |date=October 4, 2009 |title=She's Back for Seconds |url=https://www.newspapers.com/image/407675086/?match=1&terms=%22You%27re%20Not%20You%22%20Wildgen |work=Wisconsin State Journal (Newspapers.com)}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} erdyynibas4oz8smi15ysfhfvia5h1a 0 1428731 6218881 2026-07-29T07:16:05Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218881 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director=[[Hasse Ekman]] | producer=[[Lorens Marmstedt]], [[Terrafilm]] | writer=Hasse Ekman | starring=[[Hasse Ekman]]<br>[[Eva Henning]]<br>[[Hilda Borgström]] | music=[[Sune Waldimir]] | released={{Film date|1949|08|29|df=yes}} | runtime=82 min | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Flickan från tredje raden''' – 1949-yilda rejissyor [[Hasse Ekman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. == Havolalar == *{{IMDb title|0041375}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 4862jfzihykojrpkj6ozyf0m4v4cn4y 1 1428732 6218882 2026-07-29T07:16:25Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218882 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428733 6218883 2026-07-29T07:16:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218883 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428734 6218884 2026-07-29T07:18:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218884 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428735 6218885 2026-07-29T07:18:15Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Your Face Tomorrow #1: Fever and Spear | asl_nomi = Tu rostro mañana #1: Fiebre y lanza | tasvir = | izoh = Birinchi ispancha nashr | muallif = Javier Marías | muharrir = | tarjimon = Margaret Jull Costa | bezovchi = | muqova_artist = Semadar Megged | mamlakat = [[Ispaniya]] | til...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218885 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Your Face Tomorrow #1: Fever and Spear | asl_nomi = Tu rostro mañana #1: Fiebre y lanza | tasvir = | izoh = Birinchi ispancha nashr | muallif = Javier Marías | muharrir = | tarjimon = Margaret Jull Costa | bezovchi = | muqova_artist = Semadar Megged | mamlakat = [[Ispaniya]] | til = [[Ispan tili|ispancha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = [[Alfaguara]] | nashr_etilgan_sana = 2002 | oʻzbek_nashr_sanasi = 2005 (inglizcha) | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-0-8112-1727-9 | oclc = 174143671 | veb-sayt = | izohlar = }} '''Your Face Tomorrow, Volume 1: Fever and Spear''' — [[ispaniya]]lik yozuvchi [[Javier Marías]] tomonidan 2002-yilda yozilgan [[roman]]<ref>{{cite book | last=Marías | first=J. | title=Your Face Tomorrow, Volume 1: Fever and Spear | publisher=Penguin Books Limited | year=2018 | isbn=978-0-241-28890-0 | url=https://books.google.com/books?id=dRcrDwAAQBAJ&pg=PT3}}</ref>. Asarning inglizcha tarjimasini Margaret Jull Costa qilgan va 2005-yilda New Directions nashriyoti tomonidan chop etilgan. Costa ushbu tarjimasi uchun nufuzli Valle-Inclán Award mukofotiga sazovor boʻlgan. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} tvdhf9kuq3fji7l3hwp2rpnz4lrn1u8 1 1428736 6218886 2026-07-29T07:18:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218886 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428737 6218888 2026-07-29T07:19:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218888 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428738 6218889 2026-07-29T07:23:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218889 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428739 6218890 2026-07-29T07:24:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218890 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428740 6218891 2026-07-29T07:24:39Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Your Face Tomorrow, Volume 2: Dance and Dream | asl_nomi = Tu rostro mañana #2: Baile y sueño | tasvir = | izoh = Birinchi ispancha nashr | muallif = Javier Marías | muharrir = | tarjimon = Margaret Jull Costa | bezovchi = | muqova_artist = Alfaguara ruxsati bilan taqdim etilgan muqova sanʼati, dizayn...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218891 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Your Face Tomorrow, Volume 2: Dance and Dream | asl_nomi = Tu rostro mañana #2: Baile y sueño | tasvir = | izoh = Birinchi ispancha nashr | muallif = Javier Marías | muharrir = | tarjimon = Margaret Jull Costa | bezovchi = | muqova_artist = Alfaguara ruxsati bilan taqdim etilgan muqova sanʼati, dizayn — Semadar Megged | mamlakat = [[Ispaniya]] | til = [[Ispan tili|ispancha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = [[Alfaguara]] | nashr_etilgan_sana = 2004 | oʻzbek_nashr_sanasi = 2006 (inglizcha) | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = [[Your Face Tomorrow Volume 1: Fever and Spear]] | keyingisi = [[Your Face Tomorrow Volume 3: Poison, Shadow and Farewell]] | isbn = 978-0-8112-1749-1 | oclc = 228505134 | veb-sayt = | izohlar = }} '''Your Face Tomorrow, Volume 2: Dance and Dream''' ({{lang-es|Tu rostro mañana #2: Baile y sueño}}) — [[ispaniya]]lik yozuvchi [[Javier Marías]] tomonidan 2004-yilda yozilgan [[roman]]. Asarning inglizcha tarjimasini Margaret Jull Costa qilgan va 2006-yilda New Directions nashriyoti chop etgan<ref>{{Cite web |date=May 29, 2006 |title=Your Face Tomorrow, Volume Two: Dance and Dream |url=https://www.publishersweekly.com/9780811216562 |access-date=March 27, 2024 |website=[[Publishers Weekly]]}}</ref>. Asar ''The Times Literary Supplement'' tomonidan 2007-yilning eng yaxshi kitoblaridan biri sifatida eʼtirof etilgan. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} 140w5aon03oo448lo2l1rdsds3ee9zv 1 1428741 6218892 2026-07-29T07:25:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218892 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428742 6218893 2026-07-29T07:26:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218893 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428743 6218894 2026-07-29T07:27:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218894 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428744 6218896 2026-07-29T07:27:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218896 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428745 6218897 2026-07-29T07:28:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218897 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428746 6218898 2026-07-29T07:29:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218898 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428747 6218899 2026-07-29T07:30:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218899 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428748 6218900 2026-07-29T07:31:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218900 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428749 6218901 2026-07-29T07:31:38Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Zanzibar | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Giles Foden | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Badiiy adabiyot | nashriy...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218901 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Zanzibar | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Giles Foden | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Badiiy adabiyot | nashriyot = Faber & Faber | nashr_etilgan_sana = 2002 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 324 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 9780571267361 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Zanzibar''' — [[Giles Foden]] tomonidan 2002-yilda yozilgan [[roman]]. Asar [[Zanzibar]]da ishlaydigan dengiz biologi haqidadir. U [[Dorussalom]]da AQSh elchixonasi xodimi bilan tanishadi va ikkisi terrorchilik fitnasiga aralashib qoladi<ref>{{Cite book |last=Foden |first=Giles |url=https://books.google.com/books?id=NgNNBAAAQBAJ&q=zanzibar+foden |title=Zanzibar |date=2014-07-31 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26736-1 |language=en}}</ref>. Roman 2001-yil [[2001-yil 11-sentyabr terror xurujlari|11-sentyabr teraktlari]]dan avvalgi [[Al-Qoida]] va [[Usoma bin Lodin]] tahdidi haqida soʻz yuritadi<ref name="Guardian">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2002/sep/01/fiction.features|title=Bin Laden - Before He Was Famous|author=Anthony Holden|date=1 September 2002|access-date=13 August 2019|publisher=Guardian}}</ref><ref name="Indy">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/zanzibar-by-giles-foden-176579.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/zanzibar-by-giles-foden-176579.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|publisher=Independent|author=David McVey|date=11 September 2002|access-date=13 August 2019|title=Zanzibar, by Giles Foden}}{{cbignore}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} 665p6h44z3597nxzyq227nkgyt1nwnn 1 1428750 6218902 2026-07-29T07:32:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218902 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428751 6218903 2026-07-29T07:33:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218903 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428752 6218904 2026-07-29T07:34:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218904 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428753 6218905 2026-07-29T07:35:06Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „'''Zvuk slunečních hodin''' — [[chex]] yozuvchisi [[Hana Andronikova]] tomonidan yozilgan [[roman]]. Asar ilk bor 2001-yilda Brnodagi ''Petrov'' nashriyoti tomonidan chop etilgan. Roman Andronikovaning tugʻilgan shahri Zlíndan [[Hindiston]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] va [[Osvensim konslageri|Osvensim]]gacha sayohat qiladigan bir oila haqida hikoya qiladi<ref>{{Citation |title=The Sound of the Sundial. |last=Andronikova, Hana, Barbara Da...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218905 wikitext text/x-wiki '''Zvuk slunečních hodin''' — [[chex]] yozuvchisi [[Hana Andronikova]] tomonidan yozilgan [[roman]]. Asar ilk bor 2001-yilda Brnodagi ''Petrov'' nashriyoti tomonidan chop etilgan. Roman Andronikovaning tugʻilgan shahri Zlíndan [[Hindiston]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] va [[Osvensim konslageri|Osvensim]]gacha sayohat qiladigan bir oila haqida hikoya qiladi<ref>{{Citation |title=The Sound of the Sundial. |last=Andronikova, Hana, Barbara Day, and David Short.|date=2006-02-28 |work=World Literature Today |volume=80 |issue=1 (2006) |pages=17–19. |url=https://doi.org/10.2307/40159017.}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2000s-roman-stub}} l0ayzz1r0yqzhrrvxcaqg6dygtrhzof 1 1428754 6218906 2026-07-29T07:35:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218906 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428755 6218907 2026-07-29T07:36:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218907 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428756 6218908 2026-07-29T07:36:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218908 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428757 6218909 2026-07-29T07:37:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218909 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428758 6218910 2026-07-29T07:38:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218910 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428759 6218911 2026-07-29T07:39:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218911 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428760 6218912 2026-07-29T07:40:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218912 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428761 6218913 2026-07-29T07:41:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218913 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428762 6218914 2026-07-29T07:42:09Z ~2026-42096-14 293980 „# Toshkent Kimyo xalqaro universiteti **Toshkent Kimyo xalqaro universiteti** (qisqartmasi — **TKXU**; inglizcha: *Kimyo International University in Tashkent*, **KIUT**) — Toshkent shahrida joylashgan nodavlat oliy ta’lim muassasasi. Universitet 2018-yilda **Toshkent shahridagi Yeodju texnika instituti** nomi bilan tashkil etilgan. 2022-yil oktabr oyidan boshlab oliy ta’lim muassasasi hozirgi nomi bilan faoliyat yurita boshlagan. Universi...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218914 wikitext text/x-wiki # Toshkent Kimyo xalqaro universiteti **Toshkent Kimyo xalqaro universiteti** (qisqartmasi — **TKXU**; inglizcha: *Kimyo International University in Tashkent*, **KIUT**) — Toshkent shahrida joylashgan nodavlat oliy ta’lim muassasasi. Universitet 2018-yilda **Toshkent shahridagi Yeodju texnika instituti** nomi bilan tashkil etilgan. 2022-yil oktabr oyidan boshlab oliy ta’lim muassasasi hozirgi nomi bilan faoliyat yurita boshlagan. Universitetda muhandislik, biznes va moliya, ta’lim, san’at hamda tibbiyot kabi yo‘nalishlarda bakalavriat va magistratura dasturlari amalga oshiriladi. Ta’lim o‘zbek, rus va ingliz tillarida olib boriladi. ## Tarixi ### Tashkil etilishi Universitet 2018-yilda Toshkent shahrida **Yeodju texnika instituti** nomi ostida tashkil etilgan. Ta’lim muassasasining shakllanishi O‘zbekiston va Janubiy Koreya o‘rtasida ta’lim, texnologiya va innovatsiyalar sohalaridagi hamkorlik bilan bog‘liq bo‘lgan. Dastlabki davrda Janubiy Koreyaning Yeodju universiteti institutning asosiy xorijiy hamkorlaridan biri hisoblangan. Institut o‘z faoliyatini Ta’lim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi tomonidan berilgan **OT 0002 (033297)-sonli davlat litsenziyasi** asosida boshlagan. Universitetning rasmiy ma’lumotiga ko‘ra, u O‘zbekistonda tashkil etilgan dastlabki xususiy oliy ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Ta’lim muassasasining dastlabki dasturlari mehnat bozorida talab qilinadigan amaliy mutaxassislarni tayyorlashga yo‘naltirilgan edi. Institutda Janubiy Koreya ta’lim tajribasidan foydalanish, amaliy mashg‘ulotlarga e’tibor qaratish va xorijiy oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorlik qilish ko‘zda tutilgan. ### Faoliyatining huquqiy asoslari 2019-yil 17-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining **1007-sonli “Toshkent Kimyo xalqaro universiteti faoliyatini tashkil etishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori** qabul qilingan. Qarorda oliy ta’lim muassasasining faoliyatini rivojlantirish, xorijiy universitetlar bilan uzoq muddatli aloqalarni yo‘lga qo‘yish va xalqaro talablarga javob beradigan mutaxassislarni tayyorlash vazifalari belgilangan. Qarorga muvofiq, universitetda arxitektura va shaharsozlik, qurilish, muqobil energetika, turizm, biznes va boshqa yo‘nalishlar bo‘yicha kadrlar tayyorlashni rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Shuningdek, davlat va nodavlat ta’lim sektorlari o‘rtasidagi hamkorlikni kengaytirish universitet faoliyatining asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilangan. ### Universitet maqomining olinishi Ta’lim muassasasi dastlabki to‘rt yil davomida **Toshkent shahridagi Yeodju texnika instituti** nomi bilan faoliyat yuritgan. Shu davr ichida institutdagi ta’lim yo‘nalishlari soni kengaytirilib, bakalavriat bilan bir qatorda magistratura dasturlari ham yo‘lga qo‘yilgan. 2022-yilda ta’lim muassasasiga universitet maqomini berish va uning rasmiy nomini **Toshkent Kimyo xalqaro universiteti** deb o‘zgartirish haqida qaror qabul qilingan. Institutda tahsil olayotgan talabalar yangi nomdagi universitetning tegishli bakalavriat va magistratura dasturlarida o‘qishni davom ettirgan. Universitet rahbariyatining ma’lumotiga ko‘ra, yangi nom 2022-yil oktabr oyidan boshlab qo‘llanila boshlagan. Nom o‘zgartirilishi bilan ta’lim muassasasining avvalgi akademik faoliyati, talabalari va ta’lim dasturlari saqlab qolingan. ## Filiallari Universitet faoliyatining kengayishi natijasida Toshkent shahridan tashqarida ham filiallar tashkil etilgan. **Namangan filiali** 2021/2022-o‘quv yilida faoliyat boshlagan. **Samarqand filiali** esa 2022/2023-o‘quv yilidan boshlab talabalarni qabul qila boshlagan. Filiallarda universitetning ayrim bakalavriat va magistratura dasturlari amalga oshiriladi. Ular universitetning umumiy akademik tizimi tarkibida faoliyat yuritadi. ## Akademik tuzilishi Toshkent Kimyo xalqaro universitetining akademik tuzilishi bir nechta ta’lim maktablaridan iborat. Universitet manbalarida quyidagi asosiy maktablar ko‘rsatiladi: * Muhandislik maktabi; * Biznes va moliya maktabi; * Ta’lim maktabi; * San’at maktabi; * Tibbiyot maktabi. Ushbu maktablar tarkibida bakalavriat va magistratura ta’lim dasturlari amalga oshiriladi. Universitet ma’lumotiga ko‘ra, o‘quv jarayoni o‘zbek, rus va ingliz tillarida tashkil etilgan. ## Xalqaro hamkorlik Universitet dastlab Janubiy Koreyaning Yeodju universiteti bilan hamkorlik asosida rivojlangan. Keyinchalik uning xorijiy hamkorlari doirasi kengayib, Janubiy Koreya, AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya, Italiya, Latviya, Turkiya va boshqa mamlakatlardagi oliy ta’lim muassasalari bilan aloqalar o‘rnatilgan. Xalqaro hamkorlik doirasida talabalar almashinuvi, qo‘shma ta’lim dasturlari, professor-o‘qituvchilar almashinuvi va ikki tomonlama diplom dasturlari amalga oshiriladi. ## Shuningdek qarang * O‘zbekistondagi oliy ta’lim muassasalari * O‘zbekistondagi nodavlat universitetlar * O‘zbekiston va Janubiy Koreya munosabatlari ## Manbalar 1. Toshkent Kimyo xalqaro universitetining “Biz haqimizda” sahifasi. 2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 17-dekabrdagi 1007-sonli qarori. 3. Toshkent Kimyo xalqaro universiteti rektorining universitet tarixi haqidagi murojaati. 4. “Toshkent shahridagi Yeodju texnika institutiga universitet maqomi berildi” nomli rasmiy xabar. s3tlxvxtrf1g6gayhykjy876qpqspr3 6218916 6218914 2026-07-29T07:42:39Z ~2026-42096-14 293980 6218916 wikitext text/x-wiki = Toshkent Kimyo xalqaro universiteti = '''Toshkent Kimyo xalqaro universiteti''' (qisqartmasi — '''TKXU'''; inglizcha: ''Kimyo International University in Tashkent'', '''KIUT''') — Toshkent shahrida joylashgan nodavlat oliy ta’lim muassasasi. Universitet 2018-yilda '''Toshkent shahridagi Yeodju texnika instituti''' nomi bilan tashkil etilgan. 2022-yil oktabr oyidan boshlab oliy ta’lim muassasasi hozirgi nomi bilan faoliyat yurita boshlagan. Universitetda muhandislik, biznes va moliya, ta’lim, san’at hamda tibbiyot kabi yo‘nalishlarda bakalavriat va magistratura dasturlari amalga oshiriladi. Ta’lim o‘zbek, rus va ingliz tillarida olib boriladi. == Tarixi == === Tashkil etilishi === Universitet 2018-yilda Toshkent shahrida '''Yeodju texnika instituti''' nomi ostida tashkil etilgan. Ta’lim muassasasining shakllanishi O‘zbekiston va Janubiy Koreya o‘rtasida ta’lim, texnologiya va innovatsiyalar sohalaridagi hamkorlik bilan bog‘liq bo‘lgan. Dastlabki davrda Janubiy Koreyaning Yeodju universiteti institutning asosiy xorijiy hamkorlaridan biri hisoblangan. Institut o‘z faoliyatini Ta’lim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi tomonidan berilgan '''OT 0002 (033297)-sonli davlat litsenziyasi''' asosida boshlagan. Universitetning rasmiy ma’lumotiga ko‘ra, u O‘zbekistonda tashkil etilgan dastlabki xususiy oliy ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Ta’lim muassasasining dastlabki dasturlari mehnat bozorida talab qilinadigan amaliy mutaxassislarni tayyorlashga yo‘naltirilgan edi. Institutda Janubiy Koreya ta’lim tajribasidan foydalanish, amaliy mashg‘ulotlarga e’tibor qaratish va xorijiy oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorlik qilish ko‘zda tutilgan. === Faoliyatining huquqiy asoslari === 2019-yil 17-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining '''1007-sonli “Toshkent Kimyo xalqaro universiteti faoliyatini tashkil etishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori''' qabul qilingan. Qarorda oliy ta’lim muassasasining faoliyatini rivojlantirish, xorijiy universitetlar bilan uzoq muddatli aloqalarni yo‘lga qo‘yish va xalqaro talablarga javob beradigan mutaxassislarni tayyorlash vazifalari belgilangan. Qarorga muvofiq, universitetda arxitektura va shaharsozlik, qurilish, muqobil energetika, turizm, biznes va boshqa yo‘nalishlar bo‘yicha kadrlar tayyorlashni rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Shuningdek, davlat va nodavlat ta’lim sektorlari o‘rtasidagi hamkorlikni kengaytirish universitet faoliyatining asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilangan. === Universitet maqomining olinishi === Ta’lim muassasasi dastlabki to‘rt yil davomida '''Toshkent shahridagi Yeodju texnika instituti''' nomi bilan faoliyat yuritgan. Shu davr ichida institutdagi ta’lim yo‘nalishlari soni kengaytirilib, bakalavriat bilan bir qatorda magistratura dasturlari ham yo‘lga qo‘yilgan. 2022-yilda ta’lim muassasasiga universitet maqomini berish va uning rasmiy nomini '''Toshkent Kimyo xalqaro universiteti''' deb o‘zgartirish haqida qaror qabul qilingan. Institutda tahsil olayotgan talabalar yangi nomdagi universitetning tegishli bakalavriat va magistratura dasturlarida o‘qishni davom ettirgan. Universitet rahbariyatining ma’lumotiga ko‘ra, yangi nom 2022-yil oktabr oyidan boshlab qo‘llanila boshlagan. Nom o‘zgartirilishi bilan ta’lim muassasasining avvalgi akademik faoliyati, talabalari va ta’lim dasturlari saqlab qolingan. == Filiallari == Universitet faoliyatining kengayishi natijasida Toshkent shahridan tashqarida ham filiallar tashkil etilgan. '''Namangan filiali''' 2021/2022-o‘quv yilida faoliyat boshlagan. '''Samarqand filiali''' esa 2022/2023-o‘quv yilidan boshlab talabalarni qabul qila boshlagan. Filiallarda universitetning ayrim bakalavriat va magistratura dasturlari amalga oshiriladi. Ular universitetning umumiy akademik tizimi tarkibida faoliyat yuritadi. == Akademik tuzilishi == Toshkent Kimyo xalqaro universitetining akademik tuzilishi bir nechta ta’lim maktablaridan iborat. Universitet manbalarida quyidagi asosiy maktablar ko‘rsatiladi: * Muhandislik maktabi; * Biznes va moliya maktabi; * Ta’lim maktabi; * San’at maktabi; * Tibbiyot maktabi. Ushbu maktablar tarkibida bakalavriat va magistratura ta’lim dasturlari amalga oshiriladi. Universitet ma’lumotiga ko‘ra, o‘quv jarayoni o‘zbek, rus va ingliz tillarida tashkil etilgan. == Xalqaro hamkorlik == Universitet dastlab Janubiy Koreyaning Yeodju universiteti bilan hamkorlik asosida rivojlangan. Keyinchalik uning xorijiy hamkorlari doirasi kengayib, Janubiy Koreya, AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya, Italiya, Latviya, Turkiya va boshqa mamlakatlardagi oliy ta’lim muassasalari bilan aloqalar o‘rnatilgan. Xalqaro hamkorlik doirasida talabalar almashinuvi, qo‘shma ta’lim dasturlari, professor-o‘qituvchilar almashinuvi va ikki tomonlama diplom dasturlari amalga oshiriladi. == Manbalar == # Toshkent Kimyo xalqaro universitetining “Biz haqimizda” sahifasi. # O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 17-dekabrdagi 1007-sonli qarori. # Toshkent Kimyo xalqaro universiteti rektorining universitet tarixi haqidagi murojaati. # “Toshkent shahridagi Yeodju texnika institutiga universitet maqomi berildi” nomli rasmiy xabar. 8zrtn2exj1ft0fpqsvyp7u7murku3s3 6218937 6218916 2026-07-29T07:59:39Z BilimNuri 190786 Sahifa TOʻMning [[VP:TOʻM#M2]], [[VP:TOʻM#M4]], [[VP:TOʻM#U1]] va [[VP:TOʻM#U2]] bandiga binoan tezda oʻchirishga nomzod sifatida koʻrsatildi. 6218937 wikitext text/x-wiki {{tezda oʻchirishga|[[VP:TOʻM#M2]], [[VP:TOʻM#M4]], [[VP:TOʻM#U1]] va [[VP:TOʻM#U2]]}} = Toshkent Kimyo xalqaro universiteti = '''Toshkent Kimyo xalqaro universiteti''' (qisqartmasi — '''TKXU'''; inglizcha: ''Kimyo International University in Tashkent'', '''KIUT''') — Toshkent shahrida joylashgan nodavlat oliy ta’lim muassasasi. Universitet 2018-yilda '''Toshkent shahridagi Yeodju texnika instituti''' nomi bilan tashkil etilgan. 2022-yil oktabr oyidan boshlab oliy ta’lim muassasasi hozirgi nomi bilan faoliyat yurita boshlagan. Universitetda muhandislik, biznes va moliya, ta’lim, san’at hamda tibbiyot kabi yo‘nalishlarda bakalavriat va magistratura dasturlari amalga oshiriladi. Ta’lim o‘zbek, rus va ingliz tillarida olib boriladi. == Tarixi == === Tashkil etilishi === Universitet 2018-yilda Toshkent shahrida '''Yeodju texnika instituti''' nomi ostida tashkil etilgan. Ta’lim muassasasining shakllanishi O‘zbekiston va Janubiy Koreya o‘rtasida ta’lim, texnologiya va innovatsiyalar sohalaridagi hamkorlik bilan bog‘liq bo‘lgan. Dastlabki davrda Janubiy Koreyaning Yeodju universiteti institutning asosiy xorijiy hamkorlaridan biri hisoblangan. Institut o‘z faoliyatini Ta’lim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi tomonidan berilgan '''OT 0002 (033297)-sonli davlat litsenziyasi''' asosida boshlagan. Universitetning rasmiy ma’lumotiga ko‘ra, u O‘zbekistonda tashkil etilgan dastlabki xususiy oliy ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Ta’lim muassasasining dastlabki dasturlari mehnat bozorida talab qilinadigan amaliy mutaxassislarni tayyorlashga yo‘naltirilgan edi. Institutda Janubiy Koreya ta’lim tajribasidan foydalanish, amaliy mashg‘ulotlarga e’tibor qaratish va xorijiy oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorlik qilish ko‘zda tutilgan. === Faoliyatining huquqiy asoslari === 2019-yil 17-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining '''1007-sonli “Toshkent Kimyo xalqaro universiteti faoliyatini tashkil etishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori''' qabul qilingan. Qarorda oliy ta’lim muassasasining faoliyatini rivojlantirish, xorijiy universitetlar bilan uzoq muddatli aloqalarni yo‘lga qo‘yish va xalqaro talablarga javob beradigan mutaxassislarni tayyorlash vazifalari belgilangan. Qarorga muvofiq, universitetda arxitektura va shaharsozlik, qurilish, muqobil energetika, turizm, biznes va boshqa yo‘nalishlar bo‘yicha kadrlar tayyorlashni rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Shuningdek, davlat va nodavlat ta’lim sektorlari o‘rtasidagi hamkorlikni kengaytirish universitet faoliyatining asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilangan. === Universitet maqomining olinishi === Ta’lim muassasasi dastlabki to‘rt yil davomida '''Toshkent shahridagi Yeodju texnika instituti''' nomi bilan faoliyat yuritgan. Shu davr ichida institutdagi ta’lim yo‘nalishlari soni kengaytirilib, bakalavriat bilan bir qatorda magistratura dasturlari ham yo‘lga qo‘yilgan. 2022-yilda ta’lim muassasasiga universitet maqomini berish va uning rasmiy nomini '''Toshkent Kimyo xalqaro universiteti''' deb o‘zgartirish haqida qaror qabul qilingan. Institutda tahsil olayotgan talabalar yangi nomdagi universitetning tegishli bakalavriat va magistratura dasturlarida o‘qishni davom ettirgan. Universitet rahbariyatining ma’lumotiga ko‘ra, yangi nom 2022-yil oktabr oyidan boshlab qo‘llanila boshlagan. Nom o‘zgartirilishi bilan ta’lim muassasasining avvalgi akademik faoliyati, talabalari va ta’lim dasturlari saqlab qolingan. == Filiallari == Universitet faoliyatining kengayishi natijasida Toshkent shahridan tashqarida ham filiallar tashkil etilgan. '''Namangan filiali''' 2021/2022-o‘quv yilida faoliyat boshlagan. '''Samarqand filiali''' esa 2022/2023-o‘quv yilidan boshlab talabalarni qabul qila boshlagan. Filiallarda universitetning ayrim bakalavriat va magistratura dasturlari amalga oshiriladi. Ular universitetning umumiy akademik tizimi tarkibida faoliyat yuritadi. == Akademik tuzilishi == Toshkent Kimyo xalqaro universitetining akademik tuzilishi bir nechta ta’lim maktablaridan iborat. Universitet manbalarida quyidagi asosiy maktablar ko‘rsatiladi: * Muhandislik maktabi; * Biznes va moliya maktabi; * Ta’lim maktabi; * San’at maktabi; * Tibbiyot maktabi. Ushbu maktablar tarkibida bakalavriat va magistratura ta’lim dasturlari amalga oshiriladi. Universitet ma’lumotiga ko‘ra, o‘quv jarayoni o‘zbek, rus va ingliz tillarida tashkil etilgan. == Xalqaro hamkorlik == Universitet dastlab Janubiy Koreyaning Yeodju universiteti bilan hamkorlik asosida rivojlangan. Keyinchalik uning xorijiy hamkorlari doirasi kengayib, Janubiy Koreya, AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya, Italiya, Latviya, Turkiya va boshqa mamlakatlardagi oliy ta’lim muassasalari bilan aloqalar o‘rnatilgan. Xalqaro hamkorlik doirasida talabalar almashinuvi, qo‘shma ta’lim dasturlari, professor-o‘qituvchilar almashinuvi va ikki tomonlama diplom dasturlari amalga oshiriladi. == Manbalar == # Toshkent Kimyo xalqaro universitetining “Biz haqimizda” sahifasi. # O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 17-dekabrdagi 1007-sonli qarori. # Toshkent Kimyo xalqaro universiteti rektorining universitet tarixi haqidagi murojaati. # “Toshkent shahridagi Yeodju texnika institutiga universitet maqomi berildi” nomli rasmiy xabar. ny70n6nrbf068q7ybcg5nv4wzhebgqv 6218940 6218937 2026-07-29T08:01:52Z Ahror Akramovich 75193 Sahifa TOʻMning [[VP:TOʻM#M1]] va [[VP:TOʻM#U10]] bandiga binoan tezda oʻchirishga nomzod sifatida koʻrsatildi. 6218940 wikitext text/x-wiki {{tezda oʻchirishga|[[VP:TOʻM#M1]] va [[VP:TOʻM#U10]]}} {{tezda oʻchirishga|[[VP:TOʻM#M2]], [[VP:TOʻM#M4]], [[VP:TOʻM#U1]] va [[VP:TOʻM#U2]]}} = Toshkent Kimyo xalqaro universiteti = '''Toshkent Kimyo xalqaro universiteti''' (qisqartmasi — '''TKXU'''; inglizcha: ''Kimyo International University in Tashkent'', '''KIUT''') — Toshkent shahrida joylashgan nodavlat oliy ta’lim muassasasi. Universitet 2018-yilda '''Toshkent shahridagi Yeodju texnika instituti''' nomi bilan tashkil etilgan. 2022-yil oktabr oyidan boshlab oliy ta’lim muassasasi hozirgi nomi bilan faoliyat yurita boshlagan. Universitetda muhandislik, biznes va moliya, ta’lim, san’at hamda tibbiyot kabi yo‘nalishlarda bakalavriat va magistratura dasturlari amalga oshiriladi. Ta’lim o‘zbek, rus va ingliz tillarida olib boriladi. == Tarixi == === Tashkil etilishi === Universitet 2018-yilda Toshkent shahrida '''Yeodju texnika instituti''' nomi ostida tashkil etilgan. Ta’lim muassasasining shakllanishi O‘zbekiston va Janubiy Koreya o‘rtasida ta’lim, texnologiya va innovatsiyalar sohalaridagi hamkorlik bilan bog‘liq bo‘lgan. Dastlabki davrda Janubiy Koreyaning Yeodju universiteti institutning asosiy xorijiy hamkorlaridan biri hisoblangan. Institut o‘z faoliyatini Ta’lim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi tomonidan berilgan '''OT 0002 (033297)-sonli davlat litsenziyasi''' asosida boshlagan. Universitetning rasmiy ma’lumotiga ko‘ra, u O‘zbekistonda tashkil etilgan dastlabki xususiy oliy ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Ta’lim muassasasining dastlabki dasturlari mehnat bozorida talab qilinadigan amaliy mutaxassislarni tayyorlashga yo‘naltirilgan edi. Institutda Janubiy Koreya ta’lim tajribasidan foydalanish, amaliy mashg‘ulotlarga e’tibor qaratish va xorijiy oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorlik qilish ko‘zda tutilgan. === Faoliyatining huquqiy asoslari === 2019-yil 17-dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining '''1007-sonli “Toshkent Kimyo xalqaro universiteti faoliyatini tashkil etishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori''' qabul qilingan. Qarorda oliy ta’lim muassasasining faoliyatini rivojlantirish, xorijiy universitetlar bilan uzoq muddatli aloqalarni yo‘lga qo‘yish va xalqaro talablarga javob beradigan mutaxassislarni tayyorlash vazifalari belgilangan. Qarorga muvofiq, universitetda arxitektura va shaharsozlik, qurilish, muqobil energetika, turizm, biznes va boshqa yo‘nalishlar bo‘yicha kadrlar tayyorlashni rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Shuningdek, davlat va nodavlat ta’lim sektorlari o‘rtasidagi hamkorlikni kengaytirish universitet faoliyatining asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilangan. === Universitet maqomining olinishi === Ta’lim muassasasi dastlabki to‘rt yil davomida '''Toshkent shahridagi Yeodju texnika instituti''' nomi bilan faoliyat yuritgan. Shu davr ichida institutdagi ta’lim yo‘nalishlari soni kengaytirilib, bakalavriat bilan bir qatorda magistratura dasturlari ham yo‘lga qo‘yilgan. 2022-yilda ta’lim muassasasiga universitet maqomini berish va uning rasmiy nomini '''Toshkent Kimyo xalqaro universiteti''' deb o‘zgartirish haqida qaror qabul qilingan. Institutda tahsil olayotgan talabalar yangi nomdagi universitetning tegishli bakalavriat va magistratura dasturlarida o‘qishni davom ettirgan. Universitet rahbariyatining ma’lumotiga ko‘ra, yangi nom 2022-yil oktabr oyidan boshlab qo‘llanila boshlagan. Nom o‘zgartirilishi bilan ta’lim muassasasining avvalgi akademik faoliyati, talabalari va ta’lim dasturlari saqlab qolingan. == Filiallari == Universitet faoliyatining kengayishi natijasida Toshkent shahridan tashqarida ham filiallar tashkil etilgan. '''Namangan filiali''' 2021/2022-o‘quv yilida faoliyat boshlagan. '''Samarqand filiali''' esa 2022/2023-o‘quv yilidan boshlab talabalarni qabul qila boshlagan. Filiallarda universitetning ayrim bakalavriat va magistratura dasturlari amalga oshiriladi. Ular universitetning umumiy akademik tizimi tarkibida faoliyat yuritadi. == Akademik tuzilishi == Toshkent Kimyo xalqaro universitetining akademik tuzilishi bir nechta ta’lim maktablaridan iborat. Universitet manbalarida quyidagi asosiy maktablar ko‘rsatiladi: * Muhandislik maktabi; * Biznes va moliya maktabi; * Ta’lim maktabi; * San’at maktabi; * Tibbiyot maktabi. Ushbu maktablar tarkibida bakalavriat va magistratura ta’lim dasturlari amalga oshiriladi. Universitet ma’lumotiga ko‘ra, o‘quv jarayoni o‘zbek, rus va ingliz tillarida tashkil etilgan. == Xalqaro hamkorlik == Universitet dastlab Janubiy Koreyaning Yeodju universiteti bilan hamkorlik asosida rivojlangan. Keyinchalik uning xorijiy hamkorlari doirasi kengayib, Janubiy Koreya, AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya, Italiya, Latviya, Turkiya va boshqa mamlakatlardagi oliy ta’lim muassasalari bilan aloqalar o‘rnatilgan. Xalqaro hamkorlik doirasida talabalar almashinuvi, qo‘shma ta’lim dasturlari, professor-o‘qituvchilar almashinuvi va ikki tomonlama diplom dasturlari amalga oshiriladi. == Manbalar == # Toshkent Kimyo xalqaro universitetining “Biz haqimizda” sahifasi. # O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 17-dekabrdagi 1007-sonli qarori. # Toshkent Kimyo xalqaro universiteti rektorining universitet tarixi haqidagi murojaati. # “Toshkent shahridagi Yeodju texnika institutiga universitet maqomi berildi” nomli rasmiy xabar. o987bqhxin5lmglsjyo4d4m9ndha352 1 1428763 6218915 2026-07-29T07:42:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218915 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428764 6218917 2026-07-29T07:43:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218917 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428765 6218918 2026-07-29T07:44:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218918 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428766 6218919 2026-07-29T07:45:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218919 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428767 6218920 2026-07-29T07:45:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218920 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428768 6218921 2026-07-29T07:46:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218921 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428769 6218922 2026-07-29T07:47:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218922 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428770 6218923 2026-07-29T07:48:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218923 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428771 6218924 2026-07-29T07:49:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218924 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428772 6218925 2026-07-29T07:50:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218925 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428773 6218926 2026-07-29T07:51:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218926 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428774 6218927 2026-07-29T07:52:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218927 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428775 6218928 2026-07-29T07:53:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218928 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428776 6218929 2026-07-29T07:54:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218929 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428777 6218930 2026-07-29T07:54:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218930 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428778 6218931 2026-07-29T07:55:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218931 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428779 6218932 2026-07-29T07:56:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218932 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428780 6218934 2026-07-29T07:57:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218934 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428781 6218935 2026-07-29T07:58:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218935 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428782 6218936 2026-07-29T07:59:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218936 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428783 6218938 2026-07-29T08:00:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218938 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428784 6218939 2026-07-29T08:01:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218939 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428785 6218941 2026-07-29T08:02:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218941 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428786 6218942 2026-07-29T08:03:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218942 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428787 6218943 2026-07-29T08:03:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218943 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428788 6218944 2026-07-29T08:04:27Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6218944 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Schamyl Bauman]] | producer = [[Ragnar Arvedson]] | based_on = | writer = [[Karl Gunnarson]] (roman) <br> [[Rune Waldekranz]] <br> Schamyl Bauman <br> [[Ragnar Arvedson]] | narrator = | starring =[[Sickan Carlsson]] <br> [[Åke Grönberg]] <br> [[Sigge Fürst]] | music = [[Gunnar Johansson (bastakor)|Gunnar Johansson]] | cinematography = [[Hilmer Ekdahl]] | editing = [[Lennart Wallén]] | studio = Bauman-Produktion | distributor = Sandrew-Baumanfilm | released = {{Film date|1945|11|28|df=yes}} | runtime = 101 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Flickorna i Småland''' – 1945-yilda rejissyor [[Schamyl Bauman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] romantik drama filmi. Bosh rollarni [[Sickan Carlsson]], [[Åke Grönberg]] va [[Sigge Fürst]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.44</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Per Olov Qvist & Peter von Bagh. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0037707}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} q7ilkwi5eaepz82v6rslsu6uun80zbn 1 1428789 6218945 2026-07-29T08:04:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218945 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 10 1428790 6218946 2026-07-29T08:05:44Z Ahror Akramovich 75193 „{{Asbox | oid = 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosiga | andozanomi = Andoza:1417-Angliya-MP-stub | turkum = 1417-yilgi Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar | tasvir = Crystal Clear app Login Manager.svg | tasvirtavsifi = }}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218946 wikitext text/x-wiki {{Asbox | oid = 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosiga | andozanomi = Andoza:1417-Angliya-MP-stub | turkum = 1417-yilgi Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar | tasvir = Crystal Clear app Login Manager.svg | tasvirtavsifi = }} ao7tu8ad8uu3vhtmqiqk65ww17patzc 1 1428791 6218947 2026-07-29T08:05:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218947 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428792 6218948 2026-07-29T08:06:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218948 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila melanolepis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila melanolepis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1919-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q18087178}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} qp6gllv645i0rke8w8cfy2u7miw64kf 1 1428793 6218949 2026-07-29T08:06:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218949 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428794 6218950 2026-07-29T08:07:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218950 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 14 1428795 6218951 2026-07-29T08:07:46Z Ahror Akramovich 75193 „[[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]] [[Turkum:1417-yilgi Angliya parlamenti aʼzolari]] [[Turkum:XV Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218951 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]] [[Turkum:1417-yilgi Angliya parlamenti aʼzolari]] [[Turkum:XV Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar]] sidsl43it0tvgfjr9atpu8i3fh9iyvk 1 1428796 6218953 2026-07-29T08:08:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218953 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428797 6218954 2026-07-29T08:08:55Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218954 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila acornutus | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila acornutus''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 2012-yilda David John Lawrence Agassiz tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kongo Demokratik Respublikasi]], [[Sudan]] va [[Uganda]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |first1=J. |last1=De Prins |first2=W. |last2=De Prins |date=2017 |url=https://www.afromoths.net/species_by_code/ELOPACOR |title=''Elophila acornutus'' Agassiz, 2012 |website=Afromoths |accessdate=November 14, 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13576468}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} gamiz7k5r10b2jsm7s5ujfuawrvfqi3 1 1428798 6218955 2026-07-29T08:09:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218955 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428799 6218956 2026-07-29T08:09:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218956 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila africalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila africalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1906-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Angola]], [[Benin]], [[Botsvana]], [[Kamerun]], [[Kongo Demokratik Respublikasi]], [[Gana]], [[Kot-dʼIvuar]], [[Keniya]], [[Madagaskar]], [[Malavi]], [[Mozambik]], [[Namibiya]], [[Niger]], [[Nigeriya]], [[Senegal]], [[Syerra-Leone]], [[Janubiy Afrika Respublikasi]], [[Tanzaniya]], [[Uganda]], [[Zambiya]] va [[Zimbabve]]da uchraydi <ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite journal |last=Agassiz |first=David J. L. |date=2012 |url=https://www.mapress.com/zootaxa/2012/f/z03494p073f.pdf |title=The Acentropinae (Lepidoptera: Pyraloidea: Crambidae) of Africa |journal=Zootaxa |volume=3494 |pages=1–73 |doi=10.11646/zootaxa.3494.1.1 |isbn=978-1-86977-986-3}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13576469}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} cg9r4qqmyrd89chmd6gkebolbstwf0c 1 1428800 6218957 2026-07-29T08:10:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218957 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428801 6218958 2026-07-29T08:11:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218958 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 14 1428802 6218959 2026-07-29T08:11:27Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „[[Turkum:Romanlar|Σ]] [[Turkum:Romanlarga oid chala maqolalar]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218959 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Romanlar|Σ]] [[Turkum:Romanlarga oid chala maqolalar]] n2svwry619z6ljp0vw0vka4ma44taja 1 1428803 6218960 2026-07-29T08:12:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218960 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428804 6218961 2026-07-29T08:12:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218961 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 10 1428805 6218962 2026-07-29T08:13:02Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{asbox | tasvir = sfbook.png | tasvirtavsifi = 2010-yillar romanlari | pix = | andozanomi = Andoza:2010s-roman-stub | oid = 2010-yillar [[roman]]lariga | haqidagi = | maqola = | turkum = 2010-yillar romanlariga oid chala maqolalar | turkum1 = | tempsort = | tempsort1 = | izoh = | demo = | andoza turkumi = | andoza turkumi1 = | andoza turkumi2 = | andoza turkumi3 = }}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218962 wikitext text/x-wiki {{asbox | tasvir = sfbook.png | tasvirtavsifi = 2010-yillar romanlari | pix = | andozanomi = Andoza:2010s-roman-stub | oid = 2010-yillar [[roman]]lariga | haqidagi = | maqola = | turkum = 2010-yillar romanlariga oid chala maqolalar | turkum1 = | tempsort = | tempsort1 = | izoh = | demo = | andoza turkumi = | andoza turkumi1 = | andoza turkumi2 = | andoza turkumi3 = }} 3gd6ff0aruqomlusz4z0qg32bjr7j72 1 1428806 6218963 2026-07-29T08:13:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218963 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428807 6218964 2026-07-29T08:14:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218964 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428808 6218965 2026-07-29T08:15:15Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218965 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila fengwhanalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila fengwhanalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1877-yilda Pryer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]]ning [[Xokkaydo]], [[Xonsyu]], [[Shikoku]], [[Kyusyu]] va [[Tokara orollari]]da, shuningdek [[Xitoy]] hamda [[Koreya]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087170}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 6heh4kkj6tmpq691awp9zvs4l4j52uf 1 1428809 6218966 2026-07-29T08:15:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218966 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428810 6218967 2026-07-29T08:16:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218967 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila aristodora | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila aristodora''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1908-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi va [[Kvinslend]] hamda [[Gʻarbiy Avstraliya]] shtatlarida qayd etilgan<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087166}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} dkl4pk9em3ksqskoh66ki0sjzee5piy 1 1428811 6218968 2026-07-29T08:16:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218968 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428812 6218969 2026-07-29T08:16:47Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218969 wikitext text/x-wiki '''Robert Brunham''' — [[Bishop's Lynn (saylov okrugi)|Bishop's Lynn]] saylov okrugidan 1402 va 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/brunham-robert|title=BRUNHAM, Robert, of Bishop's Lynn, Norf. &#124; History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|access-date=2 June 2016|archive-date=11 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211185021/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/brunham-robert|url-status=dead}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} ie19si70toujyrdqf3j2hlh4pb5n3qb 0 1428813 6218970 2026-07-29T08:17:07Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218970 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila atlantica | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila atlantica''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1972-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi va [[Yangi Shotlandiya]], [[Florida]], [[Meyn]], [[Merilend]] hamda [[Janubiy Karolina]]da qayd etilgan<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13857397}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} guzmr11sjurnuvgur4deswvnf88mlgc 1 1428814 6218971 2026-07-29T08:17:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218971 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428815 6218972 2026-07-29T08:18:06Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218972 wikitext text/x-wiki '''John Butler''' (1423-yilda vafot etgan) — London shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[London (saylov okrugi)|London]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref name="historyofparliamentonline">{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/butler-john-ii-1423|title=BUTLER, John II (d.1423), of London. &#124; History of Parliament Online|publisher=historyofparliamentonline.org|accessdate=2014-04-24}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} nvfozpdf8jtofabh3jm8mlq1q1gctav 1 1428816 6218973 2026-07-29T08:18:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218973 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428817 6218974 2026-07-29T08:19:05Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6218974 wikitext text/x-wiki '''Thomas Chalers''' yoki '''Deschalers''' (1383-yil 17-sentyabr — 1443-yil) — [[Cambridgeshire]] grafligining Whaddon va [[Hertfordshire]] grafligining Wyddial qishloqlaridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi<ref>{{cite web|title=CHALERS (DESCHALERS), Thomas (1383-1443), of Whaddon, Cambs. and Wyddial, Herts. {{!}} History of Parliament Online|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/chalers-%28deschalers%29-thomas-1383-1443|website=historyofparliamentonline.org}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} gg3qyrumoxvod3eijzgwymypxtbkvc5 1 1428818 6218975 2026-07-29T08:19:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218975 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428819 6218976 2026-07-29T08:19:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218976 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila bourgognei | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila bourgognei''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk namunalari 1911-yilda [[Fransiya]]da yigʻilgan bo‘lib, undan keyingi kuzatuvlar mavjud emas. Shu sababli ushbu tur yoʻqolib ketgan boʻlishi mumkin. Tur Jean Bourgogne sharafiga nomlangan<ref name="Fauna Europaea"/><ref name=Lepiforum/>. == Manbalar == <references> <ref name="Fauna Europaea">{{cite web |url=https://www.eu-nomen.eu/portal/taxon.php?GUID=urn:lsid:faunaeur.org:taxname:443052 |title=''Elophila bourgognei'' Leraut, 2001 |work=[[Fauna Europaea]] |year=2011 |access-date=26 April 2025 }}</ref> <ref name=Lepiforum>{{cite web |title=''Elophila bourgognei'' Leraut, 2001 |url=http://www.lepiforum.de/cgi-bin/lepiwiki.pl?Elophila_Bourgognei |work=Lepiforum |access-date=26 April 2025}}</ref> </references> {{Taxonbar|from=Q1333201}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} idu764bc4rh9b5xsriofs67tbatj4w0 1 1428820 6218977 2026-07-29T08:20:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218977 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428821 6218978 2026-07-29T08:21:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218978 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428822 6218979 2026-07-29T08:21:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218979 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428823 6218980 2026-07-29T08:22:07Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218980 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila difflualis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila difflualis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1880-yilda Pieter Cornelius Tobias Snellen tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Janubi-Sharqiy Osiyo]], [[Avstraliya]] va [[Reyunion]]da uchraydi. Shuningdek, [[Birlashgan Qirollik]]ka ham [[introduksiya]] qilingan<ref>{{cite web |first1=J. |last1=De Prins |first2=W. |last2=De Prins |date=2017 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/ELOPDIFF |title=''Elophila difflualis'' (Snellen, 1880) |website=Afromoths |accessdate=14 November 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{cite web |last1=Herbison-Evans |first1=Don |last2=Crossley |first2=Stella |name-list-style=amp |date=16 June 2010 |url=http://lepidoptera.butterflyhouse.com.au/acen/difflualis.html |title=''Elophila difflualis'' (Snellen, 1880) |website=Australian Caterpillars and their Butterflies and Moths |accessdate=28 June 2018}} {{Taxonbar |from=Q5367179}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 38816bhan7iso89cleugv0rsy40gbsc 1 1428824 6218981 2026-07-29T08:22:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218981 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428825 6218982 2026-07-29T08:23:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218982 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila melagynalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila melagynalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1978-yilda David John Lawrence Agassiz tomonidan tavsiflangan. Tur [[Birlashgan Qirollik]]dagi akvarium o‘simliklari issiqxonalarida topilgan namunaga asoslanib tavsiflangan, biroq uning asl kelib chiqishi nomaʼlum. Muallif uning kelib chiqishi [[Uzoq Sharq]] bo‘lishi mumkinligini taxmin qilgan. Ushbu turning [[Reyunion]], [[Yaponiya]]ning [[Ryukyu orollari]], [[Shri-Lanka]] va [[Tailand]]da ham uchrashi qayd etilgan<ref>Agassiz, ''Entomologist's Gazette'' 1978 Vol. 29 No. 3 pp. 117-127</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q5367181}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} aj0sd8ivqq8vq39rd1v07qbcuaxsphx 1 1428826 6218983 2026-07-29T08:23:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218983 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428827 6218984 2026-07-29T08:24:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218984 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila ealensis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila ealensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 2012-yilda David John Lawrence Agassiz tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kongo Demokratik Respublikasi]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |first1=J. |last1=De Prins |first2=W. |last2=De Prins |date=2017 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/ELOPEALE |title=''Elophila ealensis'' Agassiz, 2012 |website=Afromoths |accessdate=November 14, 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13576470}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} caqzhost70fzv69srqixnmbn4c54r75 1 1428828 6218985 2026-07-29T08:24:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218985 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428829 6218986 2026-07-29T08:25:31Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Aalohari Anandam | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Sarah Joseph | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Hindiston]] | til = [[Malayalam tili]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218986 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Aalohari Anandam | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Sarah Joseph | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Hindiston]] | til = [[Malayalam tili]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = Current Books, [[Thrissur]] | nashr_etilgan_sana = 2013-yil 26-dekabr | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Aalohari Anandam''' ({{lang-en|Per Capita Happiness}}) — yozuvchi [[Sarah Joseph]] tomonidan [[malayalam tili]]da yozilgan [[roman]]. 2013-yilda nashr etilgan<ref>{{cite web|author=P. Anima |url=http://www.thehindu.com/books/books-authors/her-voice/article5483068.ece |title=Her Voice |newspaper=The Hindu |date=2013-12-20 |access-date=2014-01-22}}</ref><ref>{{cite web|last=Suresh |first=Meera |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1407132.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20131229114152/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1407132.ece |url-status=dead |archive-date=29 December 2013 |title=Voice of the fair sex |newspaper=The New Indian Express |date=2013-01-04 |access-date=2014-01-22}}</ref>. Roman dastlab ''Mathrubhumi Weekly'' jurnalida turkum holida chop etilgan. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} foc0n92lreaye3upe16anmce4uqjmhl 1 1428830 6218987 2026-07-29T08:25:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218987 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428831 6218988 2026-07-29T08:25:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218988 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila ekthlipsis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila ekthlipsis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1876-yilda Augustus Radcliffe Grote tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi va [[Buyuk ko'llar]] hududi, jumladan [[Indiana]], [[Meyn]], [[Michigan]], [[Minnesota]], [[Nyu-Xempshir]], [[Ogayo]], [[Ontario]], [[Kvebek]] hamda [[Viskonsin]]da qayd etilgan. Ushbu turning yashash muhiti koʻllar va botqoqliklardan iborat<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4747 |title=800723.00 – 4747 – ''Elophila ekthlipsis'' – Nymphula Moth – (Grote, 1876) |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=August 8, 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087168}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} h3qe3z4lqv9muhh6mbz3mzbe1q7ss5l 1 1428832 6218989 2026-07-29T08:26:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218989 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428833 6218990 2026-07-29T08:26:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218990 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila faulalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila faulalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi va [[Alabama]], [[Florida]], [[Meyn]], [[Merilend]], [[Missisipi]], [[Ogayo]], [[Ontario]], [[Kvebek]] hamda [[Janubiy Karolina]]da qayd etilgan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref><ref>[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4749 ''Moth Photographers Group'']. Mississippi State University.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087169}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} czcgpnmv3buzfv8zx0mxvrp70x96gyd 1 1428834 6218991 2026-07-29T08:27:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218991 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428835 6218992 2026-07-29T08:28:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218992 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428836 6218993 2026-07-29T08:28:31Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218993 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila feili | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila feili''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 2002-yilda Wolfgang Speidel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Ispaniya]] va [[Portugaliya]]da uchraydi<ref>{{cite web|url= http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=443053|archive-url= https://web.archive.org/web/20131202233543/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=443053|url-status= dead|archive-date= December 2, 2013|title=''Elophila feili'' Speidel, 2002|publisher=[[Fauna Europaea]] |version=2.6.2 |date=August 29, 2013 |accessdate=November 22, 2013}}</ref><ref name="Pyraloidea db">{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search|website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=March 9, 2012 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q575261}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 6inthklqrhik44flrldlz3o994qn3bq 0 1428837 6218994 2026-07-29T08:28:47Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Adjustment Day | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Chuck Palahniuk | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Hajv...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6218994 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Adjustment Day | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Chuck Palahniuk | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Hajviy roman | nashriyot = W. W. Norton | nashr_etilgan_sana = 2018-yil 1-may | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 336 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Adjustment Day''' — [[Chuck Palahniuk]] tomonidan 2018-yilda yozilgan distopik [[roman]]<ref>{{cite web|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/chuck-palahniuk/adjustment-day/|title=ADJUSTMENT DAY by Chuck Palahniuk - Kirkus Reviews|publisher=}}</ref>. == Qabul qilinishi == ''NPR'' nashri uchun romanga taqriz yozgan Jason Sheehan asarning katta qismini „jinnilik sari tez va dahshatli shoʻngʻish“ deb atagan. Biroq uning fikricha, Palahniuk yakunni muvaffaqiyatli chiqara olmagan va roman „portlash bilan emas, sust yakun bilan tugaydi“<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2018/05/01/605000881/on-adjustment-day-a-quick-horrifying-descent-into-madness|title=On 'Adjustment Day,' A Quick, Horrifying Descent Into Madness|website=[[NPR]] |publisher=}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} 0dqcn0t9a086a15dlm02efe3reaozy1 1 1428838 6218995 2026-07-29T08:29:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218995 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428839 6218996 2026-07-29T08:29:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218996 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila fluvialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila fluvialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1912-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kosta-Rika]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087171}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} j12fl9ywnro2be26hn77pnc4igfq7z1 1 1428840 6218997 2026-07-29T08:30:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218997 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428841 6218998 2026-07-29T08:30:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6218998 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila fulvalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila fulvalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Janubiy Amerika]]da uchraydi va [[Braziliya]]ning [[Parana]] shtatida qayd etilgan<ref>{{LepIndex |id=24678 |name=Massepha fulvalis |accessdate=May 2, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13817823}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} c4gm94cfuivnuevxc3pw2dhyoljrw59 1 1428842 6218999 2026-07-29T08:30:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6218999 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428843 6219000 2026-07-29T08:31:00Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219000 wikitext text/x-wiki '''John Gardener''' ([[floruit|fl.]] 1417) — [[Melcombe Regis (saylov okrugi)|Melcombe Regis]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi<ref>{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/gardener-john-ii|title=GARDENER, John II. &#124; History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} 0i9ow7jqs6befhow3101qt6d98hgre8 0 1428844 6219001 2026-07-29T08:31:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219001 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila maralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila maralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1920-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kuba]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087177}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} cx76jxxd8akidrizxx7f6rbyhqm6xs5 1 1428845 6219002 2026-07-29T08:31:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219002 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428846 6219003 2026-07-29T08:32:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219003 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila icciusalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila icciusalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]ning katta qismida uchraydi. ==Kenja turlari== *''Elophila icciusalis albiplaga'' <small>Munroe, 1972</small> *''Elophila icciusalis avalona'' <small>Munroe, 1972</small> *''Elophila icciusalis icciusalis'' == Havolalar == {{Commons|Munroessa icciusalis}} * [http://bugguide.net/node/view/20884 Bug Guide] * [https://web.archive.org/web/20070216225141/http://mothphotographersgroup.msstate.edu/Files/Live/Species/4000/4748.shtml Images] {{Taxonbar|from=Q5367180}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} a79jkmtchyyrqt3zkjczkr08zv1fn8w 0 1428847 6219004 2026-07-29T08:32:37Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219004 wikitext text/x-wiki '''William Hungate''' — [[Marlborough (saylov okrugi)|Marlborough]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi<ref name=hist>[https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/hungate-william HUNGATE, William.] ''The History of Parliament''. Retrieved 9 December 2018.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} ei9frpdtxrm905xok7crqec9ila67aq 0 1428848 6219006 2026-07-29T08:33:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219006 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila gurgitalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila gurgitalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1863-yilda Julius Lederer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Surinam]] va [[Venesuela]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14436775}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} l2strkieac1e7xkj2wwog31x4orauk3 0 1428849 6219007 2026-07-29T08:33:24Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219007 wikitext text/x-wiki '''Reynold Jacob''' (1424-yilda vafot etgan) — [[Dorset]] grafligining Dorchester shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi va mato savdogari. U [[Dorchester (saylov okrugi)|Dorchester]] saylov okrugidan 1417 va 1422-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/jacob-reynold-1424|title = JACOB, Reynold (D.1424), of Dorchester, Dorset. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} 1cz6i2mcsx5oeqk92dsb9ypsw71e4nk 1 1428850 6219008 2026-07-29T08:33:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219008 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428851 6219009 2026-07-29T08:34:14Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219009 wikitext text/x-wiki '''Robert More''' (tax. 1377-yilda — 1422-yil 4-martda) — [[Dorset]] grafligining Stinsford qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Dorset (saylov okrugi)|Dorset]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/more-robert-iii-1377-1422|title=MORE, Robert III (C.1377-1422), of Stinsford, Dorset. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} bpm30fryyqad3q5z7cmeykdkny0c2lc 0 1428852 6219010 2026-07-29T08:34:15Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Age of Magic | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Ben Okri | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Nigeriya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Sehrli realizm | nashriyot...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219010 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Age of Magic | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Ben Okri | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Nigeriya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Sehrli realizm | nashriyot = [[Head of Zeus]] | nashr_etilgan_sana = 2014-yil 1-yanvar | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 287 | mukofotlar = Bad Sex in Fiction Award (2014) | avvalgisi = [[Starbook]] | keyingisi = ''The Freedom Artist'' | isbn = 9781784081478 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Age of Magic''' — [[nigeriya]]lik yozuvchi [[Ben Okri]] tomonidan 2014-yilda yozilgan [[roman]]<ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/the-age-of-magic-review-giving-substance-to-the-abstract-1.2356643|title=The Age of Magic review: giving substance to the abstract|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.compulsivereader.com/2015/05/02/a-review-of-the-age-of-magic-by-ben-okri/|title=A review of The Age of Magic by Ben Okri – Compulsive Reader|date=2 May 2015 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/eb09e32a-634f-11e4-9a79-00144feabdc0|title='The Age of Magic', by Ben Okri|first=Carl|last=Wilkinson|newspaper=Financial Times |date=7 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://literaryreview.co.uk/twitching-fairy-penguin|title=Jonathan Beckman - Twitching Fairy Penguin|website=Literary Review|date=2 July 2023 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/The-Age-of-Magic|title=The Age of Magic &#124; novel by Okri|website=Encyclopedia Britannica}}</ref>. Asar 2014-yilda Bad Sex in Fiction Award mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-30307247|title=Bad Sex in Fiction: Ben Okri scoops 2014 prize|work=BBC News |date=3 December 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://brittlepaper.com/2014/12/ben-okri-rocket-sex-wins-bad-sex-fiction-award/|title=Ben Okri's Rocket-Sex Scene Wins Him Bad Sex Award!|date=4 December 2014|website=Brittle Paper}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} fhwqlxvpnhv8pgc9o3idwqgyqz0tu7z 0 1428853 6219011 2026-07-29T08:34:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219011 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila gyralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila gyralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1886-yilda George Duryea Hulst tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]ning sharqiy qismida uchraydi va [[Alabama]], [[Florida]], [[Jorjiya]], [[Illinoys]], [[Indiana]], [[Ayova]], [[Luiziana]], [[Meyn]], [[Merilend]], [[Massachusets]], [[Michigan]], [[Minnesota]], [[Missisipi]], [Nyu-Xempshir]], [[Nyu-Jersi]], [[Nyu-York]], [[Shimoliy Karolina]], [[Yangi Shotlandiya]], [[Ogayo]], [[Oklaxoma]], [[Ontario]], [[Pensilvaniya]], [[Kvebek]], [[Janubiy Karolina]], [[Tennessi]], [[Texas]] va [[Viskonsin]]da qayd etilgan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=4751 |title=800727.00 – 4751 – ''Elophila gyralis'' – Waterlily Borer Moth – (Hulst, 1886) |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=August 11, 2019}}</ref>. ==Kenja turlari== *''Elophila gyralis gyralis'' *''Elophila gyralis serralinealis'' <small>(Barnes & Benjamin, 1924)</small> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q18087173}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} i7phu9zfzdy9sb0iep4lufzy2aev6yf 1 1428854 6219013 2026-07-29T08:35:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219013 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428855 6219014 2026-07-29T08:35:35Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219014 wikitext text/x-wiki '''John Noble''' ([[floruit|fl.]] 1417–1427) — [[Wiltshire]] grafligining Salisbury shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Old Sarum (saylov okrugi)|Old Sarum]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref name="historyofparliamentonline">{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/noble-john|publisher=historyofparliamentonline.org|title=NOBLE, John, of Salisbury, Wilts. &#124; History of Parliament Online|accessdate=2017-04-11}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} p28eo9ko2nni62hccgxmxkmvbslxdpc 0 1428856 6219015 2026-07-29T08:35:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219015 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila manilensis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila manilensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1917-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Sharqiy Osiyoga xos bo‘lib, [[Xitoy]] va [[Filippin]]da qayd etilgan. Bundan tashqari, [[Birlashgan Qirollik]]dagi suv o‘simliklari pitomniklarida tabiiylashgan tur hisoblanadi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q18087176}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} ilgxvx7vkzt9oy9fd39igdhd9udtj1a 0 1428857 6219016 2026-07-29T08:36:15Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219016 wikitext text/x-wiki '''John Orchard''' ([[floruit|fl.]] 1417) — Hereford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Hereford (saylov okrugi)|Hereford]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/orchard-john|title = ORCHARD, John, of Hereford. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} oj28tgdw9wlamd9yz7u4wrhgos1voux 1 1428858 6219017 2026-07-29T08:36:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219017 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428859 6219018 2026-07-29T08:36:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219018 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Elophila interruptalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Elophila interruptalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1877-yilda Pryer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]] ([[Xonsyu]], [[Sikoku]], [[Kyusyu]]), [[Xitoy]] va [[Koreya]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087175}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} lsiwgv4by30h4w072qmhy4451b7xezo 0 1428860 6219019 2026-07-29T08:36:57Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219019 wikitext text/x-wiki '''Richard Posterf''' (tax. 1449-yilda vafot etgan) — [[Rye (saylov okrugi)|Rye]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi<ref>https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/posterf-richard-1449</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} 6ik6qdtaasq3wgr6bhjvegw7ed28fsr 1 1428861 6219020 2026-07-29T08:37:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219020 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428862 6219021 2026-07-29T08:38:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219021 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428863 6219022 2026-07-29T08:38:20Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219022 wikitext text/x-wiki '''Roger Rye''' (1425-yilda vafot etgan) — [[Kent]] grafligining Canterbury shahri va Dover yaqinidagi Eythorne qishlogʻidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Kent (saylov okrugi)|Kent]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/rye-roger-1425|title = RYE, Roger (D.1425), of Canterbury and Eythorne, Kent. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} iwimkg5d7rcyax7k6rdoqghyxgtpfau 0 1428864 6219023 2026-07-29T08:38:47Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „'''All That is Solid Melts into Air''' — [[irlandiya]]lik yozuvchi [[Darragh McKeon]]ning ilk [[roman]]i. Roman [[Chernobil fojiasi]]ni voqealar foniga olib, [[Sovet Ittifoqi]]ning tanazzuli va yakuniy parchalanishini tasvirlaydi<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/08/10/books/review/darragh-mckeons-all-that-is-solid-melts-into-air.html|title=Darragh McKeon's 'All That Is Solid Melts Into Air'|last=Marra|first=Anthony|date=2014-08-...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219023 wikitext text/x-wiki '''All That is Solid Melts into Air''' — [[irlandiya]]lik yozuvchi [[Darragh McKeon]]ning ilk [[roman]]i. Roman [[Chernobil fojiasi]]ni voqealar foniga olib, [[Sovet Ittifoqi]]ning tanazzuli va yakuniy parchalanishini tasvirlaydi<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/08/10/books/review/darragh-mckeons-all-that-is-solid-melts-into-air.html|title=Darragh McKeon's 'All That Is Solid Melts Into Air'|last=Marra|first=Anthony|date=2014-08-07|newspaper=The New York Times|issn=0362-4331|access-date=2016-03-24}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2014/mar/22/all-is-solid-melts-air-review-debut-chernobyl|title=All That Is Solid Melts into Air review – 'a moving debut of life after Chernobyl'|last=Burnside|first=John|date=2014-03-22|newspaper=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|access-date=2016-03-24}}</ref>. McKeon ushbu asari uchun 2014-yilgi Irish Book Awards mukofotining ''Newcomer of the Year'' nominatsiyasiga qisqa roʻyxatga kiritilgan<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.ie/entertainment/books/the-shock-of-the-new-30747555.html|title=The Shock of the New|last=Walsh|first=Alison|date=16 November 2014|work=The Independent}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} # iwuylh1sdm004o1aucf5phm7sjkk1g7 1 1428865 6219024 2026-07-29T08:39:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219024 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428866 6219025 2026-07-29T08:39:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219025 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428867 6219026 2026-07-29T08:40:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219026 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428868 6219027 2026-07-29T08:41:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219027 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428869 6219028 2026-07-29T08:42:24Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219028 wikitext text/x-wiki '''Thomas Santon''' ([[floruit|fl.]] 1413–1417) — parlamenti aʼzosi. U [[York (saylov okrugi)|York]] saylov okrugidan 1413-yil may va 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{cite web |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/santon-thomas |title=Santon, Thomas, of York |website=History of Parliament Online |access-date=21 December 2022}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} eiq18a3x7ha12clhe34c03n332fhou2 6219030 6219028 2026-07-29T08:42:57Z Ahror Akramovich 75193 6219030 wikitext text/x-wiki '''Thomas Santon''' ([[floruit|fl.]] 1413–1417) — parlament aʼzosi. U [[York (saylov okrugi)|York]] saylov okrugidan 1413-yil may va 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{cite web |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/santon-thomas |title=Santon, Thomas, of York |website=History of Parliament Online |access-date=21 December 2022}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} bbm89xskouig139jg9q32vdyyq9cwws 1 1428870 6219029 2026-07-29T08:42:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219029 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428871 6219031 2026-07-29T08:43:34Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219031 wikitext text/x-wiki '''Robert Stryvelyne''' ([[floruit|fl.]] 1414–1421) — [[Sussex]] grafligining Chichester shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Chichester (saylov okrugi)|Chichester]] saylov okrugidan 1414-yil noyabr, 1417 va 1421-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/stryvelyne-robert|title = STRYVELYNE, Robert, of Chichester, Suss. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} ogqon0d6mawo5hpwl9fktirej7wgpif 1 1428872 6219032 2026-07-29T08:43:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219032 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428873 6219033 2026-07-29T08:44:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219033 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428874 6219034 2026-07-29T08:45:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219034 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428875 6219035 2026-07-29T08:46:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219035 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428876 6219036 2026-07-29T08:47:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219036 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428877 6219037 2026-07-29T08:47:35Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = All That Man Is | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = David Szalay | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Kanada]], [[Buyuk Britaniya]] | til = | seriya = | janr = Badiiy adabiyot | nashriyot = Jo...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219037 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = All That Man Is | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = David Szalay | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Kanada]], [[Buyuk Britaniya]] | til = | seriya = | janr = Badiiy adabiyot | nashriyot = [[Jonathan Cape]] | nashr_etilgan_sana = 2016 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = Gordon Burn Prize (2016) | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''All That Man Is''' — [[David Szalay]] tomonidan 2016-yilda yozilgan kitob<ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/books/gallery/2016/jul/27/man-booker-prize-2016-longlist-in-pictures | title=Man Booker prize 2016: the longlist – in pictures | work=The Guardian | date=July 27, 2016 | accessdate=July 28, 2016}}</ref>. Asar oʻzaro bogʻlangan toʻqqizta qisqa hikoyadan iborat toʻplamdir<ref>{{Cite web|url=http://themanbookerprize.com/books/all-man-by-david-szalay|title = All That Man is &#124; the Booker Prizes| date=7 April 2016 }}</ref>. 2016-yil sentyabr oyida kitob 2016-yilgi Man Booker mukofoti uchun qisqa roʻyxatga kiritilgan va shu yili Gordon Burn Prize mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{cite web |url= https://www.theguardian.com/books/2016/apr/09/all-that-is-man-by-david-szalay-review |title= All That Man Is by David Szalay review – a kaleidoscopic portrait of masculinity |author= Edward Docx |date= April 9, 2016 |website= The Guardian |access-date= May 23, 2024}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} 4lc1e9byd8xq5iafn5g2rjjx72siy8f 1 1428878 6219038 2026-07-29T08:48:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219038 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428879 6219039 2026-07-29T08:48:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219039 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428880 6219040 2026-07-29T08:49:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219040 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428881 6219041 2026-07-29T08:50:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219041 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428882 6219042 2026-07-29T08:51:10Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219042 wikitext text/x-wiki '''William Taverner''' ([[floruit|fl.]] 1417) — ingliz siyosatchisi. U [[Lyme Regis (saylov okrugi)|Lyme Regis]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/taverner-william-ii|title=TAVERNER, William II. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} nq54gwic62ouznfhnch6xkc55hx3956 0 1428883 6219043 2026-07-29T08:51:37Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = All the Living | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = C. E. Morgan | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219043 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = All the Living | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = C. E. Morgan | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = [[Farrar, Straus and Giroux]] | nashr_etilgan_sana = 2009 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''All the Living''' — amerikalik yozuvchi [[C. E. Morgan]]ning 2009-yilda nashr etilgan ilk [[roman]]i. == Yozilishi va rivojlantirilishi == Morgan roman ustida oʻn toʻrt kun davomida ishlagan<ref>{{cite news |last1=Domestico |first1=Anthony |title='I Want Soul' |url=https://www.commonwealmagazine.org/i-want-soul |access-date=27 January 2021 |work=Commonweal Magazine |date=19 May 2016}}</ref>. == Qabul qilinishi == === Tanqidiy qabul === ''Tin House'' va ''The Boston Globe'' nashrlari tanqidchilari Morgan nasrining yuqori sifatini taʼkidlagan<ref>{{cite news |last1=Campbell |first1=Karen |title=She searches for a place in the world |url=https://archive.boston.com/ae/books/articles/2009/04/20/she_searches_for_a_place_in_the_world/ |access-date=27 January 2021 |work=Boston Globe |date=20 April 2009}}</ref><ref>{{cite news |last1=Baker |first1=Angelica |title=On All the Living by C.E. Morgan |url=https://tinhouse.com/on-all-the-living-by-c-e-morgan/ |access-date=27 January 2021 |work=Tin House |date=17 April 2013}}</ref>. === Mukofotlar === Roman Hemingway Foundation/PEN Award mukofoti uchun yakuniy nomzodlar qatoriga kiritilgan<ref>{{cite web |title=List of PEN/Hemingway Winners {{!}} The Hemingway Society |url=https://www.hemingwaysociety.org/list-penhemingway-winners |website=www.hemingwaysociety.org}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} 85hpmbkxe9oup8k5j9sb2j7c1tvhtce 1 1428884 6219044 2026-07-29T08:51:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219044 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428885 6219045 2026-07-29T08:52:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219045 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428886 6219046 2026-07-29T08:52:53Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219046 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Weyler Hildebrand]] | producer = [[Tor Borong]] | based_on = | writer = Weyler Hildebrand <br> [[Torsten Lundqvist]] | starring =[[Weyler Hildebrand]] <br> [[Eric Abrahamsson]] <br> [[Hilda Borgström]] <br> [[Emy Hagman]] | music = [[Lasse Dahlquist]] <br> [[Gunnar Johansson (bastakor)|Gunnar Johansson]] <br> [[Jules Sylvain]] | cinematography = [[Julius Jaenzon]] | editing =[[Oscar Rosander]] | studio =Fribergs Filmbyrå | distributor = Fribergs Filmbyrå | released = {{Film date|1941|09|22|df=yes}} | runtime = 88 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Göranssons pojke''' – 1941-yilda rejissyor [[Weyler Hildebrand]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Eric Abrahamsson]], [[Hilda Borgström]] va [[Emy Hagman]] ijro etgan<ref>Holmstrom p.456</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Holmstrom, John. ''The Moving Picture Boy: An International Encyclopaedia from 1895 to 1995''. Michael Russell, 1996. == Havolalar == * {{IMDb title|0033685}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} oqs2dl08io2kys2nge0xmthr3szv6js 1 1428887 6219047 2026-07-29T08:53:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219047 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428888 6219048 2026-07-29T08:54:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219048 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428889 6219049 2026-07-29T08:54:30Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219049 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Börje Larsson (rejissyor)|Börje Larsson]] | producer =[[Olle Brunaeus]] | based_on = ''[[Fair and Warmer]]'' by [[Avery Hopwood]] | writer = [[Torsten Lundqvist]] <br> [[Kar de Mumma]] | starring =[[Max Hansen (tenor)|Max Hansen]] <br> [[Sickan Carlsson]] <br> [[Gaby Stenberg]] | music = [[Nathan Görling]] | cinematography = [[Harald Berglund]] | editing = [[Wic Kjellin]] | studio = [[Europafilm|Europa Film]] | distributor = Europa Film | released ={{Film date|1944|07|31|df=yes}} | runtime = 97 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Gröna hissen''' – 1944-yilda rejissyor [[Börje Larsson (rejissyor)|Börje Larsson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Max Hansen]], [[Sickan Carlsson]] va [[Gaby Stenberg]] ijro etgan<ref>Bock & Bergfelder p.181</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Bock, Hans-Michael and Bergfelder, Tim. ''The Concise Cinegraph: An Encyclopedia of German Cinema''. Berghahn Books, 2009. == Havolalar == * {{IMDb title|0036884}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} r4lgagedqaiqr9e6lxgtf2z7qvn1uj0 6219050 6219049 2026-07-29T08:54:53Z Ahror Akramovich 75193 6219050 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Börje Larsson (rejissyor)|Börje Larsson]] | producer =[[Olle Brunaeus]] | based_on = ''[[Fair and Warmer]]'' — [[Avery Hopwood]] | writer = [[Torsten Lundqvist]] <br> [[Kar de Mumma]] | starring =[[Max Hansen (tenor)|Max Hansen]] <br> [[Sickan Carlsson]] <br> [[Gaby Stenberg]] | music = [[Nathan Görling]] | cinematography = [[Harald Berglund]] | editing = [[Wic Kjellin]] | studio = [[Europafilm|Europa Film]] | distributor = Europa Film | released ={{Film date|1944|07|31|df=yes}} | runtime = 97 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Gröna hissen''' – 1944-yilda rejissyor [[Börje Larsson (rejissyor)|Börje Larsson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Max Hansen]], [[Sickan Carlsson]] va [[Gaby Stenberg]] ijro etgan<ref>Bock & Bergfelder p.181</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Bock, Hans-Michael and Bergfelder, Tim. ''The Concise Cinegraph: An Encyclopedia of German Cinema''. Berghahn Books, 2009. == Havolalar == * {{IMDb title|0036884}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} s4uprtp8yqqi2nmguw32ttqi23ks0s6 1 1428890 6219051 2026-07-29T08:55:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219051 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428891 6219052 2026-07-29T08:56:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219052 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428892 6219053 2026-07-29T08:57:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219053 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428893 6219054 2026-07-29T08:57:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219054 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428894 6219055 2026-07-29T08:58:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219055 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428895 6219056 2026-07-29T08:59:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219056 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428896 6219057 2026-07-29T09:00:07Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „'''All We Shall Know''' — [[irlandiya]]lik yozuvchi [[Donal Ryan]] yozgan [[roman]]. Asar ilk bor 2016-yilda Penguin Random House tomonidan nashr etilgan<ref>{{cite web|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/donal-ryan/all-we-shall-know/|title=ALL WE SHALL KNOW {{!}} KIRKUS REVIEWS|date=May 7, 2017|author=Ryan, Donal|website=[[Kirkus Reviews]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ft.com/content/eb57e186-83f7-11e6-8897-2359a58ac7a5|titl...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219057 wikitext text/x-wiki '''All We Shall Know''' — [[irlandiya]]lik yozuvchi [[Donal Ryan]] yozgan [[roman]]. Asar ilk bor 2016-yilda Penguin Random House tomonidan nashr etilgan<ref>{{cite web|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/donal-ryan/all-we-shall-know/|title=ALL WE SHALL KNOW {{!}} KIRKUS REVIEWS|date=May 7, 2017|author=Ryan, Donal|website=[[Kirkus Reviews]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ft.com/content/eb57e186-83f7-11e6-8897-2359a58ac7a5|title=''All We Shall Know'' by Donal Ryan review - life at the edges|date=September 30, 2016|website=[[Financial Times]]|author=Taylor, Catherine}}</ref><ref>{{Cite web|date=September 22, 2016|title=All We Shall Know by Donal Ryan review – a modern-day Irish tragedy|url=http://www.theguardian.com/books/2016/sep/22/all-we-shall-know-by-donal-ryan-review-a-modern-day-irish-tragedy|author=[[Burnside, John]]|website=The Guardian}}</ref>. Roman 2016-yilda Irish Book Awards mukofotining ''Yil romani'' nominatsiyasi uchun yakuniy nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan va 2018-yilda International Dublin Literary Award mukofoti uchun dastlabki nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan<ref>{{Cite web|title=All We Shall Know – DUBLIN Literary Award|url=https://dublinliteraryaward.ie/books/all-we-shall-know/|date=2018|website=Dublin Literary Award}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} pmtn2tojxtujf6mijob5laujqeltmuw 0 1428897 6219058 2026-07-29T09:00:40Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219058 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Ragnar Frisk]] | producer = | writer = [[Åke Hodell]] (pyesa) <br> [[Torsten Lundqvist]] | narrator = | starring = [[Adolf Jahr]] <br> [[Britta Brunius]] <br> [[Lillie Wästfeldt]] | music = [[Ernfrid Ahlin]] | cinematography = [[Ewert Löfstedt]] | editing = | studio = Svensk Talfilm | distributor = Svensk Talfilm | released = {{Film date|1944|12|18|df=yes}} | runtime = 78 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Rännstensungar''' – 1944-yilda rejissyor [[Ragnar Frisk]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Adolf Jahr]], [[Britta Brunius]] va [[Lillie Wästfeldt]] ijro etgan<ref>Historical Dictionary of Scandinavian Cinema p.102</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * John Sundholm. ''Historical Dictionary of Scandinavian Cinema''. Scarecrow Press, 2012. == Havolalar == * {{IMDb title|0038042}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} k1a3kdizn8nf1xu3ktb0h6jcb49rtxr 1 1428898 6219059 2026-07-29T09:00:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219059 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428899 6219060 2026-07-29T09:01:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219060 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428900 6219061 2026-07-29T09:01:45Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219061 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gunnar Olsson (aktyor)|Gunnor Olsson]] | producer = | writer = [[Jacob Bergqvist]] <br> Edvard Persson <br> [[Erik Zetterström]] | narrator = | starring = [[Edvard Persson]] <br> [[Mim Persson]] <br> [[Marianne Gyllenhammar]] | music = [[Alvar Kraft]] | cinematography = [[Sven Thermænius]] | editing = [[Emil A. Lingheim]] | studio = Europa Film | distributor = | released = {{Film date|1945|12|26|df=yes}} | runtime = 106 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Den glade skräddaren''' – 1945-yilda rejissyor [[Gunnar Olsson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Edvard Persson]], [[Mim Persson]] va [[Marianne Gyllenhammar]] ijro etgan<ref>Qvist & von Bagh p.124</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0037744}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} b0pz467sjm27gc4v9nqdhuba1kdg4ba 1 1428901 6219062 2026-07-29T09:02:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219062 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428902 6219063 2026-07-29T09:03:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219063 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428903 6219064 2026-07-29T09:03:52Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219064 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gunnar Olsson (aktyor)|Gunnar Olsson]] | producer = | writer = {{ubl|[[Torsten Flodén ]]|[[Erik Zetterström]]}} | narrator = | starring = {{ubl|[[Rut Holm]]|[[Carl Barcklind]]|[[Elsa Carlsson]]}} | music = {{ubl|[[Erik Baumann]]|[[Kai Gullmar]]|[[Nathan Görling]]}} | cinematography = [[Sven Thermænius]] | editing = [[Wic Kjellin]] | studio = [[Europafilm]] | distributor = | released = {{Film date|1940|11|04|df=yes}} | runtime = 87 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Hanna i societén''' – 1940-yilda rejissyor [[Gunnar Olsson (aktyor)|Gunnar Olsson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Rut Holm]], [[Carl Barcklind]] va [[Elsa Carlsson]] ijro etgan<ref>Krautz p.428</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Alfred Krautz. ''International directory of cinematographers, set- and costume designers in film, Volume 5''. Saur, 1986. == Havolalar == * {{IMDb title|0032567}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} a6jcgrof1wbs4mgx1ujthbanqzjl6g6 1 1428904 6219065 2026-07-29T09:04:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219065 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428905 6219066 2026-07-29T09:05:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219066 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428906 6219067 2026-07-29T09:05:12Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Alma | asl_nomi = | tasvir = Alma (J. M. G. Le Clézio).png | izoh = [[Collection Blanche]] nashri muqovasi (birinchi nashr) | muallif = J. M. G. Le Clézio | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Fransuz tili|fransuzcha]] | seriya...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219067 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Alma | asl_nomi = | tasvir = Alma (J. M. G. Le Clézio).png | izoh = [[Collection Blanche]] nashri muqovasi (birinchi nashr) | muallif = J. M. G. Le Clézio | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Fransuz tili|fransuzcha]] | seriya = Collection Blanche | janr = [[Roman]] | nashriyot = [[Éditions Gallimard]] | nashr_etilgan_sana = 2017 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-2-07-274646-8 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Alma''' — [[fransuz]] yozuvchisi [[J. M. G. Le Clézio]] tomonidan 2017-yilda yozilgan [[roman]]. Asar fransuz hikoyachisi Jérémie Felsen oilasining qullik bilan bogʻliq tarixini oʻrganish va yoʻq boʻlib ketgan [[dodo]] qushini tadqiq qilish uchun [[Mavrikiy]]ga qilgan safari haqida hikoya qiladi. Hikoya kambagʻal va kasal mavrikiylik qahramonlar Jérémie va Dominique Felsen (shuningdek, Dodo deb ataladi) oʻrtasida almashinib boradi<ref name="rtluneconfessionpourmoi">{{cite news|title=Jean-Marie Gustave Le Clézio : "'Alma' est une confession pour moi"|url=http://www.rtl.fr/culture/arts-spectacles/j-m-g-le-clezio-alma-est-une-confession-pour-moi-7790370342|accessdate=7 October 2017|work=RTL|date=5 October 2017}}</ref><ref name="franceinterjaicommence">{{cite news|last1=Demorand|first1=Nicolas|title=Jean-Marie Gustave Le Clézio : "J'ai commencé ce livre il y a 30 ans, en lisant les listes de baptêmes d'esclaves"|url=https://www.franceinter.fr/emissions/l-invite-de-8h20/l-invite-de-8h20-05-octobre-2017|accessdate=7 October 2017|work=France Inter|date=5 October 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} nt1mws2xa8qqn0ugkj0mpu6zk4z05p5 1 1428907 6219068 2026-07-29T09:06:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219068 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428908 6219069 2026-07-29T09:06:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219069 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428909 6219071 2026-07-29T09:07:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219071 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428910 6219072 2026-07-29T09:08:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219072 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428911 6219073 2026-07-29T09:09:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219073 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428912 6219074 2026-07-29T09:10:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219074 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428913 6219075 2026-07-29T09:11:07Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Ambassador's Wife | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Jennifer Steil | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219075 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Ambassador's Wife | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Jennifer Steil | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Badiiy roman | nashriyot = Doubleday | nashr_etilgan_sana = 2015-yil 28-iyul | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 400 | mukofotlar = William Faulkner-William Wisdom Creative Writing Competition — Eng yaxshi roman (2013) | avvalgisi = [[The Woman Who Fell From The Sky]] | keyingisi = | isbn = 0385539029 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Ambassador’s Wife''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Jennifer Steil]] tomonidan 2015-yilda yozilgan [[roman]]. Asar [[Yaqin Sharq]]da amerikalik ayolning oʻgʻirlanishi haqida hikoya qiladi<ref>{{Cite web |date=2015-08-13 |title=The Ambassador's Wife |url=https://www.booklistonline.com/The-Ambassador-s-Wife-Jennifer-Steil/pid=7593048 |access-date=2024-08-12 |website=[[Booklist]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-08-03 |title=The Ambassador's Wife by Jennifer Steil |url=https://www.publishersweekly.com/9780385539029 |access-date=2024-08-12 |website=[[Publishers Weekly]]}}</ref>. Muallifning Britaniyaning Yamandagi elchisining rafiqasi sifatidagi shaxsiy tajribalari asardan joy olgan. Kitob 2013-yilda William Faulkner-William Wisdom Creative Writing Competition tanlovida ''Eng yaxshi roman'' mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{cite news|title=2013 Winners, Runners-Up, and Finalists|url=http://wordsandmusic.org/past-winners/2013-winners-finalists/|publisher=The Pirate’s Alley Faulkner Society|date=2013|archive-date=January 16, 2016|access-date=August 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116080409/http://wordsandmusic.org/past-winners/2013-winners-finalists/|url-status=dead}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} pzeaqos922hlharzkdwu08uhc38fmx0 6219077 6219075 2026-07-29T09:12:01Z Gulzoda Abduhalilova 245101 6219077 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Ambassador's Wife | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Jennifer Steil | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Badiiy roman | nashriyot = Doubleday | nashr_etilgan_sana = 2015-yil 28-iyul | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 400 | mukofotlar = William Faulkner-William Wisdom Creative Writing Competition — Eng yaxshi roman (2013) | avvalgisi = [[The Woman Who Fell From The Sky]] | keyingisi = | isbn = 0385539029 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Ambassador’s Wife''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Jennifer Steil]] tomonidan 2015-yilda yozilgan [[roman]]. Asar [[Yaqin Sharq]]da amerikalik ayolning oʻgʻirlanishi haqida hikoya qiladi<ref>{{Cite web |date=2015-08-13 |title=The Ambassador's Wife |url=https://www.booklistonline.com/The-Ambassador-s-Wife-Jennifer-Steil/pid=7593048 |access-date=2024-08-12 |website=[[Booklist]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-08-03 |title=The Ambassador's Wife by Jennifer Steil |url=https://www.publishersweekly.com/9780385539029 |access-date=2024-08-12 |website=[[Publishers Weekly]]}}</ref>. Muallifning Britaniyaning Yamandagi elchisining rafiqasi sifatidagi shaxsiy tajribalari asardan joy olgan. Kitob 2013-yilda William Faulkner-William Wisdom Creative Writing Competition tanlovida ''Eng yaxshi roman'' mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{cite news|title=2013 Winners, Runners-Up, and Finalists|url=http://wordsandmusic.org/past-winners/2013-winners-finalists/|publisher=The Pirate’s Alley Faulkner Society|date=2013|archive-date=January 16, 2016|access-date=August 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116080409/http://wordsandmusic.org/past-winners/2013-winners-finalists/|url-status=dead}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.goodreads.com/book/show/25336078-the-ambassador-s-wife The Ambassador's Wife by Jennifer Steil] on Goodreads.com {{2010s-roman-stub}} kdlf741kqggxh3hre3tkg1qf1qfmh09 6219078 6219077 2026-07-29T09:12:07Z Gulzoda Abduhalilova 245101 6219078 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Ambassador's Wife | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Jennifer Steil | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Badiiy roman | nashriyot = Doubleday | nashr_etilgan_sana = 2015-yil 28-iyul | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 400 | mukofotlar = William Faulkner-William Wisdom Creative Writing Competition — Eng yaxshi roman (2013) | avvalgisi = [[The Woman Who Fell From The Sky]] | keyingisi = | isbn = 0385539029 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Ambassador’s Wife''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Jennifer Steil]] tomonidan 2015-yilda yozilgan [[roman]]. Asar [[Yaqin Sharq]]da amerikalik ayolning oʻgʻirlanishi haqida hikoya qiladi<ref>{{Cite web |date=2015-08-13 |title=The Ambassador's Wife |url=https://www.booklistonline.com/The-Ambassador-s-Wife-Jennifer-Steil/pid=7593048 |access-date=2024-08-12 |website=[[Booklist]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-08-03 |title=The Ambassador's Wife by Jennifer Steil |url=https://www.publishersweekly.com/9780385539029 |access-date=2024-08-12 |website=[[Publishers Weekly]]}}</ref>. Muallifning Britaniyaning Yamandagi elchisining rafiqasi sifatidagi shaxsiy tajribalari asardan joy olgan. Kitob 2013-yilda William Faulkner-William Wisdom Creative Writing Competition tanlovida ''Eng yaxshi roman'' mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{cite news|title=2013 Winners, Runners-Up, and Finalists|url=http://wordsandmusic.org/past-winners/2013-winners-finalists/|publisher=The Pirate’s Alley Faulkner Society|date=2013|archive-date=January 16, 2016|access-date=August 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116080409/http://wordsandmusic.org/past-winners/2013-winners-finalists/|url-status=dead}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} pzeaqos922hlharzkdwu08uhc38fmx0 1 1428914 6219076 2026-07-29T09:11:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219076 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428915 6219079 2026-07-29T09:12:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219079 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428916 6219080 2026-07-29T09:13:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219080 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428917 6219081 2026-07-29T09:14:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219081 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428918 6219082 2026-07-29T09:15:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219082 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428919 6219083 2026-07-29T09:15:21Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Angel of History | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Rabih Alameddine | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = | seriya = | janr = | nashriyot = Atlantic Monthly Press | nashr_etilgan_sana...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219083 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Angel of History | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Rabih Alameddine | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = | seriya = | janr = | nashriyot = Atlantic Monthly Press | nashr_etilgan_sana = 2016-yil 4-oktabr | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 304 | mukofotlar = Arab American Book Award — Eng yaxshi kattalar uchun badiiy asar (2017) | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-0-8021-2576-7 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Angel of History''' — [[livan]]lik yozuvchi [[Rabih Alameddine]] tomonidan 2016-yilda yozilgan [[roman]]<ref>{{Cite web |title=The Angel of History |url=https://groveatlantic.com/book/the-angel-of-history/ |access-date=2024-08-23 |website=Grove Atlantic |language=en}}</ref>. Asar 2017-yilda Arab American Book Award mukofotining ''Eng yaxshi kattalar uchun badiiy asar'' nominatsiyasida gʻolib boʻlgan va keng yoritilgan<ref name=":0">{{Cite web |title=2017 Arab American Book Award Winners – Arab American National Museum |url=https://arabamericanmuseum.org/2017-BA-winners/#Rabih |access-date=2024-08-23 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alumit |first=Noel |date=2016-10-07 |title=A Grief-Stricken Life: Rabih Alameddine's "The Angel of History" |url=https://lareviewofbooks.org/article/a-grief-stricken-life-rabih-alameddines-the-angel-of-history/ |access-date=2024-08-23 |website=Los Angeles Review of Books}}</ref><ref>{{Cite web |last=Schaub |first=Michael |date=8 October 2015 |title='Angel Of History' Is A Heartfelt Cry |url=https://www.npr.org/2016/10/08/496446525/angel-of-history-is-a-heartfelt-cry |website=NPR}}</ref><ref>{{Cite news |last=Forna |first=Aminatta |date=2016-10-13 |title=The Angel of History by Rabih Alameddine review – a gloriously political tale of survival |url=https://www.theguardian.com/books/2016/oct/13/the-angel-of-history-by-rabih-alameddine-review |access-date=2024-08-23 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} loslrda3zycrwx40ldinr3drj3blpco 1 1428920 6219084 2026-07-29T09:15:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219084 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428921 6219085 2026-07-29T09:16:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219085 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428922 6219086 2026-07-29T09:17:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219086 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428923 6219087 2026-07-29T09:18:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219087 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428924 6219088 2026-07-29T09:19:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219088 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428925 6219089 2026-07-29T09:20:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219089 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428926 6219090 2026-07-29T09:21:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219090 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428927 6219091 2026-07-29T09:22:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219091 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428928 6219092 2026-07-29T09:23:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219092 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428929 6219093 2026-07-29T09:24:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219093 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428930 6219094 2026-07-29T09:24:06Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219094 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hampe Faustman]] | producer = | based_on = | writer = [[Paul Baudisch]] <br> [[Arne Bornebusch]] <br> [[Adolf Schütz (yozuvchi)|Adolf Schütz]] | starring =[[George Fant (aktyor)|George Fant]] <br> [[Georg Rydeberg]] <br> [[Elsie Albiin]] | music = [[Jules Sylvain]] | cinematography = [[Felix Forsman]] | editing = [[Hans Gullander]] | studio = Film AB Lux | distributor =Film AB Lux | released = {{Film date|1946|12|26|df=yes}} | runtime = 74 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Harald Handfaste''' – 1946-yilda rejissyor [[Hampe Faustman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] tarixiy sarguzasht filmi. Bosh rollarni [[George Fant (aktyor)|George Fant]], [[Georg Rydeberg]] va [[Elsie Albiin]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.74</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0039446}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 5loe2axsycurhi82kan6gnmxhhsdcnz 1 1428931 6219095 2026-07-29T09:24:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219095 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428932 6219096 2026-07-29T09:25:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219096 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428933 6219097 2026-07-29T09:26:23Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „'''Autumn Laing''' — [[avstraliya]]lik yozuvchi [[Alex Miller]] tomonidan 2011-yilda yozilgan [[roman]]. == Mukofotlar va nominatsiyalar == * Gʻolib, Melbourne Prize for Literature (2012) * Prime Minister’s Literary Award (Badiiy adabiyot nominatsiyasi, 2012) uchun yakuniy nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan. * Manning Clark House National Cultural Awards (Individual nominatsiyasi, 2011) uchun yakuniy nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan. * Adelaid...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219097 wikitext text/x-wiki '''Autumn Laing''' — [[avstraliya]]lik yozuvchi [[Alex Miller]] tomonidan 2011-yilda yozilgan [[roman]]. == Mukofotlar va nominatsiyalar == * Gʻolib, Melbourne Prize for Literature (2012) * Prime Minister’s Literary Award (Badiiy adabiyot nominatsiyasi, 2012) uchun yakuniy nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan. * Manning Clark House National Cultural Awards (Individual nominatsiyasi, 2011) uchun yakuniy nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan. * Adelaide Festival Awards for Literature (Badiiy adabiyot mukofoti, 2012) uchun yakuniy nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan. * Queensland Literary Awards (2012) uchun yakuniy nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan. == Sharhlar == * [[Morag Fraser]], 2011, 'A Space of Its Own Creation, Alex Miller’s Indispensable New Novel', „Australian Book Review“, [https://web.archive.org/web/20121017103935/https://www.australianbookreview.com.au/files/Features/October_2011/Fraser_review_ABR_Oct_11.pdf], accessed 1 July 2013. * Janine Burke, 2011, 'Autumn Laing by Alex Miller', „The Monthly“ [http://www.themonthly.com.au/issue/2011/october/1317870265/janine-burke/autumn-laing-alex-miller], accessed 1 July 2013. * Andrew Stephens, 2011, 'Leave It to Autumnʼ, „The Age“ 1 [http://www.theage.com.au/entertainment/books/leave-it-to-autumn-20110923-1koyt.html], accessed 1 July 2013. == Adabiyotlar == * Alex Miller, 2011, 'How I Came to Write Autumn Laingʻ, „Meanjin“ [http://meanjin.com.au/articles/post/how-i-came-to-write-autumn-laing/], accessed 1 July 2013. {{2010s-roman-stub}} gdec0xidw77e4kaa0mo0ytvobn5149a 0 1428934 6219098 2026-07-29T09:26:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219098 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urugʻi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=2011-10-11 }}</ref>. ==Turlari== *''[[Agassiziella albidivisa]]'' <small>(Warren, 1896)</small> *''[[Agassiziella alicialis]]'' <small>(Hampson, 1906)</small> *''[[Agassiziella angulipennis]]'' <small>(Hampson, 1891)</small> *''[[Agassiziella bambesensis]]'' <small>(Ghesquière, 1942)</small> *''[[Agassiziella dianale]]'' <small>(Hampson, 1893)</small> *''[[Agassiziella fuscifusalis]]'' <small>(Hampson, 1893)</small> *''[[Agassiziella hapilista]]'' <small>(Swinhoe, 1892)</small> *''[[Agassiziella irisalis]]'' <small>(Walker, 1859)</small> *''[[Agassiziella kwangtungiale]]'' <small>(Caradja, 1925)</small> *''[[Agassiziella niveinotatum]]'' <small>(Hampson, 1893)</small> *''[[Agassiziella picalis]]'' <small>(Guenée, 1854)</small> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{aut|Speidel, W. & W. Mey}}, 1999: Catalogue of the Oriental ''Acentropinae'' (Lepidoptera: Crambidae). ''Tijdschrift voor Entomologie'' '''142 (1)''': 125–142. Full article: [http://www.nev.nl/tve/pdf/te0142125.pdf]. * {{aut|Yoshiyasu, Y.}}, 1989: ''Microlepidoptera of Thailand'' '''2''': 169. {{Wikispecies}} {{Taxonbar|from=Q4691438}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 3ovn5lrggh5ag7u15wpfetft53bnp68 1 1428935 6219099 2026-07-29T09:26:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219099 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428936 6219100 2026-07-29T09:27:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219100 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428937 6219101 2026-07-29T09:28:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219101 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella albidivisa | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella albidivisa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Agassiziella]] urugʻiga kiradi. Ushbu tur [[Hindiston]]ning [[Xasi tepaliklari]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13232766}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} izzecgmdcxi6rwo7fffwm6g0gkywetu 1 1428938 6219102 2026-07-29T09:28:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219102 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428939 6219103 2026-07-29T09:28:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219103 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella alicialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella alicialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Agassiziella]] urugʻiga kiradi. Ushbu tur [[Shri-Lanka]]da uchraydi<ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search|website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=30 October 2016 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Wikispecies}} {{Taxonbar|from=Q13232770}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} g0jd3i3cq7lp0ou8pho8ruplakrp9v0 0 1428940 6219104 2026-07-29T09:28:46Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219104 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Alf Sjöberg]] | producer = | writer = [[Rune Lindström (ssenariynavis)|Rune Lindström]]<br>Alf Sjöberg | starring = Rune Lindström | music = | cinematography = Gösta Roosling | editing = | distributor = | released = {{Film date|1942|12|21|df=y}} | runtime = 106 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Himlaspelet''' – 1942-yilda rejissyor [[Alf Sjöberg]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi<ref name="sfdb">{{cite web |url=http://www.sfi.se/en-GB/Swedish-film-database/Item/?type=MOVIE&itemid=4001 |title=Himlaspelet |accessdate=15 May 2011|work=Swedish Film Database}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0034855|The Heavenly Play}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} jfdjfdu715udunzjfdo85ek4k9709hp 0 1428941 6219105 2026-07-29T09:29:05Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Battle for Bittora | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Anuja Chauhan | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Hindiston]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = Harper...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219105 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Battle for Bittora | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Anuja Chauhan | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Hindiston]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = [[HarperCollins]] | nashr_etilgan_sana = 2010 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = [[The Zoya Factor]] | keyingisi = ''Those Pricey Thakur Girls'' | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Battle for Bittora''' — [[hindiston]]lik yozuvchi va reklama mutaxassisi [[Anuja Chauhan]] tomonidan yozilgan [[roman]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2019/sep/24/i-write-what-i-know-2038049.html|title="I write what I know"|website=The New Indian Express|date=24 September 2019 |access-date=2019-09-25}}</ref>. Bu muallifning „The Zoya Factor“ romanidan keyingi ikkinchi asaridir<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/book-to-bollywood-the-zoya-factor/cid/1700948|title=Book to Bollywood: The Zoya Factor|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=2019-09-25}}</ref>. == Asosiy qahramonlar == * Sarojini Pande (Jinni) * Zain Altaf Khan * Gaiman Tagore Rumi * Pushpa Pande (Jiji) * Tawny Suleiman * Rocket Singh == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} shvaq7h54zop1m7h4pxcpohom77jz5b 1 1428942 6219106 2026-07-29T09:29:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219106 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428943 6219107 2026-07-29T09:29:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219107 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Ambia ptolycusalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Ambia ptolycusalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Ambia]] urugʻiga kiradi. Ushbu tur [[Avstraliya]]ning [[Kvinslend]] shtatida uchraydi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13311419}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 7vw5g69bhppxi5dth1vet1nflmty95f 1 1428944 6219108 2026-07-29T09:30:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219108 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428945 6219109 2026-07-29T09:31:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219109 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428946 6219110 2026-07-29T09:32:05Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Beautiful You | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Chuck Palahniuk | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = Rodrigo Corral | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219110 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Beautiful You | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Chuck Palahniuk | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = Rodrigo Corral | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Hajviy roman | nashriyot = Doubleday | nashr_etilgan_sana = 2014-yil 21-oktabr | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 240 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-0345807113 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Beautiful You''' — [[Chuck Palahniuk]] tomonidan 2014-yil 21-oktabrda nashr etilgan [[roman]]. Asar voqealari [[Nyu-York shahri]]da kechadi va bosh qahramon Penny ismli ayol haqida hikoya qiladi<ref>{{cite news|last1=Burana|first1=Lily|title=Book World: 'Beautiful You' by Chuck Palahniuk|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/book-world-beautiful-you-by-chuck-palahniuk/2014/10/23/c473e908-54a0-11e4-892e-602188e70e9c_story.html|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=25 October 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://chuckpalahniuk.net/beautiful-you|title=Beautiful You|work=The Cult|access-date=2017-10-24|language=en|archive-date=October 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025073412/http://chuckpalahniuk.net/beautiful-you|url-status=dead}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} a6xqpo61f7tvrt70zk16sc16odu5g24 1 1428947 6219111 2026-07-29T09:32:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219111 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428948 6219112 2026-07-29T09:32:49Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219112 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella angulipennis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella angulipennis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi hamda [[Agassiziella]] urugʻiga kiradi. Ushbu tur [[Hindiston]]da uchraydi va ilk bor Nilgiri tumanidan tavsiflangan. Shuningdek, u [[Shri-Lanka]] va [[Tailand]]da ham uchraydi<ref name="Global Lepidoptera Index"/><ref name=Pyraloidea/><ref name=Savela/><ref name="Yoshiyasu 1997"/>. == Manbalar == {{reflist|refs= <ref name="Global Lepidoptera Index">{{cite web |url=https://www.checklistbank.org/dataset/55434/taxon/306701 |title=''Agassiziella angulipennis'' Hampson, 1891 |work=Global Lepidoptera Index 1.1.26.041 |date=10 February 2026 |access-date=20 March 2026}}</ref> <ref name=Pyraloidea>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2010 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=Acentropinae* Stephens, 1836 |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=20 March 2026 }}</ref> <ref name=Savela>{{cite web |last=Savela |first=Markku |title=''Agassiziella'' Yoshiyasu, 1989 |work=Lepidoptera and some other life forms |url=https://nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/acentropinae/agassiziella/#angulipennis |access-date=20 March 2026}}</ref> <ref name="Yoshiyasu 1997">{{cite journal |last1=Yoshiyasu |first1=Yutaka |title=A nymphuline moth (Crambidae) accidentally introduced from Sri Lanka to Japan |journal=Transactions of the Lepidopterological Society of Japan |date=1997 |volume=48 |issue=4 |pages=203–204 |doi=10.18984/lepid.48.4_203 |doi-access=free |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/lepid/48/4/48_KJ00006419709/_article}}</ref> }} {{Taxonbar|from=Q13232771}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} kinb4up0nlft1o1on4ycefzkqyw36vf 1 1428949 6219113 2026-07-29T09:33:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219113 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428950 6219114 2026-07-29T09:33:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219114 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428951 6219115 2026-07-29T09:34:13Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 thr 6219115 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella picalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella picalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Hindiston]]ning markaziy qismida uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13232782}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} cex8h0fejva0dkqbi19oruk2vhmitz3 1 1428952 6219116 2026-07-29T09:34:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219116 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428953 6219117 2026-07-29T09:35:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219117 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428954 6219118 2026-07-29T09:36:08Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Beginner's Goodbye | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr muqovasi, Nyu-York, 2012 | muallif = Anne Tyler | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya =...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219118 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Beginner's Goodbye | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr muqovasi, Nyu-York, 2012 | muallif = Anne Tyler | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = Knopf | nashr_etilgan_sana = 2012 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 208 | mukofotlar = | avvalgisi = [[Noah's Compass]] | keyingisi = | isbn = 9780307957276<ref name="LOC-BG">{{cite book|author=Staff|title=Beginner's Goodbye – The Library of Congress|url=http://lccn.loc.gov/2011033507|date=March 28, 2024|publisher=[[Library of Congress]] |isbn=9780307957276 |accessdate=December 11, 2012 }}</ref> | oclc = 745979743 | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Beginner’s Goodbye''' — amerikalik yozuvchi [[Anne Tyler]] tomonidan 2012-yilda yozilgan [[roman]]. == Sharhlar == * Michiko Kakutani:[https://www.nytimes.com/2012/04/06/books/the-beginners-goodbye-by-anne-tyler.html „Haunted by Life, Haunted by Wife“], ''[[New York Times]]'' (April 5, 2012). * Julia Glass: [https://www.nytimes.com/2012/05/06/books/review/the-beginners-goodbye-by-anne-tyler.html „Grieving Lessons“], '' [[New York Times]]'' (May 4, 2012). 9pfyrc09hnf25irv82wc38y5xjgy8tz 6219120 6219118 2026-07-29T09:36:41Z Gulzoda Abduhalilova 245101 6219120 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Beginner's Goodbye | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr muqovasi, Nyu-York, 2012 | muallif = Anne Tyler | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = Knopf | nashr_etilgan_sana = 2012 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 208 | mukofotlar = | avvalgisi = [[Noah's Compass]] | keyingisi = | isbn = 9780307957276<ref name="LOC-BG">{{cite book|author=Staff|title=Beginner's Goodbye – The Library of Congress|url=http://lccn.loc.gov/2011033507|date=March 28, 2024|publisher=[[Library of Congress]] |isbn=9780307957276 |accessdate=December 11, 2012 }}</ref> | oclc = 745979743 | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Beginner’s Goodbye''' — amerikalik yozuvchi [[Anne Tyler]] tomonidan 2012-yilda yozilgan [[roman]]. == Sharhlar == * Michiko Kakutani:[https://www.nytimes.com/2012/04/06/books/the-beginners-goodbye-by-anne-tyler.html „Haunted by Life, Haunted by Wife“], ''[[New York Times]]'' (April 5, 2012). * Julia Glass: [https://www.nytimes.com/2012/05/06/books/review/the-beginners-goodbye-by-anne-tyler.html „Grieving Lessons“], '' [[New York Times]]'' (May 4, 2012). == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} 4bx1m486uk3xtqtxbjxrhkj53123832 1 1428955 6219119 2026-07-29T09:36:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219119 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428956 6219121 2026-07-29T09:36:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219121 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella niveinotatum | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella niveinotatum''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Shri-Lanka]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18086981}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} bncqpctdu03qq4mrh1ifotczt80ugr7 0 1428957 6219122 2026-07-29T09:37:27Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219122 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella kwangtungiale | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella kwangtungiale''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Xitoy]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13232781}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 67cpw9oq2fut4g7d8ynm5zx7m82gs66 1 1428958 6219123 2026-07-29T09:37:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219123 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428959 6219124 2026-07-29T09:38:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219124 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428960 6219125 2026-07-29T09:38:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219125 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella hapilista | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella hapilista''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1892-yilda Charles Swinhoe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Hindiston]]da uchraydi va Xasi tepaliklarida qayd etilgan. Shuningdek, [[Tayvan]]da ham uchraydi<ref>{{cite web |last1=Pitkin |first1=Brian |last2=Jenkins |first2=Paul |name-list-style=amp |url=https://www.nhm.ac.uk/our-science/data/butmoth/search/GenusList3.dsml?&FAMILY=Arctiidae&sort=GENUS |title=Search results Family: Arctiidae |website=Butterflies and Moths of the World |publisher=[[Natural History Museum, London]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2020 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=April 12, 2020}}</ref><ref>{{cite web |last=Shih |first=Li-Cheng |date=August 12, 2008 |url=http://taibnet.sinica.edu.tw/chi/taibnet_species_detail.php?name_code=402275 |title='' Agassiziella hapilista'' (Swinhoe, 1892) |website=Catalogue of Life in Taiwan |language=zh |publisher=Biodiversity Research Center, [[Academia Sinica]] |accessdate=April 12, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13917879}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} rhoemj7z18hbag56mdrrupfbpbrsqjm 1 1428961 6219126 2026-07-29T09:39:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219126 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428962 6219127 2026-07-29T09:40:11Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219127 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Alf Sjöberg]] | producer = | writer = Sigfrid Siwertz<br>Alf Sjöberg | based_on = ''Home from Babylon'' — [[Sigfrid Siwertz]] | starring = [[Gerd Hagman]] <br> [[Arnold Sjöstrand]] <br> [[Georg Rydeberg]] | music = [[Miff Görling]] <br> [[Arthur Österwall]] <br> [[Seymour Österwall]] | cinematography = [[Karl-Erik Alberts]] | editing = [[Tage Holmberg]] | studio = Wivefilm | distributor = Wivefilm | released = {{Film date|1941|12|23|df=y}} | runtime = 106 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Hem från Babylon''' – 1941-yilda rejissyor [[Alf Sjöberg]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi<ref name="sfdb">{{cite web|url=http://www.sfi.se/en-GB/Swedish-film-database/Item/?type=MOVIE&itemid=3967 |title=Hem från Babylon |accessdate=15 May 2011 |work=Swedish Film Database |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120919162848/http://www.sfi.se/en-GB/Swedish-film-database/Item/?type=MOVIE&itemid=3967 |archivedate=19 September 2012}}</ref><ref>Gustafsson p.37</ref><ref>Qvist & Von Bagh p.131</ref>. Bosh rollarni [[Gerd Hagman]], [[Arnold Sjöstrand]] va [[Georg Rydeberg]] ijro etgan<ref>Goble p. 431</ref>. Film [[Sigfrid Siwertz]]ning 1923-yilda nashr etilgan shu nomli romani asosida suratga olingan. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Goble, Alan. ''The Complete Index to Literary Sources in Film''. Walter de Gruyter, 1999. * Gustafsson, Fredrik. ''The Man from the Third Row: Hasse Ekman, Swedish Cinema and the Long Shadow of Ingmar Bergman''. Berghahn Books, 2016. * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0033706|}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 0et4pnp0f7f7dubvcciymc6xw8jkev9 1 1428963 6219128 2026-07-29T09:40:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219128 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428964 6219129 2026-07-29T09:41:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219129 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428965 6219130 2026-07-29T09:41:27Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219130 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Thor L. Brooks]] | producer = | based_on = | writer = [[Torsten Flodén]] | starring =[[Sonja Wigert]] <br> [[Sture Lagerwall]] <br> [[Margit Manstad]] | music = [[Nathan Baumann]] <br> [[Kai Gullmar]] <br> [[Nathan Görling]] | cinematography = [[Harald Berglund]] | editing = [[Wic Kjellin]] | studio = [[Europafilm|Europa Film]] | distributor = Europa Film | released = {{Film date|1940|09|16|df=yes}} | runtime = 98 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Hennes melodi''' – 1940-yilda rejissyor [[Thor L. Brooks]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Sonja Wigert]], [[Sture Lagerwall]] va [[Margit Manstad]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.55</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0032579}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 7ghld1wxv8kyn6y7wp4i39qockivbk5 1 1428966 6219131 2026-07-29T09:42:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219131 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428967 6219132 2026-07-29T09:42:33Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219132 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Schamyl Bauman]] | producer = | based_on = | writer = Schamyl Bauman <br> [[Hasse Ekman]] | narrator = | starring = [[Thor Modéen]] <br> [[Elof Ahrle]] <br> [[Tollie Zellman]] | music = [[Erik Baumann]] <br> [[Gösta Wallenius]] | cinematography = [[Hilmer Ekdahl]] | editing = [[Rolf Husberg]] | studio = Bauman-Produktion | distributor = [[Europafilm|Europa Film]] | released = {{Film date|1940|02|16|df=y}} | runtime = 94 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Hjältar i gult och blått''' – 1940-yilda rejissyor [[Schamyl Bauman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Thor Modéen]], [[Elof Ahrle]] va [[Tollie Zellman]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.69</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Per Olov Qvist & Peter von Bagh. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0032601}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} am3lad0rn7hfq4ukf8pjt893kzy5wj2 1 1428968 6219133 2026-07-29T09:42:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219133 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428969 6219134 2026-07-29T09:43:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219134 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428970 6219135 2026-07-29T09:44:04Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219135 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gunnar Skoglund]] | producer = | based_on = | writer = Gunnar Skoglund | starring = [[Sture Lagerwall]] <br> [[Wanda Rothgardt]] <br> [[Lauritz Falk]] | music = [[Eskil Eckert-Lundin]] | cinematography = [[Åke Dahlqvist]] | editing = Gunnar Skoglund | studio = [[Svensk Filmindustri]] | distributor = Svensk Filmindustri | released ={{Film date|1947|02|10|df=yes}} | runtime = 86 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Konsten att älska''' – 1947-yilda rejissyor [[Gunnar Skoglund]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Sture Lagerwall]], [[Wanda Rothgardt]] va [[Lauritz Falk]] ijro etgan<ref>Krawc p.334</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Krawc, Alfred. ''International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film: Denmark, Finland, Norway, Sweden (from the beginnings to 1984)''. Saur, 1986. * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0039537}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 5f4ev5djy5wf1yqy93u93jpsztd0wuy 1 1428971 6219136 2026-07-29T09:44:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219136 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428972 6219137 2026-07-29T09:45:09Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219137 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hasse Ekman]] | producer = [[Lorens Marmstedt]] | writer = Bertil Malmberg <br> [[Sven Stolpe]] | based_on = ''His Excellency'' — [[Bertil Malmberg]] | narrator = | starring = [[Lars Hanson]]<br>[[Gunnar Sjöberg]]<br>[[Elsie Albiin]] | music = [[Lars-Erik Larsson]] | cinematography =[[Martin Bodin]] <br> [[Hilding Bladh]] | editing =[[Lennart Wallén]] <br> [[Rolf Husberg]] | studio = Terrafilm | distributor = Terrafilm | released = {{Film date|1944|03|03|df=y}} | runtime = 101 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Excellensen''' – 1944-yilda rejissyor [[Hasse Ekman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Lars Hanson]], [[Gunnar Sjöberg]] va [[Elsie Albiin]] ijro etgan<ref>Wright p.78</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Iverson, Gunnar, Soderbergh Widding, Astrid & Soila, Tytti. ''Nordic National Cinemas''. Routledge, 2005. * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. * Wright, Rochelle. ''The Visible Wall: Jews and Other Ethnic Outsiders in Swedish Film''. SIU Press, 1998. == Havolalar == * Iverson, Gunnar, Soderbergh Widding, Astrid & Soila, Tytti. ''Nordic National Cinemas''. Routledge, 2005. * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. * Wright, Rochelle. ''The Visible Wall: Jews and Other Ethnic Outsiders in Swedish Film''. SIU Press, 1998. {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} dlzv50tti4n4n1pzrxieo4e9q1xidse 6219138 6219137 2026-07-29T09:45:31Z Ahror Akramovich 75193 /* Havolalar */ 6219138 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hasse Ekman]] | producer = [[Lorens Marmstedt]] | writer = Bertil Malmberg <br> [[Sven Stolpe]] | based_on = ''His Excellency'' — [[Bertil Malmberg]] | narrator = | starring = [[Lars Hanson]]<br>[[Gunnar Sjöberg]]<br>[[Elsie Albiin]] | music = [[Lars-Erik Larsson]] | cinematography =[[Martin Bodin]] <br> [[Hilding Bladh]] | editing =[[Lennart Wallén]] <br> [[Rolf Husberg]] | studio = Terrafilm | distributor = Terrafilm | released = {{Film date|1944|03|03|df=y}} | runtime = 101 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Excellensen''' – 1944-yilda rejissyor [[Hasse Ekman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Lars Hanson]], [[Gunnar Sjöberg]] va [[Elsie Albiin]] ijro etgan<ref>Wright p.78</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Iverson, Gunnar, Soderbergh Widding, Astrid & Soila, Tytti. ''Nordic National Cinemas''. Routledge, 2005. * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. * Wright, Rochelle. ''The Visible Wall: Jews and Other Ethnic Outsiders in Swedish Film''. SIU Press, 1998. == Havolalar == *{{IMDb title|0036806}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 60f2ngp7c6lfeet21yjcv8tbokaaq8i 1 1428973 6219139 2026-07-29T09:45:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219139 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428974 6219140 2026-07-29T09:46:10Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Bela dama Devinska | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Dušan Jelinčič | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Sloveniya]] | til = [[Sloven tili|slovencha]] | seriya = | janr = Tarixiy roman...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219140 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Bela dama Devinska | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Dušan Jelinčič | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Sloveniya]] | til = [[Sloven tili|slovencha]] | seriya = | janr = Tarixiy roman | nashriyot = Založba Sanje | nashr_etilgan_sana = 2010 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 220 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-961-274-000-9 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Bela dama Devinska''' — [[sloveniya]]lik yozuvchi [[Dušan Jelinčič]] tomonidan yozilgan [[roman]]<ref>{{Cite web |date=13 November 2024 |title=Sredi domovine: Dušan Jelinčič |trans-title=In the middle of the homeland: Dušan Jelinčič |url=https://www.gov.si/novice/2024-11-13-sredi-domovine-dusan-jelincic/ |access-date=12 September 2025 |website=[[Government of Slovenia]] |publisher=Government Office of the Republic of Slovenia for Slovenes Abroad |language=sl}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 January 2023 |title=»O tigrovskem gibanju so pisali zgodovinarji, pisatelji pa še ne« |url=https://www.mladina.si/222094/dusan-jelincic-o-tigrovskem-gibanju-so-pisali-zgodovinarji-pisatelji-pa-se-ne/ |access-date=12 September 2025 |work=[[Mladina]] |language=sl |trans-quote=»Historians have written about the tiger movement, and writers have not yet «}}</ref>. Asarning asl nomi {{lang-it|La dama bianca di Duino}}dir. U [[sloven tili]]ga 2010-yilda tarjima qilingan<ref>{{Cite journal |last=Perenič |first=Urška |last2=Hladnik |first2=Miran |year=2012 |title=Processing Literary Prizes: Between Cultural ritual and scholarly objectivization |url=https://journals.lib.washington.edu/index.php/ssj/article/view/15313/12753 |journal=[[Slovene Studies]] |volume=34 |issue=1-2 |page=46 |access-date=12 September 2025 |quote=In 2010, Dušan Jelinčič translated his novel La dama bianca di Duino himself as Bela dama Devinska.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ti. |first=B. |date=4 November 2010 |title=Pri založbi Sanje tudi o sanjah očeta predsednika Obame |trans-title=At Sanja's publishing house also about President Obama's dream |url=https://www.rtvslo.si/kultura/knjige/pri-zalozbi-sanje-tudi-o-sanjah-oceta-predsednika-obame/243169 |access-date=12 September 2025 |work=[[Radiotelevizija Slovenija]] |language=sl}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} 2p6osr4gkz6py7h34pxcgx4rtprfmkx 0 1428975 6219141 2026-07-29T09:46:19Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219141 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gustaf Edgren]] | producer = [[Otto Scheutz]] | based_on = | writer = [[Oscar Rydqvist]] (pyesa) <br> Gustaf Edgren | starring =[[Sture Lagerwall]] <br> [[Åke Söderblom]] <br> [[Aino Taube]] | music = [[Nils Castegren]] | cinematography = [[Martin Bodin]] | editing = [[Oscar Rosander]] | studio = Kungsfilm | distributor =Kungsfilm | released = {{Film date|1945|07|02|df=yes}} | runtime = 91 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Hans Majestät får vänta''' – 1945-yilda rejissyor [[Gustaf Edgren]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Sture Lagerwall]], [[Åke Söderblom]] va [[Aino Taube]] ijro etgan<ref>{{Cite AV media |url=https://www.imdb.com/title/tt0037762/plotsummary/?ref_=tt_ov_pl |title=Hans Majestät får vänta (1945) - Plot - IMDb |language=en-US |access-date=2025-03-15 |via=www.imdb.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0037762}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 670zht59tiagt53jai9n4bhp2vd6rhp 1 1428976 6219142 2026-07-29T09:46:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219142 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428977 6219143 2026-07-29T09:47:15Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219143 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Ragnar Arvedson]] | producer = Ragnar Arvedson | based_on = | writer = [[Torsten Flodén]] | starring =[[Birgit Tengroth]] <br> [[Håkan Westergren]] <br> [[Thor Modéen]] | music = [[Nathan Görling]] | cinematography = [[Harald Berglund]] | editing = | studio =[[Europafilm|Europa Film]] | distributor = Europa Film | released = {{Film date|1941|04|12|df=yes}} | runtime = 100 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Så tuktas en äkta man''' – 1941-yilda rejissyor [[Ragnar Arvedson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Birgit Tengroth]], [[Håkan Westergren]] va [[Thor Modéen]] ijro etgan<ref>Holmstrom p.158</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Holmstrom, John. ''The Moving Picture Boy: An International Encyclopaedia from 1895 to 1995''. Michael Russell, 1996. == Havolalar == * {{IMDb title|0034257}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 0etkdcj5e7wwpyx665kgrdfkrnhj4tg 1 1428978 6219144 2026-07-29T09:47:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219144 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428979 6219145 2026-07-29T09:48:13Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219145 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Anders Henrikson]] | producer = | based_on = | writer = [[Barbro Alving]] <br> Fritz Thorén | starring = [[Viveca Lindfors]] <br> [[Stig Järrel]] <br> [[Olof Widgren]] | music = [[Eric Bengtson]] | cinematography = [[Olle Nordemar]] | editing = [[Lennart Wallén]] | studio = Nordfilm | distributor = Sandrew-Baumanfilm AB | released ={{Film date|1944|09|07|df=yes}} | runtime = 122 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Jag är eld och luft''' – 1944-yilda rejissyor [[Anders Henrikson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Viveca Lindfors]], [[Stig Järrel]] va [[Olof Widgren]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.105</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0036964}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 3jkveu45xvtlbheqmmloz6wrog3lyr6 1 1428980 6219146 2026-07-29T09:48:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219146 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428981 6219147 2026-07-29T09:49:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219147 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428982 6219148 2026-07-29T09:50:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219148 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428983 6219149 2026-07-29T09:51:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219149 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428984 6219150 2026-07-29T09:52:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219150 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428985 6219151 2026-07-29T09:52:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219151 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428986 6219152 2026-07-29T09:53:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219152 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428987 6219153 2026-07-29T09:54:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219153 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428988 6219154 2026-07-29T09:55:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219154 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428989 6219155 2026-07-29T09:56:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219155 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428990 6219156 2026-07-29T09:56:39Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219156 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gösta Stevens]] | producer = | based_on = | writer = Rune Lindström <br> Gösta Stevens | starring =[[Victor Sjöström]] <br> [[Rune Lindström (ssenariynavis)|Rune Lindström]] <br> [[Nils Dahlgren]] | music = John Hult | cinematography = [[Åke Dahlqvist]] | editing =[[Oscar Rosander]] | studio =Studio Film | distributor = [[Svensk Filmindustri]] | released = {{Film date|1948|01|05|df=yes}} | runtime = 95 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Jag är med eder...''' – 1948-yilda rejissyor [[Gösta Stevens]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Victor Sjöström]], [[Rune Lindström (ssenariynavis)|Rune Lindström]] va [[Nils Dahlgren]] ijro etgan<ref>Pensel p.92</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Pensel, Hans. ''Seastrom and Stiller in Hollywood: Two Swedish Directors in Silent American Films 1921-1930''. Vantage Press, 1969. * Suit, Kenneth. ''James Friedrich and Cathedral Films: The Independent Religious Cinema of the Evangelist of Hollywood, 1939-1966''. Lexington Books, 2017. == Havolalar == * {{IMDb title|0040483}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 11ozx84ydj6jyoydk0wmabwzb2m9bpv 1 1428991 6219157 2026-07-29T09:57:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219157 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428992 6219158 2026-07-29T09:57:52Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219158 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Olof Molander]] | producer = [[Rune Waldekranz]] | based_on = | writer = [[Victor Borg]] (pyesa) <br> [[Toralf Sandø]] <br> Olof Molander | starring = [[Anders Henrikson]] <br> [[Arnold Sjöstrand]] <br> [[Irma Christenson]] | music = [[Jules Sylvain]] | cinematography = [[Göran Strindberg]] | editing = [[Lennart Wallén]] | studio = Sandrews | distributor = Sandrew-Baumanfilm | released ={{Film date|1943|10|27|df=yes}} | runtime = 86 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Jag dräpte''' – 1943-yilda rejissyor [[Olof Molander]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Anders Henrikson]], [[Arnold Sjöstrand]] va [[Irma Christenson]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.96</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0036053}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} tw3p9lklxzpyfe5wa5x05m2v0nryrp4 1 1428993 6219159 2026-07-29T09:58:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219159 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428994 6219160 2026-07-29T09:59:07Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219160 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Jr.|Lau Lauritzen]] <br> [[John Zacharias]] | producer = [[Inge Ivarson]] | based_on = | writer = [[Grete Frische]] <br> [[Gösta Stevens]] | starring =[[Marguerite Viby]] <br> [[Sture Lagerwall]] <br> [[Olof Winnerstrand]] | music = [[Sven Gyldmark]] | cinematography = [[Rudolf Frederiksen]] | editing =[[Marie Ejlersen]] | studio =Kungsfilm | distributor =Kungsfilm | released ={{Film date|1947|09|13|df=yes}} | runtime = 86 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Jag älskar dig, Karlsson!''' – 1947-yilda rejissyorlar [[Lau Lauritzen]] va [[John Zacharias]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Marguerite Viby]], [[Sture Lagerwall]] va [[Olof Winnerstrand]] ijro etgan<ref>Krawc p.315</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Krawc, Alfred. ''International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film: Denmark, Finland, Norway, Sweden (from the beginnings to 1984)''. Saur, 1986. == Havolalar == * {{IMDb title|0039506}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} fiozrr1tlbkd2ce3om94cg9w6d1bo38 1 1428995 6219161 2026-07-29T09:59:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219161 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428996 6219163 2026-07-29T10:00:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219163 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1428997 6219164 2026-07-29T10:00:32Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219164 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Ivar Johansson (rejissyor)|Ivar Johansson]] | producer = [[Stellan Claësson]] <br> [[Per Lindberg]] | based_on = {{based on|''Tänk, om jag gifter mig med prästen''|Ester Lindin}} | writer = Ester Lindin (roman) <br> Ivar Johansson | starring = [[Viveca Lindfors]] <br> [[Georg Rydeberg]] <br> [[Arnold Sjöstrand]] | music = Eric Westberg | cinematography = [[Harry Hasso]] | editing = Ivar Johansson <br> Kurt Wahlgren | studio = Film AB Lux | distributor = Film AB Lux | released = {{Film date|1941|12|12|df=yes}} | runtime = 115 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Tänk, om jag gifter mig med prästen''' – 1941-yilda rejissyor [[Ivar Johansson (rejissyor)|Ivar Johansson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] romantik drama filmi. Bosh rollarni [[Viveca Lindfors]], [[Georg Rydeberg]] va [[Arnold Sjöstrand]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.93</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=d1uIX_E3_90C&q=%22T%C3%A4nk%2C+om+jag+gifter+mig+med+pr%C3%A4sten%22&pg=PA201|title=Vill ni se en stjärna?: kön, kropp och kläder i Filmjournalen 1919–1953|last=Blomberg|first=Eva|date=2006|publisher=Nordic Academic Press|isbn=9789189116849|language=sv}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GUBcAAAAMAAJ&q=%22T%C3%A4nk,+om+jag+gifter+mig+med+pr%C3%A4sten%22|title=Ungkarlsflickor, kamrathustrur och manhaftiga lesbianer: modernitetens litterära gestalter i mellankrigstidens Sverige|last=Fjelkestam|first=Kristina|date=2002|publisher=Brutus Östlings Bokförlag Symposion|isbn=9789171395528|language=sv}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Nelmes, Jill & Selbo, Jule. ''Women Screenwriters: An International Guide''. Palgrave Macmillan, 2015. * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0034329}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 700hs83ynfn7fet5dddj4qbzmocraqr 1 1428998 6219165 2026-07-29T10:00:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219165 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1428999 6219166 2026-07-29T10:01:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219166 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429000 6219167 2026-07-29T10:02:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219167 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429001 6219168 2026-07-29T10:03:14Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219168 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Olof Molander]] | producer = [[Lorens Marmstedt]] | based_on = | writer = Margit Palmaer <br> [[Sven Stolpe]] | starring =[[Gunnar Sjöberg]] <br> [[Elsie Albiin]] <br> [[Gunn Wållgren]] | music = [[Lars-Erik Larsson]] | cinematography = [[Olle Nordemar]] | editing = [[Lennart Wallén]] | studio = Terrafilm | distributor = Terrafilm | released = {{Film date|1943|03|12|df=yes}} | runtime = 99 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Kvinnor i fångenskap''' – 1943-yilda rejissyor [[Olof Molander]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Gunnar Sjöberg]], [[Elsie Albiin]] va [[Gunn Wållgren]] ijro etgan<ref>Hjort & Lindqvist p.331</ref><ref>Gustafsson p.151</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Gustafsson, Fredrik. ''The Man from the Third Row: Hasse Ekman, Swedish Cinema and the Long Shadow of Ingmar Bergman''. Berghahn Books, 2016. * Hjort, Mette & Lindqvist, Ursula. ''A Companion to Nordic Cinema''. John Wiley & Sons, 2016. == Havolalar == * {{IMDb title|0036086}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} abub1pbp6gqqvdlxcj4iyyayxbb4ir6 1 1429002 6219169 2026-07-29T10:03:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219169 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429003 6219170 2026-07-29T10:04:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219170 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429004 6219171 2026-07-29T10:04:43Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219171 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Schamyl Bauman]] | producer = [[Ragnar Arvedson]] | based_on = | writer = [[Albert Engström]] (romanlar) <br> Schamyl Bauman <br> [[Erik Lundegård]] <br> [[Torsten Lundqvist]] | narrator = | starring =[[Sigurd Wallén]] <br> [[Emil Fjellström]] <br> [[Gull Natorp]] | music = [[Gunnar Johansson (bastakor)|Gunnar Johansson]] <br> [[Jules Sylvain]] | cinematography = [[Olle Nordemar]] <br> [[Sven Nykvist]] | editing = [[Lennart Wallén]] | studio = Bauman-Produktion | distributor = Sandrew-Baumanfilm | released = {{Film date|1943|10|25|df=yes}} | runtime = 73 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''I mörkaste Småland''' – 1943-yilda rejissyor [[Schamyl Bauman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Sigurd Wallén]], [[Emil Fjellström]] va [[Gull Natorp]] ijro etgan<ref>Wallengren p. 48</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Wallengren, Ann-Kristin. '' Welcome Home Mr Swanson: Swedish Emigrants and Swedishness on Film''. Nordic Academic Press, 2014. == Havolalar == * {{IMDb title|0036030}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} heia18iruo2uqiu27ua2l6n4ofgbrwe 1 1429005 6219172 2026-07-29T10:05:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219172 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429006 6219173 2026-07-29T10:05:42Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219173 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Per Lindberg]] | producer = [[Sven Nygren]] | based_on = | writer = [[Helge Krog]] <br> Per Lindberg | starring = [[Margit Manstad]] <br> [[Viveca Lindfors]] <br> [[Georg Rydeberg]] | music = [[Hilding Rosenberg]] | cinematography = [[Sten Dahlgren]] <br> [[Harry Hasso]] | editing = Per Lindberg | studio = Film AB Lux | distributor = Film AB Lux | released ={{Film date|1941|10|13|df=yes}} | runtime = 86 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''I paradis...''' – 1941-yilda rejissyor [[Per Lindberg]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Margit Manstad]], [[Viveca Lindfors]] va [[Georg Rydeberg]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.105</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0033744}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} 9x8e16n0sg6c9p4xt4ssr1jxdhn58wl 1 1429007 6219174 2026-07-29T10:06:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219174 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429008 6219175 2026-07-29T10:06:41Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219175 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Arne Mattsson]] | producer = | based_on = | writer = [[Sven Zetterström]] | starring = [[Stig Olin]] <br> [[Stig Järrel]] <br> [[Marianne Löfgren]] | music = [[Jules Sylvain]] | cinematography = [[Sten Dahlgren]] | editing = [[Eric Nordemar]] | studio = Kungsfilm | distributor = Kungsfilm | released = {{Film date|1946|09|30|df=yes}} | runtime = 96 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Rötägg''' – 1946-yilda rejissyor [[Arne Mattsson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Stig Olin]], [[Stig Järrel]] va [[Marianne Löfgren]] ijro etgan<ref>Björklund & Larsson p.22</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Björklund, Elisabet & Larsson, Mariah. ''Swedish Cinema and the Sexual Revolution: Critical Essays''. McFarland, 2016. == Havolalar == * {{IMDb title|0038897}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} hn8thykawxj53el63jj7icoduwt47sk 1 1429009 6219176 2026-07-29T10:07:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219176 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429010 6219177 2026-07-29T10:07:42Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219177 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Hasse Ekman]] | producer = {{ubl|Hasse Ekman|[[Lorens Marmstedt]]}} | writer = {{ubl|[[Walter Ljungquist]]|Hasse Ekman}} | based_on = {{based on|''I dödens väntrum''|[[Sven Stolpe]]}} | narrator = | starring = {{ubl|[[Viveca Lindfors]]|[[Hasse Ekman]]|[[Erik 'Bullen' Berglund]]}} | music = [[Lille Bror Söderlundh]] | cinematography = [[Hilding Bladh]] | editing = [[Lennart Wallén]] | studio = Terrafilm | distributor = Terrafilm | released = {{Film date|1946|02|11|df=yes}} | runtime = 92 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''I dödens väntrum''' – 1946-yilda rejissyor [[Hasse Ekman]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Viveca Lindfors]], [[Hasse Ekman]] va [[Erik 'Bullen' Berglund]] ijro etgan<ref>Qvist & von Bagh p.105</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0038628}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} qddiz09mlyp41qpfn3bb2qu5ppm472y 1 1429011 6219178 2026-07-29T10:08:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219178 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429012 6219179 2026-07-29T10:09:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219179 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429013 6219180 2026-07-29T10:09:09Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219180 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Gustaf Molander]] | producer = | writer = Edwin Martin <br> [[Gösta Stevens]] | based_on =''Assassination in Paris'' — [[Marika Stiernstedt]] | narrator = | starring = [[Inga Tidblad]] <br> [[Irma Christenson]] <br> [[Karl-Arne Holmsten]] | music = [[Lars-Erik Larsson]] | cinematography = [[Åke Dahlqvist]] | editing = [[Oscar Rosander]] | studio = [[Svensk Filmindustri]] | distributor = Svensk Filmindustri | released = {{Film date|1944|08|21|df=yes}} | runtime = 105 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Den osynliga muren''' – 1944-yilda rejissyor [[Gustaf Molander]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] urush drama filmi. Bosh rollarni [[Inga Tidblad]], [[Irma Christenson]] va [[Karl-Arne Holmsten]] ijro etgan<ref>Wright p.77</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Iverson, Gunnar, Soderbergh Widding, Astrid & Soila, Tytti. ''Nordic National Cinemas''. Routledge, 2005. * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. * Wright, Rochelle. ''The Visible Wall: Jews and Other Ethnic Outsiders in Swedish Film''. SIU Press, 1998. == Havolalar == * {{IMDb title|0037157}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} q8sagnz2onxs40eufnq3l66vhlcb52z 1 1429014 6219181 2026-07-29T10:10:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219181 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429015 6219182 2026-07-29T10:10:03Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219182 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Alf Sjöberg]] | producer = [[Harald Molander]] | writer = [[Olle Hedberg]]<br>Alf Sjöberg | starring = [[Mai Zetterling]] | music = | cinematography = | editing = | distributor = | released = {{Film date|1946|12|16|df=y}} | runtime = 86 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Iris och löjtnantshjärta''' – 1946-yilda rejissyor [[Alf Sjöberg]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] drama filmi. Bosh rollarni [[Mai Zetterling]], [[Alf Kjellin]] va [[Åke Claesson]] ijro etgan<ref name="sfdb">{{cite web |url=http://www.sfi.se/en-GB/Swedish-film-database/Item/?type=MOVIE&itemid=4162 |title=Iris och löjtnantshjärta |accessdate=15 May 2011|work=Swedish Film Database}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0038647|Iris and the Lieutenant}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} gdafg19up6i3r3s6i66yr5xr2vw7ln6 1 1429016 6219183 2026-07-29T10:10:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219183 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429017 6219184 2026-07-29T10:11:22Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6219184 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Börje Larsson (rejissyor)|Börje Larsson]] | producer = Börje Larsson | based_on = | writer = Börje Larsson | starring = [[Nils Kihlberg]] <br> [[Eva Henning]] <br> [[Sigurd Wallén]] | music = [[Gunnar Johansson (bastakor)|Gunnar Johansson]] <br> [[Jules Sylvain]] | cinematography = [[Gunnar Fischer]] | editing = [[Oscar Rosander]] | studio = [[Svensk Filmindustri]] | distributor = Svensk Filmindustri | released ={{Film date|1942|09|14|df=yes}} | runtime = 92 minut | mamlakat = [[Shvetsiya]] | til = [[Shved tili|Shvedcha]] }} '''Det är min musik''' – 1942-yilda rejissyor [[Börje Larsson (rejissyor)|Börje Larsson]] tomonidan suratga olingan [[Shvetsiya]] komediya filmi. Bosh rollarni [[Nils Kihlberg]], [[Eva Henning]] va [[Sigurd Wallén]] ijro etgan<ref>Qvist & Von Bagh p.53</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Qvist, Per Olov & von Bagh, Peter. ''Guide to the Cinema of Sweden and Finland''. Greenwood Publishing Group, 2000. == Havolalar == * {{IMDb title|0034649}} {{1940-yillar-Shvetsiya-film-stub}} tu7j7yv60raezypm1f06xwgatlwgdqt 1 1429018 6219185 2026-07-29T10:11:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219185 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429019 6219186 2026-07-29T10:12:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219186 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429020 6219188 2026-07-29T10:13:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219188 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429021 6219190 2026-07-29T10:14:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219190 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429022 6219193 2026-07-29T10:15:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219193 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429023 6219194 2026-07-29T10:16:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219194 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429024 6219196 2026-07-29T10:17:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219196 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429025 6219197 2026-07-29T10:18:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219197 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429026 6219198 2026-07-29T10:19:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219198 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429027 6219199 2026-07-29T10:19:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219199 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429028 6219200 2026-07-29T10:20:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219200 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429029 6219201 2026-07-29T10:21:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219201 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429030 6219202 2026-07-29T10:22:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219202 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429031 6219203 2026-07-29T10:23:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219203 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429032 6219204 2026-07-29T10:24:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219204 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429033 6219205 2026-07-29T10:25:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219205 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429034 6219208 2026-07-29T10:26:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219208 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429035 6219210 2026-07-29T10:27:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219210 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429036 6219211 2026-07-29T10:28:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219211 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429037 6219212 2026-07-29T10:28:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219212 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429038 6219213 2026-07-29T10:29:05Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Beloved | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Annah Faulkner | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Avstraliya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = Picador, Avstr...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219213 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Beloved | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Annah Faulkner | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Avstraliya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = Picador, Avstraliya | nashr_etilgan_sana = 2012 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 313 | mukofotlar = Nita Kibble Literary Award (2013) | avvalgisi = | keyingisi = ''Last Day in the Dynamite Factory'' | isbn = 9781742611556 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Beloved''' — [[avstraliya]]lik yozuvchi [[Annah Faulkner]] tomonidan 2012-yilda yozilgan [[roman]]. Asar 2013-yilda Nita Kibble Literary Award mukofotiga sazovor boʻlgan<ref name=austlit>[http://www.austlit.edu.au/austlit/page/C796733 Austlit — ''The Beloved'']</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} j97iq7v4vp794kzndb04wkeyuwlt7kx 1 1429039 6219214 2026-07-29T10:29:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219214 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429040 6219217 2026-07-29T10:31:14Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219217 wikitext text/x-wiki '''William Walsh''' ([[floruit|fl.]] 1417) — ingliz siyosatchisi va yer egasi. U [[Guildford (saylov okrugi)|Guildford]] saylov okrugidan 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/walsh-william|title=WALSH, William, of Ockley and Ewhurst, Surr. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} 61p0yoovzxmsfkxeqv3etfvmj0865cg 0 1429041 6219221 2026-07-29T10:34:08Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219221 wikitext text/x-wiki '''John Wilton''' ([[floruit|fl.]] 1414–1417) — Hereford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Hereford (saylov okrugi)|Hereford]] saylov okrugidan 1414-yil aprel va 1417-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|title=WILTON, John, of Hereford. {{!}} History of Parliament Online|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wilton-john|access-date=2021-07-06|website=historyofparliamentonline.org}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1417-Angliya-MP-stub}} hg3hw2sltaf2vaudau75frr4d34lmsg 0 1429042 6219223 2026-07-29T10:34:33Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219223 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella irisalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella irisalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Kongo Demokratik Respublikasi]] va [[Syerra-Leone]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>[http://www.afromoths.net/species_by_code/OLIGIRIS Afro Moths]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13232779}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 3tj2foobjtaelqub1u7ahzsvsgjz6t9 1 1429043 6219224 2026-07-29T10:35:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219224 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429044 6219225 2026-07-29T10:35:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 thr 6219225 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella fuscifusalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella fuscifusalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Shri-Lanka]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18086979}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 5gx9q2i94xrxbefuzk60g2nbqtgtdon 0 1429045 6219227 2026-07-29T10:36:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219227 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella bambesensis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella bambesensis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Kongo Demokratik Respublikasi]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>[https://www.afromoths.net/species_by_code/OLIGBAMB Afro Moths]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13232773}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} dppiw39aport5vgwifdlaor5w8sqz0y 0 1429046 6219228 2026-07-29T10:36:30Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Beneath the Tamarind Tree | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Isha Sesay | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Nigeriya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Hujjatli asar |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219228 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Beneath the Tamarind Tree | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Isha Sesay | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Nigeriya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Hujjatli asar | nashriyot = [[HarperCollins]] | nashr_etilgan_sana = 2019-yil 7-sentyabr | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 382 (birinchi nashr) | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-0062686671 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Beneath the Tamarind Tree''' ({{lang-en|Beneath the Tamarind Tree — A Story of Courage, Family, and the Lost Schoolgirls of Boko Haram}}) — [[Isha Sesay]] tomonidan 2019-yilda yozilgan ijtimoiy roman. Asar muallifning [[CNN International]] jurnalisti boʻlib ishlagan davrida yozilgan. Unda [[Boko Haram]]ning 2014-yilda Chibok maktab oʻquvchilarini oʻgʻirlab ketish voqeasi tafsilotlari yoritilgan<ref>{{Cite web|url=https://www.worldliteraturetoday.org/2020/winter/beneath-tamarind-tree-story-courage-family-and-lost-schoolgirls-boko-haram-isha-sesay|title=Beneath the Tamarind Tree: A Story of Courage, Family, and the Lost Schoolgirls of Boko Haram by Isha Sesay|date=12 December 2019|website=World Literature Today}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/07/09/books/review/beneath-the-tamarind-tree-isha-sesay.html|title = The Story of the Boko Haram Schoolgirls, by a Reporter Who Takes It Personally|newspaper = [[The New York Times]]|date = 9 July 2019|last= Sengupta|first= Somini|access-date=25 February 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2019/07/08/739416281/nigerian-schoolgirls-abduction-told-in-beneath-the-tamarind-tree|title=Nigerian Schoolgirls' Abduction Told In 'Beneath The Tamarind Tree'|website=[[NPR]]}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} l9hk20fmjjs7190zjq6xxlxhqkq9c8e 0 1429047 6219230 2026-07-29T10:37:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219230 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Agassiziella dianale | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Agassiziella dianale''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Shri-Lanka]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18086977}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 39gwrls63zf7xlyknqp048y18pnxy6h 0 1429048 6219235 2026-07-29T10:40:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219235 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis flavalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis flavalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087029}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 3at6bhmjs75xxjq18b1nwifrbvu3qod 0 1429049 6219237 2026-07-29T10:41:19Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219237 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis argentilinealis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis argentilinealis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1897-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]ning Espiritu-Santu shtatida uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=Arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web |first=Markku |last=Savela |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/acentropinae/argyractis/ |title=''Argyractis'' Hampson, 1897 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=October 22, 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393532}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} kpgamt3hg78k3sm44t0vc6y8zapi6ru 0 1429050 6219239 2026-07-29T10:42:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219239 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Anydraula | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Anydraula''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urugʻi<ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-10-11}}</ref>. ==Turlari== * ''[[Anydraula glycerialis]]'' <small>(Walker, 1859)</small> * ''[[Anydraula pericompsa]]'' <small>(Turner, 1915)</small> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q4778241}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} eepncn9xtdv5xw7rm4izwpc2xgu25wy 0 1429051 6219242 2026-07-29T10:43:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219242 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Anydraula glycerialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Anydraula glycerialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]ning [[Kvinslend]] va [[Yangi Janubiy Uels]] shtatlarida uchraydi<ref>{{cite web |last1=Herbison-Evans |first1=Don |last2=Crossley |first2=Stella |name-list-style=amp |date=16 June 2010 |url=http://lepidoptera.butterflyhouse.com.au/acen/glycerialis.html |title=''Anydraula glycerialis'' (Walker, 1859) |website=Australian Caterpillars and their Butterflies and Moths |accessdate=28 June 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q2857860}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 17c0h8qyvimveudz1x5g4x7n9sjxdtp 0 1429052 6219243 2026-07-29T10:43:33Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = A Big She-Bear | asl_nomi = დიდი ძუ დათვი | tasvir = A Big She Bear - 2015.jpg | izoh = "XXI asr gruzin adabiy asarini moslashtirish" tanlovi uchun plakat | muallif = Miho Mosulishvili | muharrir = | tarjimon = Manana Rusieshvili-Cartledge | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219243 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = A Big She-Bear | asl_nomi = დიდი ძუ დათვი | tasvir = A Big She Bear - 2015.jpg | izoh = "XXI asr gruzin adabiy asarini moslashtirish" tanlovi uchun plakat | muallif = Miho Mosulishvili | muharrir = | tarjimon = Manana Rusieshvili-Cartledge | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Gruziya]] | til = [[Gruzin tili|gruzincha]] | seriya = | janr = Mifiy-ritual [[triller]]i, Sehrli realizm | nashriyot = [[Saunje]], [[Europe Books]] | nashr_etilgan_sana = 2013 | oʻzbek_nashr_sanasi = 2025 (inglizcha) | betlar = 150 | mukofotlar = | avvalgisi = Helessa (2012) | keyingisi = | isbn = 9789941451140 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''A Big She-Bear''' ({{lang-en|The Story of Mountains with a Prologue and an Epilogue}}) — [[gruziya]]lik yozuvchi [[Miho Mosulishvili]] tomonidan 2013-yilda yozilgan [[roman]]. == Nashr tafsilotlari == * 2013 — ''Saunje'' nashriyoti<ref>{{Citation |publisher = Saunje Publishing House |date = 2013 |author = Mixo Mosulišvili |title = Didi zu datvi |ol = 25435652M}}</ref> * 2025 — ''Europe Books'' nashriyoti<ref>[https://www.europebookstore.com/products/a-big-she-bear-mikho-mosulishvili/ A BIG SHE-BEAR – Mikho Mosulishvili]</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} igqjzggk97il55cw2ga02n1oew182sd 10 1429053 6219245 2026-07-29T10:44:14Z Ahror Akramovich 75193 „{{Asbox | oid = 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosiga | andozanomi = Andoza:1414noyabr-Angliya-MP-stub | turkum = 1414-yil noyabrdagi Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar | tasvir = Crystal Clear app Login Manager.svg | tasvirtavsifi = }}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219245 wikitext text/x-wiki {{Asbox | oid = 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosiga | andozanomi = Andoza:1414noyabr-Angliya-MP-stub | turkum = 1414-yil noyabrdagi Angliya parlamenti aʼzosiga oid chala maqolalar | tasvir = Crystal Clear app Login Manager.svg | tasvirtavsifi = }} 7y7s1canwr2ftvpu85m3og3urzvfjjr 14 1429054 6219246 2026-07-29T10:44:47Z Ahror Akramovich 75193 „[[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]] [[Turkum:1414-yilgi Angliya parlamenti aʼzolari]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219246 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]] [[Turkum:1414-yilgi Angliya parlamenti aʼzolari]] hurcde0p4fl3t13oimccebp2x0709ae 0 1429055 6219248 2026-07-29T10:45:55Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219248 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Anydraula pericompsa | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Anydraula pericompsa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi va [[Kvinslend]] hamda [[Shimoliy hudud]]da qayd etilgan<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087025}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} o9wqsqzaynyafn0xsbxdingepf38znw 1 1429056 6219250 2026-07-29T10:46:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219250 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429057 6219251 2026-07-29T10:47:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219251 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Araeomorpha diplopa | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Araeomorpha diplopa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi va [[Yangi Janubiy Uels]] hamda [[Kvinslend]]da qayd etilgan<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13389661}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} bgca6idapd70mtqkiopnaxipuaemdvq 0 1429058 6219252 2026-07-29T10:47:20Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219252 wikitext text/x-wiki '''Robert Bannok''' (1419-yil noyabrda yoki keyin vafot etgan) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. U [[Hythe (saylov okrugi)|Hythe]] saylov okrugidan 1414-yil noyabrdagi parlamentda qatnashgan<ref>http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/bannok-robert</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1414noyabr-Angliya-MP-stub}} rq9iuitjd5uwxsy4dxeldjb0xcqa7vb 0 1429059 6219254 2026-07-29T10:48:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219254 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Araeomorpha | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Araeomorpha''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urugʻi<ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-10-11}}</ref>. ==Turlari== *''[[Araeomorpha diplopa]]'' <small>(Lower, 1903)</small> *''[[Araeomorpha limnophila]]'' <small>Turner, 1937</small> == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{aut|Lower, O.B.}}, 1903: Descriptions of new Australian Noctuina, & c.. ''Transactions of the Royal Society South Australia'', '''27''': 27–74. * {{aut|Turner, A.J.}}, 1908: New Australian Lepidoptera of the families Noctuidae and Pyralidae. ''Transactions of the Royal Society South Australia'', '''32''': 55–109. * {{aut|Turner, A.J.}}, 1915: Studies in Australian Lepidoptera. ''[[Proceedings of the Royal Society of Queensland]]'', '''27''': 11–57. * {{aut|Turner, A.J.}}, 1937: New Australian Pyraloidea (Lepidoptera). ''[[Proceedings of the Royal Society of Queensland]]'', '''48 (10)''': 61–88. {{Taxonbar|from=Q10734708}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 2g3kongenjdxl2y7cijd2l9vob8cuny 0 1429060 6219255 2026-07-29T10:48:17Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219255 wikitext text/x-wiki '''John Becket''' (1416-yilda vafot etgan) — baqqol, savdogar va [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. U [[Salisbury (saylov okrugi)|Salisbury]] saylov okrugidan 1407, 1414-yil aprel va 1414-yil noyabrdagi parlamentlarda qatnashgan<ref name=hist>[https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/becket-john-1416 BECKET, John (d.1416), of Salisbury, Wilts.] ''The History of Parliament''. Retrieved 27 December 2018.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1414noyabr-Angliya-MP-stub}} 0i4mxnwhbocmyn283y6niri12cjhoz6 0 1429061 6219257 2026-07-29T10:49:05Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219257 wikitext text/x-wiki '''Richard Berell''' ([[floruit|fl.]] 1414) — [[Dorset]] grafligidan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Dorchester (saylov okrugi)|Dorchester]] saylov okrugidan 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/berell-richard|title=BERELL, Richard, of 'Tatton', Dorset. |publisher=History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1414noyabr-Angliya-MP-stub}} mv6ks1fjxiq0lybujgsjd7m89sz3ocv 0 1429062 6219258 2026-07-29T10:49:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219258 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Araeomorpha limnophila | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Araeomorpha limnophila''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi va [[Kvinslend]]da qayd etilgan<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13389664}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} cmh3h1hh574zec33ryxnkl5s4o1oxff 0 1429063 6219260 2026-07-29T10:49:56Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Bingo's Run | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = James A. Levine | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nash...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219260 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Bingo's Run | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = James A. Levine | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = [[Spiegel & Grau]] | nashr_etilgan_sana = 2014-yil yanvar | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-1-4000-6883-8 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Bingoʻs Run''' — [[James A. Levine]] tomonidan 2014-yilda yozilgan [[roman]]. Asar [[Keniya]]ning [[Nayrobi]] shahridagi Kibera xarobalar mahallasida yashovchi Bingo ismli koʻcha bolasining hayoti haqida hikoya qiladi. Bu 15 yoshli giyohvand moddalar tashuvchi bolaning oʻsishida nuqson mavjud edi<ref name=winter>{{cite web|last=Winter|first=Max|title='Bingo's Run' by James A. Levine|url=https://www.bostonglobe.com/arts/books/2014/01/06/review-bingo-run-james-levine/JCxAZ3FeeFdfKdRe608LFN/story.html|work=The Boston Globe|accessdate=16 March 2014}}</ref>. Muallif esa Mayo klinikasining tibbiyot professori hisoblanadi<ref name=kirkus>{{cite web|title=Bingo's Run by James A. Levine|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/james-levine/bingos-run/|work=Kirkus Reviews|accessdate=16 March 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} lq6ogh36ki84a28njo8hq2czxwxrh97 0 1429064 6219263 2026-07-29T10:51:42Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „'''The Biology of Luck''' — [[Jacob M. Appel]] tomonidan 2013-yilda yozilgan amerika [[roman]]i. Asar [[James Joyce]]ning ''[[Ulysses]]'' romanining zamonaviy talqini boʻlib, voqealar [[Nyu-York shahri]]da kechadi<ref>{{cite web|url=https://fictionwritersreview.com/interview/sitting-on-nails-and-staring-at-the-wall-an-interview-with-jacob-m-appel/|title=Sitting on Nails and Staring at the Wall: An Interview with Jacob M. Appel|last=Schultze|fir...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219263 wikitext text/x-wiki '''The Biology of Luck''' — [[Jacob M. Appel]] tomonidan 2013-yilda yozilgan amerika [[roman]]i. Asar [[James Joyce]]ning ''[[Ulysses]]'' romanining zamonaviy talqini boʻlib, voqealar [[Nyu-York shahri]]da kechadi<ref>{{cite web|url=https://fictionwritersreview.com/interview/sitting-on-nails-and-staring-at-the-wall-an-interview-with-jacob-m-appel/|title=Sitting on Nails and Staring at the Wall: An Interview with Jacob M. Appel|last=Schultze|first=Emily|work=[[Fiction Writers Review]]|date=2013-12-19|accessdate=2014-04-23}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} e4n3ai7s8smba7bcv6nzgwrq5qr5tcf 0 1429065 6219265 2026-07-29T10:52:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219265 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urugʻi<ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-10-11}}</ref>. ==Turlari== *''[[Argyractis argentilinealis]]'' <small>Hampson, 1897</small> *''[[Argyractis berthalis]]'' <small>(Schaus, 1906) </small> *''[[Argyractis coloralis]]'' <small>(Guenée, 1854) </small> *''[[Argyractis dodalis]]'' <small> Schaus, 1924</small> *''[[Argyractis drumalis]]'' <small>(Dyar, 1906)</small> *''[[Argyractis elphegalis]]'' <small>(Schaus, 1924)</small> *''[[Argyractis flavalis]]'' <small>(Warren, 1889)</small> *''[[Argyractis iasusalis]]'' <small>(Walker, 1859)</small> *''[[Argyractis lophosomalis]]'' <small>Hampson, 1906</small> *''[[Argyractis obliquifascia]]'' <small>(Hampson, 1917)</small> *''[[Argyractis parthenodalis]]'' <small>Hampson, 1906</small> *''[[Argyractis subornata]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> *''[[Argyractis tapajosalis]]'' <small>Schaus, 1924</small> ==Sobiq turlari== *''[[Argyractis albipunctalis]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> *''[[Argyractis argyrolepta]]'' <small>(Dyar, 1914)</small> *''[[Argyractis cancellalis]]'' <small>(Dyar, 1917)</small> *''[[Argyractis constellalis]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> *''[[Argyractis fulvicinctalis]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> *''[[Argyractis glycysalis]]'' <small>(Dyar, 1914)</small> *''[[Argyractis lanceolalis]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> *''[[Argyractis leucostola]]'' <small>Hampson, 1917</small> *''[[Argyractis leucostrialis]]'' <small>Hampson, 1906</small> *''[[Argyractis multipicta]]'' <small>(Dyar, 1914)</small> *''[[Argyractis nandinalis]]'' <small>Hampson, 1906</small> *''[[Argyractis nigerialis]]'' <small>Hampson, 1906</small> *''[[Argyractis niphoplagialis]]'' <small>Hampson, 1897</small> *''[[Argyractis nymphulalis]]'' <small>Hampson, 1906</small> *''[[Argyractis pentopalis]]'' <small>Hampson, 1906</small> *''[[Argyractis pavonialis]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> *''[[Argyractis pervenustalis]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> *''[[Argyractis supercilialis]]'' <small>(Hampson, 1897)</small> *''[[Argyractis ticonalis]]'' <small>Dyar, 1914</small> == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{Commons}} {{Wikispecies}} * {{aut|Dyar, H.G.}}, 1906: The North American Nymphulinae and Scopariinae. ''Journal of the New York Entomological Society'' '''14 (2)''': 77–107. * {{aut|Dyar, H.G.}}, 1917: Notes on North American Nymphulinae (Lepidoptera, Pyralidae). ''Insecutor Inscitiae Menstruus'', '''5 (4–6)''': 75–79. * {{aut|Hampson, G.F.}}, 1897: On the classification of two subfamilies of moths of the family Pyralidae: The Hydrocampinae and Scoparianae. ''Transactions of the Entomological Society of London''': 127–240. * {{aut|Hampson, G.F.}}, 1906: Descriptions of new Pyralidae of the subfamilies Hydrocampinae and Scopariinae . ''Annals and Magazine of Natural History, including Zoology, Botany and Geology'', '''(ser. 7) 18''': 373–393, 455–472. * {{aut|Hampson, G.F.}}, 1917: Descriptions of new Pyralidae of the subfamilies Hydrocampinae, Scoparianae, & c. ''Annals and Magazine of Natural History, including Zoology, Botany and Geology'', '''(ser. 8) 19''': 361–376, 457–473. * {{aut|Schaus, W.}}, 1906: Descriptions of new South American moths. ''Proceedings of the United States National Museum'', '''30''': 85-141. * {{aut|Schaus, W.}}, 1924: New species of Pyralidae of the subfamily Nymphulinae from tropical America (Lepid.). ''Proceedings of the Entomological Society of Washington'' '''26 (5)''': 93-130. * {{aut|Walker, F.}}, 1859: Pyralides. ''List of the Specimens of Lepidopterous Insects in the Collection of the British Museum'', '''19''': 799–1036. * {{aut|Warren, W.}}, 1889: On the Pyralidina collected in 1874 and 1875 by Dr. J. W. H. Trail in the basin of the Amazons. ''Transactions of the Entomological Society of London'' '''1889''': 227–295. {{Taxonbar|from=Q4789870}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} lvqnufeeqw1pnddp9xsdh8s4bzlsmzj 0 1429066 6219269 2026-07-29T10:53:44Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219269 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis elphegalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis elphegalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Gayana]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087027}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 20ltkiqj8ts7bd5u1zt8hclhnj13hpq 0 1429067 6219271 2026-07-29T10:54:07Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Bird Summons | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Leila Aboulela | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = Weidenfeld &...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219271 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Bird Summons | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Leila Aboulela | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = Weidenfeld & Nicolson | nashr_etilgan_sana = 2019-yil 7-mart | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 304 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 1-474-60012-3 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Bird Summons''' — [[sudan]]lik britan yozuvchisi [[Leila Aboulela]] tomonidan 2019-yilda yozilgan [[roman]]. Asar Orion Publishing Group tarkibidagi ''Weidenfeld & Nicolson Ltd'' nashriyoti tomonidan chop etilgan<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/leila-aboulelas-bird-summons-takes-the-traditional-road-trip-novel-down-a-new-path/2020/02/25/9aa77322-4d99-11ea-bf44-f5043eb3918a_story.html|title=Leila Aboulea's Bird Summons takes the traditional road trip novel down a new path|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.washingtonindependentreviewofbooks.com/index.php/bookreview/bird-summons-a-novel|title=Bird Summons: A Novel &#124; Washington Independent Review of Books|website=[[Washington Independent Review of Books]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.csmonitor.com/Books/Book-Reviews/2020/0218/In-Bird-Summons-three-women-go-on-holiday-and-not-the-relaxing-kind|title=In 'Bird Summons,' three women go on holiday – and not the relaxing kind|date=18 February 2020|website=[[Christian Science Monitor]]}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} j4zrtme16pnfqn9cl5ccyas8sfanuuw 0 1429068 6219272 2026-07-29T10:54:57Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219272 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis berthalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis berthalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Braziliya]]ning [[Parana]] va [[San-Paulu]] shtatlarida uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>[http://collections.si.edu/search/record/nmnhentomology_9182645 Smithsonian Institution]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393548}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} nrthi4nemq3n6y28t5yp8jtcckghikb 0 1429069 6219275 2026-07-29T10:56:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219275 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis drumalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis drumalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi va [[Florida]]da qayd etilgan<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393588}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 9aux9duguyxkied7aaryd9ezdvabjzy 0 1429070 6219277 2026-07-29T10:57:00Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Book of Opposites | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = John David Morley | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Badiiy adabiyot]], dete...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219277 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Book of Opposites | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = John David Morley | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Badiiy adabiyot]], detektiv, falsafiy adabiyot | nashriyot = Max Press | nashr_etilgan_sana = 2007 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 208 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 1-906251-07-X | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Book of Opposites''' — [[John David Morley]] tomonidan 2010-yilda yozilgan [[roman]]. Asar [[Berlin devori]] qulaganidan keyingi davrda [[Berlin]] shahrida kechadigan sevgi qissasini hikoya qiladi<ref>[http://www.littlebooks.net/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=13&Itemid=142 ''The Book of Opposites'' (Max Press, 2010)], jacket quotation</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} 5wvyun9c1m511ldihn10qjset8g4iw9 0 1429071 6219278 2026-07-29T10:57:25Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219278 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis coloralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis coloralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1854-yilda Achille Guenée tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]] va [[Mavrikiy]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=Arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web |first=Markku |last=Savela |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/acentropinae/argyractis/ |title=''Argyractis'' Hampson, 1897 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=October 22, 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393568}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} dmqd5re2h8ttzrk5604fqi5jpgd2u2b 1 1429072 6219280 2026-07-29T10:58:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219280 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429073 6219281 2026-07-29T10:58:55Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219281 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis dodalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis dodalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Gayana]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393582}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} ri490wxq8obe8amgxeqd727nfs7lcwg 1 1429074 6219283 2026-07-29T11:00:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219283 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429075 6219284 2026-07-29T11:00:43Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = A Boy Made of Blocks | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr (AQSh) | muallif = Keith Stuart | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = | seriya = | janr = | nashriyot = [[St. Martin's Press]] |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219284 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = A Boy Made of Blocks | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr (AQSh) | muallif = Keith Stuart | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = | seriya = | janr = | nashriyot = [[St. Martin's Press]] | nashr_etilgan_sana = 2016 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 9781250111593 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''A Boy Made of Blocks''' — videooʻyinlar jurnalisti [[Keith Stuart]] tomonidan 2016-yilda yozilgan [[roman]]. Asar ilk bor St. Martinʼs Press tomonidan nashr etilgan. ''Publishers Weekly'' nashri kitobni „[[autizm]]ga chalingan oʻgʻli bilan yaqinlashishga urinayotgan neyrotipik otaning kurashi haqidagi kulgili va teran roman“ sifatida taʼriflagan<ref>{{cite web|url=https://www.publishersweekly.com/9781250111593 |title=Fiction Book Review: A Boy Made of Blocks by Keith Stuart |website=Publishers Weekly |date=2016-11-21 |accessdate=}}</ref>. Shuningdek, asar ''[[The Guardian]]'' va ''Irish Examiner'' kabi nashrlarda ham ijobiy taqrizlarga sazovor boʻlgan<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2016/sep/10/a-boy-made-of-blocks-by-keith-stuart-review-minecraft |title=A Boy Made of Blocks by Keith Stuart review – moving odysseys in Minecraft &#124; Books|first=John|last=Harris|date=2016-09-10 |website=The Guardian |access-date=2019-06-26}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/artsfilmtv/book-reviewa-boy-made-of-blocks-426976.html|website=Irish Examiner|first=Sue|last=Leonard|title=Book review: A Boy made of Blocks|date=2016-10-22}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} k2w6cqj5b02x32hejhflbnuzf767lnt 0 1429076 6219289 2026-07-29T11:03:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219289 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides nitens | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides nitens''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Kosta-Rika]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087042}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} srk584pt3brqmx3dd78rvtjalfh9t6e 0 1429077 6219291 2026-07-29T11:04:25Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Bridget Jones's Baby: The Diaries | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Helen Fielding | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Hajviy roma...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219291 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Bridget Jones's Baby: The Diaries | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Helen Fielding | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Hajviy roman, Chick lit | nashriyot = | nashr_etilgan_sana = 2016 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Bridget Jones’s Baby: The Diaries''' — [[Helen Fielding]] tomonidan 2016-yilda yozilgan [[roman]]<ref name=G>{{cite web|work=[[The Guardian]]|title=Bridget Jones’s Baby: The Diaries by Helen Fielding – review|author=Williams, Zoe|date=12 October 2016|url=https://www.theguardian.com/books/2016/oct/12/bridget-jones-baby-the-diaries-helen-fielding-review}}</ref>. == Syujet == Bridget Jones homilador boʻladi va bolaning otasi aslida kim ekaniga ishonchi komil boʻlmay, homiladorlik davrini boshdan kechiradi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.penguinrandomhouse.com/books/553641/bridget-joness-baby-by-helen-fielding/ Penguin Random House] {{2010s-roman-stub}} alboomk021chbr312n8zekai9d9km32 0 1429078 6219292 2026-07-29T11:04:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219292 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis iasusalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis iasusalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393610}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 0glngpw7b8judx9hfv4xizphg98ax6g 0 1429079 6219294 2026-07-29T11:05:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219294 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides albibasalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides albibasalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Kosta-Rika]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087035}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 87muv76pty3cyad5p2r5fxz15na95vc 0 1429080 6219296 2026-07-29T11:06:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219296 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis lophosomalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis lophosomalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393634}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 25yjmfwvu4o3q3cp5q42a2c3pbgef66 1 1429081 6219297 2026-07-29T11:06:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219297 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429082 6219299 2026-07-29T11:07:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219299 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urugʻi<ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search|website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-10-11}}</ref>. ==Turlari== *''[[Argyractoides albibasalis]]'' <small>(Schaus, 1912)</small> *''[[Argyractoides catenalis]]'' <small>(Guenée, 1854)</small> *''[[Argyractoides chalcistis]]'' <small>(Dognin, 1910)</small> *''[[Argyractoides cuprescens]]'' <small>(Hampson, 1917)</small> *''[[Argyractoides gontranalis]]'' <small>(Schaus, 1924)</small> *''[[Argyractoides leucogonialis]]'' <small>Hampson, 1906</small> *''[[Argyractoides lucianalis]]'' <small>(Schaus, 1924)</small> *''[[Argyractoides nitens]]'' <small>(Schaus, 1912)</small> *''[[Argyractoides productalis]]'' <small>(Hampson, 1917)</small> *''[[Argyractoides rinconadalis]]'' <small>(Schaus, 1924)</small> *''[[Argyractoides samealis]]'' <small>(C. Felder, R. Felder & Rogenhofer, 1875)</small> *''[[Argyractoides volcanalis]]'' <small>(Schaus, 1912)</small> == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{Wikispecies}} * {{aut|Lange, W.H.}}, 1956: A generic revision of the aquatic moths of North America: (Lepidoptera: Pyralidae, Nymphulinae). ''Wasman Journal of Biology, San Francisco'' '''14 (1)''': 59–144. Full article: [http://digitalcollections.usfca.edu/utils/getfile/collection/p15129coll11/id/247/filename/248.pdf]. {{Taxonbar|from=Q4789872}} [[Category:Acentropinae]] [[Category:Crambidae genera]] {{Acentropinae-stub}} tnbo574lpyjhnk6bg0gfpt0yee5lqlq 0 1429083 6219301 2026-07-29T11:08:33Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219301 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis obliquifascia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis obliquifascia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087032}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} bjnq2qwjkkyvsbndj13jogvly4jp74h 0 1429084 6219302 2026-07-29T11:09:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219302 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis tapajosalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis tapajosalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi<ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393712}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} eu2g82hxs26n6xg2g63vd17awge787i 0 1429085 6219304 2026-07-29T11:09:27Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Butterfly Fish | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Irenosen Okojie | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Nigeriya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Sehrli realizm | nash...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219304 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Butterfly Fish | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Irenosen Okojie | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Nigeriya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Sehrli realizm | nashriyot = [[Jacaranda Books]] | nashr_etilgan_sana = 2015 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 304 (birinchi nashr) | mukofotlar = Betty Trask Prize (2016) | avvalgisi = | keyingisi = ''Speaking Gigantular'' | isbn = 9781909762060 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Butterfly Fish''' — [[nigeriya]]lik yozuvchi [[Irenosen Okojie]]ning ilk [[roman]]i. 2015-yilda yozilgan. Asar ''Jacaranda Books'' nashriyoti tomonidan chop etilgan<ref>{{Cite web|url=https://www.thebookseller.com/blogs/rise-black-speculative-fiction-1252601|title=The rise of Black speculative fiction &#124; The Bookseller|website=www.thebookseller.com|first=Kadija |last=Sesay |author-link=Kadija Sesay|date=12 April 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://brittlepaper.com/2015/09/irenosen-okojie-radiant-launch-butterfly-fish/|title=Irenosen Okojie Looks Radiant For the Launch of Her New Novel Butterfly Fish|date=September 7, 2015|website=Brittle Paper |first=Einehi |last=Edoro |author-link=Aineho Edoro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.litencyc.com/php/sworks.php?rec=true&UID=38816|title=Butterfly Fish|website=www.litencyc.com}}</ref> hamda 2016-yilda Betty Trask Prize mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{cite web |title=Betty Trask Prize {{!}} Past winners |url=https://societyofauthors.org/prizes/the-soa-awards/betty-trask-prize-awards/ |access-date=20 June 2026 |website=Society of Authors}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} i5zf3joewgcf7ax4vvaznnymikpy9nq 0 1429086 6219305 2026-07-29T11:10:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219305 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis subornata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis subornata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Braziliya]]ning [[San-Paulu]] shtatida uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393709}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} g6uef5jlulnxwz9yh0xhgsnj5499iba 1 1429087 6219306 2026-07-29T11:10:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219306 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429088 6219307 2026-07-29T11:10:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219307 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractis parthenodalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractis parthenodalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Argentina]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393672}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 4aasbm52v4mlpscj6b9e9oddgofzwi6 0 1429089 6219309 2026-07-29T11:11:07Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = By Nightfall | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr muqovasi | muallif = Michael Cunningham | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219309 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = By Nightfall | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr muqovasi | muallif = Michael Cunningham | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = [[Farrar, Straus and Giroux]] | nashr_etilgan_sana = 2010-yil oktabr | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 256 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-0-374-29908-8 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''By Nightfall''' — [[Pulitzer mukofoti]] sovrindori, amerikalik yozuvchi [[Michael Cunningham]] tomonidan 2010-yilda yozilgan oltinchi [[roman]]. == Havolalar == * [https://www.nytimes.com/2010/10/03/books/review/Winterson-t.html?scp=1&sq=sibling%20rivalry&st=cse/ New York Times Book Review] {{2010s-roman-stub}} md888nhgq42a0kfyqtjx62km0z3k648 1 1429090 6219312 2026-07-29T11:13:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219312 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429091 6219313 2026-07-29T11:13:01Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219313 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides lucianalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides lucianalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Kosta-Rika]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref><ref>[http://www.boldsystems.org/index.php/Taxbrowser_Taxonpage?taxid=463510 BOLD Systems]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087039}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 1sc3o5e4gpk6bez98494bp6x5rv1m57 0 1429092 6219314 2026-07-29T11:13:32Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Ce que j'appelle oubli | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Laurent Mauvignier | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Fransiya]] | til = [[Fransuz tili|fransuzcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219314 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Ce que j'appelle oubli | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Laurent Mauvignier | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Fransiya]] | til = [[Fransuz tili|fransuzcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = ''[[Les Éditions de Minuit]]'' | nashr_etilgan_sana = 2011 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 64 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 9782707321534 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Ce que j’appelle oubli''' ({{lang-en|What I Call Oblivion}}) — [[Laurent Mauvignier]] tomonidan 2011-yilda yozilgan [[roman]]<ref>{{cite news | url=https://www.lapresse.ca/arts/livres/critiques-de-livres/201105/20/01-4401358-ce-que-jappelle-oubli-perdre-un-instant-le-contact-avec-la-realite.php | title=Ce que j'appelle oubli: perdre un instant le contact avec la réalité | date=2011-05-20 | newspaper=[[La Presse (Canadian newspaper)|La Presse]] | access-date=2021-05-09 | last1=Ballivy | first1=Violaine }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.leseditionsdeminuit.fr/livre-Ce_que_j_appelle_oubli-2668-1-1-0-1.html Book link on ''Les Editions de Minuit''] {{2010s-roman-stub}} 3cazlb3o8mcv4ydgaj6iggoyyedl1t7 0 1429093 6219316 2026-07-29T11:14:01Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219316 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides leucogonialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides leucogonialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Panama]] va [[Gonduras]]da uchraydi<ref>{{Cite journal |last=Museum |first=Natural History |last2=Pitkin |first2=Brian |last3=Jenkins |first3=Paul |date=2023-02-17 |title=Butterflies and Moths of the World |url=https://data.nhm.ac.uk/dataset/buttmoth |language=en-GB |doi=10.5519/s93616qw}}</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393731}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} gx8r6d8y9mongvq0a8e0dwya2mlnoxe 1 1429094 6219318 2026-07-29T11:15:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219318 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429095 6219320 2026-07-29T11:17:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219320 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides catenalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides catenalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi<ref>{{Cite journal |last=Pitkin |first=Brian |last2=Jenkins |first2=Paul |date=2023-02-17 |title=Butterflies and Moths of the World |url=https://data.nhm.ac.uk/dataset/buttmoth |journal=Natural History Museum |language=en-GB |doi=10.5519/s93616qw}}</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393727}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 912buroy2atsjxx9zgyz8m7jp4wkrl2 0 1429096 6219322 2026-07-29T11:17:46Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Christopher's Diary: Secret Brother | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = V. C. Andrews | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = Dollangan...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219322 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Christopher's Diary: Secret Brother | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = V. C. Andrews | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = Dollanganger turkumi (spin-off) | janr = Gotik dahshat, Oilaviy saga | nashriyot = [[Pocket Books]] (yumshoq muqova), [[Simon & Schuster]] (qattiq muqova) | nashr_etilgan_sana = 2015 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = ''Christopher's Diary: Echoes of Dollanganger'' (2014) | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Secret Brother''' — [[V. C. Andrews]] nomi ostida 2015-yilda yozilgan gotik [[roman]]. Asar ''Pocket Books'' nashriyoti tomonidan yumshoq muqovada<ref>{{cite web|url=http://www.goodreads.com/book/show/23492596-secret-brother|title=Secret Brother (Diaries, #3)|publisher=}}</ref>, ''[[Simon & Schuster]]'' tomonidan esa qattiq muqovada chop etilgan. U ''Christopher’s Diary: Echoes of Dollanganger'' romanining davomi hisoblanadi<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/new-flowers-attic-book-announced-andrew-neiderman-reveals-next-vc-andrews-novel-1568328|title=New 'Flowers In The Attic' Book Announced; Andrew Neiderman Reveals Next V.C. Andrews Novel, 'Christopher's Diary,' To Be Released In November [EXCLUSIVE]|website=[[International Business Times]] |date=7 April 2014|publisher=}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.completevca.com/lib_diary_brother.shtml Secret Brother] on the complete V. C. Andrews website {{2010s-roman-stub}} cooeo542nsh7zjf1kfc5fbnhn3fa74g 0 1429097 6219323 2026-07-29T11:18:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219323 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides gontranalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides gontranalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13393729}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} p29wxgjiv2hpaahn2m86m6y7xpx5fbo 1 1429098 6219324 2026-07-29T11:18:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219324 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429099 6219325 2026-07-29T11:19:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219325 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides chalcistis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides chalcistis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Peru]]ning janubi-sharqiy qismida uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087037}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 54gygzadixetmew39vdqjej0jjerzvc 0 1429100 6219327 2026-07-29T11:20:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219327 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides cuprescens | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides cuprescens''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Ekvador]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |access-date=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087038}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} qjl0jbeo3alz25pf0tf4ha9dh0w2gsq 0 1429101 6219328 2026-07-29T11:20:12Z ~2026-42153-72 294028 Lumière mukofoti haqida maqola yaratildi; asosiy ma’lumotlar rasmiy Lumière festivali manbalari bilan keltirildi. 6219328 wikitext text/x-wiki = Lumière mukofoti = '''Lumière mukofoti''' — Fransiyaning Lion shahrida o‘tkaziladigan '''Lumière festivali''' doirasida kino san’atiga qo‘shgan umumiy hissasi uchun beriladigan xalqaro mukofot. Mukofot jahon kinematografiyasida muhim o‘rin tutgan rejissyor, aktyor, aktrisa yoki boshqa kino arboblariga ularning butun ijodiy faoliyati uchun topshiriladi.<ref name=":0">{{Veb manbasi |url=https://www.festival-lumiere.org/en/lumiere-festival |sarlavha=Presentation of Lumière festival}}</ref> Mukofot nomi kinematografiya tarixida muhim o‘rin egallagan aka-uka '''Ogyust va Lui Lyumyer''' nomi bilan bog‘liq. Lion shahri Lyumyerlar faoliyati va kino tarixidagi ahamiyati sababli mazkur mukofot uchun ramziy markaz hisoblanadi.<ref name=":0" /> == Tarixi == Lumière mukofoti ilk bor '''2009-yilda''' topshirilgan. Birinchi mukofot amerikalik aktyor va rejissyor '''Klint Istvud'''ga berilgan. Mukofot keyinchalik xalqaro kino sanoatida e’tirof etilgan nufuzli mukofotlardan biriga aylandi.<ref name=":1">{{Veb manbasi |url=https://www.festival-lumiere.org/en/lumiere-award-2026 |sarlavha=Lumière Award 2026}}</ref> Lumière festivali mukofotni kino tarixiga, mualliflik uslubiga va jahon kinosiga qo‘shilgan uzoq muddatli hissaga ega san’atkorlarga taqdim etadi. Festival rasmiy ta’rifiga ko‘ra, mukofot kino tarixiga bog‘liqligi va butun ijodiy merosi bilan ajralib turadigan shaxslarni taqdirlashga qaratilgan.<ref name=":1" /> == Maqsadi == Mukofotning asosiy maqsadi — jahon kinosida chuqur iz qoldirgan ijodkorlarni e’tirof etishdir. U odatda bir film yoki bir yil ichidagi yutuq uchun emas, balki butun ijodiy faoliyat va kino san’atiga qo‘shilgan umumiy hissa uchun beriladi.<ref name=":1" /> Mukofot quyidagi jihatlarni qadrlaydi: * kino san’atiga uzoq muddatli hissa; * mualliflik uslubi va ijodiy ta’sir; * xalqaro kino tarixidagi o‘rin; * tomoshabinlar va kino mutaxassislari orasidagi e’tirof; * kino madaniyatini rivojlantirishdagi roli. == Taqdirlash marosimi == Lumière mukofoti har yili Lion shahrida o‘tkaziladigan Lumière festivali doirasida topshiriladi. Festival kino merosi, klassik filmlar, restavratsiya qilingan asarlar va jahon kinosining taniqli namoyandalariga bag‘ishlangan tadbirlarni o‘z ichiga oladi.<ref name=":0" /> Taqdirlash marosimida mukofot laureatining ijodi, kino tarixidagi o‘rni va san’atga qo‘shgan hissasi alohida e’tirof etiladi. == Mashhur laureatlar == Lumière mukofotini olgan taniqli kino arboblari orasida quyidagilar bor: * Klint Istvud — 2009-yil; * Milosh Forman — 2010-yil; * Ken Loach — 2012-yil; * Quentin Tarantino — 2013-yil; * Pedro Almodóvar — 2014-yil; * Martin Scorsese — 2015-yil; * Catherine Deneuve — 2016-yil; * Wong Kar-wai — 2017-yil; * Jane Fonda — 2018-yil; * Francis Ford Coppola — 2019-yil; * Jane Campion — 2021-yil; * Tim Burton — 2022-yil; * Wim Wenders — 2023-yil; * Isabelle Huppert — 2024-yil; * Michael Mann — 2025-yil. 2026-yilda mukofot aka-uka Joel va Ethan Coenlarga topshirilishi e’lon qilingan. == Ahamiyati == Lumière mukofoti jahon kinosida nafaqat individual ijodkorni, balki kino san’atining tarixiy va madaniy ahamiyatini ham e’tirof etadi. Mukofot bir martalik tijoriy muvaffaqiyatdan ko‘ra, ijodkorning butun faoliyati davomida kino tiliga, janrlariga va tomoshabinlar dunyoqarashiga ko‘rsatgan ta’sirini qadrlaydi.<ref name=":1" /> Mukofot Lyumyerlar merosi bilan bog‘liq bo‘lgani sababli, u kino tarixining boshlanishi va zamonaviy kinematografiya o‘rtasidagi ramziy bog‘liqlikni ham ifodalaydi. == Shuningdek qarang == * Lumière festivali * Aka-uka Lyumyerlar * Klint Istvud * Martin Scorsese * Cannes kinofestivali * Yevropa kino mukofotlari == Manbalar == * Lumière Festival rasmiy sayti * Institut Lumière rasmiy ma’lumotlari * Lumière Award laureatlari haqidagi festival press-relizlari jkfpbdkdcavnrrg8kw156m2ps8grx8g 6219330 6219328 2026-07-29T11:21:00Z ~2026-42153-72 294028 6219330 wikitext text/x-wiki = Lumière mukofoti = '''Lumière mukofoti''' — Fransiyaning Lion shahrida o‘tkaziladigan '''Lumière festivali''' doirasida kino san’atiga qo‘shgan umumiy hissasi uchun beriladigan xalqaro mukofot. Mukofot jahon kinematografiyasida muhim o‘rin tutgan rejissyor, aktyor, aktrisa yoki boshqa kino arboblariga ularning butun ijodiy faoliyati uchun topshiriladi.<ref name=":0">{{Veb manbasi |url=https://www.festival-lumiere.org/en/lumiere-festival |sarlavha=Presentation of Lumière festival}}</ref> Mukofot nomi kinematografiya tarixida muhim o‘rin egallagan aka-uka '''Ogyust va Lui Lyumyer''' nomi bilan bog‘liq. Lion shahri Lyumyerlar faoliyati va kino tarixidagi ahamiyati sababli mazkur mukofot uchun ramziy markaz hisoblanadi.<ref name=":0" /> == Tarixi == Lumière mukofoti ilk bor '''2009-yilda''' topshirilgan. Birinchi mukofot amerikalik aktyor va rejissyor '''Klint Istvud'''ga berilgan. Mukofot keyinchalik xalqaro kino sanoatida e’tirof etilgan nufuzli mukofotlardan biriga aylandi.<ref name=":1">{{Veb manbasi |url=https://www.festival-lumiere.org/en/lumiere-award-2026 |sarlavha=Lumière Award 2026}}</ref> Lumière festivali mukofotni kino tarixiga, mualliflik uslubiga va jahon kinosiga qo‘shilgan uzoq muddatli hissaga ega san’atkorlarga taqdim etadi. Festival rasmiy ta’rifiga ko‘ra, mukofot kino tarixiga bog‘liqligi va butun ijodiy merosi bilan ajralib turadigan shaxslarni taqdirlashga qaratilgan.<ref name=":1" /> == Maqsadi == Mukofotning asosiy maqsadi — jahon kinosida chuqur iz qoldirgan ijodkorlarni e’tirof etishdir. U odatda bir film yoki bir yil ichidagi yutuq uchun emas, balki butun ijodiy faoliyat va kino san’atiga qo‘shilgan umumiy hissa uchun beriladi.<ref name=":1" /> Mukofot quyidagi jihatlarni qadrlaydi: * kino san’atiga uzoq muddatli hissa; * mualliflik uslubi va ijodiy ta’sir; * xalqaro kino tarixidagi o‘rin; * tomoshabinlar va kino mutaxassislari orasidagi e’tirof; * kino madaniyatini rivojlantirishdagi roli. == Taqdirlash marosimi == Lumière mukofoti har yili Lion shahrida o‘tkaziladigan Lumière festivali doirasida topshiriladi. Festival kino merosi, klassik filmlar, restavratsiya qilingan asarlar va jahon kinosining taniqli namoyandalariga bag‘ishlangan tadbirlarni o‘z ichiga oladi.<ref name=":0" /> Taqdirlash marosimida mukofot laureatining ijodi, kino tarixidagi o‘rni va san’atga qo‘shgan hissasi alohida e’tirof etiladi. == Mashhur laureatlar == Lumière mukofotini olgan taniqli kino arboblari orasida quyidagilar bor: * Klint Istvud — 2009-yil; * Milosh Forman — 2010-yil; * Ken Loach — 2012-yil; * Quentin Tarantino — 2013-yil; * Pedro Almodóvar — 2014-yil; * Martin Scorsese — 2015-yil; * Catherine Deneuve — 2016-yil; * Wong Kar-wai — 2017-yil; * Jane Fonda — 2018-yil; * Francis Ford Coppola — 2019-yil; * Jane Campion — 2021-yil; * Tim Burton — 2022-yil; * Wim Wenders — 2023-yil; * Isabelle Huppert — 2024-yil; * Michael Mann — 2025-yil. 2026-yilda mukofot aka-uka Joel va Ethan Coenlarga topshirilishi e’lon qilingan. == Ahamiyati == Lumière mukofoti jahon kinosida nafaqat individual ijodkorni, balki kino san’atining tarixiy va madaniy ahamiyatini ham e’tirof etadi. Mukofot bir martalik tijoriy muvaffaqiyatdan ko‘ra, ijodkorning butun faoliyati davomida kino tiliga, janrlariga va tomoshabinlar dunyoqarashiga ko‘rsatgan ta’sirini qadrlaydi.<ref name=":1" /> Mukofot Lyumyerlar merosi bilan bog‘liq bo‘lgani sababli, u kino tarixining boshlanishi va zamonaviy kinematografiya o‘rtasidagi ramziy bog‘liqlikni ham ifodalaydi. == Shuningdek qarang == * Lumière festivali * Aka-uka Lyumyerlar * Klint Istvud * Martin Scorsese * Cannes kinofestivali * Yevropa kino mukofotlari 8ynz6du4rfz4fy27k321xvk9ok8u41x 6219338 6219330 2026-07-29T11:24:44Z ~2026-42153-72 294028 Lumière mukofoti haqida maqola yaratildi; asosiy ma’lumotlar rasmiy Lumière festivali manbalari bilan keltirildi. 6219338 wikitext text/x-wiki = Lumière mukofoti = '''Lumière mukofoti''' — Fransiyaning Lion shahrida o‘tkaziladigan '''Lumière festivali''' doirasida kino san’atiga qo‘shgan umumiy hissasi uchun beriladigan xalqaro mukofot. Mukofot jahon kinematografiyasida muhim o‘rin tutgan rejissyor, aktyor, aktrisa yoki boshqa kino arboblariga ularning butun ijodiy faoliyati uchun topshiriladi.<ref name=":0">{{Veb manbasi |url=https://www.festival-lumiere.org/en/lumiere-festival |sarlavha=Presentation of Lumière festival}}</ref> Mukofot nomi kinematografiya tarixida muhim o‘rin egallagan aka-uka '''Auguste va Louis Lumière''' nomi bilan bog‘liq. Lion shahri Lyumyerlar faoliyati va kino tarixidagi ahamiyati sababli mazkur mukofot uchun ramziy markaz hisoblanadi.<ref name=":0" /> == Tarixi == Lumière mukofoti ilk bor '''2009-yilda''' topshirilgan. Birinchi mukofot amerikalik aktyor va rejissyor '''Klint Istvud'''ga berilgan. Mukofot keyinchalik xalqaro kino sanoatida e’tirof etilgan nufuzli mukofotlardan biriga aylandi.<ref name=":1">{{Veb manbasi |url=https://www.festival-lumiere.org/en/lumiere-award-2026 |sarlavha=Lumière Award 2026}}</ref> Lumière festivali mukofotni kino tarixiga, mualliflik uslubiga va jahon kinosiga qo‘shilgan uzoq muddatli hissaga ega san’atkorlarga taqdim etadi. Festival rasmiy ta’rifiga ko‘ra, mukofot kino tarixiga bog‘liqligi va butun ijodiy merosi bilan ajralib turadigan shaxslarni taqdirlashga qaratilgan.<ref name=":1" /> == Maqsadi == Mukofotning asosiy maqsadi — jahon kinosida chuqur iz qoldirgan ijodkorlarni e’tirof etishdir. U odatda bir film yoki bir yil ichidagi yutuq uchun emas, balki butun ijodiy faoliyat va kino san’atiga qo‘shilgan umumiy hissa uchun beriladi.<ref name=":1" /> Mukofot quyidagi jihatlarni qadrlaydi: * kino san’atiga uzoq muddatli hissa; * mualliflik uslubi va ijodiy ta’sir; * xalqaro kino tarixidagi o‘rin; * tomoshabinlar va kino mutaxassislari orasidagi e’tirof; * kino madaniyatini rivojlantirishdagi roli. == Taqdirlash marosimi == Lumière mukofoti har yili Lion shahrida o‘tkaziladigan Lumière festivali doirasida topshiriladi. Festival kino merosi, klassik filmlar, restavratsiya qilingan asarlar va jahon kinosining taniqli namoyandalariga bag‘ishlangan tadbirlarni o‘z ichiga oladi.<ref name=":0" /> Taqdirlash marosimida mukofot laureatining ijodi, kino tarixidagi o‘rni va san’atga qo‘shgan hissasi alohida e’tirof etiladi. == Mashhur laureatlar == Lumière mukofotini olgan taniqli kino arboblari orasida quyidagilar bor: * Klint Istvud — 2009-yil; * Milosh Forman — 2010-yil; * Gérard Depardieu — 2011 * Ken Loach — 2012-yil; * Quentin Tarantino — 2013-yil; * Pedro Almodóvar — 2014-yil; * Martin Scorsese — 2015-yil; * Catherine Deneuve — 2016-yil; * Wong Kar-wai — 2017-yil; * Jane Fonda — 2018-yil; * Francis Ford Coppola — 2019-yil; * Jean-Pierre va Luc Dardenne — 2020-yil; * Jane Campion — 2021-yil; * Tim Burton — 2022-yil; * Wim Wenders — 2023-yil; * Isabelle Huppert — 2024-yil; * Michael Mann — 2025-yil. 2026-yilda mukofot aka-uka Joel va Ethan Coenlarga topshirilishi e’lon qilingan. == Ahamiyati == Lumière mukofoti jahon kinosida nafaqat individual ijodkorni, balki kino san’atining tarixiy va madaniy ahamiyatini ham e’tirof etadi. Mukofot bir martalik tijoriy muvaffaqiyatdan ko‘ra, ijodkorning butun faoliyati davomida kino tiliga, janrlariga va tomoshabinlar dunyoqarashiga ko‘rsatgan ta’sirini qadrlaydi.<ref name=":1" /> Mukofot Lyumyerlar merosi bilan bog‘liq bo‘lgani sababli, u kino tarixining boshlanishi va zamonaviy kinematografiya o‘rtasidagi ramziy bog‘liqlikni ham ifodalaydi. kt0ylz5mjo07o6omxo315ntz8bptpdo 0 1429102 6219332 2026-07-29T11:21:59Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Class | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Francesco Pacifico | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Italyan tili|italyancha]] | seriya = | janr = | nashriyot = M...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219332 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Class | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Francesco Pacifico | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Italyan tili|italyancha]] | seriya = | janr = | nashriyot = Mondadori | nashr_etilgan_sana = 2014 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Class''' — [[Francesco Pacifico]] tomonidan 2014-yilda yozilgan [[roman]]. Asar voqealari 2010-yilda [[Nyu-York shahri]]ning [[Bruklin]] tumanida kechadi va Uilyamsburgda yashovchi bir guruh [[italiya]]lik muhojirlar hayoti haqida hikoya qiladi<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/06/21/books/review-francesco-pacifico-class.html|title=Sex, Drugs and Marxism in 'Class'|last=Garner|first=Dwight|date=21 June 2017|work=The New York Times|accessdate=20 March 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vulture.com/2017/06/francesco-pacifico-class-book-review.html|title=Francesco Pacifico's Sharp New Novel Class Takes on Post-Hipster Williamsburg|last=Lorentzen|first=Christian|date=13 June 2017|publisher=Vulture|accessdate=20 March 2018}}</ref>. Roman dastlab italyan tilida yozilgan boʻlib, ingliz tiliga muallifning oʻzi va Mark Krotov tomonidan tarjima qilingan<ref>{{cite web|url=https://www.theparisreview.org/blog/2017/05/30/the-hipster-pyramid-an-interview-with-francesco-pacifico/|title=The Hipster Pyramid: An Interview with Francesco Pacifico|last=Thirlwell|first=Adam|date=30 May 2017|publisher=The Paris Review|accessdate=20 March 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} 2baguu2mh965enm04dslzke2xr5509d 1 1429103 6219333 2026-07-29T11:22:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219333 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429104 6219336 2026-07-29T11:23:56Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219336 wikitext text/x-wiki '''Sir John Colshull''' (tax. 1391-yil — 1418-yil 5-iyul) — [[Cornwall]] saylov okrugidan 1414-yil aprel va 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi<ref>{{Cite web|title=COLSHULL, John II (c.1391-1418), of Tremodret in Duloe and Binnamy in Week St. Mary, Cornw. {{!}} History of Parliament Online|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/colshull-john-ii-1391-1418|website=www.historyofparliamentonline.org|access-date=2020-05-28}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1414noyabr-Angliya-MP-stub}} 77o6emhom0snhxa4t8urutikctrtqaq 0 1429105 6219339 2026-07-29T11:24:44Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219339 wikitext text/x-wiki '''Thomas Dynt''' yoki '''Dent''' ([[floruit|fl.]] 1414) — [[Somerset]] grafligining Wells shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Wells (saylov okrugi)|Wells]] saylov okrugidan 1414-yil aprel va 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/dynt-%28dent%29-thomas|title = DYNT (DENT), Thomas, of Wells, Som. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1414noyabr-Angliya-MP-stub}} iio3t60n25apuu5k8zpza5q6wfn7xxc 0 1429106 6219341 2026-07-29T11:25:40Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219341 wikitext text/x-wiki '''Thomas Hathaway''' (1424-yilda vafot etgan) — [[Marlborough (saylov okrugi)|Marlborough]] saylov okrugidan 1414-yil aprel va 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]] aʼzosi<ref name=hist>[https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/hathaway-thomas-1424 HATHAWAY, Thomas (d.1424), of Marlborough.] ''The History of Parliament''. Retrieved 9 December 2018.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1414noyabr-Angliya-MP-stub}} ncw6qmn0jqxqlhmmty4xspvobunxbrb 0 1429107 6219343 2026-07-29T11:26:36Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Class | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Lucinda Rosenfeld | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = | seriya = | janr = | nashriyot = Little, Brown | nashr_etilgan_sana = 201...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219343 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Class | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Lucinda Rosenfeld | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = | seriya = | janr = | nashriyot = Little, Brown | nashr_etilgan_sana = 2017 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Class''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Lucinda Rosenfeld]] tomonidan 2017-yilda yozilgan [[roman]]. Asar [[Nyu-York shahri]]ning [[Bruklin]] tumanida kechadi<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/01/20/books/review/class-lucinda-rosenfeld.html|title=Tales Out of School: A Novel Skewers the Self-Delusion of Liberal Brooklyn Parents|last=Crosley|first=Sloane|date=20 January 2017|work=The New York Times|accessdate=20 March 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} 1dv2grzhnr3238g4p8bejgks5jicn4l 1 1429108 6219346 2026-07-29T11:29:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219346 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429109 6219348 2026-07-29T11:31:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219348 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429110 6219357 2026-07-29T11:39:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219357 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429111 6219358 2026-07-29T11:40:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219358 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429112 6219359 2026-07-29T11:40:32Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „'''Clock Dance''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Anne Tyler]]ning 22-[[roman]]i. 2018-yilda yozilga. Asar Alfred A. Knopf nashriyoti tomonidan chop etilgan<ref>"Clock Dance" [https://lccn.loc.gov/2017043200"The Library of Congress"] Retrieved January 23, 2018</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219359 wikitext text/x-wiki '''Clock Dance''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Anne Tyler]]ning 22-[[roman]]i. 2018-yilda yozilga. Asar Alfred A. Knopf nashriyoti tomonidan chop etilgan<ref>"Clock Dance" [https://lccn.loc.gov/2017043200"The Library of Congress"] Retrieved January 23, 2018</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} 71n4po2aj1os003hx7evzecsbjrmplt 1 1429113 6219360 2026-07-29T11:40:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219360 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429114 6219361 2026-07-29T11:41:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219361 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429115 6219363 2026-07-29T11:43:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219363 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyrophorodes suttoni | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyrophorodes suttoni''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 2012-yilda David John Lawrence Agassiz tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kongo Demokratik Respublikasi]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |first1=J. |last1=De Prins |first2=W. |last2=De Prins |date=2017 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/ARGYSUTT |title=''Argyrophorodes suttoni'' Agassiz, 2012 |website=Afromoths |accessdate=November 14, 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13393979}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} 1g56rocn0m8wnuspvde1of4z0m6vnkk 1 1429116 6219364 2026-07-29T11:43:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219364 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429117 6219365 2026-07-29T11:43:45Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219365 wikitext text/x-wiki '''Robert Holme''' — York shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi. U [[York (saylov okrugi)|York]] saylov okrugidan 1414-yil noyabrdagi parlamentda qatnashgan<ref>{{cite book |editor1-last=Roskell |editor1-first=J.S. |editor2-last=Clark |editor2-first=L. |editor3-last=Rawcliffe |editor3-first=C. |title=The History of Parliament: the House of Commons 1386-1421 |url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/holme-robert-i-1433 |access-date=19 December 2022 |archive-url= |chapter=HOLME, Robert I (d.1433), of York}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1414noyabr-Angliya-MP-stub}} p37szpq6kfqgai2xbqizz3hpn1mph0t 1 1429118 6219366 2026-07-29T11:44:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219366 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429119 6219367 2026-07-29T11:45:02Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = A Closed and Common Orbit | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Becky Chambers | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = ''Wayfarers'' turk...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219367 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = A Closed and Common Orbit | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Becky Chambers | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = ''Wayfarers'' turkumi | janr = [[Ilmiy fantastika]] | nashriyot = [[Hodder & Stoughton]] | nashr_etilgan_sana = 2016 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 384 | mukofotlar = | avvalgisi = The Long Way to a Small, Angry Planet | keyingisi = Record of a Spaceborn Few | isbn = 978-1473621442 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''A Closed and Common Orbit''' — [[Becky Chambers]] tomonidan 2016-yilda yozilgan ilmiy-fantastik [[roman]]. Asar ''Hodder and Stoughton'' nashriyoti tomonidan chop etilgan. U muallifning 2014-yilda nashr etilgan ''The Long Way to a Small, Angry Planet'' romanining davomi hisoblanadi. == Qabul qilinishi == ''A Closed and Common Orbit'' 2017-yilgi Hugo mukofotining „Eng yaxshi roman“ nominatsiyasida yakuniy nomzodlar qatoriga kiritilgan<ref name=Hugo>[https://www.thehugoawards.org/hugo-history/2017-hugo-awards/ 2017 Hugo Awards], at TheHugoAwards.org; retrieved October 11, 2017</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} dunug9lrz3heig7lsp1y5unmy5nf88z 1 1429121 6219368 2026-07-29T11:45:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219368 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429122 6219369 2026-07-29T11:46:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219369 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429123 6219370 2026-07-29T11:47:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219370 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429124 6219371 2026-07-29T11:48:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219371 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429125 6219372 2026-07-29T11:49:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219372 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429126 6219373 2026-07-29T11:49:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219373 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429127 6219374 2026-07-29T11:50:27Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Collaborator | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr muqovasi | muallif = Mirza Waheed | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Badiiy adabiyot | nashriyo...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219374 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Collaborator | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr muqovasi | muallif = Mirza Waheed | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Badiiy adabiyot | nashriyot = [[Penguin Books]] | nashr_etilgan_sana = 2011 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 320 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Collaborator''' — [[Mirza Waheed]]ning ilk [[roman]]i. 2011-yilda yozilgan. Asar [[Hindiston]] nazoratidagi [[Kashmir]] hamda [[Pokiston]] nazoratidagi Kashmirni ajratib turuvchi Nazorat chizigʻi hududida kechadi. Birinchi shaxs tilidan hikoya qilinadigan bu asarning bosh qahramoni boʻlgan yigit Hindiston armiyasida ishlab, qurolli toʻqnashuvlarda halok boʻlgan jangarilar sonini hisoblash vazifasini bajaradi<ref>{{cite news | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/8345157/The-Collaborator-by-Mirza-Waheed-review.html | title=The Collaborator by Mirza Waheed: review | first=Sameer | last=Rahim | newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] | date=1 March 2011 | accessdate=29 December 2024}}</ref><ref>Claire Chambers, Caroline Herbert ''Imagining Muslims in South Asia and the Diaspora'' 1317654129 2014 „This essay argues that Mirza Waheed’s 2011 novel, The Collaborator, is characterized by a …“</ref><ref>Graham Huggan ''The Oxford Handbook of Postcolonial Studies'' 2013 Page 194 0191662410 „Activists and writers have challenged the way in which the Indian army has constructed these 'fake encounters' with enemy insurgents. In Mirza Waheed’s novel The Collaborator (2011), for instance, the first-person narrator, a young man from …“</ref><ref>Shubh Mathur ''The Human Toll of the Kashmir Conflict: Grief and Courage'' 1137546220 — 2016 „Mirza Waheed’s novel The Collaborator, published in 2011, eerily prefigured these discoveries. The protagonist, a young boy living in a border village near the Line of Control, watches as his friends and schoolmates disappear across the line ..“</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} aozj9yaz9r0w5ci4e780bgf9x71wo7a 1 1429128 6219375 2026-07-29T11:50:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219375 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429129 6219376 2026-07-29T11:51:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219376 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429130 6219377 2026-07-29T11:52:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219377 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429131 6219378 2026-07-29T11:53:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219378 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429132 6219379 2026-07-29T11:54:09Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Compass | asl_nomi = Boussole | tasvir = | izoh = Fransuz tilidagi birinchi nashr | muallif = Mathias Énard | muharrir = | tarjimon = Charlotte Mandell | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Fransiya]] | til = [[Fransuz tili|fransuzcha]] | seriya = | janr...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219379 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Compass | asl_nomi = Boussole | tasvir = | izoh = Fransuz tilidagi birinchi nashr | muallif = Mathias Énard | muharrir = | tarjimon = Charlotte Mandell | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Fransiya]] | til = [[Fransuz tili|fransuzcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = Actes Sud | nashr_etilgan_sana = 2015 | oʻzbek_nashr_sanasi = 2017 | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 9780811226622 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Compass''' ({{lang-fr|Boussole}}) — [[fransuz]] yozuvchisi [[Mathias Énard]] tomonidan 2015-yilda yozilgan [[roman]]<ref name=BOU1>{{cite book| title= Compass | author= Mathias Enard |translator= Charlotte Mandell |location=New York |publisher= New Directions |date=2017 |isbn=9780811226622}}</ref>. Asar [[Prix Goncourt]] mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{Cite web|url= http://www.leparisien.fr/culture-loisirs/livres/prix-goncourt-pour-l-ordre-du-jour-on-ne-l-attendait-pas-07-11-2017-7377156.php |title= Prix Goncourt pour "L'Ordre du jour Prix Goncourt : Mathias Enard récompensé pour " Boussole " |language=French |publisher= Le Parisien |author= Raphaëlle Leyris |accessdate=2018-08-17}}</ref>. == Syujet == [[Vena]]da uyqusiz oʻtgan tun davomida musiqashunos Franz Ritter oʻz hayoti, universitetdagi faoliyati, Sharqda oʻtkazgan davrlari va Sara ismli ayolga boʻlgan muhabbati haqida xotiralarini yodga oladi. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} ef91qv5uk6qt1jsyers9f9n8j3fm4kd 1 1429133 6219380 2026-07-29T11:54:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219380 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429134 6219381 2026-07-29T11:55:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219381 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1429135 6219382 2026-07-29T11:56:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219382 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429136 6219383 2026-07-29T11:56:32Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219383 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyrophorodes hydrocampalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyrophorodes hydrocampalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1957-yilda Hubert Marion tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp|date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp|date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/ARGYHYDR |title=''Argyrophorodes hydrocampalis'' Marion, 1956 |website=Afromoths |accessdate=August 11, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13393977}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} f104y3m1gpn6oeiqf0xmkwxqvjw5fvl 1 1429137 6219384 2026-07-29T11:57:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219384 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429138 6219385 2026-07-29T11:57:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219385 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides productalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides productalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087043}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} apgris017mzawaz7ds4lrlmp8yeoitv 0 1429139 6219386 2026-07-29T11:58:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219386 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyractoides rinconadalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyractoides rinconadalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi<ref>[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=arctiidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera generic names catalog]</ref><ref>{{cite web|url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18087045}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} cwc3ll5rka4yh3oozlnlitvir5fv52c 1 1429140 6219387 2026-07-29T11:58:01Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219387 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1429141 6219388 2026-07-29T11:58:08Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219388 wikitext text/x-wiki '''John Hynden''' ([[floruit|fl.]] 1414-yil noyabr) — [[Somerset]] grafligining Wells shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Wells (saylov okrugi)|Wells]] saylov okrugidan 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url = http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/hynden-john|title = HYNDEN, John, of Wells, Som. {{!}} History of Parliament Online|website = historyofparliamentonline.org|access-date = 2017-03-07}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1414noyabr-Angliya-MP-stub}} ef3nqcv0x29mno10wl3qe65n9qngem5 0 1429142 6219389 2026-07-29T11:58:18Z Gulzoda Abduhalilova 245101 „{{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Currency of Mount Serenity | asl_nomi = | tasvir = The Currency Of Mount Serenity TCOMS Cover (43599625132).jpg | izoh = ''Pul tizimi: Imtiyoz davridan Post-tar-inar davrigacha'' | muallif = Abdullah Al-Salloum | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Quvayt]] |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6219389 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Currency of Mount Serenity | asl_nomi = | tasvir = The Currency Of Mount Serenity TCOMS Cover (43599625132).jpg | izoh = ''Pul tizimi: Imtiyoz davridan Post-tar-inar davrigacha'' | muallif = Abdullah Al-Salloum | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Quvayt]] | til = [[Arab tili|arabcha]] | seriya = | janr = Siyosiy-iqtisodiy roman | nashriyot = | nashr_etilgan_sana = 2017-yil 10-iyul | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 246 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 978-9996617980 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = Media turi: Bosma kitob, elektron kitob (.epub) va audiokitob (.mp3) }} '''The Currency of Mount Serenity''' ({{lang-ar|مال جبال السكينة}}) — [[Abdullah Al-Salloum]] tomonidan yozilgan siyosiy-iqtisodiy [[roman]]. Asar ({{lang-ar|النظام المالي بين حقبتي الامتنان وما بعد الزفتينار}}) virtual dunyo vositasida haqiqiy pul tizimining tarixiy rivojlanish bosqichlarini talqin qiladi. Kitob Quvayt Milliy kutubxonasida 0988-2017 depozit raqami bilan roʻyxatga olingan. Shuningdek, u [[Yaqin Sharq]]dagi yirik onlayn kitob doʻkoni ''Jamalon''da bestsellerlar qatoridan oʻrin olgan<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.aljarida.com/articles/1501431758703834200/|title=The Currency of Mount Serenity: Mixture of Fiction and Reality|last=Aljarida|first=Newspaper|date=2017-07-31|website=aljarida.com|language=ar|access-date=2017-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.okaz.com.sa/article/1563157|title=Al-Salloum Narrates History of The Monetary System Through The Currency of Mount Serenity|last=Okaz|first=Newspaper|date=2017-08-06|website=okaz.com.sa|language=ar|access-date=2017-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.alyaum.com/article/4200929|title=The Currency of Mount Serenity: Mixture of Economics and Literature|last=Alyaum|first=Newspaper|date=2017-08-07|website=alyaum.com|language=Ar|access-date=2017-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.al-jazirah.com/2017/20170814/ln26.htm|title=The Currency of Mount Serenity Hits Bestseller on Jamalon|last=Al-Jazira|first=Newspaper|date=2017-08-14|website=al-jazirah.com|language=ar|access-date=2017-08-22}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://abdullah.kw/en/book/tcoms Title website] {{2010s-roman-stub}} 5tiwvni2r7u2c1lipoiil1ohobezlg9 0 1429143 6219390 2026-07-29T11:58:45Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6219390 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Argyrophorodes grisealis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Argyrophorodes grisealis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1957-yilda Hubert Marion tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp|date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp|date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/ARGYGRIS |title=''Argyrophorodes grisealis'' Marion, 1956 |website=Afromoths |accessdate=August 11, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13393976}} [[Category:Acentropinae]] {{Acentropinae-stub}} kk6m8l73vaco2bjesuqmrolwu9ur8aq 0 1429144 6219392 2026-07-29T11:58:51Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Shaxsiyatlar]] doirasida yozilgan maqola 6219392 wikitext text/x-wiki '''Robert Jugler''' ([[floruit|fl.]] 1402–1414) — [[Sussex]] grafligining Chichester shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Chichester (saylov okrugi)|Chichester]] saylov okrugidan 1402, 1407, 1413-yil may va 1414-yil noyabrdagi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/jugler-robert|title=JUGLER, Robert, of Chichester, Suss. &#124; History of Parliament Online|access-date=26 April 2014|archive-date=6 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706194110/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/jugler-robert|url-status=dead}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1414noyabr-Angliya-MP-stub}} t4h93krhuntzde7zdzmocf7tdhfq1i0 1 1429145 6219393 2026-07-29T11:58:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6219393 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry