uxlamoq

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>uxlamoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1545</id>
    <revision>
      <id>638303</id>
      <parentid>635854</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2041" sha1="hsmtlq1wa1bljuyeyx05gorlirkgc92" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ux-la-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|UXLA- 'fiziologik sokinlik qolatida boʻl-’. Ukam dong qotib u x l a r e d i. Bu feʼl qadimgi turkiy tilda uyu- feʼlidan -q qoʻshimchasi bilan yasa — lib, ’uxlash qolatida’ maʼnosini anglatgan uyuq soʻzi — dan -la qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 581); avval soʻz boshlanishidagi u unlisi talaffuz qilinmay qoʻygan (uch boʻgʻinli soʻz ikki boʻgʻinli soʻz holatiga keltirilgan), keyin q undoshi x undoshiga almashgan, soʻngra y undoshi ham talaffuz qilinmay qoʻygan, a unlisi ä unlisiga almashgan: uyuq + la &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; uyuqla- &amp;gt;&amp;nbsp;yuqla- &amp;gt;&amp;nbsp;yuxla- &amp;gt;&amp;nbsp;uxlä-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Uyquga ketmoq, uxloq ho-latda boʻlmoq. {{misol|Bola.. goh u ishga, goh bu ishga yugurar, kechalari esa holdan toyib, horib, dong qotib{{ajrat|uxla}}r edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}.o.

'''2 '''{{koʻchma|uz}} Tinch holatda boʻlmoq. {{misol|Ogʻir sukunatga choʻmib {{ajrat|uxla}}rdi qishloq.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Pashsha uchmas, {{ajrat|uxla}}r ungurlar. Allalaydi soyning shovqini.|[[w:Toʻla|Toʻla]]}}.

:Yetti uxlab, tush(i)da (ham) koʻrmagan ''yoki ''yetti uxlab, tush(i)ga (ham) kirmagan ''q.'' tush.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|УХЛАМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''uxlamoq'''

===Tillar===
*{{en}}: to [[sleep]]
*{{tr}}: [[uyumak]]
*{{tyv}}: [[удуур]]
*{{ja}}: [[寝る]]
*{{sah}}: [[утуй]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''uxlamoq'''&lt;br /&gt;
[[спать]]; {{tarjmisoli|tinch uxlamoq }} спокойно спать; '''uxlab bormoq'''1) спать в течение всей дороги, всю дорогу; 2) засыпать; '''uxlab qolmoq''' 1) заснуть, погрузиться в сон; 2) проспать; '''u uxlab qolib, poyezdga kechikibdi '''он проспал и опоздал на поезд.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>hsmtlq1wa1bljuyeyx05gorlirkgc92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11166</id>
    <revision>
      <id>638240</id>
      <parentid>627397</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7710" sha1="4dl657p6wcdl680ogm2rf7mh7097811" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tez'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''TEZ''' Bu birlik {{ПРС}}da [tiz] shaklida (141), {{ТжРС}}da tez shaklida (392) keltirilgan; oʻzbek tiliga tojikcha shakli olingan; koʻp maʼnoli bu birlikning bosh maʼnosi deb {{ПРС}}da, {{ТжРС}}da 'keskir', 'sanchiluvchan', ikkilamchi maʼnosi deb 'shiddat bilan', 'zudlik bilan' maʼnosi taʼkidlangan; {{OʻTIL}}da bosh maʼno deb 'darrov', 'jadaya' maʼnosi keltirilgan (11,153). Shunday maʼnoni anglatadigan birlikka -lik koʻshimchasini qoʻshib tezlik mavhum oti yasalgan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\f.''    —    oʻtkir,    keskir;    oʻyuvchi, ach-

chiq; sanchiluvchan; ziyrak, sezgir; ildam, jadal; chaqqon] 1 Oradan koʻp vaqt oʻtmas-dan, oz (qisqa) vaqt ichida; darrov, tezda. {{misol|Majlis {{ajrat|tez}} tugadi. Bola oʻqish-yozishni {{ajrat|tez}} oʻrgandi. Voqealar {{ajrat|tez}} rivojlanmoqda. Shosh-masang, {{ajrat|tez}} yetarsan, shoshgandan oʻzib ke-tarsan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Bordi-yu, koʻklam seryom-gʻir kelgudek boʻlsa, yer {{ajrat|tez}} yetilmaydi, ekin kechikib ketadi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Xadicha Ahro-rova}}. {{misol|Havo ayniyapti, ukajon. Bunaqa havoda choʻqqiga chiqish xavfli, Togʻda qorongʻi {{ajrat|tez}} tushadi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Tez kunda ''(yoki'' kun ichida), tez orada, tez fursatda ''(yoki'' fursat ichida) Oradan koʻp vaqg oʻtmasdan, ozgina vaqt oʻtgandan keyin, qisqa fursatda, oz mudsatda. {{misol|Azalda taqdi-rimiz qora bitilgan ekanmi, {{ajrat|tez}} kunda boshimizga ogʻir kunlar tushdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Soraxon {{ajrat|tez}} fursat ichida uning koʻnglidan Munisxon ishqini yuvib chi-qardi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]}}. Sarob.

2 Darhol, shu topda, shu on, zudlik bilan. {{misol|Naq peshin vaqtida Yormat choy-non olib keldi, ularni yerga qoʻymasdan, Yoʻlchini ko-uudu: -{{ajrat|Tez}} chiqing-ye.. kunning issigʻini se-zasizmi?!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kudrat {{ajrat|tez}} javob aytolmadi. Singlisini, shu bilan birga oʻzini ham yupatish uchun bahona axtar-di.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}. {{misol|Boy {{ajrat|tez}} fahmladi-da: -Shundaymi, jiyan,}} — ''deb kuldi. ''Oybek, Tanlangan asarlar.

:Tez aytish Oʻzbek xalq ogʻzaki ijodining yanglishib ketish mumkin boʻlgan qofiyadosh, oʻxshash soʻzlarning jumlalarini adashmay, tez talaffuz qilishdan iborat bir turi. Tez boʻl Vaqt oʻtmasdan, darrov harakat qil, imillama. {{misol|Yuring, {{ajrat|tez}} boʻling. Hamro opam betob boʻlib qoldi.|[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]|Zulfizar}}.

3 Meʼyordagiga nisbatan oldinroq, il-gariroq. {{misol|Bola otasining soʻzlaridagi maʼno-ni durust tushunmagani uchun bunchalik {{ajrat|tez}} va oson &quot;xoʻp&quot; dedi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Sidiqjonning onasi Xadicha xola umrini xorlik-zorlik tortib oʻtkazgan hamma kishilarday {{ajrat|tez}} qarigan..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

4 Katta surʼat bilan, shaxdam, jadal. {{misol|{{ajrat|Tez}} ishlamok,, {{ajrat|Tez}} yurmoq. {{ajrat|Tez}} oʻqimoq.}} m {{misol|Soy un-cha katta boʻlmasa ham, nihoyatda {{ajrat|tez}} oqar, &quot;qulq-qulq&quot; etgan tovushlar suv ostida katta-katta toshlar yumalayotganini bil-dirib turar edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Yillar shu qadar {{ajrat|tez}} oʻtardiki, ha-huv de-guncha u oltmishdan oshib, paygʻambar yoshiga yaqinyushmoqda..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. ''U,Dil-barga yetib olish uchunmi yoki qattiq haya-jonga tushganidanmi'' — {{misol|{{ajrat|tez}} qadam tashlay boshladi.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}.

'''5 '''''sft.'' Darrov achchigʻlanib, qizishib ke-tadigan, serjahl, jizzaki. {{misol|Juda {{ajrat|tez}}siz-da, Ahmadjon, berdisini eshitmay boʻgʻasiz-a!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Hijron}}. {{misol|E.. men bu ishga ara-lashmas edim, bu yigitning oʻzi {{ajrat|tez}}roq.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Uygʻonish}}.

:Jahli ''(yoki'' achchigʻi, feʼli) tez Darrov achchigʻlanib, qizishib ketadigan, serjahl, jizzaki. {{misol|Shommi kalning jahli juda {{ajrat|tez}} boʻlib, yuragida kek saqlovchi kishi edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|Doshaning achchiqlari {{ajrat|tez}}, asabiy mijoz ekanliklarini aytib oʻtgan edim.|[[w:M. Muhammadjonov|M. Muhammadjonov]]|Turmush urinish-lari}}. {{misol|Xotining, bunaqa feʼli {{ajrat|tez}} ekan,}} [''bo-lani''] ''olib ketmagani ham durust.'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Tili tez Tezda qi-zishib, bidillab ketadigan, gap bermaydi-gan. {{misol|Oh, oʻgʻlim, yoshsan, tiling {{ajrat|tez}}, oʻng-tersi-ga qaramay gapiraverasan.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}.

'''6 '''{{s. t.|uz}} Juda tez ishlaydigan, tezkor. {{misol|Juda {{ajrat|tez}} usta.}}

:Zehni tez Zehni, aqli oʻtkir, tez fahm-lab oladigan, farosatli. Tez yordam Ogʻir bemorlarga shoshilinch yordam koʻrsatish xizmati. {{misol|{{ajrat|Tez}} yordam mashinasi. {{ajrat|Tez}} yordam cha-qirmoq.}} n {{misol|Hamma shahar va tumanlarda {{ajrat|tez}} yordam stansiyalari ishlab turibdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТЕЗ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adv}}

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүрген]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tez'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[скорый]], [[быстрый]]; [[скоростной]]; [[стремительный]]; // [[скоро]], [[быстро]]; [[стремительно]]; {{tarjmisoli|tez surʼat }} быстрый темп; {{tarjmisoli|tez qadamlar bilan bormoq }} идти скорыми шагами; {{tarjmisoli|tez otish }} скостная стрельба; {{tarjmisoli|tez yurar }} 1) скороход; 2) быстроходный; {{tarjmisoli|u tez ishlaydi }} он быстро работает; {{tarjmisoli|voqealar tez rivojlanmoqda edi }} события развивались стремительно; {{tarjmisoli|tezdan, tezda }} скоро, быстро; {{tarjmisoli|tezgina }} поскорее; {{tarjmisoli|tez orada }} скоро, вскоре, в скором времени; {{tarjmisoli|u tez orada qaytib keladi }} он скоро вернётея; {{tarjmisoli|tez kunda }} в ближайшие дни, скоро; {{tarjmisoli|tez boʻl! }} (по) торопись!; (по)скорее!;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[беглый]]; // [[бегло]]; {{tarjmisoli|tez hisoblash }} беглый счёт; {{tarjmisoli|tez oʻqish }} беглое чтение; {{tarjmisoli|u tez oʻqiydi }} он бегло читает; {{tarjmisoli|tez-tez }} 1) частый; {{tarjmisoli|tez-tez nafas olish }} частое дыхание; 2) часто; {{tarjmisoli|u biznikiga tez-tez kelib turar edi }} он часто у нас бывал; {{tarjmisoli|Mana endi tez-tez kelib turing }} (А. Ќаћћор, «Сароб») А теперь почаще заходите к нам; 3) быстрый, проворный; беглый; 4) быстро, проворно; наскоро, бегло; {{tarjmisoli|kitobni tez-tez varaqlamoq }} бегло перелистывать книгу;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[вспыльчивый]]; [[раздражительный]]; [[невыдержанный]]; {{tarjmisoli|Oʻzi mast, ham tez odam, maʼlum-ku! }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Он пьян, да ещё к тому же, как известно, вспыльчивый человек; {{tarjmisoli|* jahli tez}}  злой, раздражительный; {{tarjmisoli|zehni tez }} сообразительный, сметливый.&lt;br /&gt;
}}

{{-tr-}}
{{tr-adv}}
{{tr-adj}}

:[[bot]], [[dissertatsiya]], [[jadal]], [[tezis]]</text>
      <sha1>4dl657p6wcdl680ogm2rf7mh7097811</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tuz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11302</id>
    <revision>
      <id>638251</id>
      <parentid>633948</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8543" sha1="bth7w2kp30frhjjc1d1zhrr7o3tparj" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solina — digan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, t u z oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Tuganmas koni— mizdir togʻ bilan t u z (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:I 1 ''kim.'' Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarur-dir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}}. {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻp-roq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:&quot;Fan va turmush&quot;|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}.

2 Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i. Krratikan {{ajrat|tuz}}. Mayda {{ajrat|tuz}}. Yirik {{ajrat|tuz}}. Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq. Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga ba-hor keldi}}. {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlma-sa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}.

:Tuzini koʻrmoq 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}} Yarasiga tuz sepmoq ''q.'' sepmoq. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}.

3 Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga ber-gan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} n {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:&quot;Era-li va Sherali&quot;|&quot;Era-li va Sherali&quot;]]}}. {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni qu-turtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, pesho-nangizni siladim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik. |[[w:&quot;Ravshan&quot;|&quot;Ravshan&quot;]]}}. {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti?Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}.

:Tuz(im) koʻr qilgur ''qargʻ.'' Nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Tuzyalab Hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-ju-da ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panj-shanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Obid ketmon}}. Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq ''(yoki'' tupur-moq) Nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Tuzini oqlamoq ''(yoki'' halollamoq) Kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qil-moq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim — {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}. Tuzini totmoq 1) ''ayn.'' tuzini koʻrmoq 1 ''q.'' tuz I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}.

'''5 '''{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:&quot;Alpomish&quot;|&quot;Alpomish&quot;]]}}. {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi? |[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda be-insof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:II 1 Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}. {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:&quot;Ha-sanxon&quot;|&quot;Ha-sanxon&quot;]]}}.

2 Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:III ''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori daraja-lisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suh-batning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar. {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Tugʻi-lish}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>bth7w2kp30frhjjc1d1zhrr7o3tparj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638252</id>
      <parentid>638251</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8559" sha1="5enblxfiwvlszei03k7fabvyjmdq4kw" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solina — digan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, t u z oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Tuganmas koni— mizdir togʻ bilan t u z (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:I 1 ''kim.'' Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarur-dir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}}. {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻp-roq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:&quot;Fan va turmush&quot;|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}.

2 Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i. Krratikan {{ajrat|tuz}}. Mayda {{ajrat|tuz}}. Yirik {{ajrat|tuz}}. Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq. Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga ba-hor keldi}}. {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlma-sa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}.

:Tuzini koʻrmoq 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}} Yarasiga tuz sepmoq ''q.'' sepmoq. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}.

3 Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga ber-gan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} n {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:&quot;Era-li va Sherali&quot;|&quot;Era-li va Sherali&quot;]]}}. {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni qu-turtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, pesho-nangizni siladim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik. |[[w:&quot;Ravshan&quot;|&quot;Ravshan&quot;]]}}. {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti?Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}.

:Tuz(im) koʻr qilgur ''qargʻ.'' Nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Tuzyalab Hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-ju-da ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panj-shanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Obid ketmon}}. Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq ''(yoki'' tupur-moq) Nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Tuzini oqlamoq ''(yoki'' halollamoq) Kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qil-moq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim — {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}. Tuzini totmoq 1) ''ayn.'' tuzini koʻrmoq 1 ''q.'' tuz I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}.

'''5 '''{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:&quot;Alpomish&quot;|&quot;Alpomish&quot;]]}}. {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi? |[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda be-insof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:II 1 Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}. {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:&quot;Ha-sanxon&quot;|&quot;Ha-sanxon&quot;]]}}.

2 Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:III ''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori daraja-lisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suh-batning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar. {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Tugʻi-lish}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>5enblxfiwvlszei03k7fabvyjmdq4kw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638264</id>
      <parentid>638252</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8506" sha1="6b04moq6uouehs10830nu9f5aglj0n7" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solina — digan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, t u z oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#''kim.'' Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}}. {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i. Krratikan {{ajrat|tuz}}. Mayda {{ajrat|tuz}}. Yirik {{ajrat|tuz}}. Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq. Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlma-sa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;Tuzini koʻrmoq 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}} Yarasiga tuz sepmoq ''q.'' sepmoq. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni qu-turtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, pesho-nangizni siladim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik. |[[w:&quot;Ravshan&quot;|&quot;Ravshan&quot;]]}}. {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti?Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;Tuz(im) koʻr qilgur - ''qargʻ.'' Nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} Tuzyalab Hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panj-shanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Obid ketmon}}. Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq ''(yoki'' tupur-moq) Nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;Tuzini oqlamoq ''(yoki'' halollamoq) Kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim — {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}. Tuzini totmoq 1) ''ayn.'' tuzini koʻrmoq 1 ''q.'' tuz I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:&quot;Alpomish&quot;|&quot;Alpomish&quot;]]}}. {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi? |[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda be-insof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}.

2 Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>6b04moq6uouehs10830nu9f5aglj0n7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638266</id>
      <parentid>638264</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8619" sha1="osr88dtriutct69wtrxdbf0zfm5r9c3" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solina — digan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, t u z oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Krratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;Tuz(im) koʻr qilgur - ''qargʻ.'' Nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} Tuzyalab Hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' tupurmoq) - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;Tuzini oqlamoq ''(yoki'' halollamoq) Kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim — {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}. Tuzini totmoq 1) ''ayn.'' tuzini koʻrmoq 1 ''q.'' tuz I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:&quot;Alpomish&quot;|&quot;Alpomish&quot;]]}}. {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi? |[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda be-insof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}.

2 Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>osr88dtriutct69wtrxdbf0zfm5r9c3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638267</id>
      <parentid>638266</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8645" sha1="6d9m069nskxfrtbwrlkhrorvld3zbkr" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solina — digan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, t u z oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Krratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;Tuz(im) koʻr qilgur - ''qargʻ.'' Nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} Tuzyalab Hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;Tuzini oqlamoq ''(yoki'' halollamoq) Kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim — {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}. Tuzini totmoq 1) ''ayn.'' tuzini koʻrmoq 1 ''q.'' tuz I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:&quot;Alpomish&quot;|&quot;Alpomish&quot;]]}}. {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi? |[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda be-insof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}.

2 Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>6d9m069nskxfrtbwrlkhrorvld3zbkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638268</id>
      <parentid>638267</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8659" sha1="8toayno0nhn7zitqxhpscm3omzomzt5" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Krratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;Tuz(im) koʻr qilgur - ''qargʻ.'' Nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} Tuzyalab Hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;Tuzini oqlamoq ''(yoki'' halollamoq) Kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim — {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}.

2 Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>8toayno0nhn7zitqxhpscm3omzomzt5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638269</id>
      <parentid>638268</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8659" sha1="iukxl5b5xx58j3c6mtumrftwupc8piq" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;Tuz(im) koʻr qilgur - ''qargʻ.'' Nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} Tuzyalab Hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;Tuzini oqlamoq ''(yoki'' halollamoq) Kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim — {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}.

2 Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>iukxl5b5xx58j3c6mtumrftwupc8piq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638270</id>
      <parentid>638269</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8673" sha1="haz4xbv3tcfl1t3tfxlhvu9bzu0bzop" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz.|Habibiy}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Tuz'''('''im''') '''koʻr qilgur''' - {{qarg'.}} nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} Tuzyalab Hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;Tuzini oqlamoq ''(yoki'' halollamoq) Kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim — {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}.

2 Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>haz4xbv3tcfl1t3tfxlhvu9bzu0bzop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638271</id>
      <parentid>638270</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8693" sha1="145558nvpzf0gl00uttjv3ci1z9rr2m" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz.|Habibiy}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Tuz'''('''im''') '''koʻr qilgur''' - {{qarg'.}} nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} Tuzyalab Hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Tuzini oqlamoq''' (''yoki'' '''halollamoq''') - kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim - {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}.

2 Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>145558nvpzf0gl00uttjv3ci1z9rr2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638272</id>
      <parentid>638271</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8690" sha1="r8fgkq3b9u3urvxpiznynl99p0msqyo" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz.|Habibiy}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Tuz'''('''im''') '''koʻr qilgur''' - {{qarg'.}} nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} Tuzyalab Hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Tuzini oqlamoq''' (''yoki'' '''halollamoq''') - kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim - {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}
#Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>r8fgkq3b9u3urvxpiznynl99p0msqyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638277</id>
      <parentid>638272</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8703" sha1="79ukhgik9k6ttvc8edx50ifoj3lomq6" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz.|Habibiy}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Tuz'''('''im''') '''koʻr qilgur''' - {{qarg'.}} nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Tuz yalab''' - hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Tuzini oqlamoq''' (''yoki'' '''halollamoq''') - kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim - {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}
#Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\r\ kart.'' 1 Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}

2 (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>79ukhgik9k6ttvc8edx50ifoj3lomq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638281</id>
      <parentid>638277</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8714" sha1="e1medhiea6maexphbo9eb5j09rm2nyg" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz.|Habibiy}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Tuz'''('''im''') '''koʻr qilgur''' - {{qarg'.}} nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Tuz yalab''' - hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Tuzini oqlamoq''' (''yoki'' '''halollamoq''') - kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim - {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}
#Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#[r] {{kart.}} Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}. Gʻishtin {{ajrat|tuz}}. Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}
#(''egalik affiksi bilan'') {{koʻchma}} Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>e1medhiea6maexphbo9eb5j09rm2nyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638282</id>
      <parentid>638281</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8760" sha1="3y4u2r0cpfxh2z92zc862xxwkw87q4q" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz.|Habibiy}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Tuz'''('''im''') '''koʻr qilgur''' - {{qarg'.}} nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Tuz yalab''' - hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Tuzini oqlamoq''' (''yoki'' '''halollamoq''') - kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim - {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}
#Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#[r] {{kart.}} Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Gʻishtin {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}
#(''egalik affiksi bilan'') {{koʻchma}} Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>3y4u2r0cpfxh2z92zc862xxwkw87q4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638283</id>
      <parentid>638282</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8764" sha1="g3tqrtizxlumlshs7s9rxqnj9jxrbh3" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz.|Habibiy}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Tuz'''('''im''') '''koʻr qilgur''' - {{qarg'.}} nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Tuz yalab''' - hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Tuzini oqlamoq''' (''yoki'' '''halollamoq''') - kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim - {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}
#Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#[''r''] {{kart.}} Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Gʻishtin {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}
#(''egalik affiksi bilan'') {{koʻchma}} Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>g3tqrtizxlumlshs7s9rxqnj9jxrbh3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638284</id>
      <parentid>638283</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8682" sha1="fn4jy1idpi3vivawnvskwhz9hu4klp7" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz.|Habibiy}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

=== I Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Tuz'''('''im''') '''koʻr qilgur''' - {{qarg'.}} nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Tuz yalab''' - hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Tuzini oqlamoq''' (''yoki'' '''halollamoq''') - kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim - {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

=== II Maʼnosi ===
#Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}
#Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

===III Maʼnosi ===
#[''r''] {{kart.}} Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Gʻishtin {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}
#(''egalik affiksi bilan'') {{koʻchma}} Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>fn4jy1idpi3vivawnvskwhz9hu4klp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638285</id>
      <parentid>638284</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8698" sha1="nbf4p6e1jnhl5mdp0ty4tsqu7baxkpi" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz.|Habibiy}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

=== I Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq. {{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Tuz'''('''im''') '''koʻr qilgur''' - {{qarg'.}} nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Tuz yalab''' - hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Tuzini oqlamoq''' (''yoki'' '''halollamoq''') - kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim - {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

=== II Maʼnosi ===
#Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}
#Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

===III Maʼnosi ===
#[''r''] {{kart.}} Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Gʻishtin {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}
#(''egalik affiksi bilan'') {{koʻchma}} Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|tyv=[[дус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>nbf4p6e1jnhl5mdp0ty4tsqu7baxkpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638287</id>
      <parentid>638285</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8708" sha1="qnyjww9jfmkdrvqja028itavzr5wc3k" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.

TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz.|Habibiy}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz &amp;gt;&amp;nbsp;tuz.}}

=== I Maʼnosi ===
#{{kim.}} Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. {{misol|Tuz organizmning {{ajrat|tuz}}ilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir.|[[w:N. Ismoilov|N. Ismoilov]]|Kasallarni parvarish qilish}} {{misol|Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat {{ajrat|tuz}}lari toʻplanadi.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). {{misol|Osh {{ajrat|tuz}}i.}} {{misol|Qoratikan {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Mayda {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Yirik {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Oshga {{ajrat|tuz}} solmoq.}} {{misol|Taom - {{ajrat|tuz}} bilan, {{ajrat|tuz}} - oʻlchovi bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim {{ajrat|tuz}} tashladi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar {{ajrat|tuz}}i boʻlmasa.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini koʻrmoq''' - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. {{misol|Shoʻrvaning {{ajrat|tuz}}ini koʻrmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} yemoq, totmoq. {{misol|Kechagi oshning {{ajrat|tuz}}ini ham koʻrmadim.}}&lt;br/&gt;'''Yarasiga tuz sepmoq''' - {{q.}} [[sepmoq]]. {{misol|Sherali uning yarasiga {{ajrat|tuz}} sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}}
#Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. {{misol|Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha {{ajrat|tuz}} totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi..|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Choy ichmadim, ichimga {{ajrat|tuz}} ham kirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. {{misol|{{ajrat|Tuz}} bermoq.}} {{misol|{{ajrat|Tuz}}ini yemoq (ichmoq).}} {{misol|Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}} {{misol|Yoʻq, {{ajrat|tuz}}im, nonim seni quturtirgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men sizga uy berdim, vaqtida {{ajrat|tuz}} berdim, peshonangizni siladim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Shu kampirning.. {{ajrat|tuz}}ini koʻp yedik.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}} {{misol|Xoʻsh, nima boʻpti? Axir {{ajrat|tuz}} ichgan joyingning farzandi-ku. &quot;Bir kun {{ajrat|tuz}} ichgan yerga qirq kun salom&quot;, deganlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Tuz'''('''im''') '''koʻr qilgur''' - {{qarg'.}} nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. {{misol|Odamgarchilikni ham bilmadi bu {{ajrat|tuz}} koʻr qilgur!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Tuz yalab''' - hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. {{misol|Xatib domla panjshanba kunidan {{ajrat|tuz}} mab, ziyofatga borishga hozirlanadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}&lt;br/&gt;'''Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq''' (''yoki'' '''tupurmoq''') - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. {{misol|Sendaqa, hukumatning {{ajrat|tuz}}ini ichib, {{ajrat|tuz}}lugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Tuzini oqlamoq''' (''yoki'' '''halollamoq''') - kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. {{misol|Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim - {{ajrat|tuz}}ingni oqlamoqdur.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Tuzini totmoq''' - 1) {{ayn.}} tuzini koʻrmoq 1 {{q.}} [[tuz]] I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. {{misol|Oʻzing ham qalandar nonining {{ajrat|tuz}}ini totib qol.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}
#{{koʻchma|uz}} Mantiq, maʼno, mazmun. {{misol|Esi bor biladi gapning {{ajrat|tuz}}ini.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}} {{misol|Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida {{ajrat|tuz}} bormi oʻzi?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Soʻzingda {{ajrat|tuz}} bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof..|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

=== II Maʼnosi ===
#Tekis yer, keng tekislik. {{misol|Tuganmas konimizdir togʻ bilan {{ajrat|tuz}}.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz {{ajrat|tuz}}larga..|[[w:Hasanxon|&quot;Hasanxon&quot;]]}}
#Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. {{misol|Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, {{ajrat|tuz}}.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tuz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

===III Maʼnosi ===
#[''r''] {{kart.}} Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. {{misol|Kuzir {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Gʻishtin {{ajrat|tuz}}.}} {{misol|Valetni {{ajrat|tuz}} bilan bosmoq.}}
#(''egalik affiksi bilan'') {{koʻchma}} Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. {{misol|Ayollar orasida suhbatning &quot;{{ajrat|tuz}}&quot;i qurilish edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Men aytmoqchimanki, toʻrtala {{ajrat|tuz}}ning hammasi oʻzingizda.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУЗ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[тус]]
|tyv=[[дус]]
|sah = [[туус]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tuz I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[соль]]; // [[соляной]]; {{tarjmisoli|sulfat kislota tuzlari }} {{izoh|хим}}. соли серной кислоты; {{tarjmisoli|nordon tuzlar }} {{izoh|хим}}. кислые соли; {{tarjmisoli|osh tuzi }} поваренная соль; '''[[qoratikon]] '''({{izoh|или '''}}[[yirik]]''') {{tarjmisoli|tuz }} столовая соль; {{tarjmisoli|tuz qatlami }} соляной пласт; {{tarjmisoli|tuz qonlari }} соляные копи; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу;&lt;br /&gt;
'''2''' [[степень]] [[солёности]] [[пищи]]; {{tarjmisoli|tuzini qoʻrmoq }} 1) пробовать пищу ({{izoh|чтобы определить, достаточно ли в ней соли}}); 2) попробовать, отведать;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[пища]]; [[хлеб-соль]]; {{tarjmisoli|ichimga tuz ham kirgani yoʻq }} я абсолютно ничего не ел; {{tarjmisoli|tuz totmoq }} поесть немного; {{tarjmisoli|bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq }} со вчерашнего дня больной ничего не ел; {{tarjmisoli|tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq }} ({{izoh|букв}}. отведав соли плюнуть в солонку) {{izoh|соотв}}. ответить на добро неблагодарностью; {{tarjmisoli|tuzini oqlamoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tuzini halollamoq }} 1) оправдать хлеб-соль; 2) {{izoh|перен}}. оправдать доверие; {{tarjmisoli|u yegan tuzini halolladi }} он оправдал оказанное ему доверие;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[смысл]], [[суть]]; {{tarjmisoli|gapida tuz yoʻq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}gapining tuzi yoʻq }} в его словах нет смысла; он говорит чушь; {{tarjmisoli|* birovning yarasiga tuz sepmoq }} сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz II'''&lt;br /&gt;
[[туз]]; {{tarjmisoli|gʻishtin tuz }} бубновый туз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tuz III'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[голое]] [[место]], [[степь]]; [[залежь]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''tuz'''

:tuz</text>
      <sha1>qnyjww9jfmkdrvqja028itavzr5wc3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>xat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12571</id>
    <revision>
      <id>638321</id>
      <parentid>609489</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>638321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7128" sha1="7gfsfj46dhjbsaceovns1x6jhegoyfn" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''xat'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Arab tili|a.]]'' خَطّ — chiziq; yoʻl; chegara chizigʻi; saf, qator; noma, maktub; yozuv; dastxat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1''' Yozuv, yozilgan, chizilgan yoki oʻyib tushiril-gan belgilar; matn. {{misol|Olim toshga oʻyilgan qadimiy {{ajrat|xat}}ni oʻqishga urindi. sht Xat ki-chikroq qogʻozda oʻlchovlik soʻzlardan iborat edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

'''2''' Yozuvda ishlatiladigan grafik belgilar; harflar tizimi. {{misol|Arabcha {{ajrat|xat}}. Lotin {{ajrat|xat}}ini oʻrganmoq.}}

'''3''' Biror xabar berish yoki fikr almashish maqsadida aniq manzilga asosan pochta or-qali yuboriladigan, matn yozilgan qogʻoz. {{misol|Bir kupi pochtalon Ashurali otaga {{ajrat|xat}} tut-qazdi: -Oʻgʻlingiz Kimsanboydan.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}.

'''4''' Harflarni yozishdagi oʻziga xos us-lub, koʻrinish, yozuv xili. {{misol|Uning {{ajrat|xat}}i xunuk. sht [Asar] Juda sifatli novvotrang qogʻozga nastaʼliq {{ajrat|xat}}ida koʻchirilgan.|[[w:&quot;UTA&quot;|&quot;UTA&quot;]]}}.

'''5''' Savod; harf tanish. {{misol|[Imom:] Toʻgʻrisshsh aytsak, {{ajrat|xat}}imiz yoʻq hisobida!|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}. {{misol|Usta Moʻmin, rahmatlik, {{ajrat|xat}} bilar edi, kitob koʻrib, bolaning otini Yod-gor qoʻydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asror bobo}}.

'''6''' Rayem i y qogʻoz, xujjat. ''Bunga tashki-lotlar va shaxslar oʻrtasidagi rasmiy ishga taalluqli boʻlgan xapiar, yozishmalar kiradi. ''&quot;OʻTA&quot;.

'''7''' Satr, miyera. {{misol|Bilish uchun har qaysi sheʼrdan bir-ikki {{ajrat|xat}} oʻqib koʻrish kerak edi. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}.

:Taloq xati Er-xotinning bir-biridan ajralishi haqidagi rasmiy qogʻoz, hujjat. {{misol|Bir necha vaqtdan soʻng Homidning soxta ta-loq {{ajrat|xat}}i bilan eridan chiqqan qiz Komil-bekka beriladir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Xat tortmoq 1) chiziq tortmoq, chizmoq; 2) {{koʻchma|uz}} chek qoʻymoq, yoʻq qilmoq, daf qil-moq. {{misol|Bu zolimning jabriga xudo oʻzi {{ajrat|xat}} tortmasa, bandasi nevlaydi.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}}. Xat qilib bermoq Oʻz mulkini birovga qonuniy yoʻl bilan rasmiylash-tirib bermoq, topshirmoq. {{misol|Uyimni inter-natga {{ajrat|xat}} qilib berdim.}} m {{misol|Siz boylarning yer-mulklarini musodara qizish vaqtida eng yaxshi yerlarni ularning oʻzlariga {{ajrat|xat}} qilib bergansiz.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. Xatga olmoq ''(yoki'' solmoq, bitmoq) Roʻyxatga kiritmoq. {{misol|Mulkni {{ajrat|xat}}ga olmoq.}} n {{misol|Bu uydagi hamma narsa {{ajrat|xat}}ga olingandan keyin, tashqariga chiqshchdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Xatga tushmoq Roʻyxatga kiritilmoq. {{misol|{{ajrat|Xat}}ga tushding — oʻtga tushding.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Yumaloq ''(yoki'' dumaloq) xat ''s.t. ayn.'' imzosiz xat ''q. ''imzosiz. {{misol|&quot;Kolxoz jun planini pul bilan toʻldirdi&quot;, degan mazmunda raykomga dumaloq {{ajrat|xat}} yozib yubordi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}.

=== Sinonimlari ===
[[noma]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ХАТ}}
== Tarjimalari ==

'''xat'''

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''xat'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[письмо]]; {{tarjmisoli|baholi xat }} ценное письмо; {{tarjmisoli|zakaznoy xat }} заказное письмо; {{tarjmisoli|oddiy xat }} простое письмо; {{tarjmisoli|javob xati }} ответное письмо; {{tarjmisoli|yumaloq xat }} анонимное письмо; {{tarjmisoli|qor xat }} {{izoh|этн. шутл}}. письмо по случаю первого снега ({{izoh|посылается обычно друзьям с предложением устроить угощение; если адресат поймает вручающего, то угощение устраивает автор письма, а если нет - то адресат}}); {{tarjmisoli|qora xat }} ({{izoh|букв}}. чёрное письмо) извещение о смерти, гибели кого-либо из родных на фронте; {{tarjmisoli|xat boshi }} начало строки, красная строка; {{tarjmisoli|xat choʻp }} закладка в книге; {{tarjmisoli|xat tashuvchi }} письмоносец, почтальон, курьер, рассыльный; {{tarjmisoli|xat qilmoq }} написать и отослать письмо; {{tarjmisoli|xat yozmoq }} ({{izoh|или '''}}[[bitmoq]]''') [[писать]] [[письмо]], [[писать]]; {{tarjmisoli|xat yozishib turmoq }} переписываться, иметь переписку;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[грамота]]; {{tarjmisoli|xat bilmoq }} быть грамотным; {{tarjmisoli|u xat bilmaydi }} он неграмотный;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[записка]]; {{tarjmisoli|shu xatni prezidiumga uzatib yuboring }} передайте эту записку в президиум ({{izoh|собрания}});&lt;br /&gt;
'''4 '''[[почерк]]; {{tarjmisoli|chiroyli xat }} красивый почерк; {{tarjmisoli|uning xati xunuk }} у него некрасивый почерк;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[надпись]]; {{tarjmisoli|marmar taxtaga xat oʻymoq }} сделать надпись на мраморной доске (плите); {{tarjmisoli|ekrandagi xatni oʻqiyolmadim }} я не смог прочитать надписи (титры) на экране;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|уст}}. [[черта]], [[линия]]; {{tarjmisoli|xat tortmoq }} проводить линию;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[строка]]; {{tarjmisoli|ikki xat sheʼr }} две строки стихотворения;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[список]], [[опись]]; {{tarjmisoli|xatga olmoq }} ({{izoh|или '''}}solmoq, bitmoq''') включить в список, описывать; записывать ({{izoh|куда-л}}.); {{tarjmisoli|mulkni xatga olmoq }} описывать имущество; {{tarjmisoli|xatga tushmoq }} попадать в список, быть записанным ({{izoh|куда-л}}.); быть описанным ({{izoh|об имуществе}}); {{tarjmisoli|xatga tushding - oʻtga tushding }} {{izoh|погов}}. попал в список - пропал ({{izoh|сейчас употребляется с шутливым оттенком}});&lt;br /&gt;
'''9 '''{{izoh|разг}}. [[документ]], [[свидетельство]]; {{tarjmisoli|taloq xat }} {{izoh|уст}}. свидетельство о разводе;{{tarjmisoli| xat qilib bermoq }} оформить ({{izoh|что-л}}.) на чьё-либо имя ({{izoh|напр. свой дом на имя наследника}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|обл}}. [[грядка]]; {{tarjmisoli|* xat ini olib, muhriga taqaldi }} ({{izoh|букв}}. он получил документ и дожидается печати) он находится при последнем издыхании ({{izoh|о больном}}).&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>7gfsfj46dhjbsaceovns1x6jhegoyfn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638322</id>
      <parentid>638321</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7130" sha1="f4z0xiigx1wgek1tjixghf144xaferj" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''xat'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Arab tili|a.]]'' خَطّ — chiziq; yoʻl; chegara chizigʻi; saf, qator; noma, maktub; yozuv; dastxat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1''' Yozuv, yozilgan, chizilgan yoki oʻyib tushiril-gan belgilar; matn. {{misol|Olim toshga oʻyilgan qadimiy {{ajrat|xat}}ni oʻqishga urindi. sht Xat ki-chikroq qogʻozda oʻlchovlik soʻzlardan iborat edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

'''2''' Yozuvda ishlatiladigan grafik belgilar; harflar tizimi. {{misol|Arabcha {{ajrat|xat}}. Lotin {{ajrat|xat}}ini oʻrganmoq.}}

'''3''' Biror xabar berish yoki fikr almashish maqsadida aniq manzilga asosan pochta or-qali yuboriladigan, matn yozilgan qogʻoz. {{misol|Bir kupi pochtalon Ashurali otaga {{ajrat|xat}} tut-qazdi: -Oʻgʻlingiz Kimsanboydan.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}.

'''4''' Harflarni yozishdagi oʻziga xos us-lub, koʻrinish, yozuv xili. {{misol|Uning {{ajrat|xat}}i xunuk. sht [Asar] Juda sifatli novvotrang qogʻozga nastaʼliq {{ajrat|xat}}ida koʻchirilgan.|[[w:&quot;UTA&quot;|&quot;UTA&quot;]]}}.

'''5''' Savod; harf tanish. {{misol|[Imom:] Toʻgʻrisshsh aytsak, {{ajrat|xat}}imiz yoʻq hisobida!|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}. {{misol|Usta Moʻmin, rahmatlik, {{ajrat|xat}} bilar edi, kitob koʻrib, bolaning otini Yod-gor qoʻydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asror bobo}}.

'''6''' Rayem i y qogʻoz, xujjat. ''Bunga tashki-lotlar va shaxslar oʻrtasidagi rasmiy ishga taalluqli boʻlgan xapiar, yozishmalar kiradi. ''&quot;OʻTA&quot;.

'''7''' Satr, miyera. {{misol|Bilish uchun har qaysi sheʼrdan bir-ikki {{ajrat|xat}} oʻqib koʻrish kerak edi. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}.

:Taloq xati Er-xotinning bir-biridan ajralishi haqidagi rasmiy qogʻoz, hujjat. {{misol|Bir necha vaqtdan soʻng Homidning soxta ta-loq {{ajrat|xat}}i bilan eridan chiqqan qiz Komil-bekka beriladir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Xat tortmoq 1) chiziq tortmoq, chizmoq; 2) {{koʻchma|uz}} chek qoʻymoq, yoʻq qilmoq, daf qil-moq. {{misol|Bu zolimning jabriga xudo oʻzi {{ajrat|xat}} tortmasa, bandasi nevlaydi.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}}. Xat qilib bermoq Oʻz mulkini birovga qonuniy yoʻl bilan rasmiylash-tirib bermoq, topshirmoq. {{misol|Uyimni inter-natga {{ajrat|xat}} qilib berdim.}} m {{misol|Siz boylarning yer-mulklarini musodara qizish vaqtida eng yaxshi yerlarni ularning oʻzlariga {{ajrat|xat}} qilib bergansiz.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. Xatga olmoq ''(yoki'' solmoq, bitmoq) Roʻyxatga kiritmoq. {{misol|Mulkni {{ajrat|xat}}ga olmoq.}} n {{misol|Bu uydagi hamma narsa {{ajrat|xat}}ga olingandan keyin, tashqariga chiqshchdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Xatga tushmoq Roʻyxatga kiritilmoq. {{misol|{{ajrat|Xat}}ga tushding — oʻtga tushding.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Yumaloq ''(yoki'' dumaloq) xat ''s.t. ayn.'' imzosiz xat ''q. ''imzosiz. {{misol|&quot;Kolxoz jun planini pul bilan toʻldirdi&quot;, degan mazmunda raykomga dumaloq {{ajrat|xat}} yozib yubordi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}.

=== Sinonimlari ===
[[noma]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ХАТ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[чагаа]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''xat'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[письмо]]; {{tarjmisoli|baholi xat }} ценное письмо; {{tarjmisoli|zakaznoy xat }} заказное письмо; {{tarjmisoli|oddiy xat }} простое письмо; {{tarjmisoli|javob xati }} ответное письмо; {{tarjmisoli|yumaloq xat }} анонимное письмо; {{tarjmisoli|qor xat }} {{izoh|этн. шутл}}. письмо по случаю первого снега ({{izoh|посылается обычно друзьям с предложением устроить угощение; если адресат поймает вручающего, то угощение устраивает автор письма, а если нет - то адресат}}); {{tarjmisoli|qora xat }} ({{izoh|букв}}. чёрное письмо) извещение о смерти, гибели кого-либо из родных на фронте; {{tarjmisoli|xat boshi }} начало строки, красная строка; {{tarjmisoli|xat choʻp }} закладка в книге; {{tarjmisoli|xat tashuvchi }} письмоносец, почтальон, курьер, рассыльный; {{tarjmisoli|xat qilmoq }} написать и отослать письмо; {{tarjmisoli|xat yozmoq }} ({{izoh|или '''}}[[bitmoq]]''') [[писать]] [[письмо]], [[писать]]; {{tarjmisoli|xat yozishib turmoq }} переписываться, иметь переписку;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[грамота]]; {{tarjmisoli|xat bilmoq }} быть грамотным; {{tarjmisoli|u xat bilmaydi }} он неграмотный;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[записка]]; {{tarjmisoli|shu xatni prezidiumga uzatib yuboring }} передайте эту записку в президиум ({{izoh|собрания}});&lt;br /&gt;
'''4 '''[[почерк]]; {{tarjmisoli|chiroyli xat }} красивый почерк; {{tarjmisoli|uning xati xunuk }} у него некрасивый почерк;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[надпись]]; {{tarjmisoli|marmar taxtaga xat oʻymoq }} сделать надпись на мраморной доске (плите); {{tarjmisoli|ekrandagi xatni oʻqiyolmadim }} я не смог прочитать надписи (титры) на экране;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|уст}}. [[черта]], [[линия]]; {{tarjmisoli|xat tortmoq }} проводить линию;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[строка]]; {{tarjmisoli|ikki xat sheʼr }} две строки стихотворения;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[список]], [[опись]]; {{tarjmisoli|xatga olmoq }} ({{izoh|или '''}}solmoq, bitmoq''') включить в список, описывать; записывать ({{izoh|куда-л}}.); {{tarjmisoli|mulkni xatga olmoq }} описывать имущество; {{tarjmisoli|xatga tushmoq }} попадать в список, быть записанным ({{izoh|куда-л}}.); быть описанным ({{izoh|об имуществе}}); {{tarjmisoli|xatga tushding - oʻtga tushding }} {{izoh|погов}}. попал в список - пропал ({{izoh|сейчас употребляется с шутливым оттенком}});&lt;br /&gt;
'''9 '''{{izoh|разг}}. [[документ]], [[свидетельство]]; {{tarjmisoli|taloq xat }} {{izoh|уст}}. свидетельство о разводе;{{tarjmisoli| xat qilib bermoq }} оформить ({{izoh|что-л}}.) на чьё-либо имя ({{izoh|напр. свой дом на имя наследника}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|обл}}. [[грядка]]; {{tarjmisoli|* xat ini olib, muhriga taqaldi }} ({{izoh|букв}}. он получил документ и дожидается печати) он находится при последнем издыхании ({{izoh|о больном}}).&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>f4z0xiigx1wgek1tjixghf144xaferj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>quyosh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13916</id>
    <revision>
      <id>638254</id>
      <parentid>631748</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4058" sha1="fgwbs9stj1lbot7pgopk5fqd0jd0mfa" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qu-yosh'''
== Aytilishi (Talaffuz) ==
* {{audio|Uz-quyosh.ogg|Ovoz|lang=uz}}

== Etimologiyasi ==
Yoqutchadaki [[куйаас]] so‘zila o‘zakdosh erur.

{{OʻTEL|I|QUYOSH 'oʻz atrofida aylanuvchi hamma osmon jismlariga yorugʻlik va issiqlik taratadigan planeta&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Bulut tarqab, q u yo sh nurlari taralsa, kishining koʻngli yorishadi. Qadimgi turkiy tilda 'jazirama', ' eng issiq harorat' maʼnosini anglatgan bu ot asli quyash tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 187; DS,

464): keyinchalik oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga al — mashgan: quyash &amp;gt;&amp;nbsp;quyâsh. Bu soʻzning planeta nomi si — fatida ishlatilishi maʼno taraqqiyoti natijasida qa-dimgi turkiy tildayoq yuzaga kelgan (Devon, II, 390): 'eng issiq harorat' — 'issiqlik taratuvchi samoviy jism'.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1 '''''(astronomiyaga oid termin sifatida bosh harf bilan)'' Quyosh siste-masiga oid markaziy jism — oʻzidagi ter-moyadroviy reaksiyalar hisobiga yorugʻlik va issiqlik tarqatuvchi (chiqaruvchi) ulkan gaz-simon shar shaklidagi yoritqich. Sinonimlari: oftob, kun, shams, nur, shu'la.
 {{misol|Yer {{ajrat|Quyosh}} atrofida aylanadi. {{ajrat|Quyosh}}ning tutilishi.}} m {{misol|Raketalar tufayli biz {{ajrat|Quyosh}} sistemasini oʻzlashtirish imkoniyatiga ega boʻldik.|[[w:&quot;Fan va turmush&quot;|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}.

2 LLIy jismdan taraluvchi nur, issiq-lik. {{misol|Quyosh vannasi. Yoz {{ajrat|quyosh}}ida qoraymoq. Quyoshga tutmoq. tsh Murod {{ajrat|quyosh}} yoyilganda turdi.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oqot}}. {{misol|Uy, {{ajrat|quyosh}}ga teska-ri solinganligidan boʻlsa kerak, bir oz qo-rongʻiroq edi. S.|[[w:Zunnunova|Zunnunova]]|Olov}}. {{misol|Soldat-lar qahqahlashib yuborishdi. Ayniqsa, qora qoshli, yuzlari {{ajrat|quyosh}}da pishgan yigit silla-si qurib kulardi.|[[w:A. Ubaydullayev|A. Ubaydullayev]]|Qonli izdan}}.

'''3 '''{{koʻchma|uz}} Nimaningdir hayot, yashash man-bai, asosi hisoblanadigan, shunday deb qaraladigan narsa haqida. {{misol|Baxtu iqbolim {{ajrat|quyosh}}i chiqdi, koʻrsatdi jamol, Uzbekistonda qazildi zoʻr kanal, oqdi zilol.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}.

:Quyosh batareyasi Yarimoʻtkazgichli foto-elementlarga asoslangan, quyosh radiatsiya-si energiyasini bevosita elektr energiyasi-ga aylantirib beradigan tok manbai. {{misol|2005 yil bizga grant asosida YUNESKO tomoni-dan {{ajrat|quyosh}} batareyasi.. 6epwidu.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}.

4 Quyosh (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===
shams, oftob, kun, ufq

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚУЁШ}}
== Tarjimalari ==

'''quyosh'''

{{-trans-|Quyosh|
*{{af}}: [[son]]
*{{ast}}: [[sol]]
*{{ay}}: [[willka]]
*{{az}}: [[günəş]]
*{{bn}}: [[সূর্য]] (surjô)
*{{da}}: [[solen]]
*{{et}}: [[päike]]
*{{en}}: [[sun]]
*{{fr}}: [[soleil]]
*{{it}}: [[sole]]
*{{es}}: [[sol]]
*{{fi}}: [[aurinko]]
*{{hu}}: [[nap]]
*{{io}}: [[suno]]
*{{ka}}: [[მზე]] (mze)
*{{ko}}: [[일]] (il), [[해]] (hae)
*{{de}}: [[Sonne]]
*{{na}}: [[ekwan]]
*{{nl}}: [[zon]]
*{{nog}}: [[куьн]]
*{{ku}}: [[roj]]
*{{sk}}: [[slnko]]
*{{sn}}: [[zuva]]
*{{sw}}: [[jua]]
*Tagalcha: [[araw]]
*{{tt}}: [[qoyaş]]
*{{kim}}: [[һүн]]
*Turkcha: [[güneş]]
*{{tk}}: [[güneş]]
*{{tpi}}: [[san]]
*{{kjh}}: [[кӱн]]
*Yaponcha: [[日]] (nichi)
*{{sah}}: [[күн]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''quyosh'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[солнце]]; // [[солнечный]]; {{tarjmisoli|quyosh vannasi }} солнечная ванна; {{tarjmisoli|quyosh nurlari }} солнечные лучи; {{tarjmisoli|quyosh sistemasi }} {{izoh|астр}}. солнечная система; '''Quyosh tutilishi '''затмение Солнца; {{tarjmisoli|quyosh botmasdan }} до захода солнца; {{tarjmisoli|quyosh chiqmasdan }} до солнца, до восхода солнца; {{tarjmisoli|haqiqat quyoshi }} {{izoh|перен}}. солнце правды;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[Куяш]] ({{izoh|имя собств. мужское}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>fgwbs9stj1lbot7pgopk5fqd0jd0mfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638256</id>
      <parentid>638254</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4014" sha1="9i68t2qtjqn6vo2nraht3muo1ymkodg" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qu-yosh'''
== Aytilishi (Talaffuz) ==
* {{audio|Uz-quyosh.ogg|Ovoz|lang=uz}}

== Etimologiyasi ==
Yoqutchadaki [[куйаас]] so‘zila o‘zakdosh erur.

{{OʻTEL|I|QUYOSH 'oʻz atrofida aylanuvchi hamma osmon jismlariga yorugʻlik va issiqlik taratadigan planeta&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Bulut tarqab, q u yo sh nurlari taralsa, kishining koʻngli yorishadi. Qadimgi turkiy tilda 'jazirama', ' eng issiq harorat' maʼnosini anglatgan bu ot asli quyash tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 187; DS,

464): keyinchalik oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga al — mashgan: quyash &amp;gt;&amp;nbsp;quyâsh. Bu soʻzning planeta nomi si — fatida ishlatilishi maʼno taraqqiyoti natijasida qa-dimgi turkiy tildayoq yuzaga kelgan (Devon, II, 390): 'eng issiq harorat' — 'issiqlik taratuvchi samoviy jism'.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#''(astronomiyaga oid termin sifatida bosh harf bilan)'' Quyosh sistemasiga oid markaziy jism - oʻzidagi termoyadroviy reaksiyalar hisobiga yorugʻlik va issiqlik tarqatuvchi (chiqaruvchi) ulkan gazsimon shar shaklidagi yoritqich. {{misol|Yer {{ajrat|Quyosh}} atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Quyosh}}ning tutilishi.}} {{misol|Raketalar tufayli biz {{ajrat|Quyosh}} sistemasini oʻzlashtirish imkoniyatiga ega boʻldik.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu jismdan taraluvchi nur, issiqlik. {{misol|Quyosh vannasi.}} {{misol|Yoz {{ajrat|quyosh}}ida qoraymoq.}} {{misol|Quyoshga tutmoq.}} {{misol|Murod {{ajrat|quyosh}} yoyilganda turdi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|Uy, {{ajrat|quyosh}}ga teskari solinganligidan boʻlsa kerak, bir oz qorongʻiroq edi.|[[w:Zunnunova|Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Soldatlar qahqahlashib yuborishdi. Ayniqsa, qora qoshli, yuzlari {{ajrat|quyosh}}da pishgan yigit sillasi qurib kulardi.|[[w:A. Ubaydullayev|A. Ubaydullayev]]|Qonli izdan}}
#{{koʻchma|uz}} Nimaningdir hayot, yashash manbai, asosi hisoblanadigan, shunday deb qaraladigan narsa haqida. {{misol|Baxtu iqbolim {{ajrat|quyosh}}i chiqdi, koʻrsatdi jamol, O‘zbekistonda qazildi zoʻr kanal, oqdi zilol.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Quyosh batareyasi''' - yarimoʻtkazgichli fotoelementlarga asoslangan, quyosh radiatsiyasi energiyasini bevosita elektr energiyasiga aylantirib beradigan tok manbai. {{misol|2005 yil bizga grant asosida YUNESKO tomonidan {{ajrat|quyosh}} batareyasi.. berildi.|Gazetadan}}
#Quyosh (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===
shams, oftob, kun, ufq

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚУЁШ}}
== Tarjimalari ==

'''quyosh'''

{{-trans-|Quyosh|
*{{af}}: [[son]]
*{{ast}}: [[sol]]
*{{ay}}: [[willka]]
*{{az}}: [[günəş]]
*{{bn}}: [[সূর্য]] (surjô)
*{{da}}: [[solen]]
*{{et}}: [[päike]]
*{{en}}: [[sun]]
*{{fr}}: [[soleil]]
*{{it}}: [[sole]]
*{{es}}: [[sol]]
*{{fi}}: [[aurinko]]
*{{hu}}: [[nap]]
*{{io}}: [[suno]]
*{{ka}}: [[მზე]] (mze)
*{{ko}}: [[일]] (il), [[해]] (hae)
*{{de}}: [[Sonne]]
*{{na}}: [[ekwan]]
*{{nl}}: [[zon]]
*{{nog}}: [[куьн]]
*{{ku}}: [[roj]]
*{{sk}}: [[slnko]]
*{{sn}}: [[zuva]]
*{{sw}}: [[jua]]
*Tagalcha: [[araw]]
*{{tt}}: [[qoyaş]]
*{{kim}}: [[һүн]]
*Turkcha: [[güneş]]
*{{tk}}: [[güneş]]
*{{tpi}}: [[san]]
*{{kjh}}: [[кӱн]]
*Yaponcha: [[日]] (nichi)
*{{sah}}: [[күн]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''quyosh'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[солнце]]; // [[солнечный]]; {{tarjmisoli|quyosh vannasi }} солнечная ванна; {{tarjmisoli|quyosh nurlari }} солнечные лучи; {{tarjmisoli|quyosh sistemasi }} {{izoh|астр}}. солнечная система; '''Quyosh tutilishi '''затмение Солнца; {{tarjmisoli|quyosh botmasdan }} до захода солнца; {{tarjmisoli|quyosh chiqmasdan }} до солнца, до восхода солнца; {{tarjmisoli|haqiqat quyoshi }} {{izoh|перен}}. солнце правды;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[Куяш]] ({{izoh|имя собств. мужское}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9i68t2qtjqn6vo2nraht3muo1ymkodg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638257</id>
      <parentid>638256</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3994" sha1="kvc3hw1i2g7nxi1z142y4xswm0kvkum" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qu-yosh'''
== Aytilishi (Talaffuz) ==
* {{audio|Uz-quyosh.ogg|Ovoz|lang=uz}}

== Etimologiyasi ==
Yoqutchadaki [[куйаас]] so‘zila o‘zakdosh erur.

{{OʻTEL|I|QUYOSH 'oʻz atrofida aylanuvchi hamma osmon jismlariga yorugʻlik va issiqlik taratadigan planeta. {{misol|Bulut tarqab, quyosh nurlari taralsa, kishining koʻngli yorishadi.}} Qadimgi turkiy tilda 'jazirama', 'eng issiq harorat' maʼnosini anglatgan bu ot asli quyash tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 187; DS, 464): keyinchalik oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: quyash &amp;gt;&amp;nbsp;quyâsh. Bu soʻzning planeta nomi sifatida ishlatilishi maʼno taraqqiyoti natijasida qadimgi turkiy tildayoq yuzaga kelgan (Devon, II, 390): 'eng issiq harorat' - 'issiqlik taratuvchi samoviy jism'.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#''(astronomiyaga oid termin sifatida bosh harf bilan)'' Quyosh sistemasiga oid markaziy jism - oʻzidagi termoyadroviy reaksiyalar hisobiga yorugʻlik va issiqlik tarqatuvchi (chiqaruvchi) ulkan gazsimon shar shaklidagi yoritqich. {{misol|Yer {{ajrat|Quyosh}} atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Quyosh}}ning tutilishi.}} {{misol|Raketalar tufayli biz {{ajrat|Quyosh}} sistemasini oʻzlashtirish imkoniyatiga ega boʻldik.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu jismdan taraluvchi nur, issiqlik. {{misol|Quyosh vannasi.}} {{misol|Yoz {{ajrat|quyosh}}ida qoraymoq.}} {{misol|Quyoshga tutmoq.}} {{misol|Murod {{ajrat|quyosh}} yoyilganda turdi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|Uy, {{ajrat|quyosh}}ga teskari solinganligidan boʻlsa kerak, bir oz qorongʻiroq edi.|[[w:Zunnunova|Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Soldatlar qahqahlashib yuborishdi. Ayniqsa, qora qoshli, yuzlari {{ajrat|quyosh}}da pishgan yigit sillasi qurib kulardi.|[[w:A. Ubaydullayev|A. Ubaydullayev]]|Qonli izdan}}
#{{koʻchma|uz}} Nimaningdir hayot, yashash manbai, asosi hisoblanadigan, shunday deb qaraladigan narsa haqida. {{misol|Baxtu iqbolim {{ajrat|quyosh}}i chiqdi, koʻrsatdi jamol, O‘zbekistonda qazildi zoʻr kanal, oqdi zilol.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Quyosh batareyasi''' - yarimoʻtkazgichli fotoelementlarga asoslangan, quyosh radiatsiyasi energiyasini bevosita elektr energiyasiga aylantirib beradigan tok manbai. {{misol|2005 yil bizga grant asosida YUNESKO tomonidan {{ajrat|quyosh}} batareyasi.. berildi.|Gazetadan}}
#Quyosh (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===
shams, oftob, kun, ufq

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚУЁШ}}
== Tarjimalari ==

'''quyosh'''

{{-trans-|Quyosh|
*{{af}}: [[son]]
*{{ast}}: [[sol]]
*{{ay}}: [[willka]]
*{{az}}: [[günəş]]
*{{bn}}: [[সূর্য]] (surjô)
*{{da}}: [[solen]]
*{{et}}: [[päike]]
*{{en}}: [[sun]]
*{{fr}}: [[soleil]]
*{{it}}: [[sole]]
*{{es}}: [[sol]]
*{{fi}}: [[aurinko]]
*{{hu}}: [[nap]]
*{{io}}: [[suno]]
*{{ka}}: [[მზე]] (mze)
*{{ko}}: [[일]] (il), [[해]] (hae)
*{{de}}: [[Sonne]]
*{{na}}: [[ekwan]]
*{{nl}}: [[zon]]
*{{nog}}: [[куьн]]
*{{ku}}: [[roj]]
*{{sk}}: [[slnko]]
*{{sn}}: [[zuva]]
*{{sw}}: [[jua]]
*Tagalcha: [[araw]]
*{{tt}}: [[qoyaş]]
*{{kim}}: [[һүн]]
*Turkcha: [[güneş]]
*{{tk}}: [[güneş]]
*{{tpi}}: [[san]]
*{{kjh}}: [[кӱн]]
*Yaponcha: [[日]] (nichi)
*{{sah}}: [[күн]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''quyosh'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[солнце]]; // [[солнечный]]; {{tarjmisoli|quyosh vannasi }} солнечная ванна; {{tarjmisoli|quyosh nurlari }} солнечные лучи; {{tarjmisoli|quyosh sistemasi }} {{izoh|астр}}. солнечная система; '''Quyosh tutilishi '''затмение Солнца; {{tarjmisoli|quyosh botmasdan }} до захода солнца; {{tarjmisoli|quyosh chiqmasdan }} до солнца, до восхода солнца; {{tarjmisoli|haqiqat quyoshi }} {{izoh|перен}}. солнце правды;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[Куяш]] ({{izoh|имя собств. мужское}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>kvc3hw1i2g7nxi1z142y4xswm0kvkum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638260</id>
      <parentid>638257</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4018" sha1="qwmz56lk6tbx7j4w07tby69m1fl5zue" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qu-yosh'''
== Aytilishi (Talaffuz) ==
* {{audio|Uz-quyosh.ogg|Ovoz|lang=uz}}

== Etimologiyasi ==
Yoqutchadaki [[куйаас]] so‘zila o‘zakdosh erur.

{{OʻTEL|I|QUYOSH 'oʻz atrofida aylanuvchi hamma osmon jismlariga yorugʻlik va issiqlik taratadigan planeta. {{misol|Bulut tarqab, quyosh nurlari taralsa, kishining koʻngli yorishadi.}} Qadimgi turkiy tilda 'jazirama', 'eng issiq harorat' maʼnosini anglatgan bu ot asli quyash tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 187; DS, 464): keyinchalik oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: quyash &amp;gt;&amp;nbsp;quyâsh. Bu soʻzning planeta nomi sifatida ishlatilishi maʼno taraqqiyoti natijasida qadimgi turkiy tildayoq yuzaga kelgan (Devon, II, 390): 'eng issiq harorat' - 'issiqlik taratuvchi samoviy jism'.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#''(astronomiyaga oid termin sifatida bosh harf bilan)'' Quyosh sistemasiga oid markaziy jism - oʻzidagi termoyadroviy reaksiyalar hisobiga yorugʻlik va issiqlik tarqatuvchi (chiqaruvchi) ulkan gazsimon shar shaklidagi yoritqich. {{misol|Yer {{ajrat|Quyosh}} atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Quyosh}}ning tutilishi.}} {{misol|Raketalar tufayli biz {{ajrat|Quyosh}} sistemasini oʻzlashtirish imkoniyatiga ega boʻldik.|[[w:Fan va turmush|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}
#Shu jismdan taraluvchi nur, issiqlik. {{misol|Quyosh vannasi.}} {{misol|Yoz {{ajrat|quyosh}}ida qoraymoq.}} {{misol|Quyoshga tutmoq.}} {{misol|Murod {{ajrat|quyosh}} yoyilganda turdi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|Uy, {{ajrat|quyosh}}ga teskari solinganligidan boʻlsa kerak, bir oz qorongʻiroq edi.|[[w:Zunnunova|Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Soldatlar qahqahlashib yuborishdi. Ayniqsa, qora qoshli, yuzlari {{ajrat|quyosh}}da pishgan yigit sillasi qurib kulardi.|[[w:A. Ubaydullayev|A. Ubaydullayev]]|Qonli izdan}}
#{{koʻchma|uz}} Nimaningdir hayot, yashash manbai, asosi hisoblanadigan, shunday deb qaraladigan narsa haqida. {{misol|Baxtu iqbolim {{ajrat|quyosh}}i chiqdi, koʻrsatdi jamol, O‘zbekistonda qazildi zoʻr kanal, oqdi zilol.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}}&lt;br/&gt;'''Quyosh batareyasi''' - yarimoʻtkazgichli fotoelementlarga asoslangan, quyosh radiatsiyasi energiyasini bevosita elektr energiyasiga aylantirib beradigan tok manbai. {{misol|2005 yil bizga grant asosida YUNESKO tomonidan {{ajrat|quyosh}} batareyasi.. berildi.|Gazetadan}}
#Quyosh (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===
shams, oftob, kun, ufq

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚУЁШ}}
== Tarjimalari ==

'''quyosh'''

{{-trans-|Quyosh|
*{{af}}: [[son]]
*{{ast}}: [[sol]]
*{{ay}}: [[willka]]
*{{az}}: [[günəş]]
*{{bn}}: [[সূর্য]] (surjô)
*{{da}}: [[solen]]
*{{et}}: [[päike]]
*{{en}}: [[sun]]
*{{fr}}: [[soleil]]
*{{it}}: [[sole]]
*{{es}}: [[sol]]
*{{fi}}: [[aurinko]]
*{{hu}}: [[nap]]
*{{io}}: [[suno]]
*{{ka}}: [[მზე]] (mze)
*{{ko}}: [[일]] (il), [[해]] (hae)
*{{de}}: [[Sonne]]
*{{na}}: [[ekwan]]
*{{nl}}: [[zon]]
*{{nog}}: [[куьн]]
*{{ku}}: [[roj]]
*{{sk}}: [[slnko]]
*{{sn}}: [[zuva]]
*{{sw}}: [[jua]]
*Tagalcha: [[araw]]
*{{tt}}: [[qoyaş]]
*{{kim}}: [[һүн]]
*Turkcha: [[güneş]]
*{{tk}}: [[güneş]]
*{{ug}}: [[قۇياش]]
*{{tpi}}: [[san]]
*{{kjh}}: [[кӱн]]
*Yaponcha: [[日]] (nichi)
*{{sah}}: [[күн]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''quyosh'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[солнце]]; // [[солнечный]]; {{tarjmisoli|quyosh vannasi }} солнечная ванна; {{tarjmisoli|quyosh nurlari }} солнечные лучи; {{tarjmisoli|quyosh sistemasi }} {{izoh|астр}}. солнечная система; '''Quyosh tutilishi '''затмение Солнца; {{tarjmisoli|quyosh botmasdan }} до захода солнца; {{tarjmisoli|quyosh chiqmasdan }} до солнца, до восхода солнца; {{tarjmisoli|haqiqat quyoshi }} {{izoh|перен}}. солнце правды;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[Куяш]] ({{izoh|имя собств. мужское}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>qwmz56lk6tbx7j4w07tby69m1fl5zue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>oqim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14075</id>
    <revision>
      <id>638238</id>
      <parentid>624910</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tillar */</comment>
      <origin>638238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3527" sha1="5e8ke4kuq58xws3ltbjqy5n0svjpxs5" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''o-qim'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OQIM ’bir tomonga yoʻnalgan jarayon’. Biz ha-yihda suvning o h i m i g a harab suzdik. Bu ot qadimgi turkiy tilda 'nishab tomonga surunkasiga ha— rakatlan-’ maʼnosini anglatgan aq- feʼlidan -(ï)m qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 119; Devon, I, 104); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan, ï unlisi — ning qattiqlik belgisi yoʻqolgan: aq- + ïm &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; aqïm &amp;gt;&amp;nbsp;âqim.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Maʼlum bir tomonga oqayotgan suv, suyuqlik yoki gaz jarayoni. {{misol|Issiq {{ajrat|oqim}}. Sovuq {{ajrat|oqim}}. Gaz {{ajrat|oqim}}i.}} m {{misol|Rashid qayiqni {{ajrat|oqim}} ixtiyoriga qoʻyib yubordi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shi-nelli yillar}}.

2 Shunday jarayon yoʻnalgan tomon, yoʻ-nalish. {{misol|Azizxon ariqqa tushganda, besh-olti yigit {{ajrat|oqim}}ga qarshi suvni shaloplatib suzib yurishardi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Chavandoz otini orqaga burib, suv {{ajrat|oqim}}iga qarab ketdi va yuz qadamcha yurgandan keyin yuganini tortib, qamchi urdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}.

'''3 '''{{fiz.|uz}} Berilgan sirtdan vaqt birligi ichida oʻtayotgan toʻliq energiya miqdori. {{misol|Yorugʻ-lik {{ajrat|oqim}}i. Elektronlar {{ajrat|oqim}}i. Magnit {{ajrat|oqim}}i.}}

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Maʼlum bir tomonga yoʻnalgan kishi yoki narsalar jarayoni. {{misol|Odamlar oqi-mi. Xatlar {{ajrat|oqim}}i.}} m {{misol|Maydon atrofidagi koʻchalarda, parklarda xalq {{ajrat|oqim}}i toshar, chayqalar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. {{misol|Pul {{ajrat|oqim}}ini Aliqulning oʻzi boshqarardi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Yomgʻir sharros quyar, koʻchadagi yoʻlovchilar soyabon ostida shoshilib qadam tashlar, ulkan mashinalar {{ajrat|oqim}}i yomgʻir selini shirillatib kesib bo-rardi.|[[w:A. Nurmurodov|A. Nurmurodov]]|Urush}}.

'''5 '''{{koʻchma|uz}} Ijtimoiy faoliyat, ilm-fan, nazariya va shu kabilarning biror sohasidagi yoʻnalishi; qarash. {{misol|Reaksion {{ajrat|oqim}}. Siyosiy {{ajrat|oqim}}. Zamon {{ajrat|oqim}}i. tsh Yoshlar hali {{ajrat|oqim}} sifatida oʻzlarini namoyon qila olganlari yoʻq.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}.

:Gapning oqimi Gapning yoʻnalishi, bo-rishi, omadi. {{misol|Saidgʻozi buni darrov poshadi, gapning {{ajrat|oqim}}ini oʻzgartirdi.|[[w:S. Anorbo-yev|S. Anorbo-yev]]|Oqsoy}}. Oqimga qarshi yurmoq ''(yoki'' suz-moq) Jamiyatda ustun yoʻnalishga qarshi harakat qilmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОҚИМ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-ism}}
===Tillar===

{{-trans-|oqim|
*{{az}}: [[axın]]
*{{pl}}: [[prąd]]
*{{tr}}: [[akım]]
*{{tyv}}: [[агым]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oqim'''&lt;br /&gt;
[[течение]]; [[поток]];{{tarjmisoli| suv oqimi }} течение воды; {{tarjmisoli|sovuq oqim }} холодное течение; {{tarjmisoli|havo oqimi }} воздушное течение; {{tarjmisoli|passajirlar oqimi }} поток пассажиров; {{tarjmisoli|siyosiy oqim }} политическое течение; {{tarjmisoli|magnit kuch chiziqlari oqimi }} {{izoh|физ}}. поток магнитных силовых линий;{{tarjmisoli| zamon oqimi }} течение, свойственное эпохе; дух времени; {{tarjmisoli|gapning oqimini oʻzgartirmoq }} направить речь по другому руслу.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>5e8ke4kuq58xws3ltbjqy5n0svjpxs5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>chechak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15020</id>
    <revision>
      <id>638278</id>
      <parentid>631337</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3283" sha1="0fzshl3fjqmi0yintd7be575yne7bnc" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''che-chak'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|CHECHAK 'gul'. Supaning uch tarafiga yoz gullari ekilgan, rayhon va boshha chechaklar atrofga oʻz atriyotlarini anhitib yotar edi (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkiy tilda ham pgunday maʼnoni anglatgan bu ot asli chyochyok tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 376); keyinroq birinchi boʻgʻindagi yo unlisi ye unlisiga al— mashgan (Devon, I, 369): chyochyok &amp;gt;&amp;nbsp;chechyok.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Tabiiy ravishda oʻsadigan gulli oʻsimlik; gul. {{misol|Dala {{ajrat|chechak}}lari. Xushboʻy {{ajrat|chechak}}. shsh Rango-rang kapalaklar {{ajrat|chechak}}lar-ning xushboʻy hididan mayet.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Kar-von yoʻllarida}}. {{misol|Shamollar ichida men ham bir shamol, {{ajrat|Chechak}}lar atridan men ham sarmast-man.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''che-chak'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:II Badanga suvli pufakchalar toshirib, isitma chiqaradigan, koʻpincha bolalarda uchraydigan ogʻir yuqumli kasal-lik. {{misol|Agarda oʻzingizga ham {{ajrat|chechak}} chiqqan boʻl-sa, sezarsiz: misoli gʻalvirak bodom.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. {{misol|1980 yil Jahon Sogʻ-liqni saqlash assambleyasining 33-sessiyasi-da Yer yuzida chin {{ajrat|chechak}} butkul tugatilgan-ligi rasmiy ravishda eʼlon qilindi.|[[w:&quot;OʻzME&quot;|&quot;OʻzME&quot;]]}}.

:Pulingga chechak chiqqanmi? Kerakli nar-sani olish uchun oʻz pulini qizgʻanib, bi-rovdan narsa soʻraguvchi kishiga aytiladi-gan ibora.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЧЕЧАК}}
== Tarjimalari ==

{{uz-ism}}

{{-trans-|Bogʻbon|
*{{sq}}: [[lule]]
*{{ar}}: [[زهرة]]
*{{az}}: [[çiçək]]
*{{ba}}: [[cәскә]]
*{{eu}}: [[lore]]
*{{bn}}: [[ফুল]]
*{{fa}}: [[گل]]
*{{ha}}: [[furen]]
*{{he}}: [[פרח]] (perákh)
*{{en}}: [[flower]]
*{{es}}: [[flor]]
*{{fr}}: [[fleur]]
*{{id}}: [[bunga]], [[puspa]], [[kembang]]
*{{jv}}: [[kembang]]
*{{ja}}: [[花]] (はな, haná)
*{{ka}}: [[ყვავილი]] (q'vavili)
*{{cv}}: [[ыхра]]
*{{it}}: [[fiore]]
*{{crh}}: [[şeşek]]
*{{kk}}: [[гүл]]
*{{ko}}: [[꽃]] (kkot)
*{{ku}}: [[gul]], [[گوڵ]]
*{{mt}}: [[fjura]]
*{{mr}}: [[फूल]]
*{{mn}}: [[цэцэг]]
*{{de}}: [[Blume]]
*{{nl}}: [[bloem]]
*{{ne}}: [[फूल]] (phūla)
*{{ps}}: [[ګل]]
*{{pt}}: [[flor]]
*{{tg}}: [[гул]]
*Tagalcha: [[bulaklak]]
*{{tk}}: [[gül]]
*Turkcha: [[çiçek]]
*{{tuv}}: [[чечек]]
*{{sah}}: [[чэчик]]
*{{so}}: [[ubax]]
*{{ur}}: [[پھول]]
*{{ug}}: [[گۈل]]
*{{sah}}: [[чэчик]]
|}}

{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;chechak I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[цветок]]; {{tarjmisoli|dala ~lari }} полевые цветы; {{tarjmisoli|~ otmoq }} ({{izoh|или '''}}yozmoq, chiqarmoq''') расцветать, расцвести, достигать расцвета.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''chechak II'''&lt;br /&gt;
[[оспа]]; {{tarjmisoli|~ emlamoq }} прививать оспу; {{tarjmisoli|* pulingga ~ chiqqanmi? }} ({{izoh|букв}}. что, твои деньги больны оспой?) что, у тебя своих денег нет?&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>0fzshl3fjqmi0yintd7be575yne7bnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638279</id>
      <parentid>638278</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3283" sha1="9lexsgvgb1e8q7zb21l8yyzopo9jnaj" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''che-chak'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|CHECHAK 'gul'. Supaning uch tarafiga yoz gullari ekilgan, rayhon va boshha chechaklar atrofga oʻz atriyotlarini anhitib yotar edi (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkiy tilda ham pgunday maʼnoni anglatgan bu ot asli chyochyok tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 376); keyinroq birinchi boʻgʻindagi yo unlisi ye unlisiga al— mashgan (Devon, I, 369): chyochyok &amp;gt;&amp;nbsp;chechyok.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Tabiiy ravishda oʻsadigan gulli oʻsimlik; gul. {{misol|Dala {{ajrat|chechak}}lari. Xushboʻy {{ajrat|chechak}}. shsh Rango-rang kapalaklar {{ajrat|chechak}}lar-ning xushboʻy hididan mayet.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Kar-von yoʻllarida}}. {{misol|Shamollar ichida men ham bir shamol, {{ajrat|Chechak}}lar atridan men ham sarmast-man.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''che-chak'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:II Badanga suvli pufakchalar toshirib, isitma chiqaradigan, koʻpincha bolalarda uchraydigan ogʻir yuqumli kasal-lik. {{misol|Agarda oʻzingizga ham {{ajrat|chechak}} chiqqan boʻl-sa, sezarsiz: misoli gʻalvirak bodom.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. {{misol|1980 yil Jahon Sogʻ-liqni saqlash assambleyasining 33-sessiyasi-da Yer yuzida chin {{ajrat|chechak}} butkul tugatilgan-ligi rasmiy ravishda eʼlon qilindi.|[[w:&quot;OʻzME&quot;|&quot;OʻzME&quot;]]}}.

:Pulingga chechak chiqqanmi? Kerakli nar-sani olish uchun oʻz pulini qizgʻanib, bi-rovdan narsa soʻraguvchi kishiga aytiladi-gan ibora.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЧЕЧАК}}
== Tarjimalari ==

{{uz-ism}}

{{-trans-|Bogʻbon|
*{{sq}}: [[lule]]
*{{ar}}: [[زهرة]]
*{{az}}: [[çiçək]]
*{{ba}}: [[cәскә]]
*{{eu}}: [[lore]]
*{{bn}}: [[ফুল]]
*{{fa}}: [[گل]]
*{{ha}}: [[furen]]
*{{he}}: [[פרח]] (perákh)
*{{en}}: [[flower]]
*{{es}}: [[flor]]
*{{fr}}: [[fleur]]
*{{id}}: [[bunga]], [[puspa]], [[kembang]]
*{{jv}}: [[kembang]]
*{{ja}}: [[花]] (はな, haná)
*{{ka}}: [[ყვავილი]] (q'vavili)
*{{cv}}: [[ыхра]]
*{{it}}: [[fiore]]
*{{crh}}: [[şeşek]]
*{{kk}}: [[гүл]]
*{{ko}}: [[꽃]] (kkot)
*{{ku}}: [[gul]], [[گوڵ]]
*{{mt}}: [[fjura]]
*{{mr}}: [[फूल]]
*{{mn}}: [[цэцэг]]
*{{de}}: [[Blume]]
*{{nl}}: [[bloem]]
*{{ne}}: [[फूल]] (phūla)
*{{ps}}: [[ګل]]
*{{pt}}: [[flor]]
*{{tg}}: [[гул]]
*Tagalcha: [[bulaklak]]
*{{tk}}: [[gül]]
*Turkcha: [[çiçek]]
*{{tyv}}: [[чечек]]
*{{sah}}: [[чэчик]]
*{{so}}: [[ubax]]
*{{ur}}: [[پھول]]
*{{ug}}: [[گۈل]]
*{{sah}}: [[чэчик]]
|}}

{{OʻTIL}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;chechak I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[цветок]]; {{tarjmisoli|dala ~lari }} полевые цветы; {{tarjmisoli|~ otmoq }} ({{izoh|или '''}}yozmoq, chiqarmoq''') расцветать, расцвести, достигать расцвета.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''chechak II'''&lt;br /&gt;
[[оспа]]; {{tarjmisoli|~ emlamoq }} прививать оспу; {{tarjmisoli|* pulingga ~ chiqqanmi? }} ({{izoh|букв}}. что, твои деньги больны оспой?) что, у тебя своих денег нет?&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9lexsgvgb1e8q7zb21l8yyzopo9jnaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>chin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16592</id>
    <revision>
      <id>638319</id>
      <parentid>613087</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4127" sha1="1vyw563zh4gpudadhbzqgt1cppbf9wr" xml:space="preserve">{{-en-}}
{{en-ism}}
*[[iyak]]

= {{-uz-}} =
=chin I=
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''chin'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|CHIN 'haqiqiy', * rost'. Ch i n doʻst boshga ish tushganda sinalar (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli chïn tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 326, 379; III, 152); keyin — chalik ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: chïn &amp;gt;&amp;nbsp;chin.}}

Ushbu so‘z Eski Turkchaga Xitoychadan olingan.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===

1. {{ot|uz}} Haqiqiy hol, ish, gap, hodisa va sh. k.; rost, toʻgʻri. {{misol|Otamning yoʻqdir tayini, Men aytay gapning {{ajrat|chin}}ini.|[[w:&quot;Nurali&quot;|&quot;Nurali&quot;.]]}} {{misol|Shu onda xavotiri {{ajrat|chin}}ga aylandi. |[[w:&quot;Sharq yulduzi&quot;|&quot;Sharq yulduzi&quot;.]]}}

2. {{sft.|uz}} Haqiqiy, haqqoniy, chinakam. {{misol|{{ajrat|Chin}} vaʼda. {{ajrat|Chin}} soʻz – moʻʼtabar, Yaxshi soʻz – muxtasar.|[[w:Maqol|Maqol.]]}}

3. Asl, haqiqiy, chinakam. {{misol|Oh, shirin hayot, {{ajrat|chin}} yoʻldosh.. har bir jihatdan komil, fozil inson boʻlsa..|[[w:Hamza|Hamza]]|Tanlangan asarlar.}}

:'''Chin koʻngildan''' (''yoki'' '''qalbdan''', '''yurakdan''') Astoydil, samimiy. {{misol|U bu ayolning, tili achchiq boʻlishiga qaramay, {{ajrat|chin}} dildan orttirib bergan pullarini sira unutgani yoʻq edi. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;.]]}} 

:'''Chin maʼnosi bilan''' Asl, haqiqiy maʼnosi bilan; tom maʼnosi bilan. {{misol|U {{ajrat|chin}} maʼnosi bilan odam.}} {{misol|Xullas, {{ajrat|chin}} maʼnosi bilan serhosil qishloq.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal.}} 

:'''Chini bilan''' Hazilsiz, rostdan, haqiqatan, darhaqiqat. {{misol|{{ajrat|Chin}}i bilan ham Hojining tusidagi boyagi hasrat va qaygʻu alomatlari yoʻqolib, ularning joyini sharq otaligi vaziyati oldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar.}}

=chin II=
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''chin'''

== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===

Xitoyning Sharq mamlakatlarida qabul qilingan va oʻzbek tilida ham uchraydigan nomi. {{misol|{{ajrat|Chin}} xoqoni.}} {{misol|{{ajrat|Chin}} chegarasidagi Oʻtror shahriga kelgani zamon yoʻlini qor devori toʻsdi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Oʻtror.}}

:'''Chin''' (''yoki'' '''chinni''') '''kaptar''' Xonaki koʻk kaptar.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЧИН}}
== Tarjimalari ==

{{uz-interj}}

*{{en}}: [[truth]], [[reality]]
*{{tyv}}: [[шын]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[chin]] I&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
[[истина]], [[правда]]; [[действительность]]; // [[истинный]], [[действительный]], [[верный]]; [[подлинный]], [[настоящий]]; {{tarjmisoli|Bugungi orzu ertaga ~ boʻladi }} (Ойбек, «О. в. шабадалар») Сегодняшние мечты завтра будут действительностью; {{tarjmisoli|hazilmi, ~mi? }} правда или шутка?, правду говоришь или шутишь?; {{tarjmisoli|~ mohirga ishning siri ochilar }} {{izoh|посл}}. настоящему мастеру секрет дела сам открывается; {{izoh|соотв}}. дело мастера боится; {{tarjmisoli|aytilganlarning ~ maʼnosi }} подлинный смысл сказанного;{{tarjmisoli| ~ koʻngildan }} ({{izoh|или &lt;b&gt;}}[[qalbdan]]&lt;/b&gt;) [[искренно]], [[от]] [[всей]] [[души]], [[от]] [[всего]] [[сердца]]; {{tarjmisoli|~dan (ham) }} действительно, на самом деле; {{tarjmisoli|~i bilan }} серьёзно, не шутя, всерьёз; {{tarjmisoli|~ini aytganda }} правду говоря; откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ barg, ~ yaproq }} {{izoh|с.-х., }}лист симподия ({{izoh|у хлопчатника}}).&lt;/br&gt;
&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;[[chin]] II&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
{{izoh|уст}}. [[Китай]]; // [[китайский]]; {{tarjmisoli|* ~ kaptar }} турман ({{izoh|голубь}}).&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>1vyw563zh4gpudadhbzqgt1cppbf9wr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qurt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21030</id>
    <revision>
      <id>638307</id>
      <parentid>635267</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2985" sha1="ddplmguv281y77p498vt9z5qg5m396o" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== qurt I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''qurt'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
Yoqutchadagi [[курдьаҕа]] so‘zila o‘zakdosh erur.

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Uzun tanasini egib-yozib yoki juda koʻp oyoqlari vositasida sudralib yuradigan umurtqasiz mayda jonivor. {{misol|Koʻk {{ajrat|qurt}}.}}

2 Baʼzi hasharotlar, mayda organizmlar nomi tarkibiga kiradi, masalan, {{misol|shilliq {{ajrat|qurt}}, eshak {{ajrat|qurt}}.}}

3 Baʼzi hasharotlarning tuxumidan yuzaga keladigan gʻumbak. {{misol|Olma {{ajrat|qurt}}i. Koʻsak qurti. }}{{misol|Mayiz bilan oʻrikni bir oz {{ajrat|qurt}} yegan boʻlsa ham, pok-pokiza urib ketishibdi, azamatlar.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

4 Asosan tut bargi bilan boqiladigan, yetilib pilla oʻraydigan shunday gʻumbak. {{misol|Qurt boqmoq. Qurt tutmoq. sh&quot; Oʻtgan yil bahorda {{ajrat|qurt}}ga barg kesgani tutga chiqdim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

:Miyasiga qurt tushmoq Miyasi aynimoq. {{misol|Lekin bularning yuztasini qoʻilib bogʻlasang, bitta sarjin boʻlmaydi. Shunchaki qoʻgʻirchoqlar, dimogʻi shishgan pistafurush bilan miyasiga {{ajrat|qurt}} tushgan gʻoʻzafurush chol...|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Tovoniga ''(yoki'' oyogʻiga, paytavasiga) qurt tushmoq Bezovta boʻlib, biror narsa harakatiga tushmoq. {{misol|Oʻzlari yoʻl izlab, tovonlariga {{ajrat|qurt}} tushib qolsin. Ular hali Ortiqning sovuniga kir yuvishmabdi. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== qurt II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''qurt'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
''s.t. ayn.'' qurut. {{misol|Javhar ham har kirganda {{ajrat|qurt}}mi, bir dona shokoladmi tashlab ketishni unutmasdi hech.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ҚУРТ}}
=== Tarjimalari ===

*{{tr}}: [[kurt]]
*{{tyv}}: [[курт]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;qurt&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гусеница]]; [[червь]]; {{tarjmisoli|qurt tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[egan]]''') '''[[olma]] '''[[червивое]] [[яблоко]];&lt;br /&gt;
'''2 '''[[шелковичный]] [[червь]]; {{tarjmisoli|ipak qurti }} шелковичный червь; {{tarjmisoli|qurt urugʻ(i)  }} грена; {{tarjmisoli|qurt boqmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tutmoq]]''') [[разводить]] [[шелковичных]] [[червей]]; {{tarjmisoli|qurt boquvchi }} ({{izoh|или '''}}[[tutuvchi]]''') [[шелковод]], [[работник]] [[червоводни]]; {{tarjmisoli|* qurt ena  }} {{izoh|бот}}. гулявник Лезели; {{tarjmisoli|patagiga qurt tushib qoldi }} ({{izoh|букв}}. в его стельках завелись черви) он сильно забеспокоился, он забегал.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ddplmguv281y77p498vt9z5qg5m396o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>boʻy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22448</id>
    <revision>
      <id>638258</id>
      <parentid>638072</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12787" sha1="rnvpygastjcrjp4q1yilhhuun85106v" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''boʻy'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}}

{{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|&quot;Saodat&quot;}}
#Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}&lt;br/&gt;'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}&lt;br/&gt;'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;}}
#Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.&lt;br/&gt;'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}&lt;br/&gt;'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}&lt;br/&gt;'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}&lt;br/&gt;'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}&lt;br/&gt;'''Tom''' (''yoki'' '''nayza''', '''odam''') '''boʻyi''' - ushbu narsalar boʻyiga teng. {{misol|Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilganda, Temur darvozasidan oʻtdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}
#Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni. {{misol|Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy.}} {{misol|Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qilib qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Quruqlikning ariq, daryo, dengiz kabilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil. {{misol|Daryo {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Suv {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Elmurod bilan Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepalikka chiqdilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Salomatligini sovurayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bilmay oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.|Gazetadan}} {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Hovuzning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday turibsiz, holingiz bormi?|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}}
#''(3-sh. egalik affiksi bilan) koʻm.'' Davomida; mobaynida. {{misol|Kun {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Yil {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Kecha koʻylakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.|Gazetadan}} {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.|Y. Shamsharov|Toshqin}}&lt;br/&gt;'''Boʻyida boʻlmoq''' - homilador boʻlmoq. {{misol|- Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shu-shu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan doktori qolmadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.|Gazetadan}}&lt;br/&gt;'''Boʻyi'''('''ngiz''') '''yetmaydi''' - uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshilik qila olmaysan. {{misol|Bilaman, siz qoʻrqmaysiz! Suyangan togʻingiz baland! Oʻrtoq Nosirovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sinchalak}}&lt;br/&gt;'''Shu boʻyi''' - 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) shundan buyon, shu-shu. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.|[[w:H. Ahmar|H. Ahmar]]|Kim haq?}} {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''boʻy'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Forschadan [[بو]]/[[بوی]] - hid, is.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Yo‘ldosh Shamsharov|Yo‘ldosh Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|&quot;Saodat&quot;}}

=== Sinonimlari ===
[[sin-simbat]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БЎЙ}}
== Tarjimalari ==

'''boʻy'''
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;boʻy I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}}  1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);&lt;br /&gt;
'''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''boʻy II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>rnvpygastjcrjp4q1yilhhuun85106v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638259</id>
      <parentid>638258</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12797" sha1="f50nsn3edz4we7p4r2r6d4ih6yw2xvt" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''boʻy'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}}

{{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga {{ajrat|bo‘y}} boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|&quot;Saodat&quot;}}
#Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}&lt;br/&gt;'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}&lt;br/&gt;'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;}}
#Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.&lt;br/&gt;'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}&lt;br/&gt;'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}&lt;br/&gt;'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}&lt;br/&gt;'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}&lt;br/&gt;'''Tom''' (''yoki'' '''nayza''', '''odam''') '''boʻyi''' - ushbu narsalar boʻyiga teng. {{misol|Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilganda, Temur darvozasidan oʻtdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}
#Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni. {{misol|Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy.}} {{misol|Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qilib qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Quruqlikning ariq, daryo, dengiz kabilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil. {{misol|Daryo {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Suv {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Elmurod bilan Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepalikka chiqdilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Salomatligini sovurayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bilmay oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.|Gazetadan}} {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Hovuzning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday turibsiz, holingiz bormi?|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}}
#''(3-sh. egalik affiksi bilan) koʻm.'' Davomida; mobaynida. {{misol|Kun {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Yil {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Kecha koʻylakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.|Gazetadan}} {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.|Y. Shamsharov|Toshqin}}&lt;br/&gt;'''Boʻyida boʻlmoq''' - homilador boʻlmoq. {{misol|- Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shu-shu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan doktori qolmadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.|Gazetadan}}&lt;br/&gt;'''Boʻyi'''('''ngiz''') '''yetmaydi''' - uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshilik qila olmaysan. {{misol|Bilaman, siz qoʻrqmaysiz! Suyangan togʻingiz baland! Oʻrtoq Nosirovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sinchalak}}&lt;br/&gt;'''Shu boʻyi''' - 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) shundan buyon, shu-shu. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.|[[w:H. Ahmar|H. Ahmar]]|Kim haq?}} {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''boʻy'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Forschadan [[بو]]/[[بوی]] - hid, is.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Yo‘ldosh Shamsharov|Yo‘ldosh Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|&quot;Saodat&quot;}}

=== Sinonimlari ===
[[sin-simbat]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БЎЙ}}
== Tarjimalari ==

'''boʻy'''
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;boʻy I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}}  1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);&lt;br /&gt;
'''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''boʻy II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>f50nsn3edz4we7p4r2r6d4ih6yw2xvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>berk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25891</id>
    <revision>
      <id>638302</id>
      <parentid>559875</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1991" sha1="pslkgz5o0pyybeiz9d2s4h07lkb9jn4" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''berk'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BERK ’mustahkam yopilgan’. Bu uyning darvozasi hamisha b ye r k. Bu sifat qadimgi turkiy tildagi ’mustahkam boʻl-’ maʼnosini anglatgan be- feʼlining -r orttirma qoʻshimchasi bilan hosil qilingan shakliga (ЭСТЯ, II, 120) -(i)k qoʻshimchasini qoʻshib yasalgan (ЭСТЯ, II, 119; DS, 95); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, I, 333; DS, 96): (be- + r &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; ber-) + ik &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; berik &amp;gt;&amp;nbsp;berk. Mahmud Koshgʻariy: &amp;quot;Asli bek, r harfi ortiqcha&amp;quot;,- deydi, vaholanki bek va berk soʻzlarining tarkibi keskin farq qiladi.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Bekitib, yopilib yoki toʻsib qoʻyilgan; yopiq. {{zid.}} [[ochiq]]. {{misol|Darvoza {{ajrat|berk}}.}} {{misol|Uy {{ajrat|berk}}.}} {{misol|Yoʻl {{ajrat|berk}}.}} {{misol|Chegara {{ajrat|berk}}.}}
#Hamma yogʻi yoki bir qismi oʻralgan, yopilgan. {{misol|Usti {{ajrat|berk}} yoʻlak.}} {{misol|Usti {{ajrat|berk}} arava.}} {{misol|Berk mashina.}}&lt;br/&gt;'''Boshi berk ko‘cha''' - yoʻlini, ilojini topish qiyin boʻlgan, mushkul ahvol.{{misol|Ilmsiz tajriba - boshi {{ajrat|berk}} koʻcha.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Otabek boshi {{ajrat|berk}} koʻchada qolgandek boʻldi, javobiga qiynaldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БЕРК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;berk&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[закрытый]], [[запертый]];{{tarjmisoli| eshik berk }} дверь закрыта; {{tarjmisoli|boshi berk koʻcha }} {{izoh|прям. и перен. }}тупик; {{tarjmisoli|ilmsiz tajriba - boshi berk koʻcha }} практика без достаточных знаний - тупик; {{tarjmisoli|* havo berk }} 1) пасмурно; 2) пасмурный.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>pslkgz5o0pyybeiz9d2s4h07lkb9jn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>yolgʻiz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27044</id>
    <revision>
      <id>638305</id>
      <parentid>632639</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3405" sha1="bzt4ehzn0vkk4tc03drk3rhudqg90in" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''yol-gʻiz'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|YOLGʻIZ ’bir oʻzi’, ’yakka\ ’tanho’. Shubhali yo l -g i z yoʻlovchi ketganicha koʻrinmadi—qoʻydi (Hamid Gʻulom). Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi koʻp maʼnoli yalïŋ sifatining ’yakka\ 'boshqalardan xoli’ maʼno — sidan (ЭСТЯ, IV, 105) kuchaytirish maʼnosini ifoda — lovchi —(u)z qoʻshimchasi bilan qosil qilingan (ЭСТЯ, IV, 98), qoʻshimcha qoʻshilganidan keyin ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (ДС, 229), soʻngra ŋ undoshi gʻ undoshiga almashgan (ДС, 228); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga, u unlisi ï unlisiga almashgan, oxiri ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: yalïŋ + uz &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; yalïŋuz &amp;gt;&amp;nbsp;yalŋuz &amp;gt;&amp;nbsp;yalgʻuz &amp;gt;&amp;nbsp;yâlgʻiz.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Birorta ham sherigi yoʻq, bir oʻzi; yakka, tanho. {{misol|{{ajrat|Yolgʻiz}} daraxt. {{ajrat|Yolgʻiz}} oʻzi keldi. {{ajrat|Yolgʻiz}} otning changi chiqmas, changi chiqsa ham, dongʻi chiqmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Shubhali {{ajrat|yolgʻiz}} yoʻlovchi ketganicha koʻrinmadi-qoʻydi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}.

2 Aka-uka va opa-singillari yoʻq; ota-onaning yagona farzandi. {{misol|Yolgʻizoʻgʻil. shsh Har bir ona singari Toʻqson buvi ham oʻz {{ajrat|yolgʻiz}}i-ning baxtli boʻlishini istardi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|[Yormat:] El orasida meni sharmanda qilma, {{ajrat|yolgʻiz}} qizimsan, ayab turib-man.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. ''Ayamning yol-gʻiz oʻgʻli urushga ketib, kelini uch bolasi bilan qolibdi.'' S. Siyoyev, Yolgʻizlik.

3 Kimsasiz, hech kim yoʻq. {{misol|Uy {{ajrat|yolgʻiz}} boʻlga-ni uchun xolamnikida birpasgina oʻtirib qaytdim.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}.

'''4 '''''yukl. vazifasida.'' Faqat, birgina. [{{misol|Adolat] {{ajrat|Yolgʻiz}} oʻz taqdirini emas, oʻziga oʻxshagan yuz-lab xotin-qizlarning taqdirini oʻylaydi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}. {{misol|Ahmad Husayn bir necha kun uydan qoʻzgʻalmadi. Uning ermagi {{ajrat|yolgʻiz}} kitoblar boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. {{misol|-Juftlik {{ajrat|yolgʻiz}} kishilar orasidagina emas, yer yuzidagi har bir maxluqda ham bor.. — dedi Anvar. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЁЛҒИЗ}}
== Tarjimalari ==

{{OʻTIL}}
{{Tarjimalar
|tyv=[[чаңгыс]]
|sah = [[соҕотох]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yolgʻiz'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[один]]; [[одинокий]]; // [[одиноко]]; {{tarjmisoli|yolgʻiz qolmoq }} остаться одному; {{tarjmisoli|yolgʻiz oʻzing borasanmi? }} пойдёшь только ты один?;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[единственный]]; {{tarjmisoli|yolgʻiz oʻgʻil }} единственный сын; {{tarjmisoli|yolgʻiz [[bosh]] &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[soʻqqabosh]]; yolgʻiz qoʻl }} одам человек, у которого нет помощника ({{izoh|в работе и т. п}}.);{{tarjmisoli| yolgʻiz qoʻllik }} положение человека, не имеющего помощника ({{izoh|в работе и т. п}}.); {{tarjmisoli|* yolgʻiz oyoq yoʻl }} тропа, пешеходная тропинка.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>bzt4ehzn0vkk4tc03drk3rhudqg90in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>bekitiqcha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29994</id>
    <revision>
      <id>638295</id>
      <parentid>633336</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1123" sha1="mdf20lonbsqa2p60ketfzw0unywrllp" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''be-ki-tiq-cha'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{rvsh.|uz}} Kishi (oʻzgalar) bilmaydigan qilib, boshqalardan yashirib; yashirin, pinhona. {{misol|Qizning fe’li-atvorini, yurish-turishini ochiq va {{ajrat|bekitiqcha}}.. uzoq ta’qib etdi.|Oybek|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bu kishi endi &quot;xudojoʻy&quot; boʻlib qoldilar. Besh vaqt {{ajrat|bekitiqcha}} namoz oʻqiydilar.|Oʻtkir Hoshimov|Ikki eshik orasi}} {{misol|Hasan choyxonachi hind choyini haliyam {{ajrat|bekitiqcha}} sotar ekan-da.|Xayriddin Sultonov|Onamning yurti}} {{misol|Hozir esa, boshqalar nazarida, yigit bekitiqcha ravishda bularni [ayollarni] poylab turgandek boʻldi.|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Ota}}

=== Sinonimlari ===
[[yashirincha]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БЕКИТИҚЧА}}
== Tarjimalari ==

{{OʻTIL}}
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bekitiqcha&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[скрытый]], [[тайный]]; // [[скрытно]], [[тайно]], [[исподтишка]], [[украдкой]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>mdf20lonbsqa2p60ketfzw0unywrllp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>osmon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30395</id>
    <revision>
      <id>638309</id>
      <parentid>637534</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4180" sha1="mz86qhd7qbvb2whkgczxt6ekog2b5zg" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''os-mon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\f.'' ^1— koʻk, samo, falak] 1 Yer ustida gumbaz shaklida koʻrinib turgan moviy fazo; samo, falak, koʻk. {{misol|{{ajrat|Osmon}} gumbazi.}} {{misol|{{ajrat|Osmon}}ni bulut qopladi. {{ajrat|Osmon}} uzoq, yer qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Tuyani shamol uchirsa, echkini {{ajrat|osmon}}da koʻr.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. a {{misol|Tiniq {{ajrat|osmon}}da yul-duzlar charaqlabturibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin mu-habbat}}. {{misol|[Boy Jamishga:] Mening oltinlarim shunday.. ulugʻ bir hokimki, yerga kirsang — qulogʻingdan, {{ajrat|osmon}}ga chiqsang — oyogʻingdan tortib, mening qoʻynimga olmaday qilib solib qoʻyadi!|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

2 Yer atrofini oʻrab olgan olam fazosi (astronomik jismlar makoni). {{misol|Yulduzlar os-moni. {{ajrat|Osmon}} mexanikasi.}}

3 Baland, tepa, yuqori. {{misol|{{ajrat|Osmon}}ga otgan to-shing Haytib tushib, yorar boshing.|[[w:Maqol|Maqol]]}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Yuqori, baland, qimmat. {{misol|Nima uchun shunday pishiqchilik paytida mevalar-ning narxi {{ajrat|osmon}}da?|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}.

'''5 '''''koʻchma s.t.'' Juda baland, yetib boʻlmay-digan darajada yuqori. {{misol|Varrak {{ajrat|osmon}}ga chi-qib ketdi. -[Yoqut] Hali ham {{ajrat|osmon}}da, — dedi Hamro Karomatga.|[[w:H. Rahim|H. Rahim]]|Chin hayot}}.

:Boshi osmonda Xursand, shod. {{misol|Shu boisdan qoʻlim koʻksimda, boshim {{ajrat|osmon}}da!|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Dudi osmonga chiqmoq ''ayn.'' figʻoni osmonga chiqmoq ''q.'' figon. {{misol|Manashu yerda mingboshining dudi {{ajrat|osmon}}ga chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Yer bilan osmoncha farqi bor Juda katta farqi bor. Oyogʻini osmondan keltirmoq ''q.'' oyoq. Osmonga ustun boʻlarmiding ''ayn.'' dunyoga ustun boʻlarmiding ''q.'' dunyo. {{misol|Nima boʻladi, {{ajrat|osmon}}ga ustun boʻladimi? — dedi Ashur Mirzo ochiq bir kinoya bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Osmonda yurmoq Oʻzini katta fahmlab, kek-kayib yurmoq, hech kimni mensimaslik. Osmondan kelmoq Juda balandsan kelmoq, oʻzi-ni baland olib, magʻrurlanib gapirmoq. {{misol|Xoliqov goho baralla qahqahlaydi, baʼzan &quot;Men unday qildim, men bunday qildim, qotirdim, doʻndirdim&quot;, deb {{ajrat|osmon}}dan keladi. |[[w:A. Muhiddin|A. Muhiddin]]|Chap choʻntak}}. Osmondan olib gapirmoq Taxminan gapirmoq; omilsiz, asossiz gapirmoq. Osmondan osilib ''(yoki ''oyogʻini uzatib) tushgan ''kesat.'' Hammadan yuqori, ulugʻ. {{misol|Ha, muncha! Xotiningiz {{ajrat|osmon}}dan tushibdimi ? Biz ham odam bolasi, turib-miz.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

=== Sinonimlari ===
Samo fazo ko'k falak gardun charx

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОСМОН}}
== Tarjimalari ==
{{uz-adj}}

{{-trans-|osmon|
*{{bua}}: [[тэнгэри]]
*{{ky}}: [[асман]]
*{{sah}}: [[халлаан]]
*{{nog}}: [[коьк]], [[аспан]]
*{{kjh}}: [[тигiр]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''osmon'''&lt;br /&gt;
[[небо]], // [[небесный]]; {{tarjmisoli|koʻm-koʻk osmon }} синее небо; {{tarjmisoli|osmon baravar }} очень высоко; {{tarjmisoli|ularning orasida osmon bilan yercha farq bor }} они отличаются друг от друга, как небо от земли; {{tarjmisoli|oyogʻi osmondan keldi }} 1) он полетел вверх тормашками; 2) {{izoh|перен}}. его свергнули, свалили; {{tarjmisoli|osmon jismlari }} {{izoh|астр}}. небесные тела; {{tarjmisoli|osmon olis, yer qattiq }} {{izoh|погов}}. небо далеко, а земля тверда; {{izoh|соотв}}. до бога высоко; до царя далеко; {{tarjmisoli|tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr }} {{izoh|посл}}. {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|koʻrmoq 1; osmondan olib gapirmoq }} говорить наудачу, приблизительно, брать с потолка; {{tarjmisoli|osmondan kelmoq }} говорить чванясь, важничая.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>mz86qhd7qbvb2whkgczxt6ekog2b5zg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638314</id>
      <parentid>638309</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4203" sha1="jfbvp4u21pjngghq4coit49wjq0c13b" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''os-mon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''\f.'' ^1— koʻk, samo, falak] 1 Yer ustida gumbaz shaklida koʻrinib turgan moviy fazo; samo, falak, koʻk. {{misol|{{ajrat|Osmon}} gumbazi.}} {{misol|{{ajrat|Osmon}}ni bulut qopladi. {{ajrat|Osmon}} uzoq, yer qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Tuyani shamol uchirsa, echkini {{ajrat|osmon}}da koʻr.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. a {{misol|Tiniq {{ajrat|osmon}}da yul-duzlar charaqlabturibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin mu-habbat}}. {{misol|[Boy Jamishga:] Mening oltinlarim shunday.. ulugʻ bir hokimki, yerga kirsang — qulogʻingdan, {{ajrat|osmon}}ga chiqsang — oyogʻingdan tortib, mening qoʻynimga olmaday qilib solib qoʻyadi!|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

2 Yer atrofini oʻrab olgan olam fazosi (astronomik jismlar makoni). {{misol|Yulduzlar os-moni. {{ajrat|Osmon}} mexanikasi.}}

3 Baland, tepa, yuqori. {{misol|{{ajrat|Osmon}}ga otgan to-shing Haytib tushib, yorar boshing.|[[w:Maqol|Maqol]]}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Yuqori, baland, qimmat. {{misol|Nima uchun shunday pishiqchilik paytida mevalar-ning narxi {{ajrat|osmon}}da?|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}.

'''5 '''''koʻchma s.t.'' Juda baland, yetib boʻlmay-digan darajada yuqori. {{misol|Varrak {{ajrat|osmon}}ga chi-qib ketdi. -[Yoqut] Hali ham {{ajrat|osmon}}da, — dedi Hamro Karomatga.|[[w:H. Rahim|H. Rahim]]|Chin hayot}}.

:Boshi osmonda Xursand, shod. {{misol|Shu boisdan qoʻlim koʻksimda, boshim {{ajrat|osmon}}da!|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Dudi osmonga chiqmoq ''ayn.'' figʻoni osmonga chiqmoq ''q.'' figon. {{misol|Manashu yerda mingboshining dudi {{ajrat|osmon}}ga chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Yer bilan osmoncha farqi bor Juda katta farqi bor. Oyogʻini osmondan keltirmoq ''q.'' oyoq. Osmonga ustun boʻlarmiding ''ayn.'' dunyoga ustun boʻlarmiding ''q.'' dunyo. {{misol|Nima boʻladi, {{ajrat|osmon}}ga ustun boʻladimi? — dedi Ashur Mirzo ochiq bir kinoya bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Osmonda yurmoq Oʻzini katta fahmlab, kek-kayib yurmoq, hech kimni mensimaslik. Osmondan kelmoq Juda balandsan kelmoq, oʻzi-ni baland olib, magʻrurlanib gapirmoq. {{misol|Xoliqov goho baralla qahqahlaydi, baʼzan &quot;Men unday qildim, men bunday qildim, qotirdim, doʻndirdim&quot;, deb {{ajrat|osmon}}dan keladi. |[[w:A. Muhiddin|A. Muhiddin]]|Chap choʻntak}}. Osmondan olib gapirmoq Taxminan gapirmoq; omilsiz, asossiz gapirmoq. Osmondan osilib ''(yoki ''oyogʻini uzatib) tushgan ''kesat.'' Hammadan yuqori, ulugʻ. {{misol|Ha, muncha! Xotiningiz {{ajrat|osmon}}dan tushibdimi ? Biz ham odam bolasi, turib-miz.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

=== Sinonimlari ===
Samo fazo ko'k falak gardun charx

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОСМОН}}
== Tarjimalari ==
{{uz-adj}}

{{-trans-|osmon|
*{{bua}}: [[тэнгэри]]
*{{ky}}: [[асман]]
*{{tyv}}: [[дээр]]
*{{sah}}: [[халлаан]]
*{{nog}}: [[коьк]], [[аспан]]
*{{kjh}}: [[тигiр]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''osmon'''&lt;br /&gt;
[[небо]], // [[небесный]]; {{tarjmisoli|koʻm-koʻk osmon }} синее небо; {{tarjmisoli|osmon baravar }} очень высоко; {{tarjmisoli|ularning orasida osmon bilan yercha farq bor }} они отличаются друг от друга, как небо от земли; {{tarjmisoli|oyogʻi osmondan keldi }} 1) он полетел вверх тормашками; 2) {{izoh|перен}}. его свергнули, свалили; {{tarjmisoli|osmon jismlari }} {{izoh|астр}}. небесные тела; {{tarjmisoli|osmon olis, yer qattiq }} {{izoh|погов}}. небо далеко, а земля тверда; {{izoh|соотв}}. до бога высоко; до царя далеко; {{tarjmisoli|tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr }} {{izoh|посл}}. {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|koʻrmoq 1; osmondan olib gapirmoq }} говорить наудачу, приблизительно, брать с потолка; {{tarjmisoli|osmondan kelmoq }} говорить чванясь, важничая.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>jfbvp4u21pjngghq4coit49wjq0c13b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>doʻndiq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35496</id>
    <revision>
      <id>638316</id>
      <parentid>564617</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1081" sha1="py3njzy4v3owi85gx9p9ruospc3gqs5" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''doʻn-diq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Boʻyi-basti kelishgan, doʻmboqqina, loʻppi; yoqimtoy. {{misol|{{ajrat|Doʻndiq}} kelinchak.}} {{misol|{{ajrat|Doʻndiq}} qizcha.}} {{misol|Anvar kelishgan, {{ajrat|doʻndiq}} bola edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Bir {{ajrat|doʻndiq}}, doʻmboqqa suqlanib boqdim, Orzular koʻkida qanotim qoqdim.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]|Oʻgʻil mehri}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ДЎНДИҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[doʻndiq]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
[[миловидный]], [[хорошенький]], [[пухленький]], [[кругленький]] ({{izoh|о ребёнке, девушке}}); {{tarjmisoli|~ qiz }} 1) миловидная, хорошенькая девушка; 2) {{izoh|обращение к девушке, примерно соответствующее русскому}} пышечка.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>py3njzy4v3owi85gx9p9ruospc3gqs5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638317</id>
      <parentid>638316</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>638317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="tk0jhy33s53bj4fwdw86uw5ahknkcfr" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''doʻn-diq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Boʻyi-basti kelishgan, doʻmboqqina, loʻppi; yoqimtoy. {{misol|{{ajrat|Doʻndiq}} kelinchak.}} {{misol|{{ajrat|Doʻndiq}} qizcha.}} {{misol|Anvar kelishgan, {{ajrat|doʻndiq}} bola edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Bir {{ajrat|doʻndiq}}, doʻmboqqa suqlanib boqdim, Orzular koʻkida qanotim qoqdim.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]|Oʻgʻil mehri}}

=== Sinonimlari ===
[[do‘ndiqcha]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ДЎНДИҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[doʻndiq]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
[[миловидный]], [[хорошенький]], [[пухленький]], [[кругленький]] ({{izoh|о ребёнке, девушке}}); {{tarjmisoli|~ qiz }} 1) миловидная, хорошенькая девушка; 2) {{izoh|обращение к девушке, примерно соответствующее русскому}} пышечка.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>tk0jhy33s53bj4fwdw86uw5ahknkcfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>yogʻingarchilik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35568</id>
    <revision>
      <id>638298</id>
      <parentid>596808</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>638298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="9vgvmfxqaj7edm1r7kq9nbewey9zji0" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''yo-gʻin-gar-chi-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:Yogʻin koʻp boʻlgan payt, mavsum; yogʻinningoʻzi. ''Buyerlarda yogʻin-garchilik kam boʻladi.'' Mirmuhsin, Meʼmor. {{misol|Kuz kelib, {{ajrat|yogʻingarchilik}} boshlandi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|{{ajrat|Yogʻingarchilik}}dan paykalga kirib boʻlmay qoldi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]}}. Chin muhabbat. {{misol|Doʻkon ayvonlaridagi ustunlarga suyangan azamatlar dam-badam esnashib, shunday {{ajrat|yogʻingarchilik}} kunlari ham qiilloq markazida avj oladi-gan keldi-ketdi, savdo-sotiqni tomosha qilardilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]}}. Oʻqituvchi.

=== Sinonimlari ===
[[sirg‘oq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЁҒИНГАРЧИЛИК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yogʻingarchilik'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ненастье]], [[непогода]]; {{tarjmisoli|bugun yogʻingarchilik boʻlishi kutiladi }} сегодня ожидаются атмосферные осадки;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[период]] [[года]], [[когда]] [[выпадает]] [[много]] [[атмосферных]] [[осадков]]; {{tarjmisoli|bu yil yoz yogʻingarchilik bilan oʻtdi }} в этом году лето было дождливое.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9vgvmfxqaj7edm1r7kq9nbewey9zji0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ketmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39854</id>
    <revision>
      <id>638294</id>
      <parentid>637085</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>638294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14444" sha1="91rsxfi7p4haklzwk6cyp808yvifyxz" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ket-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|KET— 'maʼlum joydan uzoqlashish tomonga hara — katlan—'. Bugun ishga barvaqt k ye t d i. Hozirgi oʻzbek tilida ham shunday va yana bir qancha maʼnoni anglatuvchi bu feʼl qadimgi turkiy tilda asli kät— (ПДП, 393), kit— (ПДП, 394) tarzida talaffuz qilingan, keyinchalik ä &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; i unlisi ye unlisiga almashgan (ДС, 303): kät— &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; kit— &amp;gt;&amp;nbsp;ket—.

Bu feʼlni kel—, kech—, kez— feʼllari bilan qiyoslab, ushbu feʼllarning oʻzagi asli ke— (&amp;lt; kä—, ki—) boʻlgan deb faraz qilinadi. Agar bu fikrni tan olsak, ket—, kel— feʼllari oxiridagi t, l qismlari 'uzoqla-shish', 'yaqinlashish' maʼnosini ifodalovchi qoʻshimcha boʻlib chiqadi (Unda ch qismi 'botib', z qismi 'turli yoʻnalish' maʼnosini ifodalagan boʻlib chiqadi).}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Oʻz turgan joyini tark etmoq, ''oʻz'' turgan joyidan boshqa tomonga yoʻl olmoq; bormoq. {{misol|Bu yerdan hech yoqqa {{ajrat|ket}}mayman. Kelmoq ixtiyo'r bilan, {{ajrat|ket}}moq ijozat bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|[Yoʻlchi:] Unsin, bu oila qanday? {{ajrat|Ket}}asanmi yo bu yerda qola turasanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Agar oralaringizga sovuqchilik tushadigan boʻlsa, sen oʻchakishib yurma, yaxshisi.. bu uydan {{ajrat|ket}}ish harakatini qil!|[[w:Abdulla Qodiriy|Andulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mehmonlar uch kun turib, {{ajrat|ket}}ishdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Gulnor, qishloqdan {{ajrat|ket}}ib, choʻlda oʻrnashib olsak, qulogʻim tinchir, deb oʻzini oʻzi yupatdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}
2 Biror mashgʻulot, xizmat yoki vazifa-ni tark etmoq, tashlamoq. {{misol|Ishdan {{ajrat|ket}}moq. O‘qishdan {{ajrat|ket}}moq.}} {{misol|Senday aqli raso, tu-shunadigan odam boʻlsa, zavoddan {{ajrat|ket}}mas edim. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}. {{misol|Xotiningizni nega tashlab {{ajrat|ket}}ganingizni ayting.. Yara-shasizmi yo institutdan {{ajrat|ket}}asizmi, shuni ayting. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}.

3 Tamom boʻlmoq, tugamoq, oʻtmoq (vaqt haqida ). {{misol|Boʻlinglar, vaqt {{ajrat|ket}}yapti. Vaqting {{ajrat|ket}}di}} — {{misol|baxting {{ajrat|ket}}di.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Shunday rohat turmush im izdan, shunday shirin umri-mizdan darroye bir yili {{ajrat|ket}}dimi! Oh, dod deyman.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Nutq}}.

4 Yoʻq boʻlmoq, yoʻqolmoq, arimoq. {{misol|Da-lalardan qor {{ajrat|ket}}di. Kiyimning dogʻi {{ajrat|ket}}-madi.}} n {{misol|Hasrat tugagandan soʻng, Otabek-ning yuzidagi boyagi yarim jiddiylik {{ajrat|ket}}ib, uning oʻrnini oʻychanlik oldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Qadah toʻxtab qoldi. Suhbat-dan nechukdir fayz {{ajrat|ket}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qanot-siz chittak}}. {{misol|Kun boʻyi quloqlari ostidan juda gʻalati.. olis-olislarga chorlovchi ajib bir musiqa {{ajrat|ket}}madi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}.

'''5 '''{{koʻchma|uz}} Olamdan oʻtmoq; oʻlmoq. {{misol|Men oʻn beshga kirganda, ayam oʻldi. Hali qirqqa bor-magandi. Yosh {{ajrat|ket}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Ming martaba shukur boʻlsin parvardi-gorga, Mendan rozi {{ajrat|ket}}gan ekan qiblagohla-rim.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Jannatga yoʻl}}.

6 Sarf boʻlmoq, ishlatilmoq. {{misol|Yoʻl xara-jatiga hammasi boʻlib ellik soʻm {{ajrat|ket}}di. Bu ishni bajarishga koʻp vaqt {{ajrat|ket}}adi. Roʻzgʻor-ga {{ajrat|ket}}adigan narsalar. shya Kuch koʻp {{ajrat|ket}}adi, lekin ekinlar ichida bundan}} (''paxtadan''] ''ser-daromadi yoʻq.'' A. Qa\\or, Qoʻshchinor chirok-lari.

'''7 '''{{s. t.|uz}} Oʻtmoq, sotilmoq, pullanmoq. {{misol|Tez {{ajrat|ket}}adigan mol.}} n {{misol|Xullas, yer juda arzonga {{ajrat|ket}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

8 Muayyan maqsad yoki sabab bilan bi-ron joyga, ish-faoliyat va sh. k. joyga to-mon yoʻl olmoq; joʻnamoq. {{misol|Qiiyuqqa {{ajrat|ket}}-moq. Armiyaga {{ajrat|ket}}moq. Ishga {{ajrat|ket}}moq. Toʻyga {{ajrat|ket}}moq. shsh Kuniga oqshom tushsa, Martin-dan qoʻrqib, koʻchaga chiqmay, tuzsiz makaron chaynab yurguncha, shahrimga {{ajrat|ket}}aman.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Shirmonjon ona shu ahvolda tong ottiradi-yu, yana dalaga terimga {{ajrat|ket}}adi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Olov}}.

9 Davom etmoq; bormoq, boʻlmoq. {{misol|Imti-hon {{ajrat|ket}}yapti. Majlis {{ajrat|ket}}yapti.}} m ''Oʻrmon-jon, odatda, ish sustroq yoki yomonroq ke-tayotgan uchastkalarga borar edi.'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. ''Agar biz yerning doli-guliga kelishini kutib oʻtirsak, vaqtdan yutqazadiganga oʻxshaymiz, havo shunday ke-tavermas [dedi brigadir'']. N. Safarov, Xadicha Ahrorova.

'''10 '''{{koʻchma|uz}} Ish-faoliyatning biror soka-si, yoʻnalishi bilan bormoq, davom etmoq. {{misol|Akasi uchuvchi edi, ukasi ham uning orqasidan {{ajrat|ket}}di. Bola otasi izidan {{ajrat|ket}}ib, oʻqituvchi boʻldi.}} m {{misol|Butun oilasi bu yerga rezavor ekib, mumkin qadar eldan burunroq bozorga chiqa-rib, &quot;pul&quot; qshshshga tirishar edi. Abdishukur bu yoʻldan {{ajrat|ket}}madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

11 Tarqamoq, borib yetmoq (ovoza, dov-ruq va shu kabilar haqida). {{misol|Shuhrati butun dunyoga {{ajrat|ket}}di.}} m {{misol|Ammo nomi tildan-tilga oʻtib, butun frontga dovrugʻi {{ajrat|ket}}gan bu qizning oʻyida faqat Normat kechardi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|Uning taʼrifi uzoqlarga {{ajrat|ket}}gan.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}.

12 s. ''t.'' Ishdan chiqmoq (maye. sinmoq, yorilmoq, yirtilmoq kabi maʼnolarni ifodalaydi). {{misol|Shimim tizzasidan {{ajrat|ket}}di. shya Aravaning tagidan dehqonning ayanchli tovu-shi eshitildi: -Oʻqi {{ajrat|ket}}ibdi, ish pachava. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

13 s. ''t.'' Yarashib tushmoq (kiyim haqida). {{misol|Bu kostyum senga juda {{ajrat|ket}}ibdi.}}

14 Isteʼmol qilinmoq, yeyilmoq yoki ichilmoq; oʻtmoq. {{misol|Issiq kunda palov uncha {{ajrat|ket}}maydi.}} m {{misol|-Chuchvaradan keyin choy juda yaxshi {{ajrat|ket}}adi-da, — dedi Boqijon Baqoyev, yuzidagi terni artib.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Adabiyot muallimi}}.

15 s. ''t.'' (asosan boʻlishsiz shaklda — ketmaydi). Qoʻshilmaslik, maʼqul emaslikni bildiradi. {{misol|-Him, oqsoqol majlis ni qadim-gi zamon usulida tarafkashlikka aylantir-moqchi ekan-da. {{ajrat|Ket}}maydi, — dedi Abdura-sul.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}.

16 Sigʻmoq, joylanmoq. {{misol|Bu samovarga uch litr suv {{ajrat|ket}}adi. Zalga ikki yuz kishi {{ajrat|ket}}adi.}}

'''17 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Ravishdoshning -(i)b yoki -a/-y qoʻshimchali shakllariga birikib, harakatning tugal, toʻsatdan, davomli ba-jarilishi kabi maʼnolarni bildiradi. {{misol|Qizarib {{ajrat|ket}}moq. Gʻovlab {{ajrat|ket}}moq. Charchab {{ajrat|ket}}moq. Qoʻrqib {{ajrat|ket}}di. Mashina birdan gʻuvillab yurib {{ajrat|ket}}di. Oʻz maqsadini tushun-tira {{ajrat|ket}}di. Yoʻrgʻalay {{ajrat|ket}}di.}}

:Besh ketmoq ''q.'' besh. Suv tekin ketdi Juda arzonga sotildi. Oʻzidan ''(yoki'' kushi-dan) ketmoq Hushini yoʻqotmoq, kushsiz-lanmoq. {{misol|-Hushimdan {{ajrat|ket}}ib qoldim, keyin nima boʻlganini bilmayman,}} — ''dedi Hoji xola.'' M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Zil ket-moq Ichdan ezilgan kolatga tushmoq. {{misol|Nati-jada yutuqlarimizni koʻrolmay, ich-ichidan zil {{ajrat|ket}}ayotgan dushmanlarimiz sharmandayu sharmisor boʻldi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Mukkasidan ketmoq Nikoyatda berilmoq. U {{misol|shaxmatga shunaqangi mukkasidan {{ajrat|ket}}ganki, agar Fargʻona vodiysida bu oʻyinga jonini tikadigan odam ikkita boʻlsa, shuning bit-tasi — Ahmadjonov.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}.

=== Sinonimlari ===
[[kuzamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|КЕТМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''ketmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[уходить]], [[уезжать]]; [[идти]] ({{izoh|куда-л}}.); '''u qayoqqa ketdi? '''куда он ушёл?; '''sen qayerga ketayotirsan? '''куда ты идёшь?; '''akam Fargʻonaga ketgan '''мой старший брат уехал в Фергану; '''koʻchada ketayotgan kishi '''человек, идущий по улице;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[идти]], [[происходить]], [[совершаться]]; [[продолжаться]]; '''gap xuddi shu toʻgʻrida ketar edi '''разговор шёл именно об этом; '''ish sekin ketayotir '''работа идёт медленно;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[идти]], [[следовать]] ({{izoh|по какому-л. пути}}); '''Abdishukur bu yoʻldan ketmadi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Абдушукур не пошёл по этому пути;&lt;br /&gt;
'''4''' [[уходить]] [[быть]] [[израсходованным]]; '''bunga koʻp pul ketdi '''на это ушло много денег; '''bizdan nima ketadi '''мы ничего не теряем;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[сходить]], [[исчезать]], [[удаляться]], [[смыватьсяся]], [[стираться]] ({{izoh|о красках, пятнах, грязи, запахе и т. п}}.); '''kiyimning dogʻi ketmadi '''пятно с одежды не сошло; '''rangi ketdi '''1) краски его поблёкли; 2) он побледнел;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|разг}}. [[уходить]], [[быть]] [[проданным]]; '''Xullas, yer juda arzonga ketdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Одним словом, земля ушла (была продана) за бесценок;&lt;br /&gt;
'''7 '''[[распространяться]] ({{izoh|о славе, известности и т. п}}.); '''dovrugʻi butun olamgʻa ketdi '''слава о нём разнеслась по всему миру;&lt;br /&gt;
'''8 '''{{izoh|разг}}. [[испортиться]], [[выйти]] [[из]] [[строя]], [[поломаться]]; [[покоситься]]; '''[Aravaning] Oʻqi ketipti, ish pachava '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Ось [арбы] сломалась, дело дрянь;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[уходить]]; [[покидать]], [[бросать]] ({{izoh|учёбу, работу}}); {{tarjmisoli|ishdan ~ }} уходить с работы;&lt;br /&gt;
'''10 '''[[уходить]], [[тратиться]], [[проходить]] ({{izoh|о времени}}); '''koʻp vaqt ketdi '''много времени ушло (потрачено); '''boʻlinglar vaqt ketyapti '''поторапливайтесь, время уходит; {{tarjmisoli|vaqting ketdi ~ baxting ketdi }} {{izoh|посл}}. время твоё ушло - счастье (твоё) ушло;&lt;br /&gt;
'''11''' {{izoh|перен}}. [[умирать]]; '''otasi yosh ketdi '''его отец умер молодым;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[идти]], [[быть]] [[годным]], [[годиться]], [[быть]] [[хорошим]] ({{izoh|для еды, питья}}); '''chuchvaradan keyin choy juda yaxshi ketadi '''после пельменей чай идёт (пьётся) очень хорошо;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[идти]], [[быть]] [[к]] [[лицу]]; '''bu koʻylak senga juda ketibdi '''это платье тебе очень к лицу (очень идёт);&lt;br /&gt;
'''14 '''[[вмещаться]]; [[помещаться]], [[входить]]; '''bu samovarga besh litr suv ketadi '''в этот самовар входит пять литров воды; '''bu idishga necha litr sut ketadi? '''сколько литров молока войдёт в эту посуду?;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|в отриц. ф.: '''}}[[ketmaydi]] '''[[не]] [[пойдёт]], [[не]] [[приемлемо]]; [[нельзя]]; [[номер]] [[не]] [[пройдёт]];&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в роли вспомогательного глагола означает: }}1) {{izoh|после деепр. на&lt;br /&gt;
'''}}-a/-y '''{{izoh|основного глагола начало и быстрое развитие действия:}} {{tarjmisoli|soʻzlay ~ }} заговорить, начать говорить; '''bola koʻchaga yugura ketdi '''ребёнок (вдруг) побежал на улицу; '''u oʻz oʻgʻlini maqtay ketdi '''он начал хвалить своего сына; 2) {{izoh|после деепр. на'''}} -(i)b '''{{izoh|основного глагола }}а) {{izoh|обозначает удаление от говорящего или действующего лица:}} {{tarjmisoli|olib ~ }} уносить; увозить; {{tarjmisoli|chiqib ~ }} 1) выйти; 2) выскочить, соскочить; {{tarjmisoli|oʻtib ~ }} 1) проходить, проезжать ({{izoh|мимо чего-л}}.); 2) перегонять ({{izoh|кого-что-л}}.); 3) миновать ({{izoh|о времени}}); {{tarjmisoli|vaqt oʻtib ~da }} время (быстро) проходит; б) {{izoh|указывает на внезапность действия}}: '''yuragim oʻynab ketdi '''у меня сердце заколотилось; '''bola qoʻrqib ketdi '''ребёнок испугался; '''ot munkib ketdi '''лошадь споткнулась; в) {{izoh|указывает на завершённость действия: '''}}u kecha Toshkentga joʻnab ketdi '''он вчера уехал в Ташкент; '''havo ochilib ketdi '''небо прояснилось; '''u juda sevinib ketdi '''он очень обрадовался; '''quyosh botib ketdi '''солнце уже зашло; '''poyezd joʻnab ketdi '''поезд уже отправился; '''yomgʻirda boʻkib ketdim '''я (окончательно) промок под дождём; {{tarjmisoli|* besh ~ }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|besh; chokidan ~}} лопаться по шву, расходиться по шву; '''koʻylak chokidan ketibdi '''рубашка разошлась по шву; '''koʻnglim ketayotir '''меня тошнит; '''[[oʻzidan]] '''({{izoh|или '''}}[[hushidan]]''') {{tarjmisoli|~ }} терять сознание; '''bolaning koʻzi uyquga ketdi '''ребёнок заснул.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>91rsxfi7p4haklzwk6cyp808yvifyxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qiyoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39898</id>
    <revision>
      <id>638301</id>
      <parentid>583569</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1531" sha1="af28ibet3p6yjpeanwd99ryiajvv83g" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qi-yoq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QIYOQ 'uzun-uzun ingichka keskir bargli koʻp yillik oʻt'. Q i yo h oʻrganda ehtiyot boʻlmasang, hoʻlingni kesib ketadi. Bu ot eski oʻzbek tilida qïy— feʼlining 'kes-' maʼnosidan -(a)q qoʻshimchasi bilan yasalgan (ССТТН, II, 101; КРС, 502); keyinchalik q undoshi oldidagi a unlisi â unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïy- + aq &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; qïyaq &amp;gt;&amp;nbsp;qiyâq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Ingichka, uzun-uzun keskir bargli koʻp yillik oʻt. {{misol|Keksa podachi botqoqqa ham, yuziga urilgan keskir {{ajrat|qiyoq}} barglariga ham eʼtibor qilmay, olgʻa intilar edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Koʻkorol paxtazori gʻumay, {{ajrat|qiyoq}}, pechak kabi oʻtlardan tozalanib boʻlayozdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}
#Baʼzi oʻt-oʻsimliklarning qiyoq bargiga oʻxshash, keskir bargi. {{misol|Maysalar {{ajrat|qiyoq}} choʻzib qoldi.}} {{misol|Qamishning qiyogʻi qoʻlni kesib ketdi.}} {{misol|Oʻq tovushi tinganda, savagʻichning qurigan {{ajrat|qiyoq}}lari toʻzgʻib ketganini koʻrdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚИЁҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qiyoq'''&lt;br /&gt;
{{izoh|бот}}. [[осока]]; {{tarjmisoli|* qiyoq gugurt }} серные спички.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>af28ibet3p6yjpeanwd99ryiajvv83g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qimiz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40108</id>
    <revision>
      <id>638292</id>
      <parentid>583229</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="904" sha1="fdxljtnzmqg0q6awhxr401ycy0megu6" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QIMIZ 'biya sutini chayqatish, shopirish bilan tayyorlanadigan shifobaxsh ichimlik'. Korsondagi q i-m i z tugab, shoʻrva ham ichildi (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli 'chayqal-', ' toʻlqinlan-' maʼnosini anglatgan qum- feʼlidan (Devon, II, 35) -(u)z qoʻshimchasi bilan yasalgan (ДС, 466): qum- + uz &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; qumuz. Qadimgi turkiy tildayoq bu soʻz qïmïz tarzida ham talaffuz qilingan (Devon, I, 346); oʻzbek tiliga keyingi shakli yetib kelib, uning tarkibidagi ï unlilarining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïmïz &amp;gt;&amp;nbsp;qimiz.}}
== Tarjimalari ==
{{Tarjimalar
|tyv=[[хымыс]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qimiz'''&lt;br /&gt;
[[кумыс]]; {{tarjmisoli|qimiz bilan davolash }} кумысолечение; {{tarjmisoli|qimiz shifoxonasi }} кумысолечебница.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>fdxljtnzmqg0q6awhxr401ycy0megu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>sirgʻoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49395</id>
    <revision>
      <id>638296</id>
      <parentid>588717</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1374" sha1="jzr4unq3ebyye9zal9hjid9ab6fh0lu" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sir-gʻoq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SIRGʻOQ 'seryogʻin vaqt'. {{misol|Sirg‘oq boshlanmasdan hosilni yigib olishimiz kerak.}} Bu ot eski oʻzbek tilida 'suyuqlik chiqar—' maʼnosini anglatgan sïrï— feʼlining (ДС, 505) kuchaytirish (' takror') maʼnosini ifodalovchi —gʻa qoʻshimchasi qoʻshilgan shaklidan —q qoʻshimchasi bilan yasalgan; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan, q undoshining taʼsirida uning oldidagi a unlisi â unlisiga almashgan, birinchi boʻgʻindagi ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: (sïrï— + gʻa &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; sïrïgʻa—) + q &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; sïrïgʻaq &amp;gt;&amp;nbsp;sïrgʻaq &amp;gt;&amp;nbsp;sirgʻâq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Seryomgʻir vaqt, yogʻingarchi-lik. {{misol|Eskichasiga &quot;qirq kun qurgʻoq yoki qirq kun {{ajrat|sirgʻoq}}&quot;, derdilar. Mana shu &quot;sirgʻogʻi&quot; boshlanganga oʻxshaydi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Jamila}}.

'''2 '''''ayn.'' sirpanchiq 1. {{misol|{{ajrat|Sirgʻoq}} yoʻl.}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СИРҒОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sirgʻoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[мокрая]], [[дождливая]] [[погода]];&lt;br /&gt;
'''2 = [[sirpanchiq]]'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>jzr4unq3ebyye9zal9hjid9ab6fh0lu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638297</id>
      <parentid>638296</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1367" sha1="hq2xlv1bzs9vq6ihj48ifl1l6ten8lm" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sir-gʻoq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SIRGʻOQ 'seryogʻin vaqt'. {{misol|Sirg‘oq boshlanmasdan hosilni yigib olishimiz kerak.}} Bu ot eski oʻzbek tilida 'suyuqlik chiqar—' maʼnosini anglatgan sïrï— feʼlining (ДС, 505) kuchaytirish (' takror') maʼnosini ifodalovchi —gʻa qoʻshimchasi qoʻshilgan shaklidan —q qoʻshimchasi bilan yasalgan; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan, q undoshining taʼsirida uning oldidagi a unlisi â unlisiga almashgan, birinchi boʻgʻindagi ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: (sïrï— + gʻa &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; sïrïgʻa—) + q &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; sïrïgʻaq &amp;gt;&amp;nbsp;sïrgʻaq &amp;gt;&amp;nbsp;sirgʻâq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Seryomgʻir vaqt, yogʻingarchilik. {{misol|Eskichasiga &quot;qirq kun qurgʻoq yoki qirq kun {{ajrat|sirgʻoq}}&quot;, derdilar. Mana shu &quot;sirgʻogʻi&quot; boshlanganga oʻxshaydi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Jamila}}
#{{ayn.}} [[sirpanchiq]] 1. {{misol|{{ajrat|Sirgʻoq}} yoʻl.}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СИРҒОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sirgʻoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[мокрая]], [[дождливая]] [[погода]];&lt;br /&gt;
'''2 = [[sirpanchiq]]'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>hq2xlv1bzs9vq6ihj48ifl1l6ten8lm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>taramoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50963</id>
    <revision>
      <id>638273</id>
      <parentid>636887</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="57f5f03fj02z7arp6muvcsut248m09p" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ta-ra-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TARA— 'soch donalarini va shunga oʻxshash narsalarni tartiblash uchun taroq yurgʻiz-'. Iigit naridan beri sochlarini t a r a d i (Abdulla Qahhor). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli ' tarqat-', ' ajrat—', ' boʻlak—boʻlak qil—' maʼnolarini anglatgan tar— feʼlidan (Devon, III, 196) 'takror' maʼnosini ifodalovchi —a qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (Devon, III, 276); oʻzbek tilida a unlilari ä unlilariga almashgan: tar— + a &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; tara— &amp;gt;&amp;nbsp;tärä—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Taroq yoki boshqa biror narsa bilan soch, soqol va shu kabilarning chigi-lini yozmoq, tekislamoq. {{misol|Shundan keyin soch-larini bir tomonga silliq {{ajrat|tara}}gan tilla tishli yigit qoʻl koʻtardi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Su-varak}}. {{misol|O tam oʻylanib qoldi. Soqolini bar-moqlari bilan {{ajrat|tara}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Sadagʻang boʻ-lay, komandir}}. {{misol|Qorongʻida sokin turgan ot-ning boʻynidan quchoqladi, barmoqlari bilan yolini {{ajrat|tara}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

:Yuvib-taramoq Ozoda tutib, parvarish qilmoq. {{misol|Men ukalarimni yuvib-{{ajrat|tara}}b, kech-qurun bir qoshiq obiyovyun qaynatib, yetim-ligini bildirmaslikka urindim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''2 '''''q. x.'' Ariq-joʻyaklarga suvni bir meʼyor-da taqsimlab oqizmoq, taratmoq. {{misol|Joʻyak olin-gan joylarda tajribakor suvchilar chanqa-gan gʻoʻzalarga suv {{ajrat|tara}}rdilar.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Shermat ota ikki gektar-lik kartaga suv {{ajrat|tara}}b boʻldi-da, egatlarni koʻzdan kechirib, oʻqariq boʻyiga chiqdi.|[[w:H. Nuʼ-mon|H. Nuʼ-mon]]|Fasllar}}.

'''3 '''''koʻchma poet.'' Yoymoq, sochmoq. {{misol|Qorli togʻ-lar orqasidan Atlas sochin {{ajrat|tara}}b quyosh, Goh moʻralab, oʻynatar qosh, Xanda sochar dudogʻi-dan.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}.

:Tok(ni) taramoq Tok novdalarini bir-biridan ajratib, taratib, bagʻazlarga bogʻ-lamoq. ''Bogʻbon boqqa qarolmapti, toklarini tarolmapti..'' Yo. Shukurov, Asarlar.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТАРАМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[тараа]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''taramoq'''&lt;br /&gt;
'''1''' [[причёсывать]], [[расчёсывать]] ({{izoh|волосы, лён и т. п}}.); '''sochlarini tarab olmoq '''причёсывать волосы, причёсываться;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|с.-х}}. [[пускать]], [[распределять]] ({{izoh|воду по параллельным арыкам}}); {{tarjmisoli|egatlarga suv taramoq}}  пустить воду по бороздкам ({{izoh|параллельно}});&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[распространять]], [[рассеивать]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>57f5f03fj02z7arp6muvcsut248m09p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638274</id>
      <parentid>638273</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>638274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2977" sha1="m25da9227dplnhs5y9v1k5dfr82fnex" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ta-ra-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TARA— 'soch donalarini va shunga oʻxshash narsalarni tartiblash uchun taroq yurgʻiz-'. Iigit naridan beri sochlarini t a r a d i (Abdulla Qahhor). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli ' tarqat-', ' ajrat—', ' boʻlak—boʻlak qil—' maʼnolarini anglatgan tar— feʼlidan (Devon, III, 196) 'takror' maʼnosini ifodalovchi —a qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (Devon, III, 276); oʻzbek tilida a unlilari ä unlilariga almashgan: tar— + a &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; tara— &amp;gt;&amp;nbsp;tärä—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Taroq yoki boshqa biror narsa bilan soch, soqol va shu kabilarning chigi-lini yozmoq, tekislamoq. {{misol|Shundan keyin soch-larini bir tomonga silliq {{ajrat|tara}}gan tilla tishli yigit qoʻl koʻtardi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Su-varak}}. {{misol|O tam oʻylanib qoldi. Soqolini bar-moqlari bilan {{ajrat|tara}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Sadagʻang boʻ-lay, komandir}}. {{misol|Qorongʻida sokin turgan ot-ning boʻynidan quchoqladi, barmoqlari bilan yolini {{ajrat|tara}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

:Yuvib-taramoq Ozoda tutib, parvarish qilmoq. {{misol|Men ukalarimni yuvib-{{ajrat|tara}}b, kech-qurun bir qoshiq obiyovyun qaynatib, yetim-ligini bildirmaslikka urindim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''2 '''''q. x.'' Ariq-joʻyaklarga suvni bir meʼyor-da taqsimlab oqizmoq, taratmoq. {{misol|Joʻyak olin-gan joylarda tajribakor suvchilar chanqa-gan gʻoʻzalarga suv {{ajrat|tara}}rdilar.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Shermat ota ikki gektar-lik kartaga suv {{ajrat|tara}}b boʻldi-da, egatlarni koʻzdan kechirib, oʻqariq boʻyiga chiqdi.|[[w:H. Nuʼ-mon|H. Nuʼ-mon]]|Fasllar}}.

'''3 '''''koʻchma poet.'' Yoymoq, sochmoq. {{misol|Qorli togʻ-lar orqasidan Atlas sochin {{ajrat|tara}}b quyosh, Goh moʻralab, oʻynatar qosh, Xanda sochar dudogʻi-dan.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}.

:Tok(ni) taramoq Tok novdalarini bir-biridan ajratib, taratib, bagʻazlarga bogʻ-lamoq. ''Bogʻbon boqqa qarolmapti, toklarini tarolmapti..'' Yo. Shukurov, Asarlar.

=== Sinonimlari ===
[[shonalamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТАРАМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[тараа]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''taramoq'''&lt;br /&gt;
'''1''' [[причёсывать]], [[расчёсывать]] ({{izoh|волосы, лён и т. п}}.); '''sochlarini tarab olmoq '''причёсывать волосы, причёсываться;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|с.-х}}. [[пускать]], [[распределять]] ({{izoh|воду по параллельным арыкам}}); {{tarjmisoli|egatlarga suv taramoq}}  пустить воду по бороздкам ({{izoh|параллельно}});&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[распространять]], [[рассеивать]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>m25da9227dplnhs5y9v1k5dfr82fnex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638275</id>
      <parentid>638274</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="puxm8fijllgz5s79vgb33ti9hxftjh7" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ta-ra-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TARA— 'soch donalarini va shunga oʻxshash narsalarni tartiblash uchun taroq yurgʻiz-'. Iigit naridan beri sochlarini t a r a d i (Abdulla Qahhor). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli ' tarqat-', ' ajrat—', ' boʻlak—boʻlak qil—' maʼnolarini anglatgan tar— feʼlidan (Devon, III, 196) 'takror' maʼnosini ifodalovchi —a qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (Devon, III, 276); oʻzbek tilida a unlilari ä unlilariga almashgan: tar— + a &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; tara— &amp;gt;&amp;nbsp;tärä—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Taroq yoki boshqa biror narsa bilan soch, soqol va shu kabilarning chigilini yozmoq, tekislamoq. {{misol|Shundan keyin sochlarini bir tomonga silliq {{ajrat|tara}}gan tilla tishli yigit qoʻl koʻtardi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}} {{misol|O tam oʻylanib qoldi. Soqolini barmoqlari bilan {{ajrat|tara}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Sadagʻang boʻlay, komandir}} {{misol|Qorongʻida sokin turgan otning boʻynidan quchoqladi, barmoqlari bilan yolini {{ajrat|tara}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

:Yuvib-taramoq Ozoda tutib, parvarish qilmoq. {{misol|Men ukalarimni yuvib-{{ajrat|tara}}b, kech-qurun bir qoshiq obiyovyun qaynatib, yetim-ligini bildirmaslikka urindim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

'''2 '''''q. x.'' Ariq-joʻyaklarga suvni bir meʼyorda taqsimlab oqizmoq, taratmoq. {{misol|Joʻyak olin-gan joylarda tajribakor suvchilar chanqa-gan gʻoʻzalarga suv {{ajrat|tara}}rdilar.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Shermat ota ikki gektar-lik kartaga suv {{ajrat|tara}}b boʻldi-da, egatlarni koʻzdan kechirib, oʻqariq boʻyiga chiqdi.|[[w:H. Nuʼmon|H. Nuʼmon]]|Fasllar}}

'''3 '''''koʻchma poet.'' Yoymoq, sochmoq. {{misol|Qorli togʻlar orqasidan Atlas sochin {{ajrat|tara}}b quyosh, Goh moʻralab, oʻynatar qosh, Xanda sochar dudogʻi-dan.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}.

:Tok(ni) taramoq Tok novdalarini bir-biridan ajratib, taratib, bagʻazlarga bogʻ-lamoq. ''Bogʻbon boqqa qarolmapti, toklarini tarolmapti..'' Yo. Shukurov, Asarlar.

=== Sinonimlari ===
[[shonalamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТАРАМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[тараа]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''taramoq'''&lt;br /&gt;
'''1''' [[причёсывать]], [[расчёсывать]] ({{izoh|волосы, лён и т. п}}.); '''sochlarini tarab olmoq '''причёсывать волосы, причёсываться;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|с.-х}}. [[пускать]], [[распределять]] ({{izoh|воду по параллельным арыкам}}); {{tarjmisoli|egatlarga suv taramoq}}  пустить воду по бороздкам ({{izoh|параллельно}});&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[распространять]], [[рассеивать]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>puxm8fijllgz5s79vgb33ti9hxftjh7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638276</id>
      <parentid>638275</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="7vdhfkfbks85rlkbrejdj41h1jrqp3i" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ta-ra-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TARA— 'soch donalarini va shunga oʻxshash narsalarni tartiblash uchun taroq yurgʻiz-'. Iigit naridan beri sochlarini t a r a d i (Abdulla Qahhor). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli ' tarqat-', ' ajrat—', ' boʻlak—boʻlak qil—' maʼnolarini anglatgan tar— feʼlidan (Devon, III, 196) 'takror' maʼnosini ifodalovchi —a qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (Devon, III, 276); oʻzbek tilida a unlilari ä unlilariga almashgan: tar— + a &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; tara— &amp;gt;&amp;nbsp;tärä—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Taroq yoki boshqa biror narsa bilan soch, soqol va shu kabilarning chigilini yozmoq, tekislamoq. {{misol|Shundan keyin sochlarini bir tomonga silliq {{ajrat|tara}}gan tilla tishli yigit qoʻl koʻtardi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}} {{misol|Otam oʻylanib qoldi. Soqolini barmoqlari bilan {{ajrat|tara}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Sadagʻang boʻlay, komandir}} {{misol|Qorongʻida sokin turgan otning boʻynidan quchoqladi, barmoqlari bilan yolini {{ajrat|tara}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

:Yuvib-taramoq Ozoda tutib, parvarish qilmoq. {{misol|Men ukalarimni yuvib-{{ajrat|tara}}b, kech-qurun bir qoshiq obiyovyun qaynatib, yetim-ligini bildirmaslikka urindim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

'''2 '''''q. x.'' Ariq-joʻyaklarga suvni bir meʼyorda taqsimlab oqizmoq, taratmoq. {{misol|Joʻyak olin-gan joylarda tajribakor suvchilar chanqa-gan gʻoʻzalarga suv {{ajrat|tara}}rdilar.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Shermat ota ikki gektar-lik kartaga suv {{ajrat|tara}}b boʻldi-da, egatlarni koʻzdan kechirib, oʻqariq boʻyiga chiqdi.|[[w:H. Nuʼmon|H. Nuʼmon]]|Fasllar}}

'''3 '''''koʻchma poet.'' Yoymoq, sochmoq. {{misol|Qorli togʻlar orqasidan Atlas sochin {{ajrat|tara}}b quyosh, Goh moʻralab, oʻynatar qosh, Xanda sochar dudogʻi-dan.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}.

:Tok(ni) taramoq Tok novdalarini bir-biridan ajratib, taratib, bagʻazlarga bogʻ-lamoq. ''Bogʻbon boqqa qarolmapti, toklarini tarolmapti..'' Yo. Shukurov, Asarlar.

=== Sinonimlari ===
[[shonalamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТАРАМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[тараа]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''taramoq'''&lt;br /&gt;
'''1''' [[причёсывать]], [[расчёсывать]] ({{izoh|волосы, лён и т. п}}.); '''sochlarini tarab olmoq '''причёсывать волосы, причёсываться;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|с.-х}}. [[пускать]], [[распределять]] ({{izoh|воду по параллельным арыкам}}); {{tarjmisoli|egatlarga suv taramoq}}  пустить воду по бороздкам ({{izoh|параллельно}});&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[распространять]], [[рассеивать]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>7vdhfkfbks85rlkbrejdj41h1jrqp3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tezikmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51367</id>
    <revision>
      <id>638318</id>
      <parentid>591716</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="680" sha1="jx6h7ygk66vitehabern5a81lwuvwvl" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''te-zik-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{shv.|uz}} Tez yurmoq, tezlikni oshirmoq; tezlashmoq. {{misol|Zulfizar otiga gʻazab qamchisini urdi, gʻoyibning qushiday {{ajrat|tezik}}ib ketdi.|[[w:Zulfizar bilan Avazxon|&quot;Zulfizar bilan Avazxon&quot;]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТЕЗИКМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tezikmoq'''&lt;br /&gt;
{{izoh|обл}}. [[ускорить]] [[ход]], [[убыстрить]]; [[ускориться]]; [[набирать]] [[скорость]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>jx6h7ygk66vitehabern5a81lwuvwvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tush</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52732</id>
    <revision>
      <id>638244</id>
      <parentid>635858</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3644" sha1="0wvs4kcf8scvvxqarkbo71nibj7p9v7" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygotmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. teng—tush}}
''\[[w:Nemis tili|nem.]]'' Tusche — rang, boʻyoq

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tay-yorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydi-gan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishla-tiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} n {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Shu-kur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүш]]
|ja=[[夢]]
|sah = [[түүл]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>0wvs4kcf8scvvxqarkbo71nibj7p9v7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638247</id>
      <parentid>638244</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3660" sha1="ezasyqxroivve70npodcynnm5m90vei" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygotmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. teng—tush}}
''\[[w:Nemis tili|nem.]]'' Tusche — rang, boʻyoq

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tay-yorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydi-gan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishla-tiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} n {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Shu-kur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүш]]
|kjh=[[тӱс]]
|ja=[[夢]]
|sah = [[түүл]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>ezasyqxroivve70npodcynnm5m90vei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>uyqu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54111</id>
    <revision>
      <id>638242</id>
      <parentid>627005</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9053" sha1="leibht1rkow22gzc27fgb8ne0a5uir2" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''uy-qu'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|UYQU ’tirik organizmda fiziologik sokinlik holati’. U y h u charchohni tarhatadi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi 'fiziologik sokinlik holatida boʻl-’ maʼnosini anglatgan uyu- feʼlidan (ЭСТЯ, I, 579; DS, 607) -qu qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 580; DS, 607); keyinchalik bu soʻzning ikkinchi boʻgʻinidagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan: uyu- + qu &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; uyuqu &amp;gt;&amp;nbsp;uyqu. Hozirgi oʻzbek adabiy tilida bu soʻzni qadimgi uyqu shaklida yozish saqlangan, lekin talaffuzda soʻz oxiridagi u unlisi i unlisiga almashadi: uyqu &amp;gt;&amp;nbsp;uyqi.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Odam va hayvonlarda davriy yuz beradigan fiziologik holat (Uyquda nerv sistemasi, asosan, bosh miya poʻstlogʻining faolligi pasayadi, ong, muskul tonusi va sezuvchanlik susayadi). {{misol|Qattiq {{ajrat|uyqu}}. Shirin {{ajrat|uyqu}}. Uiqum keldi. Uyqu arslonni ham yiqi-tar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Gʻulomjonninguxlab qolgani-ni ham, {{ajrat|uyqu}}sida shirin tushlar koʻrayotgani-niham bilmaydi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Doridan ichgandan keyin yurak siqilishi ka-mayib, {{ajrat|uyqu}}si ham bir oz yaxshshtndi. Oʻ.|[[w:Us-monov|Us-monov]]|Sirli sohil}}. {{misol|Ishtaha yoʻq, {{ajrat|uyqu}} buzilgan, boshim ari toʻldirilgan qovoqdek guvullagani-guvullagan.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. {{misol|Koshona egalari \roʻza-da\ salqin xonalarda yotib, {{ajrat|uyqu}} bilan jon saqlashni odat qilganlar.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yul-duzli tunlar}}.

18—Oʻzbek tilining izohli lugʻati{{clear}}

'''2 '''{{koʻchma|uz}} &quot;Hayot&quot;dan toʻxtagan, harakatsiz, shovqin-suronsiz, tinch holat (tabiat ho-disalari va shu kabilarga nisbatan). {{misol|Ona tabiat, ertangi kurash oldidan miriqib dam olish-ga chogʻlangan pahlavonlarday, ogʻir {{ajrat|uyqu}}ga choʻmgandi. Oʻ.|[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. {{misol|Dov-daraxtlar qish {{ajrat|uyqu}}sidan uygʻonib, bahorni olqishlaydilar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Asrlar uxlagan sahro {{ajrat|uyqu}}sin Mahv etdik, bir yoʻla ayladik bedor.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}.

:Abadiy uyqu {{kt.|uz}} Oʻlim. ''Balki abadiy uy-qudamisan, Saltanat!S.'' Ahmad, Hukm. Koʻzi uyquga ketmoq Koʻz yumilib, uyqu(si) bosh-lanmoq. {{misol|Qoʻchqor bilan Akmalni topib, yum-shoq poxolga choʻzildi, koʻzi {{ajrat|uyqu}}ga ketarkan, oʻzicha jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. Koʻziga uyqu kelmoq Uyqu bilan koʻz-lar yumilmoq, uyqu tortmoq. {{misol|Tun yarim kecha-dan ogʻgan, Nodirning koʻziga {{ajrat|uyqu}} kelmasdi. |[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. ''Koʻmariga uiqu kelgan shogird bola mushi ipni qir-qir choʻzib, qatim tortar..'' Oybek, Tanlangan asarlar. Koʻz(i)da uyqu yoʻq Uyqu kelmagan, uyqusiz holatni bildiradi. {{misol|Xayoliy bir ishq bilan Koʻzlarimda {{ajrat|uyqu}} yoʻq.|[[w:Mirtemir|Mirtemir]]}}. Mast uyqu Rohatli qattiq uyqu. {{misol|Toʻpaniso bir tekisda nafas olib, mast {{ajrat|uyqu}}da yotar edi. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Noz uyqu ''q.'' noz 3. {{misol|Bir kuni ana shunaqa noz {{ajrat|uyqu}}da yotgan ekanman, &quot;Bemor Bakirov, ukol!&quot; degan tovushdan uygʻonib ketdim.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻ-lik}}. Uyqu bermaslik Uxlashga qoʻymaslik, uxlatmaslik. {{misol|Shu-shu boʻlib, bu yigitning su-rati, uning mayin jilmayishi.. Shahzodaga {{ajrat|uyqu}} bermay qoʻydi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Uyqu bosmoq Uyqu oʻz taʼsiriga tortmoq. {{misol|Yana or-tiq turib qolinsa, {{ajrat|uyqu}} bosib, sovib qolish-dan qoʻrqqan aravakash: -Maymanaga yetib olgach, karvonsaroyda uxlab, yaxshilab dam ola-miz, — dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Uyqu yoʻq Uyqu(si) kelmaydi, uxlamaydi. {{misol|{{ajrat|Uyqu}}si yoʻq, halovati yoʻq, Qaygʻu ezar, erk ularga yot. |[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Qizda {{ajrat|uyqu}} yoʻq. Uning badani qizigan.. yuragi shiddatli uradi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Uyqu olmoq Uyqu oʻz taʼsiriga tortmoq. {{misol|Ertadan kechgacha yaylov daiiada tinmay oʻynab charchagan shoʻx bolalar-ni bir lahzada va birdan {{ajrat|uyqu}} oldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kechasi bilan {{ajrat|uyqu}} olma-di, koʻzimni yumib, Soʻnagulni koʻz oldimga keltirib.. gaplashib chiqdim.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. Uyqu tang qilmoq Uyqu talabi kuchaymoq. {{misol|Nihoyat, kuta-kuta {{ajrat|uyqu}}-si tang qilgach, oʻrniga choʻzshshb.. uxlab qol-ganini oʻzi ham sezmay qoldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Uyqu elitmoq ''ayn.'' uyqu olmoq. {{misol|Koʻpoʻtmay Meʼmorni {{ajrat|uyqu}} elitdi..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Uyquga bormoq ''ayn.'' uyquga ketmoq. {{misol|Tuhfa birdan xoxolab yubordi. Bu kulgi-dan {{ajrat|uyqu}}ga borgan qizlardan baʼzisi choʻchib ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Uyquga ketmoq Uyqu holatiga oʻtmoq, uxlab qolmoq. {{misol|Butun badanim zirqirab, oʻringa kiribman-u, salda {{ajrat|uyqu}}ga ketibman.|[[w:Oʻ. Usmonov|Oʻ. Usmonov]]|Sirli sohil}}. Uyquni olmoq Uxlamoq, uxlab turmoq. {{misol|Rosa {{ajrat|uyqu}}ni oldik.}} Uyqusi kelmoq Uyquga xohish, ehtiyoj uygʻonmoq. {{misol|Kamoliddin {{ajrat|uyqu}}si kelmasa ham, oʻringa kirib yotdi.|[[w:Oʻ. Usmonov|Oʻ. Usmonov]]|Sirli sohil}}. Uyqu(si) oʻchmoq Uyquga xohish, talab holat(i) tarqamoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Oʻringa yotganda, tezroq tong otishini kutib, hor-gʻinligiga qaramay, {{ajrat|uyqu}}si oʻchib ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kechasi poyezdda uxla-magani uchun.. mizgʻib olgisi kelardi. Yechinib oʻtirmasdan, darrov yotdi.. Ammo endi {{ajrat|uyqu}}si oʻchib ketdi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Uyqusi qochmoq Uyqu tark etmoq, uyqu-si oʻchmoq. {{misol|U kechasi bilan toʻlgʻanib chiqdi, {{ajrat|uyqu}}si qochdi..|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Temirjon allamahalgacha {{ajrat|uyqu}}si qochib, Us-monali otaning Hilol aka haqidagi gaplari-ni eslab yotdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Yarim uyqu Chala uyqu, uyquli-uyqusiz holat. {{misol|Ana shunday kunlarning birida Shirmonxon yarim {{ajrat|uyqu}}, yarim xayol orasida darvoza taqilla-ganini eshitdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Olov}}. Qush uyqusi Tez-tez uygʻonish bilan boʻladigan, yengil-yelpi, qisqauyqu. {{misol|-Qush{{ajrat|uyqu}}si, —dedi ona.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|УЙҚУ}}
== Tarjimalari ==
*{{tyv}}: [[уйгу]]
*{{klj}}: [[ū]]
*{{sah}}: [[уу]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''uyqu'''&lt;br /&gt;
[[сон]]; [[спячка]]; // [[сонный]]; {{tarjmisoli|shirin uyqu }} сладкий сон; {{tarjmisoli|qattiq uyqu }} крепкий, непробудный сон; '''uyqu qissa (qistasa), yostiq ham kerak emas '''{{izoh|посл}}. если сон сморит (одолеет), то и подушка не нужна; {{tarjmisoli|uning uyqusi ziyrak }} у него чуткий сон; он чутко спит; {{tarjmisoli|hayvonlarning qish uyqusi }} зимняя спячка у животных; {{tarjmisoli|uyqu aralash }} 1) сквозь сон; 2) спросонок; {{tarjmisoli|uyqu kasalligi }} сонная болезнь; {{tarjmisoli|uyquni buzmoq }} нарушать ({{izoh|чей-л}}.) сон; {{tarjmisoli|uyquni urmoq }} спать; выспаться; {{tarjmisoli|uyquga ketmoq }} уснуть, заснуть, погрузиться в сон; {{tarjmisoli|uyquda gapirmoq }} говорить во сне; {{tarjmisoli|uyqudan uygʻonmoq }} ({{izoh|или '''}}[[turmoq]]''') [[пробудиться]] [[ото]] [[сна]], [[проснуться]]; {{tarjmisoli|meni uyqu bosayotir }} ({{izoh|или '''}}[[eltayotir]]''') {{izoh|или {{tarjmisoli|}}uyqum kelayotir }} меня клонит ко сну; я хочу спать; мне хочется спать; {{tarjmisoli|uyqum oʻchdi }} ({{izoh|или '''}}[[oʻtdi]]''') [[у]] [[меня]] [[сон]] [[прошёл]], [[я]] [[больше]] [[не]] [[хочу]] [[спать]]; {{tarjmisoli|koʻzimga uyqu kelmadi }} я не мог уснуть, заснуть; сна нет ни в одном глазу; {{tarjmisoli|uyqudan koʻzini ochmoq }} очнуться ото сна; пробудиться ото сна;{{tarjmisoli| uyqu oʻlik bilan teng }} {{izoh|погов. }}сон равносилен смерти; сон смерти брат; '''qishloq tinch uyquda '''селение спит мирным сном; {{tarjmisoli|* qush uyqusi }} ({{izoh|букв}}. птичий сон) лёгкий, кратковременный сон; {{tarjmisoli|abadiy uyqu }} {{izoh|высок.}} вечный сон; {{tarjmisoli|letargik uyqu }} летаргический сон.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
:[[yuxu]]</text>
      <sha1>leibht1rkow22gzc27fgb8ne0a5uir2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638249</id>
      <parentid>638242</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9078" sha1="lgwc218utm5suvuj4mmtwpno23krsmf" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''uy-qu'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|UYQU ’tirik organizmda fiziologik sokinlik holati’. U y h u charchohni tarhatadi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi 'fiziologik sokinlik holatida boʻl-’ maʼnosini anglatgan uyu- feʼlidan (ЭСТЯ, I, 579; DS, 607) -qu qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 580; DS, 607); keyinchalik bu soʻzning ikkinchi boʻgʻinidagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan: uyu- + qu &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; uyuqu &amp;gt;&amp;nbsp;uyqu. Hozirgi oʻzbek adabiy tilida bu soʻzni qadimgi uyqu shaklida yozish saqlangan, lekin talaffuzda soʻz oxiridagi u unlisi i unlisiga almashadi: uyqu &amp;gt;&amp;nbsp;uyqi.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Odam va hayvonlarda davriy yuz beradigan fiziologik holat (Uyquda nerv sistemasi, asosan, bosh miya poʻstlogʻining faolligi pasayadi, ong, muskul tonusi va sezuvchanlik susayadi). {{misol|Qattiq {{ajrat|uyqu}}. Shirin {{ajrat|uyqu}}. Uiqum keldi. Uyqu arslonni ham yiqi-tar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Gʻulomjonninguxlab qolgani-ni ham, {{ajrat|uyqu}}sida shirin tushlar koʻrayotgani-niham bilmaydi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Doridan ichgandan keyin yurak siqilishi ka-mayib, {{ajrat|uyqu}}si ham bir oz yaxshshtndi. Oʻ.|[[w:Us-monov|Us-monov]]|Sirli sohil}}. {{misol|Ishtaha yoʻq, {{ajrat|uyqu}} buzilgan, boshim ari toʻldirilgan qovoqdek guvullagani-guvullagan.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. {{misol|Koshona egalari \roʻza-da\ salqin xonalarda yotib, {{ajrat|uyqu}} bilan jon saqlashni odat qilganlar.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yul-duzli tunlar}}.

18—Oʻzbek tilining izohli lugʻati{{clear}}

'''2 '''{{koʻchma|uz}} &quot;Hayot&quot;dan toʻxtagan, harakatsiz, shovqin-suronsiz, tinch holat (tabiat ho-disalari va shu kabilarga nisbatan). {{misol|Ona tabiat, ertangi kurash oldidan miriqib dam olish-ga chogʻlangan pahlavonlarday, ogʻir {{ajrat|uyqu}}ga choʻmgandi. Oʻ.|[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. {{misol|Dov-daraxtlar qish {{ajrat|uyqu}}sidan uygʻonib, bahorni olqishlaydilar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Asrlar uxlagan sahro {{ajrat|uyqu}}sin Mahv etdik, bir yoʻla ayladik bedor.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}.

:Abadiy uyqu {{kt.|uz}} Oʻlim. ''Balki abadiy uy-qudamisan, Saltanat!S.'' Ahmad, Hukm. Koʻzi uyquga ketmoq Koʻz yumilib, uyqu(si) bosh-lanmoq. {{misol|Qoʻchqor bilan Akmalni topib, yum-shoq poxolga choʻzildi, koʻzi {{ajrat|uyqu}}ga ketarkan, oʻzicha jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. Koʻziga uyqu kelmoq Uyqu bilan koʻz-lar yumilmoq, uyqu tortmoq. {{misol|Tun yarim kecha-dan ogʻgan, Nodirning koʻziga {{ajrat|uyqu}} kelmasdi. |[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. ''Koʻmariga uiqu kelgan shogird bola mushi ipni qir-qir choʻzib, qatim tortar..'' Oybek, Tanlangan asarlar. Koʻz(i)da uyqu yoʻq Uyqu kelmagan, uyqusiz holatni bildiradi. {{misol|Xayoliy bir ishq bilan Koʻzlarimda {{ajrat|uyqu}} yoʻq.|[[w:Mirtemir|Mirtemir]]}}. Mast uyqu Rohatli qattiq uyqu. {{misol|Toʻpaniso bir tekisda nafas olib, mast {{ajrat|uyqu}}da yotar edi. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Noz uyqu ''q.'' noz 3. {{misol|Bir kuni ana shunaqa noz {{ajrat|uyqu}}da yotgan ekanman, &quot;Bemor Bakirov, ukol!&quot; degan tovushdan uygʻonib ketdim.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻ-lik}}. Uyqu bermaslik Uxlashga qoʻymaslik, uxlatmaslik. {{misol|Shu-shu boʻlib, bu yigitning su-rati, uning mayin jilmayishi.. Shahzodaga {{ajrat|uyqu}} bermay qoʻydi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Uyqu bosmoq Uyqu oʻz taʼsiriga tortmoq. {{misol|Yana or-tiq turib qolinsa, {{ajrat|uyqu}} bosib, sovib qolish-dan qoʻrqqan aravakash: -Maymanaga yetib olgach, karvonsaroyda uxlab, yaxshilab dam ola-miz, — dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Uyqu yoʻq Uyqu(si) kelmaydi, uxlamaydi. {{misol|{{ajrat|Uyqu}}si yoʻq, halovati yoʻq, Qaygʻu ezar, erk ularga yot. |[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Qizda {{ajrat|uyqu}} yoʻq. Uning badani qizigan.. yuragi shiddatli uradi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Uyqu olmoq Uyqu oʻz taʼsiriga tortmoq. {{misol|Ertadan kechgacha yaylov daiiada tinmay oʻynab charchagan shoʻx bolalar-ni bir lahzada va birdan {{ajrat|uyqu}} oldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kechasi bilan {{ajrat|uyqu}} olma-di, koʻzimni yumib, Soʻnagulni koʻz oldimga keltirib.. gaplashib chiqdim.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening takdirimda}}. Uyqu tang qilmoq Uyqu talabi kuchaymoq. {{misol|Nihoyat, kuta-kuta {{ajrat|uyqu}}-si tang qilgach, oʻrniga choʻzshshb.. uxlab qol-ganini oʻzi ham sezmay qoldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Uyqu elitmoq ''ayn.'' uyqu olmoq. {{misol|Koʻpoʻtmay Meʼmorni {{ajrat|uyqu}} elitdi..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Uyquga bormoq ''ayn.'' uyquga ketmoq. {{misol|Tuhfa birdan xoxolab yubordi. Bu kulgi-dan {{ajrat|uyqu}}ga borgan qizlardan baʼzisi choʻchib ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Uyquga ketmoq Uyqu holatiga oʻtmoq, uxlab qolmoq. {{misol|Butun badanim zirqirab, oʻringa kiribman-u, salda {{ajrat|uyqu}}ga ketibman.|[[w:Oʻ. Usmonov|Oʻ. Usmonov]]|Sirli sohil}}. Uyquni olmoq Uxlamoq, uxlab turmoq. {{misol|Rosa {{ajrat|uyqu}}ni oldik.}} Uyqusi kelmoq Uyquga xohish, ehtiyoj uygʻonmoq. {{misol|Kamoliddin {{ajrat|uyqu}}si kelmasa ham, oʻringa kirib yotdi.|[[w:Oʻ. Usmonov|Oʻ. Usmonov]]|Sirli sohil}}. Uyqu(si) oʻchmoq Uyquga xohish, talab holat(i) tarqamoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Oʻringa yotganda, tezroq tong otishini kutib, hor-gʻinligiga qaramay, {{ajrat|uyqu}}si oʻchib ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kechasi poyezdda uxla-magani uchun.. mizgʻib olgisi kelardi. Yechinib oʻtirmasdan, darrov yotdi.. Ammo endi {{ajrat|uyqu}}si oʻchib ketdi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Uyqusi qochmoq Uyqu tark etmoq, uyqu-si oʻchmoq. {{misol|U kechasi bilan toʻlgʻanib chiqdi, {{ajrat|uyqu}}si qochdi..|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Temirjon allamahalgacha {{ajrat|uyqu}}si qochib, Us-monali otaning Hilol aka haqidagi gaplari-ni eslab yotdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Yarim uyqu Chala uyqu, uyquli-uyqusiz holat. {{misol|Ana shunday kunlarning birida Shirmonxon yarim {{ajrat|uyqu}}, yarim xayol orasida darvoza taqilla-ganini eshitdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Olov}}. Qush uyqusi Tez-tez uygʻonish bilan boʻladigan, yengil-yelpi, qisqauyqu. {{misol|-Qush{{ajrat|uyqu}}si, —dedi ona.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|УЙҚУ}}
== Tarjimalari ==
*{{kim}}: [[уъйһю]]
*{{tyv}}: [[уйгу]]
*{{klj}}: [[ū]]
*{{sah}}: [[уу]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''uyqu'''&lt;br /&gt;
[[сон]]; [[спячка]]; // [[сонный]]; {{tarjmisoli|shirin uyqu }} сладкий сон; {{tarjmisoli|qattiq uyqu }} крепкий, непробудный сон; '''uyqu qissa (qistasa), yostiq ham kerak emas '''{{izoh|посл}}. если сон сморит (одолеет), то и подушка не нужна; {{tarjmisoli|uning uyqusi ziyrak }} у него чуткий сон; он чутко спит; {{tarjmisoli|hayvonlarning qish uyqusi }} зимняя спячка у животных; {{tarjmisoli|uyqu aralash }} 1) сквозь сон; 2) спросонок; {{tarjmisoli|uyqu kasalligi }} сонная болезнь; {{tarjmisoli|uyquni buzmoq }} нарушать ({{izoh|чей-л}}.) сон; {{tarjmisoli|uyquni urmoq }} спать; выспаться; {{tarjmisoli|uyquga ketmoq }} уснуть, заснуть, погрузиться в сон; {{tarjmisoli|uyquda gapirmoq }} говорить во сне; {{tarjmisoli|uyqudan uygʻonmoq }} ({{izoh|или '''}}[[turmoq]]''') [[пробудиться]] [[ото]] [[сна]], [[проснуться]]; {{tarjmisoli|meni uyqu bosayotir }} ({{izoh|или '''}}[[eltayotir]]''') {{izoh|или {{tarjmisoli|}}uyqum kelayotir }} меня клонит ко сну; я хочу спать; мне хочется спать; {{tarjmisoli|uyqum oʻchdi }} ({{izoh|или '''}}[[oʻtdi]]''') [[у]] [[меня]] [[сон]] [[прошёл]], [[я]] [[больше]] [[не]] [[хочу]] [[спать]]; {{tarjmisoli|koʻzimga uyqu kelmadi }} я не мог уснуть, заснуть; сна нет ни в одном глазу; {{tarjmisoli|uyqudan koʻzini ochmoq }} очнуться ото сна; пробудиться ото сна;{{tarjmisoli| uyqu oʻlik bilan teng }} {{izoh|погов. }}сон равносилен смерти; сон смерти брат; '''qishloq tinch uyquda '''селение спит мирным сном; {{tarjmisoli|* qush uyqusi }} ({{izoh|букв}}. птичий сон) лёгкий, кратковременный сон; {{tarjmisoli|abadiy uyqu }} {{izoh|высок.}} вечный сон; {{tarjmisoli|letargik uyqu }} летаргический сон.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
:[[yuxu]]</text>
      <sha1>lgwc218utm5suvuj4mmtwpno23krsmf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>oʻlim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54788</id>
    <revision>
      <id>638262</id>
      <parentid>633315</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="mpso2bbkukdzdr6cp6nhzs9j7sg2xtd" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻ-lim'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OʻLIM ’tirik organizm hayotining tugashi’, ’qazo\ Oʻ l i m g a davo yoʻh. Bu ot qadimgi turkiy tildagi 'hayotdan mahrum boʻl-’ maʼnosini anglatgan öl- feʼli-d&lt;sub&gt;an&lt;/sub&gt; —(ü)m qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 527; ПДП, 406; Devon, I, 105; DS, 384); oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan, ikkinchi boʻgʻindagi ü un-lisi i unlisiga almashgan: öl- + üm &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; ölüm &amp;gt;&amp;nbsp;olim.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1 '''{{biol.|uz}} Organizm hayot faoliyati-ning butunlay toʻxtashi, tugashi; ortga qaytmas jarayon, xujayra va toʻqimalarda fiziologik jarayonlar toʻxtab, ortga qayt-mas holat sodir boʻlishi.

2 Inson yoki hayvon hayotining toʻxtashi; vafot, qazo. {{misol|Otning {{ajrat|oʻlim}}i — itning bay-rami.}} Maqol. m {{misol|Gulnor {{ajrat|oʻlim}}ining uchinchi kuni Samarqanddan ularning bir qarindoshi.. kelgan edi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Bel-bok olib kelgan odam {{ajrat|oʻlim}} oldidan marhum-ning nimalar degani va qaysi samovarda uch-ratgani, birovni koʻp tilga olganini soʻzla-di.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.

3 Jon taslim qilish, jon berish ja-rayoni, vaqti. {{misol|Mayli, siz uchun {{ajrat|oʻlim}}ga ham tayyorman.}} P. Qodirov, Qora koʻzlar. {{misol|Lekin, Gulnorning {{ajrat|oʻlim}}i oldida aytgan soʻzlarini Gulsumbibi oʻz eriga uqtirgan edi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Xayriyat, {{ajrat|oʻlim}} chekindi, ikki oydan soʻng bemor oyoqqa turdi.}} Gazetadan.

'''4 '''{{s. t.|uz}} Oʻlim yuz berishi va u bilan bog-lits holat, sharoit, jarayon. {{misol|Oʻzingiz bila-siz, bultur padar marhum boʻlgan edilar, bu-gun boshimizga yana {{ajrat|oʻlim}} tushadigan boʻlib qoldi, togʻam Homidni allakimlar chavoqlab ketibdilar!A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|{{ajrat|Oʻlim}} }}— ''toʻy emas, borning pulini sochadi, yoʻqning sirini ochadi.'' E. Raimov, Ajab qishloq.

:Oʻlim jazosi Aybdorni oʻldirish koʻzda tutilgan jazo chorasi. {{misol|Bu yaramaslar {{ajrat|oʻlim}} jazosiga hukm etildi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Oʻlim toʻshagida yotibdi Oʻlimi juda yaqin, oʻlim holatida. {{misol|{{ajrat|Oʻlim}} toʻshagida yot-ganida ham hazilini qoʻymagan edi.}} T. Obi-dov, Yusufjon qiziq. Oʻlimdan xabarim bor, bu gapdan ''(yoki'' narsadan) xabarim yoʻq Biror narsadan xabarsizlikni alohida taʼ-kid bilan ifodalovchi ibora. ''Bekor gap!''

:Oʻlimdan xabarim bor, bu gapdan xabarim yoʻq.. A. Qahhor, Ogʻriqtishlar.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЎЛИМ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|bs = [[smrt]]
|ug=[[ئۆلۈم]]
|sah = [[өлүү]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oʻlim'''&lt;br /&gt;
[[смерть]], [[кончина]]; // [[смертный]]; {{tarjmisoli|elchiga oʻlim yoʻq }} посланнику (парламентёру) смерти нет ({{izoh|т. е}}. он неприкосновенен);{{tarjmisoli| oʻlim topmoq }} найти смерть, умереть; {{tarjmisoli|oʻlimidan keyin }} после смерти ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|birovga oʻlim tilaguncha, oʻzingga umr tila }} {{izoh|посл}}. чем желать смерти другому, лучше пожелай себе жизни; {{tarjmisoli|er yigitga ikki nomus - bir oʻlim }} {{izoh|поел}}. для молодца два раза опозориться всё равно, что один раз умереть; {{tarjmisoli|bir boshga bir oʻlim }} ({{izoh|букв}}. на одну голову одна смерть) одной голове одна смерть; {{izoh|соотв}}. двум смертям не бывать, а одной не миновать; {{tarjmisoli|bir oʻlimdan qoldi }} ({{izoh|букв}}. он спасся от одной смерти) он чуть не умер; {{tarjmisoli|oʻlim toʻshagi}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}oʻlim yostigʻi }} смертный одр; {{tarjmisoli|oʻlim jazosi }} смертная казнь.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>mpso2bbkukdzdr6cp6nhzs9j7sg2xtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>shonalamoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58332</id>
    <revision>
      <id>638265</id>
      <parentid>609656</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1487" sha1="nxn3vfg0sf3zu98tq1dyuxl5zjiuur5" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== shonalamoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''sho-na-la-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''SHONALA- q''' shona}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Shona chiqarmoq, shona paydo qilmoq (gʻoʻza oʻsimligi haqida). {{misol|Gʻoʻzalar yoppasiga {{ajrat|shonala}}di.}} {{misol|Gʻoʻzalar endi {{ajrat|shonala}}b, koʻsak bogʻlab kelayotgan bir mahalda.. shahar zavodlariga paxta tashilishi Gʻulomjonni ajablantirmadi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== shonalamoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''sho-na-la-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Sochini taramoq. {{misol|Gulchehra.. sochini yuvib, {{ajrat|shonala}}b turgan chogʻida, oʻgʻil oʻrniga koʻrib yurgan gʻozi oldiga kelib, yiqilib oʻlgan edi.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ШОНАЛАМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;shonalamoq I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[начать]] [[завязывать]] [[бутоны]]; '''gʻoʻzalar yoppasiga shonaladi '''хлопчатник дружно начал завязывать бутоны.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''shonalamoq II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[причёсываться]], [[расчёсывать]] [[волосы]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>nxn3vfg0sf3zu98tq1dyuxl5zjiuur5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>inak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158644</id>
    <revision>
      <id>638289</id>
      <parentid>637844</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="6e1trz9eum9howzewp0h0vt3qddpls8" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
===Etimologiyasi===

===Ma’nosi===
[[sigir|Sigir]].

===Tarjimalari===
*{{tr}}: [[inek]]
*{{tyv}}: [[инек]]
*{{ug}}: [[ئىنەك]]
*{{sah}}: [[ынах]]
*{{kjh}}: [[інек]]
*{{cv}}: [[ӗне]]</text>
      <sha1>6e1trz9eum9howzewp0h0vt3qddpls8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>хас кӱн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161867</id>
    <revision>
      <id>638299</id>
      <parentid>635363</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="940" sha1="7mk7jcihvsqrlkhgfdbb91eo69bnd50" xml:space="preserve">{{-kjh-}}
===Etimologiyasi===
Eski Turkchada ''хас'' degan so‘z ko‘rilmasada, ushbu so‘z Turkiy deb sanaladi va Uyg‘urchadagi [[قىيان]] so‘zining o‘zagi deb taxmin qilinadi&lt;ref&gt;Exploring the Eastern Frontiers of Turkic; 2006-yilgi; 103-bet, 9-qayd.&lt;/ref&gt;; shuningdek, ushbu so‘z O‘zbekchadagi [[qasirg‘a]] so‘ziga ham o‘zak bo‘lishi mumkin. Xakas tilida ''хас'' degan so‘z, ushbu iboradagi ma’nosidan bo‘lak, hech qachon ob-havogi ma’noda mustaqil ishlatilmaydi, biroq boshqa ba’zi Turkiy tillarda ersa mustaqil holda keladi, misol uchun, Tuvachadagi [[хат]], To‘fachadagi [[ӄат]].

===Ma’nosi===
#yomg‘irli, sirg‘oq kun&lt;ref&gt;Exploring the Eastern Frontiers of Turkic; 2006-yilgi; 103-bet.&lt;/ref&gt;.
#yelli va qorli kun&lt;ref&gt; https://starlingdb.org/cgi-bin/response.cgi?root=khakas&amp;basename=khakas%2Fhrs_new3&amp;first=16101&lt;/ref&gt;.

===Tarjimalari===
{{ru}}: [[ненастный]] день</text>
      <sha1>7mk7jcihvsqrlkhgfdbb91eo69bnd50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638300</id>
      <parentid>638299</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="948" sha1="0lafbgled1pp2evffusfehxlnl50z8s" xml:space="preserve">{{-kjh-}}
===Etimologiyasi===
Eski Turkchada ''хас'' degan so‘z ko‘rilmasada, ushbu so‘z Turkiy deb sanaladi va Uyg‘urchadagi [[قىيان]] so‘zining o‘zagi deb taxmin qilinadi&lt;ref&gt;Exploring the Eastern Frontiers of Turkic; 2006-yilgi; 103-bet, 9-qayd.&lt;/ref&gt;; shuningdek, ushbu so‘z O‘zbekchadagi [[qasirg‘a]] so‘ziga ham o‘zak bo‘lishi mumkin. Xakas tilida ''хас'' degan so‘z, ushbu iboradagi ma’nosidan bo‘lak, hech qachon ob-havogi ma’noda mustaqil ishlatilmaydi, biroq boshqa ba’zi Turkiy tillarda ersa mustaqil holda keladi, misol uchun, Tuvachadagi ''[[хат]]'', To‘fachadagi ''[[ӄат]]''.

===Ma’nosi===
#yomg‘irli, sirg‘oq kun&lt;ref&gt;Exploring the Eastern Frontiers of Turkic; 2006-yilgi; 103-bet.&lt;/ref&gt;.
#yelli va qorli kun&lt;ref&gt; https://starlingdb.org/cgi-bin/response.cgi?root=khakas&amp;basename=khakas%2Fhrs_new3&amp;first=16101&lt;/ref&gt;.

===Tarjimalari===
{{ru}}: [[ненастный]] день</text>
      <sha1>0lafbgled1pp2evffusfehxlnl50z8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>共時</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162070</id>
    <revision>
      <id>638291</id>
      <parentid>636247</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="n0ghj8o16z9azr36h5vcj8l1cbofuxv" xml:space="preserve">{{-ja-}}
[[sinxroniya]]. {{misol|東洋哲学の{{ajrat|共時}}論的構造化.}} - Sharqiy Falsafaning Sinxronik Tizimlashtirilmasi (Toshihiko Izutsuning nazariyasi).</text>
      <sha1>n0ghj8o16z9azr36h5vcj8l1cbofuxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>сундулус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162205</id>
    <revision>
      <id>638288</id>
      <parentid>636856</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1644" sha1="dfa35nkli64jxap6zzy5myjur8ga2yv" xml:space="preserve">{{-sah-}}
''[[сундулуй]]'' so‘zining ot shakli bo‘lib &quot;tezlik birlan olg‘a yurmoq&quot; ma’nosini anglatadi. Ushbu so‘z Yoqutcha adabiyotning namunalarida (jumladan, dostonlarda) ko‘pincha suzish ma’nosini anglatuvchi fe’l ila birga ishlatilib (masalan, ''[[уст]]'') &quot;uzunlashganlik cho‘zinchoqlik&lt;ref&gt;Синтаксические конструкции, формируемые образным глаголом сундулуй-; 2024-yilgi, 94-bet.&lt;/ref&gt;&quot; degan qo‘shimcha ma’noni ham beradi: {{misol|Муксуун балык манна булуспут, Майаҕас балык манна баараласпыт, Күстэхтиин-күндүөбэйдиин, Быйыттыын-быраҥаатталыын, Чыырдыын-тэҥилилиин, Соболуун-сордоҥнуун {{ajrat|Сундулуһ}}а усталлар эбит.|Олоҥхо|}} - Muksun baliq shu yerda topishishar, Oq baliq shu yerda juftlashishar, Bo‘garcha{{izoh|O‘zbekchasi kerak}} bilan Sibirgi sardina{{izoh|O‘zbekchasi kerak}} bilan, Chir{{izoh|O‘zbekchasi kerak}} bilan o‘rfa{{izoh|O‘zbekchasi kerak}} bilan, Tovonbaliq bilan cho‘rtan bilan, Suzar ermish (ko‘l tasvirlanmoqda). So‘zma-so‘z o‘girilganda, ''Сундулуһа усталлар эбит'' - ''(Tanasining) Uzunchoqligi suzar ermish'' degan ma’noni beradi.&lt;br/&gt;'''Сундулус гын''' - ''[[сундулуй]]'' degan fe’lning oniy-takrorsiz shakli ({{izoh|ruschada aytganda, моментально-однократное форма глагола erur}}) bo‘lib, &quot;(bir zumda) tez o‘tib ketmoq&quot; degan ma’noni anglatadi.</text>
      <sha1>dfa35nkli64jxap6zzy5myjur8ga2yv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>агым</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162505</id>
    <revision>
      <id>638239</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[oqim]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="sftvw3n7dirjuzbhbnjk48d42r21z4e" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[oqim]].</text>
      <sha1>sftvw3n7dirjuzbhbnjk48d42r21z4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>дүрген</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162506</id>
    <revision>
      <id>638241</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} ===Etimologiyasi=== Mo‘g‘ulchadan.  ===Ma’nosi=== [[tez]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="l0tdy5009of5lyh38ab08n0m5n4dqbp" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
===Etimologiyasi===
Mo‘g‘ulchadan.

===Ma’nosi===
[[tez]].</text>
      <sha1>l0tdy5009of5lyh38ab08n0m5n4dqbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>уйгу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162507</id>
    <revision>
      <id>638243</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[uyqu]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="k29z7rcuyyg1s0f6g74xpao4laey2m5" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[uyqu]].</text>
      <sha1>k29z7rcuyyg1s0f6g74xpao4laey2m5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>дүш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162508</id>
    <revision>
      <id>638245</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tuv-}} [[tush]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="1c4nu0h28lbtimdtt7hk953v8e1hxp6" xml:space="preserve">{{-tuv-}}
[[tush]].</text>
      <sha1>1c4nu0h28lbtimdtt7hk953v8e1hxp6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638246</id>
      <parentid>638245</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="s19mkqnc66btv6tmjdkx8rmd1xnm2pe" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[tush]].</text>
      <sha1>s19mkqnc66btv6tmjdkx8rmd1xnm2pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>тӱс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162509</id>
    <revision>
      <id>638248</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-kjh-}} [[tush]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="3qmvxmijn1scqns96e84cscfwvk0rqe" xml:space="preserve">{{-kjh-}}
[[tush]]</text>
      <sha1>3qmvxmijn1scqns96e84cscfwvk0rqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>уъйһю</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162510</id>
    <revision>
      <id>638250</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-kim-}} [[uyqu]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="8cwtql940n9f5303ojpbi4aysix7sai" xml:space="preserve">{{-kim-}}
[[uyqu]].</text>
      <sha1>8cwtql940n9f5303ojpbi4aysix7sai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>тус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162511</id>
    <revision>
      <id>638253</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-kim-}} [[tuz]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="6wwg0ewjkxboo3omblawd29mwg5c95c" xml:space="preserve">{{-kim-}}
[[tuz]].</text>
      <sha1>6wwg0ewjkxboo3omblawd29mwg5c95c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>һүн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162512</id>
    <revision>
      <id>638255</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-kim-}} [[quyosh]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="ernvppnmjkc8y3nf35ql0gdboij060z" xml:space="preserve">{{-kim-}}
[[quyosh]].</text>
      <sha1>ernvppnmjkc8y3nf35ql0gdboij060z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قۇياش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162513</id>
    <revision>
      <id>638261</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} [[quyosh]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="4oda7b7dogknppb8r8j3illzjyxyviz" xml:space="preserve">{{-ug-}}
[[quyosh]].</text>
      <sha1>4oda7b7dogknppb8r8j3illzjyxyviz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆلۈم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162514</id>
    <revision>
      <id>638263</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} [[o‘lim]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="3xosayaq4k41cp3pfmaw36uk0lwqv34" xml:space="preserve">{{-ug-}}
[[o‘lim]].</text>
      <sha1>3xosayaq4k41cp3pfmaw36uk0lwqv34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>чечек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162515</id>
    <revision>
      <id>638280</id>
      <timestamp>2026-05-01T16:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[chechak]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="tbedntt7ybp621se5c3h0udfn0kf2tp" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[chechak]]</text>
      <sha1>tbedntt7ybp621se5c3h0udfn0kf2tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>дус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162516</id>
    <revision>
      <id>638286</id>
      <timestamp>2026-05-01T19:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[tuz]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17" sha1="trugufnxd30cnghn3z0wya9nox076pa" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[tuz]]</text>
      <sha1>trugufnxd30cnghn3z0wya9nox076pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>инек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162517</id>
    <revision>
      <id>638290</id>
      <timestamp>2026-05-02T02:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[inak]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="pilm078g4q4ys81h0kzjy517ojcgb9l" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[inak]].</text>
      <sha1>pilm078g4q4ys81h0kzjy517ojcgb9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>хымыс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162518</id>
    <revision>
      <id>638293</id>
      <timestamp>2026-05-02T03:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[qimiz]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="mpfoehxp36dderba92qggcsgfetlz3l" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[qimiz]]</text>
      <sha1>mpfoehxp36dderba92qggcsgfetlz3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>удуур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162519</id>
    <revision>
      <id>638304</id>
      <timestamp>2026-05-02T05:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[uxlamoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="67lplhrprwjdxjx7289lwaq5xl4bgfq" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[uxlamoq]].</text>
      <sha1>67lplhrprwjdxjx7289lwaq5xl4bgfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>чаңгыс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162520</id>
    <revision>
      <id>638306</id>
      <timestamp>2026-05-02T05:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[yolg‘iz]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="9nep6zmveis3chee2jfhv8g8o3tz7me" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[yolg‘iz]]</text>
      <sha1>9nep6zmveis3chee2jfhv8g8o3tz7me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>курт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162521</id>
    <revision>
      <id>638308</id>
      <timestamp>2026-05-02T09:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[qurt]] (''qumursqa'')“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="qd090i7vb6hwt643r4mo9cxmyi3ci8m" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[qurt]] (''qumursqa'')</text>
      <sha1>qd090i7vb6hwt643r4mo9cxmyi3ci8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andoza:bua</title>
    <ns>10</ns>
    <id>162522</id>
    <revision>
      <id>638310</id>
      <timestamp>2026-05-02T09:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„&lt;includeonly&gt;[[Turkum:Buryat tili]]&lt;/includeonly&gt;__NOEDITSECTION__ =&lt;div id=&quot;toc&quot; class=&quot;toccolours&quot; &gt;&lt;big&gt;[[Fayl:Flag of Buryatia.svg|50px]] '''Buryatcha&lt;small&gt;&lt;small&gt; (bua)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;/big&gt;&lt;/div&gt;=“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="gk1fjxtjku6eejo3mht5iiknftsxda0" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[[Turkum:Buryat tili]]&lt;/includeonly&gt;__NOEDITSECTION__
=&lt;div id=&quot;toc&quot; class=&quot;toccolours&quot; &gt;&lt;big&gt;[[Fayl:Flag of Buryatia.svg|50px]] '''Buryatcha&lt;small&gt;&lt;small&gt; (bua)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;/big&gt;&lt;/div&gt;=</text>
      <sha1>gk1fjxtjku6eejo3mht5iiknftsxda0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638311</id>
      <parentid>638310</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>Replaced content with &quot;Buryatcha&quot;</comment>
      <origin>638311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="tqqm8jxa8m5fdot2u3gknpkt08opkeb" xml:space="preserve">Buryatcha</text>
      <sha1>tqqm8jxa8m5fdot2u3gknpkt08opkeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>тэнгэри</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162523</id>
    <revision>
      <id>638312</id>
      <timestamp>2026-05-02T09:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-bua-}} [[osmon]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="3f8uguy8aq15a6x66qa4nxxktt897ez" xml:space="preserve">{{-bua-}}
[[osmon]]</text>
      <sha1>3f8uguy8aq15a6x66qa4nxxktt897ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andoza:-bua-</title>
    <ns>10</ns>
    <id>162524</id>
    <revision>
      <id>638313</id>
      <timestamp>2026-05-02T09:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„&lt;includeonly&gt;[[Turkum:Buryat tili]]&lt;/includeonly&gt;__NOEDITSECTION__ =&lt;div id=&quot;toc&quot; class=&quot;toccolours&quot; &gt;&lt;big&gt;[[Fayl:Flag of Buryatia.svg|50px]] '''Buryatcha&lt;small&gt;&lt;small&gt; (bua)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;/big&gt;&lt;/div&gt;=“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="gk1fjxtjku6eejo3mht5iiknftsxda0" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[[Turkum:Buryat tili]]&lt;/includeonly&gt;__NOEDITSECTION__
=&lt;div id=&quot;toc&quot; class=&quot;toccolours&quot; &gt;&lt;big&gt;[[Fayl:Flag of Buryatia.svg|50px]] '''Buryatcha&lt;small&gt;&lt;small&gt; (bua)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;/big&gt;&lt;/div&gt;=</text>
      <sha1>gk1fjxtjku6eejo3mht5iiknftsxda0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>дээр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162525</id>
    <revision>
      <id>638315</id>
      <timestamp>2026-05-02T10:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[osmon]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="erhyqi85xud1z5j054rgoolaoh90y62" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[osmon]]</text>
      <sha1>erhyqi85xud1z5j054rgoolaoh90y62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>шын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162526</id>
    <revision>
      <id>638320</id>
      <timestamp>2026-05-02T11:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[rost]], [[chin]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="ajybheptg5r9dfk6e42tv4efbiu26lr" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[rost]], [[chin]].</text>
      <sha1>ajybheptg5r9dfk6e42tv4efbiu26lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>чагаа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162527</id>
    <revision>
      <id>638323</id>
      <timestamp>2026-05-02T11:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[xat]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="iuf6h0hf6ump7y44yftg3soungfw2dw" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[xat]].</text>
      <sha1>iuf6h0hf6ump7y44yftg3soungfw2dw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>