biz

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>biz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3676</id>
    <revision>
      <id>637973</id>
      <parentid>633222</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="0tpgmwl9g3q54p5s5xrvgqi3r969gfs" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#'' ksh. olm.''''' 1''''' -sh. koʻpl.'' 1 Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|Oʻ. Usmonov|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Z. Husainova|Z. Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>0tpgmwl9g3q54p5s5xrvgqi3r969gfs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637974</id>
      <parentid>637973</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="ieb7robf4nfjw1zu0swyp4wy8fvx22m" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''ksh. olm.'' ''-sh. koʻpl.'' 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|Oʻ. Usmonov|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Z. Husainova|Z. Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ieb7robf4nfjw1zu0swyp4wy8fvx22m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637975</id>
      <parentid>637974</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2830" sha1="ipmyp42sv9bn3wlkqhvbuz0vpyyxyz3" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''ksh. olm.'' ''-sh. koʻpl.'' 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|Oʻ. Usmonov|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Z. Husainova|Z. Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ipmyp42sv9bn3wlkqhvbuz0vpyyxyz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637976</id>
      <parentid>637975</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2831" sha1="kp76k8se6l621327so3pq5uwt6ghi0n" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''ksh. olm.'' ''1-sh. koʻpl.'' 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|Oʻ. Usmonov|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Z. Husainova|Z. Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>kp76k8se6l621327so3pq5uwt6ghi0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637979</id>
      <parentid>637976</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2832" sha1="77vkumpyuuj23bbpq9ehq7ud8uawf46" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{ksh. olmsh}} ''1-sh. koʻpl.'' 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|Oʻ. Usmonov|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Z. Husainova|Z. Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>77vkumpyuuj23bbpq9ehq7ud8uawf46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637980</id>
      <parentid>637979</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="nb1drse5w9falqg33w9sdgjfgtxm4rb" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{ksh. olmsh}} 1-{{sh.}} {{koʻpl}} 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|Oʻ. Usmonov|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Z. Husainova|Z. Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>nb1drse5w9falqg33w9sdgjfgtxm4rb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637981</id>
      <parentid>637980</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="2k7y5idx7juzur1o50y003g2rps9cyn" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{ksh. olmsh}} 1-{{sh.}} {{ko'pl.}} 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|Oʻ. Usmonov|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Z. Husainova|Z. Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>2k7y5idx7juzur1o50y003g2rps9cyn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637982</id>
      <parentid>637981</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="ar5lnr920na269tq3vkfh6j24uw223g" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{ksh. olmsh}} 1-{{sh.}} {{ko'pl.}} 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|[[Oʻktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Z. Husainova|Z. Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ar5lnr920na269tq3vkfh6j24uw223g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637983</id>
      <parentid>637982</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="5hx03n08qwjsr88xo6y2ltfxu2ipdm4" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{ksh. olmsh}} 1-{{sh.}} {{ko'pl.}} 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|[[w:Oʻktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Z. Husainova|Z. Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>5hx03n08qwjsr88xo6y2ltfxu2ipdm4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637984</id>
      <parentid>637983</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2882" sha1="25750w6tcz9l1zqirp9aqpw5ica25b8" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{ksh. olmsh}} 1-{{sh.}} {{ko'pl.}} 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|[[w:Oʻktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Z. Husainova|Z. Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{tyv}}: [[бис]]
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>25750w6tcz9l1zqirp9aqpw5ica25b8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637986</id>
      <parentid>637984</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2892" sha1="kzer9tpyu1o8t8e17b1nkvx6liyv0rt" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{ksh. olmsh}} 1-{{sh.}} {{ko'pl.}} 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|[[w:Oʻktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Zubayda Husainova|Zubayda Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{tyv}}: [[бис]]
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>kzer9tpyu1o8t8e17b1nkvx6liyv0rt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637987</id>
      <parentid>637986</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2912" sha1="s99m9nkwkytojj7brlfpqndznzn2v3y" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{ksh. olmsh}} 1-{{sh.}} {{ko'pl.}} 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|[[w:Oʻktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Zubayda Husainova|Zubayda Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
*{{tyv}}: [[бис]]
*{{ug}}: [[بىز]]
*{{cv}}: [[эпир]]

{{Tarjimalar
|sah = [[биһиги]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>s99m9nkwkytojj7brlfpqndznzn2v3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637989</id>
      <parentid>637987</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2939" sha1="e0fyou2vcifn2tcmtyqz5syq95fjdr5" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{ksh. olmsh}} 1-{{sh.}} {{ko'pl.}} 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|[[w:Oʻktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Zubayda Husainova|Zubayda Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
{{-trans-|olmosh|
*{{tyv}}: [[бис]]
*{{ug}}: [[بىز]]
*{{sah}}: [[биһиги]]
*{{cv}}: [[эпир]]
|}}

{{Tarjimalar
|
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>e0fyou2vcifn2tcmtyqz5syq95fjdr5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637990</id>
      <parentid>637989</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="c8y53sxk17t3pcyp0wegdonxwvl4l05" xml:space="preserve">{{-tr-}}
'''biz'''

:[[bigiz]], biz

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''biz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BIZ birinchi shaxs koʻplik kishilik olmoshi. B i z n i n g koʻchamizda turli kasb egalari totuv yashaydi. Bu olmosh asli qadimgi turkiy tildagi 'soʻzlovchi’ maʼnosini bildirgan bi soʻziga ’ikki’ (’koʻp’) maʼnosini ifodalovchi —z qoʻshimchasini qoʻshib qosil qilingan (ЭСТЯ, II, 130; Devon, I, 314; PADg 372; DS, 104): bi + z &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; biz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{ksh. olmsh}} 1-{{sh.}} {{ko'pl.}} 
#Soʻzlovchi va uning atrofidagilar; soʻzlovchi va u koʻzda tutayotganlar. {{misol|Kecha stansiyadan chiqqan avtobus bugun {{ajrat|biz}}ni tongotarda moʻljaldagi joyga tashlab ketdi.|[[w:Oʻktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Bizlar, {{ajrat|biz}}lar, {{ajrat|biz}} edik, Bizlar bir talay qiz edik. Bizlarni uzdilar. Bir ipga tizdilar (Garmdori).|[[w:Zubayda Husainova|Zubayda Husainova]]|Oʻzbek xalq topishmoqlari}}
#Birinchi shaxs &quot;men&quot; oʻrnida ishlatilib, kamtarlik yoki, aksincha, maqtanish, gʻururlanish, pinhona gʻurur maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Kim talabgor? -Mana, {{ajrat|biz}} talabgor. -Bizga ham xat bormi ? - deydi Munisxon.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Asal otliqqa yoʻq, hali {{ajrat|biz}} piyoda-ku!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Endi {{ajrat|biz}}ni qiynamay, oʻzlari quysinlar! Qoʻllaridan hech sharob ichmaganmiz.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}
#Oʻrin-payt kelishigi qoʻshimchasini olib, &quot;yurtimizda&quot;, &quot;elimizda&quot;, &quot;oramizda&quot; kabi maʼnolarni anglatadi. {{misol|Surnaychining zoʻrlari {{ajrat|biz}}da boʻladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Non-nasibang {{ajrat|biz}}da boʻlsa, qolarsan.|[[w:Oynek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Lekin, oʻrtoqlar, {{ajrat|biz}}da yalqovlar yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}

=== Sinonimlari ===
[[bizlar]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БИЗ}}
== Tarjimalari ==
{{-trans-|olmosh|
*{{tyv}}: [[бис]]
*{{ug}}: [[بىز]], [[بىزلەر]]
*{{sah}}: [[биһиги]]
*{{cv}}: [[эпир]]
|}}

{{Tarjimalar
|
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;biz&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|мест. личн.&lt;br /&gt;
}}[[мы]]; {{tarjmisoli|bizlar }} мы; {{tarjmisoli|bizning }} наш, наша, наше; {{tarjmisoli|bizni }} нас; {{tarjmisoli|bizga }} нам; {{tarjmisoli|bizda }} у нас; {{tarjmisoli|bizdan }} от нас; у нас; {{tarjmisoli|bizdan soʻradilar }} у нас спросили; {{tarjmisoli|bizningcha }} по-нашему; {{tarjmisoli|bizday }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bizdek }} так (же), как мы; {{tarjmisoli|bizniki }} наше; {{tarjmisoli|biznikilar }} наши {{izoh|(люди, ребята)}}; {{tarjmisoli|biznikiga }} к нам, в наш дом; {{tarjmisoli|biznikida }} у нас, у нас дома.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>c8y53sxk17t3pcyp0wegdonxwvl4l05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10842</id>
    <revision>
      <id>637951</id>
      <parentid>481688</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="d7r5wi6vuhjxlg179ewfd1361ftq37w" xml:space="preserve">{{-az-}}
{{az-adj}}

:[[qoq]], [[tom]]

{{-cs-}}
{{cs-adv}}

{{-pl-}}
{{pl-adv}}

{{-tk-}}
{{tk-adj}}

:[[qoq]], [[tom]]

{{-tr-}}
{{tr-adj}}

:[[naq]], [[qoq]], [[rosa]], [[tom]]

{{-ybe-}}
[[yonmoq]]</text>
      <sha1>d7r5wi6vuhjxlg179ewfd1361ftq37w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637952</id>
      <parentid>637951</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="15ao44jy8utykosfvmz2kb2usoi4nq2" xml:space="preserve">{{-az-}}
{{az-adj}}

:[[qoq]], [[tom]]

{{-cs-}}
{{cs-adv}}

{{-pl-}}
{{pl-adv}}

{{-tk-}}
{{tk-adj}}

:[[qoq]], [[tom]]

{{-tr-}}
{{tr-adj}}

:[[naq]], [[qoq]], [[rosa]], [[tom]]

{{-ybe-}}
===Etimologiyasi===
Ushbu so‘z o‘ta qadimgi Turkiy so‘z bo‘lib buning o‘zakdoshi boshqa Turkiy tillarda yo‘q erur&lt;ref&gt;https://yugurdict.com/western?s=Burn&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Historical Linguistics and Philology of Central Asia; 36-bet.&lt;/ref&gt;.

===Ma’nosi===
[[yonmoq]]</text>
      <sha1>15ao44jy8utykosfvmz2kb2usoi4nq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637954</id>
      <parentid>637952</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="481" sha1="gmoog4m8zvz4tioe7wgxxu2f4vu6tnr" xml:space="preserve">{{-az-}}
{{az-adj}}

:[[qoq]], [[tom]]

{{-cs-}}
{{cs-adv}}

{{-pl-}}
{{pl-adv}}

{{-tk-}}
{{tk-adj}}

:[[qoq]], [[tom]]

{{-tr-}}
{{tr-adj}}

:[[naq]], [[qoq]], [[rosa]], [[tom]]

{{-ybe-}}
===Etimologiyasi===
Ushbu so‘z o‘ta qadimgi Turkiy so‘z bo‘lib buning o‘zakdoshi boshqa Turkiy tillarda yo‘q erur&lt;ref&gt;https://yugurdict.com/western?s=Burn&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Historical Linguistics and Philology of Central Asia; 36-bet.&lt;/ref&gt;.

===Ma’nosi===
''(o‘timsiz)'' [[yonmoq]]</text>
      <sha1>gmoog4m8zvz4tioe7wgxxu2f4vu6tnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>goʻng</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13430</id>
    <revision>
      <id>637963</id>
      <parentid>635720</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>637963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1726" sha1="c31vjpi7b696ib2350aa2t1uc4uapnl" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''goʻng'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|GOʻŊ ’ot, mol axlati’. [Xudoyhul] Ot-molga qa-raydi, g oʻ n g kuraydi, jodi bilan pichanpoya hir-hadi (Parda Tursun). Devonda gönüz soʻzi keltirilib, ’xaroba oʻnqir-choʻnqirlarda tuya va qoʻylar qumalogʻining bir-biriga aralashib, yopishib ketgani’ maʼnosini anglatishi taʼkidlangan (Devon, III, 375). Bu soʻz tarki — bidagi -(ü)z qismi ’koʻp’ (’moʻl’) maʼnosini ifodalasa kerak: unda gön qismi 'hayvonlarning axlati’ maʼno — sini anglatuvchi ot boʻladi. Koʻrinadiki, bu ot hozirgi oʻzbek tiliga n undoshi ŋ undoshiga almashib yetib kel— gan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: gön &amp;gt;&amp;nbsp;göŋ &amp;gt;&amp;nbsp;goŋ.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Uy hayvonlari va parrandalar axlati. {{misol|Xudoyqul odamning qoʻlidan keladi-gan har qanday ishga qobil edi: ot-molga qaraydi, {{ajrat|goʻng}} kuraydi, jodi bilan pichanpoya qirqadi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}.

2 Shu hayvonlarning axlatidan iborat oʻgʻit. {{misol|Yerga {{ajrat|goʻng}} solmoq.}}


=== Sinonimlari ===
[[qiy]], [[tappi]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ГЎНГ}}
== Tarjimalari ==
*{{en}}: [[manure]]
*{{mn}}: [[аргал]]
*{{tr}}: [[gübre]]
*{{klj}}: [[harq]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[goʻng]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
[[навоз]]; // [[навозный]]; {{tarjmisoli|~ tepa }} навозная куча; {{tarjmisoli|~ sepuvchi mashina }} {{izoh|с.-х}}. навозоразбрасыватель; {{tarjmisoli|yerga ~ solmoq }} удобрять почву навозом; {{tarjmisoli|* ~ qargʻa}} грач.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>c31vjpi7b696ib2350aa2t1uc4uapnl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637967</id>
      <parentid>637963</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1725" sha1="cu1207te0yg14yov4twlq766b1bndla" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''goʻng'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|GOʻŊ ’ot, mol axlati’. [Xudoyhul] Ot-molga qa-raydi, g oʻ n g kuraydi, jodi bilan pichanpoya hir-hadi (Parda Tursun). Devonda gönüz soʻzi keltirilib, ’xaroba oʻnqir-choʻnqirlarda tuya va qoʻylar qumalogʻining bir-biriga aralashib, yopishib ketgani’ maʼnosini anglatishi taʼkidlangan (Devon, III, 375). Bu soʻz tarki — bidagi -(ü)z qismi ’koʻp’ (’moʻl’) maʼnosini ifodalasa kerak: unda gön qismi 'hayvonlarning axlati’ maʼno — sini anglatuvchi ot boʻladi. Koʻrinadiki, bu ot hozirgi oʻzbek tiliga n undoshi ŋ undoshiga almashib yetib kel— gan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: gön &amp;gt;&amp;nbsp;göŋ &amp;gt;&amp;nbsp;goŋ.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Uy hayvonlari va parrandalar axlati. {{misol|Xudoyqul odamning qoʻlidan keladigan har qanday ishga qobil edi: ot-molga qaraydi, {{ajrat|goʻng}} kuraydi, jodi bilan pichanpoya qirqadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Shu hayvonlarning axlatidan iborat oʻgʻit. {{misol|Yerga {{ajrat|goʻng}} solmoq.}}

=== Sinonimlari ===
[[qiy]], [[tappi]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ГЎНГ}}
== Tarjimalari ==
*{{en}}: [[manure]]
*{{mn}}: [[аргал]]
*{{tr}}: [[gübre]]
*{{klj}}: [[harq]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[goʻng]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
[[навоз]]; // [[навозный]]; {{tarjmisoli|~ tepa }} навозная куча; {{tarjmisoli|~ sepuvchi mashina }} {{izoh|с.-х}}. навозоразбрасыватель; {{tarjmisoli|yerga ~ solmoq }} удобрять почву навозом; {{tarjmisoli|* ~ qargʻa}} грач.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>cu1207te0yg14yov4twlq766b1bndla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>oq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13808</id>
    <revision>
      <id>638009</id>
      <parentid>635458</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12662" sha1="a6x0kh7xt65ehhecta20b7024xwb69n" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q &amp;gt;&amp;nbsp;aq &amp;gt;&amp;nbsp;âq.}}
:I 1 ''sft.'' Qor, sut, paxta rangidagi. {{misol|{{ajrat|Oq}} doka. {{ajrat|Oq}} qogʻoz. {{ajrat|Oq}} non. {{ajrat|Oq}} it, qora it}} — ''bari bir it.'' Maqol. ■■ {{misol|Salimboy.. yoʻgʻon goʻshtdor koʻllarini qorday {{ajrat|oq}} surp toʻshalgan stolga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. ''Kumushning''
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{misol|..iljayishidan y{{ajrat|oq}}utdek lab-lari ostidagi sadaf kabi {{ajrat|oq}} tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

2 Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). {{misol|{{ajrat|Oq}} badan. {{ajrat|Oq}} tanli. {{ajrat|Oq}} yuzli.}} n

:Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

:Oq bilak Qoʻlini sovuq suvga urmaydi-gan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida).

'''3 '''''ayn.'' oqlik. {{misol|Bolalarim, {{ajrat|oq}}qa yetamiz, deb koʻzlaringiz {{ajrat|oq}}arayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Qahqaha}}. {{misol|Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi {{ajrat|oq}}qa}} — ''sut-qatiqqa tegadi. ''Gazetadan.

'''4 '''''ot, s. t.'' Aroq. {{misol|Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi {{ajrat|oq}}, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oy{{ajrat|oq}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}.

'''5 '''''sft. koʻchma tar.'' Chor Rossiyasi pod-shosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-re volyutsion. {{misol|{{ajrat|Oq}} amaldorlar. {{ajrat|Oq}} gvardiya-chilar. shsh {{ajrat|Oq}} poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni..|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Qaqnus}}.

:Oqlar ''(faqat koʻpl. sh.)'' Oq gvardiyachilar. {{misol|Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular {{ajrat|oq}}lar ustiga. A.|[[w:Oripov|Oripov]]|Yillar armoni}}. {{misol|Razz{{ajrat|oq}} qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, {{ajrat|oq}}larga qarshi kurashaman, deb qolibdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}.

'''6 '''''sft.'' Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). {{misol|Oqqa koʻchirm{{ajrat|oq}}. yash Javob maktu-bini {{ajrat|oq}}qa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi.|[[w:X. Toʻxtabo-yev|X. Toʻxtabo-yev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Muhammad yengilla-nib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, {{ajrat|oq}}qa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}.

:Oq suvoq Qora suvoq ustidan berila-digan tekis suvoq, pardoz suvoq.

'''7 '''{{ot|uz}} Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. {{misol|Tekshiramiz: {{ajrat|oq}}ni {{ajrat|oq}}qa, qorani qoraga ajratamiz.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: {{ajrat|oq}} boʻlsa}} — {{misol|{{ajrat|oq}} deymiz, qora boʻlsa — qora.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Olov}}.

:Oq-qorani tanigan ''q.'' tanimoq. Oqdan qorani ''(yoki'' oq-qorani) ajratmoq Yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. ''-Bizning maqsadimiz'' - {{misol|kishilarga ong, tu-shuncha berm{{ajrat|oq}}, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, {{ajrat|oq}}u qorani oʻzi ajrata ola-digan boʻlsin!}} — ''dedi Elmurod.'' P. Tursun, Oʻqituvchi.

'''8 '''{{ot|uz}} Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. {{misol|Sochning {{ajrat|oq}}i. S{{ajrat|oq}}olning {{ajrat|oq}}i. vt &quot;Otni yeding&quot;, dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin s{{ajrat|oq}}o-lining {{ajrat|oq}}ini hurmat qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

:Sochiga ''(yoki'' soqoliga) oq kirgan ''(yoki ''tushgan, oralagan) Sochi yoki soqoli oqara boshlagan. {{misol|Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga {{ajrat|oq}} oragamagandi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}. {{misol|U, qirq besh yoshlarda, novcha, s{{ajrat|oq}}ol, moʻylovlariga anchagina {{ajrat|oq}} tushgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''9 '''{{ot|uz}} Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. {{misol|Koʻzning {{ajrat|oq}}i.}}

'''10 '''{{ot|uz}} Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. {{misol|Uning koʻziga {{ajrat|oq}} tushibdi.}} n {{misol|Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina {{ajrat|oq}}i bor ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkir-lashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va {{ajrat|oq}}ni ketkazishga juda foyda qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandalik}}.

'''11 '''{{ot|uz}} Tuxumning oqsil modsasi.

:Koʻzining oqu qorasi ''q.'' koʻz. Manglayi oq

boʻlsin Yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. {{misol|Toleing toabad boʻlmasin qora, Mang-laying {{ajrat|oq}} boʻlsin, yarqir{{ajrat|oq}} boʻlsin.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni}}. Oq ichmoq ''(yoki'' urmoq) Qa-dahsa yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. {{misol|Mana shu qimizni bir {{ajrat|oq}} urib bering.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|[Sharif:] Dar-haqiqat, oʻrt{{ajrat|oq}} Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, {{ajrat|oq}} ichaylik! |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Kimga toʻy, kimga aza}}. Oq yoʻl! ''q.'' yoʻl. Oq kiymoq ''etn.'' Motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tash-lamoq. {{misol|Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qa-rindoshlar {{ajrat|oq}} kiyib, ovoz chiqardilar.|[[w:Sh. Ashurova|Sh. Ashurova]]|Yanga}}. Oq koʻngil ''q.'' koʻngil 1. Oq oltin Paxta. Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq Bergan sutiga, boqqaniga no-rozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim:] Endi menga mund{{ajrat|oq}} oʻgʻil kerak emas.. {{ajrat|oq}} sutimni {{ajrat|oq}}qa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oq fotiha ''q.'' fotiha 3. {{misol|Oqs{{ajrat|oq}}ol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Ioʻl oldidan bizga {{ajrat|oq}} fotiha ber-sangiz, - deyishdi oʻspirinlar.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq choy 1) sut qoʻshilgan choy. {{misol|Usta Ahmad Mur-tazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab {{ajrat|oq}} choyni senikida ichamiz, — dedi.}} Sh. Boʻtayev, Koʻrgʻonlangan oy; 2) {{shv.|uz}} koʻk choy. Oq yuvib, oq taramoq Avaylamoq, asramoq. {{misol|Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday {{ajrat|oq}} yuvib, {{ajrat|oq}} taraboʻstirdi.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq oʻramoq ''etn.'' Qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik bel-gisi, marosimi. {{misol|Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, {{ajrat|oq}} oʻrab keldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Tishiniig oqini koʻrsatmoq ''q.'' tish. {{misol|-Chat{{ajrat|oq}} ekan,}} — {{misol|dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining {{ajrat|oq}}ini koʻrsatdi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Arab tili|a.]]'' jit - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmay-digan (oʻgʻil)

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''Oq qilmoq''' - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. {{misol|Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, {{ajrat|oq}} qildim.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni {{ajrat|oq}} qiladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

=oq 1 ''kuch. yukl. (unlilardan keyin'' — =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. {{misol|Musobaqaga hozirdan{{ajrat|oq}} tayyorlan-m{{ajrat|oq}} kerak.}}

2 =(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻ-shilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. {{misol|U uyga kelib{{ajrat|oq}} oʻgʻlini yoʻqladi.}}

=== Sinonimlari oq sòzining ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|Rang|
*{{an}}: [[blanco]]
*{{ast}}: [[blancu]]
*{{az}}: [[ağ]]
*{{eu}}: [[zuri]]
*{{dlg}}: [[чээлкээ]]
*{{it}}: [[bianco]]
*{{nl}}: [[wit]]
*{{pt}}: [[branco]]
*{{es}}: [[blanco]]
*{{en}}: [[white]]
*{{eo}}: [[blanko]]
*{{is}}: [[hvítur]]
*{{lv}}: [[baltā]] [[krāsa]]
*{{ln}}: [[mpɛ́mbɛ́]]
*{{lt}}: [[balta]]
*{{nah}}: [[iztāc]]
*{{fi}}: [[valkoinen]]
*{{gag}}: [[biyaz]]
*{{et}}: [[valge]]
*{{de}}: [[weiß]]
*{{ro}}: [[alb]]
*{{ru}}: [[белый]] (belyja)
*{{sk}}: [[biela]]
*{{sl}}: [[bela]]
*{{sv}}: [[vit]]
*{{tg}}: [[сафeд]] (safed)
*{{tpi}}: [[wait]]
*{{tr}}: [[ak]], [[beyaz]]
*{{zh}}: [[白]] (bái)
*{{vi}}: [[trắng]]
*{{tyv}}: [[ак]]
*{{klj}}: [[hürün]], [[hirin]]
*{{sah}}: [[үрүҥ]]
*{{hr}}: [[bijera]]
*{{cs}}: [[bilá]]
*{{cv}}: [[шурӑ]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[белый]]; [[седой]]; // [[седина]]; {{tarjmisoli|oq qogʻoz }} белая бумага; {{tarjmisoli|oq ot }} белая лошадь; {{tarjmisoli|oq soqol }} белая (седая) борода; {{tarjmisoli|soqoliga oq tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[kirgan]]''') '''[[odam]] '''[[человек]], [[у]] [[которого]] [[борода]] [[с]] [[проседью]]; {{tarjmisoli|sochning oqi }} седина в волосах; {{tarjmisoli|oq it, qora it - bari bir it }} {{izoh|посл}}. белая собака, черная собака - всё равно собака;{{tarjmisoli| oq podsho }} {{izoh|ист}}. белый царь ({{izoh|о русском царе}}); {{tarjmisoli|oqlar }} {{izoh|ист}}. белые; {{tarjmisoli|oq gvardiya }} {{izoh|ист}}. белая гвардия; {{tarjmisoli|oq sut bergan ona }} родная мать; {{tarjmisoli|oqqa koʻchirmoq }} переписывать набело; {{tarjmisoli|oq-qorani ajratmoq }} ({{izoh|букв}}. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен.}} [[невиновный]], [[незапятнанный]];&lt;br /&gt;
'''3 '''[[бельмо]]; {{tarjmisoli|uning koʻziga oq tushibdi }} у него на глазу появилось бельмо;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[белок]]; {{tarjmisoli|tuxumning oqi }} белок яйца; {{tarjmisoli|koʻzning oqi }} белок глаза; {{tarjmisoli|koʻzimning oqu qorasi }} ({{izoh|букв}}. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей ({{izoh|о единственном сыне или дочери}});&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;5 = [[oqliq]] 4;&lt;br /&gt;
6 &lt;/b&gt;{{izoh|разг}}. [[водка]]; {{tarjmisoli|* oq choy }} 1) чай с молоком; 2) {{izoh|обл}}. зелёный чай; {{tarjmisoli|oq urmoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oq ichmoq}} ) выпить до последней капли; {{tarjmisoli|oq yoʻl }} ({{izoh|букв}}. светлый путь) счастливого пути, {{tarjmisoli|tishning oqini koʻrsatmoq }} скалить зубы; {{tarjmisoli|oq koʻngil }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻngli oq odam }} простодушный, бесхитростный человек; {{tarjmisoli|oq chayir }} {{izoh|бот}}. кошачья лапка; {{tarjmisoli|oq yapaloqqush }} {{izoh|зоол}}. полярная сова, белая сова; {{tarjmisoli|oq laylak }} {{izoh|зоол}}. белый аист; {{tarjmisoli|oq qoʻton }} {{izoh|зоол}}. белая цапля; {{tarjmisoli|oq gʻoz }} {{izoh|зоол}}. белый гусь; {{tarjmisoli|oq sutini koʻkka soqqan }} (мать) проклявшая сына {{izoh|или }}дочь.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''oq II:'''&lt;br /&gt;
{{tarjmisoli|oq qilmoq }} проклинать, отвергать (сына {{izoh|или }}дочь); {{tarjmisoli|oq padar }} сын, проклятый отцом.&lt;br /&gt;
}}

{{-rang-}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>a6x0kh7xt65ehhecta20b7024xwb69n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638010</id>
      <parentid>638009</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T07:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12334" sha1="93tu522w1xy95aca8ndy8w3j3u6mrys" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q &amp;gt;&amp;nbsp;aq &amp;gt;&amp;nbsp;âq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{misol|..iljayishidan y{{ajrat|oq}}utdek lab-lari ostidagi sadaf kabi {{ajrat|oq}} tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

2 Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). {{misol|{{ajrat|Oq}} badan. {{ajrat|Oq}} tanli. {{ajrat|Oq}} yuzli.}} n

:Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

:Oq bilak Qoʻlini sovuq suvga urmaydi-gan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida).

'''3 '''''ayn.'' oqlik. {{misol|Bolalarim, {{ajrat|oq}}qa yetamiz, deb koʻzlaringiz {{ajrat|oq}}arayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Qahqaha}}. {{misol|Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi {{ajrat|oq}}qa}} — ''sut-qatiqqa tegadi. ''Gazetadan.

'''4 '''''ot, s. t.'' Aroq. {{misol|Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi {{ajrat|oq}}, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oy{{ajrat|oq}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}.

'''5 '''''sft. koʻchma tar.'' Chor Rossiyasi pod-shosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-re volyutsion. {{misol|{{ajrat|Oq}} amaldorlar. {{ajrat|Oq}} gvardiya-chilar. shsh {{ajrat|Oq}} poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni..|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Qaqnus}}.

:Oqlar ''(faqat koʻpl. sh.)'' Oq gvardiyachilar. {{misol|Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular {{ajrat|oq}}lar ustiga. A.|[[w:Oripov|Oripov]]|Yillar armoni}}. {{misol|Razz{{ajrat|oq}} qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, {{ajrat|oq}}larga qarshi kurashaman, deb qolibdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}.

'''6 '''''sft.'' Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). {{misol|Oqqa koʻchirm{{ajrat|oq}}. yash Javob maktu-bini {{ajrat|oq}}qa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi.|[[w:X. Toʻxtabo-yev|X. Toʻxtabo-yev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Muhammad yengilla-nib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, {{ajrat|oq}}qa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}.

:Oq suvoq Qora suvoq ustidan berila-digan tekis suvoq, pardoz suvoq.

'''7 '''{{ot|uz}} Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. {{misol|Tekshiramiz: {{ajrat|oq}}ni {{ajrat|oq}}qa, qorani qoraga ajratamiz.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: {{ajrat|oq}} boʻlsa}} — {{misol|{{ajrat|oq}} deymiz, qora boʻlsa — qora.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Olov}}.

:Oq-qorani tanigan ''q.'' tanimoq. Oqdan qorani ''(yoki'' oq-qorani) ajratmoq Yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. ''-Bizning maqsadimiz'' - {{misol|kishilarga ong, tu-shuncha berm{{ajrat|oq}}, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, {{ajrat|oq}}u qorani oʻzi ajrata ola-digan boʻlsin!}} — ''dedi Elmurod.'' P. Tursun, Oʻqituvchi.

'''8 '''{{ot|uz}} Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. {{misol|Sochning {{ajrat|oq}}i. S{{ajrat|oq}}olning {{ajrat|oq}}i. vt &quot;Otni yeding&quot;, dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin s{{ajrat|oq}}o-lining {{ajrat|oq}}ini hurmat qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

:Sochiga ''(yoki'' soqoliga) oq kirgan ''(yoki ''tushgan, oralagan) Sochi yoki soqoli oqara boshlagan. {{misol|Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga {{ajrat|oq}} oragamagandi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}. {{misol|U, qirq besh yoshlarda, novcha, s{{ajrat|oq}}ol, moʻylovlariga anchagina {{ajrat|oq}} tushgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''9 '''{{ot|uz}} Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. {{misol|Koʻzning {{ajrat|oq}}i.}}

'''10 '''{{ot|uz}} Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. {{misol|Uning koʻziga {{ajrat|oq}} tushibdi.}} n {{misol|Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina {{ajrat|oq}}i bor ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkir-lashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va {{ajrat|oq}}ni ketkazishga juda foyda qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandalik}}.

'''11 '''{{ot|uz}} Tuxumning oqsil modsasi.

:Koʻzining oqu qorasi ''q.'' koʻz. Manglayi oq

boʻlsin Yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. {{misol|Toleing toabad boʻlmasin qora, Mang-laying {{ajrat|oq}} boʻlsin, yarqir{{ajrat|oq}} boʻlsin.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni}}. Oq ichmoq ''(yoki'' urmoq) Qa-dahsa yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. {{misol|Mana shu qimizni bir {{ajrat|oq}} urib bering.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|[Sharif:] Dar-haqiqat, oʻrt{{ajrat|oq}} Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, {{ajrat|oq}} ichaylik! |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Kimga toʻy, kimga aza}}. Oq yoʻl! ''q.'' yoʻl. Oq kiymoq ''etn.'' Motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tash-lamoq. {{misol|Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qa-rindoshlar {{ajrat|oq}} kiyib, ovoz chiqardilar.|[[w:Sh. Ashurova|Sh. Ashurova]]|Yanga}}. Oq koʻngil ''q.'' koʻngil 1. Oq oltin Paxta. Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq Bergan sutiga, boqqaniga no-rozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim:] Endi menga mund{{ajrat|oq}} oʻgʻil kerak emas.. {{ajrat|oq}} sutimni {{ajrat|oq}}qa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oq fotiha ''q.'' fotiha 3. {{misol|Oqs{{ajrat|oq}}ol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Ioʻl oldidan bizga {{ajrat|oq}} fotiha ber-sangiz, - deyishdi oʻspirinlar.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq choy 1) sut qoʻshilgan choy. {{misol|Usta Ahmad Mur-tazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab {{ajrat|oq}} choyni senikida ichamiz, — dedi.}} Sh. Boʻtayev, Koʻrgʻonlangan oy; 2) {{shv.|uz}} koʻk choy. Oq yuvib, oq taramoq Avaylamoq, asramoq. {{misol|Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday {{ajrat|oq}} yuvib, {{ajrat|oq}} taraboʻstirdi.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq oʻramoq ''etn.'' Qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik bel-gisi, marosimi. {{misol|Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, {{ajrat|oq}} oʻrab keldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Tishiniig oqini koʻrsatmoq ''q.'' tish. {{misol|-Chat{{ajrat|oq}} ekan,}} — {{misol|dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining {{ajrat|oq}}ini koʻrsatdi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Arab tili|a.]]'' jit - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmay-digan (oʻgʻil)

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''Oq qilmoq''' - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. {{misol|Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, {{ajrat|oq}} qildim.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni {{ajrat|oq}} qiladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

=oq 1 ''kuch. yukl. (unlilardan keyin'' — =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. {{misol|Musobaqaga hozirdan{{ajrat|oq}} tayyorlan-m{{ajrat|oq}} kerak.}}

2 =(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻ-shilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. {{misol|U uyga kelib{{ajrat|oq}} oʻgʻlini yoʻqladi.}}

=== Sinonimlari oq sòzining ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|Rang|
*{{an}}: [[blanco]]
*{{ast}}: [[blancu]]
*{{az}}: [[ağ]]
*{{eu}}: [[zuri]]
*{{dlg}}: [[чээлкээ]]
*{{it}}: [[bianco]]
*{{nl}}: [[wit]]
*{{pt}}: [[branco]]
*{{es}}: [[blanco]]
*{{en}}: [[white]]
*{{eo}}: [[blanko]]
*{{is}}: [[hvítur]]
*{{lv}}: [[baltā]] [[krāsa]]
*{{ln}}: [[mpɛ́mbɛ́]]
*{{lt}}: [[balta]]
*{{nah}}: [[iztāc]]
*{{fi}}: [[valkoinen]]
*{{gag}}: [[biyaz]]
*{{et}}: [[valge]]
*{{de}}: [[weiß]]
*{{ro}}: [[alb]]
*{{ru}}: [[белый]] (belyja)
*{{sk}}: [[biela]]
*{{sl}}: [[bela]]
*{{sv}}: [[vit]]
*{{tg}}: [[сафeд]] (safed)
*{{tpi}}: [[wait]]
*{{tr}}: [[ak]], [[beyaz]]
*{{zh}}: [[白]] (bái)
*{{vi}}: [[trắng]]
*{{tyv}}: [[ак]]
*{{klj}}: [[hürün]], [[hirin]]
*{{sah}}: [[үрүҥ]]
*{{hr}}: [[bijera]]
*{{cs}}: [[bilá]]
*{{cv}}: [[шурӑ]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[белый]]; [[седой]]; // [[седина]]; {{tarjmisoli|oq qogʻoz }} белая бумага; {{tarjmisoli|oq ot }} белая лошадь; {{tarjmisoli|oq soqol }} белая (седая) борода; {{tarjmisoli|soqoliga oq tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[kirgan]]''') '''[[odam]] '''[[человек]], [[у]] [[которого]] [[борода]] [[с]] [[проседью]]; {{tarjmisoli|sochning oqi }} седина в волосах; {{tarjmisoli|oq it, qora it - bari bir it }} {{izoh|посл}}. белая собака, черная собака - всё равно собака;{{tarjmisoli| oq podsho }} {{izoh|ист}}. белый царь ({{izoh|о русском царе}}); {{tarjmisoli|oqlar }} {{izoh|ист}}. белые; {{tarjmisoli|oq gvardiya }} {{izoh|ист}}. белая гвардия; {{tarjmisoli|oq sut bergan ona }} родная мать; {{tarjmisoli|oqqa koʻchirmoq }} переписывать набело; {{tarjmisoli|oq-qorani ajratmoq }} ({{izoh|букв}}. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен.}} [[невиновный]], [[незапятнанный]];&lt;br /&gt;
'''3 '''[[бельмо]]; {{tarjmisoli|uning koʻziga oq tushibdi }} у него на глазу появилось бельмо;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[белок]]; {{tarjmisoli|tuxumning oqi }} белок яйца; {{tarjmisoli|koʻzning oqi }} белок глаза; {{tarjmisoli|koʻzimning oqu qorasi }} ({{izoh|букв}}. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей ({{izoh|о единственном сыне или дочери}});&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;5 = [[oqliq]] 4;&lt;br /&gt;
6 &lt;/b&gt;{{izoh|разг}}. [[водка]]; {{tarjmisoli|* oq choy }} 1) чай с молоком; 2) {{izoh|обл}}. зелёный чай; {{tarjmisoli|oq urmoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oq ichmoq}} ) выпить до последней капли; {{tarjmisoli|oq yoʻl }} ({{izoh|букв}}. светлый путь) счастливого пути, {{tarjmisoli|tishning oqini koʻrsatmoq }} скалить зубы; {{tarjmisoli|oq koʻngil }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻngli oq odam }} простодушный, бесхитростный человек; {{tarjmisoli|oq chayir }} {{izoh|бот}}. кошачья лапка; {{tarjmisoli|oq yapaloqqush }} {{izoh|зоол}}. полярная сова, белая сова; {{tarjmisoli|oq laylak }} {{izoh|зоол}}. белый аист; {{tarjmisoli|oq qoʻton }} {{izoh|зоол}}. белая цапля; {{tarjmisoli|oq gʻoz }} {{izoh|зоол}}. белый гусь; {{tarjmisoli|oq sutini koʻkka soqqan }} (мать) проклявшая сына {{izoh|или }}дочь.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''oq II:'''&lt;br /&gt;
{{tarjmisoli|oq qilmoq }} проклинать, отвергать (сына {{izoh|или }}дочь); {{tarjmisoli|oq padar }} сын, проклятый отцом.&lt;br /&gt;
}}

{{-rang-}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>93tu522w1xy95aca8ndy8w3j3u6mrys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638011</id>
      <parentid>638010</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T07:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12681" sha1="fjr4a1v85957x80c6mnp22zmq9i1mx8" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q &amp;gt;&amp;nbsp;aq &amp;gt;&amp;nbsp;âq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{sft.}} Qor, sut, paxta rangidagi. {{misol|{{ajrat|Oq}} doka.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} qogʻoz.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} non.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} it, qora it - bari bir it.|Maqol}} {{misol|Salimboy.. yoʻgʻon goʻshtdor koʻllarini qorday {{ajrat|oq}} surp toʻshalgan stolga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kumushning ..iljayishidan y{{ajrat|oq}}utdek lablari ostidagi sadaf kabi {{ajrat|oq}} tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}

2 Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). {{misol|{{ajrat|Oq}} badan. {{ajrat|Oq}} tanli. {{ajrat|Oq}} yuzli.}} n

:Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

:Oq bilak Qoʻlini sovuq suvga urmaydi-gan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida).

'''3 '''''ayn.'' oqlik. {{misol|Bolalarim, {{ajrat|oq}}qa yetamiz, deb koʻzlaringiz {{ajrat|oq}}arayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Qahqaha}}. {{misol|Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi {{ajrat|oq}}qa}} — ''sut-qatiqqa tegadi. ''Gazetadan.

'''4 '''''ot, s. t.'' Aroq. {{misol|Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi {{ajrat|oq}}, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oy{{ajrat|oq}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}.

'''5 '''''sft. koʻchma tar.'' Chor Rossiyasi pod-shosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-re volyutsion. {{misol|{{ajrat|Oq}} amaldorlar. {{ajrat|Oq}} gvardiya-chilar. shsh {{ajrat|Oq}} poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni..|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Qaqnus}}.

:Oqlar ''(faqat koʻpl. sh.)'' Oq gvardiyachilar. {{misol|Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular {{ajrat|oq}}lar ustiga. A.|[[w:Oripov|Oripov]]|Yillar armoni}}. {{misol|Razz{{ajrat|oq}} qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, {{ajrat|oq}}larga qarshi kurashaman, deb qolibdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}.

'''6 '''''sft.'' Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). {{misol|Oqqa koʻchirm{{ajrat|oq}}. yash Javob maktu-bini {{ajrat|oq}}qa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi.|[[w:X. Toʻxtabo-yev|X. Toʻxtabo-yev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Muhammad yengilla-nib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, {{ajrat|oq}}qa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}.

:Oq suvoq Qora suvoq ustidan berila-digan tekis suvoq, pardoz suvoq.

'''7 '''{{ot|uz}} Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. {{misol|Tekshiramiz: {{ajrat|oq}}ni {{ajrat|oq}}qa, qorani qoraga ajratamiz.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: {{ajrat|oq}} boʻlsa}} — {{misol|{{ajrat|oq}} deymiz, qora boʻlsa — qora.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Olov}}.

:Oq-qorani tanigan ''q.'' tanimoq. Oqdan qorani ''(yoki'' oq-qorani) ajratmoq Yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. ''-Bizning maqsadimiz'' - {{misol|kishilarga ong, tu-shuncha berm{{ajrat|oq}}, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, {{ajrat|oq}}u qorani oʻzi ajrata ola-digan boʻlsin!}} — ''dedi Elmurod.'' P. Tursun, Oʻqituvchi.

'''8 '''{{ot|uz}} Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. {{misol|Sochning {{ajrat|oq}}i. S{{ajrat|oq}}olning {{ajrat|oq}}i. vt &quot;Otni yeding&quot;, dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin s{{ajrat|oq}}o-lining {{ajrat|oq}}ini hurmat qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

:Sochiga ''(yoki'' soqoliga) oq kirgan ''(yoki ''tushgan, oralagan) Sochi yoki soqoli oqara boshlagan. {{misol|Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga {{ajrat|oq}} oragamagandi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}. {{misol|U, qirq besh yoshlarda, novcha, s{{ajrat|oq}}ol, moʻylovlariga anchagina {{ajrat|oq}} tushgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''9 '''{{ot|uz}} Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. {{misol|Koʻzning {{ajrat|oq}}i.}}

'''10 '''{{ot|uz}} Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. {{misol|Uning koʻziga {{ajrat|oq}} tushibdi.}} n {{misol|Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina {{ajrat|oq}}i bor ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkir-lashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va {{ajrat|oq}}ni ketkazishga juda foyda qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandalik}}.

'''11 '''{{ot|uz}} Tuxumning oqsil modsasi.

:Koʻzining oqu qorasi ''q.'' koʻz. Manglayi oq

boʻlsin Yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. {{misol|Toleing toabad boʻlmasin qora, Mang-laying {{ajrat|oq}} boʻlsin, yarqir{{ajrat|oq}} boʻlsin.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni}}. Oq ichmoq ''(yoki'' urmoq) Qa-dahsa yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. {{misol|Mana shu qimizni bir {{ajrat|oq}} urib bering.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|[Sharif:] Dar-haqiqat, oʻrt{{ajrat|oq}} Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, {{ajrat|oq}} ichaylik! |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Kimga toʻy, kimga aza}}. Oq yoʻl! ''q.'' yoʻl. Oq kiymoq ''etn.'' Motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tash-lamoq. {{misol|Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qa-rindoshlar {{ajrat|oq}} kiyib, ovoz chiqardilar.|[[w:Sh. Ashurova|Sh. Ashurova]]|Yanga}}. Oq koʻngil ''q.'' koʻngil 1. Oq oltin Paxta. Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq Bergan sutiga, boqqaniga no-rozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim:] Endi menga mund{{ajrat|oq}} oʻgʻil kerak emas.. {{ajrat|oq}} sutimni {{ajrat|oq}}qa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oq fotiha ''q.'' fotiha 3. {{misol|Oqs{{ajrat|oq}}ol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Ioʻl oldidan bizga {{ajrat|oq}} fotiha ber-sangiz, - deyishdi oʻspirinlar.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq choy 1) sut qoʻshilgan choy. {{misol|Usta Ahmad Mur-tazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab {{ajrat|oq}} choyni senikida ichamiz, — dedi.}} Sh. Boʻtayev, Koʻrgʻonlangan oy; 2) {{shv.|uz}} koʻk choy. Oq yuvib, oq taramoq Avaylamoq, asramoq. {{misol|Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday {{ajrat|oq}} yuvib, {{ajrat|oq}} taraboʻstirdi.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq oʻramoq ''etn.'' Qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik bel-gisi, marosimi. {{misol|Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, {{ajrat|oq}} oʻrab keldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Tishiniig oqini koʻrsatmoq ''q.'' tish. {{misol|-Chat{{ajrat|oq}} ekan,}} — {{misol|dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining {{ajrat|oq}}ini koʻrsatdi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Arab tili|a.]]'' jit - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmay-digan (oʻgʻil)

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''Oq qilmoq''' - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. {{misol|Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, {{ajrat|oq}} qildim.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni {{ajrat|oq}} qiladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

=oq 1 ''kuch. yukl. (unlilardan keyin'' — =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. {{misol|Musobaqaga hozirdan{{ajrat|oq}} tayyorlan-m{{ajrat|oq}} kerak.}}

2 =(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻ-shilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. {{misol|U uyga kelib{{ajrat|oq}} oʻgʻlini yoʻqladi.}}

=== Sinonimlari oq sòzining ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|Rang|
*{{an}}: [[blanco]]
*{{ast}}: [[blancu]]
*{{az}}: [[ağ]]
*{{eu}}: [[zuri]]
*{{dlg}}: [[чээлкээ]]
*{{it}}: [[bianco]]
*{{nl}}: [[wit]]
*{{pt}}: [[branco]]
*{{es}}: [[blanco]]
*{{en}}: [[white]]
*{{eo}}: [[blanko]]
*{{is}}: [[hvítur]]
*{{lv}}: [[baltā]] [[krāsa]]
*{{ln}}: [[mpɛ́mbɛ́]]
*{{lt}}: [[balta]]
*{{nah}}: [[iztāc]]
*{{fi}}: [[valkoinen]]
*{{gag}}: [[biyaz]]
*{{et}}: [[valge]]
*{{de}}: [[weiß]]
*{{ro}}: [[alb]]
*{{ru}}: [[белый]] (belyja)
*{{sk}}: [[biela]]
*{{sl}}: [[bela]]
*{{sv}}: [[vit]]
*{{tg}}: [[сафeд]] (safed)
*{{tpi}}: [[wait]]
*{{tr}}: [[ak]], [[beyaz]]
*{{zh}}: [[白]] (bái)
*{{vi}}: [[trắng]]
*{{tyv}}: [[ак]]
*{{klj}}: [[hürün]], [[hirin]]
*{{sah}}: [[үрүҥ]]
*{{hr}}: [[bijera]]
*{{cs}}: [[bilá]]
*{{cv}}: [[шурӑ]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[белый]]; [[седой]]; // [[седина]]; {{tarjmisoli|oq qogʻoz }} белая бумага; {{tarjmisoli|oq ot }} белая лошадь; {{tarjmisoli|oq soqol }} белая (седая) борода; {{tarjmisoli|soqoliga oq tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[kirgan]]''') '''[[odam]] '''[[человек]], [[у]] [[которого]] [[борода]] [[с]] [[проседью]]; {{tarjmisoli|sochning oqi }} седина в волосах; {{tarjmisoli|oq it, qora it - bari bir it }} {{izoh|посл}}. белая собака, черная собака - всё равно собака;{{tarjmisoli| oq podsho }} {{izoh|ист}}. белый царь ({{izoh|о русском царе}}); {{tarjmisoli|oqlar }} {{izoh|ист}}. белые; {{tarjmisoli|oq gvardiya }} {{izoh|ист}}. белая гвардия; {{tarjmisoli|oq sut bergan ona }} родная мать; {{tarjmisoli|oqqa koʻchirmoq }} переписывать набело; {{tarjmisoli|oq-qorani ajratmoq }} ({{izoh|букв}}. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен.}} [[невиновный]], [[незапятнанный]];&lt;br /&gt;
'''3 '''[[бельмо]]; {{tarjmisoli|uning koʻziga oq tushibdi }} у него на глазу появилось бельмо;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[белок]]; {{tarjmisoli|tuxumning oqi }} белок яйца; {{tarjmisoli|koʻzning oqi }} белок глаза; {{tarjmisoli|koʻzimning oqu qorasi }} ({{izoh|букв}}. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей ({{izoh|о единственном сыне или дочери}});&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;5 = [[oqliq]] 4;&lt;br /&gt;
6 &lt;/b&gt;{{izoh|разг}}. [[водка]]; {{tarjmisoli|* oq choy }} 1) чай с молоком; 2) {{izoh|обл}}. зелёный чай; {{tarjmisoli|oq urmoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oq ichmoq}} ) выпить до последней капли; {{tarjmisoli|oq yoʻl }} ({{izoh|букв}}. светлый путь) счастливого пути, {{tarjmisoli|tishning oqini koʻrsatmoq }} скалить зубы; {{tarjmisoli|oq koʻngil }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻngli oq odam }} простодушный, бесхитростный человек; {{tarjmisoli|oq chayir }} {{izoh|бот}}. кошачья лапка; {{tarjmisoli|oq yapaloqqush }} {{izoh|зоол}}. полярная сова, белая сова; {{tarjmisoli|oq laylak }} {{izoh|зоол}}. белый аист; {{tarjmisoli|oq qoʻton }} {{izoh|зоол}}. белая цапля; {{tarjmisoli|oq gʻoz }} {{izoh|зоол}}. белый гусь; {{tarjmisoli|oq sutini koʻkka soqqan }} (мать) проклявшая сына {{izoh|или }}дочь.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''oq II:'''&lt;br /&gt;
{{tarjmisoli|oq qilmoq }} проклинать, отвергать (сына {{izoh|или }}дочь); {{tarjmisoli|oq padar }} сын, проклятый отцом.&lt;br /&gt;
}}

{{-rang-}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>fjr4a1v85957x80c6mnp22zmq9i1mx8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638012</id>
      <parentid>638011</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T07:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12734" sha1="3smostgjb0q49u53fy9eh6amdss4mix" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q &amp;gt;&amp;nbsp;aq &amp;gt;&amp;nbsp;âq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{sft.}} Qor, sut, paxta rangidagi. {{misol|{{ajrat|Oq}} doka.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} qogʻoz.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} non.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} it, qora it - bari bir it.|Maqol}} {{misol|Salimboy.. yoʻgʻon goʻshtdor qoʻllarini qorday {{ajrat|oq}} surp toʻshalgan stolga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kumushning ..iljayishidan y{{ajrat|oq}}utdek lablari ostidagi sadaf kabi {{ajrat|oq}} tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). {{misol|{{ajrat|Oq}} badan.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} tanli.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} yuzli.}} {{misol|Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Oq bilak''' - qoʻlini sovuq suvga urmaydigan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida).
#{{ayn.}} [[oqlik]]. {{misol|Bolalarim, {{ajrat|oq}}qa yetamiz, deb koʻzlaringiz {{ajrat|oq}}arayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Qahqaha}} {{misol|Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi {{ajrat|oq}}qa}} — ''sut-qatiqqa tegadi. ''Gazetadan.

'''4 '''''ot, s. t.'' Aroq. {{misol|Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi {{ajrat|oq}}, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oy{{ajrat|oq}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}.

'''5 '''''sft. koʻchma tar.'' Chor Rossiyasi pod-shosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-re volyutsion. {{misol|{{ajrat|Oq}} amaldorlar. {{ajrat|Oq}} gvardiya-chilar. shsh {{ajrat|Oq}} poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni..|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Qaqnus}}.

:Oqlar ''(faqat koʻpl. sh.)'' Oq gvardiyachilar. {{misol|Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular {{ajrat|oq}}lar ustiga. A.|[[w:Oripov|Oripov]]|Yillar armoni}}. {{misol|Razz{{ajrat|oq}} qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, {{ajrat|oq}}larga qarshi kurashaman, deb qolibdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}.

'''6 '''''sft.'' Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). {{misol|Oqqa koʻchirm{{ajrat|oq}}. yash Javob maktu-bini {{ajrat|oq}}qa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi.|[[w:X. Toʻxtabo-yev|X. Toʻxtabo-yev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Muhammad yengilla-nib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, {{ajrat|oq}}qa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}.

:Oq suvoq Qora suvoq ustidan berila-digan tekis suvoq, pardoz suvoq.

'''7 '''{{ot|uz}} Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. {{misol|Tekshiramiz: {{ajrat|oq}}ni {{ajrat|oq}}qa, qorani qoraga ajratamiz.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: {{ajrat|oq}} boʻlsa}} — {{misol|{{ajrat|oq}} deymiz, qora boʻlsa — qora.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Olov}}.

:Oq-qorani tanigan ''q.'' tanimoq. Oqdan qorani ''(yoki'' oq-qorani) ajratmoq Yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. ''-Bizning maqsadimiz'' - {{misol|kishilarga ong, tu-shuncha berm{{ajrat|oq}}, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, {{ajrat|oq}}u qorani oʻzi ajrata ola-digan boʻlsin!}} — ''dedi Elmurod.'' P. Tursun, Oʻqituvchi.

'''8 '''{{ot|uz}} Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. {{misol|Sochning {{ajrat|oq}}i. S{{ajrat|oq}}olning {{ajrat|oq}}i. vt &quot;Otni yeding&quot;, dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin s{{ajrat|oq}}o-lining {{ajrat|oq}}ini hurmat qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

:Sochiga ''(yoki'' soqoliga) oq kirgan ''(yoki ''tushgan, oralagan) Sochi yoki soqoli oqara boshlagan. {{misol|Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga {{ajrat|oq}} oragamagandi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}. {{misol|U, qirq besh yoshlarda, novcha, s{{ajrat|oq}}ol, moʻylovlariga anchagina {{ajrat|oq}} tushgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''9 '''{{ot|uz}} Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. {{misol|Koʻzning {{ajrat|oq}}i.}}

'''10 '''{{ot|uz}} Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. {{misol|Uning koʻziga {{ajrat|oq}} tushibdi.}} n {{misol|Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina {{ajrat|oq}}i bor ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkir-lashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va {{ajrat|oq}}ni ketkazishga juda foyda qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandalik}}.

'''11 '''{{ot|uz}} Tuxumning oqsil modsasi.

:Koʻzining oqu qorasi ''q.'' koʻz. Manglayi oq

boʻlsin Yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. {{misol|Toleing toabad boʻlmasin qora, Mang-laying {{ajrat|oq}} boʻlsin, yarqir{{ajrat|oq}} boʻlsin.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni}}. Oq ichmoq ''(yoki'' urmoq) Qa-dahsa yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. {{misol|Mana shu qimizni bir {{ajrat|oq}} urib bering.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|[Sharif:] Dar-haqiqat, oʻrt{{ajrat|oq}} Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, {{ajrat|oq}} ichaylik! |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Kimga toʻy, kimga aza}}. Oq yoʻl! ''q.'' yoʻl. Oq kiymoq ''etn.'' Motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tash-lamoq. {{misol|Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qa-rindoshlar {{ajrat|oq}} kiyib, ovoz chiqardilar.|[[w:Sh. Ashurova|Sh. Ashurova]]|Yanga}}. Oq koʻngil ''q.'' koʻngil 1. Oq oltin Paxta. Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq Bergan sutiga, boqqaniga no-rozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim:] Endi menga mund{{ajrat|oq}} oʻgʻil kerak emas.. {{ajrat|oq}} sutimni {{ajrat|oq}}qa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oq fotiha ''q.'' fotiha 3. {{misol|Oqs{{ajrat|oq}}ol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Ioʻl oldidan bizga {{ajrat|oq}} fotiha ber-sangiz, - deyishdi oʻspirinlar.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq choy 1) sut qoʻshilgan choy. {{misol|Usta Ahmad Mur-tazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab {{ajrat|oq}} choyni senikida ichamiz, — dedi.}} Sh. Boʻtayev, Koʻrgʻonlangan oy; 2) {{shv.|uz}} koʻk choy. Oq yuvib, oq taramoq Avaylamoq, asramoq. {{misol|Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday {{ajrat|oq}} yuvib, {{ajrat|oq}} taraboʻstirdi.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq oʻramoq ''etn.'' Qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik bel-gisi, marosimi. {{misol|Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, {{ajrat|oq}} oʻrab keldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Tishiniig oqini koʻrsatmoq ''q.'' tish. {{misol|-Chat{{ajrat|oq}} ekan,}} — {{misol|dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining {{ajrat|oq}}ini koʻrsatdi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Arab tili|a.]]'' jit - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmay-digan (oʻgʻil)

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''Oq qilmoq''' - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. {{misol|Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, {{ajrat|oq}} qildim.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni {{ajrat|oq}} qiladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

=oq 1 ''kuch. yukl. (unlilardan keyin'' — =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. {{misol|Musobaqaga hozirdan{{ajrat|oq}} tayyorlan-m{{ajrat|oq}} kerak.}}

2 =(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻ-shilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. {{misol|U uyga kelib{{ajrat|oq}} oʻgʻlini yoʻqladi.}}

=== Sinonimlari oq sòzining ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|Rang|
*{{an}}: [[blanco]]
*{{ast}}: [[blancu]]
*{{az}}: [[ağ]]
*{{eu}}: [[zuri]]
*{{dlg}}: [[чээлкээ]]
*{{it}}: [[bianco]]
*{{nl}}: [[wit]]
*{{pt}}: [[branco]]
*{{es}}: [[blanco]]
*{{en}}: [[white]]
*{{eo}}: [[blanko]]
*{{is}}: [[hvítur]]
*{{lv}}: [[baltā]] [[krāsa]]
*{{ln}}: [[mpɛ́mbɛ́]]
*{{lt}}: [[balta]]
*{{nah}}: [[iztāc]]
*{{fi}}: [[valkoinen]]
*{{gag}}: [[biyaz]]
*{{et}}: [[valge]]
*{{de}}: [[weiß]]
*{{ro}}: [[alb]]
*{{ru}}: [[белый]] (belyja)
*{{sk}}: [[biela]]
*{{sl}}: [[bela]]
*{{sv}}: [[vit]]
*{{tg}}: [[сафeд]] (safed)
*{{tpi}}: [[wait]]
*{{tr}}: [[ak]], [[beyaz]]
*{{zh}}: [[白]] (bái)
*{{vi}}: [[trắng]]
*{{tyv}}: [[ак]]
*{{klj}}: [[hürün]], [[hirin]]
*{{sah}}: [[үрүҥ]]
*{{hr}}: [[bijera]]
*{{cs}}: [[bilá]]
*{{cv}}: [[шурӑ]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[белый]]; [[седой]]; // [[седина]]; {{tarjmisoli|oq qogʻoz }} белая бумага; {{tarjmisoli|oq ot }} белая лошадь; {{tarjmisoli|oq soqol }} белая (седая) борода; {{tarjmisoli|soqoliga oq tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[kirgan]]''') '''[[odam]] '''[[человек]], [[у]] [[которого]] [[борода]] [[с]] [[проседью]]; {{tarjmisoli|sochning oqi }} седина в волосах; {{tarjmisoli|oq it, qora it - bari bir it }} {{izoh|посл}}. белая собака, черная собака - всё равно собака;{{tarjmisoli| oq podsho }} {{izoh|ист}}. белый царь ({{izoh|о русском царе}}); {{tarjmisoli|oqlar }} {{izoh|ист}}. белые; {{tarjmisoli|oq gvardiya }} {{izoh|ист}}. белая гвардия; {{tarjmisoli|oq sut bergan ona }} родная мать; {{tarjmisoli|oqqa koʻchirmoq }} переписывать набело; {{tarjmisoli|oq-qorani ajratmoq }} ({{izoh|букв}}. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен.}} [[невиновный]], [[незапятнанный]];&lt;br /&gt;
'''3 '''[[бельмо]]; {{tarjmisoli|uning koʻziga oq tushibdi }} у него на глазу появилось бельмо;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[белок]]; {{tarjmisoli|tuxumning oqi }} белок яйца; {{tarjmisoli|koʻzning oqi }} белок глаза; {{tarjmisoli|koʻzimning oqu qorasi }} ({{izoh|букв}}. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей ({{izoh|о единственном сыне или дочери}});&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;5 = [[oqliq]] 4;&lt;br /&gt;
6 &lt;/b&gt;{{izoh|разг}}. [[водка]]; {{tarjmisoli|* oq choy }} 1) чай с молоком; 2) {{izoh|обл}}. зелёный чай; {{tarjmisoli|oq urmoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oq ichmoq}} ) выпить до последней капли; {{tarjmisoli|oq yoʻl }} ({{izoh|букв}}. светлый путь) счастливого пути, {{tarjmisoli|tishning oqini koʻrsatmoq }} скалить зубы; {{tarjmisoli|oq koʻngil }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻngli oq odam }} простодушный, бесхитростный человек; {{tarjmisoli|oq chayir }} {{izoh|бот}}. кошачья лапка; {{tarjmisoli|oq yapaloqqush }} {{izoh|зоол}}. полярная сова, белая сова; {{tarjmisoli|oq laylak }} {{izoh|зоол}}. белый аист; {{tarjmisoli|oq qoʻton }} {{izoh|зоол}}. белая цапля; {{tarjmisoli|oq gʻoz }} {{izoh|зоол}}. белый гусь; {{tarjmisoli|oq sutini koʻkka soqqan }} (мать) проклявшая сына {{izoh|или }}дочь.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''oq II:'''&lt;br /&gt;
{{tarjmisoli|oq qilmoq }} проклинать, отвергать (сына {{izoh|или }}дочь); {{tarjmisoli|oq padar }} сын, проклятый отцом.&lt;br /&gt;
}}

{{-rang-}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>3smostgjb0q49u53fy9eh6amdss4mix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638013</id>
      <parentid>638012</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T07:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12734" sha1="qcrn4eyd2i7md9gpcfqwb27di066jp8" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q &amp;gt;&amp;nbsp;aq &amp;gt;&amp;nbsp;âq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{sft.}} Qor, sut, paxta rangidagi. {{misol|{{ajrat|Oq}} doka.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} qogʻoz.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} non.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} it, qora it - bari bir it.|Maqol}} {{misol|Salimboy.. yoʻgʻon goʻshtdor qoʻllarini qorday {{ajrat|oq}} surp toʻshalgan stolga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kumushning ..iljayishidan y{{ajrat|oq}}utdek lablari ostidagi sadaf kabi {{ajrat|oq}} tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). {{misol|{{ajrat|Oq}} badan.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} tanli.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} yuzli.}} {{misol|Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Oq bilak''' - qoʻlini sovuq suvga urmaydigan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida).
#{{ayn.}} [[oqlik]]. {{misol|Bolalarim, {{ajrat|oq}}qa yetamiz, deb koʻzlaringiz {{ajrat|oq}}arayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Qahqaha}} {{misol|Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi {{ajrat|oq}}qa - sut-qatiqqa tegadi.|Gazetadan}}
#''ot, s. t.'' Aroq. {{misol|Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi {{ajrat|oq}}, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oyoq.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}
#''sft. koʻchma tar.'' Chor Rossiyasi podshosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-revolyutsion. {{misol|{{ajrat|Oq}} amaldorlar. {{ajrat|Oq}} gvardiyachilar. shsh {{ajrat|Oq}} poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni..|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
&lt;br/&gt;'''Oqlar''' (''faqat koʻpl. sh.'') - oq gvardiyachilar. {{misol|Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular {{ajrat|oq}}lar ustiga.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Razz{{ajrat|oq}} qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, {{ajrat|oq}}larga qarshi kurashaman, deb qolibdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}}

'''6 '''''sft.'' Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). {{misol|Oqqa koʻchirm{{ajrat|oq}}. yash Javob maktu-bini {{ajrat|oq}}qa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi.|[[w:X. Toʻxtabo-yev|X. Toʻxtabo-yev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Muhammad yengilla-nib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, {{ajrat|oq}}qa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}.

:Oq suvoq Qora suvoq ustidan berila-digan tekis suvoq, pardoz suvoq.

'''7 '''{{ot|uz}} Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. {{misol|Tekshiramiz: {{ajrat|oq}}ni {{ajrat|oq}}qa, qorani qoraga ajratamiz.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: {{ajrat|oq}} boʻlsa}} — {{misol|{{ajrat|oq}} deymiz, qora boʻlsa — qora.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Olov}}.

:Oq-qorani tanigan ''q.'' tanimoq. Oqdan qorani ''(yoki'' oq-qorani) ajratmoq Yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. ''-Bizning maqsadimiz'' - {{misol|kishilarga ong, tu-shuncha berm{{ajrat|oq}}, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, {{ajrat|oq}}u qorani oʻzi ajrata ola-digan boʻlsin!}} — ''dedi Elmurod.'' P. Tursun, Oʻqituvchi.

'''8 '''{{ot|uz}} Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. {{misol|Sochning {{ajrat|oq}}i. S{{ajrat|oq}}olning {{ajrat|oq}}i. vt &quot;Otni yeding&quot;, dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin s{{ajrat|oq}}o-lining {{ajrat|oq}}ini hurmat qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

:Sochiga ''(yoki'' soqoliga) oq kirgan ''(yoki ''tushgan, oralagan) Sochi yoki soqoli oqara boshlagan. {{misol|Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga {{ajrat|oq}} oragamagandi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}. {{misol|U, qirq besh yoshlarda, novcha, s{{ajrat|oq}}ol, moʻylovlariga anchagina {{ajrat|oq}} tushgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''9 '''{{ot|uz}} Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. {{misol|Koʻzning {{ajrat|oq}}i.}}

'''10 '''{{ot|uz}} Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. {{misol|Uning koʻziga {{ajrat|oq}} tushibdi.}} n {{misol|Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina {{ajrat|oq}}i bor ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkir-lashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va {{ajrat|oq}}ni ketkazishga juda foyda qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandalik}}.

'''11 '''{{ot|uz}} Tuxumning oqsil modsasi.

:Koʻzining oqu qorasi ''q.'' koʻz. Manglayi oq

boʻlsin Yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. {{misol|Toleing toabad boʻlmasin qora, Mang-laying {{ajrat|oq}} boʻlsin, yarqir{{ajrat|oq}} boʻlsin.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni}}. Oq ichmoq ''(yoki'' urmoq) Qa-dahsa yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. {{misol|Mana shu qimizni bir {{ajrat|oq}} urib bering.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|[Sharif:] Dar-haqiqat, oʻrt{{ajrat|oq}} Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, {{ajrat|oq}} ichaylik! |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Kimga toʻy, kimga aza}}. Oq yoʻl! ''q.'' yoʻl. Oq kiymoq ''etn.'' Motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tash-lamoq. {{misol|Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qa-rindoshlar {{ajrat|oq}} kiyib, ovoz chiqardilar.|[[w:Sh. Ashurova|Sh. Ashurova]]|Yanga}}. Oq koʻngil ''q.'' koʻngil 1. Oq oltin Paxta. Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq Bergan sutiga, boqqaniga no-rozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim:] Endi menga mund{{ajrat|oq}} oʻgʻil kerak emas.. {{ajrat|oq}} sutimni {{ajrat|oq}}qa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oq fotiha ''q.'' fotiha 3. {{misol|Oqs{{ajrat|oq}}ol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Ioʻl oldidan bizga {{ajrat|oq}} fotiha ber-sangiz, - deyishdi oʻspirinlar.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq choy 1) sut qoʻshilgan choy. {{misol|Usta Ahmad Mur-tazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab {{ajrat|oq}} choyni senikida ichamiz, — dedi.}} Sh. Boʻtayev, Koʻrgʻonlangan oy; 2) {{shv.|uz}} koʻk choy. Oq yuvib, oq taramoq Avaylamoq, asramoq. {{misol|Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday {{ajrat|oq}} yuvib, {{ajrat|oq}} taraboʻstirdi.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq oʻramoq ''etn.'' Qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik bel-gisi, marosimi. {{misol|Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, {{ajrat|oq}} oʻrab keldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Tishiniig oqini koʻrsatmoq ''q.'' tish. {{misol|-Chat{{ajrat|oq}} ekan,}} — {{misol|dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining {{ajrat|oq}}ini koʻrsatdi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Arab tili|a.]]'' jit - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmay-digan (oʻgʻil)

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''Oq qilmoq''' - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. {{misol|Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, {{ajrat|oq}} qildim.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni {{ajrat|oq}} qiladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

=oq 1 ''kuch. yukl. (unlilardan keyin'' — =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. {{misol|Musobaqaga hozirdan{{ajrat|oq}} tayyorlan-m{{ajrat|oq}} kerak.}}

2 =(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻ-shilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. {{misol|U uyga kelib{{ajrat|oq}} oʻgʻlini yoʻqladi.}}

=== Sinonimlari oq sòzining ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|Rang|
*{{an}}: [[blanco]]
*{{ast}}: [[blancu]]
*{{az}}: [[ağ]]
*{{eu}}: [[zuri]]
*{{dlg}}: [[чээлкээ]]
*{{it}}: [[bianco]]
*{{nl}}: [[wit]]
*{{pt}}: [[branco]]
*{{es}}: [[blanco]]
*{{en}}: [[white]]
*{{eo}}: [[blanko]]
*{{is}}: [[hvítur]]
*{{lv}}: [[baltā]] [[krāsa]]
*{{ln}}: [[mpɛ́mbɛ́]]
*{{lt}}: [[balta]]
*{{nah}}: [[iztāc]]
*{{fi}}: [[valkoinen]]
*{{gag}}: [[biyaz]]
*{{et}}: [[valge]]
*{{de}}: [[weiß]]
*{{ro}}: [[alb]]
*{{ru}}: [[белый]] (belyja)
*{{sk}}: [[biela]]
*{{sl}}: [[bela]]
*{{sv}}: [[vit]]
*{{tg}}: [[сафeд]] (safed)
*{{tpi}}: [[wait]]
*{{tr}}: [[ak]], [[beyaz]]
*{{zh}}: [[白]] (bái)
*{{vi}}: [[trắng]]
*{{tyv}}: [[ак]]
*{{klj}}: [[hürün]], [[hirin]]
*{{sah}}: [[үрүҥ]]
*{{hr}}: [[bijera]]
*{{cs}}: [[bilá]]
*{{cv}}: [[шурӑ]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[белый]]; [[седой]]; // [[седина]]; {{tarjmisoli|oq qogʻoz }} белая бумага; {{tarjmisoli|oq ot }} белая лошадь; {{tarjmisoli|oq soqol }} белая (седая) борода; {{tarjmisoli|soqoliga oq tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[kirgan]]''') '''[[odam]] '''[[человек]], [[у]] [[которого]] [[борода]] [[с]] [[проседью]]; {{tarjmisoli|sochning oqi }} седина в волосах; {{tarjmisoli|oq it, qora it - bari bir it }} {{izoh|посл}}. белая собака, черная собака - всё равно собака;{{tarjmisoli| oq podsho }} {{izoh|ист}}. белый царь ({{izoh|о русском царе}}); {{tarjmisoli|oqlar }} {{izoh|ист}}. белые; {{tarjmisoli|oq gvardiya }} {{izoh|ист}}. белая гвардия; {{tarjmisoli|oq sut bergan ona }} родная мать; {{tarjmisoli|oqqa koʻchirmoq }} переписывать набело; {{tarjmisoli|oq-qorani ajratmoq }} ({{izoh|букв}}. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен.}} [[невиновный]], [[незапятнанный]];&lt;br /&gt;
'''3 '''[[бельмо]]; {{tarjmisoli|uning koʻziga oq tushibdi }} у него на глазу появилось бельмо;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[белок]]; {{tarjmisoli|tuxumning oqi }} белок яйца; {{tarjmisoli|koʻzning oqi }} белок глаза; {{tarjmisoli|koʻzimning oqu qorasi }} ({{izoh|букв}}. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей ({{izoh|о единственном сыне или дочери}});&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;5 = [[oqliq]] 4;&lt;br /&gt;
6 &lt;/b&gt;{{izoh|разг}}. [[водка]]; {{tarjmisoli|* oq choy }} 1) чай с молоком; 2) {{izoh|обл}}. зелёный чай; {{tarjmisoli|oq urmoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oq ichmoq}} ) выпить до последней капли; {{tarjmisoli|oq yoʻl }} ({{izoh|букв}}. светлый путь) счастливого пути, {{tarjmisoli|tishning oqini koʻrsatmoq }} скалить зубы; {{tarjmisoli|oq koʻngil }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻngli oq odam }} простодушный, бесхитростный человек; {{tarjmisoli|oq chayir }} {{izoh|бот}}. кошачья лапка; {{tarjmisoli|oq yapaloqqush }} {{izoh|зоол}}. полярная сова, белая сова; {{tarjmisoli|oq laylak }} {{izoh|зоол}}. белый аист; {{tarjmisoli|oq qoʻton }} {{izoh|зоол}}. белая цапля; {{tarjmisoli|oq gʻoz }} {{izoh|зоол}}. белый гусь; {{tarjmisoli|oq sutini koʻkka soqqan }} (мать) проклявшая сына {{izoh|или }}дочь.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''oq II:'''&lt;br /&gt;
{{tarjmisoli|oq qilmoq }} проклинать, отвергать (сына {{izoh|или }}дочь); {{tarjmisoli|oq padar }} сын, проклятый отцом.&lt;br /&gt;
}}

{{-rang-}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>qcrn4eyd2i7md9gpcfqwb27di066jp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638014</id>
      <parentid>638013</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T08:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12712" sha1="ckko1u4e0xvwbg2e6euxqig7jz87c27" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q &amp;gt;&amp;nbsp;aq &amp;gt;&amp;nbsp;âq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{sft.}} Qor, sut, paxta rangidagi. {{misol|{{ajrat|Oq}} doka.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} qogʻoz.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} non.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} it, qora it - bari bir it.|Maqol}} {{misol|Salimboy.. yoʻgʻon goʻshtdor qoʻllarini qorday {{ajrat|oq}} surp toʻshalgan stolga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kumushning ..iljayishidan y{{ajrat|oq}}utdek lablari ostidagi sadaf kabi {{ajrat|oq}} tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). {{misol|{{ajrat|Oq}} badan.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} tanli.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} yuzli.}} {{misol|Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Oq bilak''' - qoʻlini sovuq suvga urmaydigan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida).
#{{ayn.}} [[oqlik]]. {{misol|Bolalarim, {{ajrat|oq}}qa yetamiz, deb koʻzlaringiz {{ajrat|oq}}arayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Qahqaha}} {{misol|Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi {{ajrat|oq}}qa - sut-qatiqqa tegadi.|Gazetadan}}
#''ot, s. t.'' Aroq. {{misol|Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi {{ajrat|oq}}, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oyoq.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}
#''sft. koʻchma tar.'' Chor Rossiyasi podshosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-revolyutsion. {{misol|{{ajrat|Oq}} amaldorlar. {{ajrat|Oq}} gvardiyachilar. shsh {{ajrat|Oq}} poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni..|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
&lt;br/&gt;'''Oqlar''' (''faqat koʻpl. sh.'') - oq gvardiyachilar. {{misol|Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular {{ajrat|oq}}lar ustiga.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Razz{{ajrat|oq}} qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, {{ajrat|oq}}larga qarshi kurashaman, deb qolibdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}}
#{{sft.}} Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). {{misol|Oqqa koʻchirmoq.}} {{misol|Javob maktubini {{ajrat|oq}}qa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Muhammad yengillanib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, {{ajrat|oq}}qa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}&lt;br/&gt;'''Oq suvoq''' - qora suvoq ustidan beriladigan tekis suvoq, pardoz suvoq.
#{{ot|uz}} Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. {{misol|Tekshiramiz: {{ajrat|oq}}ni {{ajrat|oq}}qa, qorani qoraga ajratamiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: {{ajrat|oq}} boʻlsa}} — {{misol|{{ajrat|oq}} deymiz, qora boʻlsa - qora.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}}&lt;br/&gt;'''Oq-qorani tanigan''' - {{q.}} [[tanimoq]].&lt;br/&gt;'''Oqdan qorani''' (''yoki'' '''oq-qorani''') '''ajratmoq''' - yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. -{{misol|Bizning maqsadimiz - kishilarga ong, tushuncha bermoq, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, {{ajrat|oq}}u qorani oʻzi ajrata oladigan boʻlsin! - dedi Elmurod.|Parda Tursun|Oʻqituvchi}}
#{{ot|uz}} Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. {{misol|Sochning {{ajrat|oq}}i. Soqolning {{ajrat|oq}}i. &quot;Otni yeding&quot;, dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin soqolining {{ajrat|oq}}ini hurmat qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;Sochiga ''(yoki'' soqoliga) oq kirgan ''(yoki ''tushgan, oralagan) Sochi yoki soqoli oqara boshlagan. {{misol|Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga {{ajrat|oq}} oragamagandi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|U, qirq besh yoshlarda, novcha, s{{ajrat|oq}}ol, moʻylovlariga anchagina {{ajrat|oq}} tushgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

'''9 '''{{ot|uz}} Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. {{misol|Koʻzning {{ajrat|oq}}i.}}

'''10 '''{{ot|uz}} Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. {{misol|Uning koʻziga {{ajrat|oq}} tushibdi.}} n {{misol|Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina {{ajrat|oq}}i bor ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkir-lashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va {{ajrat|oq}}ni ketkazishga juda foyda qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandalik}}
#{{ot|uz}} Tuxumning oqsil modsasi.

:Koʻzining oqu qorasi - {{q.}} koʻz. Manglayi oq boʻlsin Yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. {{misol|Toleing toabad boʻlmasin qora, Mang-laying {{ajrat|oq}} boʻlsin, yarqir{{ajrat|oq}} boʻlsin.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni}}. Oq ichmoq ''(yoki'' urmoq) Qadahsa yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. {{misol|Mana shu qimizni bir {{ajrat|oq}} urib bering.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|[Sharif:] Dar-haqiqat, oʻrt{{ajrat|oq}} Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, {{ajrat|oq}} ichaylik! |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Kimga toʻy, kimga aza}}. Oq yoʻl! ''q.'' yoʻl. Oq kiymoq ''etn.'' Motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tash-lamoq. {{misol|Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qa-rindoshlar {{ajrat|oq}} kiyib, ovoz chiqardilar.|[[w:Sh. Ashurova|Sh. Ashurova]]|Yanga}}. Oq koʻngil ''q.'' koʻngil 1. Oq oltin Paxta. Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq Bergan sutiga, boqqaniga no-rozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim:] Endi menga mund{{ajrat|oq}} oʻgʻil kerak emas.. {{ajrat|oq}} sutimni {{ajrat|oq}}qa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oq fotiha ''q.'' fotiha 3. {{misol|Oqs{{ajrat|oq}}ol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Ioʻl oldidan bizga {{ajrat|oq}} fotiha ber-sangiz, - deyishdi oʻspirinlar.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq choy 1) sut qoʻshilgan choy. {{misol|Usta Ahmad Mur-tazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab {{ajrat|oq}} choyni senikida ichamiz, — dedi.}} Sh. Boʻtayev, Koʻrgʻonlangan oy; 2) {{shv.|uz}} koʻk choy. Oq yuvib, oq taramoq Avaylamoq, asramoq. {{misol|Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday {{ajrat|oq}} yuvib, {{ajrat|oq}} taraboʻstirdi.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq oʻramoq ''etn.'' Qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik bel-gisi, marosimi. {{misol|Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, {{ajrat|oq}} oʻrab keldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Tishiniig oqini koʻrsatmoq ''q.'' tish. {{misol|-Chat{{ajrat|oq}} ekan,}} — {{misol|dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining {{ajrat|oq}}ini koʻrsatdi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Arab tili|a.]]'' jit - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmay-digan (oʻgʻil)

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''Oq qilmoq''' - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. {{misol|Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, {{ajrat|oq}} qildim.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni {{ajrat|oq}} qiladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

=oq 1 ''kuch. yukl. (unlilardan keyin'' — =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. {{misol|Musobaqaga hozirdan{{ajrat|oq}} tayyorlan-m{{ajrat|oq}} kerak.}}

2 =(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻ-shilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. {{misol|U uyga kelib{{ajrat|oq}} oʻgʻlini yoʻqladi.}}

=== Sinonimlari oq sòzining ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|Rang|
*{{an}}: [[blanco]]
*{{ast}}: [[blancu]]
*{{az}}: [[ağ]]
*{{eu}}: [[zuri]]
*{{dlg}}: [[чээлкээ]]
*{{it}}: [[bianco]]
*{{nl}}: [[wit]]
*{{pt}}: [[branco]]
*{{es}}: [[blanco]]
*{{en}}: [[white]]
*{{eo}}: [[blanko]]
*{{is}}: [[hvítur]]
*{{lv}}: [[baltā]] [[krāsa]]
*{{ln}}: [[mpɛ́mbɛ́]]
*{{lt}}: [[balta]]
*{{nah}}: [[iztāc]]
*{{fi}}: [[valkoinen]]
*{{gag}}: [[biyaz]]
*{{et}}: [[valge]]
*{{de}}: [[weiß]]
*{{ro}}: [[alb]]
*{{ru}}: [[белый]] (belyja)
*{{sk}}: [[biela]]
*{{sl}}: [[bela]]
*{{sv}}: [[vit]]
*{{tg}}: [[сафeд]] (safed)
*{{tpi}}: [[wait]]
*{{tr}}: [[ak]], [[beyaz]]
*{{zh}}: [[白]] (bái)
*{{vi}}: [[trắng]]
*{{tyv}}: [[ак]]
*{{klj}}: [[hürün]], [[hirin]]
*{{sah}}: [[үрүҥ]]
*{{hr}}: [[bijera]]
*{{cs}}: [[bilá]]
*{{cv}}: [[шурӑ]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[белый]]; [[седой]]; // [[седина]]; {{tarjmisoli|oq qogʻoz }} белая бумага; {{tarjmisoli|oq ot }} белая лошадь; {{tarjmisoli|oq soqol }} белая (седая) борода; {{tarjmisoli|soqoliga oq tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[kirgan]]''') '''[[odam]] '''[[человек]], [[у]] [[которого]] [[борода]] [[с]] [[проседью]]; {{tarjmisoli|sochning oqi }} седина в волосах; {{tarjmisoli|oq it, qora it - bari bir it }} {{izoh|посл}}. белая собака, черная собака - всё равно собака;{{tarjmisoli| oq podsho }} {{izoh|ист}}. белый царь ({{izoh|о русском царе}}); {{tarjmisoli|oqlar }} {{izoh|ист}}. белые; {{tarjmisoli|oq gvardiya }} {{izoh|ист}}. белая гвардия; {{tarjmisoli|oq sut bergan ona }} родная мать; {{tarjmisoli|oqqa koʻchirmoq }} переписывать набело; {{tarjmisoli|oq-qorani ajratmoq }} ({{izoh|букв}}. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен.}} [[невиновный]], [[незапятнанный]];&lt;br /&gt;
'''3 '''[[бельмо]]; {{tarjmisoli|uning koʻziga oq tushibdi }} у него на глазу появилось бельмо;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[белок]]; {{tarjmisoli|tuxumning oqi }} белок яйца; {{tarjmisoli|koʻzning oqi }} белок глаза; {{tarjmisoli|koʻzimning oqu qorasi }} ({{izoh|букв}}. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей ({{izoh|о единственном сыне или дочери}});&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;5 = [[oqliq]] 4;&lt;br /&gt;
6 &lt;/b&gt;{{izoh|разг}}. [[водка]]; {{tarjmisoli|* oq choy }} 1) чай с молоком; 2) {{izoh|обл}}. зелёный чай; {{tarjmisoli|oq urmoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oq ichmoq}} ) выпить до последней капли; {{tarjmisoli|oq yoʻl }} ({{izoh|букв}}. светлый путь) счастливого пути, {{tarjmisoli|tishning oqini koʻrsatmoq }} скалить зубы; {{tarjmisoli|oq koʻngil }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻngli oq odam }} простодушный, бесхитростный человек; {{tarjmisoli|oq chayir }} {{izoh|бот}}. кошачья лапка; {{tarjmisoli|oq yapaloqqush }} {{izoh|зоол}}. полярная сова, белая сова; {{tarjmisoli|oq laylak }} {{izoh|зоол}}. белый аист; {{tarjmisoli|oq qoʻton }} {{izoh|зоол}}. белая цапля; {{tarjmisoli|oq gʻoz }} {{izoh|зоол}}. белый гусь; {{tarjmisoli|oq sutini koʻkka soqqan }} (мать) проклявшая сына {{izoh|или }}дочь.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''oq II:'''&lt;br /&gt;
{{tarjmisoli|oq qilmoq }} проклинать, отвергать (сына {{izoh|или }}дочь); {{tarjmisoli|oq padar }} сын, проклятый отцом.&lt;br /&gt;
}}

{{-rang-}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>ckko1u4e0xvwbg2e6euxqig7jz87c27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638015</id>
      <parentid>638014</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12715" sha1="50lujjlsc3o6e6thy49lcfmaevmwlvd" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q &amp;gt;&amp;nbsp;aq &amp;gt;&amp;nbsp;âq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{sft.}} Qor, sut, paxta rangidagi. {{misol|{{ajrat|Oq}} doka.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} qogʻoz.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} non.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} it, qora it - bari bir it.|Maqol}} {{misol|Salimboy.. yoʻgʻon goʻshtdor qoʻllarini qorday {{ajrat|oq}} surp toʻshalgan stolga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kumushning ..iljayishidan y{{ajrat|oq}}utdek lablari ostidagi sadaf kabi {{ajrat|oq}} tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). {{misol|{{ajrat|Oq}} badan.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} tanli.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} yuzli.}} {{misol|Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Oq bilak''' - qoʻlini sovuq suvga urmaydigan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida).
#{{ayn.}} [[oqlik]]. {{misol|Bolalarim, {{ajrat|oq}}qa yetamiz, deb koʻzlaringiz {{ajrat|oq}}arayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Qahqaha}} {{misol|Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi {{ajrat|oq}}qa - sut-qatiqqa tegadi.|Gazetadan}}
#''ot, s. t.'' Aroq. {{misol|Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi {{ajrat|oq}}, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oyoq.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}
#{{sft}} ''koʻchma tar.'' Chor Rossiyasi podshosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-revolyutsion. {{misol|{{ajrat|Oq}} amaldorlar. {{ajrat|Oq}} gvardiyachilar. shsh {{ajrat|Oq}} poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni..|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
&lt;br/&gt;'''Oqlar''' (''faqat koʻpl. sh.'') - oq gvardiyachilar. {{misol|Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular {{ajrat|oq}}lar ustiga.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Razz{{ajrat|oq}} qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, {{ajrat|oq}}larga qarshi kurashaman, deb qolibdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}}
#{{sft.}} Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). {{misol|Oqqa koʻchirmoq.}} {{misol|Javob maktubini {{ajrat|oq}}qa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Muhammad yengillanib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, {{ajrat|oq}}qa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}&lt;br/&gt;'''Oq suvoq''' - qora suvoq ustidan beriladigan tekis suvoq, pardoz suvoq.
#{{ot|uz}} Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. {{misol|Tekshiramiz: {{ajrat|oq}}ni {{ajrat|oq}}qa, qorani qoraga ajratamiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: {{ajrat|oq}} boʻlsa}} — {{misol|{{ajrat|oq}} deymiz, qora boʻlsa - qora.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}}&lt;br/&gt;'''Oq-qorani tanigan''' - {{q.}} [[tanimoq]].&lt;br/&gt;'''Oqdan qorani''' (''yoki'' '''oq-qorani''') '''ajratmoq''' - yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. -{{misol|Bizning maqsadimiz - kishilarga ong, tushuncha bermoq, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, {{ajrat|oq}}u qorani oʻzi ajrata oladigan boʻlsin! - dedi Elmurod.|Parda Tursun|Oʻqituvchi}}
#{{ot|uz}} Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. {{misol|Sochning {{ajrat|oq}}i. Soqolning {{ajrat|oq}}i. &quot;Otni yeding&quot;, dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin soqolining {{ajrat|oq}}ini hurmat qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;Sochiga ''(yoki'' soqoliga) oq kirgan ''(yoki ''tushgan, oralagan) Sochi yoki soqoli oqara boshlagan. {{misol|Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga {{ajrat|oq}} oragamagandi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|U, qirq besh yoshlarda, novcha, s{{ajrat|oq}}ol, moʻylovlariga anchagina {{ajrat|oq}} tushgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

'''9 '''{{ot|uz}} Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. {{misol|Koʻzning {{ajrat|oq}}i.}}

'''10 '''{{ot|uz}} Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. {{misol|Uning koʻziga {{ajrat|oq}} tushibdi.}} n {{misol|Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina {{ajrat|oq}}i bor ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkir-lashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va {{ajrat|oq}}ni ketkazishga juda foyda qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandalik}}
#{{ot|uz}} Tuxumning oqsil modsasi.

:Koʻzining oqu qorasi - {{q.}} koʻz. Manglayi oq boʻlsin Yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. {{misol|Toleing toabad boʻlmasin qora, Mang-laying {{ajrat|oq}} boʻlsin, yarqir{{ajrat|oq}} boʻlsin.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni}}. Oq ichmoq ''(yoki'' urmoq) Qadahsa yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. {{misol|Mana shu qimizni bir {{ajrat|oq}} urib bering.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|[Sharif:] Dar-haqiqat, oʻrt{{ajrat|oq}} Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, {{ajrat|oq}} ichaylik! |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Kimga toʻy, kimga aza}}. Oq yoʻl! ''q.'' yoʻl. Oq kiymoq ''etn.'' Motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tash-lamoq. {{misol|Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qa-rindoshlar {{ajrat|oq}} kiyib, ovoz chiqardilar.|[[w:Sh. Ashurova|Sh. Ashurova]]|Yanga}}. Oq koʻngil ''q.'' koʻngil 1. Oq oltin Paxta. Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq Bergan sutiga, boqqaniga no-rozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim:] Endi menga mund{{ajrat|oq}} oʻgʻil kerak emas.. {{ajrat|oq}} sutimni {{ajrat|oq}}qa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oq fotiha ''q.'' fotiha 3. {{misol|Oqs{{ajrat|oq}}ol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Ioʻl oldidan bizga {{ajrat|oq}} fotiha ber-sangiz, - deyishdi oʻspirinlar.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq choy 1) sut qoʻshilgan choy. {{misol|Usta Ahmad Mur-tazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab {{ajrat|oq}} choyni senikida ichamiz, — dedi.}} Sh. Boʻtayev, Koʻrgʻonlangan oy; 2) {{shv.|uz}} koʻk choy. Oq yuvib, oq taramoq Avaylamoq, asramoq. {{misol|Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday {{ajrat|oq}} yuvib, {{ajrat|oq}} taraboʻstirdi.|[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Oq oʻramoq ''etn.'' Qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik bel-gisi, marosimi. {{misol|Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, {{ajrat|oq}} oʻrab keldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. Tishiniig oqini koʻrsatmoq ''q.'' tish. {{misol|-Chat{{ajrat|oq}} ekan,}} — {{misol|dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining {{ajrat|oq}}ini koʻrsatdi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Arab tili|a.]]'' jit - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmay-digan (oʻgʻil)

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''Oq qilmoq''' - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. {{misol|Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, {{ajrat|oq}} qildim.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni {{ajrat|oq}} qiladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

=oq 1 ''kuch. yukl. (unlilardan keyin'' — =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. {{misol|Musobaqaga hozirdan{{ajrat|oq}} tayyorlan-m{{ajrat|oq}} kerak.}}

2 =(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻ-shilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. {{misol|U uyga kelib{{ajrat|oq}} oʻgʻlini yoʻqladi.}}

=== Sinonimlari oq sòzining ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|Rang|
*{{an}}: [[blanco]]
*{{ast}}: [[blancu]]
*{{az}}: [[ağ]]
*{{eu}}: [[zuri]]
*{{dlg}}: [[чээлкээ]]
*{{it}}: [[bianco]]
*{{nl}}: [[wit]]
*{{pt}}: [[branco]]
*{{es}}: [[blanco]]
*{{en}}: [[white]]
*{{eo}}: [[blanko]]
*{{is}}: [[hvítur]]
*{{lv}}: [[baltā]] [[krāsa]]
*{{ln}}: [[mpɛ́mbɛ́]]
*{{lt}}: [[balta]]
*{{nah}}: [[iztāc]]
*{{fi}}: [[valkoinen]]
*{{gag}}: [[biyaz]]
*{{et}}: [[valge]]
*{{de}}: [[weiß]]
*{{ro}}: [[alb]]
*{{ru}}: [[белый]] (belyja)
*{{sk}}: [[biela]]
*{{sl}}: [[bela]]
*{{sv}}: [[vit]]
*{{tg}}: [[сафeд]] (safed)
*{{tpi}}: [[wait]]
*{{tr}}: [[ak]], [[beyaz]]
*{{zh}}: [[白]] (bái)
*{{vi}}: [[trắng]]
*{{tyv}}: [[ак]]
*{{klj}}: [[hürün]], [[hirin]]
*{{sah}}: [[үрүҥ]]
*{{hr}}: [[bijera]]
*{{cs}}: [[bilá]]
*{{cv}}: [[шурӑ]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[белый]]; [[седой]]; // [[седина]]; {{tarjmisoli|oq qogʻoz }} белая бумага; {{tarjmisoli|oq ot }} белая лошадь; {{tarjmisoli|oq soqol }} белая (седая) борода; {{tarjmisoli|soqoliga oq tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[kirgan]]''') '''[[odam]] '''[[человек]], [[у]] [[которого]] [[борода]] [[с]] [[проседью]]; {{tarjmisoli|sochning oqi }} седина в волосах; {{tarjmisoli|oq it, qora it - bari bir it }} {{izoh|посл}}. белая собака, черная собака - всё равно собака;{{tarjmisoli| oq podsho }} {{izoh|ист}}. белый царь ({{izoh|о русском царе}}); {{tarjmisoli|oqlar }} {{izoh|ист}}. белые; {{tarjmisoli|oq gvardiya }} {{izoh|ист}}. белая гвардия; {{tarjmisoli|oq sut bergan ona }} родная мать; {{tarjmisoli|oqqa koʻchirmoq }} переписывать набело; {{tarjmisoli|oq-qorani ajratmoq }} ({{izoh|букв}}. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен.}} [[невиновный]], [[незапятнанный]];&lt;br /&gt;
'''3 '''[[бельмо]]; {{tarjmisoli|uning koʻziga oq tushibdi }} у него на глазу появилось бельмо;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[белок]]; {{tarjmisoli|tuxumning oqi }} белок яйца; {{tarjmisoli|koʻzning oqi }} белок глаза; {{tarjmisoli|koʻzimning oqu qorasi }} ({{izoh|букв}}. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей ({{izoh|о единственном сыне или дочери}});&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;5 = [[oqliq]] 4;&lt;br /&gt;
6 &lt;/b&gt;{{izoh|разг}}. [[водка]]; {{tarjmisoli|* oq choy }} 1) чай с молоком; 2) {{izoh|обл}}. зелёный чай; {{tarjmisoli|oq urmoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oq ichmoq}} ) выпить до последней капли; {{tarjmisoli|oq yoʻl }} ({{izoh|букв}}. светлый путь) счастливого пути, {{tarjmisoli|tishning oqini koʻrsatmoq }} скалить зубы; {{tarjmisoli|oq koʻngil }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻngli oq odam }} простодушный, бесхитростный человек; {{tarjmisoli|oq chayir }} {{izoh|бот}}. кошачья лапка; {{tarjmisoli|oq yapaloqqush }} {{izoh|зоол}}. полярная сова, белая сова; {{tarjmisoli|oq laylak }} {{izoh|зоол}}. белый аист; {{tarjmisoli|oq qoʻton }} {{izoh|зоол}}. белая цапля; {{tarjmisoli|oq gʻoz }} {{izoh|зоол}}. белый гусь; {{tarjmisoli|oq sutini koʻkka soqqan }} (мать) проклявшая сына {{izoh|или }}дочь.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''oq II:'''&lt;br /&gt;
{{tarjmisoli|oq qilmoq }} проклинать, отвергать (сына {{izoh|или }}дочь); {{tarjmisoli|oq padar }} сын, проклятый отцом.&lt;br /&gt;
}}

{{-rang-}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>50lujjlsc3o6e6thy49lcfmaevmwlvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>koʻp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13878</id>
    <revision>
      <id>637968</id>
      <parentid>635912</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T02:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>637968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11342" sha1="rnj0cn6us4mr9yuckmhto7brwdhmhq9" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''koʻp'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|KOʻP ' miqdori meʼyordan ortiq'. Bolalik kunla— rimda, uyhusiz tunlarimda K oʻ p ertak eshitgandim (Hamid Olimjon). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli köp tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 396; Devon, III, 130; DS, 317), oʻzbek ti — lida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: köp &amp;gt;&amp;nbsp;kop.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1 '''Son, miqdor jihatidan, meʼyordan yoki nisbatan ortiq. {{misol|Koʻp kitob. Koʻp odam. Ular bizdan {{ajrat|koʻp}}.}} n {{misol|Shunaqa {{ajrat|koʻp}} la-tifa, choʻpchak, maqol biladiki..|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Bolalik kunlarimda, uyqusiz tun-larimda {{ajrat|Koʻp}} ertak eshitgandim, Soʻzlab be-rardi buvim.|[[w:H. Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|Kichkina chugʻurchuq-lar shuncha {{ajrat|koʻp}} qoʻndilarki, daraxtlarning shoxlari, qishda qalin qor bosgandagi singa-ri, yerga sayum berib qoldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

'''2 '''{{rvsh.|uz}} Vaqt eʼtibori bilan ortiq, uzoq vaqt davomida; uzoq. {{misol|{{ajrat|Koʻp}} kutmoq. yat ..Oʻzing bilasan, bolam. {{ajrat|Koʻp}} oʻtirma.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|U[Otabek ] Mar/shonda {{ajrat|koʻp}} toʻxtamas, bir kun, uzoqqa tortilsa, ikki-uch kun turibqaytar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Esimda bor, {{ajrat|koʻp}} boʻldi, yoshlik chogʻim-da shahardagi simkorlar ish tashlaganlar.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}}.

'''3 '''{{rvsh.|uz}} Oradan uzoq vaqt oʻtmasdan, tez-tez, dam-badam. {{misol|Men uni {{ajrat|koʻp}} koʻraman. Ular biznikiga {{ajrat|koʻp}} kelishadi.}} m {{misol|Boʻyim yetib, aqlim kirgan sayin, ilularni {{ajrat|koʻp}}roq oʻylay-digan boʻlib qoldim. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}.

'''4''' Ortiq darajada, ortiq; juda, gʻoyatda. {{misol|Boyoqish {{ajrat|koʻp}} yaxshi odam edi, insofli, hami-yatli edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|[Qozi boyga:] Mingboshi dodho sizga qilgan beadab-ligidan {{ajrat|koʻp}} pushaymon.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xiz-matchi}}. {{misol|Bahor, sogʻintirding axir {{ajrat|koʻp}} uzoq/A. |[[w:Oripov|Oripov]]|Yillar armoni}}.

'''5 '''''ot vazifasida.'' Koʻp kishilar, koʻpchilik. {{misol|{{ajrat|Koʻp}}dan quyon qochib qutulmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Koʻp}}ga kelgan toʻy.}} n {{misol|Balki shuning uchun {{ajrat|koʻp}}lar tayyor uy turganda, imorat solaman, deb shahar chekkasiga yugurar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}.

:Gap koʻp Biror narsaning mohiyatan, amalda ahamiyati katta, juda muhim xususi-yatlarga ega ekanini qayd etadi. {{misol|Tibbiyotda aniq va tez fursatda diagnoz qoʻyishda gap {{ajrat|koʻp}}.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Koʻpga bormaydi Koʻp davom etmaydi, uzoqqa choʻzilmaydi, tez barham topadi. {{misol|Bunday muloyimlik {{ajrat|koʻp}}ga bormaydi. |[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. Koʻpga kelgan toʻy ''q.'' toʻy. Koʻpi bilan ''yoki'' koʻp deganda Koʻp boʻlsa, eng uzogʻi bilan. {{misol|Xoʻp desangiz.. {{ajrat|koʻp}}i bilanuch-toʻrt kechada saranjomlab tashlayman.|[[w:A. Qaqhor|A. Qaqhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Koʻpni koʻrgan Koʻp voqea-hodisalarni boshidan kechirgan, koʻp turmush tajribasiga ega. {{misol|Siz {{ajrat|koʻp}}ni koʻrgansiz. Sizni eshitsak, aqlimizga aql qoʻshiladi, otaxon, soʻzlayvering.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Gavharning qarshisida, boya oʻzi oʻshagandek, olifta kiyinishni yaxshi koʻra-digan qiz emas, {{ajrat|koʻp}}ni koʻrgan, turmushning pastu baland soʻqmoqlaridan oʻtib kelgan inson oʻtirardi. U.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Xudo koʻp koʻrdi {{s. t.|uz}} Biror odam yoki narsadan ayrilganda ishlatiladigan ibora. {{misol|[Iqbol:] Birgina koʻngil chirogʻim siz edingiz. Xudoyim sizni ham manga {{ajrat|koʻp}} koʻrsa..|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Uygʻonish}}.

=== Sinonimlari ===
Ancha, [[talay]], talaygina

=== Antonimlari ===
Kam, kichik miqdorda, ozgina

{{OʻTIL|КЎП}}

== Tarjimalari ==

{{uz-adv}}

*{{tr}}: [[çok]]
*{{ug}}: [[نۇرغۇن]]
*{{sah}}: [[элбэх]], [[үгүс]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''koʻp'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[много]], [[обильно]], [[значительно]]; // [[многочисленный]], [[обильный]], [[изобильный]]; [[значительный]]; [[большой]]; // [[многие]], [[некоторые]], [[множество]], [[ряд]] ([[лиц]]); {{tarjmisoli|~ miqdorda }} в большом количестве; {{tarjmisoli|~ pul }} много денег; {{tarjmisoli|uning doʻstlari ~ }} у него много друзей; {{tarjmisoli|~ ishlamoq }} много работать; {{tarjmisoli|u ~ni koʻrgan }} он много видел в жизни; {{tarjmisoli|~ni koʻrgan ~ biladi }} {{izoh|посл}}. много видевший много знает; кто много видел, тот много знает; {{tarjmisoli|men ~ charchadim }} я порядочно устал; {{tarjmisoli|oz boʻlsa ham, ~ oʻrnida koʻrasiz }} хотя и мало, примите за многое ({{izoh|так обращались бедняки к лекарям, знахарям и другим, подавая им деньги за лечение или за чтение молитв над больным}}); {{tarjmisoli|~lar shunday deb oʻylaydi }} многие так думают; '''koʻpga kengash, oʻzingga maʼqulini top '''{{izoh|посл}}. посоветуйся со многими, выбери для себя приемлемое; {{tarjmisoli|~ning qoʻli ~ }} {{izoh|посл}}. у многих и рук много; {{tarjmisoli|~dan quyon (qochib) qutulmas }} {{izoh|погов}}. от многих и заяц не убежит; {{izoh|соотв}}. сила солому ломит; {{tarjmisoli|bir ~(i) }} многие, некоторые, ряд; {{tarjmisoli|~dan }} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|~dan beri }} давно; издавна, с давних пор; {{tarjmisoli|~ deganda }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i bilan}} ) самое большее, максимум; не более; {{tarjmisoli|majlisda ~ deganda ellik kishi bor edi }} на собрании присутствовало максимум пятьдесят человек; {{tarjmisoli|qandingiz bormi? - Qanddan ~i yoʻq }} есть ли у вас сахар? - Сколько угодно, хоть завались; {{tarjmisoli|dunyoda Safaralidan ~i yoʻq }} на свете очень много (лиц по имени) Сафарали; {{tarjmisoli|ozmi ~mi }} ({{izoh|букв}}. мало ли, много ли) в некоторой степени; некоторое количество; {{tarjmisoli|~roq }} 1) больше, побольше; больше всего ({{izoh|по количеству, весу и т. п}}.); {{tarjmisoli|yogʻdan ~roq olamiz }} возьмём побольше сала; {{tarjmisoli|kiyimidan yigit ~roq studentga oʻxshar edi }} по одежде парень больше всего походил на студента; {{tarjmisoli|u ~roq vaqtini muzikaga bagʻishlaydi }} большую часть времени он посвящает музыке; 2) скорее всего; {{tarjmisoli|bu soʻroqni ~roq boshqa gap topolmagani uchun berdi }} этот вопрос он задал скорее всего из-за того, что не мог найти другой темы для разговора;&lt;br /&gt;
'''2''' [[часто]], [[нередко]]; {{tarjmisoli|men shu kishini ~ uchrataman }} я часто встречаю этого человека; {{tarjmisoli|ular biznikiga ~ kelib turishadi }} они нередко бывают у нас;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[очень]], [[весьма]]; {{tarjmisoli|~ yaxshi odam }} очень хороший человек; {{tarjmisoli|u ~ aqlli odam koʻrinadi }} кажется, он очень умный человек; {{tarjmisoli|u ~ xursand boʻldi }} он очень обрадовался, он ужасно рад, он остался очень доволен; {{tarjmisoli|~ yaxshi qilibsiz }} вы очень хорошо поступили;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|нареч}}. [[долго]], [[долгое]] [[время]]; {{tarjmisoli|~ kutmoq }} долго ждать; {{tarjmisoli|u yerda ~ oʻtirma }} не засиживайся там долго;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|входит всостав ряда сложных существительных, прилагательных, числительных и наречий}}; {{tarjmisoli|~ asrli tarix }} многовековая история; {{tarjmisoli|~ bargli }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ yaproqli }} {{izoh|бот}}. многолепестковый; {{tarjmisoli|~ bolali onalar }} многодетные матери; {{tarjmisoli|~ burchakli }} {{izoh|мат}}. многоугольный; {{tarjmisoli|~ boʻgʻinli soʻz }} {{izoh|грам}}. многосложное слово; {{tarjmisoli|~ dalali almashlab ekish sistemasi }} {{izoh|с.-х}}. многопольная система севооборота; {{tarjmisoli|~ yoqli }} {{izoh|мат}}. многогранный, многосторонний; {{tarjmisoli|~ yillik mehnat }} многолетний труд; {{tarjmisoli|~ yillik oʻsimliklar }} {{izoh|бот}}. многолетние растения; {{tarjmisoli|~ marta }} 1) многократный; 2) многократно; {{tarjmisoli|~ marta eslatmoq }} многократно напоминать ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ maʼnoli soʻz }} {{izoh|лингв}}. многозначное слово; {{tarjmisoli|~ millatli }} многонациональный; {{tarjmisoli|~ millionli }} многомиллионный; {{tarjmisoli|~ nuqta }} {{izoh|грам}}. многоточие; {{tarjmisoli|~ ovozli xor }} {{izoh|муз}}. многоголосый хор; {{tarjmisoli|~ stanokchi }} многостаночник; {{tarjmisoli|~ tirajli gazeta}}  многотиражка; {{tarjmisoli|~ tishli plug }} многолемешный плуг; {{tarjmisoli|~ tomli asar }} многотомный труд; {{tarjmisoli|~ silindrli dvigatel }} многоцилиндровый двигатель; {{tarjmisoli|~ qavatli uy }} многоэтажный дом; {{tarjmisoli|~ qatlamli togʻ jinslari }} {{izoh|геол}}. многослойные горные породы; {{tarjmisoli|~ qiymatli son }} {{izoh|мат}}. многозначное число; {{tarjmisoli|~ hadli formula }} {{izoh|мат}}. многочленная формула; {{tarjmisoli|* ~ga kelgan toʻy }} широко распространённое явление; явление общее для всех; {{tarjmisoli|xudo ~ koʻrdi }} богу показался лишним ({{izoh|об утрате кого-л., об утере чего-л.}}); {{tarjmisoli|Birgina kuyovim bor edi, uni ham xudo ~ koʻrdi }} (И. Акрам, «Адолат») Был у меня единственный зять, но и его я лишилась ({{izoh|т. е. он умер}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>rnj0cn6us4mr9yuckmhto7brwdhmhq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>oqshom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14097</id>
    <revision>
      <id>638005</id>
      <parentid>631053</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2438" sha1="irffqjs1eqfx8d07jiy7vlfy9t3tplp" xml:space="preserve">[[Fayl:Hot summer night in Deep Cove.jpg|300px|thumb|oqshom]]
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq-shom'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''OQSHOM''' Bu ot oʻzbekcha ots sifati bilan 'quyosh bota boshlagan payt' maʼnosini anglatadigan tojikcha shom otidan ({{ТжРС}}, 460) tuzilgan boʻlib, 'kechki gʻira-shira paytʼ maʼnosshsh anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 560). Bu otdan oʻzbek tilida otsshomlab ravishi yasalgan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Quyosh botishi bilan tun boshlanishi oʻrtasidagi gʻira-shira yorugʻ payt. {{misol|Quyosh botgan, lekin kun hali yorugʻ, har yoqqa {{ajrat|oqshom}} sukunati choʻzilgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Koʻngilni qon qiluvchi {{ajrat|oqshom}} qoʻndi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Kech, kechqurun. {{misol|[Oysara] Jisman zaifligiga qaramay, koʻp yumush qilar, har oqshom oʻz bolalari bilan tancha atrofini toʻldirib, kitob oʻqir edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Oʻsha {{ajrat|oqshom}} Usmonxoʻjaning hovlisida tong otguncha chiroq oʻchmadi, ulfatlari xoʻp kayf-safo qilishdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}&lt;br/&gt;'''Yarim oqshom''' - tun, yarim kecha. {{misol|Yarim oqshom serjant Orziqulov oʻgʻli yoʻgʻida uning xonasiga kirdi.|[[w:Yoshlik|„Yoshlik“}} {{misol|Yarim {{ajrat|oqshom}} noz uyquda yotuvdim, ikki juvonmarging mindi toʻshima.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚШОМ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oqshom'''&lt;br /&gt;
[[сумерки]], [[вечер]].&lt;br /&gt;
}}

{{uz-adv}}
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|tun va tun oʻrtasidagi kun vaqti}}
* {{af}}: [[aand]]
* {{ar}}: [[مساء]]
* {{az}}: [[axşam]]
* {{bs}}: [[večer]]
* {{crh}}: [[aqşam]]
* {{da}}: [[aften]]
* {{et}}: [[õhtu]]
* {{en}}: [[evening]]
* {{ka}}: [[საღამო]] (saḡamo)
* {{kk}}: [[кеш]]
* {{ko}}: [[저녁]]
* {{ky}}: [[кеч]]
* {{lv}}: [[vakaras]]
* {{lt}}: [[vakars]]
* {{de}}: [[Abend]]
* {{nl}}: [[avond]]
* {{no}}: [[kveld]]
* {{pl}}: [[wieczór]]
* {{pt}}: [[tarde]]
* {{ro}}: [[seară]]
* {{ru}}: [[вечер]]
* {{sv}}: [[kväll]], [[afton]]
* {{tt}}: [[кич]]
* {{tr}}: [[akşam]]
* {{uk}}: [[вечiр]] (vechir)
* {{ja}}: [[ゆうがた]]
{{trans-bottom}}</text>
      <sha1>irffqjs1eqfx8d07jiy7vlfy9t3tplp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638006</id>
      <parentid>638005</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2440" sha1="at5sxid8zrkjp500r4puu28z8zqa9pw" xml:space="preserve">[[Fayl:Hot summer night in Deep Cove.jpg|300px|thumb|oqshom]]
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq-shom'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''OQSHOM''' Bu ot oʻzbekcha ots sifati bilan 'quyosh bota boshlagan payt' maʼnosini anglatadigan tojikcha shom otidan ({{ТжРС}}, 460) tuzilgan boʻlib, 'kechki gʻira-shira paytʼ maʼnosshsh anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 560). Bu otdan oʻzbek tilida otsshomlab ravishi yasalgan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Quyosh botishi bilan tun boshlanishi oʻrtasidagi gʻira-shira yorugʻ payt. {{misol|Quyosh botgan, lekin kun hali yorugʻ, har yoqqa {{ajrat|oqshom}} sukunati choʻzilgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Koʻngilni qon qiluvchi {{ajrat|oqshom}} qoʻndi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Kech, kechqurun. {{misol|[Oysara] Jisman zaifligiga qaramay, koʻp yumush qilar, har oqshom oʻz bolalari bilan tancha atrofini toʻldirib, kitob oʻqir edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Oʻsha {{ajrat|oqshom}} Usmonxoʻjaning hovlisida tong otguncha chiroq oʻchmadi, ulfatlari xoʻp kayf-safo qilishdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}&lt;br/&gt;'''Yarim oqshom''' - tun, yarim kecha. {{misol|Yarim oqshom serjant Orziqulov oʻgʻli yoʻgʻida uning xonasiga kirdi.|[[w:Yoshlik|„Yoshlik“]]}} {{misol|Yarim {{ajrat|oqshom}} noz uyquda yotuvdim, ikki juvonmarging mindi toʻshima.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚШОМ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oqshom'''&lt;br /&gt;
[[сумерки]], [[вечер]].&lt;br /&gt;
}}

{{uz-adv}}
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|tun va tun oʻrtasidagi kun vaqti}}
* {{af}}: [[aand]]
* {{ar}}: [[مساء]]
* {{az}}: [[axşam]]
* {{bs}}: [[večer]]
* {{crh}}: [[aqşam]]
* {{da}}: [[aften]]
* {{et}}: [[õhtu]]
* {{en}}: [[evening]]
* {{ka}}: [[საღამო]] (saḡamo)
* {{kk}}: [[кеш]]
* {{ko}}: [[저녁]]
* {{ky}}: [[кеч]]
* {{lv}}: [[vakaras]]
* {{lt}}: [[vakars]]
* {{de}}: [[Abend]]
* {{nl}}: [[avond]]
* {{no}}: [[kveld]]
* {{pl}}: [[wieczór]]
* {{pt}}: [[tarde]]
* {{ro}}: [[seară]]
* {{ru}}: [[вечер]]
* {{sv}}: [[kväll]], [[afton]]
* {{tt}}: [[кич]]
* {{tr}}: [[akşam]]
* {{uk}}: [[вечiр]] (vechir)
* {{ja}}: [[ゆうがた]]
{{trans-bottom}}</text>
      <sha1>at5sxid8zrkjp500r4puu28z8zqa9pw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638007</id>
      <parentid>638006</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tillarda */</comment>
      <origin>638007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2464" sha1="jfvsh9cwhwydcm910xe5ifm07vv10t1" xml:space="preserve">[[Fayl:Hot summer night in Deep Cove.jpg|300px|thumb|oqshom]]
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oq-shom'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''OQSHOM''' Bu ot oʻzbekcha ots sifati bilan 'quyosh bota boshlagan payt' maʼnosini anglatadigan tojikcha shom otidan ({{ТжРС}}, 460) tuzilgan boʻlib, 'kechki gʻira-shira paytʼ maʼnosshsh anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 560). Bu otdan oʻzbek tilida otsshomlab ravishi yasalgan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Quyosh botishi bilan tun boshlanishi oʻrtasidagi gʻira-shira yorugʻ payt. {{misol|Quyosh botgan, lekin kun hali yorugʻ, har yoqqa {{ajrat|oqshom}} sukunati choʻzilgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Koʻngilni qon qiluvchi {{ajrat|oqshom}} qoʻndi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Kech, kechqurun. {{misol|[Oysara] Jisman zaifligiga qaramay, koʻp yumush qilar, har oqshom oʻz bolalari bilan tancha atrofini toʻldirib, kitob oʻqir edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Oʻsha {{ajrat|oqshom}} Usmonxoʻjaning hovlisida tong otguncha chiroq oʻchmadi, ulfatlari xoʻp kayf-safo qilishdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}&lt;br/&gt;'''Yarim oqshom''' - tun, yarim kecha. {{misol|Yarim oqshom serjant Orziqulov oʻgʻli yoʻgʻida uning xonasiga kirdi.|[[w:Yoshlik|„Yoshlik“]]}} {{misol|Yarim {{ajrat|oqshom}} noz uyquda yotuvdim, ikki juvonmarging mindi toʻshima.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚШОМ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oqshom'''&lt;br /&gt;
[[сумерки]], [[вечер]].&lt;br /&gt;
}}

{{uz-adv}}
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|tun va tun oʻrtasidagi kun vaqti}}
* {{af}}: [[aand]]
* {{ar}}: [[مساء]]
* {{az}}: [[axşam]]
* {{bs}}: [[večer]]
* {{crh}}: [[aqşam]]
* {{da}}: [[aften]]
* {{et}}: [[õhtu]]
* {{en}}: [[evening]]
* {{ka}}: [[საღამო]] (saḡamo)
* {{kk}}: [[кеш]]
* {{ko}}: [[저녁]]
* {{ky}}: [[кеч]]
* {{lv}}: [[vakaras]]
* {{lt}}: [[vakars]]
* {{de}}: [[Abend]]
* {{nl}}: [[avond]]
* {{no}}: [[kveld]]
* {{pl}}: [[wieczór]]
* {{pt}}: [[tarde]]
* {{ro}}: [[seară]]
* {{ru}}: [[вечер]]
* {{sv}}: [[kväll]], [[afton]]
* {{tt}}: [[кич]]
* {{tr}}: [[akşam]]
* {{uk}}: [[вечiр]] (vechir)
* {{tyv}}: [[имир]]
* {{ja}}: [[ゆうがた]]
{{trans-bottom}}</text>
      <sha1>jfvsh9cwhwydcm910xe5ifm07vv10t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>kumush</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14182</id>
    <revision>
      <id>637942</id>
      <parentid>634844</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>637942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2354" sha1="pvb7zh6wt08z0f1bu7pq0lrx7qbcepj" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ku-mush'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|KUMUSH 'oq-koʻkish rangli qimmatbaho maʼdan'. Kuzgi hatih, k u m u sh hoshih — kuyovlarga berguli (Matal). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli koʻmüsh tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 397; Devon, I, 351; DS, 326), oʻzbek tilida ü un — lilarining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kümüsh &amp;gt;&amp;nbsp;ku-mush. Bu ot oʻzbek tilining ayrim shevalarida komish (koʻmish) tarzida buzib talaffuz qilinadi.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Mendeleyev davriy sistemasining I guruhiga mansub kimyoviy element, oq-koʻkish rangli yaltiroq, asl metall. {{misol|Analitik ishlarning talaygina qismi ruda materiallaridan oltin, {{ajrat|kumush}}, rux va boshqa nodir elementlarni aniqlash bilan bogʻliqdir.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]|}} {{misol|So‘zing {{ajrat|kumush}} bo‘lsa, Tinglovchi tilla bo‘lsin.|Maqol}}
#Kumushdan ishlangan, kumush ishlatilgan. {{misol|{{ajrat|Kumush}} tanga. {{ajrat|Kumush}} barkash.}} {{misol|Mehmonxonasidagi ikki {{ajrat|kumush}} qandil porillab yonib turibdi.|[[w:K. Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}
#{{koʻchma|uz}} Kumushga nisbat bildiradi. {{misol|{{ajrat|Kumush}} tola,}} {{misol|Tashlandiq tegirmonning chirik povidan suv mayda {{ajrat|kumush}} tomchilarni sachratib, guvullab otiladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kumush (xotin-qizlar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|КУМУШ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|Kumushlari|
*{{en}}: [[silver]]
*{{es}}: [[plata]]
*{{ru}}: [[серебро]] (serebro)
*{{tr}}: [[gümüş]]
*{{ja}}: [[銀]] (gin)
*{{ug}}: [[كۈمۈش]]
*{{sah}}: [[көмүс]] (kömüs)
*{{zh}}: [[银]] (yín)
|}}


{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[kumush]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;1 &lt;/b&gt;[[серебро]]; // [[серебряный]]; {{tarjmisoli|sof ~ }} чистое серебро; {{tarjmisoli|~ qotishmalari }} сплавы серебра; {{tarjmisoli|~ qoshiq }} серебряная ложка; {{tarjmisoli|~dek oppoq qor }} белый как серебро снег; {{tarjmisoli|~ yugurtirmoq }} серебрить, покрывать серебром;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2 &lt;/b&gt;[[Кумуш]] ({{izoh|имя собств. женское}}).&lt;/br&gt;
}}

{{-rang-}}</text>
      <sha1>pvb7zh6wt08z0f1bu7pq0lrx7qbcepj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>temir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14270</id>
    <revision>
      <id>637940</id>
      <parentid>637920</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T13:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>637940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3695" sha1="1t7o9pbc9pj5abk6orc4g45pa2cmi7d" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''te-mir'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TEMIR ' qoramtir kumush rangli ogʻir metall'. Uning oʻn uch yashar oʻgʻli dam bosib, kichik bolgʻa bilan t ye m i r n i urib, dadasiga yordamlashardi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tämir tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 429), keyinroq temür, temir shakllari yuzaga kelgan (Devon, I, 342, 464; DS, 554): tämir &amp;gt;&amp;nbsp;temür &amp;gt;&amp;nbsp;temir.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element, bolgʻalanganda yassilanadigan, istalgan shaklga kiradigan, uglerod bilan qoʻshilganda, poʻlat va choʻyan hosil qiladi-gan qoramtir kumush rangli ogʻir metall. {{misol|Sof {{ajrat|temir}}.}} {{misol|Magnit ham {{ajrat|temir}}ni domiga tortadi, kesakni torta olmaydi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}} {{misol|Uning [Qoratoyning] oʻn uch yashar oʻgʻli dam bosib, kichik bolgʻa bilan {{ajrat|temir}}ni urib, dadasiga yordamlashardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

'''2 '''{{s. t.|uz}} Umuman, temir, poʻlat va sh.k. lar va ulardan yasalgan buyum-narsalar. {{misol|{{ajrat|Temir}} qoshiq. {{ajrat|Temir}} koʻprik. {{ajrat|Temir}} panjara. {{ajrat|Temir}} oʻchoq. {{ajrat|Temir}} darvoza.}} n {{misol|Yigit uzoqda haybatli {{ajrat|temir}} uyumlari singari agʻnab yotgan pachoq parovozlarga tikildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoray-mas}}. {{misol|Samolyotning kichkinagina zinapoyasiga bir oyogʻimni qoʻyib, eshigidan ushlagan edim, qoʻllarim {{ajrat|temir}}ga chip etib yopishib qolsa boʻladimi!|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}.

:Temir daftar ''s.t. koʻchma'' Yozuvlari qo-nun kuchiga ega boʻlgan daftar. {{misol|Bularning hammasi uning boʻynida qarz boʻlib yotardi. Bulardan tashqari, otasining dafn xara-jatlari ham {{ajrat|temir}} daftarda yozigʻliq edi. |[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. Temirni qizigʻi-da bosmoq Har ishni oʻz vaqtida, fursatni boy bermay amalga oshirmoq. {{misol|&quot;{{ajrat|Temir}}ni qi-zigʻida bos&quot; degan maqolga amal qilib, unga madh-sano oʻqishga boshladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

3 Temir (erkaklar ismi)

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТЕМИР}}
== Tarjimalari ==

{{uz-ism}}

=== Tillar ===
*{{af}}: [[yster]]
*{{sq}}: [[hekuri]]
*{{ar}}: [[حديد]] [[:ar:حديد|(ar)]] [ḥadīd]
*{{hy}}: [[երկաթ]] (erkatʿ)
*{{ast}}: [[fierro]]
*{{az}}: [[dəmir]]
*{{ba}}: [[тимер]] (timer)
*{{eu}}: [[burdin]], [[burdina]]
*{{be}}: [[жалеза]] (žaléza)
*{{bn}}: [[লোহা]] (lohā)
*{{fi}} [[rauta]] [[:fi:rauta|(fi)]] 
*{{de}}: [[Eisen]]
*{{en}}: [[iron]]
*{{es}}: [[hierro]]
*{{pt}}: [[ferro]]
*{{tr}}: [[demir]]
*{{tyv}}: [[демир]]
*{{ug}}: [[تۆمۈر]]
*{{kjh}}: [[тимiр]]

{{Tarjimalar
|sah = [[тимир]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''temir'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[железо]]; // [[железный]]; {{tarjmisoli|sof temir }} химически чистое железо; {{tarjmisoli|temir konlari }} железные рудники; {{tarjmisoli|temir karavot }} железная кровать; {{tarjmisoli|temir yoʻl }} железная дорога; {{tarjmisoli|temir yoʻlchi }} железнодорожник; {{tarjmisoli|temir intizom }} железная дисциплина; {{tarjmisoli|temirni qizigʻida bos }} {{izoh|погов.}} куй железо пока горячо;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[Темир]] ({{izoh|имя собств. мужское}}); {{tarjmisoli|* temir qanot boʻlmoq }} оперяться; {{tarjmisoli|temir tikan }} {{izoh|бот}}. якорцы земляные.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>1t7o9pbc9pj5abk6orc4g45pa2cmi7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qoʻgʻirchoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15285</id>
    <revision>
      <id>637994</id>
      <parentid>634726</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>637994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1488" sha1="e8gqixfrp5lvxs45vlnxzwteuqf9c05" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qoʻ-gʻir-choq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Turkiy. Ushbu so‘z G‘arbiy Yugurcha ''[[gurjak]]'' so‘zila o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:Odamga yoki boshqa biror narsaga oʻxshatib yasalgan bolalar oʻyinchogʻi. {{misol|Rezinka {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}. Qoʻgʻirchoq teatri. Qoʻgʻir-choq oʻynamoq.}} n {{misol|Oʻn-oʻn bir yoshlarga kirgan ikkinchi qiz qizil qashmini ogʻzida hoʻllab, qoʻlidagi {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}qa qosh-koʻz yasar va.. ashu-la aytardi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

'''2 '''{{koʻchma|uz}} Boshqalarning amri, istagi bilan ish tutuvchi, mustaqil ish yurgi-zolmaydigan kishi, hokim; hukumat va sh.k. {{misol|Birovning qoʻlida {{ajrat|qoʻgʻirchoq}} boʻlmoq. Qoʻgʻirchoq hukumat. yat Ha, sizlar uchun rais nima, {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}mi?|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚЎҒИРЧОҚ}}
== Tarjimalari ==

*{{da}}: [[uvirksom]]
*{{de}}: [[Leerlauf]]
*{{sv}}: [[tomgång]]
*{{ja}}: [[ダミー]] (damī)
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qoʻgʻirchoq'''&lt;br /&gt;
[[кукла]]; [[марионетка]]; // [[кукольный]]; [[марионеточный]]; {{tarjmisoli|qoʻgʻirchoq teatri }} кукольный театр; {{tarjmisoli|qoʻgʻirchoq hukumat }} марионеточное правительство.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>e8gqixfrp5lvxs45vlnxzwteuqf9c05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637995</id>
      <parentid>637994</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1505" sha1="3g19xoehfaagh0fjx3i6vby8t84x7kr" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qoʻ-gʻir-choq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Turkiy. Ushbu so‘z G‘arbiy Yugurcha ''[[gurjak]]'' so‘zila o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odamga yoki boshqa biror narsaga oʻxshatib yasalgan bolalar oʻyinchogʻi. {{misol|Rezinka {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}.}} {{misol|Qoʻgʻirchoq teatri.}} {{misol|Qoʻgʻirchoq oʻynamoq.}} {{misol|Oʻn-oʻn bir yoshlarga kirgan ikkinchi qiz qizil qashmini ogʻzida hoʻllab, qoʻlidagi {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}qa qosh-koʻz yasar va.. ashula aytardi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}
#{{koʻchma|uz}} Boshqalarning amri, istagi bilan ish tutuvchi, mustaqil ish yurgizolmaydigan kishi, hokim; hukumat va sh.k. {{misol|Birovning qoʻlida {{ajrat|qoʻgʻirchoq}} boʻlmoq. Qoʻgʻirchoq hukumat. yat Ha, sizlar uchun rais nima, {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}mi?|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚЎҒИРЧОҚ}}
== Tarjimalari ==

*{{da}}: [[uvirksom]]
*{{de}}: [[Leerlauf]]
*{{sv}}: [[tomgång]]
*{{ja}}: [[ダミー]] (damī)
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qoʻgʻirchoq'''&lt;br /&gt;
[[кукла]]; [[марионетка]]; // [[кукольный]]; [[марионеточный]]; {{tarjmisoli|qoʻgʻirchoq teatri }} кукольный театр; {{tarjmisoli|qoʻgʻirchoq hukumat }} марионеточное правительство.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>3g19xoehfaagh0fjx3i6vby8t84x7kr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637996</id>
      <parentid>637995</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnoviy xususiyatlari */</comment>
      <origin>637996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1506" sha1="nuj55txgquo1mkcx5cwoltq3bp3e5jh" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qoʻ-gʻir-choq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Turkiy. Ushbu so‘z G‘arbiy Yugurcha ''[[gurjak]]'' so‘zila o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odamga yoki boshqa biror narsaga oʻxshatib yasalgan bolalar oʻyinchogʻi. {{misol|Rezinka {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}.}} {{misol|Qoʻgʻirchoq teatri.}} {{misol|Qoʻgʻirchoq oʻynamoq.}} {{misol|Oʻn-oʻn bir yoshlarga kirgan ikkinchi qiz qizil qalamini ogʻzida hoʻllab, qoʻlidagi {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}qa qosh-koʻz yasar va.. ashula aytardi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}
#{{koʻchma|uz}} Boshqalarning amri, istagi bilan ish tutuvchi, mustaqil ish yurgizolmaydigan kishi, hokim; hukumat va sh.k. {{misol|Birovning qoʻlida {{ajrat|qoʻgʻirchoq}} boʻlmoq. Qoʻgʻirchoq hukumat. yat Ha, sizlar uchun rais nima, {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}mi?|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚЎҒИРЧОҚ}}

== Tarjimalari ==

*{{da}}: [[uvirksom]]
*{{de}}: [[Leerlauf]]
*{{sv}}: [[tomgång]]
*{{ja}}: [[ダミー]] (damī)
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qoʻgʻirchoq'''&lt;br /&gt;
[[кукла]]; [[марионетка]]; // [[кукольный]]; [[марионеточный]]; {{tarjmisoli|qoʻgʻirchoq teatri }} кукольный театр; {{tarjmisoli|qoʻgʻirchoq hukumat }} марионеточное правительство.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>nuj55txgquo1mkcx5cwoltq3bp3e5jh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637997</id>
      <parentid>637996</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1526" sha1="516k09oyrjlq5tf4i0wlc7g2q4scf6v" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qoʻ-gʻir-choq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Turkiy. Ushbu so‘z G‘arbiy Yugurcha ''[[gurjak]]'' so‘zila o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odamga yoki boshqa biror narsaga oʻxshatib yasalgan bolalar oʻyinchogʻi. {{misol|Rezinka {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}.}} {{misol|Qoʻgʻirchoq teatri.}} {{misol|Qoʻgʻirchoq oʻynamoq.}} {{misol|Oʻn-oʻn bir yoshlarga kirgan ikkinchi qiz qizil qalamini ogʻzida hoʻllab, qoʻlidagi {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}qa qosh-koʻz yasar va.. ashula aytardi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}
#{{koʻchma|uz}} Boshqalarning amri, istagi bilan ish tutuvchi, mustaqil ish yurgizolmaydigan kishi, hokim; hukumat {{va sh.k.}} {{misol|Birovning qoʻlida {{ajrat|qoʻgʻirchoq}} boʻlmoq.}} {{misol|Qoʻgʻirchoq hukumat.}} {{misol|Ha, sizlar uchun rais nima, {{ajrat|qoʻgʻirchoq}}mi?|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚЎҒИРЧОҚ}}

== Tarjimalari ==

*{{da}}: [[uvirksom]]
*{{de}}: [[Leerlauf]]
*{{sv}}: [[tomgång]]
*{{ja}}: [[ダミー]] (damī)
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qoʻgʻirchoq'''&lt;br /&gt;
[[кукла]]; [[марионетка]]; // [[кукольный]]; [[марионеточный]]; {{tarjmisoli|qoʻgʻirchoq teatri }} кукольный театр; {{tarjmisoli|qoʻgʻirchoq hukumat }} марионеточное правительство.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>516k09oyrjlq5tf4i0wlc7g2q4scf6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>sut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16574</id>
    <revision>
      <id>637977</id>
      <parentid>636519</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8763" sha1="279d4riti93d4n0dzqfrxe3f50cpdwm" xml:space="preserve">[[Fayl:Milk.jpg|thumb|sut]]
{{-da-}}
{{da-ism}}
{{-gag-}}
{{gag-ism}}
{{-fi-}}
{{fi-ism}}
{{-hu-}}
{{hu-ism}}
{{-kaa-}}
{{kaa-ism}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SUT 'yelin bezlaridan ajralib chiqadigan oq suyuqlik'. {{misol|{{ajrat|Sut}}dan ogʻzi kuygan qatiqni ham puflab ichadi [[w:Maqol|Maqol]]}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli süt tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, III, 132; DS, 518); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süt &amp;gt;&amp;nbsp;sut.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odam (ayol) va sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tugʻilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oqrangdagi suyuqlik. {{misol|Sut bezlari.}} {{misol|Bola yigʻlamasa, ona {{ajrat|sut}} bermaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻkragimda {{ajrat|sut}}im deb, Yuragimda oʻtim deb, Enasi shoʻrlik yigʻlaydi, Qaydasan, Ahmadim, deb.|[[w:Oysuluv|Oysuluv]]}} {{misol|Iskandar yelinning soʻrgʻichdek uchlaridan tiz-tiz otilib chiqib, xurmaga oppoq ipdek pov-pov choʻzilib tushayotgan {{ajrat|sut}}ga hayrat bilan tikilib qoldi. |[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}
#Sigir, qoʻy, echki va shu kabi chorva mollarining emchagidan sogʻib olingan shunday suyuqlik (ovqat va mahsulot sifatida). {{misol|Sigir {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Yogʻli {{ajrat|sut}}.}} {{misol|{{ajrat|Sut}} sanoati.}} {{misol|Sut mahsulotlari.}} {{misol|Sutdan ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechagi chorshanba bozorda bir sigir oldim deng, yegani quruq xashagu {{ajrat|sut}}iga qoshiq botmaydi - shundoqqina qaymoq.|„Askiya“}} {{misol|Oshqozonda hazm boʻlib ketishi zarur boʻlgan dorilarni {{ajrat|sut}} bilan ichish mutlaqo mumkin emas.|[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]}}
#Baʼzi oʻsimliklarning tanasi, poyasi yoki hosilidagi oq suyuqlik. {{misol|Semizoʻtning {{ajrat|sut}}i. Dumbul joʻxorining {{ajrat|sut}}i,}} {{misol|Bir kuni Fayzulla bilan {{ajrat|sut}}i qotgan dumbul oʻriklarni terib olib, juftmitoq oʻynab oʻtirsak, koʻchada birov chaqirganday boʻldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}

: Ona suti ogʻziga kelmoq - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Nainki sen, ishlayversak, bizlarning ham, bil, Ogʻzimizga kelib qolar ona {{ajrat|sut}}imiz.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}&lt;br/&gt;Ona suti ogʻzidan ketmagan hali yosh, turmushning achchiq-chuchugini, tajribasini koʻrmagan; goʻdak. {{misol|Ona {{ajrat|sut}}i ogʻzidan ketmagan bola.}} Ona sutiday halol ''(yoki'' pok) {{q.}} [[ona]]. Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq ''q.'' oq. Sut bilan kirgan jon bilan chiqadi. Yoshlikdan oʻrgangan odat oʻla-oʻlguncha saqlanadi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal. {{misol|Maxdum.. Anvarning biror kambagʻal bilan „yozilishib“ oʻtirganini koʻrsa.. „{{ajrat|sut}} bilan kirgan, jon bilan chiqar, maqoli koʻp toʻgʻri soʻz“, deb oʻylar va ensasi qotib, chetga ketar edi. [[w:A. Qodiriy|Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Sutdan oq, suvdan tiniq Begʻubor, pok, begunoh odam haqida. Xom sut emgan banda (yoki inson) ''q.'' emmoq. {{misol|Ishoq Maxsum bilan Usta Moʻmin ham xom {{ajrat|sut}} emgan banda edilar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУТ}}
== Tarjimalari ==

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
=== Maʼnosi ===
# „Sut“ — odam va [[w:sut|sut]] emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan suyuklik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan naslni oziqlantirishga moʻljallangan {{ajrat|murakkab}} kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega.
# Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa moddalar bor. Sut tarkibida organizmning {{ajrat|normal}} oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli {{misol|oziqovqat mahsulotiga aylantiradi}}.
# Sut faqat go‘daklargagina emas, balki voyaga yetganlarga ham foydalidir, chunki unda [[w:kalsiy|kalsiy]] va {{ajrat|vitamin C}} anchagina.
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|suyuqlik}}
* {{sq}}: [[qumësht]]
* {{am}}: [[ወተት]] (wätätə)
* Arabcha: [[حليب]] (ḥalīb), [[لبن]] (lában)
* {{hy}}: [[կաթ]] (katʿ)
* {{an}}: [[leit]]
* {{ast}}: [[lleche]]
* {{ay}}: [[millk'i]]
* {{az}}: [[süd]]
* {{eu}}: [[esne]]
* {{be}}: [[малако]] (malakó)
* {{bn}}: [[দুধ]] (dudh)
* {{br}}: [[laezh]]
* {{bg}}: [[мляко]] (mljáko)
* {{my}}: [[နို့]] (no.)
* {{da}}: [[mælk]]
* Olmoncha: [[Milch]]
* {{cs}}: [[mléko]]
* {{eo}}: [[lakto]]
* {{et}}: [[piim]]
* {{fo}}: [[mjólk]]
* {{en}}: [[milk]]
* {{es}}: [[leche]]
* {{it}}: [[latte]]
* {{fi}}: [[maito]]
* {{fr}}: [[lait]]
* {{ca}}: [[llet]]
* {{io}}: [[lakto]]
* {{ga}}: [[bainne]]
* {{kk}}: [[сүт]] (süt)
* {{kn}}: [[ಹಾಲು]] (hālu)
* {{km}}: [[ទឹកដោះ]] (dteuk doh)
* {{nl}}: [[melk]]
* {{lo}}: [[ນ້ຳນົມ]] (nam-nom)
* {{lv}}: [[piens]]
* {{ln}}: [[míliki]]
* {{lt}}: [[pienas]]
* {{mt}}: [[ħalib]]
* {{gv}}: [[bainney]]
* {{mi}}: [[waiū]], [[miraka]]
* {{hu}}: [[tej]]
* {{pl}}: [[mleko]]
* {{pt}}: [[leite]]
* {{no}}: [[mjølk]]
* {{ru}}: [[молоко]] (molokó)
* {{si}}: [[කිරි]] (kiri)
* {{sv}}: [[mjölk]]
* {{sw}}: [[maziwa]]
* {{th}}: [[น้ำนม]] (náam nom)
* {{bo}}: [[འོ་མ]] ('o ma)
* Tagalcha: [[gatas]]
* {{ty}}: [[ha'ari]]
* {{to}}: [[hu'akau]]
* {{tn}}: [[maši]]
* {{tr}}: [[süt]]
* {{tk}}: [[süýt]]
* {{udm}}: [[йöл]]
* {{uk}}: [[молоко]] (molokó)
* {{ur}}: [[دودھ]] (dūdh)
* {{ug}}: [[سۈت]] (süt)
* {{vi}}: [[sữa]]
* {{vo}}: [[milig]]
* {{zh}}: [[奶]] (nǎi)
* {{yi}}: [[מילך]] (milkh)
* {{el}}: [[γάλα]] (gála)
* {{sah}}: [[үүт]]
* {{zu}}: [[senga]]
{{trans-bottom}}
{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sut'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[молоко]]; // [[молочный]]; {{tarjmisoli|sigir suti }} коровье молоко; {{tarjmisoli|pishirilgan sut }} кипячёное молоко; {{tarjmisoli|xom sut }} сырое молоко; {{tarjmisoli|sut fermasi }} молочная ферма; {{tarjmisoli|sut emizuvchilar }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sut emarlar }} {{izoh|зоол}}. млекопитающие; {{tarjmisoli|sutdan qolmoq }} перестать доиться; {{tarjmisoli|suti qochibdi }} у неё исчезло молоко; она перестала доиться; {{tarjmisoli|sigirning suti sogʻuvchilar qoʻlida }} {{izoh|погов}}. молоко коровы в руках доярок; {{tarjmisoli|bola yigʻlamasa, ona sut bermaydi }} ({{izoh|букв}}. если ребёнок не плачет, мать не даст ему молока) дитя не плачет, мать не разумеет; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan keldi }} ({{izoh|букв}}. у него материнское молоко изо рта пошло) он измучился, он потратил очень много труда, приложил много сил; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan ketmagan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ona suti ogʻzidan kelib turibdi }} молоко на губах не обсохло; {{tarjmisoli|sutdan oq, suvdan tiniq }} белее молока, прозрачнее воды ({{izoh|о безгрешном человеке}}); {{tarjmisoli|sut bilan kirgan jon bilan chiqar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всосанное с молоком уйдёт с душой) горбатого могила исправит;{{tarjmisoli| ona sutidan halol }} честнее материнского молока ({{izoh|о чём-л. добытом честным трудом}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[млечный]] [[сок]] ({{izoh|в стеблях или плодах растений}}); {{tarjmisoli|semiz oʻtning suti }} млечный сок портулака;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|входит в состав некоторых ботанических названий}}; {{tarjmisoli|boʻri sut }} {{izoh|бот}}. волчье молоко; {{tarjmisoli|sut pechak }} {{izoh|бот}}. ластовень остролистный; {{tarjmisoli|sut tikan }} {{izoh|бот}}. молокан; {{tarjmisoli|sut choʻp }} {{izoh|бот}}. лактук; {{tarjmisoli|* xom sut emgan banda }} ({{izoh|букв}}. смертный, сосавший сырое молоко) человек не безгрешен; человеку свойственно ошибаться.&lt;br /&gt;
}}

{{-cy-}}
{{cy-adj}}
* [[qalay]]

[[Turkum:Oʻzbekchada biologiyaga oid soʻzlar]]</text>
      <sha1>279d4riti93d4n0dzqfrxe3f50cpdwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637978</id>
      <parentid>637977</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8763" sha1="35axilvwvjkwmy3my1iyucjdyefrnzc" xml:space="preserve">[[Fayl:Milk.jpg|thumb|sut]]
{{-da-}}
{{da-ism}}
{{-gag-}}
{{gag-ism}}
{{-fi-}}
{{fi-ism}}
{{-hu-}}
{{hu-ism}}
{{-kaa-}}
{{kaa-ism}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SUT 'yelin bezlaridan ajralib chiqadigan oq suyuqlik'. {{misol|{{ajrat|Sut}}dan ogʻzi kuygan qatiqni ham puflab ichadi|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli süt tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, III, 132; DS, 518); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süt &amp;gt;&amp;nbsp;sut.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odam (ayol) va sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tugʻilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oqrangdagi suyuqlik. {{misol|Sut bezlari.}} {{misol|Bola yigʻlamasa, ona {{ajrat|sut}} bermaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻkragimda {{ajrat|sut}}im deb, Yuragimda oʻtim deb, Enasi shoʻrlik yigʻlaydi, Qaydasan, Ahmadim, deb.|[[w:Oysuluv|Oysuluv]]}} {{misol|Iskandar yelinning soʻrgʻichdek uchlaridan tiz-tiz otilib chiqib, xurmaga oppoq ipdek pov-pov choʻzilib tushayotgan {{ajrat|sut}}ga hayrat bilan tikilib qoldi. |[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}
#Sigir, qoʻy, echki va shu kabi chorva mollarining emchagidan sogʻib olingan shunday suyuqlik (ovqat va mahsulot sifatida). {{misol|Sigir {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Yogʻli {{ajrat|sut}}.}} {{misol|{{ajrat|Sut}} sanoati.}} {{misol|Sut mahsulotlari.}} {{misol|Sutdan ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechagi chorshanba bozorda bir sigir oldim deng, yegani quruq xashagu {{ajrat|sut}}iga qoshiq botmaydi - shundoqqina qaymoq.|„Askiya“}} {{misol|Oshqozonda hazm boʻlib ketishi zarur boʻlgan dorilarni {{ajrat|sut}} bilan ichish mutlaqo mumkin emas.|[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]}}
#Baʼzi oʻsimliklarning tanasi, poyasi yoki hosilidagi oq suyuqlik. {{misol|Semizoʻtning {{ajrat|sut}}i. Dumbul joʻxorining {{ajrat|sut}}i,}} {{misol|Bir kuni Fayzulla bilan {{ajrat|sut}}i qotgan dumbul oʻriklarni terib olib, juftmitoq oʻynab oʻtirsak, koʻchada birov chaqirganday boʻldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}

: Ona suti ogʻziga kelmoq - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Nainki sen, ishlayversak, bizlarning ham, bil, Ogʻzimizga kelib qolar ona {{ajrat|sut}}imiz.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}&lt;br/&gt;Ona suti ogʻzidan ketmagan hali yosh, turmushning achchiq-chuchugini, tajribasini koʻrmagan; goʻdak. {{misol|Ona {{ajrat|sut}}i ogʻzidan ketmagan bola.}} Ona sutiday halol ''(yoki'' pok) {{q.}} [[ona]]. Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq ''q.'' oq. Sut bilan kirgan jon bilan chiqadi. Yoshlikdan oʻrgangan odat oʻla-oʻlguncha saqlanadi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal. {{misol|Maxdum.. Anvarning biror kambagʻal bilan „yozilishib“ oʻtirganini koʻrsa.. „{{ajrat|sut}} bilan kirgan, jon bilan chiqar, maqoli koʻp toʻgʻri soʻz“, deb oʻylar va ensasi qotib, chetga ketar edi. [[w:A. Qodiriy|Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Sutdan oq, suvdan tiniq Begʻubor, pok, begunoh odam haqida. Xom sut emgan banda (yoki inson) ''q.'' emmoq. {{misol|Ishoq Maxsum bilan Usta Moʻmin ham xom {{ajrat|sut}} emgan banda edilar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУТ}}
== Tarjimalari ==

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
=== Maʼnosi ===
# „Sut“ — odam va [[w:sut|sut]] emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan suyuklik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan naslni oziqlantirishga moʻljallangan {{ajrat|murakkab}} kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega.
# Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa moddalar bor. Sut tarkibida organizmning {{ajrat|normal}} oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli {{misol|oziqovqat mahsulotiga aylantiradi}}.
# Sut faqat go‘daklargagina emas, balki voyaga yetganlarga ham foydalidir, chunki unda [[w:kalsiy|kalsiy]] va {{ajrat|vitamin C}} anchagina.
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|suyuqlik}}
* {{sq}}: [[qumësht]]
* {{am}}: [[ወተት]] (wätätə)
* Arabcha: [[حليب]] (ḥalīb), [[لبن]] (lában)
* {{hy}}: [[կաթ]] (katʿ)
* {{an}}: [[leit]]
* {{ast}}: [[lleche]]
* {{ay}}: [[millk'i]]
* {{az}}: [[süd]]
* {{eu}}: [[esne]]
* {{be}}: [[малако]] (malakó)
* {{bn}}: [[দুধ]] (dudh)
* {{br}}: [[laezh]]
* {{bg}}: [[мляко]] (mljáko)
* {{my}}: [[နို့]] (no.)
* {{da}}: [[mælk]]
* Olmoncha: [[Milch]]
* {{cs}}: [[mléko]]
* {{eo}}: [[lakto]]
* {{et}}: [[piim]]
* {{fo}}: [[mjólk]]
* {{en}}: [[milk]]
* {{es}}: [[leche]]
* {{it}}: [[latte]]
* {{fi}}: [[maito]]
* {{fr}}: [[lait]]
* {{ca}}: [[llet]]
* {{io}}: [[lakto]]
* {{ga}}: [[bainne]]
* {{kk}}: [[сүт]] (süt)
* {{kn}}: [[ಹಾಲು]] (hālu)
* {{km}}: [[ទឹកដោះ]] (dteuk doh)
* {{nl}}: [[melk]]
* {{lo}}: [[ນ້ຳນົມ]] (nam-nom)
* {{lv}}: [[piens]]
* {{ln}}: [[míliki]]
* {{lt}}: [[pienas]]
* {{mt}}: [[ħalib]]
* {{gv}}: [[bainney]]
* {{mi}}: [[waiū]], [[miraka]]
* {{hu}}: [[tej]]
* {{pl}}: [[mleko]]
* {{pt}}: [[leite]]
* {{no}}: [[mjølk]]
* {{ru}}: [[молоко]] (molokó)
* {{si}}: [[කිරි]] (kiri)
* {{sv}}: [[mjölk]]
* {{sw}}: [[maziwa]]
* {{th}}: [[น้ำนม]] (náam nom)
* {{bo}}: [[འོ་མ]] ('o ma)
* Tagalcha: [[gatas]]
* {{ty}}: [[ha'ari]]
* {{to}}: [[hu'akau]]
* {{tn}}: [[maši]]
* {{tr}}: [[süt]]
* {{tk}}: [[süýt]]
* {{udm}}: [[йöл]]
* {{uk}}: [[молоко]] (molokó)
* {{ur}}: [[دودھ]] (dūdh)
* {{ug}}: [[سۈت]] (süt)
* {{vi}}: [[sữa]]
* {{vo}}: [[milig]]
* {{zh}}: [[奶]] (nǎi)
* {{yi}}: [[מילך]] (milkh)
* {{el}}: [[γάλα]] (gála)
* {{sah}}: [[үүт]]
* {{zu}}: [[senga]]
{{trans-bottom}}
{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sut'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[молоко]]; // [[молочный]]; {{tarjmisoli|sigir suti }} коровье молоко; {{tarjmisoli|pishirilgan sut }} кипячёное молоко; {{tarjmisoli|xom sut }} сырое молоко; {{tarjmisoli|sut fermasi }} молочная ферма; {{tarjmisoli|sut emizuvchilar }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sut emarlar }} {{izoh|зоол}}. млекопитающие; {{tarjmisoli|sutdan qolmoq }} перестать доиться; {{tarjmisoli|suti qochibdi }} у неё исчезло молоко; она перестала доиться; {{tarjmisoli|sigirning suti sogʻuvchilar qoʻlida }} {{izoh|погов}}. молоко коровы в руках доярок; {{tarjmisoli|bola yigʻlamasa, ona sut bermaydi }} ({{izoh|букв}}. если ребёнок не плачет, мать не даст ему молока) дитя не плачет, мать не разумеет; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan keldi }} ({{izoh|букв}}. у него материнское молоко изо рта пошло) он измучился, он потратил очень много труда, приложил много сил; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan ketmagan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ona suti ogʻzidan kelib turibdi }} молоко на губах не обсохло; {{tarjmisoli|sutdan oq, suvdan tiniq }} белее молока, прозрачнее воды ({{izoh|о безгрешном человеке}}); {{tarjmisoli|sut bilan kirgan jon bilan chiqar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всосанное с молоком уйдёт с душой) горбатого могила исправит;{{tarjmisoli| ona sutidan halol }} честнее материнского молока ({{izoh|о чём-л. добытом честным трудом}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[млечный]] [[сок]] ({{izoh|в стеблях или плодах растений}}); {{tarjmisoli|semiz oʻtning suti }} млечный сок портулака;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|входит в состав некоторых ботанических названий}}; {{tarjmisoli|boʻri sut }} {{izoh|бот}}. волчье молоко; {{tarjmisoli|sut pechak }} {{izoh|бот}}. ластовень остролистный; {{tarjmisoli|sut tikan }} {{izoh|бот}}. молокан; {{tarjmisoli|sut choʻp }} {{izoh|бот}}. лактук; {{tarjmisoli|* xom sut emgan banda }} ({{izoh|букв}}. смертный, сосавший сырое молоко) человек не безгрешен; человеку свойственно ошибаться.&lt;br /&gt;
}}

{{-cy-}}
{{cy-adj}}
* [[qalay]]

[[Turkum:Oʻzbekchada biologiyaga oid soʻzlar]]</text>
      <sha1>35axilvwvjkwmy3my1iyucjdyefrnzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637998</id>
      <parentid>637978</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8776" sha1="jubofldj90czrfkev7qs1hy9sam8s5l" xml:space="preserve">[[Fayl:Milk.jpg|thumb|sut]]
{{-da-}}
{{da-ism}}
{{-gag-}}
{{gag-ism}}
{{-fi-}}
{{fi-ism}}
{{-hu-}}
{{hu-ism}}
{{-kaa-}}
{{kaa-ism}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SUT 'yelin bezlaridan ajralib chiqadigan oq suyuqlik'. {{misol|{{ajrat|Sut}}dan ogʻzi kuygan qatiqni ham puflab ichadi|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli süt tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, III, 132; DS, 518); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süt &amp;gt;&amp;nbsp;sut.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odam (ayol) va sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tugʻilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oqrangdagi suyuqlik. {{misol|Sut bezlari.}} {{misol|Bola yigʻlamasa, ona {{ajrat|sut}} bermaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻkragimda {{ajrat|sut}}im deb, Yuragimda oʻtim deb, Enasi shoʻrlik yigʻlaydi, Qaydasan, Ahmadim, deb.|[[w:Oysuluv|Oysuluv]]}} {{misol|Iskandar yelinning soʻrgʻichdek uchlaridan tiz-tiz otilib chiqib, xurmaga oppoq ipdek pov-pov choʻzilib tushayotgan {{ajrat|sut}}ga hayrat bilan tikilib qoldi. |[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}
#Sigir, qoʻy, echki va shu kabi chorva mollarining emchagidan sogʻib olingan shunday suyuqlik (ovqat va mahsulot sifatida). {{misol|Sigir {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Yogʻli {{ajrat|sut}}.}} {{misol|{{ajrat|Sut}} sanoati.}} {{misol|Sut mahsulotlari.}} {{misol|Sutdan ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechagi chorshanba bozorda bir sigir oldim deng, yegani quruq xashagu {{ajrat|sut}}iga qoshiq botmaydi - shundoqqina qaymoq.|„Askiya“}} {{misol|Oshqozonda hazm boʻlib ketishi zarur boʻlgan dorilarni {{ajrat|sut}} bilan ichish mutlaqo mumkin emas.|[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]}}
#Baʼzi oʻsimliklarning tanasi, poyasi yoki hosilidagi oq suyuqlik. {{misol|Semizoʻtning {{ajrat|sut}}i. Dumbul joʻxorining {{ajrat|sut}}i,}} {{misol|Bir kuni Fayzulla bilan {{ajrat|sut}}i qotgan dumbul oʻriklarni terib olib, juftmitoq oʻynab oʻtirsak, koʻchada birov chaqirganday boʻldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻziga kelmoq''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Nainki sen, ishlayversak, bizlarning ham, bil, Ogʻzimizga kelib qolar ona {{ajrat|sut}}imiz.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}&lt;br/&gt;Ona suti ogʻzidan ketmagan hali yosh, turmushning achchiq-chuchugini, tajribasini koʻrmagan; goʻdak. {{misol|Ona {{ajrat|sut}}i ogʻzidan ketmagan bola.}} Ona sutiday halol ''(yoki'' pok) {{q.}} [[ona]].&lt;be/&gt;Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq ''q.'' [[oq]]. Sut bilan kirgan jon bilan chiqadi. Yoshlikdan oʻrgangan odat oʻla-oʻlguncha saqlanadi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal. {{misol|Maxdum.. Anvarning biror kambagʻal bilan „yozilishib“ oʻtirganini koʻrsa.. „{{ajrat|sut}} bilan kirgan, jon bilan chiqar, maqoli koʻp toʻgʻri soʻz“, deb oʻylar va ensasi qotib, chetga ketar edi. [[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Sutdan oq, suvdan tiniq - begʻubor, pok, begunoh odam haqida. Xom sut emgan banda (yoki inson) ''q.'' emmoq. {{misol|Ishoq Maxsum bilan Usta Moʻmin ham xom {{ajrat|sut}} emgan banda edilar.|Gazetadan}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУТ}}
== Tarjimalari ==

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
=== Maʼnosi ===
# „Sut“ — odam va [[w:sut|sut]] emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan suyuklik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan naslni oziqlantirishga moʻljallangan {{ajrat|murakkab}} kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega.
# Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa moddalar bor. Sut tarkibida organizmning {{ajrat|normal}} oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli {{misol|oziqovqat mahsulotiga aylantiradi}}.
# Sut faqat go‘daklargagina emas, balki voyaga yetganlarga ham foydalidir, chunki unda [[w:kalsiy|kalsiy]] va {{ajrat|vitamin C}} anchagina.
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|suyuqlik}}
* {{sq}}: [[qumësht]]
* {{am}}: [[ወተት]] (wätätə)
* Arabcha: [[حليب]] (ḥalīb), [[لبن]] (lában)
* {{hy}}: [[կաթ]] (katʿ)
* {{an}}: [[leit]]
* {{ast}}: [[lleche]]
* {{ay}}: [[millk'i]]
* {{az}}: [[süd]]
* {{eu}}: [[esne]]
* {{be}}: [[малако]] (malakó)
* {{bn}}: [[দুধ]] (dudh)
* {{br}}: [[laezh]]
* {{bg}}: [[мляко]] (mljáko)
* {{my}}: [[နို့]] (no.)
* {{da}}: [[mælk]]
* Olmoncha: [[Milch]]
* {{cs}}: [[mléko]]
* {{eo}}: [[lakto]]
* {{et}}: [[piim]]
* {{fo}}: [[mjólk]]
* {{en}}: [[milk]]
* {{es}}: [[leche]]
* {{it}}: [[latte]]
* {{fi}}: [[maito]]
* {{fr}}: [[lait]]
* {{ca}}: [[llet]]
* {{io}}: [[lakto]]
* {{ga}}: [[bainne]]
* {{kk}}: [[сүт]] (süt)
* {{kn}}: [[ಹಾಲು]] (hālu)
* {{km}}: [[ទឹកដោះ]] (dteuk doh)
* {{nl}}: [[melk]]
* {{lo}}: [[ນ້ຳນົມ]] (nam-nom)
* {{lv}}: [[piens]]
* {{ln}}: [[míliki]]
* {{lt}}: [[pienas]]
* {{mt}}: [[ħalib]]
* {{gv}}: [[bainney]]
* {{mi}}: [[waiū]], [[miraka]]
* {{hu}}: [[tej]]
* {{pl}}: [[mleko]]
* {{pt}}: [[leite]]
* {{no}}: [[mjølk]]
* {{ru}}: [[молоко]] (molokó)
* {{si}}: [[කිරි]] (kiri)
* {{sv}}: [[mjölk]]
* {{sw}}: [[maziwa]]
* {{th}}: [[น้ำนม]] (náam nom)
* {{bo}}: [[འོ་མ]] ('o ma)
* Tagalcha: [[gatas]]
* {{ty}}: [[ha'ari]]
* {{to}}: [[hu'akau]]
* {{tn}}: [[maši]]
* {{tr}}: [[süt]]
* {{tk}}: [[süýt]]
* {{udm}}: [[йöл]]
* {{uk}}: [[молоко]] (molokó)
* {{ur}}: [[دودھ]] (dūdh)
* {{ug}}: [[سۈت]] (süt)
* {{vi}}: [[sữa]]
* {{vo}}: [[milig]]
* {{zh}}: [[奶]] (nǎi)
* {{yi}}: [[מילך]] (milkh)
* {{el}}: [[γάλα]] (gála)
* {{sah}}: [[үүт]]
* {{zu}}: [[senga]]
{{trans-bottom}}
{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sut'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[молоко]]; // [[молочный]]; {{tarjmisoli|sigir suti }} коровье молоко; {{tarjmisoli|pishirilgan sut }} кипячёное молоко; {{tarjmisoli|xom sut }} сырое молоко; {{tarjmisoli|sut fermasi }} молочная ферма; {{tarjmisoli|sut emizuvchilar }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sut emarlar }} {{izoh|зоол}}. млекопитающие; {{tarjmisoli|sutdan qolmoq }} перестать доиться; {{tarjmisoli|suti qochibdi }} у неё исчезло молоко; она перестала доиться; {{tarjmisoli|sigirning suti sogʻuvchilar qoʻlida }} {{izoh|погов}}. молоко коровы в руках доярок; {{tarjmisoli|bola yigʻlamasa, ona sut bermaydi }} ({{izoh|букв}}. если ребёнок не плачет, мать не даст ему молока) дитя не плачет, мать не разумеет; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan keldi }} ({{izoh|букв}}. у него материнское молоко изо рта пошло) он измучился, он потратил очень много труда, приложил много сил; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan ketmagan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ona suti ogʻzidan kelib turibdi }} молоко на губах не обсохло; {{tarjmisoli|sutdan oq, suvdan tiniq }} белее молока, прозрачнее воды ({{izoh|о безгрешном человеке}}); {{tarjmisoli|sut bilan kirgan jon bilan chiqar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всосанное с молоком уйдёт с душой) горбатого могила исправит;{{tarjmisoli| ona sutidan halol }} честнее материнского молока ({{izoh|о чём-л. добытом честным трудом}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[млечный]] [[сок]] ({{izoh|в стеблях или плодах растений}}); {{tarjmisoli|semiz oʻtning suti }} млечный сок портулака;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|входит в состав некоторых ботанических названий}}; {{tarjmisoli|boʻri sut }} {{izoh|бот}}. волчье молоко; {{tarjmisoli|sut pechak }} {{izoh|бот}}. ластовень остролистный; {{tarjmisoli|sut tikan }} {{izoh|бот}}. молокан; {{tarjmisoli|sut choʻp }} {{izoh|бот}}. лактук; {{tarjmisoli|* xom sut emgan banda }} ({{izoh|букв}}. смертный, сосавший сырое молоко) человек не безгрешен; человеку свойственно ошибаться.&lt;br /&gt;
}}

{{-cy-}}
{{cy-adj}}
* [[qalay]]

[[Turkum:Oʻzbekchada biologiyaga oid soʻzlar]]</text>
      <sha1>jubofldj90czrfkev7qs1hy9sam8s5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637999</id>
      <parentid>637998</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T04:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8802" sha1="fbc66lt8idmgmb5bm1zg35j224f3bf0" xml:space="preserve">[[Fayl:Milk.jpg|thumb|sut]]
{{-da-}}
{{da-ism}}
{{-gag-}}
{{gag-ism}}
{{-fi-}}
{{fi-ism}}
{{-hu-}}
{{hu-ism}}
{{-kaa-}}
{{kaa-ism}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SUT 'yelin bezlaridan ajralib chiqadigan oq suyuqlik'. {{misol|{{ajrat|Sut}}dan ogʻzi kuygan qatiqni ham puflab ichadi|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli süt tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, III, 132; DS, 518); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süt &amp;gt;&amp;nbsp;sut.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odam (ayol) va sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tugʻilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oqrangdagi suyuqlik. {{misol|Sut bezlari.}} {{misol|Bola yigʻlamasa, ona {{ajrat|sut}} bermaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻkragimda {{ajrat|sut}}im deb, Yuragimda oʻtim deb, Enasi shoʻrlik yigʻlaydi, Qaydasan, Ahmadim, deb.|[[w:Oysuluv|Oysuluv]]}} {{misol|Iskandar yelinning soʻrgʻichdek uchlaridan tiz-tiz otilib chiqib, xurmaga oppoq ipdek pov-pov choʻzilib tushayotgan {{ajrat|sut}}ga hayrat bilan tikilib qoldi. |[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}
#Sigir, qoʻy, echki va shu kabi chorva mollarining emchagidan sogʻib olingan shunday suyuqlik (ovqat va mahsulot sifatida). {{misol|Sigir {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Yogʻli {{ajrat|sut}}.}} {{misol|{{ajrat|Sut}} sanoati.}} {{misol|Sut mahsulotlari.}} {{misol|Sutdan ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechagi chorshanba bozorda bir sigir oldim deng, yegani quruq xashagu {{ajrat|sut}}iga qoshiq botmaydi - shundoqqina qaymoq.|„Askiya“}} {{misol|Oshqozonda hazm boʻlib ketishi zarur boʻlgan dorilarni {{ajrat|sut}} bilan ichish mutlaqo mumkin emas.|[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]}}
#Baʼzi oʻsimliklarning tanasi, poyasi yoki hosilidagi oq suyuqlik. {{misol|Semizoʻtning {{ajrat|sut}}i. Dumbul joʻxorining {{ajrat|sut}}i,}} {{misol|Bir kuni Fayzulla bilan {{ajrat|sut}}i qotgan dumbul oʻriklarni terib olib, juftmitoq oʻynab oʻtirsak, koʻchada birov chaqirganday boʻldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻziga kelmoq''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Nainki sen, ishlayversak, bizlarning ham, bil, Ogʻzimizga kelib qolar ona {{ajrat|sut}}imiz.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻzidan ketmagan''' - hali yosh, turmushning achchiq-chuchugini, tajribasini koʻrmagan; goʻdak. {{misol|Ona {{ajrat|sut}}i ogʻzidan ketmagan bola.}}&lt;br/&gt;'''Ona sutiday halol''' (''yoki'' '''pok''') - {{q.}} [[ona]].&lt;br/&gt;Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq ''q.'' [[oq]]. Sut bilan kirgan jon bilan chiqadi. Yoshlikdan oʻrgangan odat oʻla-oʻlguncha saqlanadi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal. {{misol|Maxdum.. Anvarning biror kambagʻal bilan „yozilishib“ oʻtirganini koʻrsa.. „{{ajrat|sut}} bilan kirgan, jon bilan chiqar, maqoli koʻp toʻgʻri soʻz“, deb oʻylar va ensasi qotib, chetga ketar edi. [[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Sutdan oq, suvdan tiniq - begʻubor, pok, begunoh odam haqida. Xom sut emgan banda (yoki inson) ''q.'' emmoq. {{misol|Ishoq Maxsum bilan Usta Moʻmin ham xom {{ajrat|sut}} emgan banda edilar.|Gazetadan}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУТ}}
== Tarjimalari ==

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
=== Maʼnosi ===
# „Sut“ — odam va [[w:sut|sut]] emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan suyuklik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan naslni oziqlantirishga moʻljallangan {{ajrat|murakkab}} kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega.
# Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa moddalar bor. Sut tarkibida organizmning {{ajrat|normal}} oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli {{misol|oziqovqat mahsulotiga aylantiradi}}.
# Sut faqat go‘daklargagina emas, balki voyaga yetganlarga ham foydalidir, chunki unda [[w:kalsiy|kalsiy]] va {{ajrat|vitamin C}} anchagina.
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|suyuqlik}}
* {{sq}}: [[qumësht]]
* {{am}}: [[ወተት]] (wätätə)
* Arabcha: [[حليب]] (ḥalīb), [[لبن]] (lában)
* {{hy}}: [[կաթ]] (katʿ)
* {{an}}: [[leit]]
* {{ast}}: [[lleche]]
* {{ay}}: [[millk'i]]
* {{az}}: [[süd]]
* {{eu}}: [[esne]]
* {{be}}: [[малако]] (malakó)
* {{bn}}: [[দুধ]] (dudh)
* {{br}}: [[laezh]]
* {{bg}}: [[мляко]] (mljáko)
* {{my}}: [[နို့]] (no.)
* {{da}}: [[mælk]]
* Olmoncha: [[Milch]]
* {{cs}}: [[mléko]]
* {{eo}}: [[lakto]]
* {{et}}: [[piim]]
* {{fo}}: [[mjólk]]
* {{en}}: [[milk]]
* {{es}}: [[leche]]
* {{it}}: [[latte]]
* {{fi}}: [[maito]]
* {{fr}}: [[lait]]
* {{ca}}: [[llet]]
* {{io}}: [[lakto]]
* {{ga}}: [[bainne]]
* {{kk}}: [[сүт]] (süt)
* {{kn}}: [[ಹಾಲು]] (hālu)
* {{km}}: [[ទឹកដោះ]] (dteuk doh)
* {{nl}}: [[melk]]
* {{lo}}: [[ນ້ຳນົມ]] (nam-nom)
* {{lv}}: [[piens]]
* {{ln}}: [[míliki]]
* {{lt}}: [[pienas]]
* {{mt}}: [[ħalib]]
* {{gv}}: [[bainney]]
* {{mi}}: [[waiū]], [[miraka]]
* {{hu}}: [[tej]]
* {{pl}}: [[mleko]]
* {{pt}}: [[leite]]
* {{no}}: [[mjølk]]
* {{ru}}: [[молоко]] (molokó)
* {{si}}: [[කිරි]] (kiri)
* {{sv}}: [[mjölk]]
* {{sw}}: [[maziwa]]
* {{th}}: [[น้ำนม]] (náam nom)
* {{bo}}: [[འོ་མ]] ('o ma)
* Tagalcha: [[gatas]]
* {{ty}}: [[ha'ari]]
* {{to}}: [[hu'akau]]
* {{tn}}: [[maši]]
* {{tr}}: [[süt]]
* {{tk}}: [[süýt]]
* {{udm}}: [[йöл]]
* {{uk}}: [[молоко]] (molokó)
* {{ur}}: [[دودھ]] (dūdh)
* {{ug}}: [[سۈت]] (süt)
* {{vi}}: [[sữa]]
* {{vo}}: [[milig]]
* {{zh}}: [[奶]] (nǎi)
* {{yi}}: [[מילך]] (milkh)
* {{el}}: [[γάλα]] (gála)
* {{sah}}: [[үүт]]
* {{zu}}: [[senga]]
{{trans-bottom}}
{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sut'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[молоко]]; // [[молочный]]; {{tarjmisoli|sigir suti }} коровье молоко; {{tarjmisoli|pishirilgan sut }} кипячёное молоко; {{tarjmisoli|xom sut }} сырое молоко; {{tarjmisoli|sut fermasi }} молочная ферма; {{tarjmisoli|sut emizuvchilar }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sut emarlar }} {{izoh|зоол}}. млекопитающие; {{tarjmisoli|sutdan qolmoq }} перестать доиться; {{tarjmisoli|suti qochibdi }} у неё исчезло молоко; она перестала доиться; {{tarjmisoli|sigirning suti sogʻuvchilar qoʻlida }} {{izoh|погов}}. молоко коровы в руках доярок; {{tarjmisoli|bola yigʻlamasa, ona sut bermaydi }} ({{izoh|букв}}. если ребёнок не плачет, мать не даст ему молока) дитя не плачет, мать не разумеет; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan keldi }} ({{izoh|букв}}. у него материнское молоко изо рта пошло) он измучился, он потратил очень много труда, приложил много сил; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan ketmagan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ona suti ogʻzidan kelib turibdi }} молоко на губах не обсохло; {{tarjmisoli|sutdan oq, suvdan tiniq }} белее молока, прозрачнее воды ({{izoh|о безгрешном человеке}}); {{tarjmisoli|sut bilan kirgan jon bilan chiqar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всосанное с молоком уйдёт с душой) горбатого могила исправит;{{tarjmisoli| ona sutidan halol }} честнее материнского молока ({{izoh|о чём-л. добытом честным трудом}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[млечный]] [[сок]] ({{izoh|в стеблях или плодах растений}}); {{tarjmisoli|semiz oʻtning suti }} млечный сок портулака;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|входит в состав некоторых ботанических названий}}; {{tarjmisoli|boʻri sut }} {{izoh|бот}}. волчье молоко; {{tarjmisoli|sut pechak }} {{izoh|бот}}. ластовень остролистный; {{tarjmisoli|sut tikan }} {{izoh|бот}}. молокан; {{tarjmisoli|sut choʻp }} {{izoh|бот}}. лактук; {{tarjmisoli|* xom sut emgan banda }} ({{izoh|букв}}. смертный, сосавший сырое молоко) человек не безгрешен; человеку свойственно ошибаться.&lt;br /&gt;
}}

{{-cy-}}
{{cy-adj}}
* [[qalay]]

[[Turkum:Oʻzbekchada biologiyaga oid soʻzlar]]</text>
      <sha1>fbc66lt8idmgmb5bm1zg35j224f3bf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638000</id>
      <parentid>637999</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T04:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8857" sha1="bdnn7yid2ahlf2x9dh61zp3vg8osw65" xml:space="preserve">[[Fayl:Milk.jpg|thumb|sut]]
{{-da-}}
{{da-ism}}
{{-gag-}}
{{gag-ism}}
{{-fi-}}
{{fi-ism}}
{{-hu-}}
{{hu-ism}}
{{-kaa-}}
{{kaa-ism}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SUT 'yelin bezlaridan ajralib chiqadigan oq suyuqlik'. {{misol|{{ajrat|Sut}}dan ogʻzi kuygan qatiqni ham puflab ichadi|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli süt tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, III, 132; DS, 518); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süt &amp;gt;&amp;nbsp;sut.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odam (ayol) va sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tugʻilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oqrangdagi suyuqlik. {{misol|Sut bezlari.}} {{misol|Bola yigʻlamasa, ona {{ajrat|sut}} bermaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻkragimda {{ajrat|sut}}im deb, Yuragimda oʻtim deb, Enasi shoʻrlik yigʻlaydi, Qaydasan, Ahmadim, deb.|[[w:Oysuluv|Oysuluv]]}} {{misol|Iskandar yelinning soʻrgʻichdek uchlaridan tiz-tiz otilib chiqib, xurmaga oppoq ipdek pov-pov choʻzilib tushayotgan {{ajrat|sut}}ga hayrat bilan tikilib qoldi. |[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}
#Sigir, qoʻy, echki va shu kabi chorva mollarining emchagidan sogʻib olingan shunday suyuqlik (ovqat va mahsulot sifatida). {{misol|Sigir {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Yogʻli {{ajrat|sut}}.}} {{misol|{{ajrat|Sut}} sanoati.}} {{misol|Sut mahsulotlari.}} {{misol|Sutdan ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechagi chorshanba bozorda bir sigir oldim deng, yegani quruq xashagu {{ajrat|sut}}iga qoshiq botmaydi - shundoqqina qaymoq.|„Askiya“}} {{misol|Oshqozonda hazm boʻlib ketishi zarur boʻlgan dorilarni {{ajrat|sut}} bilan ichish mutlaqo mumkin emas.|[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]}}
#Baʼzi oʻsimliklarning tanasi, poyasi yoki hosilidagi oq suyuqlik. {{misol|Semizoʻtning {{ajrat|sut}}i. Dumbul joʻxorining {{ajrat|sut}}i,}} {{misol|Bir kuni Fayzulla bilan {{ajrat|sut}}i qotgan dumbul oʻriklarni terib olib, juftmitoq oʻynab oʻtirsak, koʻchada birov chaqirganday boʻldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻziga kelmoq''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Nainki sen, ishlayversak, bizlarning ham, bil, Ogʻzimizga kelib qolar ona {{ajrat|sut}}imiz.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻzidan ketmagan''' - hali yosh, turmushning achchiq-chuchugini, tajribasini koʻrmagan; goʻdak. {{misol|Ona {{ajrat|sut}}i ogʻzidan ketmagan bola.}}&lt;br/&gt;'''Ona sutiday halol''' (''yoki'' '''pok''') - {{q.}} [[ona]].&lt;br/&gt;'''Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq''' - {{q.}} [[oq]].&lt;br/&gt;'''Sut bilan kirgan jon bilan chiqadi''' - yoshlikdan oʻrgangan odat oʻla-oʻlguncha saqlanadi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal. {{misol|Maxdum.. Anvarning biror kambagʻal bilan „yozilishib“ oʻtirganini koʻrsa.. „{{ajrat|sut}} bilan kirgan, jon bilan chiqar, maqoli koʻp toʻgʻri soʻz“, deb oʻylar va ensasi qotib, chetga ketar edi. [[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Sutdan oq, suvdan tiniq''' - begʻubor, pok, begunoh odam haqida.&lt;br/&gt;'''Xom sut emgan banda''' (''yoki'' '''inson''') - {{q.}} [[emmoq]]. {{misol|Is'hoq Maxsum bilan Usta Moʻmin ham xom {{ajrat|sut}} emgan banda edilar.|Gazetadan}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУТ}}
== Tarjimalari ==

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
=== Maʼnosi ===
# „Sut“ — odam va [[w:sut|sut]] emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan suyuklik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan naslni oziqlantirishga moʻljallangan {{ajrat|murakkab}} kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega.
# Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa moddalar bor. Sut tarkibida organizmning {{ajrat|normal}} oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli {{misol|oziqovqat mahsulotiga aylantiradi}}.
# Sut faqat go‘daklargagina emas, balki voyaga yetganlarga ham foydalidir, chunki unda [[w:kalsiy|kalsiy]] va {{ajrat|vitamin C}} anchagina.
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|suyuqlik}}
* {{sq}}: [[qumësht]]
* {{am}}: [[ወተት]] (wätätə)
* Arabcha: [[حليب]] (ḥalīb), [[لبن]] (lában)
* {{hy}}: [[կաթ]] (katʿ)
* {{an}}: [[leit]]
* {{ast}}: [[lleche]]
* {{ay}}: [[millk'i]]
* {{az}}: [[süd]]
* {{eu}}: [[esne]]
* {{be}}: [[малако]] (malakó)
* {{bn}}: [[দুধ]] (dudh)
* {{br}}: [[laezh]]
* {{bg}}: [[мляко]] (mljáko)
* {{my}}: [[နို့]] (no.)
* {{da}}: [[mælk]]
* Olmoncha: [[Milch]]
* {{cs}}: [[mléko]]
* {{eo}}: [[lakto]]
* {{et}}: [[piim]]
* {{fo}}: [[mjólk]]
* {{en}}: [[milk]]
* {{es}}: [[leche]]
* {{it}}: [[latte]]
* {{fi}}: [[maito]]
* {{fr}}: [[lait]]
* {{ca}}: [[llet]]
* {{io}}: [[lakto]]
* {{ga}}: [[bainne]]
* {{kk}}: [[сүт]] (süt)
* {{kn}}: [[ಹಾಲು]] (hālu)
* {{km}}: [[ទឹកដោះ]] (dteuk doh)
* {{nl}}: [[melk]]
* {{lo}}: [[ນ້ຳນົມ]] (nam-nom)
* {{lv}}: [[piens]]
* {{ln}}: [[míliki]]
* {{lt}}: [[pienas]]
* {{mt}}: [[ħalib]]
* {{gv}}: [[bainney]]
* {{mi}}: [[waiū]], [[miraka]]
* {{hu}}: [[tej]]
* {{pl}}: [[mleko]]
* {{pt}}: [[leite]]
* {{no}}: [[mjølk]]
* {{ru}}: [[молоко]] (molokó)
* {{si}}: [[කිරි]] (kiri)
* {{sv}}: [[mjölk]]
* {{sw}}: [[maziwa]]
* {{th}}: [[น้ำนม]] (náam nom)
* {{bo}}: [[འོ་མ]] ('o ma)
* Tagalcha: [[gatas]]
* {{ty}}: [[ha'ari]]
* {{to}}: [[hu'akau]]
* {{tn}}: [[maši]]
* {{tr}}: [[süt]]
* {{tk}}: [[süýt]]
* {{udm}}: [[йöл]]
* {{uk}}: [[молоко]] (molokó)
* {{ur}}: [[دودھ]] (dūdh)
* {{ug}}: [[سۈت]] (süt)
* {{vi}}: [[sữa]]
* {{vo}}: [[milig]]
* {{zh}}: [[奶]] (nǎi)
* {{yi}}: [[מילך]] (milkh)
* {{el}}: [[γάλα]] (gála)
* {{sah}}: [[үүт]]
* {{zu}}: [[senga]]
{{trans-bottom}}
{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sut'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[молоко]]; // [[молочный]]; {{tarjmisoli|sigir suti }} коровье молоко; {{tarjmisoli|pishirilgan sut }} кипячёное молоко; {{tarjmisoli|xom sut }} сырое молоко; {{tarjmisoli|sut fermasi }} молочная ферма; {{tarjmisoli|sut emizuvchilar }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sut emarlar }} {{izoh|зоол}}. млекопитающие; {{tarjmisoli|sutdan qolmoq }} перестать доиться; {{tarjmisoli|suti qochibdi }} у неё исчезло молоко; она перестала доиться; {{tarjmisoli|sigirning suti sogʻuvchilar qoʻlida }} {{izoh|погов}}. молоко коровы в руках доярок; {{tarjmisoli|bola yigʻlamasa, ona sut bermaydi }} ({{izoh|букв}}. если ребёнок не плачет, мать не даст ему молока) дитя не плачет, мать не разумеет; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan keldi }} ({{izoh|букв}}. у него материнское молоко изо рта пошло) он измучился, он потратил очень много труда, приложил много сил; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan ketmagan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ona suti ogʻzidan kelib turibdi }} молоко на губах не обсохло; {{tarjmisoli|sutdan oq, suvdan tiniq }} белее молока, прозрачнее воды ({{izoh|о безгрешном человеке}}); {{tarjmisoli|sut bilan kirgan jon bilan chiqar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всосанное с молоком уйдёт с душой) горбатого могила исправит;{{tarjmisoli| ona sutidan halol }} честнее материнского молока ({{izoh|о чём-л. добытом честным трудом}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[млечный]] [[сок]] ({{izoh|в стеблях или плодах растений}}); {{tarjmisoli|semiz oʻtning suti }} млечный сок портулака;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|входит в состав некоторых ботанических названий}}; {{tarjmisoli|boʻri sut }} {{izoh|бот}}. волчье молоко; {{tarjmisoli|sut pechak }} {{izoh|бот}}. ластовень остролистный; {{tarjmisoli|sut tikan }} {{izoh|бот}}. молокан; {{tarjmisoli|sut choʻp }} {{izoh|бот}}. лактук; {{tarjmisoli|* xom sut emgan banda }} ({{izoh|букв}}. смертный, сосавший сырое молоко) человек не безгрешен; человеку свойственно ошибаться.&lt;br /&gt;
}}

{{-cy-}}
{{cy-adj}}
* [[qalay]]

[[Turkum:Oʻzbekchada biologiyaga oid soʻzlar]]</text>
      <sha1>bdnn7yid2ahlf2x9dh61zp3vg8osw65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638001</id>
      <parentid>638000</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T04:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8857" sha1="8oyp59p53i6wrnjpr4xlck7bvji67je" xml:space="preserve">[[Fayl:Milk.jpg|thumb|sut]]
{{-da-}}
{{da-ism}}
{{-gag-}}
{{gag-ism}}
{{-fi-}}
{{fi-ism}}
{{-hu-}}
{{hu-ism}}
{{-kaa-}}
{{kaa-ism}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SUT 'yelin bezlaridan ajralib chiqadigan oq suyuqlik'. {{misol|{{ajrat|Sut}}dan ogʻzi kuygan qatiqni ham puflab ichadi|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli süt tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, III, 132; DS, 518); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süt &amp;gt;&amp;nbsp;sut.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odam (ayol) va sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tugʻilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oqrangdagi suyuqlik. {{misol|Sut bezlari.}} {{misol|Bola yigʻlamasa, ona {{ajrat|sut}} bermaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻkragimda {{ajrat|sut}}im deb, Yuragimda oʻtim deb, Enasi shoʻrlik yigʻlaydi, Qaydasan, Ahmadim, deb.|[[w:Oysuluv|Oysuluv]]}} {{misol|Iskandar yelinning soʻrgʻichdek uchlaridan tiz-tiz otilib chiqib, xurmaga oppoq ipdek pov-pov choʻzilib tushayotgan {{ajrat|sut}}ga hayrat bilan tikilib qoldi. |[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}
#Sigir, qoʻy, echki va shu kabi chorva mollarining emchagidan sogʻib olingan shunday suyuqlik (ovqat va mahsulot sifatida). {{misol|Sigir {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Yogʻli {{ajrat|sut}}.}} {{misol|{{ajrat|Sut}} sanoati.}} {{misol|Sut mahsulotlari.}} {{misol|Sutdan ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechagi chorshanba bozorda bir sigir oldim deng, yegani quruq xashagu {{ajrat|sut}}iga qoshiq botmaydi - shundoqqina qaymoq.|„Askiya“}} {{misol|Oshqozonda hazm boʻlib ketishi zarur boʻlgan dorilarni {{ajrat|sut}} bilan ichish mutlaqo mumkin emas.|[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]}}
#Baʼzi oʻsimliklarning tanasi, poyasi yoki hosilidagi oq suyuqlik. {{misol|Semizoʻtning {{ajrat|sut}}i. Dumbul joʻxorining {{ajrat|sut}}i,}} {{misol|Bir kuni Fayzulla bilan {{ajrat|sut}}i qotgan dumbul oʻriklarni terib olib, juftmitoq oʻynab oʻtirsak, koʻchada birov chaqirganday boʻldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻziga kelmoq''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Nainki sen, ishlayversak, bizlarning ham, bil, Ogʻzimizga kelib qolar ona {{ajrat|sut}}imiz.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻzidan ketmagan''' - hali yosh, turmushning achchiq-chuchugini, tajribasini koʻrmagan; goʻdak. {{misol|Ona {{ajrat|sut}}i ogʻzidan ketmagan bola.}}&lt;br/&gt;'''Ona sutiday halol''' (''yoki'' '''pok''') - {{q.}} [[ona]].&lt;br/&gt;'''Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq''' - {{q.}} [[oq]].&lt;br/&gt;'''Sut bilan kirgan jon bilan chiqadi''' - yoshlikdan oʻrgangan odat oʻla-oʻlguncha saqlanadi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal. {{misol|Maxdum.. Anvarning biror kambagʻal bilan „yozilishib“ oʻtirganini koʻrsa.. „{{ajrat|sut}} bilan kirgan, jon bilan chiqar, maqoli koʻp toʻgʻri soʻz“, deb oʻylar va ensasi qotib, chetga ketar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Sutdan oq, suvdan tiniq''' - begʻubor, pok, begunoh odam haqida.&lt;br/&gt;'''Xom sut emgan banda''' (''yoki'' '''inson''') - {{q.}} [[emmoq]]. {{misol|Is'hoq Maxsum bilan Usta Moʻmin ham xom {{ajrat|sut}} emgan banda edilar.|Gazetadan}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУТ}}
== Tarjimalari ==

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
=== Maʼnosi ===
# „Sut“ — odam va [[w:sut|sut]] emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan suyuklik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan naslni oziqlantirishga moʻljallangan {{ajrat|murakkab}} kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega.
# Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa moddalar bor. Sut tarkibida organizmning {{ajrat|normal}} oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli {{misol|oziqovqat mahsulotiga aylantiradi}}.
# Sut faqat go‘daklargagina emas, balki voyaga yetganlarga ham foydalidir, chunki unda [[w:kalsiy|kalsiy]] va {{ajrat|vitamin C}} anchagina.
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|suyuqlik}}
* {{sq}}: [[qumësht]]
* {{am}}: [[ወተት]] (wätätə)
* Arabcha: [[حليب]] (ḥalīb), [[لبن]] (lában)
* {{hy}}: [[կաթ]] (katʿ)
* {{an}}: [[leit]]
* {{ast}}: [[lleche]]
* {{ay}}: [[millk'i]]
* {{az}}: [[süd]]
* {{eu}}: [[esne]]
* {{be}}: [[малако]] (malakó)
* {{bn}}: [[দুধ]] (dudh)
* {{br}}: [[laezh]]
* {{bg}}: [[мляко]] (mljáko)
* {{my}}: [[နို့]] (no.)
* {{da}}: [[mælk]]
* Olmoncha: [[Milch]]
* {{cs}}: [[mléko]]
* {{eo}}: [[lakto]]
* {{et}}: [[piim]]
* {{fo}}: [[mjólk]]
* {{en}}: [[milk]]
* {{es}}: [[leche]]
* {{it}}: [[latte]]
* {{fi}}: [[maito]]
* {{fr}}: [[lait]]
* {{ca}}: [[llet]]
* {{io}}: [[lakto]]
* {{ga}}: [[bainne]]
* {{kk}}: [[сүт]] (süt)
* {{kn}}: [[ಹಾಲು]] (hālu)
* {{km}}: [[ទឹកដោះ]] (dteuk doh)
* {{nl}}: [[melk]]
* {{lo}}: [[ນ້ຳນົມ]] (nam-nom)
* {{lv}}: [[piens]]
* {{ln}}: [[míliki]]
* {{lt}}: [[pienas]]
* {{mt}}: [[ħalib]]
* {{gv}}: [[bainney]]
* {{mi}}: [[waiū]], [[miraka]]
* {{hu}}: [[tej]]
* {{pl}}: [[mleko]]
* {{pt}}: [[leite]]
* {{no}}: [[mjølk]]
* {{ru}}: [[молоко]] (molokó)
* {{si}}: [[කිරි]] (kiri)
* {{sv}}: [[mjölk]]
* {{sw}}: [[maziwa]]
* {{th}}: [[น้ำนม]] (náam nom)
* {{bo}}: [[འོ་མ]] ('o ma)
* Tagalcha: [[gatas]]
* {{ty}}: [[ha'ari]]
* {{to}}: [[hu'akau]]
* {{tn}}: [[maši]]
* {{tr}}: [[süt]]
* {{tk}}: [[süýt]]
* {{udm}}: [[йöл]]
* {{uk}}: [[молоко]] (molokó)
* {{ur}}: [[دودھ]] (dūdh)
* {{ug}}: [[سۈت]] (süt)
* {{vi}}: [[sữa]]
* {{vo}}: [[milig]]
* {{zh}}: [[奶]] (nǎi)
* {{yi}}: [[מילך]] (milkh)
* {{el}}: [[γάλα]] (gála)
* {{sah}}: [[үүт]]
* {{zu}}: [[senga]]
{{trans-bottom}}
{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sut'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[молоко]]; // [[молочный]]; {{tarjmisoli|sigir suti }} коровье молоко; {{tarjmisoli|pishirilgan sut }} кипячёное молоко; {{tarjmisoli|xom sut }} сырое молоко; {{tarjmisoli|sut fermasi }} молочная ферма; {{tarjmisoli|sut emizuvchilar }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sut emarlar }} {{izoh|зоол}}. млекопитающие; {{tarjmisoli|sutdan qolmoq }} перестать доиться; {{tarjmisoli|suti qochibdi }} у неё исчезло молоко; она перестала доиться; {{tarjmisoli|sigirning suti sogʻuvchilar qoʻlida }} {{izoh|погов}}. молоко коровы в руках доярок; {{tarjmisoli|bola yigʻlamasa, ona sut bermaydi }} ({{izoh|букв}}. если ребёнок не плачет, мать не даст ему молока) дитя не плачет, мать не разумеет; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan keldi }} ({{izoh|букв}}. у него материнское молоко изо рта пошло) он измучился, он потратил очень много труда, приложил много сил; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan ketmagan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ona suti ogʻzidan kelib turibdi }} молоко на губах не обсохло; {{tarjmisoli|sutdan oq, suvdan tiniq }} белее молока, прозрачнее воды ({{izoh|о безгрешном человеке}}); {{tarjmisoli|sut bilan kirgan jon bilan chiqar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всосанное с молоком уйдёт с душой) горбатого могила исправит;{{tarjmisoli| ona sutidan halol }} честнее материнского молока ({{izoh|о чём-л. добытом честным трудом}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[млечный]] [[сок]] ({{izoh|в стеблях или плодах растений}}); {{tarjmisoli|semiz oʻtning suti }} млечный сок портулака;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|входит в состав некоторых ботанических названий}}; {{tarjmisoli|boʻri sut }} {{izoh|бот}}. волчье молоко; {{tarjmisoli|sut pechak }} {{izoh|бот}}. ластовень остролистный; {{tarjmisoli|sut tikan }} {{izoh|бот}}. молокан; {{tarjmisoli|sut choʻp }} {{izoh|бот}}. лактук; {{tarjmisoli|* xom sut emgan banda }} ({{izoh|букв}}. смертный, сосавший сырое молоко) человек не безгрешен; человеку свойственно ошибаться.&lt;br /&gt;
}}

{{-cy-}}
{{cy-adj}}
* [[qalay]]

[[Turkum:Oʻzbekchada biologiyaga oid soʻzlar]]</text>
      <sha1>8oyp59p53i6wrnjpr4xlck7bvji67je</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638002</id>
      <parentid>638001</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T04:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8863" sha1="kzhra0hia4k9duwis9yd7xrej2k4sns" xml:space="preserve">[[Fayl:Milk.jpg|thumb|sut]]
{{-da-}}
{{da-ism}}
{{-gag-}}
{{gag-ism}}
{{-fi-}}
{{fi-ism}}
{{-hu-}}
{{hu-ism}}
{{-kaa-}}
{{kaa-ism}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SUT 'yelin bezlaridan ajralib chiqadigan oq suyuqlik'. {{misol|{{ajrat|Sut}}dan ogʻzi kuygan qatiqni ham puflab ichadi|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli süt tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, III, 132; DS, 518); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süt &amp;gt;&amp;nbsp;sut.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odam (ayol) va sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tugʻilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oqrangdagi suyuqlik. {{misol|Sut bezlari.}} {{misol|Bola yigʻlamasa, ona {{ajrat|sut}} bermaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻkragimda {{ajrat|sut}}im deb, Yuragimda oʻtim deb, Enasi shoʻrlik yigʻlaydi, Qaydasan, Ahmadim, deb.|[[w:Oysuluv|Oysuluv]]}} {{misol|Iskandar yelinning soʻrgʻichdek uchlaridan tiz-tiz otilib chiqib, xurmaga oppoq ipdek pov-pov choʻzilib tushayotgan {{ajrat|sut}}ga hayrat bilan tikilib qoldi. |[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}
#Sigir, qoʻy, echki va shu kabi chorva mollarining emchagidan sogʻib olingan shunday suyuqlik (ovqat va mahsulot sifatida). {{misol|Sigir {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Yogʻli {{ajrat|sut}}.}} {{misol|{{ajrat|Sut}} sanoati.}} {{misol|Sut mahsulotlari.}} {{misol|Sutdan ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechagi chorshanba bozorda bir sigir oldim deng, yegani quruq xashagu {{ajrat|sut}}iga qoshiq botmaydi - shundoqqina qaymoq.|„Askiya“}} {{misol|Oshqozonda hazm boʻlib ketishi zarur boʻlgan dorilarni {{ajrat|sut}} bilan ichish mutlaqo mumkin emas.|[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]}}
#Baʼzi oʻsimliklarning tanasi, poyasi yoki hosilidagi oq suyuqlik. {{misol|Semizoʻtning {{ajrat|sut}}i. Dumbul joʻxorining {{ajrat|sut}}i,}} {{misol|Bir kuni Fayzulla bilan {{ajrat|sut}}i qotgan dumbul oʻriklarni terib olib, juftmitoq oʻynab oʻtirsak, koʻchada birov chaqirganday boʻldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻziga kelmoq''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Nainki sen, ishlayversak, bizlarning ham, bil, Ogʻzimizga kelib qolar ona {{ajrat|sut}}imiz.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻzidan ketmagan''' - hali yosh, turmushning achchiq-chuchugini, tajribasini koʻrmagan; goʻdak. {{misol|Ona {{ajrat|sut}}i ogʻzidan ketmagan bola.}}&lt;br/&gt;'''Ona sutiday halol''' (''yoki'' '''pok''') - {{q.}} [[ona]].&lt;br/&gt;'''Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq''' - {{q.}} [[oq]].&lt;br/&gt;'''Sut bilan kirgan jon bilan chiqadi''' - yoshlikdan oʻrgangan odat oʻla-oʻlguncha saqlanadi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal. {{misol|Maxdum.. Anvarning biror kambagʻal bilan „yozilishib“ oʻtirganini koʻrsa.. „{{ajrat|sut}} bilan kirgan, jon bilan chiqar, maqoli koʻp toʻgʻri soʻz“, deb oʻylar va ensasi qotib, chetga ketar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Sutdan oq, suvdan tiniq''' - begʻubor, pok, begunoh odam haqida.&lt;br/&gt;'''Xom sut emgan banda''' (''yoki'' '''inson''') - {{q.}} [[emmoq]]. {{misol|Is'hoq Maxsum bilan Usta Moʻmin ham xom {{ajrat|sut}} emgan banda edilar.|Gazetadan}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУТ}}
== Tarjimalari ==

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
=== Maʼnosi ===
# „Sut“ — odam va [[w:sut|sut]] emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan suyuklik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan naslni oziqlantirishga moʻljallangan {{ajrat|murakkab}} kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega.
# Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa moddalar bor. Sut tarkibida organizmning {{ajrat|normal}} oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli {{misol|oziqovqat mahsulotiga aylantiradi}}.
# Sut faqat go‘daklargagina emas, balki voyaga yetganlarga ham foydalidir, chunki unda [[w:kalsiy|kalsiy]] va {{ajrat|vitamin C}} anchagina.
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|suyuqlik}}
* {{sq}}: [[qumësht]]
* {{am}}: [[ወተት]] (wätätə)
* Arabcha: [[حليب]] (ḥalīb), [[لبن]] (lában)
* {{hy}}: [[կաթ]] (katʿ)
* {{an}}: [[leit]]
* {{ast}}: [[lleche]]
* {{ay}}: [[millk'i]]
* {{az}}: [[süd]]
* {{eu}}: [[esne]]
* {{be}}: [[малако]] (malakó)
* {{bn}}: [[দুধ]] (dudh)
* {{br}}: [[laezh]]
* {{bg}}: [[мляко]] (mljáko)
* {{my}}: [[နို့]] (no.)
* {{da}}: [[mælk]]
* Olmoncha: [[Milch]]
* {{cs}}: [[mléko]]
* {{eo}}: [[lakto]]
* {{et}}: [[piim]]
* {{fo}}: [[mjólk]]
* {{en}}: [[milk]]
* {{es}}: [[leche]]
* {{it}}: [[latte]]
* {{fi}}: [[maito]]
* {{fr}}: [[lait]]
* {{ca}}: [[llet]]
* {{io}}: [[lakto]]
* {{ga}}: [[bainne]]
* {{kk}}: [[сүт]] (süt)
* {{kn}}: [[ಹಾಲು]] (hālu)
* {{km}}: [[ទឹកដោះ]] (dteuk doh)
* {{nl}}: [[melk]]
* {{lo}}: [[ນ້ຳນົມ]] (nam-nom)
* {{lv}}: [[piens]]
* {{ln}}: [[míliki]]
* {{lt}}: [[pienas]]
* {{mt}}: [[ħalib]]
* {{gv}}: [[bainney]]
* {{mi}}: [[waiū]], [[miraka]]
* {{hu}}: [[tej]]
* {{pl}}: [[mleko]]
* {{pt}}: [[leite]]
* {{no}}: [[mjølk]]
* {{ru}}: [[молоко]] (molokó)
* {{si}}: [[කිරි]] (kiri)
* {{sv}}: [[mjölk]]
* {{sw}}: [[maziwa]]
* {{th}}: [[น้ำนม]] (náam nom)
* {{bo}}: [[འོ་མ]] ('o ma)
* Tagalcha: [[gatas]]
* {{ty}}: [[ha'ari]]
* {{to}}: [[hu'akau]]
* {{tn}}: [[maši]]
* {{tr}}: [[süt]]
* {{tk}}: [[süýt]]
* {{udm}}: [[йöл]]
* {{uk}}: [[молоко]] (molokó)
* {{ur}}: [[دودھ]] (dūdh)
* {{ug}}: [[سۈت]] (süt)
* {{vi}}: [[sữa]]
* {{vo}}: [[milig]]
* {{zh}}: [[奶]] (nǎi)
* {{yi}}: [[מילך]] (milkh)
* {{el}}: [[γάλα]] (gála)
* {{sah}}: [[үүт]]
* {{zu}}: [[senga]]
{{trans-bottom}}
{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sut'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[молоко]]; // [[молочный]]; {{tarjmisoli|sigir suti }} коровье молоко; {{tarjmisoli|pishirilgan sut }} кипячёное молоко; {{tarjmisoli|xom sut }} сырое молоко; {{tarjmisoli|sut fermasi }} молочная ферма; {{tarjmisoli|sut emizuvchilar }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sut emarlar }} {{izoh|зоол}}. млекопитающие; {{tarjmisoli|sutdan qolmoq }} перестать доиться; {{tarjmisoli|suti qochibdi }} у неё исчезло молоко; она перестала доиться; {{tarjmisoli|sigirning suti sogʻuvchilar qoʻlida }} {{izoh|погов}}. молоко коровы в руках доярок; {{tarjmisoli|bola yigʻlamasa, ona sut bermaydi }} ({{izoh|букв}}. если ребёнок не плачет, мать не даст ему молока) дитя не плачет, мать не разумеет; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan keldi }} ({{izoh|букв}}. у него материнское молоко изо рта пошло) он измучился, он потратил очень много труда, приложил много сил; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan ketmagan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ona suti ogʻzidan kelib turibdi }} молоко на губах не обсохло; {{tarjmisoli|sutdan oq, suvdan tiniq }} белее молока, прозрачнее воды ({{izoh|о безгрешном человеке}}); {{tarjmisoli|sut bilan kirgan jon bilan chiqar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всосанное с молоком уйдёт с душой) горбатого могила исправит;{{tarjmisoli| ona sutidan halol }} честнее материнского молока ({{izoh|о чём-л. добытом честным трудом}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[млечный]] [[сок]] ({{izoh|в стеблях или плодах растений}}); {{tarjmisoli|semiz oʻtning suti }} млечный сок портулака;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|входит в состав некоторых ботанических названий}}; {{tarjmisoli|boʻri sut }} {{izoh|бот}}. волчье молоко; {{tarjmisoli|sut pechak }} {{izoh|бот}}. ластовень остролистный; {{tarjmisoli|sut tikan }} {{izoh|бот}}. молокан; {{tarjmisoli|sut choʻp }} {{izoh|бот}}. лактук; {{tarjmisoli|* xom sut emgan banda }} ({{izoh|букв}}. смертный, сосавший сырое молоко) человек не безгрешен; человеку свойственно ошибаться.&lt;br /&gt;
}}

{{-cy-}}
{{cy-adj}}
* [[qalay]]

[[Turkum:Oʻzbekchada biologiyaga oid soʻzlar]]</text>
      <sha1>kzhra0hia4k9duwis9yd7xrej2k4sns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638003</id>
      <parentid>638002</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8880" sha1="929h268zddutq90qn6b9oypk5eyq2fv" xml:space="preserve">[[Fayl:Milk.jpg|thumb|sut]]
{{-da-}}
{{da-ism}}
{{-gag-}}
{{gag-ism}}
{{-fi-}}
{{fi-ism}}
{{-hu-}}
{{hu-ism}}
{{-kaa-}}
{{kaa-ism}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SUT 'yelin bezlaridan ajralib chiqadigan oq suyuqlik'. {{misol|{{ajrat|Sut}}dan ogʻzi kuygan qatiqni ham puflab ichadi|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli süt tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, III, 132; DS, 518); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süt &amp;gt;&amp;nbsp;sut.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odam (ayol) va sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tugʻilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oqrangdagi suyuqlik. {{misol|Sut bezlari.}} {{misol|Bola yigʻlamasa, ona {{ajrat|sut}} bermaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻkragimda {{ajrat|sut}}im deb, Yuragimda oʻtim deb, Enasi shoʻrlik yigʻlaydi, Qaydasan, Ahmadim, deb.|[[w:Oysuluv|Oysuluv]]}} {{misol|Iskandar yelinning soʻrgʻichdek uchlaridan tiz-tiz otilib chiqib, xurmaga oppoq ipdek pov-pov choʻzilib tushayotgan {{ajrat|sut}}ga hayrat bilan tikilib qoldi. |[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}
#Sigir, qoʻy, echki va shu kabi chorva mollarining emchagidan sogʻib olingan shunday suyuqlik (ovqat va mahsulot sifatida). {{misol|Sigir {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Yogʻli {{ajrat|sut}}.}} {{misol|{{ajrat|Sut}} sanoati.}} {{misol|Sut mahsulotlari.}} {{misol|Sutdan ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechagi chorshanba bozorda bir sigir oldim deng, yegani quruq xashagu {{ajrat|sut}}iga qoshiq botmaydi - shundoqqina qaymoq.|„Askiya“}} {{misol|Oshqozonda hazm boʻlib ketishi zarur boʻlgan dorilarni {{ajrat|sut}} bilan ichish mutlaqo mumkin emas.|[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]}}
#Baʼzi oʻsimliklarning tanasi, poyasi yoki hosilidagi oq suyuqlik. {{misol|Semizoʻtning {{ajrat|sut}}i. Dumbul joʻxorining {{ajrat|sut}}i,}} {{misol|Bir kuni Fayzulla bilan {{ajrat|sut}}i qotgan dumbul oʻriklarni terib olib, juftmi-toq oʻynab oʻtirsak, koʻchada birov chaqirganday boʻldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻziga kelmoq''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Nainki sen, ishlayversak, bizlarning ham, bil, Ogʻzimizga kelib qolar ona {{ajrat|sut}}imiz.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻzidan ketmagan''' - hali yosh, turmushning achchiq-chuchugini, tajribasini koʻrmagan; goʻdak. {{misol|Ona {{ajrat|sut}}i ogʻzidan ketmagan bola.}}&lt;br/&gt;'''Ona sutiday halol''' (''yoki'' '''pok''') - {{q.}} [[ona]].&lt;br/&gt;'''Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq''' - {{q.}} [[oq]].&lt;br/&gt;'''Sut bilan kirgan jon bilan chiqadi''' - yoshlikdan oʻrgangan odat oʻla-oʻlguncha saqlanadi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal. {{misol|Maxdum.. Anvarning biror kambagʻal bilan „yozilishib“ oʻtirganini koʻrsa.. „{{ajrat|sut}} bilan kirgan, jon bilan chiqar, maqoli koʻp toʻgʻri soʻz“, deb oʻylar va ensasi qotib, chetga ketar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Sutdan oq, suvdan tiniq''' - begʻubor, pok, begunoh odam haqida.&lt;br/&gt;'''Xom sut emgan banda''' (''yoki'' '''inson''') - {{q.}} [[emmoq]]. {{misol|Is'hoq Maxsum bilan Usta Moʻmin ham xom {{ajrat|sut}} emgan banda edilar.|Gazetadan}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУТ}}
== Tarjimalari ==

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
=== Maʼnosi ===
# „Sut“ — odam va [[w:sut|sut]] emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan suyuklik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan naslni oziqlantirishga moʻljallangan {{ajrat|murakkab}} kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega.
# Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa moddalar bor. Sut tarkibida organizmning {{ajrat|normal}} oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli {{misol|oziqovqat mahsulotiga aylantiradi}}.
# Sut faqat go‘daklargagina emas, balki voyaga yetganlarga ham foydalidir, chunki unda [[w:kalsiy|kalsiy]] va {{ajrat|vitamin C}} anchagina.
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|suyuqlik}}
* {{sq}}: [[qumësht]]
* {{am}}: [[ወተት]] (wätätə)
* Arabcha: [[حليب]] (ḥalīb), [[لبن]] (lában)
* {{hy}}: [[կաթ]] (katʿ)
* {{an}}: [[leit]]
* {{ast}}: [[lleche]]
* {{ay}}: [[millk'i]]
* {{az}}: [[süd]]
* {{eu}}: [[esne]]
* {{be}}: [[малако]] (malakó)
* {{bn}}: [[দুধ]] (dudh)
* {{br}}: [[laezh]]
* {{bg}}: [[мляко]] (mljáko)
* {{my}}: [[နို့]] (no.)
* {{da}}: [[mælk]]
* Olmoncha: [[Milch]]
* {{cs}}: [[mléko]]
* {{eo}}: [[lakto]]
* {{et}}: [[piim]]
* {{fo}}: [[mjólk]]
* {{en}}: [[milk]]
* {{es}}: [[leche]]
* {{it}}: [[latte]]
* {{fi}}: [[maito]]
* {{fr}}: [[lait]]
* {{ca}}: [[llet]]
* {{io}}: [[lakto]]
* {{ga}}: [[bainne]]
* {{kk}}: [[сүт]] (süt)
* {{kn}}: [[ಹಾಲು]] (hālu)
* {{km}}: [[ទឹកដោះ]] (dteuk doh)
* {{nl}}: [[melk]]
* {{lo}}: [[ນ້ຳນົມ]] (nam-nom)
* {{lv}}: [[piens]]
* {{ln}}: [[míliki]]
* {{lt}}: [[pienas]]
* {{mt}}: [[ħalib]]
* {{gv}}: [[bainney]]
* {{mi}}: [[waiū]], [[miraka]]
* {{hu}}: [[tej]]
* {{pl}}: [[mleko]]
* {{pt}}: [[leite]]
* {{no}}: [[mjølk]]
* {{ru}}: [[молоко]] (molokó)
* {{si}}: [[කිරි]] (kiri)
* {{sv}}: [[mjölk]]
* {{sw}}: [[maziwa]]
* {{th}}: [[น้ำนม]] (náam nom)
* {{bo}}: [[འོ་མ]] ('o ma)
* Tagalcha: [[gatas]]
* {{ty}}: [[ha'ari]]
* {{to}}: [[hu'akau]]
* {{tn}}: [[maši]]
* {{tr}}: [[süt]]
* {{tk}}: [[süýt]]
* {{udm}}: [[йöл]]
* {{uk}}: [[молоко]] (molokó)
* {{ur}}: [[دودھ]] (dūdh)
* {{ug}}: [[سۈت]] (süt)
* {{vi}}: [[sữa]]
* {{vo}}: [[milig]]
* {{zh}}: [[奶]] (nǎi)
* {{yi}}: [[מילך]] (milkh)
* {{el}}: [[γάλα]] (gála)
* {{sah}}: [[үүт]]
* {{zu}}: [[senga]]
{{trans-bottom}}
{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sut'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[молоко]]; // [[молочный]]; {{tarjmisoli|sigir suti }} коровье молоко; {{tarjmisoli|pishirilgan sut }} кипячёное молоко; {{tarjmisoli|xom sut }} сырое молоко; {{tarjmisoli|sut fermasi }} молочная ферма; {{tarjmisoli|sut emizuvchilar }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sut emarlar }} {{izoh|зоол}}. млекопитающие; {{tarjmisoli|sutdan qolmoq }} перестать доиться; {{tarjmisoli|suti qochibdi }} у неё исчезло молоко; она перестала доиться; {{tarjmisoli|sigirning suti sogʻuvchilar qoʻlida }} {{izoh|погов}}. молоко коровы в руках доярок; {{tarjmisoli|bola yigʻlamasa, ona sut bermaydi }} ({{izoh|букв}}. если ребёнок не плачет, мать не даст ему молока) дитя не плачет, мать не разумеет; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan keldi }} ({{izoh|букв}}. у него материнское молоко изо рта пошло) он измучился, он потратил очень много труда, приложил много сил; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan ketmagan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ona suti ogʻzidan kelib turibdi }} молоко на губах не обсохло; {{tarjmisoli|sutdan oq, suvdan tiniq }} белее молока, прозрачнее воды ({{izoh|о безгрешном человеке}}); {{tarjmisoli|sut bilan kirgan jon bilan chiqar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всосанное с молоком уйдёт с душой) горбатого могила исправит;{{tarjmisoli| ona sutidan halol }} честнее материнского молока ({{izoh|о чём-л. добытом честным трудом}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[млечный]] [[сок]] ({{izoh|в стеблях или плодах растений}}); {{tarjmisoli|semiz oʻtning suti }} млечный сок портулака;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|входит в состав некоторых ботанических названий}}; {{tarjmisoli|boʻri sut }} {{izoh|бот}}. волчье молоко; {{tarjmisoli|sut pechak }} {{izoh|бот}}. ластовень остролистный; {{tarjmisoli|sut tikan }} {{izoh|бот}}. молокан; {{tarjmisoli|sut choʻp }} {{izoh|бот}}. лактук; {{tarjmisoli|* xom sut emgan banda }} ({{izoh|букв}}. смертный, сосавший сырое молоко) человек не безгрешен; человеку свойственно ошибаться.&lt;br /&gt;
}}

{{-cy-}}
{{cy-adj}}
* [[qalay]]

[[Turkum:Oʻzbekchada biologiyaga oid soʻzlar]]</text>
      <sha1>929h268zddutq90qn6b9oypk5eyq2fv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638004</id>
      <parentid>638003</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T05:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8892" sha1="b3s6sarpjgcpi668xzxeufettmitagl" xml:space="preserve">[[Fayl:Milk.jpg|thumb|sut]]
{{-da-}}
{{da-ism}}
{{-gag-}}
{{gag-ism}}
{{-fi-}}
{{fi-ism}}
{{-hu-}}
{{hu-ism}}
{{-kaa-}}
{{kaa-ism}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SUT 'yelin bezlaridan ajralib chiqadigan oq suyuqlik'. {{misol|{{ajrat|Sut}}dan ogʻzi kuygan qatiqni ham puflab ichadi|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli süt tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, III, 132; DS, 518); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süt &amp;gt;&amp;nbsp;sut.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Odam (ayol) va sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tugʻilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oqrangdagi suyuqlik. {{misol|Sut bezlari.}} {{misol|Bola yigʻlamasa, ona {{ajrat|sut}} bermaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻkragimda {{ajrat|sut}}im deb, Yuragimda oʻtim deb, Enasi shoʻrlik yigʻlaydi, Qaydasan, Ahmadim, deb.|[[w:Oysuluv|Oysuluv]]}} {{misol|Iskandar yelinning soʻrgʻichdek uchlaridan tiz-tiz otilib chiqib, xurmaga oppoq ipdek pov-pov choʻzilib tushayotgan {{ajrat|sut}}ga hayrat bilan tikilib qoldi. |[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}
#Sigir, qoʻy, echki va shu kabi chorva mollarining emchagidan sogʻib olingan shunday suyuqlik (ovqat va mahsulot sifatida). {{misol|Sigir {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Yogʻli {{ajrat|sut}}.}} {{misol|{{ajrat|Sut}} sanoati.}} {{misol|Sut mahsulotlari.}} {{misol|Sutdan ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechagi chorshanba bozorda bir sigir oldim deng, yegani quruq xashagu {{ajrat|sut}}iga qoshiq botmaydi - shundoqqina qaymoq.|„Askiya“}} {{misol|Oshqozonda hazm boʻlib ketishi zarur boʻlgan dorilarni {{ajrat|sut}} bilan ichish mutlaqo mumkin emas.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Baʼzi oʻsimliklarning tanasi, poyasi yoki hosilidagi oq suyuqlik. {{misol|Semizoʻtning {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Dumbul joʻxorining {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Bir kuni Fayzulla bilan {{ajrat|sut}}i qotgan dumbul oʻriklarni terib olib, juftmi-toq oʻynab oʻtirsak, koʻchada birov chaqirganday boʻldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻziga kelmoq''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Nainki sen, ishlayversak, bizlarning ham, bil, Ogʻzimizga kelib qolar ona {{ajrat|sut}}imiz.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}&lt;br/&gt;'''Ona suti ogʻzidan ketmagan''' - hali yosh, turmushning achchiq-chuchugini, tajribasini koʻrmagan; goʻdak. {{misol|Ona {{ajrat|sut}}i ogʻzidan ketmagan bola.}}&lt;br/&gt;'''Ona sutiday halol''' (''yoki'' '''pok''') - {{q.}} [[ona]].&lt;br/&gt;'''Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq''' - {{q.}} [[oq]].&lt;br/&gt;'''Sut bilan kirgan jon bilan chiqadi''' - yoshlikdan oʻrgangan odat oʻla-oʻlguncha saqlanadi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal. {{misol|Maxdum.. Anvarning biror kambagʻal bilan „yozilishib“ oʻtirganini koʻrsa.. „{{ajrat|sut}} bilan kirgan, jon bilan chiqar, maqoli koʻp toʻgʻri soʻz“, deb oʻylar va ensasi qotib, chetga ketar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Sutdan oq, suvdan tiniq''' - begʻubor, pok, begunoh odam haqida.&lt;br/&gt;'''Xom sut emgan banda''' (''yoki'' '''inson''') - {{q.}} [[emmoq]]. {{misol|Is'hoq Maxsum bilan Usta Moʻmin ham xom {{ajrat|sut}} emgan banda edilar.|Gazetadan}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУТ}}
== Tarjimalari ==

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sut'''
=== Maʼnosi ===
# „Sut“ — odam va [[w:sut|sut]] emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan suyuklik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan naslni oziqlantirishga moʻljallangan {{ajrat|murakkab}} kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega.
# Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa moddalar bor. Sut tarkibida organizmning {{ajrat|normal}} oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli {{misol|oziqovqat mahsulotiga aylantiradi}}.
# Sut faqat go‘daklargagina emas, balki voyaga yetganlarga ham foydalidir, chunki unda [[w:kalsiy|kalsiy]] va {{ajrat|vitamin C}} anchagina.
{{uz-ism}}

=== Tillarda ===
{{trans-top|suyuqlik}}
* {{sq}}: [[qumësht]]
* {{am}}: [[ወተት]] (wätätə)
* Arabcha: [[حليب]] (ḥalīb), [[لبن]] (lában)
* {{hy}}: [[կաթ]] (katʿ)
* {{an}}: [[leit]]
* {{ast}}: [[lleche]]
* {{ay}}: [[millk'i]]
* {{az}}: [[süd]]
* {{eu}}: [[esne]]
* {{be}}: [[малако]] (malakó)
* {{bn}}: [[দুধ]] (dudh)
* {{br}}: [[laezh]]
* {{bg}}: [[мляко]] (mljáko)
* {{my}}: [[နို့]] (no.)
* {{da}}: [[mælk]]
* Olmoncha: [[Milch]]
* {{cs}}: [[mléko]]
* {{eo}}: [[lakto]]
* {{et}}: [[piim]]
* {{fo}}: [[mjólk]]
* {{en}}: [[milk]]
* {{es}}: [[leche]]
* {{it}}: [[latte]]
* {{fi}}: [[maito]]
* {{fr}}: [[lait]]
* {{ca}}: [[llet]]
* {{io}}: [[lakto]]
* {{ga}}: [[bainne]]
* {{kk}}: [[сүт]] (süt)
* {{kn}}: [[ಹಾಲು]] (hālu)
* {{km}}: [[ទឹកដោះ]] (dteuk doh)
* {{nl}}: [[melk]]
* {{lo}}: [[ນ້ຳນົມ]] (nam-nom)
* {{lv}}: [[piens]]
* {{ln}}: [[míliki]]
* {{lt}}: [[pienas]]
* {{mt}}: [[ħalib]]
* {{gv}}: [[bainney]]
* {{mi}}: [[waiū]], [[miraka]]
* {{hu}}: [[tej]]
* {{pl}}: [[mleko]]
* {{pt}}: [[leite]]
* {{no}}: [[mjølk]]
* {{ru}}: [[молоко]] (molokó)
* {{si}}: [[කිරි]] (kiri)
* {{sv}}: [[mjölk]]
* {{sw}}: [[maziwa]]
* {{th}}: [[น้ำนม]] (náam nom)
* {{bo}}: [[འོ་མ]] ('o ma)
* Tagalcha: [[gatas]]
* {{ty}}: [[ha'ari]]
* {{to}}: [[hu'akau]]
* {{tn}}: [[maši]]
* {{tr}}: [[süt]]
* {{tk}}: [[süýt]]
* {{udm}}: [[йöл]]
* {{uk}}: [[молоко]] (molokó)
* {{ur}}: [[دودھ]] (dūdh)
* {{ug}}: [[سۈت]] (süt)
* {{vi}}: [[sữa]]
* {{vo}}: [[milig]]
* {{zh}}: [[奶]] (nǎi)
* {{yi}}: [[מילך]] (milkh)
* {{el}}: [[γάλα]] (gála)
* {{sah}}: [[үүт]]
* {{zu}}: [[senga]]
{{trans-bottom}}
{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sut'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[молоко]]; // [[молочный]]; {{tarjmisoli|sigir suti }} коровье молоко; {{tarjmisoli|pishirilgan sut }} кипячёное молоко; {{tarjmisoli|xom sut }} сырое молоко; {{tarjmisoli|sut fermasi }} молочная ферма; {{tarjmisoli|sut emizuvchilar }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sut emarlar }} {{izoh|зоол}}. млекопитающие; {{tarjmisoli|sutdan qolmoq }} перестать доиться; {{tarjmisoli|suti qochibdi }} у неё исчезло молоко; она перестала доиться; {{tarjmisoli|sigirning suti sogʻuvchilar qoʻlida }} {{izoh|погов}}. молоко коровы в руках доярок; {{tarjmisoli|bola yigʻlamasa, ona sut bermaydi }} ({{izoh|букв}}. если ребёнок не плачет, мать не даст ему молока) дитя не плачет, мать не разумеет; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan keldi }} ({{izoh|букв}}. у него материнское молоко изо рта пошло) он измучился, он потратил очень много труда, приложил много сил; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan ketmagan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ona suti ogʻzidan kelib turibdi }} молоко на губах не обсохло; {{tarjmisoli|sutdan oq, suvdan tiniq }} белее молока, прозрачнее воды ({{izoh|о безгрешном человеке}}); {{tarjmisoli|sut bilan kirgan jon bilan chiqar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всосанное с молоком уйдёт с душой) горбатого могила исправит;{{tarjmisoli| ona sutidan halol }} честнее материнского молока ({{izoh|о чём-л. добытом честным трудом}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[млечный]] [[сок]] ({{izoh|в стеблях или плодах растений}}); {{tarjmisoli|semiz oʻtning suti }} млечный сок портулака;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|входит в состав некоторых ботанических названий}}; {{tarjmisoli|boʻri sut }} {{izoh|бот}}. волчье молоко; {{tarjmisoli|sut pechak }} {{izoh|бот}}. ластовень остролистный; {{tarjmisoli|sut tikan }} {{izoh|бот}}. молокан; {{tarjmisoli|sut choʻp }} {{izoh|бот}}. лактук; {{tarjmisoli|* xom sut emgan banda }} ({{izoh|букв}}. смертный, сосавший сырое молоко) человек не безгрешен; человеку свойственно ошибаться.&lt;br /&gt;
}}

{{-cy-}}
{{cy-adj}}
* [[qalay]]

[[Turkum:Oʻzbekchada biologiyaga oid soʻzlar]]</text>
      <sha1>b3s6sarpjgcpi668xzxeufettmitagl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ayyor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18197</id>
    <revision>
      <id>637966</id>
      <parentid>600645</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="1s8e8g0a6dx7dvkv8x78uyelk1t6bf3" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ay-yor'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:|''[[w:Arab tili|a.]] jllti — ''mugʻambir; yalangoyoq, bekorchi
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
# ''sft. ''Makr-hiylaga usta; mugʻambir, firibgar. {{misol|{{ajrat|Ayyor }}boy. {{ajrat|Ayyor }}tulki, m Tulkini aldabsogʻurlar, Turfa {{ajrat|ayyor}}dirtoʻram. |[[w:&quot;Mushtum|&quot;Mushtum]]}}&quot;. {{misol|Mirzakarimboy ilonning yogʻini yalagan odam: hamma boylar kabi {{ajrat|ayyor}}.. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.
''sft. ''Makr-hiyla ifodasi boʻlgan; makkorona. {{misol|{{ajrat|Ayyor }}boqish. {{ajrat|Ayyor }}tabassum. yaya Bek {{ajrat|ayyor }}koʻzlarini Razzoqqa qaratdi. |[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}.
''ot ''Oʻzbek xalq dostonlarida: hiylagar; aygʻoqchi. {{misol|Shu orada Ltomish Qalmoqshohning {{ajrat|ayyor}}larinioʻtda kuydirib yubordi. |[[w:&quot;Alpomish|&quot;Alpomish]]}}

===Sinonimlari===
[[quv]]

{{uz-adj}}
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[ayyor]]&lt;/br&gt;
&lt;/b&gt;[[хитрец]], [[плут]], [[шельма]]; [[симулянт]]; // [[хитрый]], [[лукавый]], [[ловкий]]; {{tarjmisoli|~ odam }} хитрый (лукавый) человек; {{tarjmisoli|u uchchigach chiqqan ~}} он отъявленный плут; {{tarjmisoli|ishga desa ~, oshga desa tayyor }} {{izoh|погов. }}на работу приглашают - он хитрит, а на еду - тут как тут; {{tarjmisoli|~ tulki }} {{izoh|прям. и перен.}} хитрая лиса; {{tarjmisoli|* tayyorga ~}}  {{izoh|погов. }}падкий на готовое; на готовое тут как тут; &lt;b&gt;Suvni yoshlar chiqarsin, men tayyorga ayyor boʻlay? Yoʻq. &lt;/b&gt;(Ойбек, «О. в. шабадалар») Чтобы воду проводили молодые, а я на готовенькое? Нет.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>1s8e8g0a6dx7dvkv8x78uyelk1t6bf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>bogʻlamoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21064</id>
    <revision>
      <id>637956</id>
      <parentid>635601</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>637956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12406" sha1="a9ymbz4ppfmn6cr7d690he0wl20vv2m" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''bogʻ-la-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Bogʻ, tugun solib ulamoq, payvasta qilmoq; biriktirib turmoq.{{misol| Ip-larning uchini., {{ajrat|bogʻla}}b uzaytirmoq. Botin-kaning ipini {{ajrat|bogʻla}}moq. Qopning ogʻzini bogʻ-lamoq. Yuz qopni {{ajrat|bogʻla}}b boʻlar, Yuz ogʻizni {{ajrat|bogʻla}}b boʻshas.}} Maqol. m{{misol| Qoʻlidagi oʻtni yerga tashlab, tuflisi bogʻichini qisibroq {{ajrat|bogʻla}}-di.}} &quot;Yoshlik&quot;.

2 Arqon, zanjir, ip va sh.k. vositasida biriktirib, chandib, tangʻib, oʻz joyidan jilmaydigan, qimirlamaydigan, nari ket-maydigan qilib qoʻymoq.{{misol| Qoʻyni {{ajrat|bogʻla}}b boqmoq. Kaptarning qanotlarini {{ajrat|bogʻla}}moq. n Anvarni koʻrsangiz.. hech narsaga qaramay, qoʻlini {{ajrat|bogʻla}}ngiz.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Molxona oldidagi gulini toʻkkan gilosga {{ajrat|bogʻla}}b qoʻyilgan kattakon ola sigirga koʻzim tushdi.}} Oʻ. Hoshimov, Ikki eshik orasi.'' Faz-liddin otni ildam chiqarib, daraxtga bogʻ-ladi.'' Oybek, Tanlangan asarlar.

'''3''' {{koʻchma|uz}} Biror yerdan yoki kishidan ayrilmaydigan qilib qoʻymoq.{{misol| Taqdirularni bir-biriga mahkam {{ajrat|bogʻla}}di. m Sharofat.. Sidiqjonni bu yerga {{ajrat|bogʻla}}gan narsani yaxshi-lab bilmoqchi va shunga qarab tosh qoʻymoqchi boʻldi.}} A. Qahhor, Qushchinor chiroqlari.

:Ipsiz bogʻlamoq 1) biror majburiyat bilan erkini olib qoʻymoq. [{{misol| Qudrat Mirza-qulga: \ Dehqonlarni ipsiz {{ajrat|bogʻla}}moqchilar deng! Ularni yerga {{ajrat|bogʻla}}b, qul qilmoqchilar deng!}} N. Safarov, Uygʻonish.{{misol| -Bizni hokim Teshaboyga ipsiz {{ajrat|bogʻla}}b ketdi, — dedi Qudrat.}} M. Ismoiliy, Fargʻona t.o; 2) dudmol gap, vaʼda va sh.k. bilan muntazir qilib qoʻymoq.{{misol| Shu yerda turing, hozir kelaman, deb bizni ipsiz {{ajrat|bogʻla}}b ketdi.}}

'''4''' Bogʻich yoki biror boshqa narsa vositasi bilan biriktirmoq yoki tirkamoq, osmoq. {{misol|Ahmadjonning orqasiga {{ajrat|bogʻla}}b olgan sum-kasiga.. mina parchasi tekkan edi.}} A. Qahhor, Oltin yulduz.{{misol| Iloji boʻlsa, meni ot dumiga {{ajrat|bogʻla}}b, poyga qilsalar.}} Oybek, O. v. shabadalar.{{misol| Olmos poʻlat {{ajrat|bogʻla}}b men ham belimdan, Dev izlab chiqqanman oʻsgan elimdan.}} &quot;Malikai ayyor&quot;.

5 Toʻplab, dastalab, belidan bogʻ solmoq, bogʻ solib tugmoq, dastalamoq.{{misol| Pichan {{ajrat|bogʻla}}moq. Piyoz {{ajrat|bogʻla}}moq.}}

:Supurgi bogʻlamoq Supurgi yasamoq.{{misol| [Ioʻlchi] Savatni anhor boʻyida supurgi {{ajrat|bogʻla}}b oʻtirgan bir kishiga omonat tashlab, bozorga gʻizshiadi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.

6 Oʻrab tangʻimoq, oʻramoq, taqmoq.{{misol| Roʻmol {{ajrat|bogʻla}}moq. Kamar {{ajrat|bogʻla}}moq. Galstuk {{ajrat|bogʻla}}moq.}}

yat{{misol| Boshiga oq doka roʻmol {{ajrat|bogʻla}}gan, rangi zahil bir ayol koʻrindi.}} N. Aminov, Qahqaha. {{misol|Juvon eshikdan kirishi bilan bularni koʻrib, bir toʻxtadi-yu, durrasini qayta {{ajrat|bogʻla}}b, toʻgʻri supa tomonga keldi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.

7 Ogʻriq yerni ehtiyotlash, davolash maq-sadida dori-darmon qoʻyib yoki shundayligicha oʻrab, chandib, tangʻib qoʻymoq.{{misol| Yarani bint bshshn {{ajrat|bogʻla}}moq. m U biror hafta kasal-xonada yotib chiqqandan keyin, bir necha kun lunjini {{ajrat|bogʻla}}b yurdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Boshimga sassiq bir suyuq doridan chaplab, roʻmol bilan tangʻib {{ajrat|bogʻla}}b qoʻydi.}} E. Raimov, Ajab qishloq.{{misol| Tik turgancha bar-mogʻimga yod surkab, bint bilan tangʻib {{ajrat|bogʻla}}di.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Yoʻl-yoʻriq koʻrsatish, yordam berish uchun birkitmoq, biriktirib qoʻymoq. {{misol|Boshqarma bizga keksa ishchilardan {{ajrat|bogʻla}}b qoʻysin.}} A. Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Raisning koʻngliga kelmasin, deb mashinasiga ham tegmadi, shofyorni Mirzaahmad akaning eshigiga {{ajrat|bogʻla}}b qoʻydi. Oʻzi shaloq aravada togʻu tosh kezib yuribdi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.

9 Boʻgʻib, toʻsib, kerakli tomonga yoʻnal-tirmoq (suvni).{{misol| Ekinlarga suv {{ajrat|bogʻla}}moq. Suvni {{ajrat|bogʻla}}guncha, ariq och.}} Maqol. n{{misol| Suvni kim {{ajrat|bogʻla}}di, toʻgʻonni kim koʻtardi?}} N. Safarov, Tanlangan asarlar.{{misol| Sulton Sanjar Moziy oʻylab, shu daryoni {{ajrat|bogʻla}}shga qaror qilibdi.}} &quot;Ertaklar&quot;.

10 Oʻzida biror narsa paydo qilmoq; yigʻmoq, toʻplamoq.{{misol| Yara fasod {{ajrat|bogʻla}}di. mm Barkashda sharbat {{ajrat|bogʻla}}b ketgan anjir, oltin singari husayni uzum va shaftoli bor edi.}} N. Safarov, Vodillik qahramon.{{misol| Bogʻva polizlarda taʼrifi yoʻq ming xil nozu neʼmatlar shakar {{ajrat|bogʻla}}ydi.}} S. Azimov, Oppoq tong qoʻshigʻi.

:Shira bogʻlamoq'' q.'' shira I 5.{{misol| Hozir Sheroziyning ovozi ayni shira {{ajrat|bogʻla}}gan payt. Dongʻi Xorazmga tarqalgan.}} J. Sharipov, Xorazm. Yogʻ bogʻlamoq Semirmoq. Tur bogʻlamoq Toʻrlamoq (qovun, handalak haqida).

''11 koʻchma'' Uzviy ravishda birlashtirmoq, birga qoʻshmoq, ulamoq.{{misol| Taʼlim-tarbiya ish-larini hayot bilan {{ajrat|bogʻla}}moq. n Mehnat bilan muhabbatni {{ajrat|bogʻla}}gin, Soʻngra harna tilak boʻlsa chogʻlagin.}} Habibiy, Devon.

12 Uzviy bogʻlanish, munosabat asosida bir-biriga qoʻshmoq, daxldor qilmoq, ula-moq, biriktirmoq.{{misol| Ikki fikrni oʻzaro {{ajrat|bogʻla}}moq. Soʻzlarni {{ajrat|bogʻla}}b gap tuzmoq. n Chol asl maqsadini unutib, ancha gaplarni aytib yuborganini oʻzi ham sezib qoldi-da, soʻzining oxirini yana echkiga {{ajrat|bogʻla}}di.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Navroʻzni dinga {{ajrat|bogʻla}}dik. Holbuki, bu bayramning islom diniga mutlaqo a,yuqasi yoʻq edi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}

:Aloqa bogʻlamoq Munosabatda, aloqada boʻlmoq, munosabat oʻrnatmoq.{{misol| Paxtakor bshshn aloqa {{ajrat|bogʻla}}magan seleksiyachining ho-liga voy! U poʻpanak bosib yotaveradi.}} Mirmuhsin, Umid.{{misol| Shoir haramdagi kanizak-larning biri bilan aloqa {{ajrat|bogʻla}}gan ekan.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon. Baxtini bogʻlamoq Baxtsiz qilmoq, baxtiga toʻsiq boʻlmoq. {{misol|Taqsir, qizning baxtini {{ajrat|bogʻla}}b qoʻymang, kuyovga bering.}} &quot;Oltin beshik&quot;. Bel bogʻlamoq ''q.'' bel. Boshini bogʻlamoq'' q.'' bosh. Bogʻlab olmoq Oʻziga rom qilmoq, oʻziga qaratmoq, domiga ilintirmoq.{{misol| Nozli nigohlaring ke-rakmas sening, {{ajrat|Bogʻla}}b olarman deb endi oʻylama.}} Mirtemir.{{misol| Aziza azbaroyi bola deb koʻzi uchib turgandan emas, bir amallab Yodgorni {{ajrat|bogʻla}}b olish uchun bolali boʻlishni xohlardi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|Bas, sen ham nega oʻgʻlingning koʻnglini Zay-nabga xippa qilib {{ajrat|bogʻla}}y olmading?}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Yoʻlini bogʻlamoq Yoʻlini toʻsmoq, oldiga roʻpara boʻlmoq, toʻsiq boʻlmoq.{{misol| -Voy, oʻqisin, otin boʻlsin, aylanay, uning yoʻlini {{ajrat|bogʻla}}b qoʻyganimiz yoʻq, — dedi Oʻgʻil xola Ahmedovaga chimirilib. T. }}Alimov, Sovchi.{{misol| Bilmayman, yoʻlingni yana kim {{ajrat|bogʻla}}r, Gulingni begona aylama, bulbul. }}&quot;Qoʻshiqlar&quot;. Koʻsak'' (yoki'' dovuchcha) bogʻlamoq Hosilga kirmoq; meva tugmoq.{{misol| Gʻoʻzalar endi shonalab, koʻsak {{ajrat|bogʻla}}b kelayotgan bir ma-halda.. shahar paxta zavodlariga paxta ta-shilishi Gʻulomjonni ajablantirmadi. M. }}Ismoiliy, Fargʻona t.o.{{misol| Oʻtgan yili aprel oyining oxirlari, oʻriklar allaqachon dovuchcha {{ajrat|bogʻla}}b boʻlgan payt edi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Muhabbat bogʻlamoq Muhabbat qoʻymoq, sevib qolmoq. {{misol|Muhabbat {{ajrat|bogʻla}}ding [Navoiy], Mehnatkash elga mehribon boʻlding.}} Habibiy, Devon. Tilini (''yoki'' til-jagʻini) bogʻlamoq Tilini lol qilmoq, gapirtirmay qoʻymoq.{{misol| Latofat shu paytgacha tilini {{ajrat|bogʻla}}b turgan alla-qand}}ay'' kuchni yengib, tez gapira boshladi.'' O. Yoqubov, Mirzaterak.{{misol| Xotinining bu gapi Boʻtaboyning jon-jonidan oʻtib ketdi, lekin bundagi kuchli mantiq tshshni {{ajrat|bogʻla}}di-yu, hech narsa deya olmadi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Biroq qizi tushkurning husnimi, shirin soʻzlarimi, har qalay, Gʻiyosiddinning til-jagʻini {{ajrat|bogʻla}}b, qulogʻini kar, koʻzini koʻr qilib qoʻygan edi.}} S. Ahmad, Hukm. Umid bogʻlamoq'' q.'' umid 1.{{misol| U menga katta umid {{ajrat|bogʻla}}gan edi, bari puchga chiqdi.}} J. Abdul-laxonov, Oriyat.{{misol| Yangi saylangan deputapiar faoliyatiga, ularning halol va fidokorona mehnatiga hamma umid {{ajrat|bogʻla}}yapti.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Qanot bogʻlamoq Oʻzida goʻyo qanot paydo qilmoq, biror joyga uchib borguday boʻlmoq. {{misol|Hovlidagi.. dasturxon tevaragida tekin ovqat topilgan joyga qanot {{ajrat|bogʻla}}b uchib boradigan Zagʻchakoʻz dosha, Tojiboy, oqsoqol oʻtirar edi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomat bu qishloqqa yoshligini qoʻmsagan kezlarda goʻyo qanot {{ajrat|bogʻla}}b uchib kelishni istamasmidi?}} S. Ahmad, Hukm. Qoʻl bogʻlamoq Qoʻl qovushtir-moq (taʼzim, salom belgisi).{{misol| Qurgʻon ustida yasov tortgan qahramonlar qoʻl {{ajrat|bogʻla}}b.. taʼzim bshshn Azizbekni ilgariga oʻtkaza bosh-ladilar.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Xon taxtda edi. Oʻng taraf kursida Abdurahmon oftobachi va soʻlda shoir mulla Niyoz domla qoʻl {{ajrat|bogʻla}}b oʻtirar edshshr.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon. Qoʻl-oyogʻi (''yoki'' oyoq-qoʻli)ni bogʻlamoq Majbur qilmoq, zoʻrlamoq.{{misol| Agar qoʻl-oyogʻimni {{ajrat|bogʻla}}b berishganda ham, bari bir, toʻyni azaga aylantiraman.}} S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar.'' Nasibaning oyoq-qoʻlini bogʻ-lagani Huzurjonovga siz arqon eshib ber-dingiz.'A.'' Qahhor, Asarlar.

23-Oʻzbek tilining izohli lugʻati

=== Sinonimlari ===
[[tang‘imoq]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БОҒЛАМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{OʻTIL}}
{{uz-verb}}
'''bogʻlamoq'''
{{Tarjimalar
|sah=[[көлүй]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bogʻlamoq&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[привязывать]]; {{tarjmisoli|otni ustunga bogʻlamoq }} привязать лошадь к столбу; {{tarjmisoli|bir-biriga muhabbat bogʻlamoq }} возыметь любовь друг к другу; полюбить друг друга; {{tarjmisoli|oʻqishga muhabbat bogʻlamoq }} полюбить чтение; полюбить учение; '''sichqon sigʻmasiniga, gʻalvir bogʻlar dumiga '''{{izoh|посл. }}мыши тесно в норе, а она ещё привязывает к своему хвосту решето;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[связывать]]; {{tarjmisoli|dasta-dasta qilib bogʻlamoq }} связывать {{izoh|(что-л.)}} пучками; {{tarjmisoli|chandib bogʻlamoq }} связывать туго-натуго; {{tarjmisoli|bir masalani ikkinchi masalaga bogʻlamoq }} связывать один вопрос с другим; {{tarjmisoli|ipsiz bogʻlamoq }} {{izoh|перен.}} связять без верёвки, связать по руками ногам;&lt;br /&gt;
'''3''' [[завязывать]]; {{tarjmisoli|botinkaning bogʻichini bogʻlamoq }} завязывать шнурки ботинок;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[обвязывать]], [[перевязывать]]; [[подвязывать]]; {{tarjmisoli|yarana bint bilan bogʻlamoq}} перевязать рану бинтом;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен. }}[[прикреплять]] {{izoh|(кого-что-л. к кому-л. или к какой-л. организации)}};&lt;br /&gt;
'''6 '''[[запрудить]] [[и]] [[направить]] [[в]] [[нужную]] [[сторону]] {{izoh|(воду)}}; '''gʻoʻzaga suv bogʻladi '''он запрудил воду и направил её на хлопчатник;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|этн. }}[[лечить]] [[заклинаниями]] {{izoh|(какой-л. недуг)}}; {{tarjmisoli|* bel bogʻlamoq }} ({{izoh|букв. }}подпоясаться) взяться, приняться {{izoh|(за что-л.) }}с усердием, засучив рукава; {{tarjmisoli|koʻz bogʻlamoq }} ({{izoh|букв. }}завязывать глаза) 1) показывать фокусы; 2) обманывать; {{tarjmisoli|yogʻ bogʻlamoq }} разжиреть; '''boshini bogʻlab qoʻymoq '''({{izoh|букв. }}повязать голову) сосватать, сговорить.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>a9ymbz4ppfmn6cr7d690he0wl20vv2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>yonmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35802</id>
    <revision>
      <id>637953</id>
      <parentid>632677</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T16:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7930" sha1="0q6vrykgv1ir55e89mqk14j4vyd4e9a" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}a-di.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovul-lab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻoch-larigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}.

2 Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroy-ning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkam-roq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Haqiqatdan u ki-shining [Zokir Urinovichning] hovlisida chirok; {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}.

3 Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Archa turaroʻrta-da {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻay-ratiy|Gʻay-ratiy]]}}.

4 Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} n ''Koʻylak yengi tirsakka qadar shi-marilgan,'' [''qizning''] {{misol|tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Ortiq darajada issigʻi, harorati osh-moq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. — dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. U {{misol|{{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

6 Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havolovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qan-day tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:&quot;Sharq yulduzi&quot;|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}. U | {{misol|Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻ. Umarbe-kov|Oʻ. Umarbe-kov]]|Yoz yomgʻiri}}.

'''7 '''{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Ioʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻir-liklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ish-ladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bu ashula-ni ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asa-biylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻcha-veradi \dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}.

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alanga-lanmoq. ''Begʻubor tong kabi qa,''''1''{{misol|bingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Hozir Xa-lilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}.

10 Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashin-dek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chi-roq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>0q6vrykgv1ir55e89mqk14j4vyd4e9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637955</id>
      <parentid>637953</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>637955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7946" sha1="a30hwe692qzharl3vkoqm55pn1fbrzf" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}a-di.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovul-lab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻoch-larigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}.

2 Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroy-ning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkam-roq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Haqiqatdan u ki-shining [Zokir Urinovichning] hovlisida chirok; {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}.

3 Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Archa turaroʻrta-da {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻay-ratiy|Gʻay-ratiy]]}}.

4 Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} n ''Koʻylak yengi tirsakka qadar shi-marilgan,'' [''qizning''] {{misol|tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Ortiq darajada issigʻi, harorati osh-moq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. — dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. U {{misol|{{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

6 Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havolovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qan-day tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:&quot;Sharq yulduzi&quot;|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}. U | {{misol|Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻ. Umarbe-kov|Oʻ. Umarbe-kov]]|Yoz yomgʻiri}}.

'''7 '''{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Ioʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻir-liklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ish-ladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bu ashula-ni ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asa-biylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻcha-veradi \dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}.

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alanga-lanmoq. ''Begʻubor tong kabi qa,''''1''{{misol|bingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Hozir Xa-lilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}.

10 Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashin-dek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chi-roq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}.

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]]

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>a30hwe692qzharl3vkoqm55pn1fbrzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>koʻlanka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41906</id>
    <revision>
      <id>637964</id>
      <parentid>628182</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>637964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="6j0h5nwdowouyc9bl5sk1ler87qcja2" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''koʻ-lan-ka'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|KOʻLANKA ' oftob nuri tushmaydigan joy', ' soya&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Mashina teraklarning quyuh koʻlankasi os— tida uchib borarkan, .. (Z.Fatxullin). Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi 'soya boʻl—' maʼnosini anglatgan köloʻ-feʼlidan (ДС, 314) -ŋ qoʻshimchasi bilan yasalgan otga kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi —ä qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan, keyinchalik ŋ undoshi nk un — doshlariga, ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi ä unlisiga al— mashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: (köloʻ— + ŋ &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; kölüch) + ä &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; kölüŋä &amp;gt;&amp;nbsp;kölünkä &amp;gt;&amp;nbsp;kölänkä &amp;gt;&amp;nbsp;kolänkä.UTILga bu maʼnoni anglatuvchi koʻlaga, koʻlka soʻzlari ham kiritilgan. Devonda köNk soʻzi 'soya' maʼnosini (I, 387), köNkä soʻzi 'quyuq soya' maʼnosini (III, 189) anglatishi taʼkidlangan. Koʻlka soʻzi qadimgi turkiy tildagi köNkä soʻzining ikkinchi boʻgʻinidagi i unlisi talaffuz qilinmagani natijasida yuzaga kelgan, oʻzbek tilida esa ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kölikä &amp;gt;&amp;nbsp;kölkä &amp;gt;&amp;nbsp;kolkä. Devonda köNkä shak — lida berilgan soʻz DSga kö1ädä, köNdä shakllarida ki — ritilgan (ДС, 314), bu yerda ikki unli orasidagi k ja— rangsiz undoshi g jarangli eshiga, ikkinchi boʻgʻindagi i unlisi esa ä unlisiga almashgan: kölikä &amp;gt;&amp;nbsp;köligä &amp;gt;&amp;nbsp;kölägä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Oftob nuridan toʻsilgan joy; soya. {{misol|Abduvahob ayvondagi {{ajrat|koʻlanka}}ga oʻtirdi, oʻgʻilchasini tizzasiga olib, peshonasidan oʻpdi.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk kushi}}. {{misol|Mashina teraklarning quyuq {{ajrat|koʻlanka}}si ostida uchib borarkan, Qudratning doʻstlari koʻm-koʻk va boʻliq paxtazor dalalarni unga koʻrsatib, faxrlanar edilar.|[[w:3. Fatxullin|3. Fatxullin]]|Soʻnmas yulduz}}.

2 Kishi va narsalarning yorugʻlikka qarama-qarshi tomonga tushadigan soyasi. {{misol|Aravani ot tortar, {{ajrat|koʻlanka}}sini it tortar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Olis-olislarda yigitlarning {{ajrat|koʻlanka}}lari koʻrinadi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Roʻparadagi uyda chiroq yondi. Darparda orqasida tebranib turgan koʻlanka toʻxtadi.'' Gazetadan. {{misol|Qaragʻaylarning {{ajrat|koʻlanka}}si tungi sokin havoda qimir etmay turardi.|[[w:M. Muhamedov|M. Muhamedov]]|Qahramon izidan}}.

3 Uzoqda, qorongʻilikda, tumanda gʻira-shira koʻringan narsa; qora, sharpa. {{misol|Koʻngli aldamagan ekan: uzoqdan alaqanday {{ajrat|koʻlanka}} qorayib koʻrindi.|[[w:X. Sultonov|X. Sultonov]]|Onamning yurti}}. {{misol|Bashorat yaqin bordi, {{ajrat|koʻlanka}} yana qimirladi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Biror ichki ruhiy holatning (mas. tashvish, gʻam, azob) ifodasi, aksi. {{misol|Sheʼriyat boshiga zulmat {{ajrat|koʻlanka}}si tushdi. |[[w:Zulfiya|Zulfiya]]|Xayollar, tuygʻular}}. {{misol|..uning [Madrayimning] nuroniy chehrasini, xuddi quyoshni bulut bosganidek, qaygʻu-alam {{ajrat|koʻlanka}}si chul-gʻab oldi.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Iqbol xola uning chehrasidagi alam {{ajrat|koʻlanka}}sini ilgʻamadi. Oʻ. |[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}.

'''5 '''''koʻchma (3-sh. egalik va oʻ.-p. k. shaklida)'' Biror kimsaning himoyasi; panoh, homiylik. {{misol|Birovning {{ajrat|koʻlanka}}sida yashamoq. }}m {{misol|-Qalay, Homidbek, yurtlaringiz tinch-likmi? -Xudoga shukur, davlatlari {{ajrat|koʻlanka}}-sida.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

'''6 '''{{kam qoʻll.|uz}} Narsalarning boshlangʻich shakli, hali toʻla shakllanmagan umumiy koʻrinishi. {{misol|Chigit ekish boshlanguncha, yangi qishloqning {{ajrat|koʻlanka}}si koʻrinib qoldi: ..hali ochilmagan koʻchalarning ikki yuziga sakson besh mingdan ortiq koʻchat oʻtqazildi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

:Koʻlankasi qolibdi - Juda ozib ketibdi, [[ramaqijon]] boʻlib qolibdi. {{misol|Soʻrila-soʻrila {{ajrat|koʻlanka}}si qolgan sovliq nimaga yaraydi?|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. Koʻlanka (sini) solmoq - Salbiy taʼsirini oʻtkazmoq. {{misol|[Nigoraning].. bu tabassumi zoʻrma-zoʻraki ekanini, qanday-dir gʻussa yuziga {{ajrat|koʻlanka}} solib turganini Sherbek bir boqishdayoq payqadi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Urush barcha qatori Maqsuda opa-ning ham boshiga oʻz {{ajrat|koʻlanka}}sini soldi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. 
:Oʻz koʻlankasidan (ham) qoʻrqmoq - Har narsadan qoʻrqadigan, xavfsiraydigan boʻlmoq. {{misol|Lekin Madamin yuragini oldirib, oʻz {{ajrat|koʻlanka}}sidan qoʻrqadigan boʻlibqoldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. 
:Oʻzi xon, koʻlankasi maydon - ''q.'' xon. 
:Qora koʻlanka - Yomonlik, balo ramzi. {{misol|Bilaman, ana, hozir sen turgan oʻlka Boshi-da qanot yozgan qora {{ajrat|koʻlanka}}.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}.

=== Sinonimlari ===
[[ko‘laga]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|КЎЛАНКА}}
== Tarjimalari ==
*{{sah}}: [[күлүк]] (külük)

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''koʻlanka'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[тень]], [[сень]], {{tarjmisoli|daraxtlar ~sida }} в тени (под сенью) деревьев; {{tarjmisoli|qiyshiq daraxtning ~si ham qiyshiq }} {{izoh|посл}}. у кривого дерева и тень крива;&lt;br /&gt;
'''2 = [[koʻlaga]]''';&lt;b&gt;&lt;br /&gt;
3 &lt;/b&gt;{{izoh|перен}}. сень, покровительство; {{tarjmisoli|birovning ~sida boʻlmoq }} находиться под покровительством кого-либо; {{tarjmisoli|davlatingizning ~sida }} под вашим покровительством; {{tarjmisoli|oʻzi xon, ~si maydon }} {{izoh|погов}}. сам царь, сам бог; {{izoh|соотв}}. сам себе хозяин;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[фигура]], [[силуэт]], [[неясная]] [[тень]] ({{izoh|кого-чего-л}}.); {{tarjmisoli|deraza orqali odamning ~si koʻrindi }} за окном показался силуэт человека;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[отражение]], [[печать]], [[тень]] ({{izoh|напр., какого-л. чувства}}); {{tarjmisoli|gʻussa ~si }} тень печали, отражение печали; {{tarjmisoli|~ solmoq}}  ({{izoh|или '''}}[[tashlamoq]]''') [[накладывать]] [[печать]], [[оставлять]] [[след]];&lt;br /&gt;
'''6 '''[[контур]], [[неясные]] [[черты]] ({{izoh|чего-л. нарождающегося}}); '''*''' {{tarjmisoli|~ qolibdi }} он сильно исхудал, от него одна тень осталась.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>6j0h5nwdowouyc9bl5sk1ler87qcja2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>sizlogʻich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49124</id>
    <revision>
      <id>637992</id>
      <parentid>588876</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>637992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="571" sha1="tmrairydl3bnz67zs2d9ul9y2r2h69x" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''siz-lo-gʻich'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Tuk, soch xaltachasi ogʻzining yiringli yalligʻlanishi; follikulit. {{misol|{{ajrat|Sizlogʻich}}ning oldini olishda teri tozaligiga alohida eʼtibor berish ayniksa muhim. |[[w:OʻzME|&quot;OʻzME&quot;]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СИЗЛОҒИЧ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sizlogʻich'''&lt;br /&gt;
[[болячка]]; [[прыщ]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>tmrairydl3bnz67zs2d9ul9y2r2h69x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tappi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50935</id>
    <revision>
      <id>637962</id>
      <parentid>635542</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>637962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="0z0f1o6gyb5y4ytvrqfkllxg39b5u4m" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tap-pi'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TAPPI ' chorva mollari goʻngidan yalpoq shaklda quritilgan yoqilgʻi', 'tezak'. .. t a p p i yopib tash— langan baland devorlar bilan uch tomondan oʻralgan qovli.. (Asqad Muxtor). Bu ot täp tovushga taqlid soʻ— zidan (Devon, III, 159) -i qoʻshimchasi bilan yasalgan; qushimcha qushilganidan keyin p undoshi qatlangan: täp + i &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; täpi &amp;gt;&amp;nbsp;täppi.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Chorva mollari tezagidan rapida shaklida yasab quritilgan yoqilgʻi. {{misol|Quruq {{ajrat|tappi}}.}} {{misol|{{ajrat|Tappi}} yasamoq.}} {{misol|{{ajrat|Tappi}} yoqmoq.}} {{misol|U [Zebo] bogʻ va polizga qarardi, hovli supurib, uylarni yigʻishtirardi, non yopib, sigir sogʻardi, kir yuvib, {{ajrat|tappi}} qilardi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bu besabr jimlik va qorongʻilikda, jinchiroq pirpiragani sari, {{ajrat|tappi}} yopib tashlangan baland devorlar bilan uch tomondan oʻrab olingan hovli yuzi xuddi yerga choʻkib ketayotganday edi|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}
#{{koʻchma|uz}} Rangi tappiga oʻxshash, qora. {{misol|Ahmadning qoʻli somon qorib, goʻng kurab, naq {{ajrat|tappi}} boʻlib ketgan qoʻllar, qishloqi oʻsmirning qoʻli.|[[w:Murod Muhammad Do‘st|Murod Muhammad Doʻst]]|Galatepaga qaytish|1983}}

=== Sinonimlari ===
[[qiy]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТАППИ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah = [[түптэ]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tappi'''&lt;br /&gt;
[[круглый]] [[кизяк]] ({{izoh|прилепляемый для сушки к забору}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>0z0f1o6gyb5y4ytvrqfkllxg39b5u4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>transport</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52325</id>
    <revision>
      <id>637960</id>
      <parentid>627969</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>637960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1415" sha1="jyebxr6e0aazsfnlm2icws1abg9kqrz" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''trans-port'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' transportare — olib bormoq, tashimoq, oʻtkazmoq

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Xalq xoʻja-ligining yuk va passajirlar tashish bilan shugʻullanuvchi tarmogʻi va uning vositalari. {{misol|Avtomobil {{ajrat|transport}}i. Shahar transpor-ti. Temir yoʻl {{ajrat|transport}}i.}} n {{misol|Qurilish materiallarini olib kelay desang, {{ajrat|transport}} yoʻq..|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Piyoda, xuddi {{ajrat|transport}} haydovchisi kabi, yoʻl harkatining teng huquqli ishtirokchisi hisoblanadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

'''2 '''''harb.'' Oziq-ovqat, qurol-aslaha va sh.k. harbiy anjomlar tashiydigan kema.

=== Sinonimlari ===
[[ko‘lik]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТРАНСПОРТ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''transport'''&lt;br /&gt;
[[транспорт]]; // [[транспортный]]; {{tarjmisoli|shahar transporti }} городской транспорт; {{tarjmisoli|suv transporti }} водный транспорт; {{tarjmisoli|transport vositalari }} средства транспорта, транспортные средства; {{tarjmisoli|transport ishchilari }} транспортные рабочие.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>jyebxr6e0aazsfnlm2icws1abg9kqrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>бис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63169</id>
    <revision>
      <id>637985</id>
      <parentid>488533</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="0qaolt7rd8hhmd7pu3v8tuj0qkdm4pt" xml:space="preserve">{{-ru-}}
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''бис'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
&lt;b&gt;[[бис]] &lt;/b&gt;{{izoh|межд. }}[[bis]]!, [[yana]]!, [[yana]] [[boʻlsin]]!; {{tarjmisoli|кричать ~ }} bis deb talab qilmoq (chaqirmoq); {{tarjmisoli|исполнить на ~ }} tomoshabinlarning talabi bilan takrorlamoq.
=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

== Tarjimalari ==

{{-tyv-}}
[[biz]]</text>
      <sha1>0qaolt7rd8hhmd7pu3v8tuj0qkdm4pt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>koʻlik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126099</id>
    <revision>
      <id>637958</id>
      <parentid>610038</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>637958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="ghhelv2keookn8419xo7em9rlx1xzvq" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''koʻ-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Turkiy, taxminan, Yoqutchaning ''[[көлүй]]'' degan so‘ziga o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{shv.|uz}} Yuk tortuvchi hayvon, ot-ulov, transport. ''-Parilarning makoni olis, bolam, koʻliging yoʻq, sheriging yoʻq, qanday yetasan, — dedi kampir.'' &quot;Folklor&quot;. {{misol|Joy nihoyatda pinhona boʻlgani uchun atrofda biror {{ajrat|koʻlik}} koʻzga tashlanmaydi.|[[w:M. Qoʻshjonov|M. Qoʻshjonov]]|Diydor}}. {{misol|Muzloqqa kelinganida, kecha koʻmilgan etlarni chiqarib {{ajrat|koʻlik}}larga ortishgan edi.|Isajon Sulton|Bilga Xoqon}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|КЎЛИК}}
== Tarjimalari ==</text>
      <sha1>ghhelv2keookn8419xo7em9rlx1xzvq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637959</id>
      <parentid>637958</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>637959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="0x36f1f5l2txam71nkv18f6wcdyrk7t" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''koʻ-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Turkiy, taxminan, Yoqutchaning ''[[көлүй]]'' (fe’l) degan so‘ziga o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{shv.|uz}} Yuk tortuvchi hayvon, ot-ulov, transport. ''-Parilarning makoni olis, bolam, koʻliging yoʻq, sheriging yoʻq, qanday yetasan, — dedi kampir.'' &quot;Folklor&quot;. {{misol|Joy nihoyatda pinhona boʻlgani uchun atrofda biror {{ajrat|koʻlik}} koʻzga tashlanmaydi.|[[w:M. Qoʻshjonov|M. Qoʻshjonov]]|Diydor}}. {{misol|Muzloqqa kelinganida, kecha koʻmilgan etlarni chiqarib {{ajrat|koʻlik}}larga ortishgan edi.|Isajon Sulton|Bilga Xoqon}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|КЎЛИК}}
== Tarjimalari ==</text>
      <sha1>0x36f1f5l2txam71nkv18f6wcdyrk7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>бараксан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162275</id>
    <revision>
      <id>637972</id>
      <parentid>637220</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T03:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="4lapwa39jx4zoc22s500naqj0sn9ck3" xml:space="preserve">{{-alt-}}
===Etimologiyasi===
Yoqutchadagi ''[[барахсан]]'', Uyg‘urcha ''[[باراقسان]]'' so‘ziga o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[boyoqish]].</text>
      <sha1>4lapwa39jx4zoc22s500naqj0sn9ck3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>барахсан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162276</id>
    <revision>
      <id>637970</id>
      <parentid>637226</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T02:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="371" sha1="40s9wjgrdgpbyulpbvxf5zek9ww4iop" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Altaycha ''[[бараксан]]'', Uyg‘urcha ''[[باراقسان]]'' so‘ziga o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
#yumshoqlik birlan murojaat qilishda ishlatilinadigan so‘z (odatda murojaatdagi kishining yo narsaning otidan keyin keladi). {{misol|Аан ийэ дойду {{ajrat|барахсан}}.}} - Jonajon ona dunyo.
#[[boyoqish]]</text>
      <sha1>40s9wjgrdgpbyulpbvxf5zek9ww4iop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تۆمۈر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162448</id>
    <revision>
      <id>637941</id>
      <timestamp>2026-04-24T13:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} ===Aytilishi=== tömür  ===Ma’nosi=== [[temir]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="tcsgjw8yoo0v1igtji2j1j74pvt402b" xml:space="preserve">{{-ug-}}
===Aytilishi===
tömür

===Ma’nosi===
[[temir]]</text>
      <sha1>tcsgjw8yoo0v1igtji2j1j74pvt402b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>كۈمۈش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162449</id>
    <revision>
      <id>637943</id>
      <timestamp>2026-04-24T13:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} [[kumush]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="9gptezlvxzwt2vgsrqlqvvs72s3m4xi" xml:space="preserve">{{-ug-}}
[[kumush]]</text>
      <sha1>9gptezlvxzwt2vgsrqlqvvs72s3m4xi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-EditHere</title>
    <ns>8</ns>
    <id>162450</id>
    <revision>
      <id>637944</id>
      <timestamp>2026-04-24T14:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>1502</id>
      </contributor>
      <comment>„EditHere: sahifadagi alohida boʻlimlarni tezda tahrirlash, AjaxEdit kabi“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="ipabg65tbd0hn5ps5yhz0culn9mm6d1" xml:space="preserve">EditHere: sahifadagi alohida boʻlimlarni tezda tahrirlash, AjaxEdit kabi</text>
      <sha1>ipabg65tbd0hn5ps5yhz0culn9mm6d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-EditHere.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>162451</id>
    <revision>
      <id>637945</id>
      <timestamp>2026-04-24T14:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>1502</id>
      </contributor>
      <comment>„// &lt;nowiki&gt; importScript(&quot;meta:User:Jack who built the house/editHere.js&quot;); // [[meta:User:Jack who built the house/editHere.js]] // &lt;/nowiki&gt;“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637945</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="142" sha1="3dzxga824ernfrkqqwy87hveoqosfp5" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;
importScript(&quot;meta:User:Jack who built the house/editHere.js&quot;); // [[meta:User:Jack who built the house/editHere.js]]
// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>3dzxga824ernfrkqqwy87hveoqosfp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-VisibilityToggles</title>
    <ns>8</ns>
    <id>162452</id>
    <revision>
      <id>637946</id>
      <timestamp>2026-04-24T14:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>1502</id>
      </contributor>
      <comment>„VisibilityToggles“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17" sha1="ixkqpbfxh3ulw03m18v0w1e074sk3fh" xml:space="preserve">VisibilityToggles</text>
      <sha1>ixkqpbfxh3ulw03m18v0w1e074sk3fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-JumpToError.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>162453</id>
    <revision>
      <id>637947</id>
      <timestamp>2026-04-24T14:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>1502</id>
      </contributor>
      <comment>„// &lt;nowiki&gt; (async () =&gt; {  const errors = document.querySelectorAll(&quot;.scribunto-error&quot;); if (errors.length) { 	const message = document.createElement(&quot;span&quot;); 	message.id = &quot;jump-to-scribunto-error&quot;; 	message.textContent = `Warning: this page has ${errors.length} Lua error${errors.length === 1 ? &quot;&quot; : &quot;s&quot;}; click here to jump to the error`; 	await mw.notify(message); 	requestAnimationFrame(() =&gt; document.querySelector(&quot;#jump-to-scribunto-error&quot;).ad...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637947</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="1547" sha1="szgow42j6d62vf2hoyaqvbtx2ccdv41" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;
(async () =&gt; {

const errors = document.querySelectorAll(&quot;.scribunto-error&quot;);
if (errors.length) {
	const message = document.createElement(&quot;span&quot;);
	message.id = &quot;jump-to-scribunto-error&quot;;
	message.textContent = `Warning: this page has ${errors.length} Lua error${errors.length === 1 ? &quot;&quot; : &quot;s&quot;}; click here to jump to the error`;
	await mw.notify(message);
	requestAnimationFrame(() =&gt; document.querySelector(&quot;#jump-to-scribunto-error&quot;).addEventListener(&quot;click&quot;, () =&gt; {
		// open navframes etc.
		const firstError = errors[0];

		const nav = firstError.closest(&quot;.NavContent&quot;);
		if (nav &amp;&amp; nav.style.display === &quot;none&quot;)
			nav.previousElementSibling.click();

		const mwCollapsed = firstError.closest(&quot;.mw-collapsed&quot;);
		if (mwCollapsed)
			mwCollapsed.querySelector(&quot;.mw-collapsible-toggle-collapsed&quot;).click();

		const vs = firstError.closest(&quot;.vsShow, .vsHide&quot;);
		if (vs &amp;&amp; vs.style.display === &quot;none&quot;)
			vs.closest(&quot;.vsSwitcher&quot;).querySelector(`[role=&quot;button&quot;]`).click();

		const nym = firstError.closest(&quot;[data-relation-class]&quot;);
		if (nym &amp;&amp; nym.closest(&quot;dl&quot;).style.display === &quot;none&quot;)
			[...nym.closest(&quot;li&quot;).querySelectorAll(&quot;.nyms-toggle &gt; a&quot;)].find(elem =&gt;
				elem.textContent.includes(nym.getAttribute(&quot;data-relation-class&quot;))).click();

		const quotes = firstError.closest(&quot;.wikt-quote-container&quot;);
		if (quotes &amp;&amp; quotes.style.display === &quot;none&quot;)
			quotes.parentElement.querySelector(`.HQToggle &gt; a`).click();

		requestAnimationFrame(() =&gt; firstError.scrollIntoView({block: &quot;center&quot;}));
	}));
}

})();
// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>szgow42j6d62vf2hoyaqvbtx2ccdv41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-JumpToError</title>
    <ns>8</ns>
    <id>162454</id>
    <revision>
      <id>637948</id>
      <timestamp>2026-04-24T15:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>1502</id>
      </contributor>
      <comment>„Jump To Error: sahifadagi Lua (Scribunto) xatolari haqida xabar beradi va ularni topishga yordam beradi“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="e1vxwzfrysg9rb19wrooxlrzglesrrt" xml:space="preserve">Jump To Error: sahifadagi Lua (Scribunto) xatolari haqida xabar beradi va ularni topishga yordam beradi</text>
      <sha1>e1vxwzfrysg9rb19wrooxlrzglesrrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-Anchor</title>
    <ns>8</ns>
    <id>162455</id>
    <revision>
      <id>637949</id>
      <timestamp>2026-04-24T15:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>1502</id>
      </contributor>
      <comment>„Anchor: oson nusxalash va ulashish uchun sarlavhalarga boʻlim havolalarini qoʻshish ({{configurable gadget}})“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="2uls1xid12yqwj71whooctc8b3yq5dl" xml:space="preserve">Anchor: oson nusxalash va ulashish uchun sarlavhalarga boʻlim havolalarini qoʻshish ({{configurable gadget}})</text>
      <sha1>2uls1xid12yqwj71whooctc8b3yq5dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-Anchor.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>162456</id>
    <revision>
      <id>637950</id>
      <timestamp>2026-04-24T15:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>1502</id>
      </contributor>
      <comment>„// &lt;nowiki&gt; // Preferences ([[MediaWiki:Gadget-WiktGadgetPrefs.js]]) const pref = mw.wiktGadgetPrefs.get(&quot;gadget-anchor&quot;, {&quot;label&quot;: {&quot;en&quot;: &quot;Anchor&quot;}}, 	{ 		&quot;linkType&quot;: { 			&quot;type&quot;: &quot;strenum&quot;, 			&quot;default&quot;: &quot;fullUrl&quot;, 			&quot;label&quot;: {&quot;en&quot;: &quot;How the link should be copied&quot;}, 			&quot;choices&quot;: [&quot;fullUrl&quot;, &quot;wikilink&quot;, &quot;template&quot;], 			&quot;choiceLabels&quot;: { 				&quot;en&quot;: { 					&quot;fullUrl&quot;: &quot;Full URL (e.g. https://en.wiktionary.org/wiki/bee#English)&quot;, 					&quot;wikilink&quot;: &quot;Wi...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637950</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="2940" sha1="ncdjw5xpg257rgssr8l0wziphkh9mdn" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;
// Preferences ([[MediaWiki:Gadget-WiktGadgetPrefs.js]])
const pref = mw.wiktGadgetPrefs.get(&quot;gadget-anchor&quot;, {&quot;label&quot;: {&quot;en&quot;: &quot;Anchor&quot;}},
	{
		&quot;linkType&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;strenum&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;fullUrl&quot;,
			&quot;label&quot;: {&quot;en&quot;: &quot;How the link should be copied&quot;},
			&quot;choices&quot;: [&quot;fullUrl&quot;, &quot;wikilink&quot;, &quot;template&quot;],
			&quot;choiceLabels&quot;: {
				&quot;en&quot;: {
					&quot;fullUrl&quot;: &quot;Full URL (e.g. https://en.wiktionary.org/wiki/bee#English)&quot;,
					&quot;wikilink&quot;: &quot;Wikilink (e.g. [[bee#English]])&quot;,
					&quot;template&quot;: &quot;Using {{section link}} (e.g. {{section link|bee#English}})&quot;
				}
			}
		}
	}
);
const linkType = pref.linkType;

const linkIcon = `&lt;svg xmlns=&quot;http://www.w3.org/2000/svg&quot; width=&quot;20&quot; height=&quot;20&quot; viewBox=&quot;0 0 20 20&quot; fill=&quot;currentColor&quot;&gt;&lt;g&gt;&lt;path d=&quot;M4.83 15h2.91a4.9 4.9 0 01-1.55-2H5a3 3 0 110-6h3a3 3 0 012.82 4h2.1a5 5 0 00.08-.83v-.34A4.83 4.83 0 008.17 5H4.83A4.83 4.83 0 000 9.83v.34A4.83 4.83 0 004.83 15&quot;&gt;&lt;/path&gt;&lt;path d=&quot;M15.17 5h-2.91a4.9 4.9 0 011.55 2H15a3 3 0 110 6h-3a3 3 0 01-2.82-4h-2.1a5 5 0 00-.08.83v.34A4.83 4.83 0 0011.83 15h3.34A4.83 4.83 0 0020 10.17v-.34A4.83 4.83 0 0015.17 5&quot;&gt;&lt;/path&gt;&lt;/g&gt;&lt;/svg&gt;`;

mw.util.addCSS(`
	.wikt-header-anchor {
		color: var(--wikt-palette-darkgrey) !important;
	}
	body:not(.skin-minerva) .mw-heading {
		position: relative;
	}
	body:not(.skin-minerva) .wikt-header-anchor {
		position: absolute;
		right: 0;
		opacity: 0;
		transition: opacity 0.15s ease;
	}
	body:not(.skin-minerva) .mw-heading:hover &gt; .wikt-header-anchor {
		opacity: 1;
	}
	body.skin-minerva .wikt-header-anchor &gt; svg {
		vertical-align: middle;
	}
`);

const elem = s =&gt; document.createRange().createContextualFragment(s).firstChild; // helper

for (let header of document.querySelectorAll(&quot;.mw-heading:not(.ext-discussiontools-init-section) &gt; :is(h1, h2, h3, h4, h5, h6)&quot;)) {
	let linkElem = elem(`&lt;a class=&quot;wikt-header-anchor&quot; role=&quot;button&quot;&gt;${linkIcon}&lt;/a&gt;`);
	linkElem.addEventListener(&quot;click&quot;, event =&gt; {
		event.preventDefault();

		let copied = `https://en.wiktionary.org/wiki/${mw.config.values.wgPageName}#${header.id}`; // fullUrl
		if (linkType === &quot;wikilink&quot;) {
			copied = `[[${mw.config.values.wgPageName}#${header.id}]]`.replaceAll(&quot;_&quot;, &quot; &quot;);
		} else if (linkType === &quot;template&quot;) {
			copied = `{{section link|${mw.config.values.wgPageName}#${header.id}}}`.replaceAll(&quot;_&quot;, &quot; &quot;);
		}

		navigator.clipboard.writeText(copied)
			.then(() =&gt; mw.notify(&quot;Section link copied to clipboard.&quot;))
			.catch(err =&gt; mw.notify(&quot;An error occurred while copying section link:\n&quot;, err.stack));
	});

	if (document.body.matches(&quot;.skin-minerva&quot;)) {
		// add classes to make it look the same as the edit button
		linkElem.classList.add(&quot;cdx-button&quot;, &quot;cdx-button--size-large&quot;, &quot;cdx-button--fake-button&quot;, &quot;cdx-button--fake-button--enabled&quot;, &quot;cdx-button--icon-only&quot;, &quot;cdx-button--weight-quiet&quot;);
		header.parentElement.querySelector(&quot;.mw-editsection&quot;).prepend(linkElem);
	} else {
		header.after(linkElem);
	}
}
// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>ncdjw5xpg257rgssr8l0wziphkh9mdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>көлүй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162457</id>
    <revision>
      <id>637957</id>
      <timestamp>2026-04-24T17:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Ushbu so‘z Qadimgi Turkiydan kelib chiqib, boshqa Turkiy tillarda, G‘arbiy Yugurchadan bo‘lak&lt;ref&gt;Historical Linguistics and Philology of Central Asia; 36-bet.&lt;/ref&gt;, o‘zakdoshi saqlanib qolinmagan. O‘zbekchaning Xorazmcha shevasining ''[[ko‘lik]]'' so‘ziga qiyoslash mumkin.  ===Ma’nosi=== [[bog‘lamoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="353" sha1="ad28p7zun4ikf3jy5mgzf5nn448ah1y" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Ushbu so‘z Qadimgi Turkiydan kelib chiqib, boshqa Turkiy tillarda, G‘arbiy Yugurchadan bo‘lak&lt;ref&gt;Historical Linguistics and Philology of Central Asia; 36-bet.&lt;/ref&gt;, o‘zakdoshi saqlanib qolinmagan. O‘zbekchaning Xorazmcha shevasining ''[[ko‘lik]]'' so‘ziga qiyoslash mumkin.

===Ma’nosi===
[[bog‘lamoq]].</text>
      <sha1>ad28p7zun4ikf3jy5mgzf5nn448ah1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637961</id>
      <parentid>637957</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="386" sha1="gxfmyzooladtjonw1cvvqlu1fsmbdtf" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Ushbu so‘z Qadimgi Turkiydan kelib chiqib, boshqa Turkiy tillarda, G‘arbiy Yugurchadan bo‘lak&lt;ref&gt;Historical Linguistics and Philology of Central Asia; 36-bet.&lt;/ref&gt;, o‘zakdoshi saqlanib qolinmagan. O‘zbekchaning Xorazmcha shevasining ''[[ko‘lik]]'' so‘ziga qiyoslash mumkin.

===Ma’nosi===
Biror narsani tashish uchun ipni [[bog‘lamoq]].</text>
      <sha1>gxfmyzooladtjonw1cvvqlu1fsmbdtf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>637965</id>
      <parentid>637961</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T17:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>637965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="389" sha1="mp1x3732ei4n5c6l0cce5sr2lkh1iqc" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Ushbu so‘z Qadimgi Turkiydan kelib chiqib, boshqa Turkiy tillarda, G‘arbiy Yugurchadan bo‘lak&lt;ref&gt;Historical Linguistics and Philology of Central Asia; 36-bet.&lt;/ref&gt;, o‘zakdoshi saqlanib qolinmagan. O‘zbekchaning Xorazmcha shevasining ''[[ko‘lik]]'' so‘ziga qiyoslash mumkin.

===Ma’nosi===
Biror narsani tashish uchun arqonni [[bog‘lamoq]].</text>
      <sha1>mp1x3732ei4n5c6l0cce5sr2lkh1iqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نۇرغۇن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162458</id>
    <revision>
      <id>637969</id>
      <timestamp>2026-04-25T02:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} ===Aytilishi=== nurğun  ===Ma’nosi=== [[ko‘p]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="4bsomb0r004o39sfixqy672lggh68w9" xml:space="preserve">{{-ug-}}
===Aytilishi===
nurğun

===Ma’nosi===
[[ko‘p]]</text>
      <sha1>4bsomb0r004o39sfixqy672lggh68w9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باراقسان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162459</id>
    <revision>
      <id>637971</id>
      <timestamp>2026-04-25T02:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} ===Ma’nosi=== #[[serob]] (o‘simliklarning ko‘pligiga nosbatan).“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="0qzvq3hskxgrrztkestjyrrfwg9vt2p" xml:space="preserve">{{-ug-}}
===Ma’nosi===
#[[serob]] (o‘simliklarning ko‘pligiga nosbatan).</text>
      <sha1>0qzvq3hskxgrrztkestjyrrfwg9vt2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بىز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162460</id>
    <revision>
      <id>637988</id>
      <timestamp>2026-04-25T03:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} [[biz]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16" sha1="10a6e1mydwzcbzsm685uptphgijrzs1" xml:space="preserve">{{-ug-}}
[[biz]]</text>
      <sha1>10a6e1mydwzcbzsm685uptphgijrzs1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بىزلەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162461</id>
    <revision>
      <id>637991</id>
      <timestamp>2026-04-25T03:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} [[bizlar]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="74zanxss7r1wour7srj5fm5jy93hw9c" xml:space="preserve">{{-ug-}}
[[bizlar]]</text>
      <sha1>74zanxss7r1wour7srj5fm5jy93hw9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>wēichén</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162462</id>
    <revision>
      <id>637993</id>
      <timestamp>2026-04-25T03:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hiyuune</username>
        <id>11548</id>
      </contributor>
      <comment>„==Mandarin==  ===Romanlashtirish=== {{cmn-pinyin}}  # [[Hanyu Pinyin]] oʻqish [[微塵]] # [[Hanyu Pinyin]] oʻqish [[煨塵]] # [[Hanyu Pinyin]] oʻqish [[微臣]] # [[Hanyu Pinyin]] oʻqish [[微忱]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>637993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="203" sha1="h37p0aerbdf881srjitjuyz2gbgvia5" xml:space="preserve">==Mandarin==

===Romanlashtirish===
{{cmn-pinyin}}

# [[Hanyu Pinyin]] oʻqish [[微塵]]
# [[Hanyu Pinyin]] oʻqish [[煨塵]]
# [[Hanyu Pinyin]] oʻqish [[微臣]]
# [[Hanyu Pinyin]] oʻqish [[微忱]]</text>
      <sha1>h37p0aerbdf881srjitjuyz2gbgvia5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>имир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162463</id>
    <revision>
      <id>638008</id>
      <timestamp>2026-04-25T05:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[oqshom]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="nre2iyi69vvqsjbvtqyn7whhyrjamz4" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[oqshom]]</text>
      <sha1>nre2iyi69vvqsjbvtqyn7whhyrjamz4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>