Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.46.0-wmf.24 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1734 637863 637834 2026-04-20T17:23:50Z Yokubjon Juraev 8265 637863 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}} = {{-uz-}} = == tosh I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &gt;&nbsp;tash &gt;&nbsp;tâga.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq tosh.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.|Maqol}} {{misol|Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, "Tosh otmagan odam qolmasin", deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bagʻri''' (''yoki'' '''qalbi''', '''yuragi''') '''tosh''' - oʻta bemehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}<br>'''Boshi toshdan''' - oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi - majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}<br>'''Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq''' {{q.}} [[bosh]]. {{misol|- Ofarin! - kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. - Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}<br>'''Boshing toshdan boʻlsin''' - chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hammalari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilib boshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! - dedilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tosh qotmoq''' - 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} 2) qattiq uyquga ketmoq. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq "ish" koʻrmish.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}<br/>'''Toshingni ter''' - ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol. #Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh.}} {{misol|Oltin, kumush - {{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy - osh emish.|Maqol}} {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi kechadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Shiroq}} {{misol|[Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yirik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. "Maʼrifatxon, jannat makon" deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻzlar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|- Niyatingiz tezroq mendan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman, - deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani otgan.|[[w:Jumaniyoz Abdullaxonov|Jumaniyoz Abdullaxonov]]|Xonadon}} #{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, olmaysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻirlikdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq. Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Sharofat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 6 Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻy-ni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}. :Tosh bosmoq 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻir-likka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova; 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq}}. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga so-laylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. '''7 '''{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolar-da yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i. Toshni oldirmoq.}} 8 Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi). ==== Sinonimlari ==== [[qiyir]] ==== Antonimlari ==== == tosh II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. ''Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa'' === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ТОШ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} {{-trans-|| *{{af}}: [[klip]] *{{sq}}: [[guri]] *{{ar}}: [[حجر]] *{{hy}}: [[քար]] *{{az}}: [[daş]] *{{eu}}: [[harria]] *{{bs}}: [[kamen]] *{{be}}: [[камень]] (kameny) *{{bn}}: [[পাথর]] *{{bg}}: [[камък]] (kamyk) *{{da}}: [[sten]] *{{et}}: [[kivi]] *{{fj}}: [[vatu]] *{{fr}}: [[pierre]] *{{en}}: [[stone]] *{{es}}: [[piedra]] *{{it}}: [[pietra]] *{{ka}}: [[ქვის]] *{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]] *{{ko}}: [[돌]] (dol) *{{lt}}: [[akmuo]] *{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]] *{{hu}}: [[kő]] *{{de}}: [[Stein]] *{{nl}}: [[steen]] *{{no}}: [[stein]] *{{pl}}: [[kamień]] *{{pt}}: [[pedra]] *{{kk}}: [[тас]] (tas) *{{ro}}: [[piatră]] *{{ru}}: [[камень]] (kamen') *{{sk}}: [[kameň]] *{{so}}: [[dhagax]] *{{ta}}: [[கல்]] (kal) *{{tr}}: [[taş]] *{{tyv}}: [[даш]] *{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш) *{{cy}}: [[carreg]] *{{zh}}: [[石]] (shí) *{{sah}}: [[таас]] *{{el}}: [[πέτρα]] (pétra) |}} {{Tarjimalar |evn = [[ихэ]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>tosh I<br /> 1 </b>[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;<br /> '''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});<br /> '''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;<br /> '''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;<br /> '''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;<br /> '''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.<br /> <br /> '''tosh II'''<br /> {{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).<br /> }} 7v22iqx79xx2jwshvwjnefxjkrk254j 637864 637863 2026-04-20T17:26:55Z Yokubjon Juraev 8265 637864 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}} = {{-uz-}} = == tosh I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &gt;&nbsp;tash &gt;&nbsp;tâga.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq tosh.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.|Maqol}} {{misol|Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, "Tosh otmagan odam qolmasin", deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bagʻri''' (''yoki'' '''qalbi''', '''yuragi''') '''tosh''' - oʻta bemehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}<br>'''Boshi toshdan''' - oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi - majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}<br>'''Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq''' {{q.}} [[bosh]]. {{misol|- Ofarin! - kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. - Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}<br>'''Boshing toshdan boʻlsin''' - chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hammalari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilib boshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! - dedilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tosh qotmoq''' - 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} 2) qattiq uyquga ketmoq. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq "ish" koʻrmish.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}<br/>'''Toshingni ter''' - ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol. #Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh.}} {{misol|Oltin, kumush - {{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy - osh emish.|Maqol}} {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi kechadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Shiroq}} {{misol|[Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yirik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. "Maʼrifatxon, jannat makon" deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻzlar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|- Niyatingiz tezroq mendan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman, - deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani otgan.|[[w:Jonrid Abdullaxonov|Jonrid Abdullaxonov]]|Xonadon}} #{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, olmaysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻirlikdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq.}} {{misol|Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Sharofat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻyni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}<br/>'''Tosh bosmoq''' - 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻirlikka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, - pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova}} 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga solaylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} #{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolarda yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Toshni oldirmoq.}} #Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi). ==== Sinonimlari ==== [[qiyir]] ==== Antonimlari ==== == tosh II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. ''Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa'' === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ТОШ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} {{-trans-|| *{{af}}: [[klip]] *{{sq}}: [[guri]] *{{ar}}: [[حجر]] *{{hy}}: [[քար]] *{{az}}: [[daş]] *{{eu}}: [[harria]] *{{bs}}: [[kamen]] *{{be}}: [[камень]] (kameny) *{{bn}}: [[পাথর]] *{{bg}}: [[камък]] (kamyk) *{{da}}: [[sten]] *{{et}}: [[kivi]] *{{fj}}: [[vatu]] *{{fr}}: [[pierre]] *{{en}}: [[stone]] *{{es}}: [[piedra]] *{{it}}: [[pietra]] *{{ka}}: [[ქვის]] *{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]] *{{ko}}: [[돌]] (dol) *{{lt}}: [[akmuo]] *{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]] *{{hu}}: [[kő]] *{{de}}: [[Stein]] *{{nl}}: [[steen]] *{{no}}: [[stein]] *{{pl}}: [[kamień]] *{{pt}}: [[pedra]] *{{kk}}: [[тас]] (tas) *{{ro}}: [[piatră]] *{{ru}}: [[камень]] (kamen') *{{sk}}: [[kameň]] *{{so}}: [[dhagax]] *{{ta}}: [[கல்]] (kal) *{{tr}}: [[taş]] *{{tyv}}: [[даш]] *{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш) *{{cy}}: [[carreg]] *{{zh}}: [[石]] (shí) *{{sah}}: [[таас]] *{{el}}: [[πέτρα]] (pétra) |}} {{Tarjimalar |evn = [[ихэ]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>tosh I<br /> 1 </b>[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;<br /> '''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});<br /> '''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;<br /> '''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;<br /> '''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;<br /> '''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.<br /> <br /> '''tosh II'''<br /> {{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).<br /> }} 7txisxg4m1dtrwvso48zvwymkdw5fyt 637865 637864 2026-04-20T17:27:36Z Yokubjon Juraev 8265 637865 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}} = {{-uz-}} = == tosh I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &gt;&nbsp;tash &gt;&nbsp;tâga.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq tosh.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.|Maqol}} {{misol|Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, "Tosh otmagan odam qolmasin", deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bagʻri''' (''yoki'' '''qalbi''', '''yuragi''') '''tosh''' - oʻta bemehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}<br>'''Boshi toshdan''' - oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi - majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}<br>'''Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq''' {{q.}} [[bosh]]. {{misol|- Ofarin! - kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. - Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}<br>'''Boshing toshdan boʻlsin''' - chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hammalari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilib boshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! - dedilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tosh qotmoq''' - 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} 2) qattiq uyquga ketmoq. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq "ish" koʻrmish.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}<br/>'''Toshingni ter''' - ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol. #Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Oltin, kumush - {{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy - osh emish.|Maqol}} {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi kechadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Shiroq}} {{misol|[Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yirik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. "Maʼrifatxon, jannat makon" deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻzlar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|- Niyatingiz tezroq mendan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman, - deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani otgan.|[[w:Jonrid Abdullaxonov|Jonrid Abdullaxonov]]|Xonadon}} #{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, olmaysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻirlikdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq.}} {{misol|Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Sharofat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻyni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}<br/>'''Tosh bosmoq''' - 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻirlikka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, - pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova}} 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga solaylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} #{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolarda yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Toshni oldirmoq.}} #Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi). ==== Sinonimlari ==== [[qiyir]] ==== Antonimlari ==== == tosh II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. ''Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa'' === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ТОШ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} {{-trans-|| *{{af}}: [[klip]] *{{sq}}: [[guri]] *{{ar}}: [[حجر]] *{{hy}}: [[քար]] *{{az}}: [[daş]] *{{eu}}: [[harria]] *{{bs}}: [[kamen]] *{{be}}: [[камень]] (kameny) *{{bn}}: [[পাথর]] *{{bg}}: [[камък]] (kamyk) *{{da}}: [[sten]] *{{et}}: [[kivi]] *{{fj}}: [[vatu]] *{{fr}}: [[pierre]] *{{en}}: [[stone]] *{{es}}: [[piedra]] *{{it}}: [[pietra]] *{{ka}}: [[ქვის]] *{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]] *{{ko}}: [[돌]] (dol) *{{lt}}: [[akmuo]] *{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]] *{{hu}}: [[kő]] *{{de}}: [[Stein]] *{{nl}}: [[steen]] *{{no}}: [[stein]] *{{pl}}: [[kamień]] *{{pt}}: [[pedra]] *{{kk}}: [[тас]] (tas) *{{ro}}: [[piatră]] *{{ru}}: [[камень]] (kamen') *{{sk}}: [[kameň]] *{{so}}: [[dhagax]] *{{ta}}: [[கல்]] (kal) *{{tr}}: [[taş]] *{{tyv}}: [[даш]] *{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш) *{{cy}}: [[carreg]] *{{zh}}: [[石]] (shí) *{{sah}}: [[таас]] *{{el}}: [[πέτρα]] (pétra) |}} {{Tarjimalar |evn = [[ихэ]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>tosh I<br /> 1 </b>[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;<br /> '''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});<br /> '''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;<br /> '''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;<br /> '''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;<br /> '''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.<br /> <br /> '''tosh II'''<br /> {{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).<br /> }} 3xym3ox89klbvgc56jpjuyf3rsy2m77 637866 637865 2026-04-20T17:28:30Z Yokubjon Juraev 8265 637866 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}} = {{-uz-}} = == tosh I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &gt;&nbsp;tash &gt;&nbsp;tâga.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.|Maqol}} {{misol|Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, "Tosh otmagan odam qolmasin", deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bagʻri''' (''yoki'' '''qalbi''', '''yuragi''') '''tosh''' - oʻta bemehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}<br>'''Boshi toshdan''' - oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi - majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}<br>'''Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq''' {{q.}} [[bosh]]. {{misol|- Ofarin! - kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. - Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}<br>'''Boshing toshdan boʻlsin''' - chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hammalari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilib boshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! - dedilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tosh qotmoq''' - 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} 2) qattiq uyquga ketmoq. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq "ish" koʻrmish.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}<br/>'''Toshingni ter''' - ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol. #Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Oltin, kumush - {{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy - osh emish.|Maqol}} {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi kechadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Shiroq}} {{misol|[Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yirik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. "Maʼrifatxon, jannat makon" deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻzlar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|- Niyatingiz tezroq mendan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman, - deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani otgan.|[[w:Jonrid Abdullaxonov|Jonrid Abdullaxonov]]|Xonadon}} #{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, olmaysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻirlikdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq.}} {{misol|Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Sharofat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻyni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}<br/>'''Tosh bosmoq''' - 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻirlikka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, - pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova}} 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga solaylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} #{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolarda yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Toshni oldirmoq.}} #Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi). ==== Sinonimlari ==== [[qiyir]] ==== Antonimlari ==== == tosh II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. ''Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa'' === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ТОШ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} {{-trans-|| *{{af}}: [[klip]] *{{sq}}: [[guri]] *{{ar}}: [[حجر]] *{{hy}}: [[քար]] *{{az}}: [[daş]] *{{eu}}: [[harria]] *{{bs}}: [[kamen]] *{{be}}: [[камень]] (kameny) *{{bn}}: [[পাথর]] *{{bg}}: [[камък]] (kamyk) *{{da}}: [[sten]] *{{et}}: [[kivi]] *{{fj}}: [[vatu]] *{{fr}}: [[pierre]] *{{en}}: [[stone]] *{{es}}: [[piedra]] *{{it}}: [[pietra]] *{{ka}}: [[ქვის]] *{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]] *{{ko}}: [[돌]] (dol) *{{lt}}: [[akmuo]] *{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]] *{{hu}}: [[kő]] *{{de}}: [[Stein]] *{{nl}}: [[steen]] *{{no}}: [[stein]] *{{pl}}: [[kamień]] *{{pt}}: [[pedra]] *{{kk}}: [[тас]] (tas) *{{ro}}: [[piatră]] *{{ru}}: [[камень]] (kamen') *{{sk}}: [[kameň]] *{{so}}: [[dhagax]] *{{ta}}: [[கல்]] (kal) *{{tr}}: [[taş]] *{{tyv}}: [[даш]] *{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш) *{{cy}}: [[carreg]] *{{zh}}: [[石]] (shí) *{{sah}}: [[таас]] *{{el}}: [[πέτρα]] (pétra) |}} {{Tarjimalar |evn = [[ихэ]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>tosh I<br /> 1 </b>[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;<br /> '''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});<br /> '''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;<br /> '''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;<br /> '''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;<br /> '''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.<br /> <br /> '''tosh II'''<br /> {{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).<br /> }} 8wvabo4kj6a7fhle4cctq5xz5edpkwy 637869 637866 2026-04-20T18:14:16Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 637869 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}} = {{-uz-}} = == tosh I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &gt;&nbsp;tash &gt;&nbsp;tâga.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.|Maqol}} {{misol|Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, "Tosh otmagan odam qolmasin", deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bagʻri''' (''yoki'' '''qalbi''', '''yuragi''') '''tosh''' - oʻta bemehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}<br>'''Boshi toshdan''' - oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi - majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}<br>'''Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq''' {{q.}} [[bosh]]. {{misol|- Ofarin! - kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. - Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}<br>'''Boshing toshdan boʻlsin''' - chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hammalari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilib boshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! - dedilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tosh qotmoq''' - 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} 2) qattiq uyquga ketmoq. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq "ish" koʻrmish.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}<br/>'''Toshingni ter''' - ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol. #Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Oltin, kumush - {{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy - osh emish.|Maqol}} {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi kechadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Shiroq}} {{misol|[Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yirik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. "Maʼrifatxon, jannat makon" deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻzlar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|- Niyatingiz tezroq mendan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman, - deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani otgan.|[[w:Jonrid Abdullaxonov|Jonrid Abdullaxonov]]|Xonadon}} #{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, olmaysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻirlikdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq.}} {{misol|Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Sharofat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻyni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}<br/>'''Tosh bosmoq''' - 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻirlikka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, - pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova}} 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga solaylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} #{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolarda yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Toshni oldirmoq.}} #Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi). ==== Sinonimlari ==== [[qiyir]] ==== Antonimlari ==== == tosh II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{misol|bir {{ajrat|tosh}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|[[w:H. Nuʼmon va A|H. Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ТОШ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} {{-trans-|| *{{af}}: [[klip]] *{{sq}}: [[guri]] *{{ar}}: [[حجر]] *{{hy}}: [[քար]] *{{az}}: [[daş]] *{{eu}}: [[harria]] *{{bs}}: [[kamen]] *{{be}}: [[камень]] (kameny) *{{bn}}: [[পাথর]] *{{bg}}: [[камък]] (kamyk) *{{da}}: [[sten]] *{{et}}: [[kivi]] *{{fj}}: [[vatu]] *{{fr}}: [[pierre]] *{{en}}: [[stone]] *{{es}}: [[piedra]] *{{it}}: [[pietra]] *{{ka}}: [[ქვის]] *{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]] *{{ko}}: [[돌]] (dol) *{{lt}}: [[akmuo]] *{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]] *{{hu}}: [[kő]] *{{de}}: [[Stein]] *{{nl}}: [[steen]] *{{no}}: [[stein]] *{{pl}}: [[kamień]] *{{pt}}: [[pedra]] *{{kk}}: [[тас]] (tas) *{{ro}}: [[piatră]] *{{ru}}: [[камень]] (kamen') *{{sk}}: [[kameň]] *{{so}}: [[dhagax]] *{{ta}}: [[கல்]] (kal) *{{tr}}: [[taş]] *{{tyv}}: [[даш]] *{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш) *{{cy}}: [[carreg]] *{{zh}}: [[石]] (shí) *{{sah}}: [[таас]] *{{el}}: [[πέτρα]] (pétra) |}} {{Tarjimalar |evn = [[ихэ]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>tosh I<br /> 1 </b>[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;<br /> '''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});<br /> '''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;<br /> '''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;<br /> '''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;<br /> '''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.<br /> <br /> '''tosh II'''<br /> {{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).<br /> }} rtwo9sqy9ah3c08cr1btm7bhpixt6s0 637870 637869 2026-04-20T18:15:32Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637870 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}} = {{-uz-}} = == tosh I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &gt;&nbsp;tash &gt;&nbsp;tâga.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.|Maqol}} {{misol|Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, "Tosh otmagan odam qolmasin", deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bagʻri''' (''yoki'' '''qalbi''', '''yuragi''') '''tosh''' - oʻta bemehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}<br>'''Boshi toshdan''' - oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi - majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}<br>'''Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq''' {{q.}} [[bosh]]. {{misol|- Ofarin! - kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. - Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}<br>'''Boshing toshdan boʻlsin''' - chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hammalari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilib boshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! - dedilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tosh qotmoq''' - 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} 2) qattiq uyquga ketmoq. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq "ish" koʻrmish.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}<br/>'''Toshingni ter''' - ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol. #Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Oltin, kumush - {{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy - osh emish.|Maqol}} {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi kechadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Shiroq}} {{misol|[Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yirik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. "Maʼrifatxon, jannat makon" deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻzlar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|- Niyatingiz tezroq mendan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman, - deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani otgan.|[[w:Jonrid Abdullaxonov|Jonrid Abdullaxonov]]|Xonadon}} #{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, olmaysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻirlikdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq.}} {{misol|Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Sharofat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻyni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}<br/>'''Tosh bosmoq''' - 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻirlikka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, - pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova}} 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga solaylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} #{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolarda yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Toshni oldirmoq.}} #Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi). ==== Sinonimlari ==== [[qiyir]] ==== Antonimlari ==== == tosh II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov birligi. {{misol|Bir tosh yoʻl.}} {{misol|Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa] bir {{ajrat|tosh}}.|Maqol}} {{misol|Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|H. Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Ota}} {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ТОШ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} {{-trans-|| *{{af}}: [[klip]] *{{sq}}: [[guri]] *{{ar}}: [[حجر]] *{{hy}}: [[քար]] *{{az}}: [[daş]] *{{eu}}: [[harria]] *{{bs}}: [[kamen]] *{{be}}: [[камень]] (kameny) *{{bn}}: [[পাথর]] *{{bg}}: [[камък]] (kamyk) *{{da}}: [[sten]] *{{et}}: [[kivi]] *{{fj}}: [[vatu]] *{{fr}}: [[pierre]] *{{en}}: [[stone]] *{{es}}: [[piedra]] *{{it}}: [[pietra]] *{{ka}}: [[ქვის]] *{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]] *{{ko}}: [[돌]] (dol) *{{lt}}: [[akmuo]] *{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]] *{{hu}}: [[kő]] *{{de}}: [[Stein]] *{{nl}}: [[steen]] *{{no}}: [[stein]] *{{pl}}: [[kamień]] *{{pt}}: [[pedra]] *{{kk}}: [[тас]] (tas) *{{ro}}: [[piatră]] *{{ru}}: [[камень]] (kamen') *{{sk}}: [[kameň]] *{{so}}: [[dhagax]] *{{ta}}: [[கல்]] (kal) *{{tr}}: [[taş]] *{{tyv}}: [[даш]] *{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш) *{{cy}}: [[carreg]] *{{zh}}: [[石]] (shí) *{{sah}}: [[таас]] *{{el}}: [[πέτρα]] (pétra) |}} {{Tarjimalar |evn = [[ихэ]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>tosh I<br /> 1 </b>[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;<br /> '''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});<br /> '''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;<br /> '''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;<br /> '''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;<br /> '''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.<br /> <br /> '''tosh II'''<br /> {{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).<br /> }} 4u8ha8km8fp53swxxio87yzno2rqxxe 637871 637870 2026-04-20T18:15:45Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637871 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}} = {{-uz-}} = == tosh I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|TOSH 'qattiq togʻ jism'. {{misol|Suv ketar - {{ajrat|tosh}} qolar, oʻsma ketar - qosh qolar.||Maqol}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli â unlisiga almashgan: ta:sh &gt;&nbsp;tash &gt;&nbsp;tâga.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. {{misol|Oq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Ohak {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Chaqmoq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Xarsang {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Qayroq {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Yoʻlga {{ajrat|tosh}} yotqizmoq.}} {{misol|Togʻning koʻrki - tosh bilan, Odamning koʻrki - bosh bilan.|Maqol}} {{misol|Suv ketaru {{ajrat|tosh}} qolar - oʻsma ketar, qosh qolar.|Maqol}} {{misol|Suvonjon {{ajrat|tosh}} terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, {{ajrat|tosh}}boʻron qildiribdi, "Tosh otmagan odam qolmasin", deb oʻzi tepasida turibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bagʻri''' (''yoki'' '''qalbi''', '''yuragi''') '''tosh''' - oʻta bemehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. {{misol|Hayosiz inson bagʻri {{ajrat|tosh}} boʻladi..|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi {{ajrat|tosh}} boʻlgan.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}<br>'''Boshi toshdan''' - oʻta chidam-bardoshli. {{misol|Bandasining boshi {{ajrat|tosh}}dan, ha, u hammasiga chidaydi - majbur-da.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}<br>'''Boshida tosh ''(yoki'' danak, yongʻoq) chaqmoq''' {{q.}} [[bosh]]. {{misol|- Ofarin! - kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. - Kishining boshida {{ajrat|tosh}} chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz!|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}<br>'''Boshing toshdan boʻlsin''' - chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. {{misol|-Hammalari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilib boshlaring {{ajrat|tosh}}dan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! - dedilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tosh qotmoq''' - 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. {{misol|Ayolning {{ajrat|tosh}} qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida {{ajrat|tosh}} qotgan.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} 2) qattiq uyquga ketmoq. {{misol|{{ajrat|Tosh}} qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq "ish" koʻrmish.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}<br/>'''Toshingni ter''' - ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol. #Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. {{misol|Qabr {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Marmar {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Oltin, kumush - {{ajrat|tosh}} emish; arpa, bugʻdoy - osh emish.|Maqol}} {{misol|[Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho {{ajrat|tosh}}lar qorongʻi kechadagi yulduzlardek porlar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Shiroq}} {{misol|[Olimxon] Barmoqlariga {{ajrat|tosh}}i yirik uzuklar taqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yon tomondagi {{ajrat|tosh}}ga.. "Maʼrifatxon, jannat makon" deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi,|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻzlar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. {{misol|Ular Abdurasul ustiga laʼnat {{ajrat|tosh}}ini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|- Niyatingiz tezroq mendan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman, - deb taʼna {{ajrat|tosh}}i otgani otgan.|[[w:Jonrid Abdullaxonov|Jonrid Abdullaxonov]]|Xonadon}} #{{koʻchma|uz}} Juda qattiq; toshdek (qattiq). {{misol|[Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, olmaysizlar, shu {{ajrat|tosh}} qurutni talashasizlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻirlikdagi yuk, qadoq tosh. {{misol|Tarozi pallasiga {{ajrat|tosh}} qoʻymoq.}} {{misol|Bir kiloli {{ajrat|tosh}}.}} {{misol|Sharofat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab {{ajrat|tosh}} qoʻymoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ogʻirlik, vazn. {{misol|Olingan mol {{ajrat|tosh}}idan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻyni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, {{ajrat|tosh}}ini yoʻqotadi, ozib qoladi..|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Soyalar}}<br/>'''Tosh bosmoq''' - 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻirlikka ega yoki ega emaslikni bildiradi. {{misol|-Hali siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, - pillasi ham {{ajrat|tosh}} bosmaydi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Oliyaxon Sultonova}} 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq. {{misol|Keling, soʻzlaringizni taroziga solaylik, puchmi yoki {{ajrat|tosh}} bosadimi, darrov maʼlum boʻladi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} #{{tib.|uz}} Kasallik tufayli baʼzi aʼzolarda yuzaga keladigan qattiq modda. {{misol|Buyrak {{ajrat|tosh}}i.}} {{misol|Toshni oldirmoq.}} #Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi). ==== Sinonimlari ==== [[qiyir]] ==== Antonimlari ==== == tosh II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''tosh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{tar.|uz}} Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov birligi. {{misol|Bir tosh yoʻl.}} {{misol|Ahmoqqa Quva [Toʻytepa] bir {{ajrat|tosh}}.|Maqol}} {{misol|Kun ogʻib bormoqda. Yarim {{ajrat|tosh}}dan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi.|H. Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Ota}} {{misol|Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch {{ajrat|tosh}} kelib qoladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ТОШ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} {{-trans-|| *{{af}}: [[klip]] *{{sq}}: [[guri]] *{{ar}}: [[حجر]] *{{hy}}: [[քար]] *{{az}}: [[daş]] *{{eu}}: [[harria]] *{{bs}}: [[kamen]] *{{be}}: [[камень]] (kameny) *{{bn}}: [[পাথর]] *{{bg}}: [[камък]] (kamyk) *{{da}}: [[sten]] *{{et}}: [[kivi]] *{{fj}}: [[vatu]] *{{fr}}: [[pierre]] *{{en}}: [[stone]] *{{es}}: [[piedra]] *{{it}}: [[pietra]] *{{ka}}: [[ქვის]] *{{te}}: [[ಕಲ್ಲು]] *{{ko}}: [[돌]] (dol) *{{lt}}: [[akmuo]] *{{mg}}: [[fehizoro]], [[fiafia]], [[vato]] *{{hu}}: [[kő]] *{{de}}: [[Stein]] *{{nl}}: [[steen]] *{{no}}: [[stein]] *{{pl}}: [[kamień]] *{{pt}}: [[pedra]] *{{kk}}: [[тас]] (tas) *{{ro}}: [[piatră]] *{{ru}}: [[камень]] (kamen') *{{sk}}: [[kameň]] *{{so}}: [[dhagax]] *{{ta}}: [[கல்]] (kal) *{{tr}}: [[taş]] *{{tyv}}: [[даш]] *{{ug}}: [[تاش]] (tash / таш) *{{cy}}: [[carreg]] *{{zh}}: [[石]] (shí) *{{sah}}: [[таас]] *{{el}}: [[πέτρα]] (pétra) |}} {{Tarjimalar |evn = [[ихэ]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>tosh I<br /> 1 </b>[[камень]]; // [[каменный]]; {{tarjmisoli|mayda tosh (lar) }} мелкие камни; гравий; {{tarjmisoli|xarsang tosh }} булыжник; {{tarjmisoli|chaqmoq tosh }} кремень; {{tarjmisoli|marmar tosh }} 1) мрамор; 2) надгробный камень; {{tarjmisoli|tosh paxta }} {{izoh|разг}}. асбест; {{tarjmisoli|suv ketar, tosh qolar, oʻsma ketar, qosh qolar }} {{izoh|посл}}. вода утечёт, останутся камни, усма ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]]''') [[отойдёт]], [[останутся]] [[брови]]; {{tarjmisoli|qimmatbaho toshlar }} драгоценные камни; {{tarjmisoli|jigardagi toshlar }} камни в печени; {{tarjmisoli|tosh jinslari }} каменные породы; {{tarjmisoli|tosh yoʻl }} мощёная дорога, булыжная мостовая, {{tarjmisoli|yullarga tosh termoq }} мостить дороги; {{tarjmisoli|tosh koni }} каменоломня; {{tarjmisoli|tosh yoʻnuvchi }} каменотёс; гранильщик; {{tarjmisoli|tosh teruvchi }} каменщик; {{tarjmisoli|tosh qalam }} грифель; {{tarjmisoli|tosh taxta }} грифельная доска; {{tarjmisoli|tosh oyna }} 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;{{tarjmisoli| tosh choy }} кирпичный чай;<br /> '''2 '''[[гиря]]; [[гири]]; {{tarjmisoli|soatning toshini koʻtarib qoʻy }} подтяни гирю часов; {{tarjmisoli|bir kilogrammlik tosh }} килограммовая гиря; {{tarjmisoli|qadoq tosh }} 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов ({{izoh|вообще}});<br /> '''3 '''[[вес]], [[тяжесть]]; {{tarjmisoli|toshi ogʻir polvon }} борец тяжёлого веса; {{tarjmisoli|toshidan kam keldi }} (товар) оказался легче весом;<br /> '''4 '''{{izoh|перен. что-л}}. [[твёрдое]], [[жёсткое]], [[чёрствое]]; {{tarjmisoli|tosh qurt }} очень твёрдый курт ({{izoh|см}}. '''[[qurt]] II'''); {{tarjmisoli|tosh nok }} сорт груши; {{tarjmisoli|tosh qotmoq }} 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;<br /> '''5 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о чем-л. тяжёлом, гнетущем}}; {{tarjmisoli|yurakdagi tosh }} камень на груди;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. {{izoh|о безжалостном, бессердечном человеке}}:{{tarjmisoli| bagʻri tosh odam }} бессердечный человек;<br /> '''7''' [[Таш]] ({{izoh|имя собств. мужское и женское}}); {{tarjmisoli|* birovning orqasidan tosh otmoq }} 1) бросать камни вслед уходящему ({{izoh|чьё возвращение нежелательно}}); 2) поносить кого-либо за глаза; {{tarjmisoli|tosh ingni ter}} ! ({{izoh|букв}}. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; {{tarjmisoli|kerakli toshning ogʻirligi yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; {{tarjmisoli|samovar tosh bogʻladimi?! }} что так долго не кипит самовар; {{tarjmisoli|tosh bosma }} литография; {{tarjmisoli|tosh bosmada bosmoq }} литографировать; {{tarjmisoli|ogʻzinga tosh tipun }} тебе на язык.<br /> <br /> '''tosh II'''<br /> {{izoh|ист}}. [[мера]] [[длины]] ({{izoh|соответствующая примерно 8 верстам}}).<br /> }} eh20g1v45axepwed5a72a04a5ppvr85 0 23600 637878 608378 2026-04-21T08:10:06Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 637878 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''e-lik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''ayn.'' yogʻupa. ''Munavvar'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Oq roʻmolchadagi qizil {{ajrat|elik}} dogʻlarini Yoʻldoshning tumshugʻining tagiga tutdi: -Bu qaysi oyimchaning labidan yuqqan?|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Mehr}}. {{misol|Qovoqlar yashil, lablariga qonday {{ajrat|elik}} surtilgan.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. Elikishmoq ''ayn.'' elakishmoq. {{misol|Bolalar sinfdan sinfga oʻtgan, voyaga yetgan sari bir-biriga {{ajrat|elik}}ishib, oralaridan qil ham oʻtmaydigan darajada inoqlashib borishardi.|[[w:A. Muhiddin, H. Tojiboyev|A. Muhiddin, H. Tojiboyev]]|Otash qalbli qiz}}. === Sinonimlari === [[yog‘upa]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭЛИК}} == Tarjimalari == {{uz-adv}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[elik]]</b></br> [[помада]]; [[притирание]]; [[белила]]; {{tarjmisoli|qizil ~ }} губная помада.</br> }} {{-kaa-}} {{kaa-adv}} 9u2lh2lma223bxzlzblomr1w49vo61h 637879 637878 2026-04-21T08:10:46Z Yokubjon Juraev 8265 637879 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''e-lik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Oq roʻmolchadagi qizil {{ajrat|elik}} dogʻlarini Yoʻldoshning tumshugʻining tagiga tutdi: -Bu qaysi oyimchaning labidan yuqqan?|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Mehr}}. {{misol|Qovoqlar yashil, lablariga qonday {{ajrat|elik}} surtilgan.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. Elikishmoq ''ayn.'' elakishmoq. {{misol|Bolalar sinfdan sinfga oʻtgan, voyaga yetgan sari bir-biriga {{ajrat|elik}}ishib, oralaridan qil ham oʻtmaydigan darajada inoqlashib borishardi.|[[w:A. Muhiddin, H. Tojiboyev|A. Muhiddin, H. Tojiboyev]]|Otash qalbli qiz}}. === Sinonimlari === [[yog‘upa]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭЛИК}} == Tarjimalari == {{uz-adv}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[elik]]</b></br> [[помада]]; [[притирание]]; [[белила]]; {{tarjmisoli|qizil ~ }} губная помада.</br> }} {{-kaa-}} {{kaa-adv}} m6te4b1sy9ku2gscsufv7sb21d9epyz 637880 637879 2026-04-21T08:12:19Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637880 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''e-lik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{ayn.}} [[yogʻupa]]. {{misol|Munavvar oq roʻmolchadagi qizil {{ajrat|elik}} dogʻlarini Yoʻldoshning tumshugʻining tagiga tutdi: -Bu qaysi oyimchaning labidan yuqqan?|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Mehr}} {{misol|Qovoqlar yashil, lablariga qonday {{ajrat|elik}} surtilgan.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Elikishmoq''' - {{ayn.}} [[elakishmoq]]. {{misol|Bolalar sinfdan sinfga oʻtgan, voyaga yetgan sari bir-biriga {{ajrat|elik}}ishib, oralaridan qil ham oʻtmaydigan darajada inoqlashib borishardi.|[[w:A. Muhiddin, H. Tojiboyev|A. Muhiddin, H. Tojiboyev]]|Otash qalbli qiz}} === Sinonimlari === [[yog‘upa]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭЛИК}} == Tarjimalari == {{uz-adv}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[elik]]</b></br> [[помада]]; [[притирание]]; [[белила]]; {{tarjmisoli|qizil ~ }} губная помада.</br> }} {{-kaa-}} {{kaa-adv}} k4khnj73rd4hpdnd3pgigey6d37rln8 0 30112 637874 637810 2026-04-21T08:06:12Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637874 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''elt-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|ELT- ’olib bor-’. Ertalab qizchasini bogʻchaga e l t i b h oʻ y d i. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’biror yoʻnalishda qarakatlan-’ maʼnosini anglatgan el-feʼlidan -(i)t orttirma qoʻshimchasi bilan hosil qi-lingan (ЭСТЯ, I, 268; DS, 170), keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (ДС, 171): el— + it <nowiki>=</nowiki> elit- &gt;&nbsp;elt-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{shv.|uz}} Olib bormoq; tashimoq. {{misol|Uning imosi bilan Mahdini zaldan olib chiqib, yotoqxonaga {{ajrat|elt}}ib qoʻydshtr.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..ayalaringga bir laganda manti-somsa, ikki choynak achchiq choy {{ajrat|elt}}ib ber!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Oshsh boshligʻi Zunnunxoʻja.. Sidiqjon dalaga urugʻlik va goʻng {{ajrat|elt}}ib, kosil k{{ajrat|elt}}iradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #{{shv.|uz}} Sigʻdirmoq; ketmoq. {{misol|Chelak oʻn litr suv {{ajrat|elt}}adi. shsh Ilgari kanal toʻgʻrisida gap borganda, Sidiqjon uni biron tegirmon suv {{ajrat|elt}}adigan ariq deb oʻishgan edi..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqaari}} #{{q.}} [[elitmoq]] 1. {{misol|Asrorqul kelib oʻtirdi. Uning chakka tomirlari chiqqan, nafas olishi bejo edi.. Chilim {{ajrat|elt}}gandir.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Issiq {{ajrat|elt}}ibdi, uka. Endi tuzalib qolasiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Taʼzim}} {{misol|Oʻtirdilar bari, yonboshda parqu, Boshin qoʻysa, kishini {{ajrat|elt}}ar uyqu.|[[w:Muzayyana Alaviya|Muzayyana Alaviya]]|Sevinchlarim}}<br/>'''Aqlni eltmoq''' - aqlni (es-hushni) olmoq. {{misol|Shirin ham oydayin toʻlgan kamoli, Aqlingni {{ajrat|elt}}ar husnu jamoli.|[[w:Bahrom va Gulandom|"Bahrom va Gulandom"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭЛТМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} '''eltmoq''' {{Tarjimalar |sah=[[ыыт]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>eltmoq I<br /> 1 </b>[[носить]], [[относить]]; [[возить]], [[отвозить]]; [[доставлять]]; '''Chelakni shu yerga qoʻying, Gulnor, suvni men oʻzim eltaman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Поставьте ведро тут, Гюльнар, я сам понесу воду; '''asboblarni omborxonaga eltib qoʻying '''отнесите инструменты в кладовую; '''bolani bogʻchaga eltib qoʻydim''' я отвёл ребёнка в детский сад; '''Biz eltamiz seni shohning qoshiga '''(«Муродхон») Мы доставим тебя к шаху; '''ogʻir toshni suv eltmas '''{{izoh|посл}}. тяжёлый камень вода не унесёт;<br /> '''2 '''[[расслаблять]]; [[слегка]] [[дурманить]]; [[опьянять]], [[туманить]] [[сознание]]; '''uni nosvoy eltdi '''его одурманил насвай ({{izoh|см}}. '''[[nos]]'''); '''Kuyovni hammomda issiq eltdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Жениха в бане разморило от жары; '''meni uyqu eltayotir '''меня одолевает сон; меня клонит ко сну; '''Hamro aka! Uyqungiz eltdimi? '''(С. Айний, «Жаллодлар») Хамра-ака! Что, вас сон одолевает?<br /> <br /> <b>eltmoq II<br /> </b>[[вмещать]] ({{izoh|преимущественно о сосудах для жидкости}});''' bu bak yigirma litr kerosin eltadi '''этот бак вмещает двадцать литров керосина.<br /> }} tfwmbsrgol1urijl93vjqso34jgc1kv 637875 637874 2026-04-21T08:07:22Z Yokubjon Juraev 8265 637875 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''elt-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|ELT- ’olib bor-’. Ertalab qizchasini bogʻchaga e l t i b h oʻ y d i. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’biror yoʻnalishda qarakatlan-’ maʼnosini anglatgan el-feʼlidan -(i)t orttirma qoʻshimchasi bilan hosil qi-lingan (ЭСТЯ, I, 268; DS, 170), keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (ДС, 171): el— + it <nowiki>=</nowiki> elit- &gt;&nbsp;elt-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{shv.|uz}} Olib bormoq; tashimoq. {{misol|Uning imosi bilan Mahdini zaldan olib chiqib, yotoqxonaga {{ajrat|elt}}ib qoʻydshtr.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..ayalaringga bir laganda manti-somsa, ikki choynak achchiq choy {{ajrat|elt}}ib ber!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Oila boshligʻi Zunnunxoʻja.. Sidiqjon dalaga urugʻlik va goʻng {{ajrat|elt}}ib, kosil keltiradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #{{shv.|uz}} Sigʻdirmoq; ketmoq. {{misol|Chelak oʻn litr suv {{ajrat|elt}}adi. shsh Ilgari kanal toʻgʻrisida gap borganda, Sidiqjon uni biron tegirmon suv {{ajrat|elt}}adigan ariq deb oʻishgan edi..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqaari}} #{{q.}} [[elitmoq]] 1. {{misol|Asrorqul kelib oʻtirdi. Uning chakka tomirlari chiqqan, nafas olishi bejo edi.. Chilim {{ajrat|elt}}gandir.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Issiq {{ajrat|elt}}ibdi, uka. Endi tuzalib qolasiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Taʼzim}} {{misol|Oʻtirdilar bari, yonboshda parqu, Boshin qoʻysa, kishini {{ajrat|elt}}ar uyqu.|[[w:Muzayyana Alaviya|Muzayyana Alaviya]]|Sevinchlarim}}<br/>'''Aqlni eltmoq''' - aqlni (es-hushni) olmoq. {{misol|Shirin ham oydayin toʻlgan kamoli, Aqlingni {{ajrat|elt}}ar husnu jamoli.|[[w:Bahrom va Gulandom|"Bahrom va Gulandom"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭЛТМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} '''eltmoq''' {{Tarjimalar |sah=[[ыыт]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>eltmoq I<br /> 1 </b>[[носить]], [[относить]]; [[возить]], [[отвозить]]; [[доставлять]]; '''Chelakni shu yerga qoʻying, Gulnor, suvni men oʻzim eltaman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Поставьте ведро тут, Гюльнар, я сам понесу воду; '''asboblarni omborxonaga eltib qoʻying '''отнесите инструменты в кладовую; '''bolani bogʻchaga eltib qoʻydim''' я отвёл ребёнка в детский сад; '''Biz eltamiz seni shohning qoshiga '''(«Муродхон») Мы доставим тебя к шаху; '''ogʻir toshni suv eltmas '''{{izoh|посл}}. тяжёлый камень вода не унесёт;<br /> '''2 '''[[расслаблять]]; [[слегка]] [[дурманить]]; [[опьянять]], [[туманить]] [[сознание]]; '''uni nosvoy eltdi '''его одурманил насвай ({{izoh|см}}. '''[[nos]]'''); '''Kuyovni hammomda issiq eltdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Жениха в бане разморило от жары; '''meni uyqu eltayotir '''меня одолевает сон; меня клонит ко сну; '''Hamro aka! Uyqungiz eltdimi? '''(С. Айний, «Жаллодлар») Хамра-ака! Что, вас сон одолевает?<br /> <br /> <b>eltmoq II<br /> </b>[[вмещать]] ({{izoh|преимущественно о сосудах для жидкости}});''' bu bak yigirma litr kerosin eltadi '''этот бак вмещает двадцать литров керосина.<br /> }} spnhwcv7wneah1giu1fatusflpdpybh 637876 637875 2026-04-21T08:07:46Z Yokubjon Juraev 8265 637876 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''elt-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|ELT- ’olib bor-’. Ertalab qizchasini bogʻchaga e l t i b h oʻ y d i. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’biror yoʻnalishda qarakatlan-’ maʼnosini anglatgan el-feʼlidan -(i)t orttirma qoʻshimchasi bilan hosil qi-lingan (ЭСТЯ, I, 268; DS, 170), keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (ДС, 171): el— + it <nowiki>=</nowiki> elit- &gt;&nbsp;elt-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{shv.|uz}} Olib bormoq; tashimoq. {{misol|Uning imosi bilan Mahdini zaldan olib chiqib, yotoqxonaga {{ajrat|elt}}ib qoʻydshtr.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..ayalaringga bir laganda manti-somsa, ikki choynak achchiq choy {{ajrat|elt}}ib ber!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Oila boshligʻi Zunnunxoʻja.. Sidiqjon dalaga urugʻlik va goʻng {{ajrat|elt}}ib, hosil keltiradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #{{shv.|uz}} Sigʻdirmoq; ketmoq. {{misol|Chelak oʻn litr suv {{ajrat|elt}}adi. shsh Ilgari kanal toʻgʻrisida gap borganda, Sidiqjon uni biron tegirmon suv {{ajrat|elt}}adigan ariq deb oʻishgan edi..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqaari}} #{{q.}} [[elitmoq]] 1. {{misol|Asrorqul kelib oʻtirdi. Uning chakka tomirlari chiqqan, nafas olishi bejo edi.. Chilim {{ajrat|elt}}gandir.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Issiq {{ajrat|elt}}ibdi, uka. Endi tuzalib qolasiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Taʼzim}} {{misol|Oʻtirdilar bari, yonboshda parqu, Boshin qoʻysa, kishini {{ajrat|elt}}ar uyqu.|[[w:Muzayyana Alaviya|Muzayyana Alaviya]]|Sevinchlarim}}<br/>'''Aqlni eltmoq''' - aqlni (es-hushni) olmoq. {{misol|Shirin ham oydayin toʻlgan kamoli, Aqlingni {{ajrat|elt}}ar husnu jamoli.|[[w:Bahrom va Gulandom|"Bahrom va Gulandom"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭЛТМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} '''eltmoq''' {{Tarjimalar |sah=[[ыыт]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>eltmoq I<br /> 1 </b>[[носить]], [[относить]]; [[возить]], [[отвозить]]; [[доставлять]]; '''Chelakni shu yerga qoʻying, Gulnor, suvni men oʻzim eltaman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Поставьте ведро тут, Гюльнар, я сам понесу воду; '''asboblarni omborxonaga eltib qoʻying '''отнесите инструменты в кладовую; '''bolani bogʻchaga eltib qoʻydim''' я отвёл ребёнка в детский сад; '''Biz eltamiz seni shohning qoshiga '''(«Муродхон») Мы доставим тебя к шаху; '''ogʻir toshni suv eltmas '''{{izoh|посл}}. тяжёлый камень вода не унесёт;<br /> '''2 '''[[расслаблять]]; [[слегка]] [[дурманить]]; [[опьянять]], [[туманить]] [[сознание]]; '''uni nosvoy eltdi '''его одурманил насвай ({{izoh|см}}. '''[[nos]]'''); '''Kuyovni hammomda issiq eltdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Жениха в бане разморило от жары; '''meni uyqu eltayotir '''меня одолевает сон; меня клонит ко сну; '''Hamro aka! Uyqungiz eltdimi? '''(С. Айний, «Жаллодлар») Хамра-ака! Что, вас сон одолевает?<br /> <br /> <b>eltmoq II<br /> </b>[[вмещать]] ({{izoh|преимущественно о сосудах для жидкости}});''' bu bak yigirma litr kerosin eltadi '''этот бак вмещает двадцать литров керосина.<br /> }} 5tuw3w4ddz2wkhfjxdwe7yphmvy410z 0 125170 637877 612627 2026-04-21T08:09:40Z Yokubjon Juraev 8265 637877 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yo-gʻu-pa''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Kosmetik pardoz moyi; krem. === Sinonimlari === [[elik]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҒУПА}} == Tarjimalari == 6gwx386cmqwbnyn3cmkv65y32gb6sf2 0 128715 637867 627503 2026-04-20T17:40:53Z ~2026-24285-28 13458 637867 wikitext text/x-wiki Samolyot = {{-uz-}} = == uchoq I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''u-choq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''xk.'' Samolyot, vertolyot kabi uchish apparati. {{misol|"Yulduzcha" manziliga oziq-ovqat-lar va anjomlar uchoq [vertolyot] yordamida yetkazib berildi.|Gazetadan}}. {{misol|{{ajrat|Uchoq}}lar ham ucholmaydigan darajada yuk ortib, sovuq oʻlkalarga parvoz qilmoqda.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. ==== Sinonimlari ==== * [[samolyot]] ==== Antonimlari ==== == uchoq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''u-choq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''shv. etn.'' Kinna, suq. {{misol|isiriq tutatib, qoʻlim yengil, kimgaki {{ajrat|uchoq}} kirsa, oʻzim silab qoʻyganman.. dedi.|[[w:Sh. Boʻtayev|Sh. Boʻtayev]]|Qoʻrgʻonlangan oy}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|УЧОҚ}} === Tarjimalari === 68kjhvd5uxyuqtvli1246z1i4u1pt7j 637868 637867 2026-04-20T17:41:21Z Quinlan83 4899 [[Special:Contributions/~2026-24285-28|~2026-24285-28]] tahrirlari [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] versiyasiga qaytarildi 627503 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == uchoq I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''u-choq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''xk.'' Samolyot, vertolyot kabi uchish apparati. {{misol|"Yulduzcha" manziliga oziq-ovqat-lar va anjomlar uchoq [vertolyot] yordamida yetkazib berildi.|Gazetadan}}. {{misol|{{ajrat|Uchoq}}lar ham ucholmaydigan darajada yuk ortib, sovuq oʻlkalarga parvoz qilmoqda.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. ==== Sinonimlari ==== * [[samolyot]] ==== Antonimlari ==== == uchoq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''u-choq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''shv. etn.'' Kinna, suq. {{misol|isiriq tutatib, qoʻlim yengil, kimgaki {{ajrat|uchoq}} kirsa, oʻzim silab qoʻyganman.. dedi.|[[w:Sh. Boʻtayev|Sh. Boʻtayev]]|Qoʻrgʻonlangan oy}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|УЧОҚ}} === Tarjimalari === 1grljogehhzvo93rfd6cem7jcbg8qde 0 162421 637872 637814 2026-04-21T08:01:20Z Yokubjon Juraev 8265 637872 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy. ===Ma’nosi=== [[eltmoq]]. {{misol|Биһиги кинини (Кораны) дьоһун-мааны түүҥҥэ (Коран {{ajrat|ыыт}}ыллыбыт улуу түүнэ) {{ajrat|ыып}}пыппыт.}} - (Chindanda) Biz uni ({{izoh|Qur’onni}}) ulug‘-qutluq tunda ({{izoh|Laylat al-Qadr kechasida}}) indirdik (Qadr Surasi, 1-oyat). hzlj4lw8rvw18372ofue75eh26bkyc5 0 162439 637861 2026-04-20T15:32:38Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} [[orasida]], [[orasidagi]]. {{misol|Аллаах илдьитэ (алҕаатын Аллаах кинини уонна эҕэрдэтин тириэртин) эппитэ: "Бэйэ бэйэҕит {{ajrat|ыккардыгар}} бэлэх биэрсэр буолуҥ…"}} - Allohning Elchisi (alayhissalom) dedilar: "Bir biringizning orangizda sovg‘a beradigan bo‘lingizlar…}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637861 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[orasida]], [[orasidagi]]. {{misol|Аллаах илдьитэ (алҕаатын Аллаах кинини уонна эҕэрдэтин тириэртин) эппитэ: "Бэйэ бэйэҕит {{ajrat|ыккардыгар}} бэлэх биэрсэр буолуҥ…"}} - Allohning Elchisi (alayhissalom) dedilar: "Bir biringizning orangizda sovg‘a beradigan bo‘lingizlar…}} ghce90qxwl3ba80tqej5f53qacxyzej 637862 637861 2026-04-20T15:32:51Z Yokubjon Juraev 8265 637862 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[orasida]], [[orasidagi]]. {{misol|Аллаах илдьитэ (алҕаатын Аллаах кинини уонна эҕэрдэтин тириэртин) эппитэ: "Бэйэ бэйэҕит {{ajrat|ыккардыгар}} бэлэх биэрсэр буолуҥ…"}} - Allohning Elchisi (alayhissalom) dedilar: "Bir biringizning orangizda sovg‘a beradigan bo‘lingizlar… 6i710cqbh8c43t0jon0wko3ca2brwn0 0 162440 637873 2026-04-21T08:02:14Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy, ''[[eltmoq|elt]]'' so‘zila o‘zakdosh erur. ===Ma’nosi=== Olib ketmoq.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637873 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy, ''[[eltmoq|elt]]'' so‘zila o‘zakdosh erur. ===Ma’nosi=== Olib ketmoq. hvg2uob3rxla4anv7iq2b0i65wbzdyw