ota

Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.46.0-wmf.26 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk ota 0 1733 638176 617884 2026-04-29T16:58:17Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638176 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == ota I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''o-ta''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|OTA 'erkak kishi oʻz farzandiga nisbatan’. O t a-n i n g koʻngli — bolada, bolaning koʻngli — dalada (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz ata tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 200; ПДП, 361; Devon, I, 114; DS, 65); oʻzbek tilida bu soʻz boshlanishidagi a unlisi â unlisiga, oxiridagi a unlisi ä unlisiga almashgan: ata > âtä.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 1 Farzandli, bola-chaqali er kishi (oʻz bolalariga nisbatan). {{misol|Ota boʻlmay, {{ajrat|ota}} qadrini bigmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. mSiz {{misol|{{ajrat|ota}}mi-siz, nimasiz axir, oʻgʻlingizni tiyib olish sira esingizga keladimi ?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Tojiddinning {{ajrat|ota}}si ham kampiri-ning oʻlimidan keyin koʻp oʻtmay vafot etgan edi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Olov}}. :Ota kasb Ota shugʻullangan kasb (far-zandga nisbatan). {{misol|Beshiksozlik Rahim akaga {{ajrat|ota}} kasb.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Katta boʻlgach, hammollik menga ham {{ajrat|ota}} kasb boʻlib qoladi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Ota yurt ''(yoki'' makon) Ota tugʻilgan, oʻsib-ulgʻayib yashagan joy. {{misol|Nusratbekning {{ajrat|ota}} yurtida ilgari ham saratonda, ikki-uch yilda shunday bir shamol esib, palaklarni agʻdarib ketardi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}. {{misol|Bir zumgina chayqalib oldi {{ajrat|Ota}} makon — qirlarim, choʻllar.|[[w:S. Sayyid|S. Sayyid]]}}. Otasi ''etn.'' Xotinning oʻz eriga murojaat etish shakli. Qayin ota (qaynota) Er-xotinning otalari (erga nisbatan xotinning otasi yoki xotinga nisbatan erning otasi). {{misol|Saloʻtmay, hovliga Salimjonning qayn{{ajrat|ota}}si savlat toʻkib kirib keldi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. 2 Yoshi katta kishilarga murojaat qi-lishda yoki ularni hurmatlash uchun ishlatiladi. ''Omaiap soʻzi'' — ''aqlning koʻzi.'' Maqol. ■■ {{misol|Yunusali {{ajrat|ota}} qayoqqa borishni bilmay, hardamxayol boʻlib turgandan keyin idora tarafga yoʻl oldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Qoratoy Oʻrozni darrov Shokir {{ajrat|ota}}ga yubordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 3 Oʻgʻil bolani erkalatish uchun ishlatiladi. '''4 '''{{koʻchma|uz}} Biror ish yoki harakatni boshlab bergan, unga asos solgan kishi haqida. {{misol|Abdulla Qodiriy oʻzbek romanchiligining {{ajrat|ota}}-sidir. Jukovskiy rus aviatsiyasining {{ajrat|ota}}-sidir.}} '''5 '''{{koʻchma|uz}} Mehribon boshliq, rahnamo haqida. {{misol|U [Mixail Markovich] kolxozchilarga {{ajrat|ota}} boʻldi, gʻamxoʻrlik qildi, ish oʻrgatdi. |[[w:Oydin|Oydin]]|Mardlik — mangulik}}. 6 El-yurtga boshchilik qiluvchi, yoshi yoki mansabi ulugʻ zot haqida {{misol|[Yormat:] Tayyorlan, qizim, Senga yurt {{ajrat|ota}}si, ellikboshimiz gapi-radilar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Bor otangga, bor onangga Sansalorlikni ifodalash uchun ishlatiladi. Ota goʻri qozi-xonami? ''q.'' goʻr. Otangga rahmat Kimsadan mamnun ekanlikni ifodalovchi olqish iborasi. "Otang yaxshi, onang yaxshi" qilib Yalinib-yolvorib; olqab-maqtab. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == ota II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''o-ta''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''ayn.'' orol. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ОТА}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} *{{en}}: [[father]] *{{os}}: [[фидæ]] *{{tr}}: [[baba]] *{{kjh}}: [[ада]] *{{sah}}: [[аҕа]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''ota I''' '''1 '''[[отец]]; {{tarjmisoli|tuqqan ota }} родной отец; {{tarjmisoli|oʻgay ota}} отчим; {{tarjmisoli|Jukovskiy - rus aviatsiyasining otasi }} Жуковский - отец русской авиации; {{tarjmisoli|otalar soʻzi }} ({{izoh|букв}}. слова отцов) пословицы, поговорки, крылатые слова; {{tarjmisoli|otasi }} {{izoh|разг}}. ({{izoh|букв}}. его отец; {{izoh|т. е. отец моего ребёнка}}) отец ({{izoh|так обращается женщина-мать к своему мужу}}); {{tarjmisoli|men uni "otang yaxshi, onang yaxshi" qilib bazoʻr koʻndirdim }} я с трудом уговорил его разными ласковыми словами; {{tarjmisoli|otangizga oʻrgatmang }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. не учите своего отца) не учите меня, я сам знаю; {{tarjmisoli|otangga rahmat }} ({{izoh|букв}}. спасибо твоему отцу) браво, молодец, молодчина; {{tarjmisoli|ota meros }} наследство от отца ({{izoh|что-л. вещественное или укоренившиеся - привычки, навыки и т. д }}); {{tarjmisoli|ota kasb }} профессия, унаследованная от отца; {{tarjmisoli|ota-ona }} ({{izoh|букв}}. отец и мать) родители; {{tarjmisoli|ota-onalar majlisi }} родительское собрание ({{izoh|в школе}}); {{tarjmisoli|ota-bobo (lar) }} предки; '''2 '''{{izoh|прибавляется к имени пожилых мужчин при почтительном обращении к ним или упоминании о них, напр}}.: {{tarjmisoli|Nazaraliota }} Назарали-ата; {{tarjmisoli|Yusufota }} Юсуф-ата; '''3 '''[[отец]], [[папаша]] ({{izoh|при вежливом обращении к пожилому мужчине}}). '''ota II''' {{izoh|уст}}. '''= [[orol]]'''. }} ezvf5wo0ntzbmflgpd85yltqi88o74j aya 0 3164 638155 615228 2026-04-29T15:36:11Z Yokubjon Juraev 8265 638155 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} =  == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-ya''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :''shv. '' # Ona, oyi. [{{misol|Mirzakarimboy:] Qalay, onang baquvvatmi? \ Yoʻlchi:] {{ajrat|Aya}}m, shukur, sogʻ-salomat. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Tarbiyachi ayol, murabbiya. {{misol|{{ajrat|Aya}}gabitta achchiq choy qilib bering, qizim. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. :Hurmat yuzasidan ayollar nomiga qoʻshib aytiladi yoki ayollar nomining tarkibiy qismini tashkil etadi. {{misol|Ertaga azonlab dalaga chiqish kerakligini eslab, Dildor ayvonga Malika {{ajrat|aya }}uchun ham joy qilib, chiroqni oʻchirmay yotdi. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. :Oʻzidan katta ayollarga hurmat bilan murojaat qilishda ishlatiladi. [{{misol|Xonzoda Gʻofirga:] Belingda belbogʻing bormi ? Qanday sharmanda, xudo urgan erkaksan? \Gʻofir:\ {{ajrat|Aya}}! Haqorat qshgmang!|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}. [[Turkum:Oʻzbekchada shevaga oid soʻzlar]] === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL}} == Tarjimalari == *{{tyv}}: [[ие]] *{{sah}}: [[ийэ]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = [[aya]] {{izoh|обл. }}1 [[мать]], [[мама]], [[матушка]]; 2 [[воспитательница]] {{izoh|(обращение детей к своей воспитательнице)}}; 3 [[старшая]] [[женщина]] {{izoh|(по отношению к её молодым родственницам и обращение к ней)}}. }} {{-tr-}} '''aya''' :[[kaft]] m5513anozo05qs2s6twb4kml3va3mgo soʻz 0 12577 638200 637669 2026-04-30T09:24:05Z Yokubjon Juraev 8265 638200 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''soʻz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|'''SOʻZ''' 'nimanidir anglatish, koʻrsatish, ifodalash uchun xizmat qiladigan eng kichik nutq birligi'. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli söz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; Devon, III, 136; DS, 511); oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: söz > soz.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{tlsh.|uz}} Oʻz tovush qobigʻiga ega boʻlgan, narsa-hodisalar, jarayonlar, shaxslar, belgi va miqdorlarni, xususiyatlarni, harakat va holatni, aloqa va munosabatlarni nomlash uchun xizmat qiladigan, mustaqil lugʻaviy maʼnoga ega boʻlgan, shuningdek, turli grammatik maʼno va vazifalarda qoʻllanadigan eng muhim til birligi; gapning qurilish materiali. {{misol|Tub {{ajrat|soʻz}}.}} {{misol|Yasama {{ajrat|soʻz}}.}} {{misol|Qoʻshma {{ajrat|soʻz}}.}} {{misol|Soʻz birikmasi.}} {{misol|Soʻz tarkibi.}} {{misol|Soʻz yasalishi.}} {{misol|Soʻzning tovush va maʼno tomoni bor. Lekin har qanday tovush yigʻindisi {{ajrat|soʻz}} boʻlavermaydi.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} '''Kirish soʻz''' - 1) [[muqaddima]], [[debocha]], [[kirish]]. {{misol|Haydar akaning odamlarga malol kelmaydigan.. kirish {{ajrat|soʻz}}lari hammani xushhol qildi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2) {{tlsh.|uz}} gap boʻlaklari bilan sintaktik bogʻlanmagan, gapda soʻzlovchining bayon etilgan fikrga munosabatini, gap mazmunining yuqorida yoki quyida aytil(adi)gan fikrga bogʻlanishini va shu kabilarni bildirib keluvchi soʻz, {{mas.}}, [[albatta]], [[aytgandek]], [[darvoqe]]. #Biror maʼno turiga, uslubga oid shunday birlik ({{izoh|tilda, nutqda ifoda vositasi sifatida}}). {{misol|Dagʻal {{ajrat|soʻz}}.}} {{misol|Beadab {{ajrat|soʻz}}.}} {{misol|Soʻzdan {{ajrat|soʻz}}ning farqi bor, oʻttiz ikki narxi bor.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|..ne-ne oshiqlarni pad qilgan bu goʻzal juvon bir boʻz bolaning ikki ogʻizgina shirin {{ajrat|soʻz}}iga zor boʻlib, qorongʻilik qaʼriga umidsiz tikilib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Aftidan, borligʻimiz Mastura bilan band, quyunday charx urayotgan taassurotlar, fikrlar, tuygʻularni ifoda qilgani {{ajrat|soʻz}} topolmas edik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}} #Soʻzlashuvda, gapda, nutqda shunday vositalardan foydalanish qobiliyati, sanʼati. {{misol|U {{ajrat|soʻz}}da yoʻqroq. yash U kishining {{ajrat|soʻz}}lari kitobda ham yoʻq, shunday maʼnoli.. ana {{ajrat|soʻz}}ga ustaligu.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #[[maqol|Maqol]]; [[matal]]; [[ibora]]. {{misol|Qochirim {{ajrat|soʻz}}lar.}} {{misol|Hikmatli {{ajrat|soʻz}}lar.}} {{misol|Otalar {{ajrat|soʻz}}i - aqlning koʻzi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Kumushning goʻzallik taʼrifini gʻoyibona eshitib, ogʻzining suvi keluvchi xotinli va xotinsiz orzumandlar "yotib qolguncha, otib qol!" {{ajrat|soʻz}}iga amal qilib, qutidornikiga sovchilarni turnaqator yubora boshlagan edilar.|[[w:Andulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #[[gap|Gap]], [[gap-soʻz]], [[nutq]]. {{misol|Samimiy {{ajrat|soʻz}}lar.}} {{misol|Notiqning {{ajrat|soʻz}}lari.}} {{misol|{{ajrat|Soʻz}} soʻramoq.}} {{misol|Maʼruzachiga {{ajrat|soʻz}} bermoq.}} {{misol|Soʻz aytmoq.}} {{misol|Soʻz boshlamoq.}} {{misol|Soʻzga chiqmoq.}} {{misol|Soʻzga tushmoq.}} {{misol|Soʻzini boʻlmoq.}} {{misol|Soʻzni qisqa qilmoq.}} {{misol|Soʻzini ogʻzidan olmoq.}} {{misol|Direktor bilan oldindan kelishib olingan boʻlsa kerak, birinchi boʻlib Baqaloq {{ajrat|soʻzga chiqdi}}.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi|1983}} {{misol|{{ajrat|Soʻz}} boshladi chol titrab, Halqumiga kelib jon.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Azizxon bir {{ajrat|soʻz}} demay, mashinaning orqa oʻrindigʻiga chiqdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} '''Soʻz bermaslik''' - 1) gapirishga imkon bermaslik. {{misol|Xotini Karim akaga {{ajrat|soʻz}} bermaydi. Bir gap aytsa, betingda koʻzing bormi demay, qayirib tashlaydi.|[[w:Mamatqul Hazratqulov|Mamatqul Hazratqulov]]|Jurʼat}} 2) boʻysunmaslik. {{misol|Qishloqi yoshligim sarpoychan chopar {{ajrat|Soʻz}} bermay dekabr quyunlariga.|[[w:Abdulla Sher|Abdulla Sher]]}} '''Soʻz ochmoq''' - gapirishni boshlamoq. {{misol|Muhabbat qissasidan {{ajrat|soʻz}} ochib, qilsam gʻazalxonlik, Oʻqishgay ishq eli nazmimni koʻp zarrin kitob ichra.|[[w:Habibiy|Habibiy]]|Devon}} '''Soʻz erkinligi''' - {{huq.}} insonning asosiy shaxsiy va fuqarolarning siyosiy huquqlaridan biri; oʻz fikrini ogʻzaki va ommaviy axborot vositalaridan foydalangan holda yozma bayon etish imkoniyati. {{misol|Biz {{ajrat|soʻz}} erkinligini soʻrar edik.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} {{misol|Demokratik mamlakatlarda ommaviy axborot vositalarining faoliyati {{ajrat|soʻz}} erkinligiga asoslangan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} '''Soʻz qotmoq''' - biror gap, soʻz aytmoq, gapirmoq. {{misol|Zaynab tamom, tamom lol edi, {{ajrat|Soʻz}} qotishga u behol edi.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]|Tanlangan asarlar}} #Mish-mish gap, [[ovoza]]; [[igʻvo]]. {{misol|El bor yerda {{ajrat|soʻz}} bor.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Oʻlikmi-tirikmi - bilarmiz. Men ham qarab turmayman. Ammo {{ajrat|soʻz}} tarqalmasin, ayt, xotining tilini qissin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Oʻgit, pand-nasihat, taʼlim-tarbiya, iltimos yoki buyruq mazmunidagi gap. {{misol|Onaning {{ajrat|soʻz}}ini quloqqa olmoq.}} {{misol|Kattalarning {{ajrat|soʻz}}iga kirmoq.}} {{misol|{{ajrat|Soʻz}}ini ikki qilmaslik.}} {{misol|Yomonning boʻzini olguncha, Yaxshining {{ajrat|soʻz}}ini ol.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Doʻst {{ajrat|soʻz}}ini tashlama, Tashlab boshing qashlama.|[[w:Maqol|Maqol]]}} '''Soʻzini yerda qoldirmoq''' - buyruq yoki iltimosini bajarmaslik. {{misol|Kumushning qarshi tushmagi toʻgʻrisida, albatta, ularning shubhalari yoʻq edi. Shuning bilan birga, ota-onaning {{ajrat|soʻz}}ini yerda qoldiradi, deb ham oʻylamas edilar,|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} '''Soʻz(i)ga kirmoq''' - aytganini qilmoq, maslahat boʻyicha harakat qilmoq. {{misol|Akasining soʻziga kirib, toʻy qilding, sharmanda boʻlding.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Boy afandi: "Mana xolos, agar man sizning {{ajrat|soʻz}}ingizga kirsam, toza sharmanda boʻlar ekanmiz", - deb.. meni xijolat qildilar.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tanlangan asarlar}} #[[va’da|Vaʼda]], [[lafz]]; [[azm-qaror]]. {{misol|Soʻzida turmoq.}} {{misol|Yigit {{ajrat|soʻz}}i bir boʻlur.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Tursang {{ajrat|soʻz}}ingda - hurmat yuzingda.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Avazxon:] Ey ota, padari buzrukvor, {{ajrat|soʻz}}dan qaytish nomardning ishi.|[[w:Malikai ayyor|"Malikai ayyor"]]}} {{misol|Mansur endi Gavhar {{ajrat|soʻz}}idan qaytmasligini tushunib toʻxtadi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Birovga aytmaslikka {{ajrat|soʻz}} beraman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} :'''Oradan soʻz oʻtmoq''' (''yoki'' '''chiqmoq''') - kelishmovchilik roʻy bermoq, nizo chiqmoq. {{misol|Mir hazratlari bilan orangizdan biron {{ajrat|soʻz}} oʻtgan, deb gumon qilurman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} :'''Soʻz oʻyini''' - bir soʻzning turli maʼnolaridan yoki turli maʼnodagi shakldosh soʻzlardan foydalanib tuzilgan, turlicha tushunilishi mumkin boʻlgan ibora. {{misol|Uy egasi dasturxon yozar ekan: -Umridan shuncha boʻlgandan keyin, xudo xohlasa, umri uzoq boʻladi, - deb {{ajrat|soʻz}} oʻyini qixdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} === Sinonimlari === [[lafz]] === Antonimlari === {{OʻTIL|СЎЗ}} == Tarjimalari == {{-trans-|so‘z| *{{gag}}:[[laf]] * {{hu}}: [[szó]] * {{tr}}: [[söz]] *{{tyv}}: [[сөс]] *{{ug}}: [[سۆز]] *{{kjh}}: [[сӧс]] * {{sah}}: [[өс]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = soʻz 1 [[слово]]; {{tarjmisoli|soʻz ustasi }} мастер слова; {{tarjmisoli|soʻnggi soʻz senda qoladi }} последнее слово за тобой; {{tarjmisoli|soʻz bobi }} ({{izoh|букв}}. область слова) риторика; {{tarjmisoli|tub soʻz }} {{izoh|лингв.}} корневое слово; {{tarjmisoli|yasama soʻz }} {{izoh|лингв.}} производное слово; {{tarjmisoli|juft soʻz }} {{izoh|лингв.}} парные слова; {{tarjmisoli|qoʻshma soʻz }} {{izoh|лингв.}} сложное слово; {{tarjmisoli|soʻz birikmasi }} {{izoh|лингв.}} словосочетание; {{tarjmisoli|soʻz sostavi }} состав слова; {{tarjmisoli|soʻz turlovchi suffikslar }} {{izoh|грам}}. словоизменяющие суффиксы; {{tarjmisoli|soʻz yasovchi suffikslar }} {{izoh|грам}}. словообразующие суффиксы; {{tarjmisoli|kirish soʻz }} 1) {{izoh|грам}}. вводное слово; 2) вступительное слово, введение; {{tarjmisoli|soʻzma-soʻz }} 1) слово в слово; дословно; 2) дословный; {{tarjmisoli|soʻzma- soʻz tarjima }} дословный перевод; {{tarjmisoli|soʻzma-soʻz tarjima qilmoq}} перевести дословно; {{tarjmisoli|aytilgan soʻz - otilgan oʻq}} {{izoh|посл}}. сказанное слово — выпущенная стрела; {{izoh|соотв}}. слово не воробей, вылетит — не поймаешь; {{tarjmisoli|soʻzidan qaytmoq }} отказаться от (своих) слов; {{tarjmisoli|soʻz chertmoq}} чеканить слова; {{tarjmisoli|soʻzdan qolmoq}} лишиться языка, онеметь; {{tarjmisoli|soʻzini (yerga) tashlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}soʻzini yerda qoldirmoq}} оставить ({{izoh|чьи-л}}.) слова без внимания; '''ni qisqa qilish uchun '''для краткости; {{tarjmisoli|soʻzi ogʻzida qoldi }} слова застряли у него в горле; {{tarjmisoli|soʻzi soʻzga oʻxshamas, ogʻzi soʻzdan bushamas }} {{izoh|погов}}. слова его несообразны, а рот не устаёт говорить ({{izoh|о болтуне}}); {{tarjmisoli|sizga ikki ogʻiz soʻzim bor }} у меня есть пара слов к вам; мне нужно поговорить с вами; {{tarjmisoli|soʻzi oʻtkir }} ({{izoh|букв}}. его слово остро) он авторитетен; его слова действенны; {{tarjmisoli|soʻzi oʻtmaydi }} его не слушают; он не пользуется авторитетом; {{tarjmisoli|soʻzini oʻtkazmoq }} воздействовать, влиять словом; {{tarjmisoli|soʻzga kirmoq}} 1) заговорить, начать говорить; 2) слушаться, послушаться; быть послушным; {{tarjmisoli|soʻzdan soʻzning farqi bor, oʻttiz ikki narxi bor }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. слово от слова отличается, у них тридцать две цены) слово слову рознь; {{tarjmisoli|soʻz oʻyini }} игра слов; '''2 '''[[речь]]; [[разговор]]; [[повествование]]; {{tarjmisoli|soʻz turkumlari }} {{izoh|грам}}. части речи; {{tarjmisoli|soʻz shaxmat haqida ketdi }} разговор зашёл о шахматах; {{tarjmisoli|soʻz lugʻat toʻgʻrisida borayotir }} речь идёт о словаре; {{tarjmisoli|soʻz boshi }} предисловие; {{tarjmisoli|soʻz aytmoq}} сказать слово; высказаться; {{tarjmisoli|soʻzni boʻlmoq}} ({{izoh|или}} '''[[kesmoq]]''') [[прервать]] ({{izoh|чью-л}}.) [[речь]]; {{tarjmisoli|soʻz ochmoq}} начинать разговор, заговорить ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|soʻzini ogʻzidan olmoq}} перебивать ({{izoh|кого-л}}.); прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь; {{tarjmisoli|soʻzga tushmoq }} заговорить; {{tarjmisoli|soʻzni boshqa yoqqa burmoq}} переводить разговор на что-либо другое; {{tarjmisoli|gap-soʻz }} всякие разговоры; пересуды; {{tarjmisoli|gap-soʻz boʻlmoq}} быть предметом обсуждений, толков, пересудов; {{tarjmisoli|gap-soʻz qilmoq}} вести всевозможные разговоры; пустословить; '''3 '''[[суждение]], [[мнение]]; {{tarjmisoli|bu toʻgʻrida ikki soʻz bulishi mumkin emas }} об этом не может быть двух мнений; '''4 '''[[слово]]; [[обещание]]; {{tarjmisoli|uning soʻzi soʻz, biz bunga hech shubha qilmaymiz }} его слово — (твёрдое) слово, мы в этом ничуть несомневаемся; {{tarjmisoli|soʻzini olmoq}} брать обещание ({{izoh|с кого-л}}.); {{tarjmisoli|soʻz bitta! }} ({{izoh|букв}}. слово одно) сказано и всё!; сказано и баста!;{{tarjmisoli| ogʻziga soʻz olmoq}} клясться, зарекаться; {{tarjmisoli|soʻzining ustidan chiqmoq}} сдержать слово, выполнить обещание; {{tarjmisoli|soʻz bermoq }} 1) давать слово, предоставлять слово; 2) давать слово, давать обет; обещать; {{tarjmisoli|u hech kimga soʻz bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушает; {{tarjmisoli|soʻz olmoq}} 1) брать слово, выступать; 2) брать обещание; {{tarjmisoli|soʻz tegizmoq}} подводить ({{izoh|кого-л}}.), поступать так, чтобы ({{izoh|кому-л}}.) попало; {{tarjmisoli|soʻz uqdirmoq}} втолковывать; {{tarjmisoli|soʻz yuritmoq}} вести разговор; {{tarjmisoli|soʻz tarqatmoq}} распускать слухи; {{tarjmisoli|soʻz qaytarmoq}} противоречить, прекословить; {{tarjmisoli|soʻz qistirmoq}} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|soʻz qotmoq}} заговорить (первым); вмешаться в разговор; закинуть словечко; {{tarjmisoli|soʻz qochishi }} размолвка; {{tarjmisoli|oramizda soʻz qochdi }} между нами возникла размолвка, мы поссорились; {{tarjmisoli|soʻz qoʻshmoq}} поддакивать; {{tarjmisoli|shirin soʻz (odam) }} обходительный, вежливый, деликатный (человек); {{tarjmisoli|soʻzida turmoq}} 1) стоять на своём; 2) выполнять обещание; {{tarjmisoli|yigit soʻzidan, arslon izidan qaytmas }} {{izoh|погов}}. молодец не отступается от своего слова, лев не поворачивает вспять по своему следу; '''5 '''[[изречение]], [[афоризм]]; {{tarjmisoli|hikmatli soʻzlar }} 1) мудрые изречения; 2) афоризмы, крылатые слова; {{tarjmisoli|otalar soʻzi }} ({{izoh|букв}}. изречения отцов) пословицы, поговорки. }} 8iz9ruruucueharxfug86rank02subm bolta 0 15611 638170 631352 2026-04-29T16:53:07Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillarda */ 638170 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bol-ta''' {{uz-ot}} == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Biror narsani (yogʻochni, goʻsht-ni va sh. k.) chopish, kesish, yorish uchun ishlatiladigan, tigʻi dastasiga parallel metall asbob.{{misol| {{ajrat|Bolta}} tushguncha, kunda dam olar.}} Maqol.{{misol| Ming daraxtning boshini bir {{ajrat|bolta}} chopar.}} Maqol. ■■{{misol| Aq/ii, toʻngakning nozik yerini — yoriladigan yerini topib turib, {{ajrat|bolta}} uradi — aqli bilan yoradi, oʻzini qiynamaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Hovlida qor ustida {{ajrat|bolta}} bilan oʻtin yorayotgan yirtiq-yamoq toʻnli bir yigit Elmurodni imlab chaqirdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. :Oyogʻiga'' (yoki'' tagiga, ildiziga, tomiriga) bolta urmoq (''yoki'' qoʻymoq) Asosini, za-minini boʻshashtirib, qirqib, halokatga yoʻllamoq, puturdan ketkizmoq.{{misol| Oʻz oyogʻin-gizga oʻzingiz {{ajrat|bolta}} qoʻymang, deyman! A. }}Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Savdo xodimi boʻlib ishlagan vaqtida Majid Qurbonovning nafs ildiziga {{ajrat|bolta}} urilgan edi.}} "Mushtum". {{misol|..mening oyogʻimga {{ajrat|bolta}} urgan shu boʻladi. }}"Mushtum".{{misol| U zulm ildiziga {{ajrat|bolta}} urdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. 2 Bolta (erkaklar ismi). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОЛТА}} == Tillarda == *{{pt}}: [[machado]] *{{crh}}: [[balta]] *Tagalcha: [[palakol]] *{{tr}}: [[balta]] *{{kjh}}: [[палты]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''bolta''' '''1 '''[[топор]]; {{tarjmisoli|bolta sopi }} топорище;''' [[oyogʻiga]] '''({{izoh|или '''}}[[tagiga]]''') {{tarjmisoli|bolta urmoq }} ({{izoh|букв. }}ударять топором по ноге, по основанию чего-либо) подрубать корни; подрывать (основание); подкапываться {{izoh|(под кого-л.)}}, готовить гибель {{izoh|(кому-л.)}}; {{tarjmisoli|bolta urdim, Badaxshon ketdi }} {{izoh|загадка }}ударил я топором, и отзвук дошёл до Бадахшана {{izoh|(выстрел)}}; {{tarjmisoli|bolta tushguncha kunda dam olar }} {{izoh|посл. }}пока топор опускается, чурбан отдыхает; '''2 '''[[Балта]] {{izoh|(имя собств. мужское и женское)}}. }} 6a5qtr97rux8a7hfywrmtwwutncyyb5 638172 638170 2026-04-29T16:53:58Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillarda */ 638172 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bol-ta''' {{uz-ot}} == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Biror narsani (yogʻochni, goʻsht-ni va sh. k.) chopish, kesish, yorish uchun ishlatiladigan, tigʻi dastasiga parallel metall asbob.{{misol| {{ajrat|Bolta}} tushguncha, kunda dam olar.}} Maqol.{{misol| Ming daraxtning boshini bir {{ajrat|bolta}} chopar.}} Maqol. ■■{{misol| Aq/ii, toʻngakning nozik yerini — yoriladigan yerini topib turib, {{ajrat|bolta}} uradi — aqli bilan yoradi, oʻzini qiynamaydi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Hovlida qor ustida {{ajrat|bolta}} bilan oʻtin yorayotgan yirtiq-yamoq toʻnli bir yigit Elmurodni imlab chaqirdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. :Oyogʻiga'' (yoki'' tagiga, ildiziga, tomiriga) bolta urmoq (''yoki'' qoʻymoq) Asosini, za-minini boʻshashtirib, qirqib, halokatga yoʻllamoq, puturdan ketkizmoq.{{misol| Oʻz oyogʻin-gizga oʻzingiz {{ajrat|bolta}} qoʻymang, deyman! A. }}Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Savdo xodimi boʻlib ishlagan vaqtida Majid Qurbonovning nafs ildiziga {{ajrat|bolta}} urilgan edi.}} "Mushtum". {{misol|..mening oyogʻimga {{ajrat|bolta}} urgan shu boʻladi. }}"Mushtum".{{misol| U zulm ildiziga {{ajrat|bolta}} urdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. 2 Bolta (erkaklar ismi). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОЛТА}} == Tillarda == *{{pt}}: [[machado]] *{{crh}}: [[balta]] *Tagalcha: [[palakol]] *{{tr}}: [[balta]] *{{tyv}}: [[балды]] *{{kjh}}: [[палты]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''bolta''' '''1 '''[[топор]]; {{tarjmisoli|bolta sopi }} топорище;''' [[oyogʻiga]] '''({{izoh|или '''}}[[tagiga]]''') {{tarjmisoli|bolta urmoq }} ({{izoh|букв. }}ударять топором по ноге, по основанию чего-либо) подрубать корни; подрывать (основание); подкапываться {{izoh|(под кого-л.)}}, готовить гибель {{izoh|(кому-л.)}}; {{tarjmisoli|bolta urdim, Badaxshon ketdi }} {{izoh|загадка }}ударил я топором, и отзвук дошёл до Бадахшана {{izoh|(выстрел)}}; {{tarjmisoli|bolta tushguncha kunda dam olar }} {{izoh|посл. }}пока топор опускается, чурбан отдыхает; '''2 '''[[Балта]] {{izoh|(имя собств. мужское и женское)}}. }} k509a7kn5jvjmuzkoopmanz9g3aaqgq joʻshqin 0 16297 638191 619617 2026-04-30T02:32:33Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638191 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''joʻsh-qin''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''JOʻSHQIN''' Bu sifat asli tojikcha choʻshidan feʼlining choʻsh hozirgi zamon asosidan ({{ТжРС}}, 521) oʻsib chikkan oʻzbekcha joʻsh- feʼliga (k.) oʻzbekcha -qin koʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan boʻlib, 'joʻsh urgan', 'kuchli darajada toʻlqinlangan', 'mavjlangan' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 293). _ _}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1''' Mavj urgan, mavjlangan; shoʻx. {{misol|Ey telba, xovliqma, ey {{ajrat|joʻshqin}} daryo, Yastandi yoʻlingda poyonsiz saxro.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. '''2 '''{{koʻchma|uz}} Joʻsh urgan, qaynoq, otashin; hayajonli. {{misol|Usmonov extiros bilan {{ajrat|joʻshqin}} soʻzlardi.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}. {{misol|Xolmurod uning {{ajrat|joʻshqin}} ovozini eshitdi. |[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЖЎШҚИН}} == Tarjimalari == *{{az}}: [[çılğın]] *{{pl}}: [[kipiący]] *{{ru}}: [[кипучая]] (kipuchaya) *{{kjh}}: [[хазыр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''joʻshqin''' '''1 '''[[кипучий]], [[бурливый]], [[бурлящий]], [[бьющий]] [[ключом]]; {{tarjmisoli|~ urmoq }} бить ключом, бурлить; '''2''' [[взволнованный]], [[возбуждённый]]; {{tarjmisoli|~ ovoz }} взволнованный, возбуждённый голос. }} 73jw1kpmqttpg1l3zpb4k6c72qi835o eshik 0 20143 638161 618799 2026-04-29T16:44:31Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 638161 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''e-shik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|ESHIK ’uyga, xonaga kiriladigan joy’, ’shunday joyga oʻrnatilib, ochib-yopiladigan qurilma'. Hovli— ning e sh i g i kechasi ochih holibdi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi i:sh— feʼlining ’bogʻla—’ maʼnosidan (ЭСТЯ, I, 396) —(i)k qoʻshimchasi bilan yasalgan boʻlsa ke — rak; soʻz boshlanishidagi i: unlisining choʻziqlik bel— gisi ioʻqolgan (ПДП, 382) va bu unli e unlisiga al — mashgan (Devon, I, 78; DS, 185); i:sh- + ik <nowiki>=</nowiki> i:shik > ishik > eshik.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Uy, xona, bino yoki hovlining kiraverishida oʻrnatiladigan, ochib-yopib turiladigan qurilish buyumi. {{misol|Ikki taba-qali {{ajrat|eshik}}. Oʻymakor {{ajrat|eshik}}. Kabinet eshigi. Koʻcha eshigi. Hovli eshigi. Eshikni ochmoq. Eshikni taqillatmoq. Mehmon kelar {{ajrat|eshik}}dan, Rizqi kelar t{{ajrat|eshik}}dan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. v {{misol|Dildor shart oʻrnidan turdi-yu, {{ajrat|eshik}}ni qarsillatib yopib chiqib ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 2 Umuman, odam, jonivor, narsalar joylashadigan qurilma, moslamalarning kirib-chiqiladigan, ochilib-yopiladigan qismi. ''Mashinaning eshigi. Samolyotning eshigi. Qafasning eshigi.'' v ''Avtobusning eshigi ovozeiz ochildi: -Marhamat, chiqinglar. ''X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati. ''Bu oʻrtada soat eshigi ochilib, kakku kush chikdi-da: "Kakku! Kakku!", deb yana kirib ketdi.'' U. Ismoilov, Saylanma. '''3 '''{{shv.|uz}} Hovli, uy-joy; xonadon. [''Mirza-karimboy'':] ''Eshigimda juda koʻp odamlar ishlagan.'' Oybek, Tanlangan asarlar. ''-Eshi-gini topa oldingizmi? - Topdim. Aytganin-gizdek, uning eshigini Toshkentda har kim bilar ekan.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. :Eshik supurmoq 1) hovli supurmoq; 2) xizmatkor boʻlib ishlamoq, xizmatkorlik ishlarini bajarmoq. ''Eshigimni supursin bu Koʻmondon, Boʻlsin barcha qilganiga pushay-mon.'' H. Olimjon. [''Jamila:] Men sizni oʻla-oʻlguncha duo kplay, loyik koʻrsangiz, choʻrin-giz boʻlib, eshigingizni supuray.'' Hamza, Boy ila xizmatchi. 4 Tashqari, tashqi maydon, koʻcha. {{misol|{{ajrat|Eshik}} sovuk-}} :Eshikka chiqmoq 1) uydan, xonadan tash-qariga, hovliga chiqmoq. {{misol|Koʻrpacha yozib, uni oʻtkizgach, "men hozir", deb {{ajrat|eshik}}ka chikib ketdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Ol gin qum}}. {{misol|Pazarboy {{ajrat|eshik}}ka chikib korasa, bu chodirdan boshqa chodirlar koʻp, odamlar son-sanoqsiz..|[[w:"Oy-suluv"; 2) hojatga chiqmoq|"Oy-suluv"; 2) hojatga chiqmoq]]|yozilgani chiq-moq, yozilmoq}}. '''5 '''{{koʻchma|uz}} Bir maqsadga, yerga yetishish, erishish yoʻli, imkoniyat yoʻli. ''Baxt eshigi koʻrinib turibdi.'' H. Gʻulom, Mashʼal. ''Barcha orzular eshigi deyarli yopik edi.'' N. Safarov, Jasoratning tugʻilishi. :Eshik ogʻa ''(yoki'' ogʻasi) Oʻrta Osiyo xon-liklarida xon saroyidagi bosh xizmatkor; oliy hukmdorning turli qabul marosim-larini oʻtkazish ishlariga mutasaddi boʻlgan shaxs. {{misol|{{ajrat|Eshik}} ogʻa kirib, arkoni davlat-ning hozir boʻlganini bildirgach, Husayn Boy-Karo kirishga ijozat berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Eshik qoqmoq 1) eshikni taqillatmoq; 2) biror vaqt, fursatning yaqinlashib, kelib turganini bildiruvchi ibora. {{misol|Bahor {{ajrat|eshik}} kokyapti.}} v {{misol|Ayniqsa, {{ajrat|eshik}} koqib yoz keldi-yu, xayol toʻrt yoqqa sochilib, vaqt yetishmay qoldi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭШИК}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} ===Tillar=== *{{en}}: [[door]] *{{pt}}: [[para]] *{{kjh}}: [[ізік]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''eshik''' '''1 '''[[дверь]]; // [[дверной]]; {{tarjmisoli|koʻcha ~ }} дверь на улицу, парадная дверь; {{tarjmisoli|~ qulfi }} дверной замок; {{tarjmisoli|~ ogʻasi }} {{izoh|ист}}. привратник ({{izoh|девятый по старшинству чин в Бухарском ханстве}}); {{tarjmisoli|~ma-~ yurmoq }} бродяжничать; {{tarjmisoli|mehmon kelar ~dan, rizqi kelar teshikdan }} {{izoh|посл}}. гость приходит через дверь, а угощение для него - через щель ({{izoh|для гостя угощение непременно найдётся}}); '''2 '''{{izoh|обл}}. [[двор]]; [[дом]]; {{tarjmisoli|~ sovuq }} на дворе холодно; {{tarjmisoli|~ supurmoq }} 1) подметать двор; 2) {{izoh|перен}}. обивать пороги, сватая ({{izoh|кого-л}}.); сватать; 3) быть слугой, служанкой; {{tarjmisoli|~ka chiqmoq }} 1) выйти во двор; 2) {{izoh|перен}}. выйти по естественным надобностям; '''birovning eshigida yurmoq '''служить у кого-либо в качестве слуги; '''Yoʻlchi ... Mirzakarimboy eshigida uch qishni oʻtkazmoqda '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи вот уже третью зиму проводит служа у Мирзакаримбая; {{tarjmisoli|~ sanar }} бродяга; {{tarjmisoli|mirshabning ~ belbogʻisi }} {{izoh|см}}. '''[[belbogʻ]]'''. }} 90bynziqymzjpzblsngqvn92fa5e998 bugʻdoy 0 22765 638185 561532 2026-04-29T18:54:31Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638185 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bugʻ-doy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Gʻalladoshlar oilasiga mansub oʻtsimon oʻsimlik va uning doni, gʻallasi. {{misol|Jaydari {{ajrat|bugʻdoy}}. Oq {{ajrat|bugʻdoy}}. Bugdoy uni. Bugʻ-doy sepmoq. Bugʻdoy oʻrmoq. Bugʻdoy noning boʻlmasin, {{ajrat|bugʻdoy}} soʻzing boʻlsin.}} Maqol. ■■{{misol| Odam Atoning oʻzlari birinchi marta yer haydab, {{ajrat|bugʻdoy}} sochganlar.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|-Bu yerda bizning qayroqi {{ajrat|bugʻdoy}}larimiz bor, — dedi Anorxon.}} Oybek, O. v. shabadalar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУҒДОЙ}} == Tarjimalari == '''bugʻdoy''' {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |kjh=[[пуғдай]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = bugʻdoy [[пшеница]]; // [[пшеничный]]; {{tarjmisoli|jaydari bugʻdoy }} пшеница местного сорта; {{tarjmisoli|bugʻdoy uni }} пшеничная мука; {{tarjmisoli|bugʻdoy kepak }} ({{izoh|или '''}}[[kepagi]]''') [[пшеничные]] [[отруби]]; {{tarjmisoli|bugʻdoy sepmoq }} сеять пшеницу; {{tarjmisoli|bugʻdoy oʻrmoq }} жать, убирать пшеницу; {{tarjmisoli|bugʻdoy rang }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bugʻdoy magʻiz }} цвета пшеницы, смуглый, загорелый; {{tarjmisoli|bugʻdoy magʻiz ayol }} смуглая женщина. }} 8gk85b3gcfdqiuyk3rklozole3f8g7n 638187 638185 2026-04-29T22:22:03Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638187 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bugʻ-doy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Gʻalladoshlar oilasiga mansub oʻtsimon oʻsimlik va uning doni, gʻallasi. {{misol|Jaydari {{ajrat|bugʻdoy}}. Oq {{ajrat|bugʻdoy}}. Bugdoy uni. Bugʻdoy sepmoq. Bugʻdoy oʻrmoq. Bugʻdoy noning boʻlmasin, {{ajrat|bugʻdoy}} soʻzing boʻlsin.|Maqol}} {{misol| Odam Atoning oʻzlari birinchi marta yer haydab, {{ajrat|bugʻdoy}} sochganlar.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|-Bu yerda bizning qayroqi {{ajrat|bugʻdoy}}larimiz bor, - dedi Anorxon.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУҒДОЙ}} == Tarjimalari == '''bugʻdoy''' {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |kjh=[[пуғдай]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = bugʻdoy [[пшеница]]; // [[пшеничный]]; {{tarjmisoli|jaydari bugʻdoy }} пшеница местного сорта; {{tarjmisoli|bugʻdoy uni }} пшеничная мука; {{tarjmisoli|bugʻdoy kepak }} ({{izoh|или '''}}[[kepagi]]''') [[пшеничные]] [[отруби]]; {{tarjmisoli|bugʻdoy sepmoq }} сеять пшеницу; {{tarjmisoli|bugʻdoy oʻrmoq }} жать, убирать пшеницу; {{tarjmisoli|bugʻdoy rang }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}bugʻdoy magʻiz }} цвета пшеницы, смуглый, загорелый; {{tarjmisoli|bugʻdoy magʻiz ayol }} смуглая женщина. }} 2i9gc41n7ehvhy4ce6jqmfmstoz7h3g yongʻoq 0 35782 638203 637456 2026-04-30T10:04:16Z Yokubjon Juraev 8265 638203 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yon-gʻoq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YONGʻOQ ’mevasi yumaloq qattiq qobiqqa oʻralgan koʻp yillik daraxt’. Adolat chirohlarni yohib yuborib, yo n gʻ o h tagidagi supaga joy hildi (Ibrahim Ra— him). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni ang— latgan bu soʻz asli yagʻaq tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 36). Bu soʻz ’moy’ maʼnosini anglatuvchi yagʻ otidan ’oʻxshash’ maʼnosini ifodalovchi -(a)q qoʻshimchasi bilan hosil qilingan deb talqin etiladi (ЭСТЯ, IV, 59): yagʻ + aq <nowiki>=</nowiki> yagʻaq. Bu soʻzni yagʻ otidan -a qoʻshimchasi bilan feʼl yasalgan va undan -q qoʻshimchasi bilan ot yasalgan deb talqin etish ham mumkin: (yagʻ + a <nowiki>=</nowiki> yagʻa-) + q <nowiki>=</nowiki> yagʻaq. Oʻzbek tilidagi yângʻâq soʻzida asli yagʻ oti — dan -na qoʻshimchasi bilan feʼl yasalgan va undan -q qoʻshimchasi bilan ot yasalgan deb izohlash mumkin; ke-yinchalik gʻn undoshlari oʻrin almashgan, a unlilari â unlilariga almashgan: (yagʻ + na <nowiki>=</nowiki> yagʻna-) + q <nowiki>=</nowiki> yagʻnaq > yangʻaq > yângʻâq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Magʻzi qattiq poʻchoq qobiqqa oʻralgan koʻp yillik mevali daraxt. {{misol|Adolat chiroqlarni yoqib yuborib, {{ajrat|yongʻoq}} tagidagi su-paga joy qildi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|Otliqlar qoʻsh {{ajrat|yongʻoq}}ning yonidan oʻtib, toʻgʻon-ga qarab burilishdi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. 2 Shu daraxtning mevasi. {{misol|Yongʻoq chaqmoq. mt Ular boqqa chiqib, toʻkilgan {{ajrat|yongʻoq}}larni terib turganda, Jonuzoq oqsoqol qaytib keldi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. :Bir qop yongʻoq Xushchaqchaq, ichida kiri yoʻqodam haqida. ''-Bizuni'' [ ''Tojimatni''] {{misol|yosh-ligimizda, bir qop {{ajrat|yongʻoq}}, der edik. Essiz, — deb achindi Nazarov.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|[Umrzoq ota:] Ha, Gʻani samovarchi eski qadr-donim. Qurmagʻur bir qop {{ajrat|yongʻoq}}: borsam, sira zeriktirmaydi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. Boshida yongʻoq chaqmoq ''q.'' bosh. Qoʻynini puch yongʻoqqa toʻldirmoq Amalga oshmaydigan, quruq vaʼ-dalar bilan aldamoq. {{misol|Bek Laʼlining qoʻyni-ni shu vaqtgacha puch {{ajrat|yongʻoq}}qa toʻldirib kela-yotganini oppa-ochiq aytdi-qoʻydi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Lekin men sizning qoʻyningizni puch {{ajrat|yongʻoq}}qa toʻlgʻizmayman [dedi Sidiqjon].|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁНҒОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tyv=[[тоорук]] |kjh=[[хузух]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yongʻoq''' '''1 '''[[орех]]; {{tarjmisoli|yer yongʻoq }} земляной орех, арахис; {{tarjmisoli|choʻchqa yongʻoq }} жёлудь; '''2 '''[[грецкий]] [[орех]] ({{izoh|дерево и плод}}); {{tarjmisoli|* bir qop yongʻoq}} 1) мешок орехов; 2) весёлый, никогда не унывающий; весельчак;{{tarjmisoli| boshida yongʻoq chaqmoq }} ({{izoh|букв}}. колоть орехи на чьей-либо голове) осыпать упрёками, попрёками; есть поедом ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|qoʻynini puch yongʻoqqa toʻldirmoq }} наобещать с три короба; сулить золотые горы. }} {{-az-}} [[qoz]] :[[yongʻoq]] 9dekm403d58ihiy23wy3kihpqpiwtcu irin 0 37902 638169 609049 2026-04-29T16:51:47Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638169 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''i-rin''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|IRIN ’lab’ (eskirgan). {{misol|Yarim ochiq irinlari ichidagi oq tishlari..|Abdulla Qodiriy}} Bu ot qadimgi turkiy tilda yerin tarzida talaffuz qilingan boʻlib (Devon, I, 106, DS, 178, КРС, 961), oʻzbek tilida ye unlisi i unlisiga almashgan: yerin > irin. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’tesh-’ maʼnosini anglatgan yer-feʼlidan (Devon, I, 183) -(i)n qoʻshimchasi bilan yasalgan deb taxmin qilinadi (ЭСТЯ, I, 293).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{esk.|uz}} Lab, dudoq. {{misol|Yarim ochiq {{ajrat|irin}}lari ichidagi oq tishlari bilan tilini gʻarchcha tishlaganda, goʻyo shu turmushda, shu zamonda tugʻilgani uchun "attang" oʻqiydir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Muborak {{ajrat|erin}}lari ham tosh zarbidan anchagina yaralandi.|[[w:Alixontoʻra Sogʻuniy|Alixontoʻra Sogʻuniy]]|Tarix-i Muhammadiy}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ИРИН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = [[irin]] {{izoh|уст}}. [[губы]]. }} 8nnhrdagf3m09tuy84pmyb5m66zsxiv 638174 638169 2026-04-29T16:54:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638174 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''i-rin''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|IRIN ’lab’ (eskirgan). {{misol|Yarim ochiq irinlari ichidagi oq tishlari..|Abdulla Qodiriy}} Bu ot qadimgi turkiy tilda yerin tarzida talaffuz qilingan boʻlib (Devon, I, 106, DS, 178, КРС, 961), oʻzbek tilida ye unlisi i unlisiga almashgan: yerin > irin. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’tesh-’ maʼnosini anglatgan yer-feʼlidan (Devon, I, 183) -(i)n qoʻshimchasi bilan yasalgan deb taxmin qilinadi (ЭСТЯ, I, 293).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{esk.|uz}} Lab, dudoq. {{misol|Yarim ochiq {{ajrat|irin}}lari ichidagi oq tishlari bilan tilini gʻarchcha tishlaganda, goʻyo shu turmushda, shu zamonda tugʻilgani uchun "attang" oʻqiydir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Muborak {{ajrat|erin}}lari ham tosh zarbidan anchagina yaralandi.|[[w:Alixontoʻra Sogʻuniy|Alixontoʻra Sogʻuniy]]|Tarix-i Muhammadiy}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ИРИН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tyv=[[эрин]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = [[irin]] {{izoh|уст}}. [[губы]]. }} 2dz0876qffwa8jib6nj7w3psnpg9r1i qaragʻay 0 39263 638181 632772 2026-04-29T17:04:26Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638181 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qa-ra-gʻay''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === , qora qaragʻay Ignabargli, mayda toʻngʻiz yongʻogʻi boʻladigan, tik, doimo yashil daraxt. {{misol|{{ajrat|Qaragʻay}} yogʻoch. {{ajrat|Qaragʻay}} taxta. shsh ..qopchigʻining ogʻzini ochib, xatlarni qa-ragʻay tagiga agʻdardi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin mu-habbat}}. :Akang qaragʻay {{s. t.|uz}} Oʻz yoki oʻzga shaxsini boʻrttirib koʻrsatish, yuqorilash uchun ish-latiladigan ibora. {{misol|Akang {{ajrat|qaragʻay}} oshni qi-yib yuboraman.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga qu-loq sol}}. {{misol|"Akang {{ajrat|qaragʻay}} Gulmat"|[[w:(A. Obid-jon asari)|(A. Obid-jon asari)]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚАРАҒАЙ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tt = [[нарат]] |kjh=[[харағай]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qaragʻay''' [[сосна]]; // [[сосновый]]; {{tarjmisoli|qaragʻay oʻtin }} сосновые дрова; {{tarjmisoli|qora qaragʻay }} ель; {{tarjmisoli|* akang qaragʻay! }} айда я!; мы собственной персоной. }} io71fxnoeh08gjr7ahhz2h3r6zjxh6a 638194 638181 2026-04-30T07:31:42Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638194 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qa-ra-gʻay''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === , qora qaragʻay Ignabargli, mayda toʻngʻiz yongʻogʻi boʻladigan, tik, doimo yashil daraxt. {{misol|{{ajrat|Qaragʻay}} yogʻoch. {{ajrat|Qaragʻay}} taxta. shsh ..qopchigʻining ogʻzini ochib, xatlarni qa-ragʻay tagiga agʻdardi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin mu-habbat}}. :Akang qaragʻay {{s. t.|uz}} Oʻz yoki oʻzga shaxsini boʻrttirib koʻrsatish, yuqorilash uchun ish-latiladigan ibora. {{misol|Akang {{ajrat|qaragʻay}} oshni qi-yib yuboraman.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga qu-loq sol}}. {{misol|"Akang {{ajrat|qaragʻay}} Gulmat"|[[w:(A. Obid-jon asari)|(A. Obid-jon asari)]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚАРАҒАЙ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tt = [[нарат]] |tyv=[[хады]] |kjh=[[харағай]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qaragʻay''' [[сосна]]; // [[сосновый]]; {{tarjmisoli|qaragʻay oʻtin }} сосновые дрова; {{tarjmisoli|qora qaragʻay }} ель; {{tarjmisoli|* akang qaragʻay! }} айда я!; мы собственной персоной. }} 8bcjxdxpeunjkirei2a4nhpltpw4t8l 638196 638194 2026-04-30T07:33:57Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638196 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qa-ra-gʻay''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === , qora qaragʻay Ignabargli, mayda toʻngʻiz yongʻogʻi boʻladigan, tik, doimo yashil daraxt. {{misol|{{ajrat|Qaragʻay}} yogʻoch. {{ajrat|Qaragʻay}} taxta. shsh ..qopchigʻining ogʻzini ochib, xatlarni qa-ragʻay tagiga agʻdardi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin mu-habbat}}. :Akang qaragʻay {{s. t.|uz}} Oʻz yoki oʻzga shaxsini boʻrttirib koʻrsatish, yuqorilash uchun ish-latiladigan ibora. {{misol|Akang {{ajrat|qaragʻay}} oshni qi-yib yuboraman.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga qu-loq sol}}. {{misol|"Akang {{ajrat|qaragʻay}} Gulmat"|[[w:(A. Obid-jon asari)|(A. Obid-jon asari)]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚАРАҒАЙ}} == Tarjimalari == {{-trans-|qarag‘ay| *{{tt}}: [[нарат]] *{{tyv}}: [[хады]] *{{kjh}}: [[харағай]] *{{sah}}: [[бэс]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qaragʻay''' [[сосна]]; // [[сосновый]]; {{tarjmisoli|qaragʻay oʻtin }} сосновые дрова; {{tarjmisoli|qora qaragʻay }} ель; {{tarjmisoli|* akang qaragʻay! }} айда я!; мы собственной персоной. }} 3upbko9h5ca21wadg0mu6lektw30j09 638198 638196 2026-04-30T07:36:04Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638198 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qa-ra-gʻay''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === , qora qaragʻay Ignabargli, mayda toʻngʻiz yongʻogʻi boʻladigan, tik, doimo yashil daraxt. {{misol|{{ajrat|Qaragʻay}} yogʻoch. {{ajrat|Qaragʻay}} taxta. shsh ..qopchigʻining ogʻzini ochib, xatlarni qa-ragʻay tagiga agʻdardi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin mu-habbat}}. :Akang qaragʻay {{s. t.|uz}} Oʻz yoki oʻzga shaxsini boʻrttirib koʻrsatish, yuqorilash uchun ish-latiladigan ibora. {{misol|Akang {{ajrat|qaragʻay}} oshni qi-yib yuboraman.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga qu-loq sol}}. {{misol|"Akang {{ajrat|qaragʻay}} Gulmat"|[[w:(A. Obid-jon asari)|(A. Obid-jon asari)]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚАРАҒАЙ}} == Tarjimalari == {{-trans-|qarag‘ay| *{{mn}}: [[нарс]] *{{tt}}: [[нарат]] *{{tyv}}: [[хады]] *{{kjh}}: [[харағай]] *{{sah}}: [[бэс]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qaragʻay''' [[сосна]]; // [[сосновый]]; {{tarjmisoli|qaragʻay oʻtin }} сосновые дрова; {{tarjmisoli|qora qaragʻay }} ель; {{tarjmisoli|* akang qaragʻay! }} айда я!; мы собственной персоной. }} a2rxxhb99xijjumuje4nl2npu6kndzl qoragʻat 0 40947 638183 583915 2026-04-29T17:09:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638183 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Tarjimalari == {{Tarjimalar |kjh=[[харағат]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qoragʻat''' [[смородина]]; // [[смородинный]]; {{tarjmisoli|qora qoragʻat }} чёрная смородина; {{tarjmisoli|qizil qoragʻat }} красная смородина; {{tarjmisoli|qoragʻat butasi }} смородинный куст. }} 4bv4jjtjvhvippmybrs55p2k4ivu7e8 qurut 0 41655 638188 584737 2026-04-29T22:35:52Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638188 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qu-rut''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|QURUT 'suzmani yumaloq shaklda quritib tayyor — lanadigan mahsulot*. Shu kecha unga boshpana berib, non, tutmayiz, q u r u t, ayron bilan mehmon hildilar (Sobir Abdulla). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot 'suvi, nami qochib, QURUQ holatga kel-' maʼnosini anglatuvchi qurï- feʼ-lidan (ДС, 468) -t qoʻshimchasi bilan yasalgan; qoʻshimcha qoʻshilganidan keyin qadimgi turkiy tildayoq ikkinchi boʻgʻindagi ï unlisi u unlisiga almashgan: qurï- + t > qurut (Devon, I, 338; DS, 470).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Suzmani yongʻokdek-yongʻoqdek yumaloqlab, 2—3 kun oftobga qoʻyib quri-tib tayyorlanadigan mahsulot. {{misol|Suzma {{ajrat|qurut}}. }}■m {{misol|Shu kecha unga boshpana berib, non, tut-mayiz, {{ajrat|qurut}} ayron bilan mehmon qildilar. |[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Hasan bilan Kimsan}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚУРУТ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |kjh=[[хурут]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qurut''' [[курт]] ({{izoh|высушенная в виде небольших шариков сюзьма; см}}. '''[[suzma]]'''). }} 6jphag0jgx2vvyfrqs8dwhs19qzxzys lab 0 42254 638166 637267 2026-04-29T16:50:30Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638166 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''lab''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Fors tili|f.]]'' — dudoq, lab; chet, qirra == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1''' :Ogʻiz boʻshligʻining kirish qismini chegara-lab turadigan harakatchan teri burmasi (Tashqi tomondan teri, ichki tomondan shilliq pardalar bilan qoplangan, uning asosini aylanma joylashgan mimika mus-kuli tashkil etadi). {{misol|Jahli chiqqanidan {{ajrat|lab}}-lari pirpirab, qoshi chimirilib ketdi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. {{misol|Yoʻlchi nayni {{ajrat|lab}}iga qoʻyib, butun zavqi bilan chala ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Labidan bol tommoq,Juda shirin, yoqim-li gap-soʻz qilmoq, suhbatda oʻta shirin (xush) muomalada boʻlmoq. {{misol|{{ajrat|Lab}}laringizdan bol tomadi, yonib turgan olovsiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Labidan kulgi arimaydi Doim kulib turadigan, xushchaqchaq shaxs haqida. {{misol|Hamza-ning quchogʻidan chiqib, toʻlib-toshib yigʻla-di, lekin {{ajrat|lab}}idan kulgi arimasdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Labi labiga tegmaslik Juda tez, bi-dirlab gapirishni bildiradi. {{misol|Labim{{ajrat|lab}}im-ga tegmay, “bismillo”ni bosh{{ajrat|lab}} yubordim [dedi Hoji].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ismo-ilov {{ajrat|lab}}i {{ajrat|lab}}iga tegmay sayrab ketdi. |[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Labini burmoq Eʼtiroz, noro-zilik belgisi sifatida labini harakatlan-tirmoq. {{misol|Abdishukur “shu ham gapmi ”, degan-day {{ajrat|lab}}ini burdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kanizak {{ajrat|lab}}ini burib, Sidiqjondan yuzini oʻgirdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Labini yigʻishtira olmaslik Kulgidan oʻzini toʻxtata olmaslik; ogʻiz-labini kulgi holatidan tiya olmaslik. {{misol|Toʻpaniso kulgidan {{ajrat|lab}}ini yigʻishtirolmay, yerga qaradi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 2 Idishning, idish ogʻzining aylana cheti; zih. {{misol|Qumgʻonning {{ajrat|lab}}i. Qozon {{ajrat|lab}}i. Labi uchgan piyola. Xaltaning {{ajrat|lab}}i. yat Oldiga {{ajrat|lab}}i uchgan taqsimchada suv qoʻydim.|[[w:Sh. Xolmirza-yev|Sh. Xolmirza-yev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}}. 3 Qirgʻoq, yoqa, chet. {{misol|Daryo{{ajrat|lab}}i. Hovuz{{ajrat|lab}}i. Koʻlning {{ajrat|lab}}i. yaya Bulok, {{ajrat|lab}}iga oʻtirib, hovu-chini ochganda, kaftida gʻijimlanib yotgan hoʻl roʻmolchaga koʻzi tushdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻo-na t}}. o. {{misol|Katta tik ariq. Ikki {{ajrat|lab}}i togʻ-togʻ tu prok,.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chinmuhabbat}}. 4 Yerdan baland yassi sathning cheti, chek-kasi. {{misol|Tomning{{ajrat|lab}}i. Supaning{{ajrat|lab}}ishsh\Yoʻlchi\ Ayvon {{ajrat|lab}}iga oʻtirib, boshini qoʻllari osti-ga oldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sherbek tepaning {{ajrat|lab}}iga, Oqsoyga yuzlaniboʻtirdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. === Sinonimlari === [[Dudoq]], [[Irin]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЛАБ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |kjh=[[ирін]] |sah=[[уос]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''lab''' '''1 '''[[губа]]; [[губы]]; // [[губной]]; {{tarjmisoli|ostki ~ }} нижная губа; {{tarjmisoli|ustki ~ }} верхняя губа; {{tarjmisoli|Yoʻlchi nayni ~iga qoʻyib, butun zavqi bilan chala ketdi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи приложил флейту к губам и вдохновенно заиграл; {{tarjmisoli|~ burmoq, ~ burishtirmoq }} слегка кривить губы ({{izoh|выражая недоумение или недовольство}}); {{tarjmisoli|~ choʻchchaytirmoq }} сложить губы бантиком; {{tarjmisoli|~ni tishlab olmoq }} прикусить губу; {{tarjmisoli|~ tishlab jim qolmoq }} прикусить губу и замолчать ({{izoh|от стыда}}); {{tarjmisoli|~i ~iga tegmay gapirmoq }} говорить быстро; тараторить; {{tarjmisoli|~-lunjini osiltirdi }} он насупился, нахмурился; {{tarjmisoli|~ tishlab qolmoq }} остаться с носом, остаться не при чём; '''2 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|daryo ~i }} берег реки; {{tarjmisoli|hovuz ~ida turma! }} не стой на самом берегу хауза!; '''3 '''[[край]]; [[верхняя]] [[часть]] {{izoh|или }}[[крайняя]] ([[боковая]]) [[часть]]; '''qopning labi '''верхняя часть мешка (торбы); {{tarjmisoli|~ urmoq }} подвернуть (закатать) верхнюю часть ({{izoh|мешка, пакета и др}}.); {{tarjmisoli|ayvon ~i }} край террасы; {{tarjmisoli|tom ~i }} край крыши; {{tarjmisoli|~i uchgan piyola }} пиала с выщербленными краями; {{tarjmisoli|* ~ tovushlari }} {{izoh|лингв}}. губные звуки; {{tarjmisoli|~ ohangi }} {{izoh|лингв}}. губная гармония. }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] kn8qovi6ieg1bzqaullgrd1cpthgodn oyoq 0 45488 638163 636807 2026-04-29T16:47:45Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638163 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''o-yoq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OYOQ I 'gavdaning tayanib turishi va harakatla — nishi uchun xizmat qiladigan aʼzo’. Havo ayniydigan boʻlsa, darrov o yo gʻ i m ogʻriy boshlaydi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi 'qadamla-’ maʼnosini anglatgan e:d- feʼlining ay- shaklidan -(a)q qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 103; ПДП, 356; Devon, I, 112; DS, 27); oʻzbek tilida a unlilari â unlilariga almashgan: ay— + aq <nowiki>=</nowiki> ayaq > âyâq. OYOQ II 'suyuqlik quyib ichiladigan kattagina idish’ (oz ishlatiladi). .. shiringina taom hilib be— raman, bir-ikki o yo h boʻza ham keltiraman (Oybek). Bu ot qadimgi turkiy tildagi 'oʻyilgan joy’ maʼnosini anglatgan agʻ otining ay shaklidan (ЭСТЯ, I, 82) ’kichik’ maʼnosini ifodalovchi -(a)q qoʻshimchasi bilan hosil qilingan boʻlsa kerak (ЭСТЯ, I, 104; Devon, I, 112; DS, 27), oʻzbek tilida a unlilari â unlilariga almashgan: ay + aq <nowiki>=</nowiki> ayaq > âyâq. Bu soʻz hozirgi oʻzbek tilida idish-âyâq juft soʻzi tarkibida ishlatiladi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I=== #Odam, hayvon, qush va umuman jonli organizmlar gavdasining tayanib turishi va yurishi yoki oʻrmalashi uchun xizmat qiladigan aʼzo. {{misol|Oʻng {{ajrat|oyoq}}.}} {{misol|Chap {{ajrat|oyoq}}.}} {{misol|Ipak qurtining {{ajrat|oyoq}}lari.}} {{misol|Otning orqa va oldingi {{ajrat|oyoq}}lari.}} {{misol|Do‘st - boshga, dushman {{ajrat|oyoq}}qa boqadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Oʻng oyogʻimni koʻtarsam, chap oyogʻim yerga kirib ketayotgandek boʻlaveradi.|Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|U ["farishta"] atlas koʻylak, lozim kiygan, bosh yalang, {{ajrat|oyoq}} yalang, yoshgina.. bir yigit edi.|[[w:A. Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Sharofat.. oʻziga keldi-yu, {{ajrat|oyoq}} uchida borib, darchaning yoniga choʻnqaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}'''Oyoq bosmoq''' - 1) qadam tashlamoq, yurmoq. {{misol|Bemor endi-endi {{ajrat|oyoq}} bosyapti.}} {{misol|U oʻng oyogʻini bosolmaydi. Saqlab sukut {{ajrat|oyoq}} bosdi, Xamma jimjit, boshlar quyi.|Gʻafur Gʻulom|Koʻkan}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻylab, mulohaza bilan ish tutmoq. {{misol|Oyogʻingni bilib bos!}} 3) biror joyga bormoq, kelmoq. {{misol|Odam {{ajrat|oyoq}} bosmagan sahro. Siznikiga {{ajrat|oyoq}} bosmaganim boʻlsin!}}'''Oyoq osti''' (''yoki'' '''oyogʻ-osti''') '''boʻlmoq''' - toptalmoq, ezilmoq, bosilmoq, poymol boʻlmoq, bosib-yanchib tashlanmoq.'''Oyoqosti''' (''yoki'' '''oyogʻosti''') '''qilmoq''' - toptamoq, ezmoq, bosmoq, poymol qilmoq, bosib-yanchib tashlamoq. {{misol|U oʻz haqini tanigan, endi oʻzini birovga {{ajrat|oyoq}} osti qildirib qoʻymaydi.|[[w:S. Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}'''Oyoq ostida''' - 1) yurish, qadam bosish lozim boʻlgan joyda, odamlarning yoʻli ustida. {{misol|Bolalar, {{ajrat|oyoq}} ostida oʻralashmanglar!}} 2) har qadamda. {{misol|Falokat {{ajrat|oyoq}} ostida.|Maqol||}} 3) {{koʻchma|uz}} poymol boʻlgan bir holda. {{misol|Bu zamonda.. haqiqat {{ajrat|oyoq}} ostida qolib ketmaydi.|[[w:S. Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}'''Oyoq ustida''' - tikka turgan holda. {{misol|Mana, oʻrtoqlar, {{ajrat|oyoq}} ustida, ish boshida umumiy yigʻilish ham oʻtkazib oldik.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}'''Oyoqda''' (''yoki'' '''oyoq ustida''', '''oyoq uzra''') '''turmoq''' - 1) tik(ka) turmoq. {{misol|{{ajrat|Oyoq}}da turgan holda yana bir oz gaplashib, soʻng Eshvoy joʻnab qoldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otabek holsizlanib, {{ajrat|oyoq}} uzra turar.|[[w:A. Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) oʻzini tutib (tik holatda) turmoq. {{misol|U yoʻldan charchab kelganidan, {{ajrat|oyoq}} ustida zoʻrgʻa turar edi.|[[w:A. Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}'''Oyoqdan yiqitmoq''' (''yoki'' '''yiqmoq''') - 1) agʻanatmoq, yiqitmoq; 2) {{koʻchma|uz}} ishdan, izdan chiqarmoq, ishni buzmoq. {{misol|Bu yolgʻiz Boʻtani beobroʻ qilish uchun emas, kolxozni {{ajrat|oyoq}}dan yiqitish uchun qilingan igʻvo.|[[w:S. Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}'''Oyoqdan qolmoq''' - yurolmaydigan boʻlib qolmoq, bir joyda oʻtirib qolmoq (qarilik, xastalik, bedarmonlik sababli). {{misol|-Boshimga bir mushkul tushdi, — deb gap boshladi Bozor, — bugun ukam birdan kasal boʻlib, ham tildan, ham {{ajrat|oyoq}}dan qoldi.|[[w:S. Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Doxunda}}'''Oyoqqa bosmoq''' - 1) yura boshlamoq (yosh bola yoki bemor haqida); 2) {{koʻchma|uz}} yoʻlga, izga tushmoq, tartibga tushib, olgʻa bosmoq, rivojlana boshlamoq. {{misol|Kolxozimiz sal {{ajrat|oyoq}}qa bosgandan keyin, oʻzim borib, sizni olib kelaman.|[[w:A. Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}'''Oyoqqa bostirmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oyoqqa turgʻizmoq''' 1; 2) {{koʻchma|uz}} davolab yurgizib yubormoq; 3) {{koʻchma|uz}} yoʻlga, izga solib, rivojlantirib yubormoq. {{misol|Toʻgʻonni qurib, kolxozimizni {{ajrat|oyoq}}qa bostirib olaylik, uylaringga radio tushirib beramiz.|[[w:S. Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}'''Oyoqqa turmoq''' - 1) oʻrnidan turmoq. {{misol|Devonbegi.. mehmonxonaga kirganda.. butun mehmonxonadagilar {{ajrat|oyoq}}qa turdilar.|[[w:S. Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} 2) {{koʻchma|uz}} bosh koʻtarmoq, qoʻzgʻalmoq, qarshi chiqmoq, [[oyoqlanmoq]]. {{misol|Oʻsha kuni butun shahar {{ajrat|oyoq}}qa turdi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}} 3) {{koʻchma|uz}} kasaldan sogʻayib, yurib ketmoq. {{misol|-Yaxshiligingizni aslo unutmayman, — dedi vrachga bemor, — {{ajrat|oyoq}}qa turib ketay, sizni xursand qilaman.|Gazetadan|}} {{misol|Qani endi {{ajrat|oyoq}}qa turib ketsa-yu, butun umrini ana shu odamni asrab-avaylash uchun bagʻishlasa.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} 4) {{koʻchma|uz}} yoʻlga, izga tushmoq, yaxshilanmoq. {{misol|Kolxozimiz qancha {{ajrat|oyoq}}qa tursa, shu bizning dushmanga zarbamiz boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}'''Oyoqqa turgʻizmoq''' (''yoki'' '''qoʻymoq''') - ''q.'' [[turgʻizmoq]]. {{misol|Kolxozni kolxoz qilib, {{ajrat|oyoq}}qa turgʻizguncha, eha, qancha qurbon bermadik!|[[w:H. Nazir|Hakim Nazir]]|Uzr, otaxon}} {{misol|Abdulla uka, butun xalqni qanday qilib {{ajrat|oyoq}}qa turgʻizish mumkin?|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Qahramonning soʻngi kunlari}} #Stol, stul, soʻri, karavot kabi buyumlarning yerga tayanib turadigan qismi, poyasi. {{misol|Dadam suvogʻi koʻchgan devorlarga, eski shkaf, oyogʻi maymoq stullarga bir qarab qoʻydi.|Sa’dulla Siyoyev|Yorugʻlik}} #Oxir, [[adoq]]. {{misol|Koʻchaning boshidan oyogʻigacha tosh terilgan.}} {{misol|Podachi podaning {{ajrat|oyoq}} tomonidan chang yutib, [[elan-qaran]] yurib kelayotgan sigirni tayogʻi bilan koʻrsatib: "Anavi seniki", dedi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}} {{misol|Otabek kishi orqasidan ketdi, oldinma-ketin, soʻzlashmasdangina koʻchaning oyogʻiga qarab borar edilar.|Abdulla Qodiriy|Oʻtgan kunlar}} #Fasl, davr va shu kabilarning oxiri, tugayotgan vaqti. {{misol|Kuz kunlarining {{ajrat|oyogʻ}}i va qish kunlarining boshi edi.|Abdulla Qodiriy|Oʻtgan kunlar}}'''Oyoqda qoldirmoq''' - orqada qoldirmoq. {{misol|Men bularga oʻrgatarmishman.. Meni {{ajrat|oyoq}}da qoldirib ketishadi bu shumtakalar.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Olmos}} #Chet, chekka; quyi tomon; etak. {{misol|Ekinzorning oyogʻi.}} {{misol|Yerning oyogʻi.}} #Uyning, xonaning eshikka yaqin oʻrni; poygak; ''zid.'' [[toʻr]] II. {{misol|Asalxon bir toʻda qizlar bilan {{ajrat|oyoq}}roqda gʻuj boʻlib turganini koʻrgan Soraxon oʻrtaga tushib, yigitlarni chaqib oldi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Senga intilaman}}'''Bir oyogʻi toʻrda, bir oyogʻi goʻrda''' - juda qarib, munkillab qolgan. {{misol|Otamning qilayotgan ishiga qarab, yoshini surishtirib: Toʻqsondan oshibsiz, bir oyogʻingiz toʻrda, bir oyogʻingiz goʻrda, tinib oʻtirmaysizmi, — debdi|Shukrullo|Saylanma}}'''Yengil''' (''yoki'' '''suyuq''') '''oyoq''' ''yoki'' '''oyogʻi yengil''' - {{salb.}} buzuq, fohisha.'''Yolgʻiz oyoq yoʻl''' - {{q.}} [[yolgʻiz]].'''Ikki oyogʻini bir etikka tiqmoq''' (''yoki'' '''suqmoq''') - aytganining darhol bajarilishini talab qilmoq, qistovga olmoq. {{misol|Otam uylantiraman deb, ikki oyogʻini bir etikka suqib olgan, hol-jonimga qoʻymaydi.|Said Ahmad|Qadrdon dalalar}}'''Oyoq olish''' - 1) yurish, qadam tashlash. {{misol|Ummatali xotinining {{ajrat|oyoq}} olishiga qarab yuradigan boʻlsa, otliq kelayotgan Akbarali undan oldin Azizxonni topadi, unga biror shikayet yetkazadiganday boʻlib tuyuladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} 2) yurish-turish, xatti-harakat. {{misol|Uning {{ajrat|oyoq}} olishi bejo.}}'''Oyoq ostidan chiqmoq''' - toʻsatdan paydo boʻlib qolmoq. {{misol|Dushman uchun kutilmagan bu falokat xuddi {{ajrat|oyoq}} ostidan chiqqandek boʻldi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Jangchi Shokir}} {{misol|Oʻsha katta ish kecha {{ajrat|oyoq}}ning ostidan chiqib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}'''Oyoq tiramoq''' - oʻz aytganida qattiq turib olmoq, boshqa gapga koʻnmaslik. {{misol|Bolalarning boʻyi yetib, toʻy boshlaymiz deganda, qizi qurmagur birdan oyogʻini tirab oldi.|Oybek|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|U uylansam, Mahbubaga uylanaman, boʻlmasa, frontga ariza berib ketaman, deb ikki oyogʻini bir etikka tiqib turib oldi.|Said Ahmad|Ufq}}'''Oyoq uzatmoq''' (''yoki'' '''choʻzmoq''') - 1) koʻngli tinchimoq, gʻam-tashvishdan xoli boʻlmoq. {{misol|Oftob oyim hamon {{ajrat|oyoq}} uzatmadi.|Abdulla Qodiriy|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻlmoq, jon bermoq.'''Oyoq uzmoq''' - kelib-ketishni toʻxtatmoq, tamoman kelmaslik. {{misol|Boʻri Paygʻamov, Nusratbekning bu yerdan oyogʻi uzilib, gaplar bosti-bosti boʻlguncha, panaroqda turdi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}'''Oyoq uchi bilan''' (''yoki'' '''uchida''') '''koʻrsatmoq''' - mensimaslik, nazarga ilmaslik. {{misol|Choʻri qiz boshimizga chiqib, bizlarni {{ajrat|oyoq}} uchi bilan koʻrsatadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Odamni {{ajrat|oyoq}} uchida koʻrsatib, kalaka qiladi.|[[w:H. Nazir|Hakim Nazir]]|Oʻtlar tutashganda}}'''Oyoq uchida''' - sekin, tovush chiqarmay. {{misol|Sherali {{ajrat|oyoq}} uchida kelib, devor tagida bir yonboshda uxlashgagina yetadigan joyga oʻtirdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}'''Oyoq chiqarmoq''' - soʻroqsiz har tarafga bora beradigan boʻlib qolmoq, tartibdan chiqa boshlamoq. {{misol|Bizning xotin til chiqargan desam, {{ajrat|oyoq}} ham chiqaripti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}'''Oyoq qoʻymoq''' - biror ishga kirishmoq. {{misol|Uning roziligini olmasdan turib, bu ishga {{ajrat|oyoq}} qoʻyish mumkin emas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}'''Oyogʻi kuygan tovuqdek''' - bezovtalik bilan, zir yugurib, oʻzini har yoqqa urib. {{misol|Odamlar oyogʻi kuygan tovuqdek pishillab yugurdilar.|Oydin|Oʻzidan koʻrsin}}'''Oyogʻi olti, qoʻli yetti''' - shodlikdan oʻzini hech qayerga sigʻdirolmaydi, gʻoyat xursand. {{misol|Zaynab oyogʻi olti, qoʻli yetti boʻlgani holda, erini toʻrt qavat koʻrpacha ustiga oʻtqazib, yoniga uchta nap yostiqni qoʻydi.|Abdulla Qodiriy|Oʻtgan kunlar}}'''Oyogʻi osmonda''' - {{s. t.|uz}} quladi, yiqildi, ishi chappa. {{misol|Lashkarboshi usta boʻlsa, dushman oyogʻi osmonda.|Maqol|}}'''Oyog‘i osmondan boʻldi''' (''yoki'' '''keldi''') - {{s. t.|uz}} quladi, yiqildi, ishi chappasiga aylandi. {{misol|Chekinadigan joy yoʻq, orqada jahannam, bir qadam chekinsak, oyogʻimiz osmondan keladi.|Sh. Rashidov|Boʻrondan kuchli}}'''Oyogʻi tortmaslik''' - borgisi kelmaslik.'''Oyogʻiga bolta urmoq''' - {{q.}} [[bolta]].'''Oyogʻiga bosh urmoq''' (''yoki'' '''qoʻymoq''') ''yoki'' '''oyogʻiga yiqilmoq''' - panoh tortib yoki najot izlab kelmoq; sajda qilmoq.'''Oyogʻidan tortmoq''' - {{s. t.|uz}} jinoyatda qatnashgan sheriklarini aytib berib, javobgarlikka torttirmoq.'''Oyogʻini osmondan keltirmoq''' - {{s. t.|uz}} qulatmoq, agʻanatmoq, oʻrnidan tushirmoq, ishini chappasiga aylantirmoq.'''Oyogʻini qoʻlga olib''' - {{s. t.|uz}} tez, gʻirillab. {{misol|Shartta oʻrnimdan turib, qalpoqchamni oldim-da, oyogʻimni qoʻlga olib, uy tomon yugurdim.||Yoshlik}}'''Osmonga chiqsang, oyogʻingdan tortaman, yerga kirsang — qulogʻingdan''' - mendan qochib qutulolmaysan, qayerga qochsang ham, bari bir, tutib olaman. {{misol|[Solihboy:] Mening oltinlarim shunday ziyrak josus.. shunday ulugʻ hokimki, yerga kirsang — qulogʻingdan, osmonga chiqsang, oyogʻingdan tortib, mening qoʻynimga olmaday qilib solib qoʻyadi!|Hamza|Boy ila xizmatchi}}'''Ogʻir oyoq''' - homilador.'''Sovuq oyoq''' - {{ayn.}} '''shum oyoq''' {{q.}} [[shum]]. {{misol|Keng sohilingda kezdi shum {{ajrat|oyoq}}, Sindirdi nechaning boshida tayoq.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]|}}'''Yuziga oyoq qoʻymoq''' (''yoki'' '''tiramoq''') - kimsaning xohishiga qarshi, uning hurmati bilan hisoblashmay ish qilmoq. {{misol|Turgʻun akam bshyun raisning yuzlariga qanday qilib {{ajrat|oyoq}} qoʻya olaman.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}} {{misol|Sen yuzingga {{ajrat|oyoq}} tirab ketgan oʻsha beti qattiq xotiningnikiga bordingmi?|[[w:S. Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}'''O‘z oyogʻi bilan''' - o‘z xohishi, ixtiyori bilan, oʻzicha. {{misol|Dard arigisi kelsa, tabib oʻz oyogʻi bilan keladi.|Maqol|}}'''Oʻz oyogʻidan yitmoq''' - oʻz ixtiyori, xohishi bilan yoʻqolmoq, yoʻq boʻlib ketmoq. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''o-yoq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi II=== #{{esk.|uz}} [[kosa|Kosa]], [[idish]]. #{{esk.|uz}} {{ayn.}} [[qadah]]. {{misol|Achchigʻlanma, bek yigit.. shiringina taom qilib beraman, bir-ikki {{ajrat|oyoq}} boʻza ham keltiraman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} {{misol|Novcha yigit suzgan boʻzadan ozgina tatib koʻrib, birinchi {{ajrat|oyoq}}ni Sultonga uzatdi.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} === Sinonimlari === [[adoq]], [[put]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЁҚ}} == Tarjimalari == {{-trans-|oyoq| *{{ug}}: [[پۇت]] *{{sah}}: [[атах]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oyoq I''' '''1 '''[[нога]]; [[ноги]]; // [[ножной]]; {{tarjmisoli|oldingi oyoqlar }} передние ноги, передние лапы; {{tarjmisoli|yalang oyoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}oyoq yalang }} 1) босиком, на босу ногу; 2) босой, босоногий; 3) {{izoh|перен}}. босяк, оборванец; {{tarjmisoli|oyoq tovushi }} звук шагов, шум шагов, топот; {{tarjmisoli|oyoq tovushi eshitildi }} послышались шаги; {{tarjmisoli|oyoq mashina }} ножная (швейная) машина; {{tarjmisoli|oyoq bosmoq }} 1) ступить, становиться на ноги, вставать; '''ogʻriqdan oyogʻimni bosolmay qoldim '''от боли я не могу ступить на ногу; {{tarjmisoli|u oyoq bosib turolmaydi }} он не может стоять на ногах; он не стоит на ногах ({{izoh|о больном, пьяном и т. п}}.); 2) бывать ({{izoh|где-л}}.), посещать ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|u biznikiga oyoq bosmay qoʻydi }} он перестал посещать нас; {{tarjmisoli|oyoqda turib }} стоя (на ногах); {{tarjmisoli|oyoqda turib tinglamoq }} слушать стоя; {{tarjmisoli|men uch soat oyoqda turib qoldim }} я простоял три часа; {{tarjmisoli|oyoq uchida }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oyoq uchi bilan}} ) '''[[yurmoq]] '''1) [[ходить]] [[на]] [[цыпочках]], [[на]] [[носках]]; 2) {{izoh|перен}}. [[еле]] [[ходить]], [[еле]] [[двигаться]] ({{izoh|о больном}}); {{tarjmisoli|oyoq olmoq }} шагать, идти, двигаться; {{tarjmisoli|oyoqqa bosmoq }} становиться на ноги; идти в гору; налаживаться; {{tarjmisoli|ish oyoqqa bosa boshladi }} дело стало налаживаться; {{tarjmisoli|oyoqqa turmoq }} 1) вставать, становиться; 2) {{izoh|перен}}. становиться на ноги, оправиться; {{tarjmisoli|oyoq uzatmoq }} вытягивать ноги; {{tarjmisoli|koʻrpangga qarab oyoq uzat }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. протягивай ноги по своему одеялу) по одёжке протягивай ножки; {{tarjmisoli|oyoq chalishtirib oʻtirmoq }} сидеть, заложив ногу на ногу, сидеть нога на ногу; {{tarjmisoli|oyoq chalmoq }} подставлять ножку; '''oʻz oyogʻi bilan kelmoq '''({{izoh|букв}}. прийти собственными ногами) прийти самому, добровольно, прийти по собственному желанию; '''bemor tuzalgisi kelsa, tabib oʻz oyogʻi bilan keladi '''{{izoh|посл}}. если больному суждено поправиться, то лекарь придёт сам без приглашения ({{izoh|букв}}. своими ногами); {{tarjmisoli|falokat oyoq ostida }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. несчастье под ногами) {{izoh|соотв}}. беда идёт из-за угла; '''oyogʻi ildam '''быстроногий, проворный; '''qoʻli sust kosibdan oyogʻi ildam gadoy yaxshi '''{{izoh|посл}}. проворный нищий лучше неумелого сапожника; '''oyogʻiga yiqilmoq '''({{izoh|или '''}}bosh urmoq''') 1) бросаться в ноги ({{izoh|кому-л}}.); бросаться к ногам ({{izoh|чьим-л}}.); 2) кланяться, класть земные поклоны, бить челом; {{tarjmisoli|oyoqdan horimoq }} сильно уставать, не чувствовать ног ({{izoh|от усталости}}); '''ahmoq oʻz oyogʻidan horiydi '''{{izoh|посл}}. дурная голова ногам покоя не даёт; {{tarjmisoli|oyoqdan qolmoq }} 1) быть не в состоянии ходить, переставать ходить ({{izoh|вследствие болезни}}); {{tarjmisoli|kasal oyoqdan qoldi }} больной перестал ходить, больной уже не в состоянии ходить; 2) выходить из моды, выходить из употребления, пережить свой век; {{tarjmisoli|oyoq-qoʻl }} ноги и руки; {{tarjmisoli|oyoq-qoʻlli }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oyoq-qoʻyan chaqqon}} ) '''[[odam]] '''[[проворный]], [[ловкий]], [[умелый]] [[человек]]; {{tarjmisoli|oyoq kiyimi }} обувь; {{tarjmisoli|bosh-oyoq kiyim }} полный комплект одежды и обуви; {{tarjmisoli|bosh-oyoq kiyintirmoq }} одевать с головы до ног; '''2 '''[[ножка]] ({{izoh|стола, стула, штатива и т. д}}.); '''3 '''[[конец]]; {{tarjmisoli|boshdan oyoq}} с начала до конца, от начала и до конца; полностью, сплошь; '''4 '''[[конец]], [[край]] ({{izoh|напр. участка}}); '''5 '''[[устье]], [[низовье]] ({{izoh|реки}}); {{tarjmisoli|suvga oyoq yer }} местность, куда по оросительным каналам доходит очень мало воды; '''6 '''[[место]] [[в]] [[комнате]] [[возле]] [[двери]], [[у]] [[порога]] ({{izoh|в противоположность почётному месту}}); '''men uyning oyogʻida oʻtirgan edim '''я сидел в комнате возле двери ({{izoh|не на почётном месте}}); '''* oʻz oyogʻidan yitsin!''' чтоб он пропал!, пропади он пропадом!; '''birovning oyogʻiga bolta urmoq '''({{izoh|букв}}. ударять топором по чьим-либо ногам) подкапываться под кого-либо, готовить гибель кому-либо; подрубать корни; подрывать основание;''' oʻz oyogʻiga bolta urmoq '''({{izoh|букв}}. ударять топором по своим ногам) ставить себя под удар; {{tarjmisoli|yolgʻiz oyoq yoʻl }} тропа, тропинка; {{tarjmisoli|ikki oyoqni bir etikka tiqib }} ({{izoh|букв}}. всунув обе ноги в один сапог) настоятельно, упорно, не желая идти ни на какие уступки; '''oyogʻi kuygan tovuqday '''({{izoh|букв}}. как курица, обжёгшая лапы) как угорелый, как ошпаренный; '''bu ishni oydinda oyogʻim keladi '''({{izoh|букв}}. эту работу я могу сделать ногами при лунном свете) эта работа для меня - пустяки; {{tarjmisoli|oyoq olishi }} поведение ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|uning oyoq olishi bejo }} у него неважное поведение; '''oyogʻini osmondan keltirmoq '''опрокидывать; свергать; разбивать; ставить вверх дном; '''lashkarboshi usta boʻlsa, dushman oyogʻi osmonda '''{{izoh|посл}}. если полководец искусен, противник будет разбит; {{tarjmisoli|oyoq osti boʻlmoq }} 1) быть попираемым, попираться; 2) подвергаться издезательству; {{tarjmisoli|oyoq osti qilmoq }} 1) попирать, топтать; 2) издеваться, глумиться, унижать; '''oyogʻim tortmayapti '''что-то меня (туда) не тянет, мне что-то не хочется идти ({{izoh|в назначенное место}}); '''oyogʻi toʻrtta boʻlmoq '''рваться, идти с большой охотой; бежать со всех ног; '''oyogʻini toʻrtta qilmoq''' {{izoh|разг. шутл}}. женить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oyoq uzmoq }} переставать бывать ({{izoh|где-л}}.), перестать посещать ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oyoq uchi bilan koʻrsatmoq }} относиться пренебрежительно, с пренебрежением; {{tarjmisoli|oyoqni qoʻlga olib yugurmoq }} ({{izoh|букв}}. бежать, взяв ноги в руки) бежать быстро, стремительно; {{tarjmisoli|oyoq oʻyin }} {{izoh|разг}}. танец, пляска; {{tarjmisoli|suyuq oyoq }} 1) женщина лёгкого поведения; 2) развратник; {{tarjmisoli|[[oyogʻi]] [[yengil]] <nowiki>=</nowiki> [[suyuq]] oyoq 1; oyogʻi olti, qoʻli yetti }} проворный, ловкий; способный ({{izoh|о человеке}}). '''oyoq II''' {{izoh|уст}}. [[чаша]]; [[бокал]]; [[деревянная]] [[чашка]]; {{tarjmisoli|* idish-oyoq }} посуда, всякого рода посуда. }} 920m5hgc6k9c137fzbxyt6sss5mhg2n 638164 638163 2026-04-29T16:48:09Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638164 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''o-yoq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OYOQ I 'gavdaning tayanib turishi va harakatla — nishi uchun xizmat qiladigan aʼzo’. Havo ayniydigan boʻlsa, darrov o yo gʻ i m ogʻriy boshlaydi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi 'qadamla-’ maʼnosini anglatgan e:d- feʼlining ay- shaklidan -(a)q qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 103; ПДП, 356; Devon, I, 112; DS, 27); oʻzbek tilida a unlilari â unlilariga almashgan: ay— + aq <nowiki>=</nowiki> ayaq > âyâq. OYOQ II 'suyuqlik quyib ichiladigan kattagina idish’ (oz ishlatiladi). .. shiringina taom hilib be— raman, bir-ikki o yo h boʻza ham keltiraman (Oybek). Bu ot qadimgi turkiy tildagi 'oʻyilgan joy’ maʼnosini anglatgan agʻ otining ay shaklidan (ЭСТЯ, I, 82) ’kichik’ maʼnosini ifodalovchi -(a)q qoʻshimchasi bilan hosil qilingan boʻlsa kerak (ЭСТЯ, I, 104; Devon, I, 112; DS, 27), oʻzbek tilida a unlilari â unlilariga almashgan: ay + aq <nowiki>=</nowiki> ayaq > âyâq. Bu soʻz hozirgi oʻzbek tilida idish-âyâq juft soʻzi tarkibida ishlatiladi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I=== #Odam, hayvon, qush va umuman jonli organizmlar gavdasining tayanib turishi va yurishi yoki oʻrmalashi uchun xizmat qiladigan aʼzo. {{misol|Oʻng {{ajrat|oyoq}}.}} {{misol|Chap {{ajrat|oyoq}}.}} {{misol|Ipak qurtining {{ajrat|oyoq}}lari.}} {{misol|Otning orqa va oldingi {{ajrat|oyoq}}lari.}} {{misol|Do‘st - boshga, dushman {{ajrat|oyoq}}qa boqadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Oʻng oyogʻimni koʻtarsam, chap oyogʻim yerga kirib ketayotgandek boʻlaveradi.|Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|U ["farishta"] atlas koʻylak, lozim kiygan, bosh yalang, {{ajrat|oyoq}} yalang, yoshgina.. bir yigit edi.|[[w:A. Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Sharofat.. oʻziga keldi-yu, {{ajrat|oyoq}} uchida borib, darchaning yoniga choʻnqaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}'''Oyoq bosmoq''' - 1) qadam tashlamoq, yurmoq. {{misol|Bemor endi-endi {{ajrat|oyoq}} bosyapti.}} {{misol|U oʻng oyogʻini bosolmaydi. Saqlab sukut {{ajrat|oyoq}} bosdi, Xamma jimjit, boshlar quyi.|Gʻafur Gʻulom|Koʻkan}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻylab, mulohaza bilan ish tutmoq. {{misol|Oyogʻingni bilib bos!}} 3) biror joyga bormoq, kelmoq. {{misol|Odam {{ajrat|oyoq}} bosmagan sahro. Siznikiga {{ajrat|oyoq}} bosmaganim boʻlsin!}}'''Oyoq osti''' (''yoki'' '''oyogʻ-osti''') '''boʻlmoq''' - toptalmoq, ezilmoq, bosilmoq, poymol boʻlmoq, bosib-yanchib tashlanmoq.'''Oyoqosti''' (''yoki'' '''oyogʻosti''') '''qilmoq''' - toptamoq, ezmoq, bosmoq, poymol qilmoq, bosib-yanchib tashlamoq. {{misol|U oʻz haqini tanigan, endi oʻzini birovga {{ajrat|oyoq}} osti qildirib qoʻymaydi.|[[w:S. Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}'''Oyoq ostida''' - 1) yurish, qadam bosish lozim boʻlgan joyda, odamlarning yoʻli ustida. {{misol|Bolalar, {{ajrat|oyoq}} ostida oʻralashmanglar!}} 2) har qadamda. {{misol|Falokat {{ajrat|oyoq}} ostida.|Maqol||}} 3) {{koʻchma|uz}} poymol boʻlgan bir holda. {{misol|Bu zamonda.. haqiqat {{ajrat|oyoq}} ostida qolib ketmaydi.|[[w:S. Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}'''Oyoq ustida''' - tikka turgan holda. {{misol|Mana, oʻrtoqlar, {{ajrat|oyoq}} ustida, ish boshida umumiy yigʻilish ham oʻtkazib oldik.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}'''Oyoqda''' (''yoki'' '''oyoq ustida''', '''oyoq uzra''') '''turmoq''' - 1) tik(ka) turmoq. {{misol|{{ajrat|Oyoq}}da turgan holda yana bir oz gaplashib, soʻng Eshvoy joʻnab qoldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otabek holsizlanib, {{ajrat|oyoq}} uzra turar.|[[w:A. Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) oʻzini tutib (tik holatda) turmoq. {{misol|U yoʻldan charchab kelganidan, {{ajrat|oyoq}} ustida zoʻrgʻa turar edi.|[[w:A. Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}'''Oyoqdan yiqitmoq''' (''yoki'' '''yiqmoq''') - 1) agʻanatmoq, yiqitmoq; 2) {{koʻchma|uz}} ishdan, izdan chiqarmoq, ishni buzmoq. {{misol|Bu yolgʻiz Boʻtani beobroʻ qilish uchun emas, kolxozni {{ajrat|oyoq}}dan yiqitish uchun qilingan igʻvo.|[[w:S. Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}'''Oyoqdan qolmoq''' - yurolmaydigan boʻlib qolmoq, bir joyda oʻtirib qolmoq (qarilik, xastalik, bedarmonlik sababli). {{misol|-Boshimga bir mushkul tushdi, — deb gap boshladi Bozor, — bugun ukam birdan kasal boʻlib, ham tildan, ham {{ajrat|oyoq}}dan qoldi.|[[w:S. Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Doxunda}}'''Oyoqqa bosmoq''' - 1) yura boshlamoq (yosh bola yoki bemor haqida); 2) {{koʻchma|uz}} yoʻlga, izga tushmoq, tartibga tushib, olgʻa bosmoq, rivojlana boshlamoq. {{misol|Kolxozimiz sal {{ajrat|oyoq}}qa bosgandan keyin, oʻzim borib, sizni olib kelaman.|[[w:A. Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}'''Oyoqqa bostirmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oyoqqa turgʻizmoq''' 1; 2) {{koʻchma|uz}} davolab yurgizib yubormoq; 3) {{koʻchma|uz}} yoʻlga, izga solib, rivojlantirib yubormoq. {{misol|Toʻgʻonni qurib, kolxozimizni {{ajrat|oyoq}}qa bostirib olaylik, uylaringga radio tushirib beramiz.|[[w:S. Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}'''Oyoqqa turmoq''' - 1) oʻrnidan turmoq. {{misol|Devonbegi.. mehmonxonaga kirganda.. butun mehmonxonadagilar {{ajrat|oyoq}}qa turdilar.|[[w:S. Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} 2) {{koʻchma|uz}} bosh koʻtarmoq, qoʻzgʻalmoq, qarshi chiqmoq, [[oyoqlanmoq]]. {{misol|Oʻsha kuni butun shahar {{ajrat|oyoq}}qa turdi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}} 3) {{koʻchma|uz}} kasaldan sogʻayib, yurib ketmoq. {{misol|-Yaxshiligingizni aslo unutmayman, — dedi vrachga bemor, — {{ajrat|oyoq}}qa turib ketay, sizni xursand qilaman.|Gazetadan|}} {{misol|Qani endi {{ajrat|oyoq}}qa turib ketsa-yu, butun umrini ana shu odamni asrab-avaylash uchun bagʻishlasa.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} 4) {{koʻchma|uz}} yoʻlga, izga tushmoq, yaxshilanmoq. {{misol|Kolxozimiz qancha {{ajrat|oyoq}}qa tursa, shu bizning dushmanga zarbamiz boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}'''Oyoqqa turgʻizmoq''' (''yoki'' '''qoʻymoq''') - ''q.'' [[turgʻizmoq]]. {{misol|Kolxozni kolxoz qilib, {{ajrat|oyoq}}qa turgʻizguncha, eha, qancha qurbon bermadik!|[[w:H. Nazir|Hakim Nazir]]|Uzr, otaxon}} {{misol|Abdulla uka, butun xalqni qanday qilib {{ajrat|oyoq}}qa turgʻizish mumkin?|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Qahramonning soʻngi kunlari}} #Stol, stul, soʻri, karavot kabi buyumlarning yerga tayanib turadigan qismi, poyasi. {{misol|Dadam suvogʻi koʻchgan devorlarga, eski shkaf, oyogʻi maymoq stullarga bir qarab qoʻydi.|Sa’dulla Siyoyev|Yorugʻlik}} #Oxir, [[adoq]]. {{misol|Koʻchaning boshidan oyogʻigacha tosh terilgan.}} {{misol|Podachi podaning {{ajrat|oyoq}} tomonidan chang yutib, [[elan-qaran]] yurib kelayotgan sigirni tayogʻi bilan koʻrsatib: "Anavi seniki", dedi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}} {{misol|Otabek kishi orqasidan ketdi, oldinma-ketin, soʻzlashmasdangina koʻchaning oyogʻiga qarab borar edilar.|Abdulla Qodiriy|Oʻtgan kunlar}} #Fasl, davr va shu kabilarning oxiri, tugayotgan vaqti. {{misol|Kuz kunlarining {{ajrat|oyogʻ}}i va qish kunlarining boshi edi.|Abdulla Qodiriy|Oʻtgan kunlar}}'''Oyoqda qoldirmoq''' - orqada qoldirmoq. {{misol|Men bularga oʻrgatarmishman.. Meni {{ajrat|oyoq}}da qoldirib ketishadi bu shumtakalar.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Olmos}} #Chet, chekka; quyi tomon; etak. {{misol|Ekinzorning oyogʻi.}} {{misol|Yerning oyogʻi.}} #Uyning, xonaning eshikka yaqin oʻrni; poygak; ''zid.'' [[toʻr]] II. {{misol|Asalxon bir toʻda qizlar bilan {{ajrat|oyoq}}roqda gʻuj boʻlib turganini koʻrgan Soraxon oʻrtaga tushib, yigitlarni chaqib oldi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Senga intilaman}}'''Bir oyogʻi toʻrda, bir oyogʻi goʻrda''' - juda qarib, munkillab qolgan. {{misol|Otamning qilayotgan ishiga qarab, yoshini surishtirib: Toʻqsondan oshibsiz, bir oyogʻingiz toʻrda, bir oyogʻingiz goʻrda, tinib oʻtirmaysizmi, — debdi|Shukrullo|Saylanma}}'''Yengil''' (''yoki'' '''suyuq''') '''oyoq''' ''yoki'' '''oyogʻi yengil''' - {{salb.}} buzuq, fohisha.'''Yolgʻiz oyoq yoʻl''' - {{q.}} [[yolgʻiz]].'''Ikki oyogʻini bir etikka tiqmoq''' (''yoki'' '''suqmoq''') - aytganining darhol bajarilishini talab qilmoq, qistovga olmoq. {{misol|Otam uylantiraman deb, ikki oyogʻini bir etikka suqib olgan, hol-jonimga qoʻymaydi.|Said Ahmad|Qadrdon dalalar}}'''Oyoq olish''' - 1) yurish, qadam tashlash. {{misol|Ummatali xotinining {{ajrat|oyoq}} olishiga qarab yuradigan boʻlsa, otliq kelayotgan Akbarali undan oldin Azizxonni topadi, unga biror shikayet yetkazadiganday boʻlib tuyuladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} 2) yurish-turish, xatti-harakat. {{misol|Uning {{ajrat|oyoq}} olishi bejo.}}'''Oyoq ostidan chiqmoq''' - toʻsatdan paydo boʻlib qolmoq. {{misol|Dushman uchun kutilmagan bu falokat xuddi {{ajrat|oyoq}} ostidan chiqqandek boʻldi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Jangchi Shokir}} {{misol|Oʻsha katta ish kecha {{ajrat|oyoq}}ning ostidan chiqib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}'''Oyoq tiramoq''' - oʻz aytganida qattiq turib olmoq, boshqa gapga koʻnmaslik. {{misol|Bolalarning boʻyi yetib, toʻy boshlaymiz deganda, qizi qurmagur birdan oyogʻini tirab oldi.|Oybek|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|U uylansam, Mahbubaga uylanaman, boʻlmasa, frontga ariza berib ketaman, deb ikki oyogʻini bir etikka tiqib turib oldi.|Said Ahmad|Ufq}}'''Oyoq uzatmoq''' (''yoki'' '''choʻzmoq''') - 1) koʻngli tinchimoq, gʻam-tashvishdan xoli boʻlmoq. {{misol|Oftob oyim hamon {{ajrat|oyoq}} uzatmadi.|Abdulla Qodiriy|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻlmoq, jon bermoq.'''Oyoq uzmoq''' - kelib-ketishni toʻxtatmoq, tamoman kelmaslik. {{misol|Boʻri Paygʻamov, Nusratbekning bu yerdan oyogʻi uzilib, gaplar bosti-bosti boʻlguncha, panaroqda turdi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}'''Oyoq uchi bilan''' (''yoki'' '''uchida''') '''koʻrsatmoq''' - mensimaslik, nazarga ilmaslik. {{misol|Choʻri qiz boshimizga chiqib, bizlarni {{ajrat|oyoq}} uchi bilan koʻrsatadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Odamni {{ajrat|oyoq}} uchida koʻrsatib, kalaka qiladi.|[[w:H. Nazir|Hakim Nazir]]|Oʻtlar tutashganda}}'''Oyoq uchida''' - sekin, tovush chiqarmay. {{misol|Sherali {{ajrat|oyoq}} uchida kelib, devor tagida bir yonboshda uxlashgagina yetadigan joyga oʻtirdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}'''Oyoq chiqarmoq''' - soʻroqsiz har tarafga bora beradigan boʻlib qolmoq, tartibdan chiqa boshlamoq. {{misol|Bizning xotin til chiqargan desam, {{ajrat|oyoq}} ham chiqaripti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}'''Oyoq qoʻymoq''' - biror ishga kirishmoq. {{misol|Uning roziligini olmasdan turib, bu ishga {{ajrat|oyoq}} qoʻyish mumkin emas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}'''Oyogʻi kuygan tovuqdek''' - bezovtalik bilan, zir yugurib, oʻzini har yoqqa urib. {{misol|Odamlar oyogʻi kuygan tovuqdek pishillab yugurdilar.|Oydin|Oʻzidan koʻrsin}}'''Oyogʻi olti, qoʻli yetti''' - shodlikdan oʻzini hech qayerga sigʻdirolmaydi, gʻoyat xursand. {{misol|Zaynab oyogʻi olti, qoʻli yetti boʻlgani holda, erini toʻrt qavat koʻrpacha ustiga oʻtqazib, yoniga uchta nap yostiqni qoʻydi.|Abdulla Qodiriy|Oʻtgan kunlar}}'''Oyogʻi osmonda''' - {{s. t.|uz}} quladi, yiqildi, ishi chappa. {{misol|Lashkarboshi usta boʻlsa, dushman oyogʻi osmonda.|Maqol|}}'''Oyog‘i osmondan boʻldi''' (''yoki'' '''keldi''') - {{s. t.|uz}} quladi, yiqildi, ishi chappasiga aylandi. {{misol|Chekinadigan joy yoʻq, orqada jahannam, bir qadam chekinsak, oyogʻimiz osmondan keladi.|Sh. Rashidov|Boʻrondan kuchli}}'''Oyogʻi tortmaslik''' - borgisi kelmaslik.'''Oyogʻiga bolta urmoq''' - {{q.}} [[bolta]].'''Oyogʻiga bosh urmoq''' (''yoki'' '''qoʻymoq''') ''yoki'' '''oyogʻiga yiqilmoq''' - panoh tortib yoki najot izlab kelmoq; sajda qilmoq.'''Oyogʻidan tortmoq''' - {{s. t.|uz}} jinoyatda qatnashgan sheriklarini aytib berib, javobgarlikka torttirmoq.'''Oyogʻini osmondan keltirmoq''' - {{s. t.|uz}} qulatmoq, agʻanatmoq, oʻrnidan tushirmoq, ishini chappasiga aylantirmoq.'''Oyogʻini qoʻlga olib''' - {{s. t.|uz}} tez, gʻirillab. {{misol|Shartta oʻrnimdan turib, qalpoqchamni oldim-da, oyogʻimni qoʻlga olib, uy tomon yugurdim.||Yoshlik}}'''Osmonga chiqsang, oyogʻingdan tortaman, yerga kirsang — qulogʻingdan''' - mendan qochib qutulolmaysan, qayerga qochsang ham, bari bir, tutib olaman. {{misol|[Solihboy:] Mening oltinlarim shunday ziyrak josus.. shunday ulugʻ hokimki, yerga kirsang — qulogʻingdan, osmonga chiqsang, oyogʻingdan tortib, mening qoʻynimga olmaday qilib solib qoʻyadi!|Hamza|Boy ila xizmatchi}}'''Ogʻir oyoq''' - homilador.'''Sovuq oyoq''' - {{ayn.}} '''shum oyoq''' {{q.}} [[shum]]. {{misol|Keng sohilingda kezdi shum {{ajrat|oyoq}}, Sindirdi nechaning boshida tayoq.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]|}}'''Yuziga oyoq qoʻymoq''' (''yoki'' '''tiramoq''') - kimsaning xohishiga qarshi, uning hurmati bilan hisoblashmay ish qilmoq. {{misol|Turgʻun akam bshyun raisning yuzlariga qanday qilib {{ajrat|oyoq}} qoʻya olaman.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}} {{misol|Sen yuzingga {{ajrat|oyoq}} tirab ketgan oʻsha beti qattiq xotiningnikiga bordingmi?|[[w:S. Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}'''O‘z oyogʻi bilan''' - o‘z xohishi, ixtiyori bilan, oʻzicha. {{misol|Dard arigisi kelsa, tabib oʻz oyogʻi bilan keladi.|Maqol|}}'''Oʻz oyogʻidan yitmoq''' - oʻz ixtiyori, xohishi bilan yoʻqolmoq, yoʻq boʻlib ketmoq. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''o-yoq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi II=== #{{esk.|uz}} [[kosa|Kosa]], [[idish]]. #{{esk.|uz}} {{ayn.}} [[qadah]]. {{misol|Achchigʻlanma, bek yigit.. shiringina taom qilib beraman, bir-ikki {{ajrat|oyoq}} boʻza ham keltiraman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} {{misol|Novcha yigit suzgan boʻzadan ozgina tatib koʻrib, birinchi {{ajrat|oyoq}}ni Sultonga uzatdi.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} === Sinonimlari === [[adoq]], [[put]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЁҚ}} == Tarjimalari == {{-trans-|oyoq| *{{ug}}: [[پۇت]] *{{kjh}}: [[азах]] *{{sah}}: [[атах]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oyoq I''' '''1 '''[[нога]]; [[ноги]]; // [[ножной]]; {{tarjmisoli|oldingi oyoqlar }} передние ноги, передние лапы; {{tarjmisoli|yalang oyoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}oyoq yalang }} 1) босиком, на босу ногу; 2) босой, босоногий; 3) {{izoh|перен}}. босяк, оборванец; {{tarjmisoli|oyoq tovushi }} звук шагов, шум шагов, топот; {{tarjmisoli|oyoq tovushi eshitildi }} послышались шаги; {{tarjmisoli|oyoq mashina }} ножная (швейная) машина; {{tarjmisoli|oyoq bosmoq }} 1) ступить, становиться на ноги, вставать; '''ogʻriqdan oyogʻimni bosolmay qoldim '''от боли я не могу ступить на ногу; {{tarjmisoli|u oyoq bosib turolmaydi }} он не может стоять на ногах; он не стоит на ногах ({{izoh|о больном, пьяном и т. п}}.); 2) бывать ({{izoh|где-л}}.), посещать ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|u biznikiga oyoq bosmay qoʻydi }} он перестал посещать нас; {{tarjmisoli|oyoqda turib }} стоя (на ногах); {{tarjmisoli|oyoqda turib tinglamoq }} слушать стоя; {{tarjmisoli|men uch soat oyoqda turib qoldim }} я простоял три часа; {{tarjmisoli|oyoq uchida }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oyoq uchi bilan}} ) '''[[yurmoq]] '''1) [[ходить]] [[на]] [[цыпочках]], [[на]] [[носках]]; 2) {{izoh|перен}}. [[еле]] [[ходить]], [[еле]] [[двигаться]] ({{izoh|о больном}}); {{tarjmisoli|oyoq olmoq }} шагать, идти, двигаться; {{tarjmisoli|oyoqqa bosmoq }} становиться на ноги; идти в гору; налаживаться; {{tarjmisoli|ish oyoqqa bosa boshladi }} дело стало налаживаться; {{tarjmisoli|oyoqqa turmoq }} 1) вставать, становиться; 2) {{izoh|перен}}. становиться на ноги, оправиться; {{tarjmisoli|oyoq uzatmoq }} вытягивать ноги; {{tarjmisoli|koʻrpangga qarab oyoq uzat }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. протягивай ноги по своему одеялу) по одёжке протягивай ножки; {{tarjmisoli|oyoq chalishtirib oʻtirmoq }} сидеть, заложив ногу на ногу, сидеть нога на ногу; {{tarjmisoli|oyoq chalmoq }} подставлять ножку; '''oʻz oyogʻi bilan kelmoq '''({{izoh|букв}}. прийти собственными ногами) прийти самому, добровольно, прийти по собственному желанию; '''bemor tuzalgisi kelsa, tabib oʻz oyogʻi bilan keladi '''{{izoh|посл}}. если больному суждено поправиться, то лекарь придёт сам без приглашения ({{izoh|букв}}. своими ногами); {{tarjmisoli|falokat oyoq ostida }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. несчастье под ногами) {{izoh|соотв}}. беда идёт из-за угла; '''oyogʻi ildam '''быстроногий, проворный; '''qoʻli sust kosibdan oyogʻi ildam gadoy yaxshi '''{{izoh|посл}}. проворный нищий лучше неумелого сапожника; '''oyogʻiga yiqilmoq '''({{izoh|или '''}}bosh urmoq''') 1) бросаться в ноги ({{izoh|кому-л}}.); бросаться к ногам ({{izoh|чьим-л}}.); 2) кланяться, класть земные поклоны, бить челом; {{tarjmisoli|oyoqdan horimoq }} сильно уставать, не чувствовать ног ({{izoh|от усталости}}); '''ahmoq oʻz oyogʻidan horiydi '''{{izoh|посл}}. дурная голова ногам покоя не даёт; {{tarjmisoli|oyoqdan qolmoq }} 1) быть не в состоянии ходить, переставать ходить ({{izoh|вследствие болезни}}); {{tarjmisoli|kasal oyoqdan qoldi }} больной перестал ходить, больной уже не в состоянии ходить; 2) выходить из моды, выходить из употребления, пережить свой век; {{tarjmisoli|oyoq-qoʻl }} ноги и руки; {{tarjmisoli|oyoq-qoʻlli }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oyoq-qoʻyan chaqqon}} ) '''[[odam]] '''[[проворный]], [[ловкий]], [[умелый]] [[человек]]; {{tarjmisoli|oyoq kiyimi }} обувь; {{tarjmisoli|bosh-oyoq kiyim }} полный комплект одежды и обуви; {{tarjmisoli|bosh-oyoq kiyintirmoq }} одевать с головы до ног; '''2 '''[[ножка]] ({{izoh|стола, стула, штатива и т. д}}.); '''3 '''[[конец]]; {{tarjmisoli|boshdan oyoq}} с начала до конца, от начала и до конца; полностью, сплошь; '''4 '''[[конец]], [[край]] ({{izoh|напр. участка}}); '''5 '''[[устье]], [[низовье]] ({{izoh|реки}}); {{tarjmisoli|suvga oyoq yer }} местность, куда по оросительным каналам доходит очень мало воды; '''6 '''[[место]] [[в]] [[комнате]] [[возле]] [[двери]], [[у]] [[порога]] ({{izoh|в противоположность почётному месту}}); '''men uyning oyogʻida oʻtirgan edim '''я сидел в комнате возле двери ({{izoh|не на почётном месте}}); '''* oʻz oyogʻidan yitsin!''' чтоб он пропал!, пропади он пропадом!; '''birovning oyogʻiga bolta urmoq '''({{izoh|букв}}. ударять топором по чьим-либо ногам) подкапываться под кого-либо, готовить гибель кому-либо; подрубать корни; подрывать основание;''' oʻz oyogʻiga bolta urmoq '''({{izoh|букв}}. ударять топором по своим ногам) ставить себя под удар; {{tarjmisoli|yolgʻiz oyoq yoʻl }} тропа, тропинка; {{tarjmisoli|ikki oyoqni bir etikka tiqib }} ({{izoh|букв}}. всунув обе ноги в один сапог) настоятельно, упорно, не желая идти ни на какие уступки; '''oyogʻi kuygan tovuqday '''({{izoh|букв}}. как курица, обжёгшая лапы) как угорелый, как ошпаренный; '''bu ishni oydinda oyogʻim keladi '''({{izoh|букв}}. эту работу я могу сделать ногами при лунном свете) эта работа для меня - пустяки; {{tarjmisoli|oyoq olishi }} поведение ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|uning oyoq olishi bejo }} у него неважное поведение; '''oyogʻini osmondan keltirmoq '''опрокидывать; свергать; разбивать; ставить вверх дном; '''lashkarboshi usta boʻlsa, dushman oyogʻi osmonda '''{{izoh|посл}}. если полководец искусен, противник будет разбит; {{tarjmisoli|oyoq osti boʻlmoq }} 1) быть попираемым, попираться; 2) подвергаться издезательству; {{tarjmisoli|oyoq osti qilmoq }} 1) попирать, топтать; 2) издеваться, глумиться, унижать; '''oyogʻim tortmayapti '''что-то меня (туда) не тянет, мне что-то не хочется идти ({{izoh|в назначенное место}}); '''oyogʻi toʻrtta boʻlmoq '''рваться, идти с большой охотой; бежать со всех ног; '''oyogʻini toʻrtta qilmoq''' {{izoh|разг. шутл}}. женить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oyoq uzmoq }} переставать бывать ({{izoh|где-л}}.), перестать посещать ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oyoq uchi bilan koʻrsatmoq }} относиться пренебрежительно, с пренебрежением; {{tarjmisoli|oyoqni qoʻlga olib yugurmoq }} ({{izoh|букв}}. бежать, взяв ноги в руки) бежать быстро, стремительно; {{tarjmisoli|oyoq oʻyin }} {{izoh|разг}}. танец, пляска; {{tarjmisoli|suyuq oyoq }} 1) женщина лёгкого поведения; 2) развратник; {{tarjmisoli|[[oyogʻi]] [[yengil]] <nowiki>=</nowiki> [[suyuq]] oyoq 1; oyogʻi olti, qoʻli yetti }} проворный, ловкий; способный ({{izoh|о человеке}}). '''oyoq II''' {{izoh|уст}}. [[чаша]]; [[бокал]]; [[деревянная]] [[чашка]]; {{tarjmisoli|* idish-oyoq }} посуда, всякого рода посуда. }} n4ymi8r5v60k7jqsj7mpfq782xov4ss toʻshak 0 53113 638157 626895 2026-04-29T16:38:56Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638157 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''toʻ-shak''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TOʻSHAK 'jun, paxta singari yumshoq narsa tiqi-lib, ikki kishiga moʻljallab tikilgan qalin oʻrin an — jomi \ Oʻz uyim, oʻlan toʻshagim (Maqol). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot töshä- feʼlidan -k qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 334, Devon, I, 368; DS, 582); oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: töshä- + k <nowiki>=</nowiki> töshäk > toshäk. Soʻzlashuv nutqida bu soʻz tushäk tarzida ham talaffuz qilinadi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Jun, paxta singari yumshoq narsa solib tikib tayyorlangan, yotish, oʻti-rish uchun toʻshaladigan buyum, anjom. {{misol|Par {{ajrat|toʻshak}}. Jun {{ajrat|toʻshak}}. Duxoba jildli {{ajrat|toʻshak}}. Oʻzuyim —oʻlan toʻshagim.|[[w:Matal|Matal]]}}. m {{misol|Dilshod tokcha yonidagi {{ajrat|toʻshak}}ka oʻtirdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Toʻy uchun yangi koʻrpalar qoplamoqchi boʻladilar, par {{ajrat|toʻshak}}lar olmoq-chi boʻladilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 2 Yotish uchun solingan oʻrin; ost va ustga tashlanadigan (solinadigan) narsa. {{misol|Chala yechinib, yupqa {{ajrat|toʻshak}}ka kirdim.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. ''Top uyni toʻldirgan ahil, tinch uy-qu ogʻushidan hammalari bir zumda, goʻyo toʻ-shakni olov qamraganday sakrab turdilar. ''Oybek, Quyosh qoraymas. {{misol|Zuhra begim olti yildan beri {{ajrat|toʻshak}}da yolgʻiz yotadi. Uning gul-day umri bevalikda soʻlib boryapti.|[[w:P. Qo-dirov|P. Qo-dirov]]|Yulduzli tunlar}}. '''3 '''{{shv.|uz}} Koʻrpacha, poyandoz. :Oʻlim toʻshagi Sogʻayishi gumon, oʻlimi muqarrar boʻlgan bemor yotgan toʻshakni qayd etadi. ''Odatda, oʻlim toʻshagidagi bemor yotgan xonada shunaqa jishik boʻladi. Oʻ.'' Hoshimov, Qalbingga quloqsol. U [ ''Saʼdi Max-sim''| ''oʻlim toʻshagida yotganida ham hazilini qoʻymagan edi.'' T. Obidov, Yusufjon qiziq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТЎШАК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |kjh=[[тӧзек]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''toʻshak''' '''1 '''[[тюфяк]], [[матрац]]; '''2 '''[[постель]]; {{tarjmisoli|toʻshak solmoq }} стелить постель, постелить; '''oʻlim toʻshagida yotgan kasal '''больной, лежащий на смертном одре; больной, находящийся при смерти. }} krw33j3vg1vzru554c86dwditonf8gr chana 0 56656 638159 562076 2026-04-29T16:41:47Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638159 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''cha-na''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''qad. r.'' sani — ilon; jagʻ == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Qishda qor, muz qoplagan yoʻlda sirpanib yuradi-gan changʻili aravacha. {{misol|{{ajrat|Chana}}da uchmoq. {{ajrat|Chana}} sporti.}} m {{misol|..devor tagidagi tepalikda bolakaylar {{ajrat|chana}}da uchishardi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЧАНА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |kjh=[[сана]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = [[chana]] [[сани]], [[салазки]]; {{tarjmisoli|~ otmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~da uchmoq }} кататься на санях. }} i117hxvdj320efbdz39gdyjckiizycx фортуна 0 119069 638202 543481 2026-04-30T09:59:07Z RedaktorWiki 2215 638202 wikitext text/x-wiki {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''фор-ту-на''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === фортун/а {{izoh|ж уст. }}taqdir; baxt, omad, tole; {{tarjmisoli|ему улыбнулась ~а }} unga baxt kulib boqdi; {{tarjmisoli|* колесо ~ы }} taqdir gʻildiragi, omad charxpalagi, falakning gardishi. === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == j09glq2l197ektek8yikem9s0o392bi tilogʻoch 0 128403 638178 591850 2026-04-29T17:02:35Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638178 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ti-lo-gʻoch''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Yogʻochi juda qattiq, uzun, ignabargli daraxt. {{misol|Hozirgi kunda sanoatimiz oshlovchi moddani tol, {{ajrat|tilogʻoch}}, qaragʻay kabi daraxtlarning poʻstloqlaridan va boshqa qismlaridan oladi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТИЛОҒОЧ}} == Tarjimalari == ltb5gt5bh9wm6mqjrg86a0g9mdqmcj0 638179 638178 2026-04-29T17:02:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638179 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ti-lo-gʻoch''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Yogʻochi juda qattiq, uzun, ignabargli daraxt. {{misol|Hozirgi kunda sanoatimiz oshlovchi moddani tol, {{ajrat|tilogʻoch}}, qaragʻay kabi daraxtlarning poʻstloqlaridan va boshqa qismlaridan oladi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТИЛОҒОЧ}} == Tarjimalari == *{{kjh}}: [[тыт]] pklt5wckxcnswoki17suyq4jjzdt6vy Vikilugʻat:Administratorlar 4 153772 638205 637823 2026-04-30T11:21:48Z Umarxon III 1502 638205 wikitext text/x-wiki '''Vikilugʻat administratorlari''' [[Vikilugʻat]] foydalanuvchilarining bir toifasi boʻlib, quyidagi texnik vazifalarni bajarish huquqiga egadirlar: * Foydalanuvchilarga (ayniqsa yangilariga) yordam va maslahatlar berish. * Biror sahifani [[Vikilugʻat:Sahifalarni himoyalash qoidalari|himoyalash]]. Ushbu chora, masalan, tomonlarga murosaga kelish uchun vaqt berish yoki vandalizmga yoʻl qoʻymaslik uchun bahsli maqolalarga nisbatan qoʻllaniladi. * Sahifani [[Vikilugʻat:Sahifalarni oʻchirish|oʻchirish]] va oʻchirilgan sahifani tiklash. * [[Maxsus:ListGroupRights|Foydalanuvchi huquqlarini]] (masalan, [[Vikilug‘at:IP blokirovkadan istisno etish|IP-chetlashtirishdan mustasno]]) oʻzgartirish. * [[Vikilugʻat:Vandalizm|Vandalizm]] qilgan foydalanuvchini [[Vikilugʻat:Chetlashtirish siyosati|chetlashtirish]]. * [[w:MediaWiki|MediaWiki]] nomfazosida tahrir qilish. * [[mw:Help:RevisionDelete|RevisionDelete]] yordamida tahrirlarni oʻchirish. Oʻzbekcha Vikilugʻatda hozirda {{NUMBEROFADMINS}} ta administrator mavjud. == Administrator boʻlish == Administratorlik unvoni maxsus sahifadagi muhokamadan soʻng beriladi: '''[[Vikilugʻat:Administratorlikka soʻrovlar|Administrator boʻlish uchun soʻrovlar]]'''. == Administratorlikdan chiqish == Administratorlik unvoni oʻz xohishiga binoan yoki qoidalarni tez-tez buzganligi yoki uzoq muddat davomida faol emasligi uchun olib qoʻyiladi. == Administratorlar == {{/Tarix}} == Yana qarang == * [[Maxsus:ListUsers/sysop|Administratorlar roʻyxati]] (avtomatik yangilanadi) * [[meta:Administrators of Wikimedia projects/Wikipedias|Vikimedia Fondi loyihalaridagi administratorlar statistikasi]] * [[Maxsus:Log/rights|Administratorlar jurnali]] [[Turkum:Vikilugʻat]] phdves4evxl69l53q2egksh9tqjcsz9 эп 0 158771 638193 613856 2026-04-30T02:41:51Z Yokubjon Juraev 8265 Removed redirect to [[эбээһин]] 638193 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[qo‘shmoq]]. {{misol|Элбэх омукка эрчим эбэр, Или-эйэни олохтуур уохтаах.|Саха Өрөспүүбүлүкэтин өрөгөйүн ырыата}} - [Yurtim] ko‘p xalqqa qut berur, Tinchlik-ahillikni mustahkam o`rnatur (Madhiyadan). s3ee4egkn3thiq37rywuza5ytfv37th хузух 0 162332 638190 637457 2026-04-30T02:30:33Z Yokubjon Juraev 8265 638190 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; Eski Turkchada ''qarag‘ayning yong‘og‘ining mag‘izu'' degan ma’noni anglatgan<ref>The Nostratic Macrofamily and Linguistic Palaeontology.</ref>. ===Ma’nosi=== [[yong‘oq]] 9u5wpc1o2wis8a0glhkzsetigi5483y ие 0 162473 638156 2026-04-29T15:36:33Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[aya]], [[ona]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638156 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[aya]], [[ona]]. llh3d08w8abeflw5cgqn61dj87yboo6 тӧзек 0 162474 638158 2026-04-29T16:39:15Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[to‘shak]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638158 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[to‘shak]] o5f9koy67xgzt8rp61iaattfvbj3dpy сана 0 162475 638160 2026-04-29T16:42:16Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[chana]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638160 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[chana]] 9wjtdbuqgstmaeznc1a1s8o7u750ob6 ізік 0 162476 638162 2026-04-29T16:44:54Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[eshik]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638162 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[eshik]]. 7d2c4uv6k11aju9fzubgdb6k1wk2xj1 азах 0 162477 638165 2026-04-29T16:48:47Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[adoq]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638165 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[adoq]] 8fvfocgh3ph4r2yixvnvmnpl3i1znxh ирін 0 162478 638167 2026-04-29T16:50:59Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[erin]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638167 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[erin]] g8p748yq3jegvun1y831xzv3bvcf1pk 638168 638167 2026-04-29T16:51:20Z Yokubjon Juraev 8265 638168 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[irin]] 6f2b4cv5dl2xp5dk6ses00a3ergzzjf палты 0 162479 638171 2026-04-29T16:53:20Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[bolta]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638171 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[bolta]] 3n1ghyal85l8rcwomx4viub2rmrx8g6 балды 0 162480 638173 2026-04-29T16:54:12Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[bolta]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638173 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[bolta]] dspp3s4vh3uhmvqchwswzpn3puvkc27 эрин 0 162481 638175 2026-04-29T16:55:24Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[irin]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638175 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[irin]] tbe0174et7mohewi4o70xo28yonwd3v ада 0 162482 638177 2026-04-29T16:58:55Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[ota]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638177 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[ota]] eu7xdya0emg52h0gwq1o3kgf6am9b6y тыт 0 162483 638180 2026-04-29T17:03:17Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[tilog‘och]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638180 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[tilog‘och]]. 9l34gtb6kjlydu3kau59rdvelark4po харағай 0 162484 638182 2026-04-29T17:04:42Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[qarag‘ay]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638182 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[qarag‘ay]] gj80xb7aqq3543vy3l9gs0yimwm6n4n харағат 0 162485 638184 2026-04-29T17:10:00Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[qorag‘at]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638184 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[qorag‘at]]. ptqlp8ypwjcd6afqkjryr0vwwy4u6xi пуғдай 0 162486 638186 2026-04-29T18:54:58Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[bug‘doy]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638186 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[bug‘doy]]. fp7atd6cgew7sfxbpouhhgmn0ejfhoy хурут 0 162487 638189 2026-04-29T22:36:09Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[qurut]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638189 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[qurut]] s6c9t1ulxtb69g0fogdmgdv5dc0b4oi хазыр 0 162488 638192 2026-04-30T02:33:04Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} #jo‘shib tez oqadigan (suv haqida).“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638192 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} #jo‘shib tez oqadigan (suv haqida). cdn389o3jmb5gu8189nbsobzl4wwa5t хады 0 162489 638195 2026-04-30T07:31:58Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[qarag‘ay]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638195 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[qarag‘ay]] 8s4px2bpfx18ucbijftusndff6j803x бэс 0 162490 638197 2026-04-30T07:34:40Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Noma’lum. ===Ma’nosi=== [[qarag‘ay]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638197 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Noma’lum. ===Ma’nosi=== [[qarag‘ay]]. 4l2rw8wk6ysul9ruzp09famjzp91ayj нарс 0 162491 638199 2026-04-30T07:36:19Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-mn-}} [[qarag‘ay]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638199 wikitext text/x-wiki {{-mn-}} [[qarag‘ay]]. 4nt4gwwjxwwbugcth3nhhnyxyr3euhv сөс 0 162492 638201 2026-04-30T09:24:21Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[so‘z]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638201 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[so‘z]]. lkiqbhsesqezrezb590xprlfjfpqorl тоорук 0 162493 638204 2026-04-30T10:04:37Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[yong‘oq]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638204 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[yong‘oq]] je3jzh69mo1kjuo9gwlmpjfviuypzxq