Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.46.0-wmf.22 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 5854 637725 471747 2026-04-04T07:06:32Z Yokubjon Juraev 8265 637725 wikitext text/x-wiki {{-gag-}} [[kuz]] {{-tr-}} '''güz''' :[[kuz]] tn6kl4iallcrwyidjf7o4d96b2ouk0v 0 6311 637726 472359 2026-04-04T07:11:56Z Yokubjon Juraev 8265 637726 wikitext text/x-wiki {{-gag-}} [[xo‘roz]] {{-tr-}} '''horoz''' :[[tepki]], [[xoʻroz]] 0yi900zpu2lb6drce5okhq2yzac9q92 0 12910 637699 637698 2026-04-03T14:44:28Z Yokubjon Juraev 8265 637699 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin. {{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor. Katta jasorat. Katta bayram. Katta mahorat. Katta tortishuv. shya Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil. U mendan {{ajrat|katta}}. [Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :Katta xotin ''etn.'' Birinchi, bosh xotin. Katta qilmoq Boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. - {{misol|Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, — dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. '''5 '''{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kat-tani hurmat qil. {{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}} :Kattani kesib, kichkina qilgan Keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. 6 Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim. {{ajrat|Katta}} laborant.}} '''7 '''{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mash-hur. {{misol|Katta olim. Katta artist, shyo Bu — Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislar-dan sanalar edshshr.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. 8 Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} m [ {{misol|Toji-boy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam. |[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Odamlar tamom yi-gʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq. |[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Oʻzini katta olmoq ''(yoki'' tutmoq) Amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini bosh-qalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U[Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzi-ni {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilim-don murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}. :Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi Yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi. Katta boshini ''(yokioʻ''zini) kichik qilib Yoshi-ning kattaligi, amali-martabasi yoki dav-latiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik kelti-rishidan choʻchidi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Katta ran Eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunib-di, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, — deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azal-dan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz pux-ta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qol-masak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxo-nov|J. Abdullaxo-nov]]|Xonadon}}. Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta ''q. ''ogʻiz. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hov-liqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshi-lib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ay-ting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;">l''ZE ³³⁴''{{clear}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} r7fd7ixhrlaxjkkpz0nbheq006l6rn2 637700 637699 2026-04-03T14:49:14Z Yokubjon Juraev 8265 637700 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin. {{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil. U mendan {{ajrat|katta}}. [Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin. Katta qilmoq Boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. - {{misol|Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mash-hur. {{misol|Katta olim. Katta artist, shyo Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislar-dan sanalar edshshr.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} 8 Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam. |[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq. |[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Oʻzini katta olmoq ''(yoki'' tutmoq) Amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini bosh-qalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U[Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilim-don murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}. :Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi Yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi. Katta boshini ''(yokioʻ''zini) kichik qilib Yoshi-ning kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik kelti-rishidan choʻchidi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Katta ran Eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, — deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxo-nov|J. Abdullaxo-nov]]|Xonadon}}. Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta ''q. ''ogʻiz. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} </a><span class="font5" style="font-style:italic;">l''ZE ³³⁴''{{clear}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} g4xyj2ptdbwgxasnogwdicxlrts2w59 637701 637700 2026-04-03T14:52:35Z Yokubjon Juraev 8265 637701 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin. {{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil. U mendan {{ajrat|katta}}. [Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin. Katta qilmoq Boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim. Katta artist, shyo Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edshshr.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} 8 Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Oʻzini katta olmoq ''(yoki'' tutmoq) Amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini bosh-qalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U[Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilim-don murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}. :Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi Yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi. Katta boshini ''(yokioʻ''zini) kichik qilib Yoshi-ning kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik kelti-rishidan choʻchidi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Katta ran Eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, — deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxo-nov|J. Abdullaxo-nov]]|Xonadon}}. Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta ''q. ''ogʻiz. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} </a><span class="font5" style="font-style:italic;">l''ZE ³³⁴''{{clear}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} ntnbmnw7sp4jbq5i92wi0bpydu108fl 637702 637701 2026-04-03T14:57:03Z Yokubjon Juraev 8265 637702 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil. U mendan {{ajrat|katta}}. [Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin. Katta qilmoq Boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim. Katta artist, shyo Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edshshr.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} 8 Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Oʻzini katta olmoq ''(yoki'' tutmoq) Amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini bosh-qalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U[Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilim-don murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}. :Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi Yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi. Katta boshini ''(yokioʻ''zini) kichik qilib Yoshi-ning kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik kelti-rishidan choʻchidi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Katta ran Eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, — deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxo-nov|J. Abdullaxo-nov]]|Xonadon}}. Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta ''q. ''ogʻiz. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} </a><span class="font5" style="font-style:italic;">l''ZE ³³⁴''{{clear}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} c3drl3ipp2mfd52n6kw5k27lqkpwany 637706 637702 2026-04-04T04:03:43Z Yokubjon Juraev 8265 637706 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin. Katta qilmoq Boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim. Katta artist, shyo Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edshshr.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini bosh-qalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U[Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilim-don murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi. Katta boshini ''(yokioʻ''zini) kichik qilib Yoshi-ning kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Katta ran Eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}} Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta ''q. ''ogʻiz. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} kliklutigmz20mc0llilfdvkp6sz50y 637707 637706 2026-04-04T04:06:12Z Yokubjon Juraev 8265 637707 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin. Katta qilmoq Boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim. Katta artist, shyo Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edshshr.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini bosh-qalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U[Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilim-don murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi. Katta boshini ''(yokioʻ''zini) kichik qilib Yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} Katta ran Eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}} Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta ''q. ''ogʻiz. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} 5nrxybbvmetrj8xyqjnv34fs3z2oogs 637708 637707 2026-04-04T04:08:08Z Yokubjon Juraev 8265 637708 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim. Katta artist, shyo Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edshshr.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini bosh-qalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U[Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi. Katta boshini ''(yokioʻ''zini) kichik qilib Yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} Katta ran Eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}} Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta ''q. ''ogʻiz. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} hgb0ul24pedu666voyrrdoth6oz7dsy 637709 637708 2026-04-04T04:10:13Z Yokubjon Juraev 8265 637709 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim. Katta artist, shyo Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edshshr.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi. Katta boshini (''yoki'' '''oʻzini''') kichik qilib Yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} Katta ran Eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}} Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta ''q. ''ogʻiz. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} sr3hy2va66uiaj87vsua5mr8fvdn2ys 637710 637709 2026-04-04T04:11:31Z Yokubjon Juraev 8265 637710 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edshshr.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi. Katta boshini (''yoki'' '''oʻzini''') kichik qilib Yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} Katta ran Eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}} Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta ''q. ''ogʻiz. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} lpy0p1ghofvi1teik4avwafag1hwwdp 637712 637710 2026-04-04T04:18:14Z Yokubjon Juraev 8265 637712 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edshshr.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasishyur. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}} Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} tow4epgq6t7q4x88x6rd15kc31t6674 637713 637712 2026-04-04T04:21:26Z Yokubjon Juraev 8265 637713 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edshshr.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} Katta gapirmoq ''(yoki'' ketmoq) ''q.'' gapirmoq. ''-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning''] {{misol|{{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}} Katta ogʻiz ''yoki'' ogʻzi katta - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} kr4qq1bulqx7qu6f63zx4s23ef9tdap 637714 637713 2026-04-04T04:27:25Z Yokubjon Juraev 8265 637714 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Katta gapirmoq''' (''yoki'' '''ketmoq''') - {{q.}} [[gapirmoq]]. ''-{{misol|Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning] {{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}<br/>'''Katta ogʻiz''' ''yoki'' '''ogʻzi katta''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} 1q3h7cbew6uce2gee2b690fbqo40g4e 637715 637714 2026-04-04T04:28:25Z Yokubjon Juraev 8265 637715 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Katta gapirmoq''' (''yoki'' '''ketmoq''') - {{q.}} [[gapirmoq]]. ''-{{misol|Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning] {{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}<br/>'''Katta ogʻiz''' ''yoki'' '''ogʻzi katta''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]], [[balaban]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} cx263tf1ppc4osru02cwixq4a7r2x5n 637716 637715 2026-04-04T04:29:56Z Yokubjon Juraev 8265 637716 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mashakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Katta gapirmoq''' (''yoki'' '''ketmoq''') - {{q.}} [[gapirmoq]]. {{misol|-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning] {{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}<br/>'''Katta ogʻiz''' ''yoki'' '''ogʻzi katta''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]], [[balaban]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} 2cpuqkoayd6efdix8xu0vafarnbwymo 637717 637716 2026-04-04T04:31:28Z Yokubjon Juraev 8265 637717 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mamlakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Katta gapirmoq''' (''yoki'' '''ketmoq''') - {{q.}} [[gapirmoq]]. {{misol|-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning] {{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}<br/>'''Katta ogʻiz''' ''yoki'' '''ogʻzi katta''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]], [[balaban]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} 9c15x25lz6w0ixei0yb4u3wxg6y0sf2 637719 637717 2026-04-04T06:46:51Z Yokubjon Juraev 8265 637719 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mamlakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Katta gapirmoq''' (''yoki'' '''ketmoq''') - {{q.}} [[gapirmoq]]. {{misol|-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning] {{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}<br/>'''Katta ogʻiz''' ''yoki'' '''ogʻzi katta''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]], [[balaban]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] *{{tyv}}: [[улуг]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} luax8o1otufuj35wxcyuxf5ljaj6kj1 637721 637719 2026-04-04T06:49:51Z Yokubjon Juraev 8265 637721 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mamlakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Katta gapirmoq''' (''yoki'' '''ketmoq''') - {{q.}} [[gapirmoq]]. {{misol|-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning] {{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}<br/>'''Katta ogʻiz''' ''yoki'' '''ogʻzi katta''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]], [[balaban]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] *{{tyv}}: [[улуг]] *{{kjh}}: [[улуғ]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} qym7cxymy23ccf1nud9euih4z23h4p2 0 41308 637724 610651 2026-04-04T07:06:11Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 637724 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kuz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KUZ 'yoz bilan qish oraligʻidagi fasl'. Joʻjani k u z d a sanaydilar (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli kü:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 95), keyinroq oʻ: unlisi-ning choʻziqlik belgisi (ПДП, 398; Devon, I, 316; DS, 331), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi ham yoʻqolgan: kü:z &gt;&nbsp;küz &gt;&nbsp;kuz.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Yoz bilan qish oʻrtasidagi fasl, {{misol|Kech {{ajrat|kuz}}. Kuzga yaqin.}} n {{misol|Shu orada yasharkan Bir badavlat — boy xoʻroz, Rohat umr koʻrar-kan {{ajrat|Kuz}}u qishu bahor, yoz.|[[w:3. Diyor|3. Diyor]]}}. {{misol|Deraza ol-didagi tol novdasidagi yaproqlar {{ajrat|kuz}} shamo-liga bardosh berolmay, uzilib, yerga tushar-di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. '''2 '''{{koʻchma|uz}} Davrning, maye., kishi hayoti-ning, umrning oxirgi damlari. {{misol|Kimdir shoshilib javob qaytardi: -Bu gal uning [dushmanning] {{ajrat|kuz}}i keladi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Komissar Qoraboyev}}. {{misol|Axir yoshimiz ketyapti, umr bahorimiz oʻtib, {{ajrat|kuz}}imiz yaqinlashib kelyap-ti, Hayotxon! M.|[[w:Ismoiliy|Ismoiliy]]|Fargʻona t}}. o. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КУЗ}} == Tarjimalari == *{{gag}}: [[güz]] *{{sah}}: [[күс]], [[күһүн]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[kuz]]</b></br> <b>1 </b>[[осень]]; {{tarjmisoli|kech ~ }} поздняя осень; {{tarjmisoli|~ kirdi }} наступила осень; {{tarjmisoli|~ga kelib }} к осени; {{tarjmisoli|oʻtgan ~da }} прошлой осенью; {{tarjmisoli|~da yigʻsang, qishda yeysan }} {{izoh|посл}}. соберешь (урожай) осенью - поешь зимой; {{tarjmisoli|~ gʻamini yoz oʻyla, yoz uylamasang, yuz oʻyla }} {{izoh|посл}}. об осени думай летом, а не подумаешь летом - думай сто раз ({{izoh|всё равно будет бесполезно}}); {{izoh|соотв}}. готовь сани летом, а телегу - зимой;</br> <b>2 </b>{{izoh|перен}}. [[последний]] [[период]]; [[последние]] [[деньки]], [[последние]] [[дни]]; [[конец]]; {{tarjmisoli|bu gal dushmanning ~i keladi }} на этот раз врагу придёт конец; {{tarjmisoli|Axir yoshimiz ketyapti, umr bahorimiz oʻtib ~imiz yaqinlashib kelyapti }} (М. Исмоилий, «Фарѓона т. о.») Да ведь жизнь наша уходит, весна нашей жизни прошла, надвигается осень.</br> }} dd3b8prpvzsyjkghhzpt4idkbqzkaym 0 48516 637718 626498 2026-04-04T04:33:13Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 637718 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sanch-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SANCH- q. sanchiq}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Uchi oʻtkir narsani kuch bilan bosib yoki zarb bilan urib kirgiz-moq; suqmoq, tiqmoq, botirmoq. {{misol|Xolmat ikkinchi raqibining koʻkragiga kilich {{ajrat|sanch}}di, birok oʻzi ham boshidan yaralandi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli yillar}}. {{misol|Toʻtikiz doʻppi xomini tizzasiga qoʻyib, sekin igna {{ajrat|sanch}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Mingboshi xuddi or-kasiga birov bigiz {{ajrat|sanch}}ib olgandek sakrab tushdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. 2 Qadamoq, taqamoq. {{misol|Anvar yugurib kelib, yorlikni olib oʻpdi va uni sallasiga {{ajrat|sanch}}ib, orkasi bshtn yurib, ilgarigi oʻrniga borib toʻxtadi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. 3 Biror narsa sanchilgandek, oʻqtin-oʻqtin ogʻrimoq. {{misol|Bu vokeani eshitib, Meʼ-morning yuragi {{ajrat|sanch}}ib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Sherzod koʻkragining qattiq {{ajrat|sanch}}-ganidan uygʻonib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Nur borki, soya bor}}. '''4 '''{{koʻchma|uz}} Achchiq ran bilan uzib olmoq, chaqmoq. {{misol|Qozi ham, Asad qori ham jadid maktabiga qarshi edilar. Shuning uchun Asad kori gap bilan nishini yana Gʻulomjonga {{ajrat|sanch}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|САНЧМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah=[[ас]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sanchmoq'''<br /> '''1 '''[[втыкать]], [[вонзать]]; [[колоть]]; {{tarjmisoli|nishtar sanchmoq }} втыкать ланцет; {{tarjmisoli|duppisiga jiga sanchmoq }} втыкать в тюбетейку султанчик из перьев ({{izoh|украшение}}); {{tarjmisoli|igna sanchmoq }} 1) втыкать иглу; колоть иглой; 2) {{izoh|перен}}. колоть словами, язвить; подкалывать; {{tarjmisoli|Usta Azimjon maromi bilan igna sancha boshladi: - sanchmoq yoshligimiz boshqa edi, bir-birimizni sansirashar edik }} (С. Абдулла, «Соялар») Мастер Азимджан стал подкалывать: Наша юность была другой; мы были друг с другом на «ты»;<br /> '''2 '''[[колоть]], [[давать]] [[чувство]] [[колющей]] [[боли]]; '''biqinim sanchib ogʻriyapti '''у меня колет в боку.<br /> }} pz6nq0996av13xshpqdfm5szjcu2ft6 0 54212 637711 633394 2026-04-04T04:13:30Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/94.230.231.177|94.230.231.177]] ([[User talk:94.230.231.177|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/633394|633394]]-sonli tahrir qaytarildi 637711 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-lugʻ''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|ULUGʻ ’buyuk\ ’har jihatdan yuqori’. Biz u l u gʻ ajdodlarimiz bilan faxrlanamiz. Bu sifat qadimgi turkiy tildagi ’yuqori boʻl-’ maʼnosini anglatgan ul-feʼlidan -(u)gʻ qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 594; ПДП, 438; Devon, I, 95; DS, 610): ul- + ugʻ <nowiki>=</nowiki> ulugʻ.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1. Egallagan oʻrni, hajmi gʻoyat yirik; juda katta, ulkan, buyuk. {{misol|Keltirganlar ikkisin bogʻlab, Tashlaganlar {{ajrat|ulugʻ}} daryoga.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy.]]}} {{misol|Xotin.. asl oʻrdaning {{ajrat|ulugʻ}}, muhtasham darvozasiga yaqinlashgandan keyin oʻngdagi ayri yoʻlga burildi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon.}} {{misol|Shu kecha yoʻl tortdi.. choshkada [choshgohda] {{ajrat|ulugʻ}} bir toqqa yetdi.|[[w:"Hasanxon"|"Hasanxon".]]}} 2. Kuch-qudrat, imkoniyat va sh.k. jihatdan juda katta imkoniyatlarga ega; qudratli. {{misol|Shayboniyxon markazlashgan {{ajrat|ulugʻ}} bir davlat tuzishga intilar ekan.. qoʻl ostidagi odamlarning ixlos va etiqodini ham qozonishga.. alohida eʼtibor berar edi. |P. Qodirov, Yulduzli tunlar.}} 3. Qadr-qiymati, ahamiyati va sh.k. jihatidan yuqori darajali; buyuk. {{misol|Bizning jamiyatda inson qadr-qimmati har narsadan {{ajrat|ulugʻ}}.|[[w:Gazeta|Gazetadan.]]}} {{misol|Shoir uchun bu olamda muxlisning ehtiromidan koʻra {{ajrat|ulugʻ}}roq baxt yoʻq.|[[w:Gazeta|Gazetadan.]]}} {{misol|Insondagi eng {{ajrat|ulugʻ}} fazilatlardan biri kamtarlik va oddiylikdir.|[[w:Gazeta|Gazetadan.]]}} 4. Salmogʻi, koʻlami, ahamiyati yuqori boʻlgan; muhim. {{misol|Saidqosim {{ajrat|ulugʻ}} ishlarni amalga oshiruvchilardan boʻlgani uchun quvonardi. |[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari".]]}} {{misol|Biz katta ishlar {{ajrat|ulugʻ}} oʻzgarishlar arafasida turibmiz.|[[w:Gazeta|Gazetadan.]]}} 5. Oʻz qobiliyati, xizmatlari bilan buyuk ishlarni amalga oshirgan va hurmat-eʼtibor qozongan; buyuk. {{misol|Qadimgi yunon mulkida oʻtgan donishmand, handasa ilmiga asos solgan, yer oʻlchashni oʻrgatgan {{ajrat|ulugʻ}} olim [Yevklid]. |[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ibn Sino qissasi.}} {{misol|{{ajrat|Ulugʻ}}shoir haykali poyiga mehr-muhabbat va chuqur ehtirom ramzi sifatida gullar qoʻyilmoqda. |[[w:Gazeta|Gazetadan.]]}} 6. Shunday ulugʻlikni qayd etuvchi soʻz sifatida shaxs bildiruvchi soʻzlarga qoʻshib ishlatiladi. {{misol|Ulugʻamir. Ulugʻ Alisher}} {{misol|Ish-qilib, xudoyi taolo {{ajrat|ulugʻ}} sultonni panohida asrasin..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor.}} {{misol|Bobur suratga [Navoiy suratiga] qarab turib, oʻzicha soʻradi: {{ajrat|Ulugʻ}} amir, nasib qilsa, huzuringizga borsam.. sheʼriyat tilsimini ochgʻuchi kalit berurmisiz?|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar.}} {{misol|Demak, Nizomiddin bu nihoyatda xavfli toʻdaga mansub, {{ajrat|ulugʻ}} hazrat joniga qasd qilganlar orasida bor..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor.}} 7. Rahbar, boshliq. {{misol|Ilgarilari Boʻtaboyni, {{ajrat|ulugʻ}}imiz, deb yuradigan kishilar uni koʻrganda, "beting qursin", deb.. oʻtib ketadigan boʻlib qolishdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm.}} {{misol|Soʻz soʻzlasa, durri gavhar sochilar. Oʻrozali yurtimizning {{ajrat|ulugʻ}}i..|[[w:"Yodgor"|"Yodgor".]]}} {{misol|Iya, iya, {{ajrat|ulugʻ}}, Siz ham shu gapni aytdingizmi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm.}} 8. Ulugʻ (erkaklar va xotin-qizlar ismi). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УЛУҒ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[улуу]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''ulugʻ'''<br /> '''1 '''[[великий]]; '''Ulugʻ Oktyabr sotsialistik revolyutsiyasi '''Великая Октябрьская социалистическая революция;'''Ulugʻ Vatan urushi '''Великая Отечественная война; {{tarjmisoli|ulugʻ ayyom }} {{izoh|уст}}. великие, знаменательные дни; {{tarjmisoli|ulugʻ daryo }} великая река;<br /> '''2 '''{{izoh|разг}}. [[старший]]; [[начальник]]; [[глава]]; {{tarjmisoli|ulugʻimizning buyrugʻi shu }} таково распоряжение нашего начальника;<br /> '''3 '''[[большой]]; [[набольший]]; {{tarjmisoli|ulugʻ nom }} большое имя, большая личность; {{tarjmisoli|yurtning ulugʻlari }} набольшие люди края;<br /> '''4 '''[[Улуг]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}).<br /> }} rvrx8alpu37s33lywbgzhxuzmg6umxw 4 162105 637703 637582 2026-04-03T21:02:54Z Umarxon III 1502 637703 wikitext text/x-wiki {{Navigatsiya}} {{Qoida}} Bu sahifada Vikilugʻatdan qanday foydalanish boʻyicha maʼlumot beriladi. == Umumiy == * Vikilugʻat, Vikipediya kabi, viki tamoyiliga asoslanadi: viki hamjamiyati qoidalariga amal qilgan har kim istalgan maqolani tahrirlashi mumkin va oʻzgarishlar darhol saytda aks ettiriladi. * Vikipediyadan farqli oʻlaroq, [[Vikilugʻat:Vikilugʻat nima emas|Vikilugʻat ensiklopediya emas]], balki lugʻatdir. Bu maqolalar bu soʻz bilan ifodalangan tushunchalar va haqiqatlarga (hodisalar, obyektlar, tirik mavjudotlar…) emas, balki soʻzlarning oʻziga (aniqrogʻi, til birliklari, til obyektlari) emas, balki ularning talaffuzi, morfologiyasi, etimologiyasi, grammatik, semantik va sintaktik xususiyatlari, foydalanish misollari va nihoyat, dunyoning barcha tillariga tarjimalariga bagʻishlangan. Misol tariqasida, Vikipediyadagi „suv“ maqolasini Vikilugʻatdagi „suv“ maqolasi bilan taqqoslashni taklif qilamiz. * Soʻzlardan tashqari, Vikilugʻat boshqa lingvistik birliklarni ham tavsiflashi mumkin: iboralar (atamalar, maqollar, iboralar va qanotli iboralar, jumboqlar, tez aytishlar, palindromlar, qisqartmalar va boshqalar), alohida morfemalar (ildizlar, qoʻshimchalar, prefikslar, transfikslar va boshqalar). Lingvistik birliklarning oʻzini tavsiflashdan tashqari, ularning omonimlari, omograflari, anagrammalari, metagrammalari va qofiyalari (shu jumladan, tillararo) ham tavsiflanadi. * Oʻzbekcha Vikipediyada boʻlgani kabi, barcha maqolalar faqat oʻzbek tilida yoziladi. Vikipediyadan farqli oʻlaroq, barcha tillarning soʻzlari (morfemalar, frazalogik birliklar…) haqida. Shu bilan birga, oʻzbek tilidagi soʻzlar talqini yordamida aniqlanadi. Chet tillardagi soʻzlar esa tarjima ishlarida bevosita foydalanishga mos boʻlgan atamalar yordamida aniqlanadi. Boshqa tillardagi talqinlari boʻlgan chet tilidagi soʻzlar haqidagi maqolalar (masalan, inglizcha „name“ soʻzi va ingliz tilidagi tushuntirish maqolasi) tegishli ostloyihalarda (masalan, „name“ holatida — en.wiktionary.org-da). * Bu yerda deyarli barcha soʻz va iboralar jamlanadi. Slang va soʻkinishlar, adabiyotda dialektlar, shevalar va qisqartmani ifodalash uchun ishlatiladigan „xato“ imlolar ham tavsiflanadi. * Bu yerda dunyoning barcha tabiiy, sunʼiy, tirik, oʻlik, tiklangan tillari va lahjalarining lingvistik birliklari tasvirlangan (siz oʻzingiz ixtiro qilgan va sizdan boshqa kam odam foydalanadigan sunʼiy tillar bundan mustasno). * Ushbu saytning dvigateli, Vikipediya singari, MediaWiki boʻlib, viki belgilash sintaksisi Vikipediya sintaksisiga deyarli oʻxshash. Bundan tashqari, sizga Vikipediyadan tanish boʻlishi mumkin boʻlgan koʻplab andozalar mavjud (masalan, „{{tl|roziman}}“, „{{tl|Babel}}“ va boshqalar). * Maqolalar asosan erkin tuzilgan, matn sifatida tuzilgan Vikipediyadan farqli oʻlaroq, Vikipediya lingvistik birliklarni tavsiflash uchun qatʼiy, standartlashtirilgan tuzilmani saqlab qoladi. Vikilugʻat hamjamiyati maqola tuzilishini belgilaydigan bir qator umumiy formatlash qoidalarini ishlab chiqdi ([[Vikilugʻat:Sahifani qanday tahrirlash lozim|maqola formatlash qoidalariga]] qarang). * Sizning yordamingiz qayerda kerak/ishtirokingiz qayerda mamnuniyat bilan [[Vikilugʻat:Boshlangan maqolalar|qabul qilinadi]]? * [[Vikilugʻat:Forum|Forum]] sizga turli muammolarni muhokama qilish va hal qilish imkonini beradi. == Mualliflik huquqi == Boshqa manbalardan materiallardan foydalanish mumkinmi? * Agar ushbu manbalar Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0-mos litsenziyasi (afzalrogʻi — GNU Free Documentation License ham) ostida mavjud bo'lsa, unda ha. Agar yo'q bo'lsa, ishlar murakkablashadi. So'zlarning o'zi, ularning ma'nolari, etimologiyalari, tarjimalari va boshqalar, albatta, hech kimga tegishli emas. Ammo tarjima shakli, ma'no formulasi, maqola elementlarining nisbiy joylashuvi va boshqalar mualliflik huquqi bilan himoyalangan bo'lishi mumkin. Shuning uchun, biz so'nggi nashrlarni so'zma-so'z nusxalashni tavsiya etmaymiz. [[Turkum:Vikilugʻat:Qoidalar]] j333d5dlqixrlqijohotkgo3mjc8jml 4 162402 637704 2026-04-03T21:30:39Z Umarxon III 1502 „'''HotCat''' — JavaScript yordamida sahifalarni tezda qayta tasniflash uchun mo'ljallangan gadjet. Faollashtirilgandan so'ng (foydalanuvchi sozlamalarida "Turkumlarni tezda qo'shish/tahrirlash/o'chirish uchun HotCatdan foydalanish" punktini tanlang), maqolalarning pastki qismida turkumlarni tahrirlash va o'chirish uchun '''(±)''' va '''(−)''' havolalar, shuningdek, yangisini qo'shish uchun turkumlar ro'yxati oxirida '''(+)''' belgisi paydo bo'...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637704 wikitext text/x-wiki '''HotCat''' — JavaScript yordamida sahifalarni tezda qayta tasniflash uchun mo'ljallangan gadjet. Faollashtirilgandan so'ng (foydalanuvchi sozlamalarida "Turkumlarni tezda qo'shish/tahrirlash/o'chirish uchun HotCatdan foydalanish" punktini tanlang), maqolalarning pastki qismida turkumlarni tahrirlash va o'chirish uchun '''(±)''' va '''(−)''' havolalar, shuningdek, yangisini qo'shish uchun turkumlar ro'yxati oxirida '''(+)''' belgisi paydo bo'ladi. Diqqat! Ushbu gadjet turkumlarni <nowiki>{{Category|language=|CategoryName1|CategoryName2|}}</nowiki> andozasi sifatida emas, balki <nowiki>[[Turkum:Nom]]</nowiki> havolalari sifatida joylashtiradi (qarang: {{tl|Category}}). Ruscha Vikilugʻatda ishlatilgan skript versiyasini quyidagi havolada topish mumkin: [[MediaWiki:Gadget-HotCat.js]]. tcbq44cvsdof3u48nfi44hx9kh66xvc 637705 637704 2026-04-03T21:30:57Z Umarxon III 1502 637705 wikitext text/x-wiki '''HotCat''' — JavaScript yordamida sahifalarni tezda qayta tasniflash uchun moʻljallangan gadjet. Faollashtirilgandan soʻng (foydalanuvchi sozlamalarida „Turkumlarni tezda qoʻshish/tahrirlash/oʻchirish uchun HotCatdan foydalanish“ punktini tanlang), maqolalarning pastki qismida turkumlarni tahrirlash va oʻchirish uchun '''(±)''' va '''(−)''' havolalar, shuningdek, yangisini qoʻshish uchun turkumlar roʻyxati oxirida '''(+)''' belgisi paydo boʻladi. Diqqat! Ushbu gadjet turkumlarni <nowiki>{{Category|language=|CategoryName1|CategoryName2|}}</nowiki> andozasi sifatida emas, balki <nowiki>[[Turkum:Nom]]</nowiki> havolalari sifatida joylashtiradi (qarang: {{tl|Category}}). Ruscha Vikilugʻatda ishlatilgan skript versiyasini quyidagi havolada topish mumkin: [[MediaWiki:Gadget-HotCat.js]]. h6ddnyooy4a477l81a1cx45myrav1df 0 162403 637720 2026-04-04T06:47:16Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[katta]], [[ulug‘]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637720 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[katta]], [[ulug‘]] 9b4itdaifof6otzcgqne2p9y5h35vnd 0 162404 637722 2026-04-04T06:50:29Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[katta]], [[ulug‘]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637722 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[katta]], [[ulug‘]] aji51gt6iko221hwtuxeqgk7c5jjtt2 0 162405 637723 2026-04-04T07:05:22Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} [[kuz]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637723 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[kuz]] d2iowmk1nv1fqqnmo4f4y88nazby4dp