Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.46.0-wmf.22 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 2293 637670 637666 2026-04-02T17:02:05Z Yokubjon Juraev 8265 637670 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi}}. {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular 1ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. [{{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} '''8''' Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz. |[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} :'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' Hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}! U.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah! |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' Diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') Oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Krliriy|A. Krliriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik va sh.k.)ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushun-tiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} :'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' ''ayn.'' dunyoga kelmoq. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :'''Yolgon dunyo''' Narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Yorugʻ dunyo''' Yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}}. {{misol|B iz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. :'''Ikki dunyo''' ''ayn.'' u dunyo-bu dunyo. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman. S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Miri (biri) kam dunyo''' Nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:B. Boyqobilov|B. Boyqobilov]]|Meni kuting, yul-duzlar}}. :'''U dunyo-bu dunyo''' ''1)'' xar ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi — ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qila-man desang, shu xotinni rozi qil!}} — ''dedilar. ''A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, — dedim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin kum}}. :'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' Diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}} :'''Foniy dunyo''' Oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Qaytib kelmas dunyo''' ''ayn.'' u dunyo. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]]. ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 3zvdzuv13zhh4bagbgk02p0dsvjxeol 637671 637670 2026-04-02T17:05:19Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637671 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi}}. {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular 1ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz. |[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') Oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Krliriy|A. Krliriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik va sh.k.)ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} :'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' ''ayn.'' dunyoga kelmoq. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :'''Yolgon dunyo''' Narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Yorugʻ dunyo''' Yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}}. {{misol|B iz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. :'''Ikki dunyo''' ''ayn.'' u dunyo-bu dunyo. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman. S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Miri (biri) kam dunyo''' Nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:B. Boyqobilov|B. Boyqobilov]]|Meni kuting, yul-duzlar}}. :'''U dunyo-bu dunyo''' ''1)'' xar ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi — ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qila-man desang, shu xotinni rozi qil!}} — ''dedilar. ''A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, — dedim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin kum}}. :'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' Diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}} :'''Foniy dunyo''' Oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Qaytib kelmas dunyo''' ''ayn.'' u dunyo. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]]. ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] etqocxrsaqhl6vfp1q3phz93zdlfze6 637672 637671 2026-04-02T17:06:29Z Yokubjon Juraev 8265 637672 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi}}. {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular 1ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') Oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Krliriy|A. Krliriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik va sh.k.)ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} :'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' ''ayn.'' dunyoga kelmoq. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :'''Yolgon dunyo''' Narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Yorugʻ dunyo''' Yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}}. {{misol|B iz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. :'''Ikki dunyo''' ''ayn.'' u dunyo-bu dunyo. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman. S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Miri (biri) kam dunyo''' Nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:B. Boyqobilov|B. Boyqobilov]]|Meni kuting, yul-duzlar}}. :'''U dunyo-bu dunyo''' ''1)'' xar ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi — ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qila-man desang, shu xotinni rozi qil!}} — ''dedilar. ''A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, — dedim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin kum}}. :'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' Diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}} :'''Foniy dunyo''' Oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Qaytib kelmas dunyo''' ''ayn.'' u dunyo. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]]. ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 3x4eipytkxabomufydjv59o2enjm4cj 637673 637672 2026-04-02T17:08:16Z Yokubjon Juraev 8265 637673 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi}}. {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular 1ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') Oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Krliriy|A. Krliriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik va sh.k.)ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} :'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' ''ayn.'' dunyoga kelmoq. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :'''Yolgon dunyo''' Narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Yorugʻ dunyo''' Yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}}. {{misol|B iz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. :'''Ikki dunyo''' ''ayn.'' u dunyo-bu dunyo. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman. S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Miri (biri) kam dunyo''' Nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:B. Boyqobilov|B. Boyqobilov]]|Meni kuting, yul-duzlar}}. :'''U dunyo-bu dunyo''' ''1)'' xar ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi — ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qila-man desang, shu xotinni rozi qil!}} — ''dedilar. ''A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, — dedim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin kum}}. :'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' Diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}} :'''Foniy dunyo''' Oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Qaytib kelmas dunyo''' ''ayn.'' u dunyo. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]]. ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 9pef1mdsh7ma8ocspf24uchig5o4h51 637674 637673 2026-04-02T17:13:20Z Yokubjon Juraev 8265 637674 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi}}. {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular 1ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') Oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik va sh.k.)ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} dunyoga kelmoq. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Yolg‘on dunyo''' Narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Yorugʻ dunyo''' Yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}}. {{misol|B iz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. :'''Ikki dunyo''' ''ayn.'' u dunyo-bu dunyo. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman. S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Miri (biri) kam dunyo''' Nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:B. Boyqobilov|B. Boyqobilov]]|Meni kuting, yul-duzlar}}. :'''U dunyo-bu dunyo''' ''1)'' xar ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi — ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qila-man desang, shu xotinni rozi qil!}} — ''dedilar. ''A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, — dedim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin kum}}. :'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' Diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}} :'''Foniy dunyo''' Oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Qaytib kelmas dunyo''' ''ayn.'' u dunyo. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]]. ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] ifediy6rphqqsjggpdxl0s93qo4aey1 637675 637674 2026-04-02T17:17:38Z Yokubjon Juraev 8265 637675 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi}}. {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') Oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik va sh.k.)ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} dunyoga kelmoq. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Yolg‘on dunyo''' Narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Yorugʻ dunyo''' Yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}}. {{misol|B iz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. :'''Ikki dunyo''' ''ayn.'' u dunyo-bu dunyo. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman. S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Miri (biri) kam dunyo''' Nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:B. Boyqobilov|B. Boyqobilov]]|Meni kuting, yul-duzlar}}. :'''U dunyo-bu dunyo''' ''1)'' xar ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi — ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qila-man desang, shu xotinni rozi qil!}} — ''dedilar. ''A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, — dedim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin kum}}. :'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' Diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}} :'''Foniy dunyo''' Oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Qaytib kelmas dunyo''' ''ayn.'' u dunyo. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]]. ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] cq5x2vajrgffiymf8dqw7foz8nep3bj 637676 637675 2026-04-02T18:14:02Z Yokubjon Juraev 8265 637676 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi}}. {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') Oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} dunyoga kelmoq. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|B iz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} u dunyo-bu dunyo. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman. S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}} :'''Miri (biri) kam dunyo''' Nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:B. Boyqobilov|B. Boyqobilov]]|Meni kuting, yul-duzlar}}. :'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' xar ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi — ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qila-man desang, shu xotinni rozi qil!}} — ''dedilar. ''A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, — dedim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} :'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' Diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}} :'''Foniy dunyo''' Oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Qaytib kelmas dunyo''' ''ayn.'' u dunyo. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]]. ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] sqfv2wn9slajor1kkr9v9iq88zqsfaj 637677 637676 2026-04-02T18:15:07Z Yokubjon Juraev 8265 637677 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi}}. {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} dunyoga kelmoq. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|B iz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} u dunyo-bu dunyo. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman. S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}} :'''Miri (biri) kam dunyo''' Nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:B. Boyqobilov|B. Boyqobilov]]|Meni kuting, yul-duzlar}}. :'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' xar ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi — ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qila-man desang, shu xotinni rozi qil!}} — ''dedilar. ''A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, — dedim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} :'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' Diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}} :'''Foniy dunyo''' Oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Qaytib kelmas dunyo''' ''ayn.'' u dunyo. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]]. ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] lenz8bygxng7oxlup7d2xnvey6xudtg 637678 637677 2026-04-02T23:44:25Z Yokubjon Juraev 8265 637678 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi.}} {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} dunyoga kelmoq. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|Biz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo-bu dunyo'''. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Miri (biri) kam dunyo''' - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:Barot Boyqobilov|Barot Boyqobilov]]|Meni kuting, yulduzlar}}<br/>'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar.|[[Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, - dedim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Foniy dunyo''' - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Qaytib kelmas dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo'''. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]]. ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 98c7ffre0oxfni97ymqqvk28eu6rqbu 637679 637678 2026-04-02T23:46:30Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637679 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi.}} {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''dunyoga kelmoq'''. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|Biz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo-bu dunyo'''. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Miri (biri) kam dunyo''' - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:Barot Boyqobilov|Barot Boyqobilov]]|Meni kuting, yulduzlar}}<br/>'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, - dedim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Foniy dunyo''' - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Qaytib kelmas dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo'''. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]]. ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 934ggm3v0rrkh9ury9ujr56wmefxllf 637680 637679 2026-04-02T23:47:49Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 637680 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi.}} {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''dunyoga kelmoq'''. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|Biz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo-bu dunyo'''. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Miri (biri) kam dunyo''' - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:Barot Boyqobilov|Barot Boyqobilov]]|Meni kuting, yulduzlar}}<br/>'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, - dedim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Foniy dunyo''' - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Qaytib kelmas dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo'''. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' ''ayn.'' foniy dunyo {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Is-moilov|U. Is-moilov]]|Saylanma}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si. Ruhiy {{ajrat|dunyo}}. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}}}. {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si}}. {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo'm-bo'sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Shu birgina soʻz uning [ Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}.o. {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. '''10''' Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si. Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si. Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si. }}shsh {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. '''11''' Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xusu-siyatlarga ega boʻlgan omillar bilan bir-lashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}. Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si. Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}} :'''Bir dunyo''' Juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, — dedi Eʼzozxon.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. :'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' Turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]], [[olam]], [[borliq]] ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] h3lsf5nf22rl89867giuwe6brml15qf 637681 637680 2026-04-02T23:56:06Z Yokubjon Juraev 8265 637681 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi.}} {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''dunyoga kelmoq'''. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|Biz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo-bu dunyo'''. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Miri (biri) kam dunyo''' - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:Barot Boyqobilov|Barot Boyqobilov]]|Meni kuting, yulduzlar}}<br/>'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, - dedim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Foniy dunyo''' - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Qaytib kelmas dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo'''. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' - {{ayn.}} '''foniy dunyo'''. {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Ruhiy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo‘m-bo‘sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Shu birgina soʻz uning [Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargona tong otguncha}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} #Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} #Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xususiyatlarga ega boʻlgan omillar bilan birlashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}}<br/>'''Bir dunyo''' - juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, - dedi Eʼzozxon.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' - “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora. :'''Dunyodan toq oʻtmoq''' - turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' oʻtmoq) Farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. ''Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi..'' {{misol|Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') Nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketar-di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}} :'''Dunyo koʻrgan''' Turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') Begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' Koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}} :'''Ikki dunyo bir qadam''' Pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:"Oʻzbek xalq dostonlari"|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]], [[olam]], [[borliq]] ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] itfspob4p8s79bn4v2qx6qni4dmavxv 637685 637681 2026-04-03T01:12:02Z Yokubjon Juraev 8265 637685 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi.}} {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''dunyoga kelmoq'''. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|Biz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo-bu dunyo'''. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Miri (biri) kam dunyo''' - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:Barot Boyqobilov|Barot Boyqobilov]]|Meni kuting, yulduzlar}}<br/>'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, - dedim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Foniy dunyo''' - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Qaytib kelmas dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo'''. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' - {{ayn.}} '''foniy dunyo'''. {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Ruhiy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo‘m-bo‘sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Shu birgina soʻz uning [Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargona tong otguncha}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} #Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} #Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xususiyatlarga ega boʻlgan omillar bilan birlashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}}<br/>'''Bir dunyo''' - juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, - dedi Eʼzozxon.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' - “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora.<br/>'''Dunyodan toq oʻtmoq''' - turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' '''oʻtmoq''') - farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. {{misol|Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi.. Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') - nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Dunyo koʻrgan''' - turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') - begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishksash but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' - koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Ikki dunyo bir qadam''' - pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:Oʻzbek xalq dostonlari|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]], [[olam]], [[borliq]] ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 5ros8uzas4r1o38alhtjkw3xrfr4b69 637686 637685 2026-04-03T01:13:20Z Yokubjon Juraev 8265 637686 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi.}} {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''dunyoga kelmoq'''. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|Biz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo-bu dunyo'''. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Miri (biri) kam dunyo''' - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:Barot Boyqobilov|Barot Boyqobilov]]|Meni kuting, yulduzlar}}<br/>'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, - dedim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Foniy dunyo''' - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Qaytib kelmas dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo'''. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' - {{ayn.}} '''foniy dunyo'''. {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Ruhiy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo‘m-bo‘sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Shu birgina soʻz uning [Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargona tong otguncha}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} #Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} #Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xususiyatlarga ega boʻlgan omillar bilan birlashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}}<br/>'''Bir dunyo''' - juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, - dedi Eʼzozxon.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' - “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora.<br/>'''Dunyodan toq oʻtmoq''' - turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' '''oʻtmoq''') - farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. {{misol|Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi.. Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') - nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Dunyo koʻrgan''' - turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') - begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishkali but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' - koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Ikki dunyo bir qadam''' - pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:Oʻzbek xalq dostonlari|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]], [[olam]], [[borliq]] ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini — mozorda.|Maqol}}. {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] np6b90wp262kr1ckvnlcs6mqx8rya1y 637687 637686 2026-04-03T01:13:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637687 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi.}} {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''dunyoga kelmoq'''. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|Biz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo-bu dunyo'''. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Miri (biri) kam dunyo''' - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:Barot Boyqobilov|Barot Boyqobilov]]|Meni kuting, yulduzlar}}<br/>'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, - dedim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Foniy dunyo''' - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Qaytib kelmas dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo'''. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' - {{ayn.}} '''foniy dunyo'''. {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Ruhiy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo‘m-bo‘sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Shu birgina soʻz uning [Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargona tong otguncha}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} #Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} #Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xususiyatlarga ega boʻlgan omillar bilan birlashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}}<br/>'''Bir dunyo''' - juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, - dedi Eʼzozxon.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' - “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora.<br/>'''Dunyodan toq oʻtmoq''' - turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' '''oʻtmoq''') - farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. {{misol|Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi.. Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') - nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Dunyo koʻrgan''' - turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') - begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishkali but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' - koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Ikki dunyo bir qadam''' - pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:Oʻzbek xalq dostonlari|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]], [[olam]], [[borliq]] ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini - mozorda.|Maqol}} {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] k1rxe6tlx97r77hsjsvycih9j7d8jwi 637688 637687 2026-04-03T01:14:29Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 637688 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === [[w:Arab tili|Arabchadan]] دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi.}} {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''dunyoga kelmoq'''. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|Biz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo-bu dunyo'''. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Miri (biri) kam dunyo''' - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:Barot Boyqobilov|Barot Boyqobilov]]|Meni kuting, yulduzlar}}<br/>'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, - dedim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Foniy dunyo''' - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Qaytib kelmas dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo'''. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' - {{ayn.}} '''foniy dunyo'''. {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Ruhiy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo‘m-bo‘sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Shu birgina soʻz uning [Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargona tong otguncha}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} #Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} #Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xususiyatlarga ega boʻlgan omillar bilan birlashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}}<br/>'''Bir dunyo''' - juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, - dedi Eʼzozxon.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' - “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora.<br/>'''Dunyodan toq oʻtmoq''' - turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' '''oʻtmoq''') - farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. {{misol|Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi.. Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') - nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Dunyo koʻrgan''' - turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') - begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishkali but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' - koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Ikki dunyo bir qadam''' - pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:Oʻzbek xalq dostonlari|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]], [[olam]], [[borliq]] ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' Si — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini - mozorda.|Maqol}} {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] mqx5ucxpbscxnq0hijwk9xzkth08b1k 637689 637688 2026-04-03T01:15:45Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 637689 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === [[w:Arab tili|Arabchadan]] دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi.}} {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''dunyoga kelmoq'''. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|Biz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo-bu dunyo'''. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Miri (biri) kam dunyo''' - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:Barot Boyqobilov|Barot Boyqobilov]]|Meni kuting, yulduzlar}}<br/>'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, - dedim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Foniy dunyo''' - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Qaytib kelmas dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo'''. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' - {{ayn.}} '''foniy dunyo'''. {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Ruhiy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo‘m-bo‘sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Shu birgina soʻz uning [Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargona tong otguncha}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} #Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} #Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xususiyatlarga ega boʻlgan omillar bilan birlashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}}<br/>'''Bir dunyo''' - juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, - dedi Eʼzozxon.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' - “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora.<br/>'''Dunyodan toq oʻtmoq''' - turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' '''oʻtmoq''') - farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. {{misol|Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi.. Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') - nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Dunyo koʻrgan''' - turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') - begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishkali but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' - koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Ikki dunyo bir qadam''' - pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:Oʻzbek xalq dostonlari|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]], [[olam]], [[borliq]] ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === [[w:Arab tili|Arabchadan]] دنيا - jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini - mozorda.|Maqol}} {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] d89y9plb61fsgg4et68vwqtq04kgwoi 637690 637689 2026-04-03T01:16:43Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637690 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dunyo I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === [[w:Arab tili|Arabchadan]] دُنْيَا — jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Butun borliq; koinot, olam. {{misol|Bogʻ koʻrki - bodom, {{ajrat|Dunyo}} koʻrki - odam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Til kichik boʻlsa ham, {{ajrat|dunyo}}ni buzadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}da eng dahshatli narsa - yolgʻizlik.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|dunyo}}si.}} #Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit. {{misol|Hayvonot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Oʻsimliklar dunyosi.}} {{misol|Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot {{ajrat|dunyo}}sini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar {{ajrat|dunyo}}sining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot {{ajrat|dunyo}}sining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}} #Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat. {{misol|Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik {{ajrat|dunyo}}siga uzatib, majlisdan tarqalishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit. {{misol|Torga - tor {{ajrat|dunyo}}, kengga - keng {{ajrat|dunyo}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Otabek] Tush koʻrar edi: {{ajrat|Dunyo}}ni qorongʻilik bosgan emish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Koʻzim ochding, men {{ajrat|dunyo}}ni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Asarlar}} #Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat. {{misol|Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi {{ajrat|dunyo}}ga taraldi.}} {{misol|Butun {{ajrat|dunyo}} seni olqishlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar. {{misol|[Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni {{ajrat|dunyo}}ni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Agar {{ajrat|dunyo}}ning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..{{ajrat|dunyo}} aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandachilik}} #Hayot, tiriklik. {{misol|Bu {{ajrat|dunyo}} oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning ishlari shunaqa ekan, doʻstim.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Kim {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Dunyo}} qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bevafo dunyo''' ''yoki'' '''dunyoyi bevafo''' - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot. {{misol|Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo {{ajrat|dunyo}}!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Bu bevafo {{ajrat|dunyo}}da istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ey {{ajrat|dunyo}}yi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Besh kunlik dunyo''' - oʻtkinchi hayot, qisqa umr. {{misol|Umr qisqa, besh kunlik {{ajrat|dunyo}}da zavq surish gʻanimat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Besh kunlik {{ajrat|dunyo}}ning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bu dunyo''' - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan). {{misol|Hammamiz ham bu {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jomaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu {{ajrat|dunyo}}da!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Dunyoga kelmoq''' - [[tugʻilmoq]]. {{misol|Bu bosh {{ajrat|dunyo}}ga kelib, nimalarni qurmadi-a?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz {{ajrat|dunyo}}ga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan oʻtmoq''' - (''yoki'' '''ketmoq''') - oʻlmoq, vafot etmoq. {{misol|-Tarxon janoblari {{ajrat|dunyo}}dan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol {{ajrat|dunyo}}dan ketdi, deb qoʻya qoling.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ {{ajrat|dunyo}}dan ketdingiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Dunyo ilmi''' - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada. {{misol|Kamina oxirat ilmiga, siz {{ajrat|dunyo}} ilmiga mohirsiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Dunyoyi qoʻtir''' ''yoki'' '''qoʻtir dunyo''' - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik {{va sh.k.}})ga toʻliq boʻlgan olam. {{misol|Bu qoʻtir {{ajrat|dunyo}}da shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Dunyoni tanimoq''' - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq. {{misol|Oʻqituvchi {{ajrat|dunyo}}ni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Dunyo yuzini koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''dunyoga kelmoq'''. {{misol|Sen {{ajrat|dunyo}} yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yolg‘on dunyo''' - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot. {{misol|Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}ga mehmonmiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu yolgʻon {{ajrat|dunyo}}da qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot!|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yorugʻ dunyo''' - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik. {{misol|Bu yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ga nima uchun keldik?|[[w:Hamza|Hamza]]|Asarlar}} {{misol|Biz yorugʻ {{ajrat|dunyo}}ni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Ikki dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo-bu dunyo'''. {{misol|Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki {{ajrat|dunyo}}da ham topolmaysiz. |[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Unday kelin endi ikki {{ajrat|dunyo}}da ham bu jahonga kelmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Men ikki {{ajrat|dunyo}}da rozi emasman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki {{ajrat|dunyo}}da unutmasman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Miri (biri) kam dunyo''' - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush. {{misol|Bobolar: “{{ajrat|Dunyo}}niki miri kam ikki!” deganlar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Biri kam {{ajrat|dunyo}}.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|“Bir kam {{ajrat|dunyo}}” emas bizning bu {{ajrat|dunyo}}: Barcha hujayrasi tugal bir olam.|[[w:Barot Boyqobilov|Barot Boyqobilov]]|Meni kuting, yulduzlar}}<br/>'''U dunyo-bu dunyo''' - ''1)'' har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo. {{misol|[Volidamiz:] -U {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi aslo.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}; 2) sira ham, hech qachon. {{misol|Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u {{ajrat|dunyo}}yu bu {{ajrat|dunyo}} esimdan chiqmaydi, - dedim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sartarosh u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} xor boʻlmaydi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u {{ajrat|dunyo}}-bu {{ajrat|dunyo}} sendan rozi emasman.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''U''' (''yoki'' '''narigi''') '''dunyo''' - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan). {{misol|U {{ajrat|dunyo}}da shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu {{ajrat|dunyo}}dan ketkisi kelmaydi-ya.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi {{ajrat|dunyo}}ga ravona boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Foniy dunyo''' - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr. {{misol|Usta goʻr va jahannam azobini foniy {{ajrat|dunyo}}da bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xoʻsh, siz bu foniy {{ajrat|dunyo}} lazzatidan kechgan.. tarki {{ajrat|dunyo}} qilgan piri murshidlardan biri ekansiz..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Qaytib kelmas dunyo''' - {{ayn.}} '''u dunyo'''. {{misol|Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas {{ajrat|dunyo}}siga joʻnatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oʻtar''' (''yoki'' '''oʻladigan''') '''dunyo''' - {{ayn.}} '''foniy dunyo'''. {{misol|Qani, ayt, bu oʻtar {{ajrat|dunyo}} zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi?|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Farmon, kel, oʻladigan {{ajrat|dunyo}}da bir otashashaylik.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #{{koʻchma|uz}} Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti. {{misol|Sehrlar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Ruhiy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Maʼnaviy {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Tafakkur {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sherbekning {{ajrat|dunyo}}si bo‘m-bo‘sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi!|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Soʻnagul oʻz {{ajrat|dunyo}}si bilan band edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} {{misol|Aiazarda onaning ruhiy {{ajrat|dunyo}}si, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Shu birgina soʻz uning [Madumarning] butun ichki va tashqi {{ajrat|dunyo}}sini oʻzida aks ettirgan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargona tong otguncha}} {{misol|Xayollar {{ajrat|dunyo}}si keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} #Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi. {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Odamiylik {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Taʼlim-tarbiya {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Adabiyot {{ajrat|dunyo}}sida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} #Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xususiyatlarga ega boʻlgan omillar bilan birlashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr. {{misol|Qadimgi {{ajrat|dunyo}}.}} {{misol|Kapitalizm {{ajrat|dunyo}}si.}} {{misol|Sivilizatsiya {{ajrat|dunyo}}si.}}<br/>'''Bir dunyo''' - juda koʻp, behisob, beadad; juda katta. {{misol|-Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir {{ajrat|dunyo}} tashvish boʻldim, - dedi Eʼzozxon.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir {{ajrat|dunyo}} qaygʻu, quvonch va maʼno bor!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Hovliga chiqdim. Meni bir {{ajrat|dunyo}} yumush kutib turgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Dunyoga ustun boʻlarmiding''' - “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora.<br/>'''Dunyodan toq oʻtmoq''' - turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq. {{misol|Na xotin, na bola-chaqa bor. {{ajrat|Dunyo}}dan toq oʻtdik hisob.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra {{ajrat|dunyo}}dan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyodan chiroqchisiz bormoq''' (''yoki'' '''oʻtmoq''') - farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq. {{misol|Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi.. Dunyodan chiroqchisiz boraman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq''' (''yoki'' '''koʻrinmoq''') - nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq. {{misol|Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, {{ajrat|dunyo}} koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Dunyo koʻrgan''' - turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan. {{misol|Birodari kirom, siz {{ajrat|dunyo}} koʻrgan bir kishisiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Dunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi''' (''yoki'' '''toʻpigʻiga chiqmaydi''') - begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida. {{misol|Bu odamlar toʻrt ishkali but, {{ajrat|dunyo}}ni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Dunyoni tanigan''' ''yoki'' '''dunyodan xabardor''' - koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing ''(yoki'' tursinlar) Uzoq umr kuring. {{misol|{{ajrat|Dunyo}} turguncha turing, asti gʻam koʻrmang.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Ikki dunyo bir qadam''' - pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida). {{misol|Sayoq uchun ikki {{ajrat|dunyo}} bir qadam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki dunyoda''' - sira ham, aslo, hech. {{misol|-Men u bilan ikki {{ajrat|dunyo}}da chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tarki dunyo qilmoq''' - hayot lazzatlaridan voz kechmoq. {{misol|Asli oʻzim tarki {{ajrat|dunyo}} qilganman.|[[w:Oʻzbek xalq dostonlari|"Oʻzbek xalq dostonlari"]]}} ==== Sinonimlari ==== [[ochun]], [[olam]], [[borliq]] ==== Antonimlari ==== == dunyo II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''dun-yo''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === [[w:Arab tili|Arabchadan]] دنيا - jahon, olam === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Boylik, davlat. {{misol|{{ajrat|Dunyo}}ning kerakligini bozorda bildim, Oxiratning kerakligini - mozorda.|Maqol}} {{misol|Munira xuddi Ahmadning oʻziga oʻxshardi, uni molu {{ajrat|dunyo}}, boylik qiziqtirmasdi.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Uning birdan-bir {{ajrat|dunyo}}si, umid-orzusi, koʻzlarining oqu qorasi bolalari edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДУНЁ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} # [[jahon]] *{{en}}: [[world]], [[universe]] *{{fa}}: [[دنیا‍]] *{{gag}}: [[dünnää]] *{{ja}}: [[世界]], [[世]] *{{tr}}: [[dünya]] *{{sah}}: [[аан дойду]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dunyo I'''<br /> '''1 '''[[вселенная]]; {{tarjmisoli|~ning paydo boʻlishi }} происхождение вселенной;<br /> '''2 '''[[мир]]; {{tarjmisoli|oʻsimliklar ~si }} растительный мир; {{tarjmisoli|hayvonot ~si }} животный мир; {{tarjmisoli|kapitalistik ~ }} капиталистический мир; {{tarjmisoli|sotsializm ~si }} мир социализма;<br /> '''3 '''[[земной]] [[шар]], [[свет]], [[мир]]; // [[мировой]]; {{tarjmisoli|butun ~ }} весь мир, весь свет; {{tarjmisoli|butun ~ proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|bu xabar butun ~ga yoyildi }} это известие разнеслось по всему свету; {{tarjmisoli|~ koʻrgan odam }} опытный, видавший виды человек, бывалый человек; {{tarjmisoli|~ga mashhur }} всемирно известный; {{tarjmisoli|~da birinchi }} первый в мире; {{tarjmisoli|~da shunday bir gap }} ({{izoh|или '''}}[[matal]]''') '''[[bor]] '''[[существует]] ([[в]] [[мире]]) [[такая]] [[поговорка]]; {{tarjmisoli|~ koʻrmay, ~ kishisi boʻlmaysan }} {{izoh|посл}}. не повидав света, человеком не станешь; {{tarjmisoli|~ni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} если будет всемирный потоп, до его щиколотки вода не поднимется ({{izoh|об очень беспечном, беззаботном человеке}}); {{izoh|соотв}}. ему море по колено; {{tarjmisoli|~ bozori }} мировой рынок;<br /> '''4 '''[[мир]] ({{izoh|земной и загробный}}); {{tarjmisoli|bu ~ }} этот мир; {{tarjmisoli|narigi ~}} тот мир, загробный мир; {{tarjmisoli|ikki ~da ham }} ни на этом, ни на том свете; никогда; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} рождаться; появляться на свет; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} уходить из мира, умирать, кончаться;<br /> '''5 '''[[повседневная]] [[жизнь]], [[существование]], [[житьё]]; // [[житейский]]; {{tarjmisoli|~ ishlari }} житейские заботы; житьё-бытьё; {{tarjmisoli|besh kunlik ~ }} ({{izoh|букв}}. пятидневный мир) преходящая жизнь; преходящий, бренный мир; бренное, недолговечное существование;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[то]] [[что]] [[составляет]] [[содержание]] [[человека]], [[составляет]] [[самую]] [[глубину]], [[сущность]] [[его]] [[души]]; {{tarjmisoli|kishining ichki ~si }} внутренний мир человека; '''*''' {{tarjmisoli|bir ~}} бесчисленное множество; уйма; {{tarjmisoli|bir ~ ish }} уйма дел, масса работы; {{tarjmisoli|bir ~ salom }} большой привет; {{tarjmisoli|bir ~ gap }} много разговоров.<br /> <br /> '''dunyo II'''<br /> [[богатство]]; [[состояние]]; [[сокровище]]; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq, ~ orttirmoq }} накапливать богатство; {{tarjmisoli|~ga berilmoq }} быть охваченным жаждой богатства, гнаться за богатством; {{tarjmisoli|mol ~ }} богатства, имущество.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] cl08v6ca2o77opd7blih0fbp561vomm 0 3925 637697 467900 2026-04-03T03:12:49Z Yokubjon Juraev 8265 637697 wikitext text/x-wiki {{-gag-}} [[yong‘oq]] {{-tr-}} '''ceviz''' :[[yongʻoq]] cjtgtxfqouuby30cbd7t7qfsda5vooa 0 8004 637668 475257 2026-04-02T14:14:09Z Yokubjon Juraev 8265 637668 wikitext text/x-wiki {{-gag-}} [[so‘z]]. {{-tr-}} {{tr-interj}} :[[quruq gap]] 66o5p3ob1wd7c5yhmw2uitw58p8m8ek 0 9077 637684 477785 2026-04-03T00:25:20Z Yokubjon Juraev 8265 637684 wikitext text/x-wiki {{-gag-}} [[fohisha]] {{-tr-}} '''orospu''' :[[fohisha]] arto2xmyhp2u0gpce1lu37mw7yrb5i4 0 12577 637669 636723 2026-04-02T14:14:41Z Yokubjon Juraev 8265 637669 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''soʻz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|'''SOʻZ''' 'nimanidir anglatish, koʻrsatish, ifodalash uchun xizmat qiladigan eng kichik nutq birligi'. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli söz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; Devon, III, 136; DS, 511); oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: söz &gt;&nbsp;soz.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{tlsh.|uz}} Oʻz tovush qobigʻiga ega boʻlgan, narsa-hodisalar, jarayonlar, shaxslar, belgi va miqdorlarni, xususiyatlarni, harakat va holatni, aloqa va munosabatlarni nomlash uchun xizmat qiladigan, mustaqil lugʻaviy maʼnoga ega boʻlgan, shuningdek, turli grammatik maʼno va vazifalarda qoʻllanadigan eng muhim til birligi; gapning qurilish materiali. {{misol|Tub {{ajrat|soʻz}}.}} {{misol|Yasama {{ajrat|soʻz}}.}} {{misol|Qoʻshma {{ajrat|soʻz}}.}} {{misol|Soʻz birikmasi.}} {{misol|Soʻz tarkibi.}} {{misol|Soʻz yasalishi.}} {{misol|Soʻzning tovush va maʼno tomoni bor. Lekin har qanday tovush yigʻindisi {{ajrat|soʻz}} boʻlavermaydi.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}}<br/>'''Kirish soʻz''' - 1) [[muqaddima]], [[debocha]], [[kirish]]. {{misol|Haydar akaning odamlarga malol kelmaydigan.. kirish {{ajrat|soʻz}}lari hammani xushhol qildi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{tlsh.|uz}} gap boʻlaklari bilan sintaktik bogʻlanmagan, gapda soʻzlovchining bayon etilgan fikrga munosabatini, gap mazmunining yuqorida yoki quyida aytil(adi)gan fikrga bogʻlanishini va shu kabilarni bildirib keluvchi soʻz, {{mas.}}, [[albatta]], [[aytgandek]], [[darvoqe]]. #Biror maʼno turiga, uslubga oid shunday birlik ({{izoh|tilda, nutqda ifoda vositasi sifatida}}). {{misol|Dagʻal {{ajrat|soʻz}}.}} {{misol|Beadab {{ajrat|soʻz}}.}} {{misol|Soʻzdan {{ajrat|soʻz}}ning farqi bor, oʻttiz ikki narxi bor.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|..ne-ne oshiqlarni pad qilgan bu goʻzal juvon bir boʻz bolaning ikki ogʻizgina shirin {{ajrat|soʻz}}iga zor boʻlib, qorongʻilik qaʼriga umidsiz tikilib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Aftidan, borligʻimiz Mastura bilan band, quyunday charx urayotgan taassurotlar, fikrlar, tuygʻularni ifoda qilgani {{ajrat|soʻz}} topolmas edik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}} #Soʻzlashuvda, gapda, nutqda shunday vositalardan foydalanish qobiliyati, sanʼati. {{misol|U {{ajrat|soʻz}}da yoʻqroq. yash U kishining {{ajrat|soʻz}}lari kitobda ham yoʻq, shunday maʼnoli.. ana {{ajrat|soʻz}}ga ustaligu.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #[[maqol|Maqol]]; [[matal]]; [[ibora]]. {{misol|Qochirim {{ajrat|soʻz}}lar.}} {{misol|Hikmatli {{ajrat|soʻz}}lar.}} {{misol|Otalar {{ajrat|soʻz}}i - aqlning koʻzi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Kumushning goʻzallik taʼrifini gʻoyibona eshitib, ogʻzining suvi keluvchi xotinli va xotinsiz orzumandlar "yotib qolguncha, otib qol!" {{ajrat|soʻz}}iga amal qilib, qutidornikiga sovchilarni turnaqator yubora boshlagan edilar.|[[w:Andulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #[[gap|Gap]], [[gap-soʻz]], [[nutq]]. {{misol|Samimiy {{ajrat|soʻz}}lar.}} {{misol|Notiqning {{ajrat|soʻz}}lari.}} {{misol|{{ajrat|Soʻz}} soʻramoq.}} {{misol|Maʼruzachiga {{ajrat|soʻz}} bermoq.}} {{misol|Soʻz aytmoq.}} {{misol|Soʻz boshlamoq.}} {{misol|Soʻzga chiqmoq.}} {{misol|Soʻzga tushmoq.}} {{misol|Soʻzini boʻlmoq.}} {{misol|Soʻzni qisqa qilmoq.}} {{misol|Soʻzini ogʻzidan olmoq.}} {{misol|Direktor bilan oldindan kelishib olingan boʻlsa kerak, birinchi boʻlib Baqaloq {{ajrat|soʻzga chiqdi}}.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi|1983}} {{misol|{{ajrat|Soʻz}} boshladi chol titrab, Halqumiga kelib jon.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Azizxon bir {{ajrat|soʻz}} demay, mashinaning orqa oʻrindigʻiga chiqdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Soʻz bermaslik''' - 1) gapirishga imkon bermaslik. {{misol|Xotini Karim akaga {{ajrat|soʻz}} bermaydi. Bir gap aytsa, betingda koʻzing bormi demay, qayirib tashlaydi.|[[w:Mamatqul Hazratqulov|Mamatqul Hazratqulov]]|Jurʼat}} 2) boʻysunmaslik. {{misol|Qishloqi yoshligim sarpoychan chopar {{ajrat|Soʻz}} bermay dekabr quyunlariga.|[[w:Abdulla Sher|Abdulla Sher]]}}<br/>'''Soʻz ochmoq''' - gapirishni boshlamoq. {{misol|Muhabbat qissasidan {{ajrat|soʻz}} ochib, qilsam gʻazalxonlik, Oʻqishgay ishq eli nazmimni koʻp zarrin kitob ichra.|[[w:Habibiy|Habibiy]]|Devon}}<br/>'''Soʻz erkinligi''' - {{huq.}} insonning asosiy shaxsiy va fuqarolarning siyosiy huquqlaridan biri; oʻz fikrini ogʻzaki va ommaviy axborot vositalaridan foydalangan holda yozma bayon etish imkoniyati. {{misol|Biz {{ajrat|soʻz}} erkinligini soʻrar edik.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} {{misol|Demokratik mamlakatlarda ommaviy axborot vositalarining faoliyati {{ajrat|soʻz}} erkinligiga asoslangan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}}<br/>'''Soʻz qotmoq''' - biror gap, soʻz aytmoq, gapirmoq. {{misol|Zaynab tamom, tamom lol edi, {{ajrat|Soʻz}} qotishga u behol edi.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Tanlangan asarlar}} #Mish-mish gap, [[ovoza]]; [[igʻvo]]. {{misol|El bor yerda {{ajrat|soʻz}} bor.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Oʻlikmi-tirikmi - bilarmiz. Men ham qarab turmayman. Ammo {{ajrat|soʻz}} tarqalmasin, ayt, xotining tilini qissin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Oʻgit, pand-nasihat, taʼlim-tarbiya, iltimos yoki buyruq mazmunidagi gap. {{misol|Onaning {{ajrat|soʻz}}ini quloqqa olmoq.}} {{misol|Kattalarning {{ajrat|soʻz}}iga kirmoq.}} {{misol|{{ajrat|Soʻz}}ini ikki qilmaslik.}} {{misol|Yomonning boʻzini olguncha, Yaxshining {{ajrat|soʻz}}ini ol.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Doʻst {{ajrat|soʻz}}ini tashlama, Tashlab boshing qashlama.|[[w:Maqol|Maqol]]}}<br/>'''Soʻzini yerda qoldirmoq''' - buyruq yoki iltimosini bajarmaslik. {{misol|Kumushning qarshi tushmagi toʻgʻrisida, albatta, ularning shubhalari yoʻq edi. Shuning bilan birga, ota-onaning {{ajrat|soʻz}}ini yerda qoldiradi, deb ham oʻylamas edilar,|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Soʻz(i)ga kirmoq''' - aytganini qilmoq, maslahat boʻyicha harakat qilmoq. {{misol|Akasining soʻziga kirib, toʻy qilding, sharmanda boʻlding.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Boy afandi: "Mana xolos, agar man sizning {{ajrat|soʻz}}ingizga kirsam, toza sharmanda boʻlar ekanmiz", - deb.. meni xijolat qildilar.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tanlangan asarlar}} #[[va’da|Vaʼda]], [[lafz]]; [[azm-qaror]]. {{misol|Soʻzida turmoq.}} {{misol|Yigit {{ajrat|soʻz}}i bir boʻlur.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Tursang {{ajrat|soʻz}}ingda - hurmat yuzingda.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Avazxon:] Ey ota, padari buzrukvor, {{ajrat|soʻz}}dan qaytish nomardning ishi.|[[w:Malikai ayyor|"Malikai ayyor"]]}} {{misol|Mansur endi Gavhar {{ajrat|soʻz}}idan qaytmasligini tushunib toʻxtadi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Birovga aytmaslikka {{ajrat|soʻz}} beraman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} :'''Oradan soʻz oʻtmoq''' (''yoki'' '''chiqmoq''') - kelishmovchilik roʻy bermoq, nizo chiqmoq. {{misol|Mir hazratlari bilan orangizdan biron {{ajrat|soʻz}} oʻtgan, deb gumon qilurman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} :'''Soʻz oʻyini''' - bir soʻzning turli maʼnolaridan yoki turli maʼnodagi shakldosh soʻzlardan foydalanib tuzilgan, turlicha tushunilishi mumkin boʻlgan ibora. {{misol|Uy egasi dasturxon yozar ekan: -Umridan shuncha boʻlgandan keyin, xudo xohlasa, umri uzoq boʻladi, - deb {{ajrat|soʻz}} oʻyini qixdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} === Sinonimlari === [[lafz]] === Antonimlari === {{OʻTIL|СЎЗ}} == Tarjimalari == {{-trans-|so‘z| *{{gag}}:[[laf]] * {{hu}}: [[szó]] * {{tr}}: [[söz]] *{{ug}}: [[سۆز]] *{{kjh}}: [[сӧс]] * {{sah}}: [[өс]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>soʻz<br /> 1 </b>[[слово]]; {{tarjmisoli|soʻz ustasi }} мастер слова; {{tarjmisoli|soʻnggi soʻz senda qoladi }} последнее слово за тобой; {{tarjmisoli|soʻz bobi }} ({{izoh|букв}}. область слова) риторика; {{tarjmisoli|tub soʻz }} {{izoh|лингв.}} корневое слово; {{tarjmisoli|yasama soʻz }} {{izoh|лингв.}} производное слово; {{tarjmisoli|juft soʻz }} {{izoh|лингв.}} парные слова; {{tarjmisoli|qoʻshma soʻz }} {{izoh|лингв.}} сложное слово; {{tarjmisoli|soʻz birikmasi }} {{izoh|лингв.}} словосочетание; {{tarjmisoli|soʻz sostavi }} состав слова; {{tarjmisoli|soʻz turlovchi suffikslar }} {{izoh|грам}}. словоизменяющие суффиксы; {{tarjmisoli|soʻz yasovchi suffikslar }} {{izoh|грам}}. словообразующие суффиксы; {{tarjmisoli|kirish soʻz }} 1) {{izoh|грам}}. вводное слово; 2) вступительное слово, введение; {{tarjmisoli|soʻzma-soʻz }} 1) слово в слово; дословно; 2) дословный; {{tarjmisoli|soʻzma- soʻz tarjima }} дословный перевод; {{tarjmisoli|soʻzma-soʻz tarjima qilmoq}} перевести дословно; {{tarjmisoli|aytilgan soʻz - otilgan oʻq}} {{izoh|посл}}. сказанное слово — выпущенная стрела; {{izoh|соотв}}. слово не воробей, вылетит — не поймаешь; {{tarjmisoli|soʻzidan qaytmoq }} отказаться от (своих) слов; {{tarjmisoli|soʻz chertmoq}} чеканить слова; {{tarjmisoli|soʻzdan qolmoq}} лишиться языка, онеметь; {{tarjmisoli|soʻzini (yerga) tashlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}soʻzini yerda qoldirmoq}} оставить ({{izoh|чьи-л}}.) слова без внимания; '''ni qisqa qilish uchun '''для краткости; {{tarjmisoli|soʻzi ogʻzida qoldi }} слова застряли у него в горле; {{tarjmisoli|soʻzi soʻzga oʻxshamas, ogʻzi soʻzdan bushamas }} {{izoh|погов}}. слова его несообразны, а рот не устаёт говорить ({{izoh|о болтуне}}); {{tarjmisoli|sizga ikki ogʻiz soʻzim bor }} у меня есть пара слов к вам; мне нужно поговорить с вами; {{tarjmisoli|soʻzi oʻtkir }} ({{izoh|букв}}. его слово остро) он авторитетен; его слова действенны; {{tarjmisoli|soʻzi oʻtmaydi }} его не слушают; он не пользуется авторитетом; {{tarjmisoli|soʻzini oʻtkazmoq }} воздействовать, влиять словом; {{tarjmisoli|soʻzga kirmoq}} 1) заговорить, начать говорить; 2) слушаться, послушаться; быть послушным; {{tarjmisoli|soʻzdan soʻzning farqi bor, oʻttiz ikki narxi bor }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. слово от слова отличается, у них тридцать две цены) слово слову рознь; {{tarjmisoli|soʻz oʻyini }} игра слов;<br /> '''2 '''[[речь]]; [[разговор]]; [[повествование]]; {{tarjmisoli|soʻz turkumlari }} {{izoh|грам}}. части речи; {{tarjmisoli|soʻz shaxmat haqida ketdi }} разговор зашёл о шахматах; {{tarjmisoli|soʻz lugʻat toʻgʻrisida borayotir }} речь идёт о словаре; {{tarjmisoli|soʻz boshi }} предисловие; {{tarjmisoli|soʻz aytmoq}} сказать слово; высказаться; {{tarjmisoli|soʻzni boʻlmoq}} ({{izoh|или}} '''[[kesmoq]]''') [[прервать]] ({{izoh|чью-л}}.) [[речь]]; {{tarjmisoli|soʻz ochmoq}} начинать разговор, заговорить ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|soʻzini ogʻzidan olmoq}} перебивать ({{izoh|кого-л}}.); прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь; {{tarjmisoli|soʻzga tushmoq }} заговорить; {{tarjmisoli|soʻzni boshqa yoqqa burmoq}} переводить разговор на что-либо другое; {{tarjmisoli|gap-soʻz }} всякие разговоры; пересуды; {{tarjmisoli|gap-soʻz boʻlmoq}} быть предметом обсуждений, толков, пересудов; {{tarjmisoli|gap-soʻz qilmoq}} вести всевозможные разговоры; пустословить;<br /> '''3 '''[[суждение]], [[мнение]]; {{tarjmisoli|bu toʻgʻrida ikki soʻz bulishi mumkin emas }} об этом не может быть двух мнений;<br /> '''4 '''[[слово]]; [[обещание]]; {{tarjmisoli|uning soʻzi soʻz, biz bunga hech shubha qilmaymiz }} его слово — (твёрдое) слово, мы в этом ничуть несомневаемся; {{tarjmisoli|soʻzini olmoq}} брать обещание ({{izoh|с кого-л}}.); {{tarjmisoli|soʻz bitta! }} ({{izoh|букв}}. слово одно) сказано и всё!; сказано и баста!;{{tarjmisoli| ogʻziga soʻz olmoq}} клясться, зарекаться; {{tarjmisoli|soʻzining ustidan chiqmoq}} сдержать слово, выполнить обещание; {{tarjmisoli|soʻz bermoq }} 1) давать слово, предоставлять слово; 2) давать слово, давать обет; обещать; {{tarjmisoli|u hech kimga soʻz bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушает; {{tarjmisoli|soʻz olmoq}} 1) брать слово, выступать; 2) брать обещание; {{tarjmisoli|soʻz tegizmoq}} подводить ({{izoh|кого-л}}.), поступать так, чтобы ({{izoh|кому-л}}.) попало; {{tarjmisoli|soʻz uqdirmoq}} втолковывать; {{tarjmisoli|soʻz yuritmoq}} вести разговор; {{tarjmisoli|soʻz tarqatmoq}} распускать слухи; {{tarjmisoli|soʻz qaytarmoq}} противоречить, прекословить; {{tarjmisoli|soʻz qistirmoq}} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|soʻz qotmoq}} заговорить (первым); вмешаться в разговор; закинуть словечко; {{tarjmisoli|soʻz qochishi }} размолвка; {{tarjmisoli|oramizda soʻz qochdi }} между нами возникла размолвка, мы поссорились; {{tarjmisoli|soʻz qoʻshmoq}} поддакивать; {{tarjmisoli|shirin soʻz (odam) }} обходительный, вежливый, деликатный (человек); {{tarjmisoli|soʻzida turmoq}} 1) стоять на своём; 2) выполнять обещание; {{tarjmisoli|yigit soʻzidan, arslon izidan qaytmas }} {{izoh|погов}}. молодец не отступается от своего слова, лев не поворачивает вспять по своему следу;<br /> '''5 '''[[изречение]], [[афоризм]]; {{tarjmisoli|hikmatli soʻzlar }} 1) мудрые изречения; 2) афоризмы, крылатые слова; {{tarjmisoli|otalar soʻzi }} ({{izoh|букв}}. изречения отцов) пословицы, поговорки.<br /> }} 16yw63k20nc587xde89yw46fs3v9zct 0 12910 637698 637656 2026-04-03T03:19:09Z Yokubjon Juraev 8265 637698 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; ''zid.'' kichik. {{misol|Katta shahar. Katta hovli. Katta daryo. Katta soy. Katta tosh. Katta zal. yat Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtar-gan odamlar bularni kesib, qirqib, arava-larga yuklashar edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 2 Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; ''zid.'' kichik. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin. {{ajrat|Katta}} jamoa.}} m {{misol|Men — oʻn oltiga toʻlma-gan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 3 Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba. Katta tantana. Katta eʼtibor. Katta jasorat. Katta bayram. Katta mahorat. Katta tortishuv. shya Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdul-laboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bolta-boy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulo-gʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. se-mentlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi. |[[w:A. Qa\\or|A. Qa\\or]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 4 Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil. U mendan {{ajrat|katta}}. [Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :Katta xotin ''etn.'' Birinchi, bosh xotin. Katta qilmoq Boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. - {{misol|Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, — dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. '''5 '''{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kat-tani hurmat qil. {{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}} :Kattani kesib, kichkina qilgan Keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. 6 Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim. {{ajrat|Katta}} laborant.}} '''7 '''{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mash-hur. {{misol|Katta olim. Katta artist, shyo Bu — Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislar-dan sanalar edshshr.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. 8 Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} m [ {{misol|Toji-boy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam. |[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Odamlar tamom yi-gʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq. |[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Oʻzini katta olmoq ''(yoki'' tutmoq) Amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini bosh-qalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U[Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzi-ni {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilim-don murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}. :Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi Yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi. Katta boshini ''(yokioʻ''zini) kichik qilib Yoshi-ning kattaligi, amali-martabasi yoki dav-latiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik kelti-rishidan choʻchidi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Katta ran Eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunib-di, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, — deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azal-dan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz pux-ta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qol-masak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxo-nov|J. Abdullaxo-nov]]|Xonadon}}. Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta ''q. ''ogʻiz. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hov-liqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshi-lib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ay-ting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;">l''ZE ³³⁴''{{clear}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} 4xd2j0tkglmfjp67ikuk125b3rxo7b5 0 14413 637692 632513 2026-04-03T01:21:38Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 637692 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-gun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUGUN ’soʻz borayotgan kun’. B u g u n siz bilan suhbatlashgani vahtim boʻlmasa kerak. Bu ravish asli bu koʻrsatish olmoshi va ’bir kecha-kunduz’ maʼnosini anglatib qatnashgan kün soʻzlaridan tuzilgan birikmani (ДС, 119: bu kün ’segodnya’) bir soʻzga birlashtirish bilan hosil boʻlgan (ДС, 132: bükün); avvallari kün soʻzi tarkibidagi unlining taʼsiri bilan bu olmoshi tar — kibidagi u unlisi ham yumshoq talaffuz qilingan; keyinchalik ü unlilarining yumshoqlik belgisi yoʻqol-gan; birikma yaxlit talaffuz qilingani sababli ikki unli oraligʻidagi k undoshi g undoshiga almashgan: bu kün &gt;&nbsp;bükün &gt;&nbsp;bukun &gt;&nbsp;bugun.}} ''asli'' bu + kun == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1. {{rvsh.|uz}} Soʻz borayotgan paytda kechirilayotgan yoki kechirilgan kun, kecha-kunduz. {{misol|Men senga munosib emasligimni bugun bildim. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq.}} {{misol|Azizxonning buguniga, ertasiga Lutfiniso juda-juda zarur edi. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq.}} {{misol|Oʻtgan kuni ham, kecha ham, {{ajrat|bugun}} ham shunday qilmoqchi boʻldi-yu, bari bir koʻngli chopmadi. |[[w:A. Obidjon|A. Obidjon]]|Akang qaragʻay Gulmat.}} 2. {{ot|uz}} {{vzf.|uz}} Hozirgi payt, hozirgi kun. {{misol|{{ajrat|Bugun}}imiz juda yaxshi, ertamiz bundam ham yaxshi boʻladi. {{ajrat|Bugun}}ni oʻylama, ertani oʻyla. |[[w:Maqol|Maqol.]]|}} :'''Bugun emas, erta''' ''yoki'' '''bugun boʻlmasa, erta'''(ga,) Yaqin fursatda, tez orada, hademay. {{misol|Mana shularni [dushman tayyorgarligini] nazarga olganda, {{ajrat|bugun}} boʻlmasa, ertaga juda dahshatli jang boshlanishi muqarrar edi. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУГУН}} == Tarjimalari == {{uz-adv}} ===Tillar=== *{{ar}}: [[اليوم]] *{{gag}}: [[büün]] *{{de}}: [[Tag]] *{{en}}: [[today]] *{{tr}}: [[bugün]] *{{nl}}: [[vandaag]] *{{es}}: [[hoy]] *{{arz}}: [[النهارده]] *{{pt}}: [[hoje]] *{{sah}}: [[бүгүн]] {{Tarjimalar |bs = [[danas]] |mk = [[денес]] |kjh = [[пӱӱн]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bugun<br /> </b>[[сегодня]]; [[сегодняшний]] [[день]]; {{tarjmisoli|shu bugun}} сегодня, сегодня же; именно сегодня; только сегодня; {{tarjmisoli|bugun-erta }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bugun emas}} , '''[[erta]] '''[[не]] [[сегодня-завтра]], [[со]] [[дня]] [[на]] [[день]], [[на]] [[днях]]; {{tarjmisoli|bugunni oʻylama, ertani oʻyla }} думай не о сегодняшнем дне, а о завтрашнем; {{tarjmisoli|bugundan boshlab }} начиная с сегодняшнего дня.<br /> }} 8xhrcw6r83n4jmy56nnqgmodg1gzjk9 0 16236 637694 635799 2026-04-03T02:40:28Z Yokubjon Juraev 8265 637694 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ki-chik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KICHIK ' hajmi, oʻlchami meʼyordan oz'. K i ch i k — k i ch i k stanqiyalarda ham uning [poyezdning] yoʻliga hizil fonar koʻndalang boʻlaveradi (Ibrohim Rahim). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat dastlab kichig (ПДП, 394; DS, 306), kichüg (ДС, 306) tarzida, keyinchalik kichik tarzida (Devon, I, 371) ta — laffuz qilingan; hozirgi oʻzbek tilida kichik tarzida, shevalarda kichiy tarzida ham talaffuz qilinadi, bunda g—k—y tovush almashuvi voqe boʻladi. Baʼzi turkiy tillarda bu soʻz oxirgi undoshsiz kichi tarzida ham talaffuz qilinadi (ССТТН, II, 174). Aslida kichik si — fati kichi- feʼlidan -k qoʻshimchasi bilan yasalganiga shubha yoʻq, lekin manbalarda kichi— feʼli oʻz aksini topmagan.}} ''[[w:Fors tili|f.]]'' JL[[w:Arab tili|a.]] ''—'' kichik, mayda; uncha katta boʻlmagan == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Tuzilish, hajm, oʻlcham ji-hatdan nisbatan katta boʻlmagan. {{misol|Kichik oʻrmon. Kichik shahar. Kichik bino. Kichik tosh. Kichik arava. Kichik xoʻjspik. Kichik gavda. shsh [Ota-bek] Ayvonning narigi yoni bilan.. bir boqcha-gami, maydongami chiqilishini bilib, shu yoqqa yurdi va {{ajrat|kichik}}roq bir mevazorga chiqdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''Kumda talanib, bor-yoʻgʻidan ajra,''''1''{{misol|gan {{ajrat|kichik}} karvon sochilgan nar-salarni yigʻib, otlarni egarlab, aravalarga qoʻshishga hozirlik koʻrdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Yoʻq, bunday boʻlishi mumkin emas. Anavi {{ajrat|kichik}} jangchicha ham yoʻqmanmi?|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}}. 2 Sigʻimi, sath oʻlchami katta boʻlmagan; tor. {{misol|Kichik hovli. Toʻn unga {{ajrat|kichik}} keldi. yash Aksar shahar uylaridek, usta Bahromniki ham ikki xona, bir ayvondan va {{ajrat|kichik}} sahn-dan iborat, tashqisiz eshik edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 3 Yoshi oʻrta darajadan past, oʻrta dara-jaga yetmagan; keksaning aksi, yosh. {{misol|{{ajrat|Kichik}}-larga muruvvat qil, kattalarni hurmat qil.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Bir kattaning gapiga kir, bir — {{ajrat|kichik}}ning.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. 4 Nisbatan yoshi past (kam) boʻlgan. {{misol|Kichik oʻgʻil. Kichik amaki. Ikki yosh {{ajrat|kichik}}. Oʻzi-dan {{ajrat|kichik}} doʻsti. vt Bolalardan {{ajrat|kichik}}roq-lari chopk,illashib, Saodatxondan oʻzib ke-tishdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Si-diqjon unga murojaat qilganida, oʻzidan {{ajrat|kichik}} boʻlsa ham, "Ziyodaxon ona" der edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 5 Vazifa, lavozim darajasi past, quyi. {{misol|Men oʻn bir yil shu idorada {{ajrat|kichik}} bir lavo-zimda ishladim.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. {{misol|Buxoroda ustoz Najmiddin Buxoriy kabi katta meʼmor boʻlmasa ham, {{ajrat|kichik}}lari bor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 6 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan amal, kasb va shu kabilarning quyi, past, boshla-ngʻich darajasini bildiradi. {{misol|{{ajrat|Kichik}} ilmiy xodim,}} m ''Yaxshi yigitlar'' — {{misol|armiyaning husni. Kuzga borib, bularni {{ajrat|kichik}} komandir qilibchiqaramiz-a?|[[w:Shuxrat|Shuxrat]]|Shinelli yillar}}. {{misol|{{ajrat|Kichik}} bir master boʻlib chiqardi otin.. |[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. 7 Ahamiyat, mohiyat jihatdan katta boʻlmagan; arzimas, muhim boʻlmagan. {{misol|{{ajrat|Kichik}} xato. {{ajrat|Kichik}} bir mulohaza.}} n {{misol|Hanifa.. oʻz zvenosining {{ajrat|kichik}} bir muvaffaqiyati shunday katta majlisda ogʻizga tushadigan bir voqeaga aylanib ketishini sira kutmagani uchun.. qattiq xijolat tortdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Katta boshini kichik qilib Oʻzini past olib, kamtar tutib, kamtarlik bilan (oʻz martabasi, mavqei va sh. k. holatiga nisbatan olinadi). {{misol|Rais ham katta boshini {{ajrat|kichik}} qilib, koʻpchilikning oldida: -Gapir-gan adashadi, yurgan qoqiladi, — dedi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Sorokinning polkidagi gʻalayonlarni yashirish uchun Vladimir Yakovlevich katta boshini {{ajrat|kichik}} qilib, prapor-shikni oʻz himoyasiga olishga majbur boʻldi. |[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Chinor}}. Kichik tortmoq Kichik holga kelmoq; kichiklashmoq (gavda, tana haqida). {{misol|Bir vaqtlardagi gavdali pahla-von Krbil endi {{ajrat|kichik}} tortib ketgan, ke-sakrang yuzini, nursiz koʻzlarini hadeb el-dan yashirar edi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. === Sinonimlari === [[jajji]], [[mayda]] === Antonimlari === {{OʻTIL|КИЧИК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tr= [[küçük]] |ja=[[小さい]] |sah = [[куччугуй]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kichik'''<br /> '''1 '''[[маленький]] [[малый]]; {{tarjmisoli|~ felyeton }} маленький фельетон; {{tarjmisoli|~ zal }} малый зал; {{tarjmisoli|~ toʻy }} помолвка; {{tarjmisoli|oʻn marta ~ }} в десять раз меньше;<br /> '''2 '''[[младший]] ({{izoh|по возрасту}}), [[меньший]], [[меньшой]]; [[маленький]], [[малолетний]]; // [[малолеток]]; {{tarjmisoli|~ yoshdagi maktab bolalari }} дети младшего школьного возраста; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} младший сын; {{tarjmisoli|bir-biridan ~ }} мал мала меньше; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он моложе меня; {{tarjmisoli|men sizdan ~man }} я моложе вас; {{tarjmisoli|~ xotin }} младшая жена ({{izoh|при многоженстве}}); {{tarjmisoli|~ oyi }} ({{izoh|букв}}. младшая мать) так называют младшие (некоторых) своих старших родственниц {{izoh|или }}близких; {{tarjmisoli|kattadan ~}} от мала до велика;<br /> '''3 '''[[младший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|~ ilmiy xodim }} младший научный сотрудник;<br /> '''4 '''[[небольшой]], [[незначительный]]; {{tarjmisoli|~ bir ayb }} небольшая провинность; {{tarjmisoli|~ bir xato }} незначительная ошибка.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] ib4yurtoduc8666kc68mc5edsj2eg67 637695 637694 2026-04-03T02:41:28Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637695 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ki-chik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KICHIK ' hajmi, oʻlchami meʼyordan oz'. K i ch i k — k i ch i k stanqiyalarda ham uning [poyezdning] yoʻliga hizil fonar koʻndalang boʻlaveradi (Ibrohim Rahim). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat dastlab kichig (ПДП, 394; DS, 306), kichüg (ДС, 306) tarzida, keyinchalik kichik tarzida (Devon, I, 371) ta — laffuz qilingan; hozirgi oʻzbek tilida kichik tarzida, shevalarda kichiy tarzida ham talaffuz qilinadi, bunda g—k—y tovush almashuvi voqe boʻladi. Baʼzi turkiy tillarda bu soʻz oxirgi undoshsiz kichi tarzida ham talaffuz qilinadi (ССТТН, II, 174). Aslida kichik si — fati kichi- feʼlidan -k qoʻshimchasi bilan yasalganiga shubha yoʻq, lekin manbalarda kichi— feʼli oʻz aksini topmagan.}} ''[[w:Fors tili|f.]]'' JL[[w:Arab tili|a.]] ''—'' kichik, mayda; uncha katta boʻlmagan == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Tuzilish, hajm, oʻlcham jihatdan nisbatan katta boʻlmagan. {{misol|Kichik oʻrmon.}} {{misol|Kichik shahar. Kichik bino. Kichik tosh. Kichik arava. Kichik xoʻjspik. Kichik gavda. shsh [Otabek] Ayvonning narigi yoni bilan.. bir boqcha-gami, maydongami chiqilishini bilib, shu yoqqa yurdi va {{ajrat|kichik}}roq bir mevazorga chiqdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} ''Kumda talanib, bor-yoʻgʻidan ajra,''''1''{{misol|gan {{ajrat|kichik}} karvon sochilgan nar-salarni yigʻib, otlarni egarlab, aravalarga qoʻshishga hozirlik koʻrdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Yoʻq, bunday boʻlishi mumkin emas. Anavi {{ajrat|kichik}} jangchicha ham yoʻqmanmi?|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}}. 2 Sigʻimi, sath oʻlchami katta boʻlmagan; tor. {{misol|Kichik hovli. Toʻn unga {{ajrat|kichik}} keldi. yash Aksar shahar uylaridek, usta Bahromniki ham ikki xona, bir ayvondan va {{ajrat|kichik}} sahn-dan iborat, tashqisiz eshik edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 3 Yoshi oʻrta darajadan past, oʻrta dara-jaga yetmagan; keksaning aksi, yosh. {{misol|{{ajrat|Kichik}}-larga muruvvat qil, kattalarni hurmat qil.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Bir kattaning gapiga kir, bir — {{ajrat|kichik}}ning.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. 4 Nisbatan yoshi past (kam) boʻlgan. {{misol|Kichik oʻgʻil. Kichik amaki. Ikki yosh {{ajrat|kichik}}. Oʻzi-dan {{ajrat|kichik}} doʻsti. vt Bolalardan {{ajrat|kichik}}roq-lari chopk,illashib, Saodatxondan oʻzib ke-tishdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Si-diqjon unga murojaat qilganida, oʻzidan {{ajrat|kichik}} boʻlsa ham, "Ziyodaxon ona" der edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 5 Vazifa, lavozim darajasi past, quyi. {{misol|Men oʻn bir yil shu idorada {{ajrat|kichik}} bir lavo-zimda ishladim.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. {{misol|Buxoroda ustoz Najmiddin Buxoriy kabi katta meʼmor boʻlmasa ham, {{ajrat|kichik}}lari bor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 6 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan amal, kasb va shu kabilarning quyi, past, boshla-ngʻich darajasini bildiradi. {{misol|{{ajrat|Kichik}} ilmiy xodim,}} m ''Yaxshi yigitlar'' — {{misol|armiyaning husni. Kuzga borib, bularni {{ajrat|kichik}} komandir qilibchiqaramiz-a?|[[w:Shuxrat|Shuxrat]]|Shinelli yillar}}. {{misol|{{ajrat|Kichik}} bir master boʻlib chiqardi otin.. |[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. 7 Ahamiyat, mohiyat jihatdan katta boʻlmagan; arzimas, muhim boʻlmagan. {{misol|{{ajrat|Kichik}} xato. {{ajrat|Kichik}} bir mulohaza.}} n {{misol|Hanifa.. oʻz zvenosining {{ajrat|kichik}} bir muvaffaqiyati shunday katta majlisda ogʻizga tushadigan bir voqeaga aylanib ketishini sira kutmagani uchun.. qattiq xijolat tortdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Katta boshini kichik qilib Oʻzini past olib, kamtar tutib, kamtarlik bilan (oʻz martabasi, mavqei va sh. k. holatiga nisbatan olinadi). {{misol|Rais ham katta boshini {{ajrat|kichik}} qilib, koʻpchilikning oldida: -Gapir-gan adashadi, yurgan qoqiladi, — dedi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Sorokinning polkidagi gʻalayonlarni yashirish uchun Vladimir Yakovlevich katta boshini {{ajrat|kichik}} qilib, prapor-shikni oʻz himoyasiga olishga majbur boʻldi. |[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Chinor}}. Kichik tortmoq Kichik holga kelmoq; kichiklashmoq (gavda, tana haqida). {{misol|Bir vaqtlardagi gavdali pahla-von Krbil endi {{ajrat|kichik}} tortib ketgan, ke-sakrang yuzini, nursiz koʻzlarini hadeb el-dan yashirar edi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. === Sinonimlari === [[jajji]], [[mayda]] === Antonimlari === {{OʻTIL|КИЧИК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tr= [[küçük]] |ja=[[小さい]] |sah = [[куччугуй]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kichik'''<br /> '''1 '''[[маленький]] [[малый]]; {{tarjmisoli|~ felyeton }} маленький фельетон; {{tarjmisoli|~ zal }} малый зал; {{tarjmisoli|~ toʻy }} помолвка; {{tarjmisoli|oʻn marta ~ }} в десять раз меньше;<br /> '''2 '''[[младший]] ({{izoh|по возрасту}}), [[меньший]], [[меньшой]]; [[маленький]], [[малолетний]]; // [[малолеток]]; {{tarjmisoli|~ yoshdagi maktab bolalari }} дети младшего школьного возраста; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} младший сын; {{tarjmisoli|bir-biridan ~ }} мал мала меньше; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он моложе меня; {{tarjmisoli|men sizdan ~man }} я моложе вас; {{tarjmisoli|~ xotin }} младшая жена ({{izoh|при многоженстве}}); {{tarjmisoli|~ oyi }} ({{izoh|букв}}. младшая мать) так называют младшие (некоторых) своих старших родственниц {{izoh|или }}близких; {{tarjmisoli|kattadan ~}} от мала до велика;<br /> '''3 '''[[младший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|~ ilmiy xodim }} младший научный сотрудник;<br /> '''4 '''[[небольшой]], [[незначительный]]; {{tarjmisoli|~ bir ayb }} небольшая провинность; {{tarjmisoli|~ bir xato }} незначительная ошибка.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] mzezz0z9gk4wgq9nz6czffuu4qte4bb 637696 637695 2026-04-03T02:41:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637696 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ki-chik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KICHIK ' hajmi, oʻlchami meʼyordan oz'. K i ch i k — k i ch i k stanqiyalarda ham uning [poyezdning] yoʻliga hizil fonar koʻndalang boʻlaveradi (Ibrohim Rahim). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat dastlab kichig (ПДП, 394; DS, 306), kichüg (ДС, 306) tarzida, keyinchalik kichik tarzida (Devon, I, 371) ta — laffuz qilingan; hozirgi oʻzbek tilida kichik tarzida, shevalarda kichiy tarzida ham talaffuz qilinadi, bunda g—k—y tovush almashuvi voqe boʻladi. Baʼzi turkiy tillarda bu soʻz oxirgi undoshsiz kichi tarzida ham talaffuz qilinadi (ССТТН, II, 174). Aslida kichik si — fati kichi- feʼlidan -k qoʻshimchasi bilan yasalganiga shubha yoʻq, lekin manbalarda kichi— feʼli oʻz aksini topmagan.}} ''[[w:Fors tili|f.]]'' JL[[w:Arab tili|a.]] ''—'' kichik, mayda; uncha katta boʻlmagan == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Tuzilish, hajm, oʻlcham jihatdan nisbatan katta boʻlmagan. {{misol|Kichik oʻrmon.}} {{misol|Kichik shahar.}} {{misol|Kichik bino. Kichik tosh. Kichik arava. Kichik xoʻjspik. Kichik gavda. shsh [Otabek] Ayvonning narigi yoni bilan.. bir boqcha-gami, maydongami chiqilishini bilib, shu yoqqa yurdi va {{ajrat|kichik}}roq bir mevazorga chiqdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} ''Kumda talanib, bor-yoʻgʻidan ajra,''''1''{{misol|gan {{ajrat|kichik}} karvon sochilgan nar-salarni yigʻib, otlarni egarlab, aravalarga qoʻshishga hozirlik koʻrdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Yoʻq, bunday boʻlishi mumkin emas. Anavi {{ajrat|kichik}} jangchicha ham yoʻqmanmi?|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}}. 2 Sigʻimi, sath oʻlchami katta boʻlmagan; tor. {{misol|Kichik hovli. Toʻn unga {{ajrat|kichik}} keldi. yash Aksar shahar uylaridek, usta Bahromniki ham ikki xona, bir ayvondan va {{ajrat|kichik}} sahn-dan iborat, tashqisiz eshik edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 3 Yoshi oʻrta darajadan past, oʻrta dara-jaga yetmagan; keksaning aksi, yosh. {{misol|{{ajrat|Kichik}}-larga muruvvat qil, kattalarni hurmat qil.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Bir kattaning gapiga kir, bir — {{ajrat|kichik}}ning.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. 4 Nisbatan yoshi past (kam) boʻlgan. {{misol|Kichik oʻgʻil. Kichik amaki. Ikki yosh {{ajrat|kichik}}. Oʻzi-dan {{ajrat|kichik}} doʻsti. vt Bolalardan {{ajrat|kichik}}roq-lari chopk,illashib, Saodatxondan oʻzib ke-tishdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Si-diqjon unga murojaat qilganida, oʻzidan {{ajrat|kichik}} boʻlsa ham, "Ziyodaxon ona" der edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 5 Vazifa, lavozim darajasi past, quyi. {{misol|Men oʻn bir yil shu idorada {{ajrat|kichik}} bir lavo-zimda ishladim.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. {{misol|Buxoroda ustoz Najmiddin Buxoriy kabi katta meʼmor boʻlmasa ham, {{ajrat|kichik}}lari bor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 6 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan amal, kasb va shu kabilarning quyi, past, boshla-ngʻich darajasini bildiradi. {{misol|{{ajrat|Kichik}} ilmiy xodim,}} m ''Yaxshi yigitlar'' — {{misol|armiyaning husni. Kuzga borib, bularni {{ajrat|kichik}} komandir qilibchiqaramiz-a?|[[w:Shuxrat|Shuxrat]]|Shinelli yillar}}. {{misol|{{ajrat|Kichik}} bir master boʻlib chiqardi otin.. |[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. 7 Ahamiyat, mohiyat jihatdan katta boʻlmagan; arzimas, muhim boʻlmagan. {{misol|{{ajrat|Kichik}} xato. {{ajrat|Kichik}} bir mulohaza.}} n {{misol|Hanifa.. oʻz zvenosining {{ajrat|kichik}} bir muvaffaqiyati shunday katta majlisda ogʻizga tushadigan bir voqeaga aylanib ketishini sira kutmagani uchun.. qattiq xijolat tortdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Katta boshini kichik qilib Oʻzini past olib, kamtar tutib, kamtarlik bilan (oʻz martabasi, mavqei va sh. k. holatiga nisbatan olinadi). {{misol|Rais ham katta boshini {{ajrat|kichik}} qilib, koʻpchilikning oldida: -Gapir-gan adashadi, yurgan qoqiladi, — dedi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Sorokinning polkidagi gʻalayonlarni yashirish uchun Vladimir Yakovlevich katta boshini {{ajrat|kichik}} qilib, prapor-shikni oʻz himoyasiga olishga majbur boʻldi. |[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Chinor}}. Kichik tortmoq Kichik holga kelmoq; kichiklashmoq (gavda, tana haqida). {{misol|Bir vaqtlardagi gavdali pahla-von Krbil endi {{ajrat|kichik}} tortib ketgan, ke-sakrang yuzini, nursiz koʻzlarini hadeb el-dan yashirar edi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. === Sinonimlari === [[jajji]], [[mayda]] === Antonimlari === {{OʻTIL|КИЧИК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tr= [[küçük]] |ja=[[小さい]] |sah = [[куччугуй]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kichik'''<br /> '''1 '''[[маленький]] [[малый]]; {{tarjmisoli|~ felyeton }} маленький фельетон; {{tarjmisoli|~ zal }} малый зал; {{tarjmisoli|~ toʻy }} помолвка; {{tarjmisoli|oʻn marta ~ }} в десять раз меньше;<br /> '''2 '''[[младший]] ({{izoh|по возрасту}}), [[меньший]], [[меньшой]]; [[маленький]], [[малолетний]]; // [[малолеток]]; {{tarjmisoli|~ yoshdagi maktab bolalari }} дети младшего школьного возраста; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} младший сын; {{tarjmisoli|bir-biridan ~ }} мал мала меньше; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он моложе меня; {{tarjmisoli|men sizdan ~man }} я моложе вас; {{tarjmisoli|~ xotin }} младшая жена ({{izoh|при многоженстве}}); {{tarjmisoli|~ oyi }} ({{izoh|букв}}. младшая мать) так называют младшие (некоторых) своих старших родственниц {{izoh|или }}близких; {{tarjmisoli|kattadan ~}} от мала до велика;<br /> '''3 '''[[младший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|~ ilmiy xodim }} младший научный сотрудник;<br /> '''4 '''[[небольшой]], [[незначительный]]; {{tarjmisoli|~ bir ayb }} небольшая провинность; {{tarjmisoli|~ bir xato }} незначительная ошибка.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] iy9aacs0xa7rasapmnl0x9l5fb7tim8 0 22534 637691 464088 2026-04-03T01:19:46Z Yokubjon Juraev 8265 637691 wikitext text/x-wiki {{-uz-}} *{{az}}: [[salam]] *{{en}}: [[hello]] *{{gag}}:[[seläm]] *{{es}}: [[hola]] *{{de}}: [[hallo]] *{{kk}}: [[сәлем]] *{{ky}}: [[салам]] *{{nl}}: [[hallo]] *{{pt}}: [[olá]] *{{ru}}: [[привет]] *{{tr}}: [[selam]] po21tmmp06kd9p0em3xr0rmyfyn25yl 0 22967 637683 621759 2026-04-03T00:24:52Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 637683 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''fo-hi-sha''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|arab.]]'' – fohish ayol, buzuq, xiyonatkor ayol; [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Oʻz tanini sotishdek buzuq, fahsh ishlar bilan shugʻullanuvchi ayol; zinokor ayol. [[zoniy|Zoniya]]; {{misol|Shunday yoʻllar bilan bular fohisha koʻpaytirar ekanda. |[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari.}} {{misol|Ammo sen iflos balchiqqa boʻgʻzingdan botib, uning qoʻlansa isini olib qolgan ekansan, fohisha! |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ФОҲИША}} == Tarjimalari == *{{az}}: [[fahişə]] *{{gag}}: [[orospu]] *{{mi}}: [[kainau]], [[te wahine kairau]] *{{mn}}: [[садар эм]] (sadar em) *{{tr}}: [[fahişe]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[fohisha]]</b></br> [[распутница]]; [[публичная]] [[женщина]], [[проститутка]].</br> }} s3i931ysu88c5wan7mdzg4lzewwels3 0 59760 637682 596392 2026-04-03T00:22:53Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 637682 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yas-si''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YASSI ’sathi yoyiq’, ’tekis’. [Yigitning] keng yuzi zahil, koʻzlari nursiz, burni ya s s i, .. (Ibrohim Rahim). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat yasï tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 31); oʻzbek tilida s undoshi qatlangan, a un — lisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: yasï &gt;&nbsp;yässi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Yuza, yoyiq, yalpoq. {{misol|{{ajrat|Yassi}} tarelka. {{ajrat|Yassi}} qayiq.}} m {{misol|Akramxon yigitni zimdan kuzatdi: keng yuzi zahil, koʻzlari nursiz, burni {{ajrat|yassi}}, qulogʻi ostidagi yamo-gʻida tigʻ oʻrni sezilib turardi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Tinimsiz shahar}}. 2 Oʻnqir-choʻnqirsiz, tekis; yuza. {{misol|Brigada yerining bir boʻlagi {{ajrat|yassi}} tepalikdan iborat edi.|[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]|Yoʻldosh akani eslab}}. {{misol|Mana, aylanma yoʻllar ham orqada qoldi. Yagʻrindor {{ajrat|yassi}} qir boshlandi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. === Sinonimlari === [[taypoq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЯССИ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yassi'''<br /> [[плоский]]; [[приплюснутый]]; {{tarjmisoli|yassi tarelka }} мелкая тарелка; {{tarjmisoli|yassi ombur }} плоскогубцы; {{tarjmisoli|yassi gʻisht }} плоский (квадратный) кирпич; керамическая плитка, плитка из обожжённой глины; {{tarjmisoli|yassi qayiq }} плоскодонная лодка; {{tarjmisoli|yassi togʻ }} {{izoh|геогр}}. плато.<br /> }} 7lixzxjnpdqy8kil32i469oiivozevv 0 162401 637693 2026-04-03T01:21:52Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-gag-}} [[bugun]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637693 wikitext text/x-wiki {{-gag-}} [[bugun]] 3lw8g2hg312a6iywe173625czulh50o