Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.46.0-wmf.24 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 2196 637905 637902 2026-04-23T13:18:08Z Yokubjon Juraev 8265 637905 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyukdik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') suvi - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl. Suv qoʻymoq Sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi. Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') suvlar oqdi - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kam-chiliklar oʻtdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam - {{q.}} [[sirka]] : I. Sirtiga suv yuqtirmaslik {{q.}} sirt. Suv boʻlmoq - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} tekin. Suv qilib (''yoki'' suvdek) ichmoq (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} suv qilmoq 2. Suv qilmoq 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}< r/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynshg uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashibgapirishar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Sehrli soʻz}}. Suvga oqizmoq ''(yoki'' tashlamoq) Behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. U {{misol|[dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Suvga tushgan nondek boʻshashmoq Juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Suvga tushsa, quruq chiqadigan Juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan. Suvga urib ketmoq Zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' ''kest.'' - juda bemaza narsa haqida. Suvday bilmoq ''(yoki'' ichmoq, ezib ichmoq) Juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} sur-gan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}. Suvday serob boʻling Hech narsadan kamchi-ligingiz boʻlmasin. Tagiga suv ketdi Tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Tushingizni suvga ayting ''q.'' tush. Oʻzini oʻtga (ham), suvga (ham) urmoq ''q.'' oʻt I. Oʻt bilan suvdek Bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-karshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundosh-lar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pi-chirlashadigan boʻldilar.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-sin-gillar}}. Qoʻlini sovuq suvga urmaydi ''q.'' qoʻl. Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq ''q.'' gʻalvir. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} 8dn1u1dqqr7mis9uxjxoh89adr1xv7c 637906 637905 2026-04-23T13:21:52Z Yokubjon Juraev 8265 637906 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyukdik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') suvi - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl. Suv qoʻymoq Sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi. Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') suvlar oqdi - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kam-chiliklar oʻtdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>Sirtiga suv yuqtirmaslik {{q.}} sirt. Suv boʻlmoq - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} tekin. Suv qilib (''yoki'' suvdek) ichmoq (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} suv qilmoq 2. Suv qilmoq 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}< r/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynshg uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashibgapirishar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Sehrli soʻz}}. Suvga oqizmoq ''(yoki'' tashlamoq) Behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. U {{misol|[dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Suvga tushgan nondek boʻshashmoq Juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Suvga tushsa, quruq chiqadigan Juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan. Suvga urib ketmoq Zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' ''kest.'' - juda bemaza narsa haqida. Suvday bilmoq ''(yoki'' ichmoq, ezib ichmoq) Juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} sur-gan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}. Suvday serob boʻling Hech narsadan kamchi-ligingiz boʻlmasin. Tagiga suv ketdi Tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Tushingizni suvga ayting ''q.'' tush. Oʻzini oʻtga (ham), suvga (ham) urmoq ''q.'' oʻt I. Oʻt bilan suvdek Bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-karshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundosh-lar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pi-chirlashadigan boʻldilar.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-sin-gillar}}. Qoʻlini sovuq suvga urmaydi ''q.'' qoʻl. Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq ''q.'' gʻalvir. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} iakyd1c5ey98yous76gvsyvsfi96yv5 637907 637906 2026-04-23T13:23:55Z Yokubjon Juraev 8265 637907 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyukdik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') suvi - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl. Suv qoʻymoq Sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi. Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') suvlar oqdi - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kam-chiliklar oʻtdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} sirt. Suv boʻlmoq - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} tekin. Suv qilib (''yoki'' suvdek) ichmoq (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} suv qilmoq 2. Suv qilmoq 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}< r/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynshg uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashibgapirishar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Sehrli soʻz}}. Suvga oqizmoq ''(yoki'' tashlamoq) Behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. U {{misol|[dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Suvga tushgan nondek boʻshashmoq Juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Suvga tushsa, quruq chiqadigan Juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan. Suvga urib ketmoq Zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' ''kest.'' - juda bemaza narsa haqida. Suvday bilmoq ''(yoki'' ichmoq, ezib ichmoq) Juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}. Suvday serob boʻling Hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin. Tagiga suv ketdi Tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Tushingizni suvga ayting ''q.'' tush. Oʻzini oʻtga (ham), suvga (ham) urmoq ''q.'' oʻt I. Oʻt bilan suvdek Bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-karshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundosh-lar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pi-chirlashadigan boʻldilar.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-sin-gillar}}. Qoʻlini sovuq suvga urmaydi ''q.'' qoʻl. Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq ''q.'' gʻalvir. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} 5csuxo5wohmpb1zunora4ijt33en9ti 637908 637907 2026-04-23T13:26:30Z Yokubjon Juraev 8265 637908 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') suvi - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl. Suv qoʻymoq Sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi. Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') suvlar oqdi - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kam-chiliklar oʻtdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} sirt. Suv boʻlmoq - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} tekin. Suv qilib (''yoki'' suvdek) ichmoq (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} suv qilmoq 2. Suv qilmoq 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}< r/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynshg uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashibgapirishar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Sehrli soʻz}}. Suvga oqizmoq ''(yoki'' tashlamoq) Behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. U {{misol|[dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Suvga tushgan nondek boʻshashmoq Juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Suvga tushsa, quruq chiqadigan Juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan. Suvga urib ketmoq Zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' ''kest.'' - juda bemaza narsa haqida. Suvday bilmoq ''(yoki'' ichmoq, ezib ichmoq) Juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}. Suvday serob boʻling Hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin. Tagiga suv ketdi Tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Tushingizni suvga ayting ''q.'' tush. Oʻzini oʻtga (ham), suvga (ham) urmoq ''q.'' oʻt I. Oʻt bilan suvdek Bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-karshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundosh-lar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pi-chirlashadigan boʻldilar.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-sin-gillar}}. Qoʻlini sovuq suvga urmaydi ''q.'' qoʻl. Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq ''q.'' gʻalvir. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} b0r5q6uy1v9uybh6wc2n88bfq8kpm30 637909 637908 2026-04-23T14:42:28Z Yokubjon Juraev 8265 637909 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') suvi - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl. Suv qoʻymoq Sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi. Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') suvlar oqdi - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kam-chiliklar oʻtdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} sirt. Suv boʻlmoq - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} tekin. Suv qilib (''yoki'' suvdek) ichmoq (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} suv qilmoq 2. Suv qilmoq 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}<br/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynshg uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashibgapirishar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Sehrli soʻz}}<br/>'''Suvga oqizmoq''' (''yoki'' '''tashlamoq''') - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. {{misol|U [dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Suvga tushgan nondek boʻshashmoq''' - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Suvga tushsa, quruq chiqadigan''' - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan. Suvga urib ketmoq Zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' ''kest.'' - juda bemaza narsa haqida. Suvday bilmoq ''(yoki'' ichmoq, ezib ichmoq) Juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}<br/>'''Suvday serob boʻling''' - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin. Tagiga suv ketdi Tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Tushingizni suvga ayting ''q.'' tush. Oʻzini oʻtga (ham), suvga (ham) urmoq ''q.'' oʻt I. Oʻt bilan suvdek Bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundosh-lar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pi-chirlashadigan boʻldilar.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. Qoʻlini sovuq suvga urmaydi ''q.'' qoʻl. Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq ''q.'' gʻalvir. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} gqrvnc80k041u9s9tzqg59x27qqortk 637910 637909 2026-04-23T14:45:19Z Yokubjon Juraev 8265 637910 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') suvi - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl.<br/>'''Suv qoʻymoq''' - sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi. Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') suvlar oqdi - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kam-chiliklar oʻtdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} sirt. Suv boʻlmoq - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} tekin. Suv qilib (''yoki'' suvdek) ichmoq (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} suv qilmoq 2. Suv qilmoq 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}<br/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynshg uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashibgapirishar edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Sehrli soʻz}}<br/>'''Suvga oqizmoq''' (''yoki'' '''tashlamoq''') - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. {{misol|U [dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Suvga tushgan nondek boʻshashmoq''' - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Suvga tushsa, quruq chiqadigan''' - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan. Suvga urib ketmoq Zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' ''kest.'' - juda bemaza narsa haqida. Suvday bilmoq ''(yoki'' ichmoq, ezib ichmoq) Juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}<br/>'''Suvday serob boʻling''' - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin. Tagiga suv ketdi Tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Tushingizni suvga ayting ''q.'' tush. Oʻzini oʻtga (ham), suvga (ham) urmoq ''q.'' oʻt I. Oʻt bilan suvdek Bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundosh-lar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pi-chirlashadigan boʻldilar.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. Qoʻlini sovuq suvga urmaydi ''q.'' qoʻl. Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq ''q.'' gʻalvir. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} a1sawqbu1xf9k6whfgxbg1mvryzwgae 637911 637910 2026-04-23T14:58:09Z Yokubjon Juraev 8265 637911 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') suvi - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl.<br/>'''Suv qoʻymoq''' - sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi. Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') suvlar oqdi - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kam-chiliklar oʻtdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} sirt. Suv boʻlmoq - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} [[tekin]]. Suv qilib (''yoki'' '''suvdek''') '''ichmoq''' - (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} '''suv qilmoq''' 2.<br/>'''Suv qilmoq''' - 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}<br/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynshg uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashibgapirishar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Sehrli soʻz}}<br/>'''Suvga oqizmoq''' (''yoki'' '''tashlamoq''') - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. {{misol|U [dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Suvga tushgan nondek boʻshashmoq''' - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Suvga tushsa, quruq chiqadigan''' - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan.<br/>'''Suvga urib ketmoq''' - zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' - ''kest.'' juda bemaza narsa haqida.<br/>'''Suvday bilmoq''' (''yoki'' '''ichmoq''', '''ezib ichmoq''') - juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}<br/>'''Suvday serob boʻling''' - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin.<br/>'''Tagiga suv ketdi''' - tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Tushingizni suvga ayting''' - {{q.}} [[tush]].'''Oʻzini oʻtga''' (ham), '''suvga''' (ham) '''urmoq''' - {{q.}} [[oʻt]] 1.<br/>Oʻt bilan suvdek Bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundoshlar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pichirlashadigan boʻldilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} Qoʻlini sovuq suvga urmaydi {{q.}} [[qoʻl]].<br/>'''Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq''' - {{q.}} [[gʻalvir]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} rsi82xntk8yf3cvjhy9lq8aqfx78tcp 637912 637911 2026-04-23T15:03:53Z Yokubjon Juraev 8265 637912 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') '''suvi''' - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl.<br/>'''Suv qoʻymoq''' - sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi.}} {{misol|Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') '''suvlar oqdi''' - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kamchiliklar oʻtdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}<br/>'''Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam''' - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} sirt. Suv boʻlmoq - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} [[tekin]].<br/>Suv qilib (''yoki'' '''suvdek''') '''ichmoq''' - (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} '''suv qilmoq''' 2.<br/>'''Suv qilmoq''' - 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}<br/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynshg uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashibgapirishar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Sehrli soʻz}}<br/>'''Suvga oqizmoq''' (''yoki'' '''tashlamoq''') - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. {{misol|U [dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Suvga tushgan nondek boʻshashmoq''' - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Suvga tushsa, quruq chiqadigan''' - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan.<br/>'''Suvga urib ketmoq''' - zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' - ''kest.'' juda bemaza narsa haqida.<br/>'''Suvday bilmoq''' (''yoki'' '''ichmoq''', '''ezib ichmoq''') - juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}<br/>'''Suvday serob boʻling''' - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin.<br/>'''Tagiga suv ketdi''' - tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Tushingizni suvga ayting''' - {{q.}} [[tush]].<br/>'''Oʻzini oʻtga''' ('''ham'''), '''suvga''' ('''ham''') '''urmoq''' - {{q.}} [[oʻt]] 1.<br/>'''Oʻt bilan suvdek''' - bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundoshlar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pichirlashadigan boʻldilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Qoʻlini sovuq suvga urmaydi''' - {{q.}} [[qoʻl]].<br/>'''Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq''' - {{q.}} [[gʻalvir]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} 8rdp2kznew4vdxo0wc3ne7lxbldghyq 637913 637912 2026-04-23T15:06:06Z Yokubjon Juraev 8265 637913 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') '''suvi''' - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl.<br/>'''Suv qoʻymoq''' - sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi.}} {{misol|Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') '''suvlar oqdi''' - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kamchiliklar oʻtdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}<br/>'''Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam''' - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} [[sirt]].<br/>'''Suv boʻlmoq''' - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} [[tekin]].<br/>Suv qilib (''yoki'' '''suvdek''') '''ichmoq''' - (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} '''suv qilmoq''' 2.<br/>'''Suv qilmoq''' - 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}<br/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynig uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashib gapirishar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Sehrli soʻz}}<br/>'''Suvga oqizmoq''' (''yoki'' '''tashlamoq''') - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. {{misol|U [dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Suvga tushgan nondek boʻshashmoq''' - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Suvga tushsa, quruq chiqadigan''' - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan.<br/>'''Suvga urib ketmoq''' - zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' - ''kest.'' juda bemaza narsa haqida.<br/>'''Suvday bilmoq''' (''yoki'' '''ichmoq''', '''ezib ichmoq''') - juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}<br/>'''Suvday serob boʻling''' - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin.<br/>'''Tagiga suv ketdi''' - tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Tushingizni suvga ayting''' - {{q.}} [[tush]].<br/>'''Oʻzini oʻtga''' ('''ham'''), '''suvga''' ('''ham''') '''urmoq''' - {{q.}} [[oʻt]] 1.<br/>'''Oʻt bilan suvdek''' - bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundoshlar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pichirlashadigan boʻldilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Qoʻlini sovuq suvga urmaydi''' - {{q.}} [[qoʻl]].<br/>'''Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq''' - {{q.}} [[gʻalvir]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} npgpj0q69t17qrr46r2mare963103ii 637914 637913 2026-04-23T15:08:20Z Yokubjon Juraev 8265 637914 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') '''suvi''' - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl.<br/>'''Suv qoʻymoq''' - sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi.}} {{misol|Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') '''suvlar oqdi''' - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kamchiliklar oʻtdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}<br/>'''Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam''' - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} [[sirt]].<br/>'''Suv boʻlmoq''' - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} [[tekin]].<br/>Suv qilib (''yoki'' '''suvdek''') '''ichmoq''' - (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} '''suv qilmoq''' 2.<br/>'''Suv qilmoq''' - 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}<br/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynig uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashib gapirishar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Sehrli soʻz}}<br/>'''Suvga oqizmoq''' (''yoki'' '''tashlamoq''') - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. {{misol|U [dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Suvga tushgan nondek boʻshashmoq''' - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Suvga tushsa, quruq chiqadigan''' - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan.<br/>'''Suvga urib ketmoq''' - zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' - {{kest.}} juda bemaza narsa haqida.<br/>'''Suvday bilmoq''' (''yoki'' '''ichmoq''', '''ezib ichmoq''') - juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}<br/>'''Suvday serob boʻling''' - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin.<br/>'''Tagiga suv ketdi''' - tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Tushingizni suvga ayting''' - {{q.}} [[tush]].<br/>'''Oʻzini oʻtga''' ('''ham'''), '''suvga''' ('''ham''') '''urmoq''' - {{q.}} [[oʻt]] 1.<br/>'''Oʻt bilan suvdek''' - bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundoshlar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pichirlashadigan boʻldilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Qoʻlini sovuq suvga urmaydi''' - {{q.}} [[qoʻl]].<br/>'''Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq''' - {{q.}} [[gʻalvir]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} 26vuz8nkqjc4ruw8oqpccuokuhgaaed 637915 637914 2026-04-23T15:09:33Z Yokubjon Juraev 8265 637915 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') '''suvi''' - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, pay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl.<br/>'''Suv qoʻymoq''' - sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi.}} {{misol|Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') '''suvlar oqdi''' - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kamchiliklar oʻtdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}<br/>'''Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam''' - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} [[sirt]].<br/>'''Suv boʻlmoq''' - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} [[tekin]].<br/>'''Suv qilib''' (''yoki'' '''suvdek''') '''ichmoq''' - (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} '''suv qilmoq''' 2.<br/>'''Suv qilmoq''' - 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}<br/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynig uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashib gapirishar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Sehrli soʻz}}<br/>'''Suvga oqizmoq''' (''yoki'' '''tashlamoq''') - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. {{misol|U [dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Suvga tushgan nondek boʻshashmoq''' - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Suvga tushsa, quruq chiqadigan''' - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan.<br/>'''Suvga urib ketmoq''' - zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' - {{kest.}} juda bemaza narsa haqida.<br/>'''Suvday bilmoq''' (''yoki'' '''ichmoq''', '''ezib ichmoq''') - juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}<br/>'''Suvday serob boʻling''' - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin.<br/>'''Tagiga suv ketdi''' - tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Tushingizni suvga ayting''' - {{q.}} [[tush]].<br/>'''Oʻzini oʻtga''' ('''ham'''), '''suvga''' ('''ham''') '''urmoq''' - {{q.}} [[oʻt]] 1.<br/>'''Oʻt bilan suvdek''' - bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundoshlar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pichirlashadigan boʻldilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Qoʻlini sovuq suvga urmaydi''' - {{q.}} [[qoʻl]].<br/>'''Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq''' - {{q.}} [[gʻalvir]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} qj79jmkb9qy358od2lj2u2vugle39qc 637916 637915 2026-04-23T15:10:09Z Yokubjon Juraev 8265 637916 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') '''suvi''' - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, nay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl.<br/>'''Suv qoʻymoq''' - sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #'''koʻchma s. t.'' Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi.}} {{misol|Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') '''suvlar oqdi''' - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kamchiliklar oʻtdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}<br/>'''Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam''' - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} [[sirt]].<br/>'''Suv boʻlmoq''' - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} [[tekin]].<br/>'''Suv qilib''' (''yoki'' '''suvdek''') '''ichmoq''' - (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} '''suv qilmoq''' 2.<br/>'''Suv qilmoq''' - 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}<br/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynig uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashib gapirishar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Sehrli soʻz}}<br/>'''Suvga oqizmoq''' (''yoki'' '''tashlamoq''') - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. {{misol|U [dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Suvga tushgan nondek boʻshashmoq''' - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Suvga tushsa, quruq chiqadigan''' - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan.<br/>'''Suvga urib ketmoq''' - zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' - {{kest.}} juda bemaza narsa haqida.<br/>'''Suvday bilmoq''' (''yoki'' '''ichmoq''', '''ezib ichmoq''') - juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}<br/>'''Suvday serob boʻling''' - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin.<br/>'''Tagiga suv ketdi''' - tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Tushingizni suvga ayting''' - {{q.}} [[tush]].<br/>'''Oʻzini oʻtga''' ('''ham'''), '''suvga''' ('''ham''') '''urmoq''' - {{q.}} [[oʻt]] 1.<br/>'''Oʻt bilan suvdek''' - bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundoshlar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pichirlashadigan boʻldilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Qoʻlini sovuq suvga urmaydi''' - {{q.}} [[qoʻl]].<br/>'''Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq''' - {{q.}} [[gʻalvir]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} 6clccii7nx96krxkdyc37hg9cm1qyf8 637917 637916 2026-04-23T15:13:34Z Yokubjon Juraev 8265 637917 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') '''suvi''' - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, nay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl.<br/>'''Suv qoʻymoq''' - sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #{{koʻchma}} {{s. t.}} Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi.}} {{misol|Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') '''suvlar oqdi''' - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kamchiliklar oʻtdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}<br/>'''Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam''' - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} [[sirt]].<br/>'''Suv boʻlmoq''' - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} [[tekin]].<br/>'''Suv qilib''' (''yoki'' '''suvdek''') '''ichmoq''' - (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} '''suv qilmoq''' 2.<br/>'''Suv qilmoq''' - 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}<br/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynig uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashib gapirishar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Sehrli soʻz}}<br/>'''Suvga oqizmoq''' (''yoki'' '''tashlamoq''') - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. {{misol|U [dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Suvga tushgan nondek boʻshashmoq''' - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xuii sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Suvga tushsa, quruq chiqadigan''' - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan.<br/>'''Suvga urib ketmoq''' - zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' - {{kest.}} juda bemaza narsa haqida.<br/>'''Suvday bilmoq''' (''yoki'' '''ichmoq''', '''ezib ichmoq''') - juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}<br/>'''Suvday serob boʻling''' - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin.<br/>'''Tagiga suv ketdi''' - tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Tushingizni suvga ayting''' - {{q.}} [[tush]].<br/>'''Oʻzini oʻtga''' ('''ham'''), '''suvga''' ('''ham''') '''urmoq''' - {{q.}} [[oʻt]] 1.<br/>'''Oʻt bilan suvdek''' - bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundoshlar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pichirlashadigan boʻldilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Qoʻlini sovuq suvga urmaydi''' - {{q.}} [[qoʻl]].<br/>'''Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq''' - {{q.}} [[gʻalvir]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} eu1sr4zulqkityu5ytd83kugcnybgqo 637918 637917 2026-04-23T15:15:28Z Yokubjon Juraev 8265 637918 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = {{Vikipediya}} [[Fayl:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|250px|suv (1,2)]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''suv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. {{misol|Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi.|Mirzakalon Ismoiliy}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub &gt;&nbsp;suv [&gt; su].}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. {{misol|Qor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Dengiz {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Oqar {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Turgʻun {{ajrat|suv}}.}} {{misol|Zilol {{ajrat|suv}}lar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Atmosferada {{ajrat|suv}} bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi..|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} #Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. {{misol|Mineral {{ajrat|suv}}lar.}} {{misol|Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga {{ajrat|suv}} ulashmoqdir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|Organizmga yod oziq-ovqat va {{ajrat|suv}} bilan kiradi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}}<br/>'''Jon''' (''yoki'' '''hayot''') '''suvi''' - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. {{misol|Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot {{ajrat|suv}}i keltirish uchun.. kurashga boradilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{koʻchma|uz}} hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. {{misol|Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, nay bilan dunyoga jon {{ajrat|suv}}i sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot {{ajrat|suv}}i yugurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}}<br/>'''Suv ichmoq''' - 1) suv isteʼmol qilmoq. {{misol|Ot boshiga ish tushsa, {{ajrat|suv}}ligʻi bilan {{ajrat|suv}} ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan {{ajrat|suv}} kechar.|Maqol}} 2) sugʻorilmoq. {{misol|Sholining orqasidan kurmak {{ajrat|suv}} ichibdi.|Maqol}} {{misol|Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan {{ajrat|suv}} icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Suv yoʻli''' - kemalar qatnaydigan yoʻl.<br/>'''Suv qoʻymoq''' - sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. {{misol|Ekinga {{ajrat|suv}} qoʻymoq.}} #Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. {{misol|{{ajrat|Suv}} boʻyi.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning narigi beti.}} {{misol|{{ajrat|Suv}}ning koʻtarilishi.}} #Tarmeva, sabzavot {{va sh.k.}} tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. {{misol|Anor {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Sabzining {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning {{ajrat|suv}}iday shirin tillaring.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} #Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. {{misol|Oshqozon {{ajrat|suv}}i.}} {{misol|[Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan {{ajrat|suv}}ni ham sezmaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ogʻzining suvi keldi''' - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. {{misol|Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining {{ajrat|suv}}i kelib ketdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. {{misol|{{ajrat|Suv}}i qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #{{koʻchma}} {{s. t.}} Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). {{misol|Qovun qip-qizil {{ajrat|suv}} chiqdi.}} {{misol|Bu shoʻrva emas, shildir {{ajrat|suv}}.}} #Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. {{misol|{{ajrat|Suv}}i oq, guli turli qiyiqcha.}} #{{esk.|uz}} Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. {{misol|Har oʻn tanob yer bir {{ajrat|suv}} hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi.|[[w:I. Jabborov|I. Jabborov]]|Koʻhna xarobalar siri}} #Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., {{misol|{{ajrat|suv}} kalamushi, {{ajrat|suv}} echkilari, {{ajrat|suv}} osti kemasi.}}<br/>'''Ancha''' (''yoki'' '''koʻp''', '''qancha-qancha''') '''suvlar oqdi''' - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. {{misol|Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha {{ajrat|suv}}lar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kamchiliklar oʻtdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}<br/>'''Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam''' - {{q.}} [[sirka]] 1.<br/>'''Sirtiga suv yuqtirmaslik''' - {{q.}} [[sirt]].<br/>'''Suv boʻlmoq''' - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. {{misol|Bemor isitmalab, {{ajrat|suv}} boʻlib yotibdi}} 2) erib suvdek boʻlmoq {{misol|Temirchining qoʻlida temir erib {{ajrat|suv}} boʻlar.|Maqol}}<br/>'''Suv yoʻgʻida tayammum''' - {{q.}} [[tayammum]].<br/>'''Suv tekin''' - {{q.}} [[tekin]].<br/>'''Suv qilib''' (''yoki'' '''suvdek''') '''ichmoq''' - (''yoki'' '''ichib yubormoq''') - {{ayn.}} '''suv qilmoq''' 2.<br/>'''Suv qilmoq''' - 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. {{misol|Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni {{ajrat|suv}} qilib, qoʻlga tushib qolganmish.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Tongdagi koʻlanka}} 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. {{misol|Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi {{ajrat|suv}} qilib yubordim.|[[w:Q. Maqsumov|Q. Maqsumov]]|Muhabbat qoʻshigʻi}}<br/>'''Suv quygandek''' ('''tinch''', '''jimjit''') - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. {{misol|Navoiynig uyi {{ajrat|suv}} quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashib gapirishar edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Sehrli soʻz}}<br/>'''Suvga oqizmoq''' (''yoki'' '''tashlamoq''') - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. {{misol|U [dehqon] molini sotmadi - {{ajrat|suv}}ga oqizdi. Yoʻq, {{ajrat|suv}}ga oqizgandan battar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Suvga tushgan nondek boʻshashmoq''' - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. {{misol|[Otabek] {{ajrat|Suv}}ga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xil sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Suvga tushsa, quruq chiqadigan''' - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan.<br/>'''Suvga urib ketmoq''' - zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. {{misol|Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham {{ajrat|suv}}ga urib ketar ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Suvda maza bor, bunda maza yoʻq''' - {{kest.}} juda bemaza narsa haqida.<br/>'''Suvday bilmoq''' (''yoki'' '''ichmoq''', '''ezib ichmoq''') - juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. {{misol|[Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin {{ajrat|suv}}day ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga {{ajrat|suv}} surgan Miroblarning polvoni.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}<br/>'''Suvday serob boʻling''' - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin.<br/>'''Tagiga suv ketdi''' - tagi, zamiri boʻshashdi. {{misol|Boylikning tagiga {{ajrat|suv}} ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Tushingizni suvga ayting''' - {{q.}} [[tush]].<br/>'''Oʻzini oʻtga''' ('''ham'''), '''suvga''' ('''ham''') '''urmoq''' - {{q.}} [[oʻt]] 1.<br/>'''Oʻt bilan suvdek''' - bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. {{misol|Ilgarilari oʻt bilan {{ajrat|suv}}dek boʻlgan kundoshlar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pichirlashadigan boʻldilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Qoʻlini sovuq suvga urmaydi''' - {{q.}} [[qoʻl]].<br/>'''Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq''' - {{q.}} [[gʻalvir]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУВ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-ism}} {{trans-top|H₂O suyuqlik}} * {{an}}: [[aigua]], [[augua]] * {{hy}}: [[ջուր]] (ǰur) * {{ast}}: [[agua]] * {{av}}: [[льим]] (łim) * {{sq}}: [[ujë]] * Arabcha: [[ماء]] (māʾ) * {{ay}}: [[uma]] * {{az}}: [[su]] * {{eu}}: [[ur]] * {{bm}}: [[ji]] * {{ba}}: [[һыу]] (hïw) * {{be}}: [[вада]] (vada) * {{bn}}: [[জল]] (jal), [[পানি]] (pāni) * {{bi}}: [[wota]] * {{br}}: [[dour]] * {{my}}: [[ရေ]] (ye) * {{cs}}: [[voda]] * {{da}}: [[vand]] * {{nl}}: [[water]] * {{gag}}: [[su]] * {{fi}}: [[vesi]] * {{gl}}: [[auga]] * {{en}}: [[water]] * {{et}}: [[vesi]] * {{ga}}: [[uisce]] * Olmoncha: [[Wasser]] * {{hu}}: [[víz]] * {{fr}}: [[eau]] * {{is}}: [[vatn]] * {{it}}: [[acqua]] * Yaponcha: [[水]] (mizu) * {{kk}}: [[су]] (sw) * {{ko}}: [[물]] (mul), [[수]] (su) * {{ky}}: [[суу]] (suu) * {{lv}}: [[ūdens]] * {{li}}: [[water]] * {{ln}}: [[mái]] * {{lt}}: [[vanduo]] * {{lb}}: [[Waasser]] * {{mg}}: [[rano]] * {{mk}}: [[вода]] (vóda) * {{ms}}: [[air]] * {{mt}}: [[ilma]] * {{gv}}: [[ushtey]] * {{mi}}: [[wai]] * Moʻgʻulcha: [[ус]] (us) * {{pl}}: [[woda]] * Portugalcha: [[água]] * {{es}}: [[agua]] * {{pau}}: [[ralm]] * {{pap}}: [[awa]] * {{ps}}: [[اوبه]] * {{qu}}: [[yaku]] * {{ro}}: [[apǎ]] * Ruscha: [[вoда]] (voda) * {{rm}}: [[aua]] * {{rw}}: [[amazi]] * {{sm}}: [[vai]] * {{sk}}: [[voda]] * {{sl}}: [[vôda]] * {{sr}}: [[во̀да]] [[vòda]] * Shvedcha: [[vatten]] * {{sw}}: [[maji]] * Tagalcha: [[tubig]] * {{tn}}: [[metsi]] * {{to}}: [[vai]] * Tojikcha: [[oб]] (ob) * Taycha: [[น้ำ]] (nâm), [[ชล]] (chon) * Turkcha: [[su]] * {{cy}}: [[dŵr]] * {{ur}}: [[پانی]] (pāni) * {{ug}}: [[سۇ]] (su) * {{vi}}: [[nước]] * {{vo}}: [[vat]] * {{wo}}: [[ndoh]] * {{yo}}: [[omi]] * {{xh}}: [[amazi]] * {{zh}}: [[水]] (shuǐ) *{{tyv}}:[[суг]] * {{sah}}: [[уу]] * Yunoncha: [[νερό]] (neró) * Zulucha: [[amazi]] {{trans-bottom}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suv'''<br /> '''1 '''[[вода]]; // [[водный]], [[водяной]]; {{tarjmisoli|oqar suv }} проточная вода; {{tarjmisoli|sizot suv }} грунтовые воды; {{tarjmisoli|turgʻun suv }} стоячая вода; {{tarjmisoli|qor suvlari }} талые воды; {{tarjmisoli|hizr suvi }} {{izoh|фольк}}. живая вода; {{tarjmisoli|suv balosi }} водная стихия; {{tarjmisoli|suv balosidan, oʻt balosidan saqla! }} {{izoh|уст}}. упаси (боже) от воды и от огня; {{tarjmisoli|suv ombori }} водохранилище; {{tarjmisoli|suv parisi}} русалка; {{tarjmisoli|suv sporti }} водный спорт; {{tarjmisoli|suv tomchilari }} водяные капли; {{tarjmisoli|suv xoʻjaligi }} водное хозяйство; {{tarjmisoli|suv osti kemasi }} подводная лодка; {{tarjmisoli|suv tashlash kanali }} водосброс, водоотводящий канал; {{tarjmisoli|suv koʻtaradigan guruch }} сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; {{tarjmisoli|suvdan foydalanish }} водопользование; {{tarjmisoli|suvning koʻtarilishi }} {{izoh|геогр}}. прилив; {{tarjmisoli|suvning tushishi }} {{izoh|геогр}}. отлив; {{tarjmisoli|suv bermoq}} 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; {{tarjmisoli|poʻlatga suv bermoq }} закаливать сталь; {{tarjmisoli|suv bogʻlamoq }} запружать воду и пускать её на поля; {{tarjmisoli|suv purkamoq }} прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; {{tarjmisoli|suv sepmoq }} поливать ({{izoh|напр. улицу}}); {{tarjmisoli|suv tortmoq }} доставать воду ({{izoh|из колодца}}); {{tarjmisoli|suv chiqarmoq }} поднимать воду ({{izoh|водоподъемным колесом, насосом и т. п}}.); {{tarjmisoli|suv surmoq }} пустить воду в нужном направлении ({{izoh|по оросительным каналам}}); {{tarjmisoli|suv tomizmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tomizmoq; suv quymoq }} пускать воду, поливать ({{izoh|поле}}); {{tarjmisoli|suvni taramoq }} пропускать воду по бороздам ({{izoh|на поле}}); {{tarjmisoli|suvini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}[[termoq]]''') [[впитывать]] [[в]] [[себя]] [[воду]], [[пропитываться]] [[водой]]; {{tarjmisoli|suvga qonmoq }} напиться; насыщаться водой ({{izoh|напр. о растениях}}); {{tarjmisoli|suv urib ketdi }} ({{izoh|букв}}. вода ударила и ушла) вода размыла ({{izoh|напр. запруду}}); {{tarjmisoli|suv olib ketdi }} 1) смыло водой; унесло водой; 2) {{izoh|перен}}. свело на нет; {{tarjmisoli|ishni suv olib ketdi }} (вся) работа пошла насмарку; {{tarjmisoli|biroviing tegirmoniga suv quymoq }} лить воду на чью-либо мельницу; {{tarjmisoli|suv - dehqonning qoni, yer - uning joni }} {{izoh|посл}}. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; {{tarjmisoli|oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq }} {{izoh|посл}}. у воды, текущей перед тобой, нет цены; {{izoh|соотв}}. что имеем — не храним, потерявши — плачем; {{tarjmisoli|suvda maza bor, bunda maza yoʻq }} вода и то вкуснее этого ({{izoh|о совершенно безвкусной пище}}); {{tarjmisoli|suv yoʻgʻida tayammum }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; {{tarjmisoli|suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas }} {{izoh|погов}}. голый не боится воды; {{izoh|соотв}}. щуку водой не испугаешь; {{tarjmisoli|suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma }} {{izoh|посл}}. не видя воды, не снимай сапог; {{izoh|соотв}}. не зная броду, не суйся в воду; {{tarjmisoli|dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[toʻpiq]];<br /> 2 '''[[арык]]; [[речка]], [[река]]; [[водоём]]; [[озеро]]; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу, у реки; {{tarjmisoli|suv yoqalab }} ({{izoh|или '''}}[[boʻylab]]''') '''[[bormoq]] '''[[идти]] [[вдоль]] [[берега]]; {{tarjmisoli|suv keltirmoq }} 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;<br /> '''3 '''[[сок]]; {{tarjmisoli|anor suvi }} сок граната; {{tarjmisoli|ogʻiz suvi }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvlari}}) слюна; {{tarjmisoli|oshqozon suvi }} желудочный сок; {{tarjmisoli|suv olmoq }} наливаться соком ({{izoh|о плодах}}); {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб; {{tarjmisoli|ogʻzining suvi keldi }} у него слюнки потекли; {{tarjmisoli|siqib suvini olmoq}} 1) выжимать сок; 2) {{izoh|перен}}. выжимать соки; {{tarjmisoli|siqib suvini chiqarmoq }} выдавливать сок;<br /> '''4 '''[[вышивка]] [[стебельчатым]] [[швом]];<br /> '''5 '''{{izoh|ист}}. [[мера]] [[площади]] [[земли]], [[равная]] [[десяти]] [[танапам]] ({{izoh|см}}. '''[[tanob]] 1'''); {{tarjmisoli|* suv burgut }} {{izoh|зоол}}. орлан-белохвост; {{tarjmisoli|suv ilon }} {{izoh|зоол}}. уж; {{tarjmisoli|suv koʻrak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suv koʻsak }} коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; {{tarjmisoli|suv piyoz }} {{izoh|бот}}. сусак зонтичный; {{tarjmisoli|suv chechak }} ветряная оспа; {{tarjmisoli|suv chumchuq }} {{izoh|зоол}}. оляпка; {{tarjmisoli|suv yalpiz }} {{izoh|бот}}. дербенник, плакун-трава; {{tarjmisoli|suv qalampir }} {{izoh|бот}}. гречиха почечуйная; {{tarjmisoli|suv tekin }} почти даром, по дешёвке; {{tarjmisoli|suv qilmoq }} сплавить ({{izoh|краденое}}); {{tarjmisoli|suv qilib ichmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|suvdek bilmoq }} }}хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; {{tarjmisoli|suv quygandek jimjit }} ({{izoh|букв}}. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; {{tarjmisoli|suvga oqizmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}suvga tashlamoq }} ({{izoh|букв}}. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; {{tarjmisoli|suvga tushsa, quruq chiqadigan odam }} человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; {{tarjmisoli|suvga urib ketmoq }} исчезнуть, пропасть; {{tarjmisoli|suvdek serob boʻling }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|serob; suvdan silliq chiqmoq }} {{izoh|см}}. '''[[silliq]]'''; {{tarjmisoli|yer-suv}} ({{izoh|букв}}. земля-вода) недвижимое имущество; {{tarjmisoli|sirkasi suv koʻtarmaydigan odam }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|sirka I; tagiga suv ketdi }} 1) подмок; 2) {{izoh|перен}}. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; {{tarjmisoli|tushingni suvga ayt }} ({{izoh|букв}}. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; {{tarjmisoli|suvdan halvo yasaganday }} ({{izoh|букв}}. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.<br /> }} {{-crh-}} {{crh-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} ba0jdlkqruflxwjpiuwpuf7qfipizgn 0 3819 637930 634000 2026-04-23T17:35:39Z Yokubjon Juraev 8265 637930 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== '' (3-sh. birl.'' burni) 1 Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi.{{misol| Qirra {{ajrat|burun}}. Qiygʻir {{ajrat|burun}}. Burun katagi. Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.}} Maqol. ''n Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, katayushri kerildi. ''A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.'' Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.'' S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi.{{misol| Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.}} S. Zunnunova, Olov. 2 s.'' t.'' Joʻmrak.'' Choynakning burni.'' 3 Qulfning kalit solinadigan teshigi. ''Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, ka-liti burnida unutilgan bir qutini ochdi. ''Oybek, Tanlangan asarlar.'' Xayriyat, eshik-ning kaliti burnida qolgan ekan..'' S. Ahmad, Saylanma. 4 Kemaning old qismi, tumshugʻi.'' Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.'' M. Osim, Temur Malik. :Achchigʻi burnining uchida'' q.'' achchiq 7. Burni bilan gapirmoq'' (yoki'' kuylamoq) Dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq).'' U /Sobiraxon/ nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, shiaqanday hazin kuyni burni bilan kushshb borar edi.'' A. Qahhor, Xotinlar. Burniga suv kirmoq Aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq.'' Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Mak-tabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi. K. ''Yashin, Hamza.'' Utopgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.'' "Yoshlik". Burnidan ip oʻtkazib olmoq Oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq.'' Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.'' "Mushtum". Burnidan osha'' (yoki'' ortiq) gapirmoq Birovga keragidan oshiq, yoqmay-digan gap aytmoq.'' Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.'' "Yodgor". Burnidan tortsa ''(yoki'' burniga chertsa), yiqilguday Holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan.'' Gavdasi-ning shunday kattaligiga qaramay, qanday-dir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqshshy deb qoldi.'' Oydin, Bechora. ''Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi'.'' Shuhrat, Umr pogʻonalari. Burnidan chiqdi Tati-madi; zoye boʻldi.'' Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.'' Burni koʻtarilmoq Magʻrur-lanib, kekkayib ketmoq.'' Xoʻjayinning lay-chasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hay-ronmiz.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Burnini tishlab qolmoq Armonda qolmoq. |'' Gulnor: | Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tish,shb qolsin.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Burni ham qonamadi'' q.'' qonamoq. Burunning ta gida'' (yoki'' ostida) {{s. t.|uz}} Oldi-ginasida, yonginasida. Burun suqmoq'' (yoki ''tiqmoq) Oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq.'' Olimxonning "fazi-lapiari" sanoqsiz: u, emikboshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.'' :Oybek, Tanlangan asarlar. Ikki qoʻlni burniga suqib'' (yoki'' tiqib) 1) quruq; hech narsa-siz.{{misol| Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayin-larining huzuriga boradilar.}} A. Qodiriy, Obid ketmon; 2) quruq; benasiba.'' \Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof! ''Oybek, Tanlangan asarlar. == burun II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === 3-sh'' birl.'' burni === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== '' geogr.'' Qu-ruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi.{{misol| Chelyuskin burni. n Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. == burun III == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''' 1''' {{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda.{{misol| Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}}'' yaya''{{misol| Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Burunlari Ilgarilari, ilgarigi za-monlarda.{{misol| El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi — o, yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} '''2 '''{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam.{{misol| Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.}} Maqol.{{misol| Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.}} Maqol. m {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. '''3''''' koʻm. (ch. k. bshshn)'' Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqsa soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi.{{misol| Bundan besh ysh1 {{ajrat|burun}}. Bundan}}'' ccli ''{{misol|{{ajrat|burun}}. Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} bosh-landi. m Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.}} S. Ayniy, Qullar. :Hammadan burun 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib.{{misol| Zolotaryovka qishlogʻiga Ah-madjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.}} A. Qahhor, Oltin yulduz; 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo.{{misol| Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak. n Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara. }}M. Muhamedov, Qimmat bilan Himmat. Eldan burun'' q.'' el. == burun IV == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻ-mirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} g24j839hsjrmp31g0fn7k2mw7yzsn1n 637936 637930 2026-04-24T03:23:23Z Yokubjon Juraev 8265 637936 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #''(3-sh. birl.'' burni) Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi.{{misol| Qirra {{ajrat|burun}}. Qiygʻir {{ajrat|burun}}. Burun katagi. Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.}} Maqol. ''n Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, katayushri kerildi. ''A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.'' Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.'' S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi.{{misol| Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.}} S. Zunnunova, Olov. #{{s. t.}} Joʻmrak.'' Choynakning burni.'' #Qulfning kalit solinadigan teshigi. ''Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, ka-liti burnida unutilgan bir qutini ochdi. ''Oybek, Tanlangan asarlar.'' Xayriyat, eshik-ning kaliti burnida qolgan ekan..'' S. Ahmad, Saylanma. 4 Kemaning old qismi, tumshugʻi.'' Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.'' M. Osim, Temur Malik. :Achchigʻi burnining uchida'' q.'' achchiq 7. Burni bilan gapirmoq'' (yoki'' kuylamoq) Dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq).'' U /Sobiraxon/ nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, shiaqanday hazin kuyni burni bilan kushshb borar edi.'' A. Qahhor, Xotinlar. Burniga suv kirmoq Aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq.'' Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Mak-tabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi. K. ''Yashin, Hamza.'' Utopgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.'' "Yoshlik". Burnidan ip oʻtkazib olmoq Oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq.'' Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.'' "Mushtum". Burnidan osha'' (yoki'' ortiq) gapirmoq Birovga keragidan oshiq, yoqmay-digan gap aytmoq.'' Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.'' "Yodgor". Burnidan tortsa ''(yoki'' burniga chertsa), yiqilguday Holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan.'' Gavdasi-ning shunday kattaligiga qaramay, qanday-dir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqshshy deb qoldi.'' Oydin, Bechora. ''Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi'.'' Shuhrat, Umr pogʻonalari. Burnidan chiqdi Tati-madi; zoye boʻldi.'' Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.'' Burni koʻtarilmoq Magʻrur-lanib, kekkayib ketmoq.'' Xoʻjayinning lay-chasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hay-ronmiz.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Burnini tishlab qolmoq Armonda qolmoq. |'' Gulnor: | Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tish,shb qolsin.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Burni ham qonamadi'' q.'' qonamoq. Burunning ta gida'' (yoki'' ostida) {{s. t.|uz}} Oldi-ginasida, yonginasida. Burun suqmoq'' (yoki ''tiqmoq) Oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq.'' Olimxonning "fazi-lapiari" sanoqsiz: u, emikboshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.'' :Oybek, Tanlangan asarlar. Ikki qoʻlni burniga suqib'' (yoki'' tiqib) 1) quruq; hech narsa-siz.{{misol| Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayin-larining huzuriga boradilar.}} A. Qodiriy, Obid ketmon; 2) quruq; benasiba.'' \Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof! ''Oybek, Tanlangan asarlar. == burun II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === 3-sh'' birl.'' burni === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== '' geogr.'' Qu-ruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi.{{misol| Chelyuskin burni. n Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. == burun III == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''' 1''' {{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda.{{misol| Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}}'' yaya''{{misol| Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Burunlari Ilgarilari, ilgarigi za-monlarda.{{misol| El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi — o, yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} '''2 '''{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam.{{misol| Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.}} Maqol.{{misol| Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.}} Maqol. m {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. '''3''''' koʻm. (ch. k. bshshn)'' Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqsa soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi.{{misol| Bundan besh ysh1 {{ajrat|burun}}. Bundan}}'' ccli ''{{misol|{{ajrat|burun}}. Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} bosh-landi. m Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.}} S. Ayniy, Qullar. :Hammadan burun 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib.{{misol| Zolotaryovka qishlogʻiga Ah-madjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.}} A. Qahhor, Oltin yulduz; 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo.{{misol| Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak. n Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara. }}M. Muhamedov, Qimmat bilan Himmat. Eldan burun'' q.'' el. == burun IV == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻ-mirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} 7dvhrpcfh9urhsa2ey7x9wsgudqgzky 0 14270 637903 637552 2026-04-23T13:15:45Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 637903 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''te-mir''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TEMIR ' qoramtir kumush rangli ogʻir metall'. Uning oʻn uch yashar oʻgʻli dam bosib, kichik bolgʻa bilan t ye m i r n i urib, dadasiga yordamlashardi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tämir tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 429), keyinroq temür, temir shakllari yuzaga kelgan (Devon, I, 342, 464; DS, 554): tämir &gt;&nbsp;temür &gt;&nbsp;temir.}} 1 Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element, bolgʻalanganda yassilanadigan, is-talgan shaklga kiradigan, uglerod bilan qoʻshilganda, poʻlat va choʻyan hosil qiladi-gan qoramtir kumush rangli ogʻir metall. {{misol|Sof {{ajrat|temir}}. shsh Magnit ham {{ajrat|temir}}ni domiga tortadi, kesakni torta olmaydi.|[[w:P. Qo-dirov|P. Qo-dirov]]|Uch ildiz}}. ''Uning [ Qoratoyning'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|oʻn uch yashar oʻgʻli dam bosib, kichik bolgʻa bilan {{ajrat|temir}}ni urib, dadasiga yordamlashardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''2 '''{{s. t.|uz}} Umuman, temir, poʻlat va sh.k. lar va ulardan yasalgan buyum-narsalar. {{misol|{{ajrat|Temir}} qoshiq. {{ajrat|Temir}} koʻprik. {{ajrat|Temir}} panjara. {{ajrat|Temir}} oʻchoq. {{ajrat|Temir}} darvoza.}} n {{misol|Yigit uzoqda haybatli {{ajrat|temir}} uyumlari singari agʻnab yotgan pachoq parovozlarga tikildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoray-mas}}. {{misol|Samolyotning kichkinagina zinapoyasiga bir oyogʻimni qoʻyib, eshigidan ushlagan edim, qoʻllarim {{ajrat|temir}}ga chip etib yopishib qolsa boʻladimi!|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}. :Temir daftar ''s.t. koʻchma'' Yozuvlari qo-nun kuchiga ega boʻlgan daftar. {{misol|Bularning hammasi uning boʻynida qarz boʻlib yotardi. Bulardan tashqari, otasining dafn xara-jatlari ham {{ajrat|temir}} daftarda yozigʻliq edi. |[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. Temirni qizigʻi-da bosmoq Har ishni oʻz vaqtida, fursatni boy bermay amalga oshirmoq. {{misol|"{{ajrat|Temir}}ni qi-zigʻida bos" degan maqolga amal qilib, unga madh-sano oʻqishga boshladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. 3 Temir (erkaklar ismi) === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТЕМИР}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} === Tillar === *{{af}}: [[yster]] *{{sq}}: [[hekuri]] *{{ar}}: [[حديد]] [[:ar:حديد|(ar)]] [ḥadīd] *{{hy}}: [[երկաթ]] (erkatʿ) *{{ast}}: [[fierro]] *{{az}}: [[dəmir]] *{{ba}}: [[тимер]] (timer) *{{eu}}: [[burdin]], [[burdina]] *{{be}}: [[жалеза]] (žaléza) *{{bn}}: [[লোহা]] (lohā) *{{fi}} [[rauta]] [[:fi:rauta|(fi)]] *{{de}}: [[Eisen]] *{{en}}: [[iron]] *{{es}}: [[hierro]] *{{pt}}: [[ferro]] *{{tr}}: [[demir]] *{{tyv}}: [[демир]] *{{kjh}}: [[тимiр]] {{Tarjimalar |sah = [[тимир]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''temir'''<br /> '''1 '''[[железо]]; // [[железный]]; {{tarjmisoli|sof temir }} химически чистое железо; {{tarjmisoli|temir konlari }} железные рудники; {{tarjmisoli|temir karavot }} железная кровать; {{tarjmisoli|temir yoʻl }} железная дорога; {{tarjmisoli|temir yoʻlchi }} железнодорожник; {{tarjmisoli|temir intizom }} железная дисциплина; {{tarjmisoli|temirni qizigʻida bos }} {{izoh|погов.}} куй железо пока горячо;<br /> '''2 '''[[Темир]] ({{izoh|имя собств. мужское}}); {{tarjmisoli|* temir qanot boʻlmoq }} оперяться; {{tarjmisoli|temir tikan }} {{izoh|бот}}. якорцы земляные.<br /> }} 8y4x4cwky9w9ygu8ml2yyc8lxjpinll 637919 637903 2026-04-23T15:17:27Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 637919 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''te-mir''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TEMIR ' qoramtir kumush rangli ogʻir metall'. Uning oʻn uch yashar oʻgʻli dam bosib, kichik bolgʻa bilan t ye m i r n i urib, dadasiga yordamlashardi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tämir tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 429), keyinroq temür, temir shakllari yuzaga kelgan (Devon, I, 342, 464; DS, 554): tämir &gt;&nbsp;temür &gt;&nbsp;temir.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|oʻn uch yashar oʻgʻli dam bosib, kichik bolgʻa bilan {{ajrat|temir}}ni urib, dadasiga yordamlashardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''2 '''{{s. t.|uz}} Umuman, temir, poʻlat va sh.k. lar va ulardan yasalgan buyum-narsalar. {{misol|{{ajrat|Temir}} qoshiq. {{ajrat|Temir}} koʻprik. {{ajrat|Temir}} panjara. {{ajrat|Temir}} oʻchoq. {{ajrat|Temir}} darvoza.}} n {{misol|Yigit uzoqda haybatli {{ajrat|temir}} uyumlari singari agʻnab yotgan pachoq parovozlarga tikildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoray-mas}}. {{misol|Samolyotning kichkinagina zinapoyasiga bir oyogʻimni qoʻyib, eshigidan ushlagan edim, qoʻllarim {{ajrat|temir}}ga chip etib yopishib qolsa boʻladimi!|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}. :Temir daftar ''s.t. koʻchma'' Yozuvlari qo-nun kuchiga ega boʻlgan daftar. {{misol|Bularning hammasi uning boʻynida qarz boʻlib yotardi. Bulardan tashqari, otasining dafn xara-jatlari ham {{ajrat|temir}} daftarda yozigʻliq edi. |[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. Temirni qizigʻi-da bosmoq Har ishni oʻz vaqtida, fursatni boy bermay amalga oshirmoq. {{misol|"{{ajrat|Temir}}ni qi-zigʻida bos" degan maqolga amal qilib, unga madh-sano oʻqishga boshladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. 3 Temir (erkaklar ismi) === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТЕМИР}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} === Tillar === *{{af}}: [[yster]] *{{sq}}: [[hekuri]] *{{ar}}: [[حديد]] [[:ar:حديد|(ar)]] [ḥadīd] *{{hy}}: [[երկաթ]] (erkatʿ) *{{ast}}: [[fierro]] *{{az}}: [[dəmir]] *{{ba}}: [[тимер]] (timer) *{{eu}}: [[burdin]], [[burdina]] *{{be}}: [[жалеза]] (žaléza) *{{bn}}: [[লোহা]] (lohā) *{{fi}} [[rauta]] [[:fi:rauta|(fi)]] *{{de}}: [[Eisen]] *{{en}}: [[iron]] *{{es}}: [[hierro]] *{{pt}}: [[ferro]] *{{tr}}: [[demir]] *{{tyv}}: [[демир]] *{{kjh}}: [[тимiр]] {{Tarjimalar |sah = [[тимир]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''temir'''<br /> '''1 '''[[железо]]; // [[железный]]; {{tarjmisoli|sof temir }} химически чистое железо; {{tarjmisoli|temir konlari }} железные рудники; {{tarjmisoli|temir karavot }} железная кровать; {{tarjmisoli|temir yoʻl }} железная дорога; {{tarjmisoli|temir yoʻlchi }} железнодорожник; {{tarjmisoli|temir intizom }} железная дисциплина; {{tarjmisoli|temirni qizigʻida bos }} {{izoh|погов.}} куй железо пока горячо;<br /> '''2 '''[[Темир]] ({{izoh|имя собств. мужское}}); {{tarjmisoli|* temir qanot boʻlmoq }} оперяться; {{tarjmisoli|temir tikan }} {{izoh|бот}}. якорцы земляные.<br /> }} g82sem7utmaoyf1im6tn4cjupdg1db0 637920 637919 2026-04-23T15:18:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637920 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''te-mir''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TEMIR ' qoramtir kumush rangli ogʻir metall'. Uning oʻn uch yashar oʻgʻli dam bosib, kichik bolgʻa bilan t ye m i r n i urib, dadasiga yordamlashardi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tämir tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 429), keyinroq temür, temir shakllari yuzaga kelgan (Devon, I, 342, 464; DS, 554): tämir &gt;&nbsp;temür &gt;&nbsp;temir.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element, bolgʻalanganda yassilanadigan, istalgan shaklga kiradigan, uglerod bilan qoʻshilganda, poʻlat va choʻyan hosil qiladi-gan qoramtir kumush rangli ogʻir metall. {{misol|Sof {{ajrat|temir}}.}} {{misol|Magnit ham {{ajrat|temir}}ni domiga tortadi, kesakni torta olmaydi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}} {{misol|Uning [Qoratoyning] oʻn uch yashar oʻgʻli dam bosib, kichik bolgʻa bilan {{ajrat|temir}}ni urib, dadasiga yordamlashardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} '''2 '''{{s. t.|uz}} Umuman, temir, poʻlat va sh.k. lar va ulardan yasalgan buyum-narsalar. {{misol|{{ajrat|Temir}} qoshiq. {{ajrat|Temir}} koʻprik. {{ajrat|Temir}} panjara. {{ajrat|Temir}} oʻchoq. {{ajrat|Temir}} darvoza.}} n {{misol|Yigit uzoqda haybatli {{ajrat|temir}} uyumlari singari agʻnab yotgan pachoq parovozlarga tikildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoray-mas}}. {{misol|Samolyotning kichkinagina zinapoyasiga bir oyogʻimni qoʻyib, eshigidan ushlagan edim, qoʻllarim {{ajrat|temir}}ga chip etib yopishib qolsa boʻladimi!|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}. :Temir daftar ''s.t. koʻchma'' Yozuvlari qo-nun kuchiga ega boʻlgan daftar. {{misol|Bularning hammasi uning boʻynida qarz boʻlib yotardi. Bulardan tashqari, otasining dafn xara-jatlari ham {{ajrat|temir}} daftarda yozigʻliq edi. |[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. Temirni qizigʻi-da bosmoq Har ishni oʻz vaqtida, fursatni boy bermay amalga oshirmoq. {{misol|"{{ajrat|Temir}}ni qi-zigʻida bos" degan maqolga amal qilib, unga madh-sano oʻqishga boshladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. 3 Temir (erkaklar ismi) === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТЕМИР}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} === Tillar === *{{af}}: [[yster]] *{{sq}}: [[hekuri]] *{{ar}}: [[حديد]] [[:ar:حديد|(ar)]] [ḥadīd] *{{hy}}: [[երկաթ]] (erkatʿ) *{{ast}}: [[fierro]] *{{az}}: [[dəmir]] *{{ba}}: [[тимер]] (timer) *{{eu}}: [[burdin]], [[burdina]] *{{be}}: [[жалеза]] (žaléza) *{{bn}}: [[লোহা]] (lohā) *{{fi}} [[rauta]] [[:fi:rauta|(fi)]] *{{de}}: [[Eisen]] *{{en}}: [[iron]] *{{es}}: [[hierro]] *{{pt}}: [[ferro]] *{{tr}}: [[demir]] *{{tyv}}: [[демир]] *{{kjh}}: [[тимiр]] {{Tarjimalar |sah = [[тимир]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''temir'''<br /> '''1 '''[[железо]]; // [[железный]]; {{tarjmisoli|sof temir }} химически чистое железо; {{tarjmisoli|temir konlari }} железные рудники; {{tarjmisoli|temir karavot }} железная кровать; {{tarjmisoli|temir yoʻl }} железная дорога; {{tarjmisoli|temir yoʻlchi }} железнодорожник; {{tarjmisoli|temir intizom }} железная дисциплина; {{tarjmisoli|temirni qizigʻida bos }} {{izoh|погов.}} куй железо пока горячо;<br /> '''2 '''[[Темир]] ({{izoh|имя собств. мужское}}); {{tarjmisoli|* temir qanot boʻlmoq }} оперяться; {{tarjmisoli|temir tikan }} {{izoh|бот}}. якорцы земляные.<br /> }} 2m93nrv04utboo9bw8pjh9m2q4m8vow 0 14932 637934 636355 2026-04-23T20:40:26Z Yokubjon Juraev 8265 637934 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bay-roq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BAYROQ maʼlum rangda tayyorlanib, maxsus ramziy belgilar tushirilgan mato. Birlashgan Millatlar Tashkiloti binosi oldida Oʻzbekiston Respublikasining davlat bayrogʻi hilpirab turadi. Bu ot asli qadimgi turkiy tildagi ’yoyil-’ maʼnosini anglatgan baż feʼlining bay shakliga (ЭСТЯ, II, 35) -(ï)r orttirma qoʻshimchasini va kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -a qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan shaklidan —q qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 34; Devon, II, 239; III, 199); keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻyilgan; oʻzbek tilida birinchi a unlisi ä unlisiga, q undoshi oldidagi a unlisi â unlisiga almashgan: {[(baż- &gt;&nbsp;bay-) + ïr <nowiki>=</nowiki> bayïr-] + a <nowiki>=</nowiki> bayïra-} + q <nowiki>=</nowiki> bayïraq &gt;&nbsp;bayraq &gt;&nbsp;bäyrâq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1''' Yogʻoch yoki metall dastaga, sim yoki chilvirga mahkamlangan, bir yoki bir necha rangli, davlat, tashkilot, uyushma, harbiy qism va sh. k. larga qarashlilikni ifodalovchi gerb, emblema va boshqa ramziy belgilar, bezaklar tasviri tushirilgan muayyan oʻlchamdagi mato; alam, yalov; tugʻ. :{{misol|Davlat bayrogʻi. Diviziya bayrogʻi. Koʻchma {{ajrat|bayroq}}. Bayroq oʻrnatmoq. n Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 1991 yil 18 noyabr va 1992 yil 3 iyulda boʻlib oʻtgan sessiyalarida Respublika Davlat bayrogʻi, Respublika Davlat gerbi tasdiqlandi. }}"Oʻzbekiston Respublikasi".{{misol| Birdan uning koʻzi {{ajrat|bayroq}} koʻtarib turgan bir toʻda pa-ranjili xotinlarning suratiga tushdi.}} S. Zunnunova, Olov. '''2 '''{{koʻchma|uz}} Maqsad, gʻoya, yoʻl.{{misol| Tinchlik bayrogʻi. Ozodlik bayrogʻi, Mustaqillik bayrogʻi. Adolat bayrogʻi. yat Buyuk orzu qovushtirgay xalqlar boshini, Buyuk orzu adolatni aylagay {{ajrat|bayroq}}!}} "Yoshlik".'' Yosh oybeklar bayrogʻini Koʻtaraylik balandga. Doʻstim, jonni baxsh etaylik Faqat ona-Vatanga.'' A. Oripov. ''3 maxe.'' Oʻzbek kulolchiligida keng qoʻl-lanadigan, bayroqqa oʻxshash bezak.{{misol| Sopol idishlarning chetlaridagi hoshiyaning baʼzi turi ham {{ajrat|bayroq}} deyiladi.}} "OʻzME". {{uz-joy-ism|bayroq}} === Antonimlari === {{OʻTIL|БАЙРОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} {{-trans-|Bayroq| *{{ar}}: [[عَلَم]] (ʿálam) *{{az}}: [[bayraq]] *{{bs}}: [[zastava]] *{{da}}: [[flag]] *{{ko}}: [[기]] (gi) *{{no}}: [[flagg]] *{{et}}: [[lipp]] *{{en}}: [[flag]] *{{fi}}: [[lippu]] *{{fa}}: [[پرچم]] *{{it}}: [[bandiera]] *{{pl}}: [[flaga]] *{{pt}}: [[bandeira]] *{{ru}}: [[знамя]] (známja) *{{ro}}: [[drapel]], [[flamură]] *{{es}}: [[bandera]] *{{tr}}: [[bayrak]] *{{tyv}}: [[тук]] *{{ur}}: [[پرچم]] *{{vi}}: [[cờ]] *{{ja}}: [[旗]] (はた, hata) *{{zh}}: [[旗子]] (qízi) *{{hr}}: [[zastava]] *{{el}}: [[σημαία]] (si̱maía) |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bayroq<br /> 1 </b>{{izoh|прям. и перен. }}[[знамя]], [[флаг]]; {{tarjmisoli|koʻchma qizil bayroq }} переходящее красное знамя; '''marksizm-leninizm bayrogʻi ostida '''под знаменем марксизма-ленинизма;<br /> '''2 '''{{izoh|уст. }}[[войска]], [[собранные]] [[под]] [[одним]] [[флагом]] {{izoh|или }}[[знаменем]]; {{tarjmisoli|bayroq-bayroq lashkarlar }} несметное войско.<br /> }} n665ams83n6gw8i526ak45s43t8wjpc 637935 637934 2026-04-23T20:45:47Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 637935 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bay-roq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BAYROQ maʼlum rangda tayyorlanib, maxsus ramziy belgilar tushirilgan mato. Birlashgan Millatlar Tashkiloti binosi oldida Oʻzbekiston Respublikasining davlat bayrogʻi hilpirab turadi. Bu ot asli qadimgi turkiy tildagi ’yoyil-’ maʼnosini anglatgan baż feʼlining bay shakliga (ЭСТЯ, II, 35) -(ï)r orttirma qoʻshimchasini va kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -a qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan shaklidan —q qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 34; Devon, II, 239; III, 199); keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻyilgan; oʻzbek tilida birinchi a unlisi ä unlisiga, q undoshi oldidagi a unlisi â unlisiga almashgan: {[(baż- &gt;&nbsp;bay-) + ïr <nowiki>=</nowiki> bayïr-] + a <nowiki>=</nowiki> bayïra-} + q <nowiki>=</nowiki> bayïraq &gt;&nbsp;bayraq &gt;&nbsp;bäyrâq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Yogʻoch yoki metall dastaga, sim yoki chilvirga mahkamlangan, bir yoki bir necha rangli, davlat, tashkilot, uyushma, harbiy qism {{va sh.k.}} larga qarashlilikni ifodalovchi gerb, emblema va boshqa ramziy belgilar, bezaklar tasviri tushirilgan muayyan oʻlchamdagi mato; alam, yalov; tugʻ.<br/>{{misol|Davlat bayrogʻi.}} {{misol|Diviziya bayrogʻi.}} {{misol|Koʻchma {{ajrat|bayroq}}.}} {{misol|Bayroq oʻrnatmoq. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 1991 yil 18 noyabr va 1992 yil 3 iyulda boʻlib oʻtgan sessiyalarida Respublika Davlat bayrogʻi, Respublika Davlat gerbi tasdiqlandi. }}"Oʻzbekiston Respublikasi".{{misol| Birdan uning koʻzi {{ajrat|bayroq}} koʻtarib turgan bir toʻda paranjili xotinlarning suratiga tushdi.}} S. Zunnunova, Olov. #{{koʻchma|uz}} Maqsad, gʻoya, yoʻl.{{misol| Tinchlik bayrogʻi. Ozodlik bayrogʻi, Mustaqillik bayrogʻi. Adolat bayrogʻi. yat Buyuk orzu qovushtirgay xalqlar boshini, Buyuk orzu adolatni aylagay {{ajrat|bayroq}}!}} "Yoshlik".'' Yosh oybeklar bayrogʻini Koʻtaraylik balandga. Doʻstim, jonni baxsh etaylik Faqat ona-Vatanga.'' A. Oripov. ''3 maxe.'' Oʻzbek kulolchiligida keng qoʻl-lanadigan, bayroqqa oʻxshash bezak.{{misol| Sopol idishlarning chetlaridagi hoshiyaning baʼzi turi ham {{ajrat|bayroq}} deyiladi.}} "OʻzME". {{uz-joy-ism|bayroq}} === Antonimlari === {{OʻTIL|БАЙРОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} {{-trans-|Bayroq| *{{ar}}: [[عَلَم]] (ʿálam) *{{az}}: [[bayraq]] *{{bs}}: [[zastava]] *{{da}}: [[flag]] *{{ko}}: [[기]] (gi) *{{no}}: [[flagg]] *{{et}}: [[lipp]] *{{en}}: [[flag]] *{{fi}}: [[lippu]] *{{fa}}: [[پرچم]] *{{it}}: [[bandiera]] *{{pl}}: [[flaga]] *{{pt}}: [[bandeira]] *{{ru}}: [[знамя]] (známja) *{{ro}}: [[drapel]], [[flamură]] *{{es}}: [[bandera]] *{{tr}}: [[bayrak]] *{{tyv}}: [[тук]] *{{ur}}: [[پرچم]] *{{vi}}: [[cờ]] *{{ja}}: [[旗]] (はた, hata) *{{zh}}: [[旗子]] (qízi) *{{hr}}: [[zastava]] *{{el}}: [[σημαία]] (si̱maía) |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bayroq<br /> 1 </b>{{izoh|прям. и перен. }}[[знамя]], [[флаг]]; {{tarjmisoli|koʻchma qizil bayroq }} переходящее красное знамя; '''marksizm-leninizm bayrogʻi ostida '''под знаменем марксизма-ленинизма;<br /> '''2 '''{{izoh|уст. }}[[войска]], [[собранные]] [[под]] [[одним]] [[флагом]] {{izoh|или }}[[знаменем]]; {{tarjmisoli|bayroq-bayroq lashkarlar }} несметное войско.<br /> }} myksj1y3q6f8f26vbdfvl6y4flq8e29 0 37639 637937 569880 2026-04-24T06:01:25Z ~2026-24841-68 13462 Imtiyoz 637937 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''im-ti-yoz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|a.]]'' ji-I — ortiqcha huquq; yengillik; tafovut; farq(lash) [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Muayyan sabablarga koʻra ayrim shaxslar yoki tashkilotlarga beriladigan alohida, ortiqcha haq-huquq, sharoit, yengillik. {{misol|Qishloq oʻqituv-chilari uchun belgilangan {{ajrat|imtiyoz}}lar.}} m {{misol|Eng muhimi, Markaz oʻzining faoliyati davomi-da har qanday soliqlardan ozod etilishi yoki maʼlum {{ajrat|imtiyoz}}larga ega boʻlishi lozim.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Xullas, unga berib qoʻyilgan cheksiz {{ajrat|imtiyoz}} saltanatning boshiga bir kun borib balo boʻlishini saroy ahli tilida boʻlmasa ham, dilida mulohaza qilar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari ===imtiyoz === Antonimlari === {{OʻTIL|ИМТИЁЗ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[imtiyoz]]</b></br> [[привилегия]], [[преимущество]], [[исключительное]] [[право]] ({{izoh|на что-л}}.); [[льгота]]; {{tarjmisoli|~lardan foydalanmoq }} пользоваться льготами.</br> }} l907l63ilswrc5bl9aszwdri0y1zcd8 637939 637937 2026-04-24T09:25:26Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/~2026-24841-68|~2026-24841-68]] ([[User talk:~2026-24841-68|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/637937|637937]]-sonli tahrir qaytarildi 637939 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''im-ti-yoz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|a.]]'' ji-I — ortiqcha huquq; yengillik; tafovut; farq(lash) [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Muayyan sabablarga koʻra ayrim shaxslar yoki tashkilotlarga beriladigan alohida, ortiqcha haq-huquq, sharoit, yengillik. {{misol|Qishloq oʻqituv-chilari uchun belgilangan {{ajrat|imtiyoz}}lar.}} m {{misol|Eng muhimi, Markaz oʻzining faoliyati davomi-da har qanday soliqlardan ozod etilishi yoki maʼlum {{ajrat|imtiyoz}}larga ega boʻlishi lozim.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Xullas, unga berib qoʻyilgan cheksiz {{ajrat|imtiyoz}} saltanatning boshiga bir kun borib balo boʻlishini saroy ahli tilida boʻlmasa ham, dilida mulohaza qilar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ИМТИЁЗ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[imtiyoz]]</b></br> [[привилегия]], [[преимущество]], [[исключительное]] [[право]] ({{izoh|на что-л}}.); [[льгота]]; {{tarjmisoli|~lardan foydalanmoq }} пользоваться льготами.</br> }} 19ps8al35uoncz2292jvig7bcdyodz2 0 52392 637932 628509 2026-04-23T20:39:13Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 637932 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tugʻ''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1. Musulmonlarning yogʻoch dastaga oʻrnatilgan qoʻtos, hoʻkiz yoki ot dumidan va yarim oy tasviridan iborat bayroqsimon belgisi (qadimdan Sharq mamlakatlarida hukmdorlik, beklik va sh. k. belgisi hisoblangan). {{misol| U koʻchaning nariyogʻidagi bir avliyoning sogʻonasi ustiga oʻrnatilgan tuti koʻrdi. |[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi.}} 2. {{esk.|uz}} Bayroq, alam. {{misol|Yo biror jahongir, yurt talovchining Unutib qoldirgan mudhish {{ajrat|tugʻ}}idir.|[[w:Sh. Rahmon|Sh. Rahmon]]|Yurak qirralari.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУҒ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tyv=[[тук]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tugʻ'''<br /> '''1 '''{{izoh|рел}}. [[мусульманская]] [[хоругвь]] {{izoh| (с бунчуком из хвоста яка и изображением полумесяца или растопыренных пяти пальцев}});<br /> '''2 '''{{izoh|уст}}. [[знамя]]; {{tarjmisoli|qizil tugʻ}} красное знамя.<br /> }} c77497t8p4ilhvjmspu8rocp6sslilq 0 54338 637921 636880 2026-04-23T16:36:39Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 637921 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ur-gʻo-chi''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|URGʻOCHI ’nasl beruvchi (hayvon)’. Itimiz bitta erkak, uchta u r gʻ o ch i bola tugʻdi. Bu sifat qadimgi turkiy tilda mavjud boʻlib, 'hosil qil-’ maʼnosini anglatgan ur- feʼliga kuchaytirish maʼnosini ifoda — lovchi -gʻa qoʻshimchasini va shaxs maʼnosini bildiruvchi -chï qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 603); qoʻshimcha qoʻshilganidan keyin a unlisi â unlisiga al— mashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: (ur-+ gʻa <nowiki>=</nowiki> urgʻa-) + chï <nowiki>=</nowiki> urgʻachï &gt;&nbsp;urgʻâchi. Bu soʻz tarkibini urugʻ otiga -a qoʻshimchasini qoʻshib feʼl yasalgan, soʻngra -chï qoʻshimchasini qoʻshib sifat yasalgan deb talqin qilish ham mumkin (ЭСТЯ, I, 603). Bunda -a qoʻshimchasi qoʻshilishi munosabati bilan urugʻ soʻzining ikkinchi boʻgʻinidagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan, keyin-chalik a unlisi â unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: (urugʻ + a <nowiki>=</nowiki> urugʻa-) + chï urugʻachï &gt;&nbsp;urgʻachï &gt;&nbsp;urgʻâchi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Erkakka qarama-qarshi jinsli (hayvon, jonivor). {{misol|{{ajrat|Urgʻochi}} ayiq.}} {{misol|{{ajrat|Urgʻochi}} buzoq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УРҒОЧИ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |qxq=[[دیشی]] |ug=[[چىشى]] |kjh=[[тізі]] |sah = [[тыһы]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''urgʻochi'''<br /> [[самка]]; {{tarjmisoli|urgʻochi yoʻlbars }} тигрица; {{tarjmisoli|urgʻochi ayiq }} медведица.<br /> }} 2m126v0lensmtsfdhcs3c5hva7ft0of 0 58847 637923 631550 2026-04-23T16:44:11Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/188.113.254.187|188.113.254.187]] ([[User talk:188.113.254.187|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/631550|631550]]-sonli tahrir qaytarildi 637923 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''e-mik-dosh''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|EMIKDOSH ’bir onani emgan farzandlar bir-biriga nisbatan’. Emikdoshim mendan oldin vafot etib ketdi. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’sut ^SUR- maʼnosini anglatgan em- feʼlidan -(i)k qoʻshim— chasi bilan yasalib, 'onaning sut hosil qilish aʼzosi’ maʼnosini anglatgan otga (Devon, I, 102) —däsh qoʻshimcha— sini qoʻshib yasalgan (ДС, 173); oʻzbek tilida ä unlisi â Unlisiga almashgan: (em- + ik <nowiki>=</nowiki> emik) + däsh <nowiki>=</nowiki> emikdäsh &gt;&nbsp;emikdâsh.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Bir onani emishgan (aka-uka, aka-singil, opa-singil). {{misol|Bir singlim bor — mening bilan {{ajrat|emikdosh}}, Singlimga arzimni yetkaz, yolgiz gʻoz.|[[w:"Alpomish"|"Alpomish"]]}}. {{misol|{{ajrat|Emikdosh}} akamga oʻxshar yuzlaring.|[[w:"Erali va Sherali"|"Erali va Sherali"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭМИКДОШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[emikdosh]]</b></br> [[молочный]] [[брат]], [[молочная]] [[сестра]]; {{tarjmisoli|Bir singlim bor mening bilan ~ }} («Алпомиш») У меня есть молочная сестра.</br> }} hecel9qwgbubvb4jj9aapcuugv7va1q 637924 637923 2026-04-23T16:46:31Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 637924 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''e-mik-dosh''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|EMIKDOSH ’bir onani emgan farzandlar bir-biriga nisbatan’. Emikdoshim mendan oldin vafot etib ketdi. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’sut ^SUR- maʼnosini anglatgan em- feʼlidan -(i)k qoʻshim— chasi bilan yasalib, 'onaning sut hosil qilish aʼzosi’ maʼnosini anglatgan otga (Devon, I, 102) —däsh qoʻshimcha— sini qoʻshib yasalgan (ДС, 173); oʻzbek tilida ä unlisi â Unlisiga almashgan: (em- + ik <nowiki>=</nowiki> emik) + däsh <nowiki>=</nowiki> emikdäsh &gt;&nbsp;emikdâsh.}} Hozirgi Turkiy tillarning orasida, ushbu so‘z Tuvacha va O‘zbekchadagina saqlanib qolgan erur<ref>Turks, Tatars and Russians in the 13th–16th Centuries; István Vásáry</ref> == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Bir onani emishgan (aka-uka, aka-singil, opa-singil). {{misol|Bir singlim bor — mening bilan {{ajrat|emikdosh}}, Singlimga arzimni yetkaz, yolgiz gʻoz.|[[w:"Alpomish"|"Alpomish"]]}}. {{misol|{{ajrat|Emikdosh}} akamga oʻxshar yuzlaring.|[[w:"Erali va Sherali"|"Erali va Sherali"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭМИКДОШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[emikdosh]]</b></br> [[молочный]] [[брат]], [[молочная]] [[сестра]]; {{tarjmisoli|Bir singlim bor mening bilan ~ }} («Алпомиш») У меня есть молочная сестра.</br> }} af83vpxw17ji5kcvunig70en7mkg601 637925 637924 2026-04-23T16:46:58Z Yokubjon Juraev 8265 637925 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''e-mik-dosh''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|EMIKDOSH ’bir onani emgan farzandlar bir-biriga nisbatan’. Emikdoshim mendan oldin vafot etib ketdi. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’sut ^SUR- maʼnosini anglatgan em- feʼlidan -(i)k qoʻshim— chasi bilan yasalib, 'onaning sut hosil qilish aʼzosi’ maʼnosini anglatgan otga (Devon, I, 102) —däsh qoʻshimcha— sini qoʻshib yasalgan (ДС, 173); oʻzbek tilida ä unlisi â Unlisiga almashgan: (em- + ik <nowiki>=</nowiki> emik) + däsh <nowiki>=</nowiki> emikdäsh &gt;&nbsp;emikdâsh.}} Hozirgi Turkiy tillarning orasida, ushbu so‘z Tuvacha va O‘zbekchadagina saqlanib qolingan erur<ref>Turks, Tatars and Russians in the 13th–16th Centuries; István Vásáry</ref> == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Bir onani emishgan (aka-uka, aka-singil, opa-singil). {{misol|Bir singlim bor — mening bilan {{ajrat|emikdosh}}, Singlimga arzimni yetkaz, yolgiz gʻoz.|[[w:"Alpomish"|"Alpomish"]]}}. {{misol|{{ajrat|Emikdosh}} akamga oʻxshar yuzlaring.|[[w:"Erali va Sherali"|"Erali va Sherali"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭМИКДОШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[emikdosh]]</b></br> [[молочный]] [[брат]], [[молочная]] [[сестра]]; {{tarjmisoli|Bir singlim bor mening bilan ~ }} («Алпомиш») У меня есть молочная сестра.</br> }} 9h7fny08m8xk732afpgdsmyznpxbk5z 637926 637925 2026-04-23T16:47:39Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 637926 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''e-mik-dosh''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|EMIKDOSH ’bir onani emgan farzandlar bir-biriga nisbatan’. Emikdoshim mendan oldin vafot etib ketdi. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’sut ^SUR- maʼnosini anglatgan em- feʼlidan -(i)k qoʻshim— chasi bilan yasalib, 'onaning sut hosil qilish aʼzosi’ maʼnosini anglatgan otga (Devon, I, 102) —däsh qoʻshimcha— sini qoʻshib yasalgan (ДС, 173); oʻzbek tilida ä unlisi â Unlisiga almashgan: (em- + ik <nowiki>=</nowiki> emik) + däsh <nowiki>=</nowiki> emikdäsh &gt;&nbsp;emikdâsh.}} Hozirgi Turkiy tillarning orasida, ushbu so‘z Tuvacha va O‘zbekchadagina saqlanib qolingan erur<ref>Turks, Tatars and Russians in the 13th–16th Centuries; István Vásáry</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Bir onani emishgan (aka-uka, aka-singil, opa-singil). {{misol|Bir singlim bor — mening bilan {{ajrat|emikdosh}}, Singlimga arzimni yetkaz, yolgiz gʻoz.|[[w:"Alpomish"|"Alpomish"]]}}. {{misol|{{ajrat|Emikdosh}} akamga oʻxshar yuzlaring.|[[w:"Erali va Sherali"|"Erali va Sherali"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭМИКДОШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[emikdosh]]</b></br> [[молочный]] [[брат]], [[молочная]] [[сестра]]; {{tarjmisoli|Bir singlim bor mening bilan ~ }} («Алпомиш») У меня есть молочная сестра.</br> }} qck01bc2ls9fuzbqjxmtany9v0kzqlm 0 84133 637933 540527 2026-04-23T20:39:51Z Yokubjon Juraev 8265 637933 wikitext text/x-wiki {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''тук''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === <b>[[тук]] I</b> {{izoh|м</br> <b>}}1</b> {{izoh|уст. }}[[i]] {{izoh|обл. }}[[jir]], [[yogʻ]], [[moy]];</br> <b>2</b> {{izoh|с.-х. }}[[mineral]] [[oʻgʻit]]; {{tarjmisoli|минералъные ~и }} mineral oʻgʻitlar; <b>[[азотный]]</b> {{tarjmisoli|~ }} azotli oʻgʻit.</br> </br> <b>[[тук]] II</br> 1</b>{{izoh| в знач. сказ. разг. }}[[taqillatmoq]]; {{tarjmisoli|вдруг кто-то ~ в дверь }} toʻsatdan kimdir eshikni taqillatdi;</br> <b>2</b> {{izoh|звукоподр. {{tarjmisoli|}}~-~ }} taq-taq (qilmoq); {{tarjmisoli|дятел ~-~ клювом }} qizilishton tumshugʻi bilan taq-taq (qilardi).</br> === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == {{-bg-}} ===Talaffuz=== * {{IPA|/ˈtuk/|lang=bg}} {{bg-adv}} ====Related terms==== * [[тукашен]] * [[оттук]] {{-tyv-}} [[tug‘]], [[bayroq]] evfw14lnsx0he1h3bwd8g4uufq186f9 0 128713 637927 611993 2026-04-23T16:50:23Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 637927 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-fur-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|UFUR- 'qavo oqimi bilan taral-’. Uyda atir hidi u f u r d i. Bu feʼl puflashni ifodalovchi uff soʻzidan —(u)r qoʻshimchasi bilan yasalgan (ССТТН, I, 142); qoʻshimcha qoʻshilganidan keyin bir f qarfi tashlab yozilgan: uff + ur &gt;&nbsp;ufur-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Havo oqimi bilan atrofga taratmoq, dimoqqa urmoq. {{misol|Anhor tomondan yengil shabada yalpiz hidini {{ajrat|ufur}}ib esardi.|[[w:Oʻ. Umarbekov|Oʻ. Umarbekov]]|Yalpiz hidi.}} {{misol|Goʻzal Fargʻonadan esgan shabada Mirzachoʻl koʻksiga {{ajrat|ufur}}ar hayot. |[[w:M. Ikrom|M. Ikrom.]]}} {{misol|Chor atrofda gullar chamanzor, Xushboʻy atrin {{ajrat|ufur}}ar bahor.|[[w:H. Hasanova|H. Hasanova.]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УФУРМОҚ}} == Tarjimalari == *{{slr}}: [[fur]] iv13qp01frrcmoa6ie7c32a9whmkh0r 0 161883 637929 635408 2026-04-23T17:11:35Z Yokubjon Juraev 8265 637929 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy, ''[[tegmoq|teg]]'' so‘zila o‘zakdosh erur. ===Ma’nosi=== #[[yetmoq]]. #[[olmoq]]. {{misol|Тиийэн кэл.}} - 1) olib kelmoq. 2) yetib kelmoq. hyu3l9qabwhl6onygieaf162n1hlmpz 0 162443 637904 2026-04-23T13:16:18Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[temir]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637904 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[temir]] gttqtngko724vcyd2a1oic6pkavhgaf 0 162444 637922 2026-04-23T16:37:01Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[urg‘ochi]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637922 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[urg‘ochi]] nv3pw5s6jri1cxgnh6tcjj7tqtbjvg3 0 162445 637928 2026-04-23T16:51:51Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-slr-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy, [[ufurmoq|ufur]]'' so‘ziga o‘zakdosh erur<ref>Historical Linguistics and Philology of Central Asia.</ref>. ===Ma’nosi=== Yelning esishi.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637928 wikitext text/x-wiki {{-slr-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy, [[ufurmoq|ufur]]'' so‘ziga o‘zakdosh erur<ref>Historical Linguistics and Philology of Central Asia.</ref>. ===Ma’nosi=== Yelning esishi. qs5ckbo4ysz3ahr5ois61i128wp7ud0 0 162446 637931 2026-04-23T17:38:52Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-slr-}} ===Etimologiyasi=== Yoqutchadagi ''[[хаҥарай]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur<ref>Historical Linguistics and Philology of Central Asia; 36-bet.</ref>. ===Ma’nosi=== [[burun]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637931 wikitext text/x-wiki {{-slr-}} ===Etimologiyasi=== Yoqutchadagi ''[[хаҥарай]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur<ref>Historical Linguistics and Philology of Central Asia; 36-bet.</ref>. ===Ma’nosi=== [[burun]] hef7rt3ckq81m1s5uonfet83ykso4b2 0 162447 637938 2026-04-24T09:25:05Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy, ''[[ko‘mak]]'' so‘zila o‘zakdosh erur. ===Ma’nosi=== [[ko‘mak]], [[yordam]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 637938 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy, ''[[ko‘mak]]'' so‘zila o‘zakdosh erur. ===Ma’nosi=== [[ko‘mak]], [[yordam]]. 85xw02924fji1b9bvfljj2whx0pj5si