tosh

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>tosh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1734</id>
    <revision>
      <id>637829</id>
      <parentid>635515</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>637829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11327" sha1="22ah3fipo7smdaotvmxymxfl9i8u7pz" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== tosh I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &amp;gt;&amp;nbsp;tash &amp;gt;&amp;nbsp;tâga.}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}. Ohak {{ajrat|tosh}}. Marmar {{ajrat|tosh}}. Chaqmoq {{ajrat|tosh}}. Xarsang {{ajrat|tosh}}. Qayroq moui. Ioʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq. Togʻning koʻrki — moui bilan, Odamning koʻrki}} — ''bosh bilan.'' Maqol. {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar}} — ''oʻsma ketar, qosh qolar.'' Maqol. {{misol|yash Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, &quot;Tosh otmagan odam qolmasin&quot;, deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

:Bagʻri ''(yoki'' qalbi, yuragi) tosh Oʻta be-mehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}. Boshi toshdan Oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi — majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}. Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq ''q.'' bosh. ''-Ofarin!'' — {{misol|kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. — Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qi-dirib}}. Boshing toshdan boʻlsin Chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hamma-lari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilibboshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! — dedilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. Tosh qotmoq 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik; 2) qattiq uyquga ketmoq}}. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq &quot;ish&quot; koʻrmish.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. Toshingni ter Ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol.

2 Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i. Marmar {{ajrat|tosh}}. Oltin, kumush}} — {{misol|{{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy}} — ''osh emish.'' Maqol. m {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi ke-chadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Shiroq}}. [ {{misol|Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yi-rik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. &quot;Maʼrifatxon, jannat makon&quot; deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}.

3 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻz-lar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ''-Niyatingiz tezroq men-dan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman,'' — {{misol|deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani-otgan.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, ol-maysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻir-likdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq. Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} a {{misol|Sharo-fat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

6 Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻy-ni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}.

:Tosh bosmoq 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻir-likka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova; 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq}}. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga so-laylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}.

'''7 '''{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolar-da yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i. Toshni oldirmoq.}}

8 Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi).

==== Sinonimlari ====
[[qiyir]]

==== Antonimlari ====

== tosh II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. ''Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa''
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va A]]}}. Sho-rahmedov, Ota. {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ТОШ}}
=== Tarjimalari ===

{{uz-ism}}

{{-trans-||
*{{af}}: [[klip]]
*{{sq}}: [[guri]]
*{{ar}}: [[حجر]]
*{{hy}}: [[քար]]
*{{az}}: [[daş]]
*{{eu}}: [[harria]]
*{{bs}}: [[kamen]]
*{{be}}: [[камень]] (kameny)
*{{bn}}: [[পাথর]]
*{{bg}}: [[камък]] (kamyk)
*{{da}}: [[sten]]
*{{et}}: [[kivi]]
*{{fj}}: [[vatu]]
*{{fr}}: [[pierre]]
*{{en}}: [[stone]] 
*{{es}}: [[piedra]]
*{{it}}: [[pietra]]
*{{ka}}: [[ქვის]]
*{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]]
*{{ko}}: [[돌]] (dol)
*{{lt}}: [[akmuo]]
*{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]]
*{{hu}}: [[kő]]
*{{de}}: [[Stein]]
*{{nl}}: [[steen]]
*{{no}}: [[stein]]
*{{pl}}: [[kamień]]
*{{pt}}: [[pedra]]
*{{kk}}: [[тас]] (tas)
*{{ro}}: [[piatră]]
*{{ru}}: [[камень]] (kamen')
*{{sk}}: [[kameň]]
*{{so}}: [[dhagax]]
*{{ta}}: [[கல்]] (kal)
*{{tr}}: [[taş]]
*{{tyv}}: [[даш]]
*{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш)
*{{cy}}: [[carreg]]
*{{zh}}: [[石]] (shí)
*{{sah}}: [[таас]]
*{{el}}: [[πέτρα]] (pétra)
|}}

{{Tarjimalar
|evn = [[ихэ]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tosh I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni  }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;&lt;br /&gt;
'''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tosh II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>22ah3fipo7smdaotvmxymxfl9i8u7pz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637830</id>
      <parentid>637829</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11318" sha1="ecqtr5zy2gj7exgkrsumhgdl6w7tkiq" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== tosh I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &amp;gt;&amp;nbsp;tash &amp;gt;&amp;nbsp;tâga.}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}. Ohak {{ajrat|tosh}}. Marmar {{ajrat|tosh}}. Chaqmoq {{ajrat|tosh}}. Xarsang {{ajrat|tosh}}. Qayroq moui. Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq. Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar}} — ''oʻsma ketar, qosh qolar.'' Maqol. {{misol|yash Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, &quot;Tosh otmagan odam qolmasin&quot;, deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

:Bagʻri ''(yoki'' qalbi, yuragi) tosh Oʻta be-mehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}. Boshi toshdan Oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi — majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}. Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq ''q.'' bosh. ''-Ofarin!'' — {{misol|kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. — Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qi-dirib}}. Boshing toshdan boʻlsin Chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hamma-lari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilibboshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! — dedilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. Tosh qotmoq 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik; 2) qattiq uyquga ketmoq}}. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq &quot;ish&quot; koʻrmish.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. Toshingni ter Ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol.

2 Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i. Marmar {{ajrat|tosh}}. Oltin, kumush}} — {{misol|{{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy}} — ''osh emish.'' Maqol. m {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi ke-chadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Shiroq}}. [ {{misol|Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yi-rik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. &quot;Maʼrifatxon, jannat makon&quot; deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}.

3 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻz-lar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ''-Niyatingiz tezroq men-dan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman,'' — {{misol|deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani-otgan.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, ol-maysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻir-likdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq. Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} a {{misol|Sharo-fat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

6 Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻy-ni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}.

:Tosh bosmoq 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻir-likka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova; 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq}}. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga so-laylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}.

'''7 '''{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolar-da yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i. Toshni oldirmoq.}}

8 Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi).

==== Sinonimlari ====
[[qiyir]]

==== Antonimlari ====

== tosh II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. ''Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa''
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va A]]}}. Sho-rahmedov, Ota. {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ТОШ}}
=== Tarjimalari ===

{{uz-ism}}

{{-trans-||
*{{af}}: [[klip]]
*{{sq}}: [[guri]]
*{{ar}}: [[حجر]]
*{{hy}}: [[քար]]
*{{az}}: [[daş]]
*{{eu}}: [[harria]]
*{{bs}}: [[kamen]]
*{{be}}: [[камень]] (kameny)
*{{bn}}: [[পাথর]]
*{{bg}}: [[камък]] (kamyk)
*{{da}}: [[sten]]
*{{et}}: [[kivi]]
*{{fj}}: [[vatu]]
*{{fr}}: [[pierre]]
*{{en}}: [[stone]] 
*{{es}}: [[piedra]]
*{{it}}: [[pietra]]
*{{ka}}: [[ქვის]]
*{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]]
*{{ko}}: [[돌]] (dol)
*{{lt}}: [[akmuo]]
*{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]]
*{{hu}}: [[kő]]
*{{de}}: [[Stein]]
*{{nl}}: [[steen]]
*{{no}}: [[stein]]
*{{pl}}: [[kamień]]
*{{pt}}: [[pedra]]
*{{kk}}: [[тас]] (tas)
*{{ro}}: [[piatră]]
*{{ru}}: [[камень]] (kamen')
*{{sk}}: [[kameň]]
*{{so}}: [[dhagax]]
*{{ta}}: [[கல்]] (kal)
*{{tr}}: [[taş]]
*{{tyv}}: [[даш]]
*{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш)
*{{cy}}: [[carreg]]
*{{zh}}: [[石]] (shí)
*{{sah}}: [[таас]]
*{{el}}: [[πέτρα]] (pétra)
|}}

{{Tarjimalar
|evn = [[ихэ]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tosh I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni  }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;&lt;br /&gt;
'''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tosh II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ecqtr5zy2gj7exgkrsumhgdl6w7tkiq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637831</id>
      <parentid>637830</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11381" sha1="pd9st7mvw8vgv7vhq9hiihinlnwdkp8" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== tosh I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &amp;gt;&amp;nbsp;tash &amp;gt;&amp;nbsp;tâga.}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq tosh.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.'' Maqol. {{misol|yash Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, &quot;Tosh otmagan odam qolmasin&quot;, deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

:Bagʻri ''(yoki'' qalbi, yuragi) tosh Oʻta be-mehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}. Boshi toshdan Oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi — majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}. Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq ''q.'' bosh. ''-Ofarin!'' — {{misol|kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. — Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qi-dirib}}. Boshing toshdan boʻlsin Chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hamma-lari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilibboshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! — dedilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. Tosh qotmoq 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik; 2) qattiq uyquga ketmoq}}. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq &quot;ish&quot; koʻrmish.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. Toshingni ter Ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol.

2 Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i. Marmar {{ajrat|tosh}}. Oltin, kumush}} — {{misol|{{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy}} — ''osh emish.'' Maqol. m {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi ke-chadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Shiroq}}. [ {{misol|Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yi-rik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. &quot;Maʼrifatxon, jannat makon&quot; deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}.

3 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻz-lar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ''-Niyatingiz tezroq men-dan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman,'' — {{misol|deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani-otgan.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, ol-maysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻir-likdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq. Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} a {{misol|Sharo-fat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

6 Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻy-ni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}.

:Tosh bosmoq 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻir-likka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova; 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq}}. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga so-laylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}.

'''7 '''{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolar-da yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i. Toshni oldirmoq.}}

8 Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi).

==== Sinonimlari ====
[[qiyir]]

==== Antonimlari ====

== tosh II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. ''Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa''
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va A]]}}. Sho-rahmedov, Ota. {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ТОШ}}
=== Tarjimalari ===

{{uz-ism}}

{{-trans-||
*{{af}}: [[klip]]
*{{sq}}: [[guri]]
*{{ar}}: [[حجر]]
*{{hy}}: [[քար]]
*{{az}}: [[daş]]
*{{eu}}: [[harria]]
*{{bs}}: [[kamen]]
*{{be}}: [[камень]] (kameny)
*{{bn}}: [[পাথর]]
*{{bg}}: [[камък]] (kamyk)
*{{da}}: [[sten]]
*{{et}}: [[kivi]]
*{{fj}}: [[vatu]]
*{{fr}}: [[pierre]]
*{{en}}: [[stone]] 
*{{es}}: [[piedra]]
*{{it}}: [[pietra]]
*{{ka}}: [[ქვის]]
*{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]]
*{{ko}}: [[돌]] (dol)
*{{lt}}: [[akmuo]]
*{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]]
*{{hu}}: [[kő]]
*{{de}}: [[Stein]]
*{{nl}}: [[steen]]
*{{no}}: [[stein]]
*{{pl}}: [[kamień]]
*{{pt}}: [[pedra]]
*{{kk}}: [[тас]] (tas)
*{{ro}}: [[piatră]]
*{{ru}}: [[камень]] (kamen')
*{{sk}}: [[kameň]]
*{{so}}: [[dhagax]]
*{{ta}}: [[கல்]] (kal)
*{{tr}}: [[taş]]
*{{tyv}}: [[даш]]
*{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш)
*{{cy}}: [[carreg]]
*{{zh}}: [[石]] (shí)
*{{sah}}: [[таас]]
*{{el}}: [[πέτρα]] (pétra)
|}}

{{Tarjimalar
|evn = [[ихэ]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tosh I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni  }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;&lt;br /&gt;
'''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tosh II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>pd9st7mvw8vgv7vhq9hiihinlnwdkp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637832</id>
      <parentid>637831</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11380" sha1="mrggx8md0nxa8gqam7te7chc5zdrt8p" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== tosh I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &amp;gt;&amp;nbsp;tash &amp;gt;&amp;nbsp;tâga.}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq tosh.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.|Maqol}} {{misol|yash Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, &quot;Tosh otmagan odam qolmasin&quot;, deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

:Bagʻri ''(yoki'' qalbi, yuragi) tosh Oʻta be-mehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}. Boshi toshdan Oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi — majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}. Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq ''q.'' bosh. ''-Ofarin!'' — {{misol|kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. — Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qi-dirib}}. Boshing toshdan boʻlsin Chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hamma-lari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilibboshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! — dedilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. Tosh qotmoq 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik; 2) qattiq uyquga ketmoq}}. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq &quot;ish&quot; koʻrmish.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. Toshingni ter Ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol.

2 Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i. Marmar {{ajrat|tosh}}. Oltin, kumush}} — {{misol|{{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy}} — ''osh emish.'' Maqol. m {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi ke-chadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Shiroq}}. [ {{misol|Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yi-rik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. &quot;Maʼrifatxon, jannat makon&quot; deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}.

3 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻz-lar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ''-Niyatingiz tezroq men-dan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman,'' — {{misol|deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani-otgan.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, ol-maysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻir-likdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq. Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} a {{misol|Sharo-fat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

6 Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻy-ni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}.

:Tosh bosmoq 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻir-likka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova; 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq}}. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga so-laylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}.

'''7 '''{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolar-da yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i. Toshni oldirmoq.}}

8 Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi).

==== Sinonimlari ====
[[qiyir]]

==== Antonimlari ====

== tosh II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. ''Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa''
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va A]]}}. Sho-rahmedov, Ota. {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ТОШ}}
=== Tarjimalari ===

{{uz-ism}}

{{-trans-||
*{{af}}: [[klip]]
*{{sq}}: [[guri]]
*{{ar}}: [[حجر]]
*{{hy}}: [[քար]]
*{{az}}: [[daş]]
*{{eu}}: [[harria]]
*{{bs}}: [[kamen]]
*{{be}}: [[камень]] (kameny)
*{{bn}}: [[পাথর]]
*{{bg}}: [[камък]] (kamyk)
*{{da}}: [[sten]]
*{{et}}: [[kivi]]
*{{fj}}: [[vatu]]
*{{fr}}: [[pierre]]
*{{en}}: [[stone]] 
*{{es}}: [[piedra]]
*{{it}}: [[pietra]]
*{{ka}}: [[ქვის]]
*{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]]
*{{ko}}: [[돌]] (dol)
*{{lt}}: [[akmuo]]
*{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]]
*{{hu}}: [[kő]]
*{{de}}: [[Stein]]
*{{nl}}: [[steen]]
*{{no}}: [[stein]]
*{{pl}}: [[kamień]]
*{{pt}}: [[pedra]]
*{{kk}}: [[тас]] (tas)
*{{ro}}: [[piatră]]
*{{ru}}: [[камень]] (kamen')
*{{sk}}: [[kameň]]
*{{so}}: [[dhagax]]
*{{ta}}: [[கல்]] (kal)
*{{tr}}: [[taş]]
*{{tyv}}: [[даш]]
*{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш)
*{{cy}}: [[carreg]]
*{{zh}}: [[石]] (shí)
*{{sah}}: [[таас]]
*{{el}}: [[πέτρα]] (pétra)
|}}

{{Tarjimalar
|evn = [[ихэ]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tosh I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni  }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;&lt;br /&gt;
'''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tosh II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>mrggx8md0nxa8gqam7te7chc5zdrt8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637833</id>
      <parentid>637832</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11378" sha1="4ptr5rjc5602y7gxw6rp2xiy6gof6b5" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== tosh I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &amp;gt;&amp;nbsp;tash &amp;gt;&amp;nbsp;tâga.}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq tosh.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.|Maqol}} {{misol|yash Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, &quot;Tosh otmagan odam qolmasin&quot;, deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

:Bagʻri ''(yoki'' qalbi, yuragi) tosh Oʻta be-mehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}. Boshi toshdan Oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi — majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}. Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq ''q.'' bosh. ''-Ofarin!'' — {{misol|kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. — Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qi-dirib}}. Boshing toshdan boʻlsin Chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hamma-lari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilibboshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! — dedilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. Tosh qotmoq 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik; 2) qattiq uyquga ketmoq}}. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq &quot;ish&quot; koʻrmish.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. Toshingni ter Ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol.

2 Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i. Marmar {{ajrat|tosh}}. Oltin, kumush}} — {{misol|{{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy}} — ''osh emish.'' Maqol. m {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi ke-chadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Shiroq}}. [ {{misol|Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yi-rik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. &quot;Maʼrifatxon, jannat makon&quot; deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}.

3 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻz-lar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ''-Niyatingiz tezroq men-dan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman,'' — {{misol|deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani-otgan.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, ol-maysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻir-likdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq. Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} a {{misol|Sharo-fat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

6 Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻy-ni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}.

:Tosh bosmoq 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻir-likka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova; 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq}}. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga so-laylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}.

'''7 '''{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolar-da yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i. Toshni oldirmoq.}}

8 Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi).

==== Sinonimlari ====
[[qiyir]]

==== Antonimlari ====

== tosh II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. ''Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa''
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ТОШ}}
=== Tarjimalari ===

{{uz-ism}}

{{-trans-||
*{{af}}: [[klip]]
*{{sq}}: [[guri]]
*{{ar}}: [[حجر]]
*{{hy}}: [[քար]]
*{{az}}: [[daş]]
*{{eu}}: [[harria]]
*{{bs}}: [[kamen]]
*{{be}}: [[камень]] (kameny)
*{{bn}}: [[পাথর]]
*{{bg}}: [[камък]] (kamyk)
*{{da}}: [[sten]]
*{{et}}: [[kivi]]
*{{fj}}: [[vatu]]
*{{fr}}: [[pierre]]
*{{en}}: [[stone]] 
*{{es}}: [[piedra]]
*{{it}}: [[pietra]]
*{{ka}}: [[ქვის]]
*{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]]
*{{ko}}: [[돌]] (dol)
*{{lt}}: [[akmuo]]
*{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]]
*{{hu}}: [[kő]]
*{{de}}: [[Stein]]
*{{nl}}: [[steen]]
*{{no}}: [[stein]]
*{{pl}}: [[kamień]]
*{{pt}}: [[pedra]]
*{{kk}}: [[тас]] (tas)
*{{ro}}: [[piatră]]
*{{ru}}: [[камень]] (kamen')
*{{sk}}: [[kameň]]
*{{so}}: [[dhagax]]
*{{ta}}: [[கல்]] (kal)
*{{tr}}: [[taş]]
*{{tyv}}: [[даш]]
*{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш)
*{{cy}}: [[carreg]]
*{{zh}}: [[石]] (shí)
*{{sah}}: [[таас]]
*{{el}}: [[πέτρα]] (pétra)
|}}

{{Tarjimalar
|evn = [[ихэ]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tosh I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni  }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;&lt;br /&gt;
'''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tosh II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>4ptr5rjc5602y7gxw6rp2xiy6gof6b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637834</id>
      <parentid>637833</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11381" sha1="7f40j0dbf340fgxmhz1fz83dj2lkhuk" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== tosh I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &amp;gt;&amp;nbsp;tash &amp;gt;&amp;nbsp;tâga.}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq tosh.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.|Maqol}} {{misol|Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, &quot;Tosh otmagan odam qolmasin&quot;, deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}

:Bagʻri ''(yoki'' qalbi, yuragi) tosh Oʻta bemehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}. Boshi toshdan Oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi — majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}. Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq ''q.'' bosh. ''-Ofarin!'' — {{misol|kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. — Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qi-dirib}}. Boshing toshdan boʻlsin Chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hamma-lari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilibboshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! — dedilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. Tosh qotmoq 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik; 2) qattiq uyquga ketmoq}}. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq &quot;ish&quot; koʻrmish.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. Toshingni ter Ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol.

2 Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i. Marmar {{ajrat|tosh}}. Oltin, kumush}} — {{misol|{{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy}} — ''osh emish.'' Maqol. m {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi ke-chadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Shiroq}}. [ {{misol|Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yi-rik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. &quot;Maʼrifatxon, jannat makon&quot; deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}.

3 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻz-lar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ''-Niyatingiz tezroq men-dan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman,'' — {{misol|deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani-otgan.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, ol-maysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻir-likdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq. Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} a {{misol|Sharo-fat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

6 Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻy-ni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}.

:Tosh bosmoq 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻir-likka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova; 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq}}. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga so-laylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}.

'''7 '''{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolar-da yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i. Toshni oldirmoq.}}

8 Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi).

==== Sinonimlari ====
[[qiyir]]

==== Antonimlari ====

== tosh II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tosh'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. ''Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa''
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ТОШ}}
=== Tarjimalari ===

{{uz-ism}}

{{-trans-||
*{{af}}: [[klip]]
*{{sq}}: [[guri]]
*{{ar}}: [[حجر]]
*{{hy}}: [[քար]]
*{{az}}: [[daş]]
*{{eu}}: [[harria]]
*{{bs}}: [[kamen]]
*{{be}}: [[камень]] (kameny)
*{{bn}}: [[পাথর]]
*{{bg}}: [[камък]] (kamyk)
*{{da}}: [[sten]]
*{{et}}: [[kivi]]
*{{fj}}: [[vatu]]
*{{fr}}: [[pierre]]
*{{en}}: [[stone]] 
*{{es}}: [[piedra]]
*{{it}}: [[pietra]]
*{{ka}}: [[ქვის]]
*{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]]
*{{ko}}: [[돌]] (dol)
*{{lt}}: [[akmuo]]
*{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]]
*{{hu}}: [[kő]]
*{{de}}: [[Stein]]
*{{nl}}: [[steen]]
*{{no}}: [[stein]]
*{{pl}}: [[kamień]]
*{{pt}}: [[pedra]]
*{{kk}}: [[тас]] (tas)
*{{ro}}: [[piatră]]
*{{ru}}: [[камень]] (kamen')
*{{sk}}: [[kameň]]
*{{so}}: [[dhagax]]
*{{ta}}: [[கல்]] (kal)
*{{tr}}: [[taş]]
*{{tyv}}: [[даш]]
*{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш)
*{{cy}}: [[carreg]]
*{{zh}}: [[石]] (shí)
*{{sah}}: [[таас]]
*{{el}}: [[πέτρα]] (pétra)
|}}

{{Tarjimalar
|evn = [[ихэ]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tosh I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni  }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;&lt;br /&gt;
'''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tosh II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>7f40j0dbf340fgxmhz1fz83dj2lkhuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qidirmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12625</id>
    <revision>
      <id>637828</id>
      <parentid>583158</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>637828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2442" sha1="4vg1qcj48vcmcpcrlmh3vwzaxcf3l59" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qi-dir-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1 '''Topish uchun urinmoq, topishga harakat qilmoq; axtarmoq, izla-moq. {{misol|Ioʻqolgan kitobni {{ajrat|qidir}}moq. Doʻstini {{ajrat|qidir}}moq.}} m {{misol|Hayot shoxlarga tikilib qara-di. U ovoz egasini tanigan, taniganini {{ajrat|qidir}}a boshlagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻo-na t}}. o. {{misol|Qutbiddin toʻxtab, shu atrofda tu-nab qolishga yaraydigan joy {{ajrat|qidir}}a boshladi. |[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Huri.. gapni choʻ-zish uchun hovliqib, mavzu {{ajrat|qidir}}a boshladi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}.

2 Qidirish, izlash ishlari olib bor-moq, tadqiq etmoq. {{misol|Yangi konlar {{ajrat|qidir}}moq. Kosmosni zabt etii/ yoʻllarini {{ajrat|qidir}}moq.}}

3 Topish, erishish oʻy-xayolida, ish-tiyoqida, yoʻlida boʻlmoq. {{misol|Baxt {{ajrat|qidir}}ibsan-mi, uni faqat mehnatdan topasan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Haligi men ayt-gan oʻrtogʻimning ota-onalari.. orzu-havas {{ajrat|qidir}}ib, bechora qizlarini qaritib qoʻydi-lar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

'''4''' {{shv.|uz}} Sayr-sayohat qilmoq. {{misol|Sayr etib-{{ajrat|qidir}}ib, dunyoni kezib, Soʻz aytib, Moskvada yurgan Jambuldir.|[[w:Fozil Yoʻldosh oʻgʻli|Fozil Yoʻldosh oʻgʻli]]}}.

:Iz qidirmoq ''ayn.'' iziga tushmoq 2, 3. ''q. ''iz. {{misol|Kampir iz {{ajrat|qidir}}ib, bogʻma-bogʻ borib, baland devor oldida toʻxtadi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. Tirnoq ostidan kir qidir-moq ''q.'' tirnoq.

=== Sinonimlari ===
[[axtarmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚИДИРМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''qidirmoq'''

*{{tr}}:[[aramak]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qidirmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[искать]], [[разыскивать]]; '''qidirib topmoq '''найти, разыскать, отыскать;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[разведывать]], [[вести]] [[разведывательные]] [[работы]];&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|обл}}. [[пойти]] [[в]] [[гости]]; '''qizim xolasinikiga qidirib ketdi '''моя дочь пошла в гости к своей тётке;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|обл}}. [[прогуливаться]]; '''u qidirgani ketdi '''он пошёл прогуляться.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>4vg1qcj48vcmcpcrlmh3vwzaxcf3l59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>kunchi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41534</id>
    <revision>
      <id>637825</id>
      <parentid>637821</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>637825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2014" sha1="6ztfmvkymzk3b3i9bsoqjbprnw5kyfq" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''kun-chi'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|KUNCHI ' gʻayir', ' rashk qiluvchi'. Majdiddin k u n ch i erlardan boʻlsa ham, lekin bu xabar uni juda huvontirdi (Oybek). Bu soʻz asli qadimgi turkiy tildagi 'qizgʻan-', 'gʻayirlik qil—' maʼnosini ang— latgan koʻn- feʼlidan (ЭСТЯ, III, 105) —i qoʻshimchasi bilan yasalgan otga (ДС, 327: koʻni I) —chi qoʻshimchasini qoʻshib yasalgan, keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan; oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: (kün— + i &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; küni) + chi &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; künichi &amp;gt;&amp;nbsp;künchi &amp;gt;&amp;nbsp;kunchi.}}

Oʻrta Turkchada ''küni'' soʻzi rashk ma’nosini anglatgan va Oʻzbekcha ''kunchi'' soʻzining oʻzagidir. Saxachadagi ''[[күнүүһүт]]'' so‘zila o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Hasad, koʻrolmaslik hissi kuchli; hasadchi. {{misol|Taqdiringdan nolima, haqni dildan qoʻymagin, O‘zganing davlatiga suqlanib, boʻlma {{ajrat|kunchi}}.|[[w:Mirtemir|Mirtemir]]}}
#Rashk, qizgʻanish hissi kuchli; rashkchi. {{misol|Majdiddin {{ajrat|kunchi}} erlardan boʻlsa ham, lekin bu xabar uni juda quvontirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} {{misol|Soraxon nihoyat {{ajrat|kunchi}} xotin edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|КУНЧИ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[хүннээчел]]
|sah = [[күнүүһүт]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[kunchi]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;1 &lt;/b&gt;[[завистливый]]; {{tarjmisoli|~ odam }} завистливый человек;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2&lt;/b&gt; [[ревнивец]]; // [[ревнивый]]; {{tarjmisoli|Majdiddin ~ erlardan boʻlsa ham, lekin bu xabar uni juda quvontirdi }} (Ойбек, «Навоий») Хотя Маджиддин и был ревнивым мужем, но эта весть очень обрадовала его.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>6ztfmvkymzk3b3i9bsoqjbprnw5kyfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>rashkchi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47726</id>
    <revision>
      <id>637827</id>
      <parentid>619544</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>637827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1581" sha1="9ivb6i9uojywngh33jwy86yu28une74" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''rashk-chi'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''RASHKCHI''' Bu ot oʻzbek tilida 'yaxshi koʻrgan kishisini birovdan kizganish' maʼnosini anglatadigan tojikcha rashk otiga ({{ТжРС}}, 322) -chi koʻshimchasini qoʻshib yasalgan; 'rashk kiluvchi', 'qizgʻanuvchi' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 617).}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Yaxshi koʻrgan kishisini birovdan qizgʻanuvchi, rashk qiluvchi kishi. {{misol|Sen meni erkala dunyoning eng goʻzal soʻzlari bilan, Sen meni qizgʻangin eng {{ajrat|rashkchi}} ayol-ning koʻzlari bilan.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. {{misol|Ortiqning xayoliga yalt etib {{ajrat|rashkchi}} Sobir keldi: Xum-par, jahl qilib, chiroqni yoqmay oʻtirgan boʻlsa-chi?|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. {{misol|Agar.. xat-lardan birortasi yozuvchi boʻlmagan odamning {{ajrat|rashkchi}} xotini qoʻliga tushib qolsa bormi, oʻsha uyda nima boʻlishini koʻz oldingizga kel-tira olasiz.}} Shukrullo, Javohirlar san-digʻi.

'''2 '''''q.'' rashkli 2. {{misol|[Olima] Kiyim tanlashda, soch turmaklashda didsiz, ammo tili biyron, janja/jash, oʻta {{ajrat|rashkchi}}, qadam tashlash-danoq tajangligi bilinib turadigan ayol.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Hijron}}.

=== Sinonimlari ===
[[kunchi]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|РАШКЧИ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''rashkchi'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[завистник]]; // [[завистливый]];&lt;br /&gt;
'''2 '''[[ревнивец]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9ivb6i9uojywngh33jwy86yu28une74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>oʻrgimchak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54927</id>
    <revision>
      <id>637837</id>
      <parentid>633290</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T10:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>637837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1655" sha1="c03dimt2j1n6x0boq0l3fhisuvffbzf" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻr-gim-chak'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OʻRGIMCHAK ’toʻr toʻqib, pashsha kabi mayda joni — vorlarni tutib yeydigan boʻgʻin oyoqli hasharot’. Oʻ r -g i m ch a k inini supurgi bilan olib tashladim. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’esh—’ maʼnosini anglatgan ö:r- feʼlining ör- shaklidan 'takror’ maʼnosini ifo — dalovchi —gü qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan shak — liga —m qoʻshimchasini qoʻshib yasalgan otga kichraytirish maʼnosini ifodalovchi —chäk qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 545); oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan, ikkinchi boʻgʻindagi ü un — lisi i unlisiga almashgan: [(ör— + gü &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; örgü—) + m &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; ör-güm] + chäk&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; örgümchäk &amp;gt;&amp;nbsp;orgimchäk. Devonda (I, 162) bu soʻz öroʻmchäk shaklida keltirilgan (—goʻ qoʻshimchasi qatnash-magan).}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Oʻziga ovqat boʻladigan hasharotlarni tutish uchun toʻr(in) toʻqiydigan boʻgʻimoyoqli yirtqich hasharot. ''Urgimchak uyasi.'' {{misol|Shiftda {{ajrat|oʻrgimchak}} toʻriga ilinib, bir maqomda gʻingʻillab turgan pashsha Nizomiddinovning gʻashiga tegdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЎРГИМЧАК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kjh=[[iрiмӌiк]]
|cv = [[эрешмен]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oʻrgimchak'''&lt;br /&gt;
[[паук]]; {{tarjmisoli|oʻrgimchak ini}}  ({{izoh|или '''}}[[uyasi]]''') [[паутина]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>c03dimt2j1n6x0boq0l3fhisuvffbzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>oʻrda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54929</id>
    <revision>
      <id>637835</id>
      <parentid>619943</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2351" sha1="bx09112aehff201hqv1x21efnroutmv" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻr-da'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OʻRDA 'hukmdorning qarorgohi’. Qoʻhon yuni oʻ r -d a s i muzerga aylantirilgan. Bu ot qadimgi turkiy tilda 'tepaga harakatlan-’ maʼnosini anglatgan or— feʼlining -(u)t ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan shaklidan -u qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 472); keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaf — fuz qilinmay qoʻygan; t undoshi r undoshining taʼsi — rida jarangli eshiga, soʻz oxiridagi u unlisi ä unli — siga almashgan: (or- &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; ut &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; orut—) + u &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; orutu &amp;gt;&amp;nbsp;ortu &amp;gt;&amp;nbsp;ordu &amp;gt;&amp;nbsp;ordä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{tar.|uz}}Turkiy va moʻgʻul xalqlarida hukmdor, xon qarorgohi, qalʼa. {{misol|Yusufbek hoji boshliq yeru koʻkka sigʻmagan muzaffar xalq {{ajrat|oʻrda}} tevaragini qurshab tushdi.|[[w:Andulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mullajon yoshligida Qoʻqon xoni {{ajrat|oʻrda}}si oldidagi kazarma maydonida otda mashq qilayotgan soldatlarni koʻrib, soldat boʻlishni orzu.. qilardi.|[[w:A. Rahmat|A. Rahmat]]|Ellik bir bahodir}} {{misol|Kumush bo‘sag‘ali ko‘k {{ajrat|o‘rda}}.|[[w:O‘tamish Hoji|O‘tamish Hoji]]|Chingiznoma}}
#Qoʻshin qarorgohi, lashkargoh. {{misol|Harbiy harakatlar vaqtida {{ajrat|oʻrda}} atrofi xandaq bilan oʻralgan.|[[w:&quot;OʻzME&quot;|&quot;OʻzME&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Oltin Oʻrda''' - 13-asrning 40-yillaridan 16-asr boshlarigacha mavjud boʻlgan, poytaxti turli davrlarda turli shaharlarda joylashgan, asosan turkiy va moʻgʻul koʻchmanchi qabilalari ittifoqidan iborat yirik davlat.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЎРДА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oʻrda'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}.&lt;br /&gt;
'''1 '''[[орда]] ({{izoh|в тюрко-монгольских феодальных государствах средневековья - ставка, резиденция или местопребывание правителя государства}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[гарем]] [[падишаха]], [[хана]] {{izoh|или }}[[высокопоставленного]] [[лица]]; '''* Oltin Oʻrda '''{{izoh|ист}}. Золотая Орда.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>bx09112aehff201hqv1x21efnroutmv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637836</id>
      <parentid>637835</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2349" sha1="9ywevb5xrrgwe8veil2tcezwc31161c" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻr-da'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OʻRDA 'hukmdorning qarorgohi’. Qoʻhon yuni oʻ r -d a s i muzerga aylantirilgan. Bu ot qadimgi turkiy tilda 'tepaga harakatlan-’ maʼnosini anglatgan or— feʼlining -(u)t ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan shaklidan -u qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 472); keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaf — fuz qilinmay qoʻygan; t undoshi r undoshining taʼsi — rida jarangli eshiga, soʻz oxiridagi u unlisi ä unli — siga almashgan: (or- &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; ut &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; orut—) + u &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; orutu &amp;gt;&amp;nbsp;ortu &amp;gt;&amp;nbsp;ordu &amp;gt;&amp;nbsp;ordä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{tar.|uz}}Turkiy va moʻgʻul xalqlarida hukmdor, xon qarorgohi, qalʼa. {{misol|Yusufbek hoji boshliq yeru koʻkka sigʻmagan muzaffar xalq {{ajrat|oʻrda}} tevaragini qurshab tushdi.|[[w:Andulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mullajon yoshligida Qoʻqon xoni {{ajrat|oʻrda}}si oldidagi kazarma maydonida otda mashq qilayotgan soldatlarni koʻrib, soldat boʻlishni orzu.. qilardi.|[[w:A. Rahmat|A. Rahmat]]|Ellik bir bahodir}} {{misol|Kumush bo‘sag‘ali ko‘k {{ajrat|o‘rda}}.|[[w:O‘tamish Hoji|O‘tamish Hoji]]|Chingiznoma}}
#Qoʻshin qarorgohi, lashkargoh. {{misol|Harbiy harakatlar vaqtida {{ajrat|oʻrda}} atrofi xandaq bilan oʻralgan.|[[w:OʻzME|&quot;OʻzME&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Oltin Oʻrda''' - 13-asrning 40-yillaridan 16-asr boshlarigacha mavjud boʻlgan, poytaxti turli davrlarda turli shaharlarda joylashgan, asosan turkiy va moʻgʻul koʻchmanchi qabilalari ittifoqidan iborat yirik davlat.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЎРДА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oʻrda'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}.&lt;br /&gt;
'''1 '''[[орда]] ({{izoh|в тюрко-монгольских феодальных государствах средневековья - ставка, резиденция или местопребывание правителя государства}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[гарем]] [[падишаха]], [[хана]] {{izoh|или }}[[высокопоставленного]] [[лица]]; '''* Oltin Oʻrda '''{{izoh|ист}}. Золотая Орда.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9ywevb5xrrgwe8veil2tcezwc31161c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مانچۇرىيە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162425</id>
    <revision>
      <id>637824</id>
      <timestamp>2026-04-17T15:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} ===Aytilishi=== mançuriya  ===Ma’nosi=== [[Manjuriya]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="mb157cm5ycaotjj43hrtcuiipq43gd7" xml:space="preserve">{{-ug-}}
===Aytilishi===
mançuriya

===Ma’nosi===
[[Manjuriya]]</text>
      <sha1>mb157cm5ycaotjj43hrtcuiipq43gd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>хүннээчел</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162426</id>
    <revision>
      <id>637826</id>
      <timestamp>2026-04-18T09:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy.  ===Ma’nosi=== [[kunchi]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="bmo2u4nq4i00gg7ngtmld1rtxubux4a" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy.

===Ma’nosi===
[[kunchi]].</text>
      <sha1>bmo2u4nq4i00gg7ngtmld1rtxubux4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>品詞別索引</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162427</id>
    <revision>
      <id>637838</id>
      <timestamp>2026-04-18T11:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ja-}} ===Aytilishi=== hinşibetsusakuin &lt;br/&gt; 品詞 - ひん•し (hinşi - so‘zning turkumi 別 - べつ (betsu - qo‘shimcha sifatida) 索引 - さく•いん (sakuin - ilova)  ===Ma’nosi=== So‘zning turkumi bo‘yicha tuzulgan ilova.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="ix7mhxa6rhvffbbevz9sdwy2d0da6tu" xml:space="preserve">{{-ja-}}
===Aytilishi===
hinşibetsusakuin
&lt;br/&gt;
品詞 - ひん•し (hinşi - so‘zning turkumi
別 - べつ (betsu - qo‘shimcha sifatida)
索引 - さく•いん (sakuin - ilova)

===Ma’nosi===
So‘zning turkumi bo‘yicha tuzulgan ilova.</text>
      <sha1>ix7mhxa6rhvffbbevz9sdwy2d0da6tu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637839</id>
      <parentid>637838</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T11:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260" sha1="5tr9b7d7xapqa1hri3qcrkex8lvfoot" xml:space="preserve">{{-ja-}}
===Aytilishi===
hinşibetsusakuin
&lt;br/&gt;
品詞 - ひん•し (hinşi - so‘zning turkumi)&lt;br/&gt;
別 - べつ (betsu - qo‘shimcha sifatida)&lt;br/&gt;
索引 - さく•いん (sakuin - ilova)

===Ma’nosi===
So‘zning turkumi bo‘yicha tuzulgan ilova.</text>
      <sha1>5tr9b7d7xapqa1hri3qcrkex8lvfoot</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>