Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.46.0-wmf.26 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 9126 638372 619872 2026-05-04T15:58:45Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 638372 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OY 'Yerning yoʻldoshi’; 'yilning oʻn ikkidan bir qismi’. Ulfatlar har oyning uchinchi shanbasida toʻplanishadi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot a:y tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 98), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 355; DS, 24); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:y &gt;&nbsp;ay &gt;&nbsp;ây.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 (O — ''katta) astr.'' Kuyoshdan nur olib, yogʻdu sochuvchi samoviy jism, Yerning tabiiy yoʻldoshi. {{misol|Oʻn toʻrt kunlik {{ajrat|oy}}. Toʻlin {{ajrat|oy}}. Oy nuri. Oy chiqdi. Oy botdi. Oyning yuzidagi dogʻlar. Oyning Yer atrofida ayla-nishi. Oyni etak bilan yopib boʻlmaydi.|[[w:Ma-qol|Ma-qol]]}}. ■■ {{misol|Kechki gullar ochilib turibdi. Koʻkda tanho {{ajrat|oy}} kezmoqda.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. :Oy yuz Chiroyli yuz, goʻzal yuz. {{misol|{{ajrat|Oy}} yuzing qora chimmat zulmidan qutultirgʻil. Chiq qorongʻi turmushdan, nur ichinda javlon qil. |[[w:Hamza|Hamza]]}}. Oy desa — oyga, kun desa kunga oʻx-shaydi Juda goʻzal, juda ham chiroyli. 2 Astronomik yilning oʻn ikkidan bi-riga - Oyning Quyosh atrofidan bir marta aylanib chiqish muddatiga yaqin vaqt ora-ligʻi; oʻlchov birligi: 28, 29 30 yoki 31 kunlik davr. {{misol|Oy boshi. May {{ajrat|oy}}i. Bir yil — oʻn ikki {{ajrat|oy}}. Bu orada uch {{ajrat|oy}} oʻtdi. Yoz {{ajrat|oy}}lari ham oʻtib ketdi. Oyning oʻn beshi qorongʻi boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|yash Oʻgʻlim bechora {{ajrat|oy}} oʻtmasdan boʻzchining mokisidek qatnab tursa.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :Oydan oy, kundan kun oʻtib Ancha vaqt oʻtib. {{misol|Oydan {{ajrat|oy}}, kundan kun oʻtar daryodil, Menga tanho boʻlgan sen yoʻqsan mohim.|[[w:Habib Ab-dunazar|Habib Ab-dunazar]]|Anjir guli}}. Oy-kun(lar) oʻtib Vaq-ti, umri, hayoti kechib. {{misol|Shu yoʻsin oromsizlik va besaranjomlik ichida [Otabekning] {{ajrat|oy}}-kunlari oʻtib turar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 3 Uch-toʻrt kunlik oy shaklidagi bezak yoki belgi. {{misol|Mezana ustidagi {{ajrat|oy}}.}} 4 Ayollar ismi tarkibiga kiradi yoki ayol-lar nomiga qoʻshilib, erkalash, hurmatni bildiradi. Mac.: {{misol|Oyposhsha, Oyqiz, Oytoʻti, Oynisa; Tursun{{ajrat|oy}}, Shirmon{{ajrat|oy}}, Qunduz{{ajrat|oy}}.}} :Oy borib, omon kel Safarga ketayotgan kimsaga yaxshilik tilab aytiladigan ibora, oq yoʻl tilash. {{misol|U[Elmurod] yoʻlda ketar ekan.. "{{ajrat|Oy}} borib, omon keling!" deb, oq yoʻl tilab qolgan Gulsumni xishtgacha oʻylab yotdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Oy koʻrmoq Hayz koʻrmoq. Oyi toʻldi Tugʻish vaqti yetdi. {{misol|Kumushning {{ajrat|oy}}i toʻlmasdanoq, u [onasi] beshik yasatish bilan mashgʻul edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oy-kuni yaqin Tugʻish arafasida, oldida. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЙ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} === Tillar === * {{es}}: [[lua]] * {{en}}: [[moon]] * {{fi}}: [[kuu]] * {{it}}: [[luna]] * {{kk}}: [[ай]] (ay) * {{vi}}: [[nga]] *{{sah}}: [[ый]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oy'''<br /> '''1 '''[[луна]], [[месяц]]; '''[[yangi]] '''({{izoh|или '''}}[[yarim]]''') {{tarjmisoli|oy }} молодой месяц, серп молодого месяца; {{tarjmisoli|toʻlin oy }} 1) полная луна; 2) полнолуние; {{tarjmisoli|oy chiqdi }} луна взошла; {{tarjmisoli|oy botdi }} луна зашла; {{tarjmisoli|oy tugʻildi }} луна народилась; {{tarjmisoli|oydek qiz }} луноликая (красивая) девушка; {{tarjmisoli|oy tutilishi }} ({{izoh|или '''}}[[kuyishi]]''') [[затмение]] [[луны]], [[лунное]] [[затмение]]; {{tarjmisoli|tugʻilgan oy - toʻgʻralgan moy }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. начавшийся месяц всё равно что мелко нарезанное сало) начавшийся месяц быстро пролетит; {{tarjmisoli|oyni atak bilan yopib boʻlmas }} {{izoh|посл}}. луну подолом не прикроешь; {{izoh|соотв}}. шила в мешке не утаишь; {{tarjmisoli|har kimniki oʻziga oy koʻrinar koʻziga }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всякому своё кажется луною) своё не мыто, да бело; {{tarjmisoli|oy yuz }} красивое (прекрасное) лицо; // луноликая ({{izoh|эпитет красавицы}});<br /> '''2''' [[месяц]], [[луна]] ({{izoh|период между двумя новолуниями}});<br /> '''3 '''[[месяц]] ({{izoh|часть года}});{{tarjmisoli| may oyi }} май месяц; {{tarjmisoli|avgust oyidan (boshlab) }} (начиная) с августа месяца; {{tarjmisoli|oy boshi }} 1) начало месяца; 2) новолуние, {{tarjmisoli|oy oxiri }} конец месяца; {{tarjmisoli|u oydan bu oyga }} из месяца в месяц; ежемесячно; {{tarjmisoli|oyma-oy }} по месяцам; за каждый месяц; по счёту месяцев; {{tarjmisoli|oyma-oyiga hisob bermoq }} отчитываться по месяцам, за каждый месяц; {{tarjmisoli|oydan oy, kundan kun oʻtib }} ({{izoh|букв}}. по истечении месяца за месяцем, дня за днём) после долгого времени, через длительный промежуток времени;<br /> '''4 '''[[полумесяц]] ({{izoh|украшение или узор в виде полумесяца}});<br /> '''5 '''{{izoh|входит как составная часть в имена собственные женские или прибавляется к имени собственному при почтительном или ласковом обращении к молодой женщине, девушке, напр}}. '''Oynisa, Oyqiz '''{{izoh|или {{tarjmisoli|}}Tursun oy, Hosiyat oy}} {{izoh|и т. д}}.; {{tarjmisoli|* Qizil Yarim oy jamiyati }} Общество Красного Полумесяца; {{tarjmisoli|oy borib, omon kel! }} благополучно съездить тебе!; {{tarjmisoli|yil oʻn ikki oy}} {{izoh|разг}}. круглый год; {{tarjmisoli|uning oy-kuni yaqin }} она на сносях; {{tarjmisoli|oy koʻrmoq }} менструировать, иметь менструации; {{tarjmisoli|oy oʻtov tikibdi }} ({{izoh|букв}}. луна построила юрту) вокруг луны появился светлый круг.<br /> }} {{-no-}} {{no-adv}} :[[fikr]], [[ovoz]] i2ygkgoqhksskbj5opf51y6a6yoyu8s 638374 638372 2026-05-04T16:10:23Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638374 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OY 'Yerning yoʻldoshi’; 'yilning oʻn ikkidan bir qismi’. Ulfatlar har oyning uchinchi shanbasida toʻplanishadi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot a:y tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 98), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 355; DS, 24); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:y &gt;&nbsp;ay &gt;&nbsp;ây.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(O - ''katta) {{astr.}} Quyoshdan nur olib, yogʻdu sochuvchi samoviy jism, Yerning tabiiy yoʻldoshi. {{misol|Oʻn toʻrt kunlik {{ajrat|oy}}. Toʻlin {{ajrat|oy}}. Oy nuri.}} {{misol|Oy chiqdi. Oy botdi. Oyning yuzidagi dogʻlar. Oyning Yer atrofida aylanishi. Oyni etak bilan yopib boʻlmaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechki gullar ochilib turibdi. Koʻkda tanho {{ajrat|oy}} kezmoqda.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Oy yuz''' - chiroyli yuz, goʻzal yuz. {{misol|{{ajrat|Oy}} yuzing qora chimmat zulmidan qutultirgʻil. Chiq qorongʻi turmushdan, nur ichinda javlon qil.|[[w:Hamza|Hamza]]}}<br/>Oy desa - oyga, kun desa kunga oʻxshaydi Juda goʻzal, juda ham chiroyli. #Astronomik yilning oʻn ikkidan biriga - Oyning Quyosh atrofidan bir marta aylanib chiqish muddatiga yaqin vaqt oraligʻi; oʻlchov birligi: 28, 29 30 yoki 31 kunlik davr. {{misol|Oy boshi. May {{ajrat|oy}}i. Bir yil - oʻn ikki {{ajrat|oy}}. Bu orada uch {{ajrat|oy}} oʻtdi. Yoz {{ajrat|oy}}lari ham oʻtib ketdi. Oyning oʻn beshi qorongʻi boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|yash Oʻgʻlim bechora {{ajrat|oy}} oʻtmasdan boʻzchining mokisidek qatnab tursa.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>Oydan oy, kundan kun oʻtib Ancha vaqt oʻtib. {{misol|Oydan {{ajrat|oy}}, kundan kun oʻtar daryodil, Menga tanho boʻlgan sen yoʻqsan mohim.|[[w:Habib Abdunazar|Habib Abdunazar]]|Anjir guli}} Oy-kun(lar) oʻtib Vaq-ti, umri, hayoti kechib. {{misol|Shu yoʻsin oromsizlik va besaranjomlik ichida [Otabekning] {{ajrat|oy}}-kunlari oʻtib turar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Uch-toʻrt kunlik oy shaklidagi bezak yoki belgi. {{misol|Mezana ustidagi {{ajrat|oy}}.}} #Ayollar ismi tarkibiga kiradi yoki ayollar nomiga qoʻshilib, erkalash, hurmatni bildiradi. Mac.: {{misol|Oyposhsha, Oyqiz, Oytoʻti, Oynisa; Tursun{{ajrat|oy}}, Shirmon{{ajrat|oy}}, Qunduz{{ajrat|oy}}.}}<br/>Oy borib, omon kel Safarga ketayotgan kimsaga yaxshilik tilab aytiladigan ibora, oq yoʻl tilash. {{misol|U[Elmurod] yoʻlda ketar ekan.. "{{ajrat|Oy}} borib, omon keling!" deb, oq yoʻl tilab qolgan Gulsumni xishtgacha oʻylab yotdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Oy koʻrmoq Hayz koʻrmoq. Oyi toʻldi Tugʻish vaqti yetdi. {{misol|Kumushning {{ajrat|oy}}i toʻlmasdanoq, u [onasi] beshik yasatish bilan mashgʻul edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oy-kuni yaqin Tugʻish arafasida, oldida. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЙ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} === Tillar === * {{es}}: [[lua]] * {{en}}: [[moon]] * {{fi}}: [[kuu]] * {{it}}: [[luna]] * {{kk}}: [[ай]] (ay) * {{vi}}: [[nga]] *{{sah}}: [[ый]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oy'''<br /> '''1 '''[[луна]], [[месяц]]; '''[[yangi]] '''({{izoh|или '''}}[[yarim]]''') {{tarjmisoli|oy }} молодой месяц, серп молодого месяца; {{tarjmisoli|toʻlin oy }} 1) полная луна; 2) полнолуние; {{tarjmisoli|oy chiqdi }} луна взошла; {{tarjmisoli|oy botdi }} луна зашла; {{tarjmisoli|oy tugʻildi }} луна народилась; {{tarjmisoli|oydek qiz }} луноликая (красивая) девушка; {{tarjmisoli|oy tutilishi }} ({{izoh|или '''}}[[kuyishi]]''') [[затмение]] [[луны]], [[лунное]] [[затмение]]; {{tarjmisoli|tugʻilgan oy - toʻgʻralgan moy }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. начавшийся месяц всё равно что мелко нарезанное сало) начавшийся месяц быстро пролетит; {{tarjmisoli|oyni atak bilan yopib boʻlmas }} {{izoh|посл}}. луну подолом не прикроешь; {{izoh|соотв}}. шила в мешке не утаишь; {{tarjmisoli|har kimniki oʻziga oy koʻrinar koʻziga }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всякому своё кажется луною) своё не мыто, да бело; {{tarjmisoli|oy yuz }} красивое (прекрасное) лицо; // луноликая ({{izoh|эпитет красавицы}});<br /> '''2''' [[месяц]], [[луна]] ({{izoh|период между двумя новолуниями}});<br /> '''3 '''[[месяц]] ({{izoh|часть года}});{{tarjmisoli| may oyi }} май месяц; {{tarjmisoli|avgust oyidan (boshlab) }} (начиная) с августа месяца; {{tarjmisoli|oy boshi }} 1) начало месяца; 2) новолуние, {{tarjmisoli|oy oxiri }} конец месяца; {{tarjmisoli|u oydan bu oyga }} из месяца в месяц; ежемесячно; {{tarjmisoli|oyma-oy }} по месяцам; за каждый месяц; по счёту месяцев; {{tarjmisoli|oyma-oyiga hisob bermoq }} отчитываться по месяцам, за каждый месяц; {{tarjmisoli|oydan oy, kundan kun oʻtib }} ({{izoh|букв}}. по истечении месяца за месяцем, дня за днём) после долгого времени, через длительный промежуток времени;<br /> '''4 '''[[полумесяц]] ({{izoh|украшение или узор в виде полумесяца}});<br /> '''5 '''{{izoh|входит как составная часть в имена собственные женские или прибавляется к имени собственному при почтительном или ласковом обращении к молодой женщине, девушке, напр}}. '''Oynisa, Oyqiz '''{{izoh|или {{tarjmisoli|}}Tursun oy, Hosiyat oy}} {{izoh|и т. д}}.; {{tarjmisoli|* Qizil Yarim oy jamiyati }} Общество Красного Полумесяца; {{tarjmisoli|oy borib, omon kel! }} благополучно съездить тебе!; {{tarjmisoli|yil oʻn ikki oy}} {{izoh|разг}}. круглый год; {{tarjmisoli|uning oy-kuni yaqin }} она на сносях; {{tarjmisoli|oy koʻrmoq }} менструировать, иметь менструации; {{tarjmisoli|oy oʻtov tikibdi }} ({{izoh|букв}}. луна построила юрту) вокруг луны появился светлый круг.<br /> }} {{-no-}} {{no-adv}} :[[fikr]], [[ovoz]] jlu1hlu8fmwou2nupdvamerbxangati 638375 638374 2026-05-04T16:12:39Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638375 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OY 'Yerning yoʻldoshi’; 'yilning oʻn ikkidan bir qismi’. Ulfatlar har oyning uchinchi shanbasida toʻplanishadi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot a:y tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 98), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 355; DS, 24); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:y &gt;&nbsp;ay &gt;&nbsp;ây.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(O - ''katta'') {{astr.}} Quyoshdan nur olib, yogʻdu sochuvchi samoviy jism, Yerning tabiiy yoʻldoshi. {{misol|Oʻn toʻrt kunlik {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Toʻlin {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Oy nuri.}} {{misol|Oy chiqdi.}} {{misol|Oy botdi.}} {{misol|Oyning yuzidagi dogʻlar.}} {{misol|Oyning Yer atrofida aylanishi.}} {{misol|Oyni etak bilan yopib boʻlmaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechki gullar ochilib turibdi. Koʻkda tanho {{ajrat|oy}} kezmoqda.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Oy yuz''' - chiroyli yuz, goʻzal yuz. {{misol|{{ajrat|Oy}} yuzing qora chimmat zulmidan qutultirgʻil. Chiq qorongʻi turmushdan, nur ichinda javlon qil.|[[w:Hamza|Hamza]]}}<br/>'''Oy desa - oyga, kun desa kunga oʻxshaydi''' - juda goʻzal, juda ham chiroyli. #Astronomik yilning oʻn ikkidan biriga - Oyning Quyosh atrofidan bir marta aylanib chiqish muddatiga yaqin vaqt oraligʻi; oʻlchov birligi: 28, 29 30 yoki 31 kunlik davr. {{misol|Oy boshi. May {{ajrat|oy}}i. Bir yil - oʻn ikki {{ajrat|oy}}. Bu orada uch {{ajrat|oy}} oʻtdi. Yoz {{ajrat|oy}}lari ham oʻtib ketdi. Oyning oʻn beshi qorongʻi boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|yash Oʻgʻlim bechora {{ajrat|oy}} oʻtmasdan boʻzchining mokisidek qatnab tursa.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>Oydan oy, kundan kun oʻtib Ancha vaqt oʻtib. {{misol|Oydan {{ajrat|oy}}, kundan kun oʻtar daryodil, Menga tanho boʻlgan sen yoʻqsan mohim.|[[w:Habib Abdunazar|Habib Abdunazar]]|Anjir guli}} Oy-kun(lar) oʻtib - vaqti, umri, hayoti kechib. {{misol|Shu yoʻsin oromsizlik va besaranjomlik ichida [Otabekning] {{ajrat|oy}}-kunlari oʻtib turar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Uch-toʻrt kunlik oy shaklidagi bezak yoki belgi. {{misol|Mezana ustidagi {{ajrat|oy}}.}} #Ayollar ismi tarkibiga kiradi yoki ayollar nomiga qoʻshilib, erkalash, hurmatni bildiradi. Mas.: {{misol|Oyposhsha, Oyqiz, Oytoʻti, Oynisa; Tursun{{ajrat|oy}}, Shirmon{{ajrat|oy}}, Qunduz{{ajrat|oy}}.}}<br/>Oy borib, omon kel Safarga ketayotgan kimsaga yaxshilik tilab aytiladigan ibora, oq yoʻl tilash. {{misol|U[Elmurod] yoʻlda ketar ekan.. "{{ajrat|Oy}} borib, omon keling!" deb, oq yoʻl tilab qolgan Gulsumni xishtgacha oʻylab yotdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>Oy koʻrmoq Hayz koʻrmoq. Oyi toʻldi Tugʻish vaqti yetdi. {{misol|Kumushning {{ajrat|oy}}i toʻlmasdanoq, u [onasi] beshik yasatish bilan mashgʻul edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oy-kuni yaqin Tugʻish arafasida, oldida. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЙ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} === Tillar === * {{es}}: [[lua]] * {{en}}: [[moon]] * {{fi}}: [[kuu]] * {{it}}: [[luna]] * {{kk}}: [[ай]] (ay) * {{vi}}: [[nga]] *{{sah}}: [[ый]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oy'''<br /> '''1 '''[[луна]], [[месяц]]; '''[[yangi]] '''({{izoh|или '''}}[[yarim]]''') {{tarjmisoli|oy }} молодой месяц, серп молодого месяца; {{tarjmisoli|toʻlin oy }} 1) полная луна; 2) полнолуние; {{tarjmisoli|oy chiqdi }} луна взошла; {{tarjmisoli|oy botdi }} луна зашла; {{tarjmisoli|oy tugʻildi }} луна народилась; {{tarjmisoli|oydek qiz }} луноликая (красивая) девушка; {{tarjmisoli|oy tutilishi }} ({{izoh|или '''}}[[kuyishi]]''') [[затмение]] [[луны]], [[лунное]] [[затмение]]; {{tarjmisoli|tugʻilgan oy - toʻgʻralgan moy }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. начавшийся месяц всё равно что мелко нарезанное сало) начавшийся месяц быстро пролетит; {{tarjmisoli|oyni atak bilan yopib boʻlmas }} {{izoh|посл}}. луну подолом не прикроешь; {{izoh|соотв}}. шила в мешке не утаишь; {{tarjmisoli|har kimniki oʻziga oy koʻrinar koʻziga }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всякому своё кажется луною) своё не мыто, да бело; {{tarjmisoli|oy yuz }} красивое (прекрасное) лицо; // луноликая ({{izoh|эпитет красавицы}});<br /> '''2''' [[месяц]], [[луна]] ({{izoh|период между двумя новолуниями}});<br /> '''3 '''[[месяц]] ({{izoh|часть года}});{{tarjmisoli| may oyi }} май месяц; {{tarjmisoli|avgust oyidan (boshlab) }} (начиная) с августа месяца; {{tarjmisoli|oy boshi }} 1) начало месяца; 2) новолуние, {{tarjmisoli|oy oxiri }} конец месяца; {{tarjmisoli|u oydan bu oyga }} из месяца в месяц; ежемесячно; {{tarjmisoli|oyma-oy }} по месяцам; за каждый месяц; по счёту месяцев; {{tarjmisoli|oyma-oyiga hisob bermoq }} отчитываться по месяцам, за каждый месяц; {{tarjmisoli|oydan oy, kundan kun oʻtib }} ({{izoh|букв}}. по истечении месяца за месяцем, дня за днём) после долгого времени, через длительный промежуток времени;<br /> '''4 '''[[полумесяц]] ({{izoh|украшение или узор в виде полумесяца}});<br /> '''5 '''{{izoh|входит как составная часть в имена собственные женские или прибавляется к имени собственному при почтительном или ласковом обращении к молодой женщине, девушке, напр}}. '''Oynisa, Oyqiz '''{{izoh|или {{tarjmisoli|}}Tursun oy, Hosiyat oy}} {{izoh|и т. д}}.; {{tarjmisoli|* Qizil Yarim oy jamiyati }} Общество Красного Полумесяца; {{tarjmisoli|oy borib, omon kel! }} благополучно съездить тебе!; {{tarjmisoli|yil oʻn ikki oy}} {{izoh|разг}}. круглый год; {{tarjmisoli|uning oy-kuni yaqin }} она на сносях; {{tarjmisoli|oy koʻrmoq }} менструировать, иметь менструации; {{tarjmisoli|oy oʻtov tikibdi }} ({{izoh|букв}}. луна построила юрту) вокруг луны появился светлый круг.<br /> }} {{-no-}} {{no-adv}} :[[fikr]], [[ovoz]] h8g0tfdka925zrzmmnqx0muc50fzy51 638378 638375 2026-05-04T21:42:31Z Yokubjon Juraev 8265 638378 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OY 'Yerning yoʻldoshi’; 'yilning oʻn ikkidan bir qismi’. Ulfatlar har oyning uchinchi shanbasida toʻplanishadi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot a:y tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 98), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 355; DS, 24); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:y &gt;&nbsp;ay &gt;&nbsp;ây.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(O - ''katta'') {{astr.}} Quyoshdan nur olib, yogʻdu sochuvchi samoviy jism, Yerning tabiiy yoʻldoshi. {{misol|Oʻn toʻrt kunlik {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Toʻlin {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Oy nuri.}} {{misol|Oy chiqdi.}} {{misol|Oy botdi.}} {{misol|Oyning yuzidagi dogʻlar.}} {{misol|Oyning Yer atrofida aylanishi.}} {{misol|Oyni etak bilan yopib boʻlmaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechki gullar ochilib turibdi. Koʻkda tanho {{ajrat|oy}} kezmoqda.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Oy yuz''' - chiroyli yuz, goʻzal yuz. {{misol|{{ajrat|Oy}} yuzing qora chimmat zulmidan qutultirgʻil. Chiq qorongʻi turmushdan, nur ichinda javlon qil.|[[w:Hamza|Hamza]]}}<br/>'''Oy desa - oyga, kun desa kunga oʻxshaydi''' - juda goʻzal, juda ham chiroyli. #Astronomik yilning oʻn ikkidan biriga - Oyning Quyosh atrofidan bir marta aylanib chiqish muddatiga yaqin vaqt oraligʻi; oʻlchov birligi: 28, 29 30 yoki 31 kunlik davr. {{misol|Oy boshi.}} {{misol|May {{ajrat|oy}}i.}} {{misol|Bir yil - oʻn ikki {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Bu orada uch {{ajrat|oy}} oʻtdi.}} {{misol|Yoz {{ajrat|oy}}lari ham oʻtib ketdi.}} {{misol|Oyning oʻn beshi qorongʻi boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Oʻgʻlim bechora {{ajrat|oy}} oʻtmasdan boʻzchining mokisidek qatnab tursa.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oydan oy, kundan kun oʻtib''' - ancha vaqt oʻtib. {{misol|Oydan {{ajrat|oy}}, kundan kun oʻtar daryodil, Menga tanho boʻlgan sen yoʻqsan mohim.|[[w:Habib Abdunazar|Habib Abdunazar]]|Anjir guli}} '''Oy-kun'''('''lar''') '''oʻtib''' - vaqti, umri, hayoti kechib. {{misol|Shu yoʻsin oromsizlik va besaranjomlik ichida [Otabekning] {{ajrat|oy}}-kunlari oʻtib turar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Uch-toʻrt kunlik oy shaklidagi bezak yoki belgi. {{misol|Mezana ustidagi {{ajrat|oy}}.}} #Ayollar ismi tarkibiga kiradi yoki ayollar nomiga qoʻshilib, erkalash, hurmatni bildiradi. Mas.: {{misol|Oyposhsha, Oyqiz, Oytoʻti, Oynisa; Tursun{{ajrat|oy}}, Shirmon{{ajrat|oy}}, Qunduz{{ajrat|oy}}.}}<br/>'''Oy borib, omon kel''' - safarga ketayotgan kimsaga yaxshilik tilab aytiladigan ibora, oq yoʻl tilash. {{misol|U [Elmurod] yoʻlda ketar ekan.. "{{ajrat|Oy}} borib, omon keling!" deb, oq yoʻl tilab qolgan Gulsumni xishtgacha oʻylab yotdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Oy koʻrmoq Hayz koʻrmoq. Oyi toʻldi Tugʻish vaqti yetdi. {{misol|Kumushning {{ajrat|oy}}i toʻlmasdanoq, u [onasi] beshik yasatish bilan mashgʻul edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oy-kuni yaqin Tugʻish arafasida, oldida. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЙ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} === Tillar === * {{es}}: [[lua]] * {{en}}: [[moon]] * {{fi}}: [[kuu]] * {{it}}: [[luna]] * {{kk}}: [[ай]] (ay) * {{vi}}: [[nga]] *{{sah}}: [[ый]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oy'''<br /> '''1 '''[[луна]], [[месяц]]; '''[[yangi]] '''({{izoh|или '''}}[[yarim]]''') {{tarjmisoli|oy }} молодой месяц, серп молодого месяца; {{tarjmisoli|toʻlin oy }} 1) полная луна; 2) полнолуние; {{tarjmisoli|oy chiqdi }} луна взошла; {{tarjmisoli|oy botdi }} луна зашла; {{tarjmisoli|oy tugʻildi }} луна народилась; {{tarjmisoli|oydek qiz }} луноликая (красивая) девушка; {{tarjmisoli|oy tutilishi }} ({{izoh|или '''}}[[kuyishi]]''') [[затмение]] [[луны]], [[лунное]] [[затмение]]; {{tarjmisoli|tugʻilgan oy - toʻgʻralgan moy }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. начавшийся месяц всё равно что мелко нарезанное сало) начавшийся месяц быстро пролетит; {{tarjmisoli|oyni atak bilan yopib boʻlmas }} {{izoh|посл}}. луну подолом не прикроешь; {{izoh|соотв}}. шила в мешке не утаишь; {{tarjmisoli|har kimniki oʻziga oy koʻrinar koʻziga }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всякому своё кажется луною) своё не мыто, да бело; {{tarjmisoli|oy yuz }} красивое (прекрасное) лицо; // луноликая ({{izoh|эпитет красавицы}});<br /> '''2''' [[месяц]], [[луна]] ({{izoh|период между двумя новолуниями}});<br /> '''3 '''[[месяц]] ({{izoh|часть года}});{{tarjmisoli| may oyi }} май месяц; {{tarjmisoli|avgust oyidan (boshlab) }} (начиная) с августа месяца; {{tarjmisoli|oy boshi }} 1) начало месяца; 2) новолуние, {{tarjmisoli|oy oxiri }} конец месяца; {{tarjmisoli|u oydan bu oyga }} из месяца в месяц; ежемесячно; {{tarjmisoli|oyma-oy }} по месяцам; за каждый месяц; по счёту месяцев; {{tarjmisoli|oyma-oyiga hisob bermoq }} отчитываться по месяцам, за каждый месяц; {{tarjmisoli|oydan oy, kundan kun oʻtib }} ({{izoh|букв}}. по истечении месяца за месяцем, дня за днём) после долгого времени, через длительный промежуток времени;<br /> '''4 '''[[полумесяц]] ({{izoh|украшение или узор в виде полумесяца}});<br /> '''5 '''{{izoh|входит как составная часть в имена собственные женские или прибавляется к имени собственному при почтительном или ласковом обращении к молодой женщине, девушке, напр}}. '''Oynisa, Oyqiz '''{{izoh|или {{tarjmisoli|}}Tursun oy, Hosiyat oy}} {{izoh|и т. д}}.; {{tarjmisoli|* Qizil Yarim oy jamiyati }} Общество Красного Полумесяца; {{tarjmisoli|oy borib, omon kel! }} благополучно съездить тебе!; {{tarjmisoli|yil oʻn ikki oy}} {{izoh|разг}}. круглый год; {{tarjmisoli|uning oy-kuni yaqin }} она на сносях; {{tarjmisoli|oy koʻrmoq }} менструировать, иметь менструации; {{tarjmisoli|oy oʻtov tikibdi }} ({{izoh|букв}}. луна построила юрту) вокруг луны появился светлый круг.<br /> }} {{-no-}} {{no-adv}} :[[fikr]], [[ovoz]] f3lwuctf1nlqn3p0k7ua32qu0986psf 638379 638378 2026-05-04T21:43:51Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638379 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OY 'Yerning yoʻldoshi’; 'yilning oʻn ikkidan bir qismi’. Ulfatlar har oyning uchinchi shanbasida toʻplanishadi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot a:y tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 98), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 355; DS, 24); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:y &gt;&nbsp;ay &gt;&nbsp;ây.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(O - ''katta'') {{astr.}} Quyoshdan nur olib, yogʻdu sochuvchi samoviy jism, Yerning tabiiy yoʻldoshi. {{misol|Oʻn toʻrt kunlik {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Toʻlin {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Oy nuri.}} {{misol|Oy chiqdi.}} {{misol|Oy botdi.}} {{misol|Oyning yuzidagi dogʻlar.}} {{misol|Oyning Yer atrofida aylanishi.}} {{misol|Oyni etak bilan yopib boʻlmaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechki gullar ochilib turibdi. Koʻkda tanho {{ajrat|oy}} kezmoqda.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Oy yuz''' - chiroyli yuz, goʻzal yuz. {{misol|{{ajrat|Oy}} yuzing qora chimmat zulmidan qutultirgʻil. Chiq qorongʻi turmushdan, nur ichinda javlon qil.|[[w:Hamza|Hamza]]}}<br/>'''Oy desa - oyga, kun desa kunga oʻxshaydi''' - juda goʻzal, juda ham chiroyli. #Astronomik yilning oʻn ikkidan biriga - Oyning Quyosh atrofidan bir marta aylanib chiqish muddatiga yaqin vaqt oraligʻi; oʻlchov birligi: 28, 29 30 yoki 31 kunlik davr. {{misol|Oy boshi.}} {{misol|May {{ajrat|oy}}i.}} {{misol|Bir yil - oʻn ikki {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Bu orada uch {{ajrat|oy}} oʻtdi.}} {{misol|Yoz {{ajrat|oy}}lari ham oʻtib ketdi.}} {{misol|Oyning oʻn beshi qorongʻi boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Oʻgʻlim bechora {{ajrat|oy}} oʻtmasdan boʻzchining mokisidek qatnab tursa.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oydan oy, kundan kun oʻtib''' - ancha vaqt oʻtib. {{misol|Oydan {{ajrat|oy}}, kundan kun oʻtar daryodil, Menga tanho boʻlgan sen yoʻqsan mohim.|[[w:Habib Abdunazar|Habib Abdunazar]]|Anjir guli}} '''Oy-kun'''('''lar''') '''oʻtib''' - vaqti, umri, hayoti kechib. {{misol|Shu yoʻsin oromsizlik va besaranjomlik ichida [Otabekning] {{ajrat|oy}}-kunlari oʻtib turar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Uch-toʻrt kunlik oy shaklidagi bezak yoki belgi. {{misol|Mezana ustidagi {{ajrat|oy}}.}} #Ayollar ismi tarkibiga kiradi yoki ayollar nomiga qoʻshilib, erkalash, hurmatni bildiradi. Mas.: {{misol|Oyposhsha, Oyqiz, Oytoʻti, Oynisa; Tursun{{ajrat|oy}}, Shirmon{{ajrat|oy}}, Qunduz{{ajrat|oy}}.}}<br/>'''Oy borib, omon kel''' - safarga ketayotgan kimsaga yaxshilik tilab aytiladigan ibora, oq yoʻl tilash. {{misol|U [Elmurod] yoʻlda ketar ekan.. "{{ajrat|Oy}} borib, omon keling!" deb, oq yoʻl tilab qolgan Gulsumni xishtgacha oʻylab yotdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Oy koʻrmoq''' - hayz koʻrmoq.<br/>'''Oyi toʻldi''' - tugʻish vaqti yetdi. {{misol|Kumushning {{ajrat|oy}}i toʻlmasdanoq, u [onasi] beshik yasatish bilan mashgʻul edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oy-kuni yaqin''' - tugʻish arafasida, oldida. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЙ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} === Tillar === * {{es}}: [[lua]] * {{en}}: [[moon]] * {{fi}}: [[kuu]] * {{it}}: [[luna]] * {{kk}}: [[ай]] (ay) * {{vi}}: [[nga]] *{{sah}}: [[ый]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oy'''<br /> '''1 '''[[луна]], [[месяц]]; '''[[yangi]] '''({{izoh|или '''}}[[yarim]]''') {{tarjmisoli|oy }} молодой месяц, серп молодого месяца; {{tarjmisoli|toʻlin oy }} 1) полная луна; 2) полнолуние; {{tarjmisoli|oy chiqdi }} луна взошла; {{tarjmisoli|oy botdi }} луна зашла; {{tarjmisoli|oy tugʻildi }} луна народилась; {{tarjmisoli|oydek qiz }} луноликая (красивая) девушка; {{tarjmisoli|oy tutilishi }} ({{izoh|или '''}}[[kuyishi]]''') [[затмение]] [[луны]], [[лунное]] [[затмение]]; {{tarjmisoli|tugʻilgan oy - toʻgʻralgan moy }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. начавшийся месяц всё равно что мелко нарезанное сало) начавшийся месяц быстро пролетит; {{tarjmisoli|oyni atak bilan yopib boʻlmas }} {{izoh|посл}}. луну подолом не прикроешь; {{izoh|соотв}}. шила в мешке не утаишь; {{tarjmisoli|har kimniki oʻziga oy koʻrinar koʻziga }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всякому своё кажется луною) своё не мыто, да бело; {{tarjmisoli|oy yuz }} красивое (прекрасное) лицо; // луноликая ({{izoh|эпитет красавицы}});<br /> '''2''' [[месяц]], [[луна]] ({{izoh|период между двумя новолуниями}});<br /> '''3 '''[[месяц]] ({{izoh|часть года}});{{tarjmisoli| may oyi }} май месяц; {{tarjmisoli|avgust oyidan (boshlab) }} (начиная) с августа месяца; {{tarjmisoli|oy boshi }} 1) начало месяца; 2) новолуние, {{tarjmisoli|oy oxiri }} конец месяца; {{tarjmisoli|u oydan bu oyga }} из месяца в месяц; ежемесячно; {{tarjmisoli|oyma-oy }} по месяцам; за каждый месяц; по счёту месяцев; {{tarjmisoli|oyma-oyiga hisob bermoq }} отчитываться по месяцам, за каждый месяц; {{tarjmisoli|oydan oy, kundan kun oʻtib }} ({{izoh|букв}}. по истечении месяца за месяцем, дня за днём) после долгого времени, через длительный промежуток времени;<br /> '''4 '''[[полумесяц]] ({{izoh|украшение или узор в виде полумесяца}});<br /> '''5 '''{{izoh|входит как составная часть в имена собственные женские или прибавляется к имени собственному при почтительном или ласковом обращении к молодой женщине, девушке, напр}}. '''Oynisa, Oyqiz '''{{izoh|или {{tarjmisoli|}}Tursun oy, Hosiyat oy}} {{izoh|и т. д}}.; {{tarjmisoli|* Qizil Yarim oy jamiyati }} Общество Красного Полумесяца; {{tarjmisoli|oy borib, omon kel! }} благополучно съездить тебе!; {{tarjmisoli|yil oʻn ikki oy}} {{izoh|разг}}. круглый год; {{tarjmisoli|uning oy-kuni yaqin }} она на сносях; {{tarjmisoli|oy koʻrmoq }} менструировать, иметь менструации; {{tarjmisoli|oy oʻtov tikibdi }} ({{izoh|букв}}. луна построила юрту) вокруг луны появился светлый круг.<br /> }} {{-no-}} {{no-adv}} :[[fikr]], [[ovoz]] 8j8odt0ey5jpyakazenspil7amtua23 638380 638379 2026-05-04T21:46:41Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638380 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OY 'Yerning yoʻldoshi’; 'yilning oʻn ikkidan bir qismi’. Ulfatlar har oyning uchinchi shanbasida toʻplanishadi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot a:y tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 98), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 355; DS, 24); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:y &gt;&nbsp;ay &gt;&nbsp;ây.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(O - ''katta'') {{astr.}} Quyoshdan nur olib, yogʻdu sochuvchi samoviy jism, Yerning tabiiy yoʻldoshi. {{misol|Oʻn toʻrt kunlik {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Toʻlin {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Oy nuri.}} {{misol|Oy chiqdi.}} {{misol|Oy botdi.}} {{misol|Oyning yuzidagi dogʻlar.}} {{misol|Oyning Yer atrofida aylanishi.}} {{misol|Oyni etak bilan yopib boʻlmaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechki gullar ochilib turibdi. Koʻkda tanho {{ajrat|oy}} kezmoqda.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Oy yuz''' - chiroyli yuz, goʻzal yuz. {{misol|{{ajrat|Oy}} yuzing qora chimmat zulmidan qutultirgʻil. Chiq qorongʻi turmushdan, nur ichinda javlon qil.|[[w:Hamza|Hamza]]}}<br/>'''Oy desa - oyga, kun desa kunga oʻxshaydi''' - juda goʻzal, juda ham chiroyli. #Astronomik yilning oʻn ikkidan biriga - Oyning Quyosh atrofidan bir marta aylanib chiqish muddatiga yaqin vaqt oraligʻi; oʻlchov birligi: 28, 29 30 yoki 31 kunlik davr. {{misol|Oy boshi.}} {{misol|May {{ajrat|oy}}i.}} {{misol|Bir yil - oʻn ikki {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Bu orada uch {{ajrat|oy}} oʻtdi.}} {{misol|Yoz {{ajrat|oy}}lari ham oʻtib ketdi.}} {{misol|Oyning oʻn beshi qorongʻi boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Oʻgʻlim bechora {{ajrat|oy}} oʻtmasdan boʻzchining mokisidek qatnab tursa.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oydan oy, kundan kun oʻtib''' - ancha vaqt oʻtib. {{misol|Oydan {{ajrat|oy}}, kundan kun oʻtar daryodil, Menga tanho boʻlgan sen yoʻqsan mohim.|[[w:Habib Abdunazar|Habib Abdunazar]]|Anjir guli}} '''Oy-kun'''('''lar''') '''oʻtib''' - vaqti, umri, hayoti kechib. {{misol|Shu yoʻsin oromsizlik va besaranjomlik ichida [Otabekning] {{ajrat|oy}}-kunlari oʻtib turar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Uch-toʻrt kunlik oy shaklidagi bezak yoki belgi. {{misol|Mezana ustidagi {{ajrat|oy}}.}} #Ayollar ismi tarkibiga kiradi yoki ayollar nomiga qoʻshilib, erkalash, hurmatni bildiradi. Mas.: {{misol|Oyposhsha}}, {{misol|Oyqiz}}, {{misol|Oytoʻti}}, {{misol|Oynisa}}; {{misol|Tursun{{ajrat|oy}}}}, {{misol|Shirmon{{ajrat|oy}}}}, {{misol|Qunduz{{ajrat|oy}}.}}<br/>'''Oy borib, omon kel''' - safarga ketayotgan kimsaga yaxshilik tilab aytiladigan ibora, oq yoʻl tilash. {{misol|U [Elmurod] yoʻlda ketar ekan.. "{{ajrat|Oy}} borib, omon keling!" deb, oq yoʻl tilab qolgan Gulsumni xishtgacha oʻylab yotdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Oy koʻrmoq''' - hayz koʻrmoq.<br/>'''Oyi toʻldi''' - tugʻish vaqti yetdi. {{misol|Kumushning {{ajrat|oy}}i toʻlmasdanoq, u [onasi] beshik yasatish bilan mashgʻul edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oy-kuni yaqin''' - tugʻish arafasida, oldida. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЙ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} === Tillar === * {{es}}: [[lua]] * {{en}}: [[moon]] * {{fi}}: [[kuu]] * {{it}}: [[luna]] * {{kk}}: [[ай]] (ay) * {{vi}}: [[nga]] *{{sah}}: [[ый]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oy'''<br /> '''1 '''[[луна]], [[месяц]]; '''[[yangi]] '''({{izoh|или '''}}[[yarim]]''') {{tarjmisoli|oy }} молодой месяц, серп молодого месяца; {{tarjmisoli|toʻlin oy }} 1) полная луна; 2) полнолуние; {{tarjmisoli|oy chiqdi }} луна взошла; {{tarjmisoli|oy botdi }} луна зашла; {{tarjmisoli|oy tugʻildi }} луна народилась; {{tarjmisoli|oydek qiz }} луноликая (красивая) девушка; {{tarjmisoli|oy tutilishi }} ({{izoh|или '''}}[[kuyishi]]''') [[затмение]] [[луны]], [[лунное]] [[затмение]]; {{tarjmisoli|tugʻilgan oy - toʻgʻralgan moy }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. начавшийся месяц всё равно что мелко нарезанное сало) начавшийся месяц быстро пролетит; {{tarjmisoli|oyni atak bilan yopib boʻlmas }} {{izoh|посл}}. луну подолом не прикроешь; {{izoh|соотв}}. шила в мешке не утаишь; {{tarjmisoli|har kimniki oʻziga oy koʻrinar koʻziga }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всякому своё кажется луною) своё не мыто, да бело; {{tarjmisoli|oy yuz }} красивое (прекрасное) лицо; // луноликая ({{izoh|эпитет красавицы}});<br /> '''2''' [[месяц]], [[луна]] ({{izoh|период между двумя новолуниями}});<br /> '''3 '''[[месяц]] ({{izoh|часть года}});{{tarjmisoli| may oyi }} май месяц; {{tarjmisoli|avgust oyidan (boshlab) }} (начиная) с августа месяца; {{tarjmisoli|oy boshi }} 1) начало месяца; 2) новолуние, {{tarjmisoli|oy oxiri }} конец месяца; {{tarjmisoli|u oydan bu oyga }} из месяца в месяц; ежемесячно; {{tarjmisoli|oyma-oy }} по месяцам; за каждый месяц; по счёту месяцев; {{tarjmisoli|oyma-oyiga hisob bermoq }} отчитываться по месяцам, за каждый месяц; {{tarjmisoli|oydan oy, kundan kun oʻtib }} ({{izoh|букв}}. по истечении месяца за месяцем, дня за днём) после долгого времени, через длительный промежуток времени;<br /> '''4 '''[[полумесяц]] ({{izoh|украшение или узор в виде полумесяца}});<br /> '''5 '''{{izoh|входит как составная часть в имена собственные женские или прибавляется к имени собственному при почтительном или ласковом обращении к молодой женщине, девушке, напр}}. '''Oynisa, Oyqiz '''{{izoh|или {{tarjmisoli|}}Tursun oy, Hosiyat oy}} {{izoh|и т. д}}.; {{tarjmisoli|* Qizil Yarim oy jamiyati }} Общество Красного Полумесяца; {{tarjmisoli|oy borib, omon kel! }} благополучно съездить тебе!; {{tarjmisoli|yil oʻn ikki oy}} {{izoh|разг}}. круглый год; {{tarjmisoli|uning oy-kuni yaqin }} она на сносях; {{tarjmisoli|oy koʻrmoq }} менструировать, иметь менструации; {{tarjmisoli|oy oʻtov tikibdi }} ({{izoh|букв}}. луна построила юрту) вокруг луны появился светлый круг.<br /> }} {{-no-}} {{no-adv}} :[[fikr]], [[ovoz]] 8jih852nuadpivcxamtl0ych03e9zvz 0 12052 638365 638234 2026-05-04T15:05:55Z Yokubjon Juraev 8265 638365 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''yer''' :[[joy]], [[mavqe]], [[oʻrin]], yer = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yer''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 (Y - ''katta'') Quyoshdan keyingi uchinchi planeta. {{misol|{{ajrat|Yer}} shari.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} aylanasi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} Quyosh atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ning sunʼiy yoʻldoshi.}} {{misol|..agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi {{ajrat|yer}} boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, {{ajrat|yer}} tomonini tanlagan boʻlardim.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Qush - qanoti bilan}} #Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda). {{misol|{{ajrat|Yer}} planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.}} #Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami. {{misol|Yer bagʻri.}} {{misol|Yer osti boyliklari. Qora (qaro) {{ajrat|yer}}ga kirgur! (qargʻ.). Yer yutgur! (qargʻ.). Osmon uzok,, {{ajrat|yer}} qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Bir vaqt {{ajrat|yer}} osti dukillagandek boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} 4 Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxe yoki boshqa narsalarga nisbatan). {{misol|Yerga paloye solmoq. Tomdan {{ajrat|yer}}ga qulamoq. Kosa stoldan {{ajrat|yer}}ga tushib sindi. Yerga tushgan }}''— ''''yetimniki.'' Maqol. n {{misol|Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani {{ajrat|yer}}ga qoʻyib, onasiga yoʻlladi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 5 Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud. {{misol|Toshloq {{ajrat|yer}}. Obod {{ajrat|yer}}. Haydalgan {{ajrat|yer}}. Baland-past {{ajrat|yer}}lar.}} m {{misol|Yigit ufqlarga tu-tash {{ajrat|yer}}larni koʻzdan kechiradi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz {{ajrat|yer}}ga olib chiqish zarur boʻlib qoldi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 6 Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt va sh. k. ekiladigan joy, maydon. {{misol|Men ham dehqon bolasiman.. Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning {{ajrat|yer}}ini jar edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Mehnati-la gullatar Bir tanobcha {{ajrat|yer}}ini. |[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak.. oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan {{ajrat|yer}}ga chukur tomir otishi lozim.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|{{ajrat|Yer}}ing boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 7 Biror narsa band qilib turgan, egal-lagan oʻrin, joy; makon. {{misol|Daraxt bir {{ajrat|yer}}da koʻkaradi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Hokim choʻzilib yotgan {{ajrat|yer}}idan turib, tashqari chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Ofitser yiqildi va yotgan {{ajrat|yer}}ida qoʻlini koʻtardi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. 8 Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud. {{misol|Qoni, eti., {{ajrat|yer}}i, tili., bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?OShek,|[[w:Navoiy|Navoiy]]}}. {{misol|Oʻn uch xoʻjalik {{ajrat|yer}}ini qoʻshibdi.. traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 9 Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi. {{misol|Gilamning bir {{ajrat|yer}}ida dogʻi bor. Haq}} — {{misol|{{ajrat|yer}}ini topar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|mi Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki {{ajrat|yer}}idan chatilgan va Otabekka atal-gan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|..besh {{ajrat|yer}}idan oʻq yeganiga qaramay.. {{ajrat|yer}} bagʻirlab ketishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Hoji xola oʻz tarjimai holining juda koʻp {{ajrat|yer}}larini tashlabketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}.o. 10 Ish joyi, muassasa, tashkilot. {{misol|Ish-lagan {{ajrat|yer}}idan hujjat keltirmoq. Biror {{ajrat|yer}}ga arz qilmoq. yaya}} [ {{misol|Badriy:] Sizlar bilan boshqa {{ajrat|yer}}da gaplashaman!3.|[[w:Said|Said]]|N}}. Safarov, Tarix tilga kirdi. '''11 '''''(j., oʻ.-p., ch. k. shaklida) koʻm. vazifasida.'' Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi. {{misol|Kutilmagan {{ajrat|yer}}da shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qaldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa {{ajrat|yer}}da boʻlishi ham mumkin.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sariq apʼtsni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan {{ajrat|yer}}ida bu fikrdan qaytdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :Yer bilan yakson boʻlmoq ''q.'' yakson. Yer boʻlmoq Yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, {{ajrat|yer}} boʻlasan. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Koʻp otz bir boʻlsa, bir otz {{ajrat|yer}} boʻlar. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. Yerga urmoq Qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. {{misol|Men nomus-orimni {{ajrat|yer}}ga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻ-kishim kerak..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Qoʻysangiz-chi.. Uzingizni juda ham {{ajrat|yer}}ga urib yubordingiz-ye. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. [Yuzini] Yerga qaratmoq Nomus-hijolatga qoʻymoq. {{misol|El-yurt ichida olamga dovrut ketgan otamning yuzini {{ajrat|yer}}ga qaratdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni {{ajrat|yer}}ga qaratma!|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Uyalmaysanmi.. "Men falonchiga tegaman", deb ota-onangni {{ajrat|yer}}ga qaratib qoʻyishga! \amza,|[[w:Paranji sirlari|Paranji sirlari]]}}. Yer ostidan qaramoq Yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. {{misol|Ertoyev.. yigitlarga {{ajrat|yer}} ostidan bir qaradi-yu, pesho-nasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. Yer(ning) tagida(n) boʻlsa ham Qayer-da(n) boʻlsa ham. {{misol|Ma, laylak, {{ajrat|yer}} tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Yer tishlamoq ''q.'' tishlamoq. {{misol|Bom-bardimonda yuzlab fashist soldat, ofitser-lari {{ajrat|yer}} tishladi.}} Yer chizib qolmoq ''q.'' chizmoq. {{misol|Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida {{ajrat|yer}} chizib qoldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Yer yuzi Butun dunyo, olam. {{misol|Bu xabar butun {{ajrat|yer}} yuziga tarqaldi. Yer yuzidan kelayotgan xabar-lar.|[[w:Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq|Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq]]|yerga kiritmoq}}. {{misol|Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan {{ajrat|yer}} qilib qoʻyishingiz mumkin.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. Burnini yerga ishqamoq Rosa taʼ-zirini, adabini bermoq. Gapni bir yerga qoʻymoq ''q.'' ran. Osmon yiroq (uzoq), yer qatgiq Hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. {{misol|Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qi-lishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻl-madi. Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq edi! Sal kunda olti bola.. olamdan oʻtdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Soʻzini ''(yoki'' gapini, iltimosini) yerda qol-dirmoq Soʻzini (gapini, iltimosini) ba-jarmaslik, inobatga olmaslik. {{misol|Oyim bu-vimning soʻzini {{ajrat|yer}}da qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri "Damir"ni topdi. \.|[[w:Nazir|Nazir]]|Yonar daryo}}. {{misol|Gavhar uning qorontda tra-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu sa-far ham iltimosini {{ajrat|yer}}da qoldirolmaganini tushundi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''q.'' tuya. Qolgan yeridan Kelib toʻxtagan, uzilib qolgan jo-yidan (biror ish, xatti-harakat haqida). {{misol|Ana endi uyquni qolgan {{ajrat|yer}}idan olavering..|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕР}} == Tarjimalari == *{{yrk}}: [[я]] *{{tyv}}: [[чер]] *{{yux}}: [[лэбиэ]] *{{sah}}: [[сир]] *{{clw}}: [[чäр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yer'''<br /> '''1 '''[[земля]], [[земной]] [[шар]]; // [[земной]]; '''Yer Quyosh atrofida aylanadi '''Земля вращается вокруг Солнца; {{tarjmisoli|yer shari }} земной шар;<br /> '''2 '''[[земля]]; [[суша]]; {{tarjmisoli|yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil qiladi }} суша составляет одну шестую часть нашей планеты;<br /> '''3 '''[[земля]], [[почва]], [[грунт]]; // [[земельный]]; [[почвенный]]; [[грунтовой]]; {{tarjmisoli|qattiq yer }} твёрдая земля, твёрдый грунт; {{tarjmisoli|qora tuproq yer}} чернозём; {{tarjmisoli|quriq va boʻz yerlar }} целинные и залежные земли; {{tarjmisoli|yer bilimi }} землеведение; {{tarjmisoli|rayon yer boʻlimi }} районный земельный отдел; {{tarjmisoli|kam yer dehqon }} малоземельный крестьянин; {{tarjmisoli|yer islohoti }} земельная реформа; {{tarjmisoli|yer osti suvlari }} подземные, грунтовые воды; {{tarjmisoli|yer egaligi }} землевладение; {{tarjmisoli|yer qimirlash(i) }} землетрясение; {{tarjmisoli|yer ochmoq }} поднимать целину; {{tarjmisoli|yer tuzish }} землеустройство; {{tarjmisoli|yer tuzuvchi }} землеустроитель; {{tarjmisoli|yer oʻlchovchi }} землемер; {{tarjmisoli|yerdan foydalanish }} землепользование; {{tarjmisoli|yer boylikning onasi boʻlsa, otasi - mehnat }} {{izoh|посл}}. если земля - мать богатства, то труд - его отец; {{tarjmisoli|yer haydash }} пахота; {{tarjmisoli|yer haydasang - koʻz hayda, kuz haydamasang - yuz hayda }} {{izoh|посл}}. если пахать, так осенью, упустил - паши сто раз;<br /> '''4''' [[земля]], [[пол]]; {{tarjmisoli|yerda yotmoq }} лежать на земле; лежать на полу; {{tarjmisoli|yerdan uzib boʻlmaydigan yuk }} ноша, которую невозможно оторвать от земли (пола); {{tarjmisoli|yerga tushgan yetimniki }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. что упало на землю, принадлежит сироте) что свозу упало, то пропало;<br /> '''5 '''[[место]]; [[местность]]; {{tarjmisoli|bu yer}} это место; данная местность; {{tarjmisoli|bu yerga }} сюда; {{tarjmisoli|bu yerda }} здесь, тут; на этом месте, в этой местности; {{tarjmisoli|bu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|u yer}} то место; та местность; {{tarjmisoli|u yerga }} туда; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|u yerda }} там; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|u yerdan }} оттуда; из того места; из той местности; {{tarjmisoli|shu yerda }} здесь, тут, тут же; на этом месте; на этой местности; {{tarjmisoli|shu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerga }} туда, туда же; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|oʻsha yerda }} там, там же; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerdagi }} тамошний; {{tarjmisoli|har yerda }} везде, всюду, повсеместно; {{tarjmisoli|har yerdan }} отовсюду, совсех мест; {{tarjmisoli|bir yerga toʻplanmoq }} собираться (скапливаться) в одном месте; {{tarjmisoli|dala yer }} дачная местность; {{tarjmisoli|ochiq yer }} открытая местность; {{tarjmisoli|haq yerini topar }} {{izoh|посл}}. правда найдёт своё место; {{tarjmisoli|daraxt bir yerda koʻkaradi }} {{izoh|посл}}. дерево растет (только) на одном месте; {{tarjmisoli|* yomon yer }} недостаток, изъян; {{tarjmisoli|buning hech bir yomon yeri yoʻq }} в этом нет ничего плохого; {{tarjmisoli|noliydigan yerimiz yoʻq }} нам не на что жаловаться; у нас нет причины жаловаться; {{tarjmisoli|yerga kirib ketmoq }} провалиться сквозь землю ({{izoh|от стыда}}); {{tarjmisoli|yerga qoʻymoq }} ({{izoh|или '''}}[[bermoq]] '''[[предавать]] [[земле]] ({{izoh|похоронить}}); {{tarjmisoli|yuzini yerga qaratmoq }} осрамить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|yerga urmoq }} охаивать; {{tarjmisoli|yer tishlab yotmoq }} лежать ничком ({{izoh|не имея сил встать - о больном}}); {{tarjmisoli|yer oʻpib sajda qilmoq }} пресмыкаться ({{izoh|перед кем-л}}.); {{tarjmisoli|yer tagidan }} ({{izoh|или '''}}[[ostidan]]''') '''[[qaramoq]] '''[[смотреть]] [[исподлобья]]; '''[[soʻzni]] '''({{izoh|или '''}}[[iltimosni]]''') {{tarjmisoli|yerda qoldirmoq }} оставлять ({{izoh|чью-л}}.) просьбу без внимания, не обращать внимания на ({{izoh|чьи-л}}.) слова; '''[[gapni]] '''({{izoh|или '''}}soʻzni, maslahatni''') {{tarjmisoli|bir yerga qoʻymoq }} сговориться; договориться; {{tarjmisoli|yer yongʻoq }} арахис, земляной орех; {{tarjmisoli|yer tuti }} {{izoh|разг}}. клубника, {{tarjmisoli|yer choy }} {{izoh|бот}}. лапчатка; {{tarjmisoli|yer qalampir }} хрен; {{tarjmisoli|yer qoʻnoq }} {{izoh|бот}}. змеевик.<br /> }} rsfiswg3ipla6g2z30osbqwaq4x8dij 638366 638365 2026-05-04T15:12:32Z Yokubjon Juraev 8265 638366 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''yer''' :[[joy]], [[mavqe]], [[oʻrin]], yer = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yer''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(Y - ''katta'') Quyoshdan keyingi uchinchi planeta. {{misol|{{ajrat|Yer}} shari.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} aylanasi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} Quyosh atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ning sunʼiy yoʻldoshi.}} {{misol|..agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi {{ajrat|yer}} boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, {{ajrat|yer}} tomonini tanlagan boʻlardim.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Qush - qanoti bilan}} #Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda). {{misol|{{ajrat|Yer}} planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.}} #Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami. {{misol|Yer bagʻri.}} {{misol|Yer osti boyliklari.}}<br/>'''Qora''' ('''qaro''') '''{{ajrat|yer}}ga kirgur!''' - {{qarg'.}} Yer yutgur! (qargʻ.). Osmon uzok,, {{ajrat|yer}} qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]<nowiki>}}. m </nowiki>{{misol|Bir vaqt {{ajrat|yer}} osti dukillagandek boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} 4 Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxe yoki boshqa narsalarga nisbatan). {{misol|Yerga paloye solmoq. Tomdan {{ajrat|yer}}ga qulamoq. Kosa stoldan {{ajrat|yer}}ga tushib sindi. Yerga tushgan }}''— ''''yetimniki.'' Maqol. n {{misol|Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani {{ajrat|yer}}ga qoʻyib, onasiga yoʻlladi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 5 Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud. {{misol|Toshloq {{ajrat|yer}}. Obod {{ajrat|yer}}. Haydalgan {{ajrat|yer}}. Baland-past {{ajrat|yer}}lar.}} m {{misol|Yigit ufqlarga tu-tash {{ajrat|yer}}larni koʻzdan kechiradi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz {{ajrat|yer}}ga olib chiqish zarur boʻlib qoldi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 6 Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt va sh. k. ekiladigan joy, maydon. {{misol|Men ham dehqon bolasiman.. Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning {{ajrat|yer}}ini jar edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Mehnati-la gullatar Bir tanobcha {{ajrat|yer}}ini. |[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak.. oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan {{ajrat|yer}}ga chukur tomir otishi lozim.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|{{ajrat|Yer}}ing boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 7 Biror narsa band qilib turgan, egal-lagan oʻrin, joy; makon. {{misol|Daraxt bir {{ajrat|yer}}da koʻkaradi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Hokim choʻzilib yotgan {{ajrat|yer}}idan turib, tashqari chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Ofitser yiqildi va yotgan {{ajrat|yer}}ida qoʻlini koʻtardi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. 8 Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud. {{misol|Qoni, eti., {{ajrat|yer}}i, tili., bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?OShek,|[[w:Navoiy|Navoiy]]}}. {{misol|Oʻn uch xoʻjalik {{ajrat|yer}}ini qoʻshibdi.. traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 9 Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi. {{misol|Gilamning bir {{ajrat|yer}}ida dogʻi bor. Haq}} — {{misol|{{ajrat|yer}}ini topar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|mi Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki {{ajrat|yer}}idan chatilgan va Otabekka atal-gan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|..besh {{ajrat|yer}}idan oʻq yeganiga qaramay.. {{ajrat|yer}} bagʻirlab ketishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Hoji xola oʻz tarjimai holining juda koʻp {{ajrat|yer}}larini tashlabketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}.o. 10 Ish joyi, muassasa, tashkilot. {{misol|Ish-lagan {{ajrat|yer}}idan hujjat keltirmoq. Biror {{ajrat|yer}}ga arz qilmoq. yaya}} [ {{misol|Badriy:] Sizlar bilan boshqa {{ajrat|yer}}da gaplashaman!3.|[[w:Said|Said]]|N}}. Safarov, Tarix tilga kirdi. '''11 '''''(j., oʻ.-p., ch. k. shaklida) koʻm. vazifasida.'' Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi. {{misol|Kutilmagan {{ajrat|yer}}da shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qaldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa {{ajrat|yer}}da boʻlishi ham mumkin.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sariq apʼtsni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan {{ajrat|yer}}ida bu fikrdan qaytdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :Yer bilan yakson boʻlmoq ''q.'' yakson. Yer boʻlmoq Yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, {{ajrat|yer}} boʻlasan. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Koʻp otz bir boʻlsa, bir otz {{ajrat|yer}} boʻlar. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. Yerga urmoq Qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. {{misol|Men nomus-orimni {{ajrat|yer}}ga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻ-kishim kerak..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Qoʻysangiz-chi.. Uzingizni juda ham {{ajrat|yer}}ga urib yubordingiz-ye. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. [Yuzini] Yerga qaratmoq Nomus-hijolatga qoʻymoq. {{misol|El-yurt ichida olamga dovrut ketgan otamning yuzini {{ajrat|yer}}ga qaratdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni {{ajrat|yer}}ga qaratma!|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Uyalmaysanmi.. "Men falonchiga tegaman", deb ota-onangni {{ajrat|yer}}ga qaratib qoʻyishga! \amza,|[[w:Paranji sirlari|Paranji sirlari]]}}. Yer ostidan qaramoq Yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. {{misol|Ertoyev.. yigitlarga {{ajrat|yer}} ostidan bir qaradi-yu, pesho-nasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. Yer(ning) tagida(n) boʻlsa ham Qayer-da(n) boʻlsa ham. {{misol|Ma, laylak, {{ajrat|yer}} tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Yer tishlamoq ''q.'' tishlamoq. {{misol|Bom-bardimonda yuzlab fashist soldat, ofitser-lari {{ajrat|yer}} tishladi.}} Yer chizib qolmoq ''q.'' chizmoq. {{misol|Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida {{ajrat|yer}} chizib qoldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Yer yuzi Butun dunyo, olam. {{misol|Bu xabar butun {{ajrat|yer}} yuziga tarqaldi. Yer yuzidan kelayotgan xabar-lar.|[[w:Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq|Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq]]|yerga kiritmoq}}. {{misol|Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan {{ajrat|yer}} qilib qoʻyishingiz mumkin.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. Burnini yerga ishqamoq Rosa taʼ-zirini, adabini bermoq. Gapni bir yerga qoʻymoq ''q.'' ran. Osmon yiroq (uzoq), yer qatgiq Hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. {{misol|Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qi-lishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻl-madi. Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq edi! Sal kunda olti bola.. olamdan oʻtdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Soʻzini ''(yoki'' gapini, iltimosini) yerda qol-dirmoq Soʻzini (gapini, iltimosini) ba-jarmaslik, inobatga olmaslik. {{misol|Oyim bu-vimning soʻzini {{ajrat|yer}}da qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri "Damir"ni topdi. \.|[[w:Nazir|Nazir]]|Yonar daryo}}. {{misol|Gavhar uning qorontda tra-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu sa-far ham iltimosini {{ajrat|yer}}da qoldirolmaganini tushundi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''q.'' tuya. Qolgan yeridan Kelib toʻxtagan, uzilib qolgan jo-yidan (biror ish, xatti-harakat haqida). {{misol|Ana endi uyquni qolgan {{ajrat|yer}}idan olavering..|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕР}} == Tarjimalari == *{{yrk}}: [[я]] *{{tyv}}: [[чер]] *{{yux}}: [[лэбиэ]] *{{sah}}: [[сир]] *{{clw}}: [[чäр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yer'''<br /> '''1 '''[[земля]], [[земной]] [[шар]]; // [[земной]]; '''Yer Quyosh atrofida aylanadi '''Земля вращается вокруг Солнца; {{tarjmisoli|yer shari }} земной шар;<br /> '''2 '''[[земля]]; [[суша]]; {{tarjmisoli|yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil qiladi }} суша составляет одну шестую часть нашей планеты;<br /> '''3 '''[[земля]], [[почва]], [[грунт]]; // [[земельный]]; [[почвенный]]; [[грунтовой]]; {{tarjmisoli|qattiq yer }} твёрдая земля, твёрдый грунт; {{tarjmisoli|qora tuproq yer}} чернозём; {{tarjmisoli|quriq va boʻz yerlar }} целинные и залежные земли; {{tarjmisoli|yer bilimi }} землеведение; {{tarjmisoli|rayon yer boʻlimi }} районный земельный отдел; {{tarjmisoli|kam yer dehqon }} малоземельный крестьянин; {{tarjmisoli|yer islohoti }} земельная реформа; {{tarjmisoli|yer osti suvlari }} подземные, грунтовые воды; {{tarjmisoli|yer egaligi }} землевладение; {{tarjmisoli|yer qimirlash(i) }} землетрясение; {{tarjmisoli|yer ochmoq }} поднимать целину; {{tarjmisoli|yer tuzish }} землеустройство; {{tarjmisoli|yer tuzuvchi }} землеустроитель; {{tarjmisoli|yer oʻlchovchi }} землемер; {{tarjmisoli|yerdan foydalanish }} землепользование; {{tarjmisoli|yer boylikning onasi boʻlsa, otasi - mehnat }} {{izoh|посл}}. если земля - мать богатства, то труд - его отец; {{tarjmisoli|yer haydash }} пахота; {{tarjmisoli|yer haydasang - koʻz hayda, kuz haydamasang - yuz hayda }} {{izoh|посл}}. если пахать, так осенью, упустил - паши сто раз;<br /> '''4''' [[земля]], [[пол]]; {{tarjmisoli|yerda yotmoq }} лежать на земле; лежать на полу; {{tarjmisoli|yerdan uzib boʻlmaydigan yuk }} ноша, которую невозможно оторвать от земли (пола); {{tarjmisoli|yerga tushgan yetimniki }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. что упало на землю, принадлежит сироте) что свозу упало, то пропало;<br /> '''5 '''[[место]]; [[местность]]; {{tarjmisoli|bu yer}} это место; данная местность; {{tarjmisoli|bu yerga }} сюда; {{tarjmisoli|bu yerda }} здесь, тут; на этом месте, в этой местности; {{tarjmisoli|bu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|u yer}} то место; та местность; {{tarjmisoli|u yerga }} туда; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|u yerda }} там; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|u yerdan }} оттуда; из того места; из той местности; {{tarjmisoli|shu yerda }} здесь, тут, тут же; на этом месте; на этой местности; {{tarjmisoli|shu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerga }} туда, туда же; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|oʻsha yerda }} там, там же; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerdagi }} тамошний; {{tarjmisoli|har yerda }} везде, всюду, повсеместно; {{tarjmisoli|har yerdan }} отовсюду, совсех мест; {{tarjmisoli|bir yerga toʻplanmoq }} собираться (скапливаться) в одном месте; {{tarjmisoli|dala yer }} дачная местность; {{tarjmisoli|ochiq yer }} открытая местность; {{tarjmisoli|haq yerini topar }} {{izoh|посл}}. правда найдёт своё место; {{tarjmisoli|daraxt bir yerda koʻkaradi }} {{izoh|посл}}. дерево растет (только) на одном месте; {{tarjmisoli|* yomon yer }} недостаток, изъян; {{tarjmisoli|buning hech bir yomon yeri yoʻq }} в этом нет ничего плохого; {{tarjmisoli|noliydigan yerimiz yoʻq }} нам не на что жаловаться; у нас нет причины жаловаться; {{tarjmisoli|yerga kirib ketmoq }} провалиться сквозь землю ({{izoh|от стыда}}); {{tarjmisoli|yerga qoʻymoq }} ({{izoh|или '''}}[[bermoq]] '''[[предавать]] [[земле]] ({{izoh|похоронить}}); {{tarjmisoli|yuzini yerga qaratmoq }} осрамить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|yerga urmoq }} охаивать; {{tarjmisoli|yer tishlab yotmoq }} лежать ничком ({{izoh|не имея сил встать - о больном}}); {{tarjmisoli|yer oʻpib sajda qilmoq }} пресмыкаться ({{izoh|перед кем-л}}.); {{tarjmisoli|yer tagidan }} ({{izoh|или '''}}[[ostidan]]''') '''[[qaramoq]] '''[[смотреть]] [[исподлобья]]; '''[[soʻzni]] '''({{izoh|или '''}}[[iltimosni]]''') {{tarjmisoli|yerda qoldirmoq }} оставлять ({{izoh|чью-л}}.) просьбу без внимания, не обращать внимания на ({{izoh|чьи-л}}.) слова; '''[[gapni]] '''({{izoh|или '''}}soʻzni, maslahatni''') {{tarjmisoli|bir yerga qoʻymoq }} сговориться; договориться; {{tarjmisoli|yer yongʻoq }} арахис, земляной орех; {{tarjmisoli|yer tuti }} {{izoh|разг}}. клубника, {{tarjmisoli|yer choy }} {{izoh|бот}}. лапчатка; {{tarjmisoli|yer qalampir }} хрен; {{tarjmisoli|yer qoʻnoq }} {{izoh|бот}}. змеевик.<br /> }} oa14195pep72zz47aed0uj4zhtintoz 638367 638366 2026-05-04T15:15:30Z Yokubjon Juraev 8265 638367 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''yer''' :[[joy]], [[mavqe]], [[oʻrin]], yer = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yer''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(Y - ''katta'') Quyoshdan keyingi uchinchi planeta. {{misol|{{ajrat|Yer}} shari.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} aylanasi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} Quyosh atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ning sunʼiy yoʻldoshi.}} {{misol|..agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi {{ajrat|yer}} boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, {{ajrat|yer}} tomonini tanlagan boʻlardim.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Qush - qanoti bilan}} #Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda). {{misol|{{ajrat|Yer}} planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.}} #Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami. {{misol|Yer bagʻri.}} {{misol|Yer osti boyliklari.}}<br/>'''Qora''' ('''qaro''') '''{{ajrat|yer}}ga kirgur!''' - {{qarg'.}}<br/>'''Yer yutgur!''' - {{qarg'.}}<br/>{{misol|Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bir vaqt {{ajrat|yer}} osti dukillagandek boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxs yoki boshqa narsalarga nisbatan). {{misol|Yerga paloye solmoq. Tomdan {{ajrat|yer}}ga qulamoq. Kosa stoldan {{ajrat|yer}}ga tushib sindi. Yerga tushgan }}''— ''''yetimniki.'' Maqol. {{misol|Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani {{ajrat|yer}}ga qoʻyib, onasiga yoʻlladi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud. {{misol|Toshloq {{ajrat|yer}}. Obod {{ajrat|yer}}. Haydalgan {{ajrat|yer}}. Baland-past {{ajrat|yer}}lar.}} m {{misol|Yigit ufqlarga tu-tash {{ajrat|yer}}larni koʻzdan kechiradi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz {{ajrat|yer}}ga olib chiqish zarur boʻlib qoldi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt va sh. k. ekiladigan joy, maydon. {{misol|Men ham dehqon bolasiman.. Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning {{ajrat|yer}}ini jar edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Mehnati-la gullatar Bir tanobcha {{ajrat|yer}}ini. |[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak.. oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan {{ajrat|yer}}ga chukur tomir otishi lozim.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|{{ajrat|Yer}}ing boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 7 Biror narsa band qilib turgan, egal-lagan oʻrin, joy; makon. {{misol|Daraxt bir {{ajrat|yer}}da koʻkaradi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Hokim choʻzilib yotgan {{ajrat|yer}}idan turib, tashqari chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Ofitser yiqildi va yotgan {{ajrat|yer}}ida qoʻlini koʻtardi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. 8 Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud. {{misol|Qoni, eti., {{ajrat|yer}}i, tili., bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?OShek,|[[w:Navoiy|Navoiy]]}}. {{misol|Oʻn uch xoʻjalik {{ajrat|yer}}ini qoʻshibdi.. traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 9 Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi. {{misol|Gilamning bir {{ajrat|yer}}ida dogʻi bor. Haq}} — {{misol|{{ajrat|yer}}ini topar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|mi Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki {{ajrat|yer}}idan chatilgan va Otabekka atal-gan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|..besh {{ajrat|yer}}idan oʻq yeganiga qaramay.. {{ajrat|yer}} bagʻirlab ketishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Hoji xola oʻz tarjimai holining juda koʻp {{ajrat|yer}}larini tashlabketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}.o. 10 Ish joyi, muassasa, tashkilot. {{misol|Ish-lagan {{ajrat|yer}}idan hujjat keltirmoq. Biror {{ajrat|yer}}ga arz qilmoq. yaya}} [ {{misol|Badriy:] Sizlar bilan boshqa {{ajrat|yer}}da gaplashaman!3.|[[w:Said|Said]]|N}}. Safarov, Tarix tilga kirdi. '''11 '''''(j., oʻ.-p., ch. k. shaklida) koʻm. vazifasida.'' Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi. {{misol|Kutilmagan {{ajrat|yer}}da shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qaldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa {{ajrat|yer}}da boʻlishi ham mumkin.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sariq apʼtsni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan {{ajrat|yer}}ida bu fikrdan qaytdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :Yer bilan yakson boʻlmoq ''q.'' yakson. Yer boʻlmoq Yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, {{ajrat|yer}} boʻlasan. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Koʻp otz bir boʻlsa, bir otz {{ajrat|yer}} boʻlar. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. Yerga urmoq Qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. {{misol|Men nomus-orimni {{ajrat|yer}}ga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻ-kishim kerak..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Qoʻysangiz-chi.. Uzingizni juda ham {{ajrat|yer}}ga urib yubordingiz-ye. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. [Yuzini] Yerga qaratmoq Nomus-hijolatga qoʻymoq. {{misol|El-yurt ichida olamga dovrut ketgan otamning yuzini {{ajrat|yer}}ga qaratdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni {{ajrat|yer}}ga qaratma!|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Uyalmaysanmi.. "Men falonchiga tegaman", deb ota-onangni {{ajrat|yer}}ga qaratib qoʻyishga! \amza,|[[w:Paranji sirlari|Paranji sirlari]]}}. Yer ostidan qaramoq Yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. {{misol|Ertoyev.. yigitlarga {{ajrat|yer}} ostidan bir qaradi-yu, pesho-nasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. Yer(ning) tagida(n) boʻlsa ham Qayer-da(n) boʻlsa ham. {{misol|Ma, laylak, {{ajrat|yer}} tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Yer tishlamoq ''q.'' tishlamoq. {{misol|Bom-bardimonda yuzlab fashist soldat, ofitser-lari {{ajrat|yer}} tishladi.}} Yer chizib qolmoq ''q.'' chizmoq. {{misol|Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida {{ajrat|yer}} chizib qoldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Yer yuzi Butun dunyo, olam. {{misol|Bu xabar butun {{ajrat|yer}} yuziga tarqaldi. Yer yuzidan kelayotgan xabar-lar.|[[w:Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq|Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq]]|yerga kiritmoq}}. {{misol|Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan {{ajrat|yer}} qilib qoʻyishingiz mumkin.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. Burnini yerga ishqamoq Rosa taʼ-zirini, adabini bermoq. Gapni bir yerga qoʻymoq ''q.'' ran. Osmon yiroq (uzoq), yer qatgiq Hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. {{misol|Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qi-lishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻl-madi. Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq edi! Sal kunda olti bola.. olamdan oʻtdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Soʻzini ''(yoki'' gapini, iltimosini) yerda qol-dirmoq Soʻzini (gapini, iltimosini) ba-jarmaslik, inobatga olmaslik. {{misol|Oyim bu-vimning soʻzini {{ajrat|yer}}da qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri "Damir"ni topdi. \.|[[w:Nazir|Nazir]]|Yonar daryo}}. {{misol|Gavhar uning qorontda tra-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu sa-far ham iltimosini {{ajrat|yer}}da qoldirolmaganini tushundi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''q.'' tuya. Qolgan yeridan Kelib toʻxtagan, uzilib qolgan jo-yidan (biror ish, xatti-harakat haqida). {{misol|Ana endi uyquni qolgan {{ajrat|yer}}idan olavering..|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕР}} == Tarjimalari == *{{yrk}}: [[я]] *{{tyv}}: [[чер]] *{{yux}}: [[лэбиэ]] *{{sah}}: [[сир]] *{{clw}}: [[чäр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yer'''<br /> '''1 '''[[земля]], [[земной]] [[шар]]; // [[земной]]; '''Yer Quyosh atrofida aylanadi '''Земля вращается вокруг Солнца; {{tarjmisoli|yer shari }} земной шар;<br /> '''2 '''[[земля]]; [[суша]]; {{tarjmisoli|yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil qiladi }} суша составляет одну шестую часть нашей планеты;<br /> '''3 '''[[земля]], [[почва]], [[грунт]]; // [[земельный]]; [[почвенный]]; [[грунтовой]]; {{tarjmisoli|qattiq yer }} твёрдая земля, твёрдый грунт; {{tarjmisoli|qora tuproq yer}} чернозём; {{tarjmisoli|quriq va boʻz yerlar }} целинные и залежные земли; {{tarjmisoli|yer bilimi }} землеведение; {{tarjmisoli|rayon yer boʻlimi }} районный земельный отдел; {{tarjmisoli|kam yer dehqon }} малоземельный крестьянин; {{tarjmisoli|yer islohoti }} земельная реформа; {{tarjmisoli|yer osti suvlari }} подземные, грунтовые воды; {{tarjmisoli|yer egaligi }} землевладение; {{tarjmisoli|yer qimirlash(i) }} землетрясение; {{tarjmisoli|yer ochmoq }} поднимать целину; {{tarjmisoli|yer tuzish }} землеустройство; {{tarjmisoli|yer tuzuvchi }} землеустроитель; {{tarjmisoli|yer oʻlchovchi }} землемер; {{tarjmisoli|yerdan foydalanish }} землепользование; {{tarjmisoli|yer boylikning onasi boʻlsa, otasi - mehnat }} {{izoh|посл}}. если земля - мать богатства, то труд - его отец; {{tarjmisoli|yer haydash }} пахота; {{tarjmisoli|yer haydasang - koʻz hayda, kuz haydamasang - yuz hayda }} {{izoh|посл}}. если пахать, так осенью, упустил - паши сто раз;<br /> '''4''' [[земля]], [[пол]]; {{tarjmisoli|yerda yotmoq }} лежать на земле; лежать на полу; {{tarjmisoli|yerdan uzib boʻlmaydigan yuk }} ноша, которую невозможно оторвать от земли (пола); {{tarjmisoli|yerga tushgan yetimniki }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. что упало на землю, принадлежит сироте) что свозу упало, то пропало;<br /> '''5 '''[[место]]; [[местность]]; {{tarjmisoli|bu yer}} это место; данная местность; {{tarjmisoli|bu yerga }} сюда; {{tarjmisoli|bu yerda }} здесь, тут; на этом месте, в этой местности; {{tarjmisoli|bu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|u yer}} то место; та местность; {{tarjmisoli|u yerga }} туда; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|u yerda }} там; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|u yerdan }} оттуда; из того места; из той местности; {{tarjmisoli|shu yerda }} здесь, тут, тут же; на этом месте; на этой местности; {{tarjmisoli|shu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerga }} туда, туда же; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|oʻsha yerda }} там, там же; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerdagi }} тамошний; {{tarjmisoli|har yerda }} везде, всюду, повсеместно; {{tarjmisoli|har yerdan }} отовсюду, совсех мест; {{tarjmisoli|bir yerga toʻplanmoq }} собираться (скапливаться) в одном месте; {{tarjmisoli|dala yer }} дачная местность; {{tarjmisoli|ochiq yer }} открытая местность; {{tarjmisoli|haq yerini topar }} {{izoh|посл}}. правда найдёт своё место; {{tarjmisoli|daraxt bir yerda koʻkaradi }} {{izoh|посл}}. дерево растет (только) на одном месте; {{tarjmisoli|* yomon yer }} недостаток, изъян; {{tarjmisoli|buning hech bir yomon yeri yoʻq }} в этом нет ничего плохого; {{tarjmisoli|noliydigan yerimiz yoʻq }} нам не на что жаловаться; у нас нет причины жаловаться; {{tarjmisoli|yerga kirib ketmoq }} провалиться сквозь землю ({{izoh|от стыда}}); {{tarjmisoli|yerga qoʻymoq }} ({{izoh|или '''}}[[bermoq]] '''[[предавать]] [[земле]] ({{izoh|похоронить}}); {{tarjmisoli|yuzini yerga qaratmoq }} осрамить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|yerga urmoq }} охаивать; {{tarjmisoli|yer tishlab yotmoq }} лежать ничком ({{izoh|не имея сил встать - о больном}}); {{tarjmisoli|yer oʻpib sajda qilmoq }} пресмыкаться ({{izoh|перед кем-л}}.); {{tarjmisoli|yer tagidan }} ({{izoh|или '''}}[[ostidan]]''') '''[[qaramoq]] '''[[смотреть]] [[исподлобья]]; '''[[soʻzni]] '''({{izoh|или '''}}[[iltimosni]]''') {{tarjmisoli|yerda qoldirmoq }} оставлять ({{izoh|чью-л}}.) просьбу без внимания, не обращать внимания на ({{izoh|чьи-л}}.) слова; '''[[gapni]] '''({{izoh|или '''}}soʻzni, maslahatni''') {{tarjmisoli|bir yerga qoʻymoq }} сговориться; договориться; {{tarjmisoli|yer yongʻoq }} арахис, земляной орех; {{tarjmisoli|yer tuti }} {{izoh|разг}}. клубника, {{tarjmisoli|yer choy }} {{izoh|бот}}. лапчатка; {{tarjmisoli|yer qalampir }} хрен; {{tarjmisoli|yer qoʻnoq }} {{izoh|бот}}. змеевик.<br /> }} i2kck20mq1qtei3y2yfaz1pnhzo258c 638368 638367 2026-05-04T15:31:55Z Yokubjon Juraev 8265 638368 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''yer''' :[[joy]], [[mavqe]], [[oʻrin]], yer = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yer''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(Y - ''katta'') Quyoshdan keyingi uchinchi planeta. {{misol|{{ajrat|Yer}} shari.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} aylanasi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} Quyosh atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ning sunʼiy yoʻldoshi.}} {{misol|..agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi {{ajrat|yer}} boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, {{ajrat|yer}} tomonini tanlagan boʻlardim.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Qush - qanoti bilan}} #Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda). {{misol|{{ajrat|Yer}} planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.}} #Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami. {{misol|Yer bagʻri.}} {{misol|Yer osti boyliklari.}}<br/>'''Qora''' ('''qaro''') '''{{ajrat|yer}}ga kirgur!''' - {{qarg'.}}<br/>'''Yer yutgur!''' - {{qarg'.}}<br/>{{misol|Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bir vaqt {{ajrat|yer}} osti dukillagandek boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxs yoki boshqa narsalarga nisbatan). {{misol|Yerga palos solmoq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|yer}}ga qulamoq.}} {{misol|Kosa stoldan {{ajrat|yer}}ga tushib sindi.}} {{misol|Yerga tushgan - yetimniki.|Maqol}} {{misol|Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani {{ajrat|yer}}ga qoʻyib, onasiga yoʻlladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud. {{misol|Toshloq {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Obod {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Haydalgan {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Baland-past {{ajrat|yer}}lar.}} {{misol|Yigit ufqlarga tutash {{ajrat|yer}}larni koʻzdan kechiradi.|Gazetadan}} {{misol|Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz {{ajrat|yer}}ga olib chiqish zarur boʻlib qoldi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt {{va sh.k.}} ekiladigan joy, maydon. {{misol|Men ham dehqon bolasiman.. Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning {{ajrat|yer}}ini ekar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Mehnati-la gullatar Bir tanobcha {{ajrat|yer}}ini.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak.. oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan {{ajrat|yer}}ga chuqur tomir otishi lozim.|Gazetadan}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ing boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Biror narsa band qilib turgan, egallagan oʻrin, joy; makon. {{misol|Daraxt bir {{ajrat|yer}}da koʻkaradi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Hokim choʻzilib yotgan {{ajrat|yer}}idan turib, tashqari chiqdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ofitser yiqildi va yotgan {{ajrat|yer}}ida qoʻlini koʻtardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud. {{misol|Qoni, eti., {{ajrat|yer}}i, tili., bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} {{misol|Oʻn uch xoʻjalik {{ajrat|yer}}ini qoʻshibdi.. traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi. {{misol|Gilamning bir {{ajrat|yer}}ida dogʻi bor.}} {{misol|Haq - {{ajrat|yer}}ini topar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki {{ajrat|yer}}idan chatilgan va Otabekka atalgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|..besh {{ajrat|yer}}idan oʻq yeganiga qaramay.. {{ajrat|yer}} bagʻirlab ketishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Hoji xola oʻz tarjimai holining juda koʻp {{ajrat|yer}}larini tashlab ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Ish joyi, muassasa, tashkilot. {{misol|Ishlagan {{ajrat|yer}}idan hujjat keltirmoq.}} {{misol|Biror {{ajrat|yer}}ga arz qilmoq.}} {{misol|[Badriy:] Sizlar bilan boshqa {{ajrat|yer}}da gaplashaman!|[[w:Z. Said, N. Safarov|Z. Said, N. Safarov]]|Tarix tilga kirdi}} #''(j., oʻ.-p., ch. k. shaklida) koʻm. vazifasida.'' Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi. {{misol|Kutilmagan {{ajrat|yer}}da shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa {{ajrat|yer}}da boʻlishi ham mumkin.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sariq atlasni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan {{ajrat|yer}}ida bu fikrdan qaytdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Yer bilan yakson boʻlmoq''' - {{q.}} [[yakson]].<br/>'''Yer boʻlmoq''' - yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, {{ajrat|yer}} boʻlasan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻp og‘iz bir boʻlsa, bir og‘iz {{ajrat|yer}} boʻlar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}<br/>'''Yerga urmoq''' - qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. {{misol|Men nomus-orimni {{ajrat|yer}}ga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻkishim kerak..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qoʻysangiz-chi.. O‘zingizni juda ham {{ajrat|yer}}ga urib yubordingiz-e.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>['''Yuzini'''] Yerga qaratmoq Nomus-hijolatga qoʻymoq. {{misol|El-yurt ichida olamga dovrut ketgan otamning yuzini {{ajrat|yer}}ga qaratdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni {{ajrat|yer}}ga qaratma!|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Uyalmaysanmi.. "Men falonchiga tegaman", deb ota-onangni {{ajrat|yer}}ga qaratib qoʻyishga! \amza,|[[w:Paranji sirlari|Paranji sirlari]]}}. Yer ostidan qaramoq Yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. {{misol|Ertoyev.. yigitlarga {{ajrat|yer}} ostidan bir qaradi-yu, pesho-nasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. Yer(ning) tagida(n) boʻlsa ham Qayer-da(n) boʻlsa ham. {{misol|Ma, laylak, {{ajrat|yer}} tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Yer tishlamoq ''q.'' tishlamoq. {{misol|Bom-bardimonda yuzlab fashist soldat, ofitser-lari {{ajrat|yer}} tishladi.}} Yer chizib qolmoq ''q.'' chizmoq. {{misol|Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida {{ajrat|yer}} chizib qoldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Yer yuzi Butun dunyo, olam. {{misol|Bu xabar butun {{ajrat|yer}} yuziga tarqaldi. Yer yuzidan kelayotgan xabar-lar.|[[w:Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq|Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq]]|yerga kiritmoq}}. {{misol|Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan {{ajrat|yer}} qilib qoʻyishingiz mumkin.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. Burnini yerga ishqamoq Rosa taʼ-zirini, adabini bermoq. Gapni bir yerga qoʻymoq ''q.'' ran. Osmon yiroq (uzoq), yer qatgiq Hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. {{misol|Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qi-lishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻl-madi. Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq edi! Sal kunda olti bola.. olamdan oʻtdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Soʻzini ''(yoki'' gapini, iltimosini) yerda qol-dirmoq Soʻzini (gapini, iltimosini) ba-jarmaslik, inobatga olmaslik. {{misol|Oyim bu-vimning soʻzini {{ajrat|yer}}da qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri "Damir"ni topdi. \.|[[w:Nazir|Nazir]]|Yonar daryo}}. {{misol|Gavhar uning qorontda tra-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu sa-far ham iltimosini {{ajrat|yer}}da qoldirolmaganini tushundi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''q.'' tuya. Qolgan yeridan Kelib toʻxtagan, uzilib qolgan jo-yidan (biror ish, xatti-harakat haqida). {{misol|Ana endi uyquni qolgan {{ajrat|yer}}idan olavering..|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕР}} == Tarjimalari == *{{yrk}}: [[я]] *{{tyv}}: [[чер]] *{{yux}}: [[лэбиэ]] *{{sah}}: [[сир]] *{{clw}}: [[чäр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yer'''<br /> '''1 '''[[земля]], [[земной]] [[шар]]; // [[земной]]; '''Yer Quyosh atrofida aylanadi '''Земля вращается вокруг Солнца; {{tarjmisoli|yer shari }} земной шар;<br /> '''2 '''[[земля]]; [[суша]]; {{tarjmisoli|yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil qiladi }} суша составляет одну шестую часть нашей планеты;<br /> '''3 '''[[земля]], [[почва]], [[грунт]]; // [[земельный]]; [[почвенный]]; [[грунтовой]]; {{tarjmisoli|qattiq yer }} твёрдая земля, твёрдый грунт; {{tarjmisoli|qora tuproq yer}} чернозём; {{tarjmisoli|quriq va boʻz yerlar }} целинные и залежные земли; {{tarjmisoli|yer bilimi }} землеведение; {{tarjmisoli|rayon yer boʻlimi }} районный земельный отдел; {{tarjmisoli|kam yer dehqon }} малоземельный крестьянин; {{tarjmisoli|yer islohoti }} земельная реформа; {{tarjmisoli|yer osti suvlari }} подземные, грунтовые воды; {{tarjmisoli|yer egaligi }} землевладение; {{tarjmisoli|yer qimirlash(i) }} землетрясение; {{tarjmisoli|yer ochmoq }} поднимать целину; {{tarjmisoli|yer tuzish }} землеустройство; {{tarjmisoli|yer tuzuvchi }} землеустроитель; {{tarjmisoli|yer oʻlchovchi }} землемер; {{tarjmisoli|yerdan foydalanish }} землепользование; {{tarjmisoli|yer boylikning onasi boʻlsa, otasi - mehnat }} {{izoh|посл}}. если земля - мать богатства, то труд - его отец; {{tarjmisoli|yer haydash }} пахота; {{tarjmisoli|yer haydasang - koʻz hayda, kuz haydamasang - yuz hayda }} {{izoh|посл}}. если пахать, так осенью, упустил - паши сто раз;<br /> '''4''' [[земля]], [[пол]]; {{tarjmisoli|yerda yotmoq }} лежать на земле; лежать на полу; {{tarjmisoli|yerdan uzib boʻlmaydigan yuk }} ноша, которую невозможно оторвать от земли (пола); {{tarjmisoli|yerga tushgan yetimniki }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. что упало на землю, принадлежит сироте) что свозу упало, то пропало;<br /> '''5 '''[[место]]; [[местность]]; {{tarjmisoli|bu yer}} это место; данная местность; {{tarjmisoli|bu yerga }} сюда; {{tarjmisoli|bu yerda }} здесь, тут; на этом месте, в этой местности; {{tarjmisoli|bu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|u yer}} то место; та местность; {{tarjmisoli|u yerga }} туда; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|u yerda }} там; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|u yerdan }} оттуда; из того места; из той местности; {{tarjmisoli|shu yerda }} здесь, тут, тут же; на этом месте; на этой местности; {{tarjmisoli|shu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerga }} туда, туда же; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|oʻsha yerda }} там, там же; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerdagi }} тамошний; {{tarjmisoli|har yerda }} везде, всюду, повсеместно; {{tarjmisoli|har yerdan }} отовсюду, совсех мест; {{tarjmisoli|bir yerga toʻplanmoq }} собираться (скапливаться) в одном месте; {{tarjmisoli|dala yer }} дачная местность; {{tarjmisoli|ochiq yer }} открытая местность; {{tarjmisoli|haq yerini topar }} {{izoh|посл}}. правда найдёт своё место; {{tarjmisoli|daraxt bir yerda koʻkaradi }} {{izoh|посл}}. дерево растет (только) на одном месте; {{tarjmisoli|* yomon yer }} недостаток, изъян; {{tarjmisoli|buning hech bir yomon yeri yoʻq }} в этом нет ничего плохого; {{tarjmisoli|noliydigan yerimiz yoʻq }} нам не на что жаловаться; у нас нет причины жаловаться; {{tarjmisoli|yerga kirib ketmoq }} провалиться сквозь землю ({{izoh|от стыда}}); {{tarjmisoli|yerga qoʻymoq }} ({{izoh|или '''}}[[bermoq]] '''[[предавать]] [[земле]] ({{izoh|похоронить}}); {{tarjmisoli|yuzini yerga qaratmoq }} осрамить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|yerga urmoq }} охаивать; {{tarjmisoli|yer tishlab yotmoq }} лежать ничком ({{izoh|не имея сил встать - о больном}}); {{tarjmisoli|yer oʻpib sajda qilmoq }} пресмыкаться ({{izoh|перед кем-л}}.); {{tarjmisoli|yer tagidan }} ({{izoh|или '''}}[[ostidan]]''') '''[[qaramoq]] '''[[смотреть]] [[исподлобья]]; '''[[soʻzni]] '''({{izoh|или '''}}[[iltimosni]]''') {{tarjmisoli|yerda qoldirmoq }} оставлять ({{izoh|чью-л}}.) просьбу без внимания, не обращать внимания на ({{izoh|чьи-л}}.) слова; '''[[gapni]] '''({{izoh|или '''}}soʻzni, maslahatni''') {{tarjmisoli|bir yerga qoʻymoq }} сговориться; договориться; {{tarjmisoli|yer yongʻoq }} арахис, земляной орех; {{tarjmisoli|yer tuti }} {{izoh|разг}}. клубника, {{tarjmisoli|yer choy }} {{izoh|бот}}. лапчатка; {{tarjmisoli|yer qalampir }} хрен; {{tarjmisoli|yer qoʻnoq }} {{izoh|бот}}. змеевик.<br /> }} h8vjki23a33hn74i7uovw30bk8gvwtw 638369 638368 2026-05-04T15:40:18Z Yokubjon Juraev 8265 638369 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''yer''' :[[joy]], [[mavqe]], [[oʻrin]], yer = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yer''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(Y - ''katta'') Quyoshdan keyingi uchinchi planeta. {{misol|{{ajrat|Yer}} shari.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} aylanasi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} Quyosh atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ning sunʼiy yoʻldoshi.}} {{misol|..agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi {{ajrat|yer}} boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, {{ajrat|yer}} tomonini tanlagan boʻlardim.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Qush - qanoti bilan}} #Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda). {{misol|{{ajrat|Yer}} planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.}} #Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami. {{misol|Yer bagʻri.}} {{misol|Yer osti boyliklari.}}<br/>'''Qora''' ('''qaro''') '''{{ajrat|yer}}ga kirgur!''' - {{qarg'.}}<br/>'''Yer yutgur!''' - {{qarg'.}}<br/>{{misol|Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bir vaqt {{ajrat|yer}} osti dukillagandek boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxs yoki boshqa narsalarga nisbatan). {{misol|Yerga palos solmoq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|yer}}ga qulamoq.}} {{misol|Kosa stoldan {{ajrat|yer}}ga tushib sindi.}} {{misol|Yerga tushgan - yetimniki.|Maqol}} {{misol|Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani {{ajrat|yer}}ga qoʻyib, onasiga yoʻlladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud. {{misol|Toshloq {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Obod {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Haydalgan {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Baland-past {{ajrat|yer}}lar.}} {{misol|Yigit ufqlarga tutash {{ajrat|yer}}larni koʻzdan kechiradi.|Gazetadan}} {{misol|Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz {{ajrat|yer}}ga olib chiqish zarur boʻlib qoldi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt {{va sh.k.}} ekiladigan joy, maydon. {{misol|Men ham dehqon bolasiman.. Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning {{ajrat|yer}}ini ekar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Mehnati-la gullatar Bir tanobcha {{ajrat|yer}}ini.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak.. oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan {{ajrat|yer}}ga chuqur tomir otishi lozim.|Gazetadan}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ing boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Biror narsa band qilib turgan, egallagan oʻrin, joy; makon. {{misol|Daraxt bir {{ajrat|yer}}da koʻkaradi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Hokim choʻzilib yotgan {{ajrat|yer}}idan turib, tashqari chiqdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ofitser yiqildi va yotgan {{ajrat|yer}}ida qoʻlini koʻtardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud. {{misol|Qoni, eti.. {{ajrat|yer}}i, tili.. bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} {{misol|Oʻn uch xoʻjalik {{ajrat|yer}}ini qoʻshibdi.. traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi. {{misol|Gilamning bir {{ajrat|yer}}ida dogʻi bor.}} {{misol|Haq - {{ajrat|yer}}ini topar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki {{ajrat|yer}}idan chatilgan va Otabekka atalgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|..besh {{ajrat|yer}}idan oʻq yeganiga qaramay.. {{ajrat|yer}} bagʻirlab ketishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Hoji xola oʻz tarjimai holining juda koʻp {{ajrat|yer}}larini tashlab ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Ish joyi, muassasa, tashkilot. {{misol|Ishlagan {{ajrat|yer}}idan hujjat keltirmoq.}} {{misol|Biror {{ajrat|yer}}ga arz qilmoq.}} {{misol|[Badriy:] Sizlar bilan boshqa {{ajrat|yer}}da gaplashaman!|[[w:Z. Said, N. Safarov|Z. Said, N. Safarov]]|Tarix tilga kirdi}} #''(j., oʻ.-p., ch. k. shaklida) koʻm. vazifasida.'' Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi. {{misol|Kutilmagan {{ajrat|yer}}da shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa {{ajrat|yer}}da boʻlishi ham mumkin.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sariq atlasni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan {{ajrat|yer}}ida bu fikrdan qaytdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Yer bilan yakson boʻlmoq''' - {{q.}} [[yakson]].<br/>'''Yer boʻlmoq''' - yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, {{ajrat|yer}} boʻlasan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻp og‘iz bir boʻlsa, bir og‘iz {{ajrat|yer}} boʻlar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}<br/>'''Yerga urmoq''' - qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. {{misol|Men nomus-orimni {{ajrat|yer}}ga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻkishim kerak..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qoʻysangiz-chi.. O‘zingizni juda ham {{ajrat|yer}}ga urib yubordingiz-e.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>['''Yuzini'''] '''Yerga qaratmoq''' - nomus-hijolatga qoʻymoq. {{misol|El-yurt ichida olamga dovrug‘i ketgan otamning yuzini {{ajrat|yer}}ga qaratdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni {{ajrat|yer}}ga qaratma!|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Uyalmaysanmi.. "Men falonchiga tegaman", deb ota-onangni {{ajrat|yer}}ga qaratib qoʻyishga!|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}}<br/>'''Yer ostidan qaramoq''' - yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. {{misol|Ertoyev.. yigitlarga {{ajrat|yer}} ostidan bir qaradi-yu, peshonasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}<br/>'''Yer'''('''ning''') '''tagida'''('''n''') '''boʻlsa ham''' - qayerda(n) boʻlsa ham. {{misol|Ma, laylak, {{ajrat|yer}} tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yer tishlamoq''' - {{q.}} [[tishlamoq]]. {{misol|Bombardimonda yuzlab fashist soldat, ofitserlari {{ajrat|yer}} tishladi.}}<br/>Yer chizib qolmoq ''q.'' chizmoq. {{misol|Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida {{ajrat|yer}} chizib qoldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Yer yuzi Butun dunyo, olam. {{misol|Bu xabar butun {{ajrat|yer}} yuziga tarqaldi. Yer yuzidan kelayotgan xabar-lar.|[[w:Yer qilmoq Qattiq beobroʻ qilmoq|Yer qilmoq Qattiq beobroʻ qilmoq]]|yerga kiritmoq}} {{misol|Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan {{ajrat|yer}} qilib qoʻyishingiz mumkin.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}<br/>Burnini yerga ishqamoq Rosa taʼzirini, adabini bermoq. Gapni bir yerga qoʻymoq ''q.'' ran. Osmon yiroq (uzoq), yer qatgiq Hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. {{misol|Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qilishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻl-madi. Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq edi! Sal kunda olti bola.. olamdan oʻtdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Soʻzini ''(yoki'' gapini, iltimosini) yerda qol-dirmoq Soʻzini (gapini, iltimosini) ba-jarmaslik, inobatga olmaslik. {{misol|Oyim bu-vimning soʻzini {{ajrat|yer}}da qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri "Damir"ni topdi. \.|[[w:Nazir|Nazir]]|Yonar daryo}}. {{misol|Gavhar uning qorontda tra-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu sa-far ham iltimosini {{ajrat|yer}}da qoldirolmaganini tushundi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''q.'' tuya. Qolgan yeridan Kelib toʻxtagan, uzilib qolgan jo-yidan (biror ish, xatti-harakat haqida). {{misol|Ana endi uyquni qolgan {{ajrat|yer}}idan olavering..|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕР}} == Tarjimalari == *{{yrk}}: [[я]] *{{tyv}}: [[чер]] *{{yux}}: [[лэбиэ]] *{{sah}}: [[сир]] *{{clw}}: [[чäр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yer'''<br /> '''1 '''[[земля]], [[земной]] [[шар]]; // [[земной]]; '''Yer Quyosh atrofida aylanadi '''Земля вращается вокруг Солнца; {{tarjmisoli|yer shari }} земной шар;<br /> '''2 '''[[земля]]; [[суша]]; {{tarjmisoli|yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil qiladi }} суша составляет одну шестую часть нашей планеты;<br /> '''3 '''[[земля]], [[почва]], [[грунт]]; // [[земельный]]; [[почвенный]]; [[грунтовой]]; {{tarjmisoli|qattiq yer }} твёрдая земля, твёрдый грунт; {{tarjmisoli|qora tuproq yer}} чернозём; {{tarjmisoli|quriq va boʻz yerlar }} целинные и залежные земли; {{tarjmisoli|yer bilimi }} землеведение; {{tarjmisoli|rayon yer boʻlimi }} районный земельный отдел; {{tarjmisoli|kam yer dehqon }} малоземельный крестьянин; {{tarjmisoli|yer islohoti }} земельная реформа; {{tarjmisoli|yer osti suvlari }} подземные, грунтовые воды; {{tarjmisoli|yer egaligi }} землевладение; {{tarjmisoli|yer qimirlash(i) }} землетрясение; {{tarjmisoli|yer ochmoq }} поднимать целину; {{tarjmisoli|yer tuzish }} землеустройство; {{tarjmisoli|yer tuzuvchi }} землеустроитель; {{tarjmisoli|yer oʻlchovchi }} землемер; {{tarjmisoli|yerdan foydalanish }} землепользование; {{tarjmisoli|yer boylikning onasi boʻlsa, otasi - mehnat }} {{izoh|посл}}. если земля - мать богатства, то труд - его отец; {{tarjmisoli|yer haydash }} пахота; {{tarjmisoli|yer haydasang - koʻz hayda, kuz haydamasang - yuz hayda }} {{izoh|посл}}. если пахать, так осенью, упустил - паши сто раз;<br /> '''4''' [[земля]], [[пол]]; {{tarjmisoli|yerda yotmoq }} лежать на земле; лежать на полу; {{tarjmisoli|yerdan uzib boʻlmaydigan yuk }} ноша, которую невозможно оторвать от земли (пола); {{tarjmisoli|yerga tushgan yetimniki }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. что упало на землю, принадлежит сироте) что свозу упало, то пропало;<br /> '''5 '''[[место]]; [[местность]]; {{tarjmisoli|bu yer}} это место; данная местность; {{tarjmisoli|bu yerga }} сюда; {{tarjmisoli|bu yerda }} здесь, тут; на этом месте, в этой местности; {{tarjmisoli|bu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|u yer}} то место; та местность; {{tarjmisoli|u yerga }} туда; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|u yerda }} там; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|u yerdan }} оттуда; из того места; из той местности; {{tarjmisoli|shu yerda }} здесь, тут, тут же; на этом месте; на этой местности; {{tarjmisoli|shu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerga }} туда, туда же; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|oʻsha yerda }} там, там же; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerdagi }} тамошний; {{tarjmisoli|har yerda }} везде, всюду, повсеместно; {{tarjmisoli|har yerdan }} отовсюду, совсех мест; {{tarjmisoli|bir yerga toʻplanmoq }} собираться (скапливаться) в одном месте; {{tarjmisoli|dala yer }} дачная местность; {{tarjmisoli|ochiq yer }} открытая местность; {{tarjmisoli|haq yerini topar }} {{izoh|посл}}. правда найдёт своё место; {{tarjmisoli|daraxt bir yerda koʻkaradi }} {{izoh|посл}}. дерево растет (только) на одном месте; {{tarjmisoli|* yomon yer }} недостаток, изъян; {{tarjmisoli|buning hech bir yomon yeri yoʻq }} в этом нет ничего плохого; {{tarjmisoli|noliydigan yerimiz yoʻq }} нам не на что жаловаться; у нас нет причины жаловаться; {{tarjmisoli|yerga kirib ketmoq }} провалиться сквозь землю ({{izoh|от стыда}}); {{tarjmisoli|yerga qoʻymoq }} ({{izoh|или '''}}[[bermoq]] '''[[предавать]] [[земле]] ({{izoh|похоронить}}); {{tarjmisoli|yuzini yerga qaratmoq }} осрамить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|yerga urmoq }} охаивать; {{tarjmisoli|yer tishlab yotmoq }} лежать ничком ({{izoh|не имея сил встать - о больном}}); {{tarjmisoli|yer oʻpib sajda qilmoq }} пресмыкаться ({{izoh|перед кем-л}}.); {{tarjmisoli|yer tagidan }} ({{izoh|или '''}}[[ostidan]]''') '''[[qaramoq]] '''[[смотреть]] [[исподлобья]]; '''[[soʻzni]] '''({{izoh|или '''}}[[iltimosni]]''') {{tarjmisoli|yerda qoldirmoq }} оставлять ({{izoh|чью-л}}.) просьбу без внимания, не обращать внимания на ({{izoh|чьи-л}}.) слова; '''[[gapni]] '''({{izoh|или '''}}soʻzni, maslahatni''') {{tarjmisoli|bir yerga qoʻymoq }} сговориться; договориться; {{tarjmisoli|yer yongʻoq }} арахис, земляной орех; {{tarjmisoli|yer tuti }} {{izoh|разг}}. клубника, {{tarjmisoli|yer choy }} {{izoh|бот}}. лапчатка; {{tarjmisoli|yer qalampir }} хрен; {{tarjmisoli|yer qoʻnoq }} {{izoh|бот}}. змеевик.<br /> }} ju81h5wbkewsgf6ou77it09ydx6caqc 638370 638369 2026-05-04T15:49:49Z Yokubjon Juraev 8265 638370 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''yer''' :[[joy]], [[mavqe]], [[oʻrin]], yer = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yer''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(Y - ''katta'') Quyoshdan keyingi uchinchi planeta. {{misol|{{ajrat|Yer}} shari.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} aylanasi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} Quyosh atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ning sunʼiy yoʻldoshi.}} {{misol|..agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi {{ajrat|yer}} boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, {{ajrat|yer}} tomonini tanlagan boʻlardim.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Qush - qanoti bilan}} #Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda). {{misol|{{ajrat|Yer}} planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.}} #Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami. {{misol|Yer bagʻri.}} {{misol|Yer osti boyliklari.}}<br/>'''Qora''' ('''qaro''') '''{{ajrat|yer}}ga kirgur!''' - {{qarg'.}}<br/>'''Yer yutgur!''' - {{qarg'.}}<br/>{{misol|Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bir vaqt {{ajrat|yer}} osti dukillagandek boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxs yoki boshqa narsalarga nisbatan). {{misol|Yerga palos solmoq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|yer}}ga qulamoq.}} {{misol|Kosa stoldan {{ajrat|yer}}ga tushib sindi.}} {{misol|Yerga tushgan - yetimniki.|Maqol}} {{misol|Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani {{ajrat|yer}}ga qoʻyib, onasiga yoʻlladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud. {{misol|Toshloq {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Obod {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Haydalgan {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Baland-past {{ajrat|yer}}lar.}} {{misol|Yigit ufqlarga tutash {{ajrat|yer}}larni koʻzdan kechiradi.|Gazetadan}} {{misol|Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz {{ajrat|yer}}ga olib chiqish zarur boʻlib qoldi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt {{va sh.k.}} ekiladigan joy, maydon. {{misol|Men ham dehqon bolasiman.. Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning {{ajrat|yer}}ini ekar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Mehnati-la gullatar Bir tanobcha {{ajrat|yer}}ini.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak.. oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan {{ajrat|yer}}ga chuqur tomir otishi lozim.|Gazetadan}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ing boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Biror narsa band qilib turgan, egallagan oʻrin, joy; makon. {{misol|Daraxt bir {{ajrat|yer}}da koʻkaradi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Hokim choʻzilib yotgan {{ajrat|yer}}idan turib, tashqari chiqdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ofitser yiqildi va yotgan {{ajrat|yer}}ida qoʻlini koʻtardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud. {{misol|Qoni, eti.. {{ajrat|yer}}i, tili.. bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} {{misol|Oʻn uch xoʻjalik {{ajrat|yer}}ini qoʻshibdi.. traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi. {{misol|Gilamning bir {{ajrat|yer}}ida dogʻi bor.}} {{misol|Haq - {{ajrat|yer}}ini topar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki {{ajrat|yer}}idan chatilgan va Otabekka atalgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|..besh {{ajrat|yer}}idan oʻq yeganiga qaramay.. {{ajrat|yer}} bagʻirlab ketishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Hoji xola oʻz tarjimai holining juda koʻp {{ajrat|yer}}larini tashlab ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Ish joyi, muassasa, tashkilot. {{misol|Ishlagan {{ajrat|yer}}idan hujjat keltirmoq.}} {{misol|Biror {{ajrat|yer}}ga arz qilmoq.}} {{misol|[Badriy:] Sizlar bilan boshqa {{ajrat|yer}}da gaplashaman!|[[w:Z. Said, N. Safarov|Z. Said, N. Safarov]]|Tarix tilga kirdi}} #''(j., oʻ.-p., ch. k. shaklida) koʻm. vazifasida.'' Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi. {{misol|Kutilmagan {{ajrat|yer}}da shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa {{ajrat|yer}}da boʻlishi ham mumkin.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sariq atlasni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan {{ajrat|yer}}ida bu fikrdan qaytdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Yer bilan yakson boʻlmoq''' - {{q.}} [[yakson]].<br/>'''Yer boʻlmoq''' - yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, {{ajrat|yer}} boʻlasan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻp og‘iz bir boʻlsa, bir og‘iz {{ajrat|yer}} boʻlar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}<br/>'''Yerga urmoq''' - qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. {{misol|Men nomus-orimni {{ajrat|yer}}ga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻkishim kerak..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qoʻysangiz-chi.. O‘zingizni juda ham {{ajrat|yer}}ga urib yubordingiz-e.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>['''Yuzini'''] '''Yerga qaratmoq''' - nomus-hijolatga qoʻymoq. {{misol|El-yurt ichida olamga dovrug‘i ketgan otamning yuzini {{ajrat|yer}}ga qaratdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni {{ajrat|yer}}ga qaratma!|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Uyalmaysanmi.. "Men falonchiga tegaman", deb ota-onangni {{ajrat|yer}}ga qaratib qoʻyishga!|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}}<br/>'''Yer ostidan qaramoq''' - yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. {{misol|Ertoyev.. yigitlarga {{ajrat|yer}} ostidan bir qaradi-yu, peshonasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}<br/>'''Yer'''('''ning''') '''tagida'''('''n''') '''boʻlsa ham''' - qayerda(n) boʻlsa ham. {{misol|Ma, laylak, {{ajrat|yer}} tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yer tishlamoq''' - {{q.}} [[tishlamoq]]. {{misol|Bombardimonda yuzlab fashist soldat, ofitserlari {{ajrat|yer}} tishladi.}}<br/>'''Yer chizib qolmoq''' - {{q.}} [[chizmoq]]. {{misol|Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida {{ajrat|yer}} chizib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Yer yuzi''' - butun dunyo, olam. {{misol|Bu xabar butun {{ajrat|yer}} yuziga tarqaldi.}} {{misol|Yer yuzidan kelayotgan xabarlar.<br/>'''Yer qilmoq''' - qattiq beobroʻ qilmoq, yerga kiritmoq - {{misol|Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan {{ajrat|yer}} qilib qoʻyishingiz mumkin.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Burnini yerga ishqamoq''' - rosa taʼzirini, adabini bermoq.<br/>'''Gapni bir yerga qoʻymoq''' - {{q.}} [[gap]].<br/>'''Osmon yiroq''' ('''uzoq''')''', yer qattiq''' - hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. {{misol|Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qilishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻlmadi. Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq edi! Sal kunda olti bola.. olamdan oʻtdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Soʻzini''' (''yoki'' '''gapini''', '''iltimosini''') '''yerda qoldirmoq''' - soʻzini (gapini, iltimosini) bajarmaslik, inobatga olmaslik. {{misol|Oyim buvimning soʻzini {{ajrat|yer}}da qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri "Damir"ni topdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}} {{misol|Gavhar uning qorong‘ida g‘ira-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu safar ham iltimosini {{ajrat|yer}}da qoldirolmaganini tushundi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Tuyaning dumi yerga tekkanda''' - {{q.}} [[tuya]].<br/>'''Qolgan yeridan''' - kelib toʻxtagan, uzilib qolgan joyidan (biror ish, xatti-harakat haqida). {{misol|Ana endi uyquni qolgan {{ajrat|yer}}idan olavering..|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕР}} == Tarjimalari == *{{yrk}}: [[я]] *{{tyv}}: [[чер]] *{{yux}}: [[лэбиэ]] *{{sah}}: [[сир]] *{{clw}}: [[чäр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yer'''<br /> '''1 '''[[земля]], [[земной]] [[шар]]; // [[земной]]; '''Yer Quyosh atrofida aylanadi '''Земля вращается вокруг Солнца; {{tarjmisoli|yer shari }} земной шар;<br /> '''2 '''[[земля]]; [[суша]]; {{tarjmisoli|yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil qiladi }} суша составляет одну шестую часть нашей планеты;<br /> '''3 '''[[земля]], [[почва]], [[грунт]]; // [[земельный]]; [[почвенный]]; [[грунтовой]]; {{tarjmisoli|qattiq yer }} твёрдая земля, твёрдый грунт; {{tarjmisoli|qora tuproq yer}} чернозём; {{tarjmisoli|quriq va boʻz yerlar }} целинные и залежные земли; {{tarjmisoli|yer bilimi }} землеведение; {{tarjmisoli|rayon yer boʻlimi }} районный земельный отдел; {{tarjmisoli|kam yer dehqon }} малоземельный крестьянин; {{tarjmisoli|yer islohoti }} земельная реформа; {{tarjmisoli|yer osti suvlari }} подземные, грунтовые воды; {{tarjmisoli|yer egaligi }} землевладение; {{tarjmisoli|yer qimirlash(i) }} землетрясение; {{tarjmisoli|yer ochmoq }} поднимать целину; {{tarjmisoli|yer tuzish }} землеустройство; {{tarjmisoli|yer tuzuvchi }} землеустроитель; {{tarjmisoli|yer oʻlchovchi }} землемер; {{tarjmisoli|yerdan foydalanish }} землепользование; {{tarjmisoli|yer boylikning onasi boʻlsa, otasi - mehnat }} {{izoh|посл}}. если земля - мать богатства, то труд - его отец; {{tarjmisoli|yer haydash }} пахота; {{tarjmisoli|yer haydasang - koʻz hayda, kuz haydamasang - yuz hayda }} {{izoh|посл}}. если пахать, так осенью, упустил - паши сто раз;<br /> '''4''' [[земля]], [[пол]]; {{tarjmisoli|yerda yotmoq }} лежать на земле; лежать на полу; {{tarjmisoli|yerdan uzib boʻlmaydigan yuk }} ноша, которую невозможно оторвать от земли (пола); {{tarjmisoli|yerga tushgan yetimniki }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. что упало на землю, принадлежит сироте) что свозу упало, то пропало;<br /> '''5 '''[[место]]; [[местность]]; {{tarjmisoli|bu yer}} это место; данная местность; {{tarjmisoli|bu yerga }} сюда; {{tarjmisoli|bu yerda }} здесь, тут; на этом месте, в этой местности; {{tarjmisoli|bu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|u yer}} то место; та местность; {{tarjmisoli|u yerga }} туда; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|u yerda }} там; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|u yerdan }} оттуда; из того места; из той местности; {{tarjmisoli|shu yerda }} здесь, тут, тут же; на этом месте; на этой местности; {{tarjmisoli|shu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerga }} туда, туда же; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|oʻsha yerda }} там, там же; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerdagi }} тамошний; {{tarjmisoli|har yerda }} везде, всюду, повсеместно; {{tarjmisoli|har yerdan }} отовсюду, совсех мест; {{tarjmisoli|bir yerga toʻplanmoq }} собираться (скапливаться) в одном месте; {{tarjmisoli|dala yer }} дачная местность; {{tarjmisoli|ochiq yer }} открытая местность; {{tarjmisoli|haq yerini topar }} {{izoh|посл}}. правда найдёт своё место; {{tarjmisoli|daraxt bir yerda koʻkaradi }} {{izoh|посл}}. дерево растет (только) на одном месте; {{tarjmisoli|* yomon yer }} недостаток, изъян; {{tarjmisoli|buning hech bir yomon yeri yoʻq }} в этом нет ничего плохого; {{tarjmisoli|noliydigan yerimiz yoʻq }} нам не на что жаловаться; у нас нет причины жаловаться; {{tarjmisoli|yerga kirib ketmoq }} провалиться сквозь землю ({{izoh|от стыда}}); {{tarjmisoli|yerga qoʻymoq }} ({{izoh|или '''}}[[bermoq]] '''[[предавать]] [[земле]] ({{izoh|похоронить}}); {{tarjmisoli|yuzini yerga qaratmoq }} осрамить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|yerga urmoq }} охаивать; {{tarjmisoli|yer tishlab yotmoq }} лежать ничком ({{izoh|не имея сил встать - о больном}}); {{tarjmisoli|yer oʻpib sajda qilmoq }} пресмыкаться ({{izoh|перед кем-л}}.); {{tarjmisoli|yer tagidan }} ({{izoh|или '''}}[[ostidan]]''') '''[[qaramoq]] '''[[смотреть]] [[исподлобья]]; '''[[soʻzni]] '''({{izoh|или '''}}[[iltimosni]]''') {{tarjmisoli|yerda qoldirmoq }} оставлять ({{izoh|чью-л}}.) просьбу без внимания, не обращать внимания на ({{izoh|чьи-л}}.) слова; '''[[gapni]] '''({{izoh|или '''}}soʻzni, maslahatni''') {{tarjmisoli|bir yerga qoʻymoq }} сговориться; договориться; {{tarjmisoli|yer yongʻoq }} арахис, земляной орех; {{tarjmisoli|yer tuti }} {{izoh|разг}}. клубника, {{tarjmisoli|yer choy }} {{izoh|бот}}. лапчатка; {{tarjmisoli|yer qalampir }} хрен; {{tarjmisoli|yer qoʻnoq }} {{izoh|бот}}. змеевик.<br /> }} 738vfqm9s0q1hk7mdn1fyqi0wu9oi9m 638371 638370 2026-05-04T15:51:45Z Yokubjon Juraev 8265 638371 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''yer''' :[[joy]], [[mavqe]], [[oʻrin]], yer = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yer''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(Y - ''katta'') Quyoshdan keyingi uchinchi planeta. {{misol|{{ajrat|Yer}} shari.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} aylanasi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} Quyosh atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ning sunʼiy yoʻldoshi.}} {{misol|..agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi {{ajrat|yer}} boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, {{ajrat|yer}} tomonini tanlagan boʻlardim.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Qush - qanoti bilan}} #Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda). {{misol|{{ajrat|Yer}} planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.}} #Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami. {{misol|Yer bagʻri.}} {{misol|Yer osti boyliklari.}}<br/>'''Qora''' ('''qaro''') '''{{ajrat|yer}}ga kirgur!''' - {{qarg'.}}<br/>'''Yer yutgur!''' - {{qarg'.}}<br/>{{misol|Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bir vaqt {{ajrat|yer}} osti dukillagandek boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxs yoki boshqa narsalarga nisbatan). {{misol|Yerga palos solmoq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|yer}}ga qulamoq.}} {{misol|Kosa stoldan {{ajrat|yer}}ga tushib sindi.}} {{misol|Yerga tushgan - yetimniki.|Maqol}} {{misol|Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani {{ajrat|yer}}ga qoʻyib, onasiga yoʻlladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud. {{misol|Toshloq {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Obod {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Haydalgan {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Baland-past {{ajrat|yer}}lar.}} {{misol|Yigit ufqlarga tutash {{ajrat|yer}}larni koʻzdan kechiradi.|Gazetadan}} {{misol|Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz {{ajrat|yer}}ga olib chiqish zarur boʻlib qoldi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt {{va sh.k.}} ekiladigan joy, maydon. {{misol|Men ham dehqon bolasiman.. Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning {{ajrat|yer}}ini ekar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Mehnati-la gullatar Bir tanobcha {{ajrat|yer}}ini.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak.. oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan {{ajrat|yer}}ga chuqur tomir otishi lozim.|Gazetadan}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ing boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Biror narsa band qilib turgan, egallagan oʻrin, joy; makon. {{misol|Daraxt bir {{ajrat|yer}}da koʻkaradi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Hokim choʻzilib yotgan {{ajrat|yer}}idan turib, tashqari chiqdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ofitser yiqildi va yotgan {{ajrat|yer}}ida qoʻlini koʻtardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud. {{misol|Qoni, eti.. {{ajrat|yer}}i, tili.. bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} {{misol|Oʻn uch xoʻjalik {{ajrat|yer}}ini qoʻshibdi.. traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi. {{misol|Gilamning bir {{ajrat|yer}}ida dogʻi bor.}} {{misol|Haq - {{ajrat|yer}}ini topar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki {{ajrat|yer}}idan chatilgan va Otabekka atalgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|..besh {{ajrat|yer}}idan oʻq yeganiga qaramay.. {{ajrat|yer}} bagʻirlab ketishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Hoji xola oʻz tarjimai holining juda koʻp {{ajrat|yer}}larini tashlab ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Ish joyi, muassasa, tashkilot. {{misol|Ishlagan {{ajrat|yer}}idan hujjat keltirmoq.}} {{misol|Biror {{ajrat|yer}}ga arz qilmoq.}} {{misol|[Badriy:] Sizlar bilan boshqa {{ajrat|yer}}da gaplashaman!|[[w:Z. Said, N. Safarov|Z. Said, N. Safarov]]|Tarix tilga kirdi}} #''(j., oʻ.-p., ch. k. shaklida) koʻm. vazifasida.'' Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi. {{misol|Kutilmagan {{ajrat|yer}}da shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa {{ajrat|yer}}da boʻlishi ham mumkin.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sariq atlasni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan {{ajrat|yer}}ida bu fikrdan qaytdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Yer bilan yakson boʻlmoq''' - {{q.}} [[yakson]].<br/>'''Yer boʻlmoq''' - yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, {{ajrat|yer}} boʻlasan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻp og‘iz bir boʻlsa, bir og‘iz {{ajrat|yer}} boʻlar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}<br/>'''Yerga urmoq''' - qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. {{misol|Men nomus-orimni {{ajrat|yer}}ga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻkishim kerak..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qoʻysangiz-chi.. O‘zingizni juda ham {{ajrat|yer}}ga urib yubordingiz-e.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>['''Yuzini'''] '''Yerga qaratmoq''' - nomus-hijolatga qoʻymoq. {{misol|El-yurt ichida olamga dovrug‘i ketgan otamning yuzini {{ajrat|yer}}ga qaratdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni {{ajrat|yer}}ga qaratma!|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Uyalmaysanmi.. "Men falonchiga tegaman", deb ota-onangni {{ajrat|yer}}ga qaratib qoʻyishga!|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}}<br/>'''Yer ostidan qaramoq''' - yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. {{misol|Ertoyev.. yigitlarga {{ajrat|yer}} ostidan bir qaradi-yu, peshonasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}<br/>'''Yer'''('''ning''') '''tagida'''('''n''') '''boʻlsa ham''' - qayerda(n) boʻlsa ham. {{misol|Ma, laylak, {{ajrat|yer}} tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yer tishlamoq''' - {{q.}} [[tishlamoq]]. {{misol|Bombardimonda yuzlab fashist soldat, ofitserlari {{ajrat|yer}} tishladi.}}<br/>'''Yer chizib qolmoq''' - {{q.}} [[chizmoq]]. {{misol|Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida {{ajrat|yer}} chizib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Yer yuzi''' - butun dunyo, olam. {{misol|Bu xabar butun {{ajrat|yer}} yuziga tarqaldi.}} {{misol|Yer yuzidan kelayotgan xabarlar.}}<br/>'''Yer qilmoq''' - qattiq beobroʻ qilmoq, yerga kiritmoq - {{misol|Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan {{ajrat|yer}} qilib qoʻyishingiz mumkin.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Burnini yerga ishqamoq''' - rosa taʼzirini, adabini bermoq.<br/>'''Gapni bir yerga qoʻymoq''' - {{q.}} [[gap]].<br/>'''Osmon yiroq''' ('''uzoq''')''', yer qattiq''' - hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. {{misol|Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qilishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻlmadi. Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq edi! Sal kunda olti bola.. olamdan oʻtdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Soʻzini''' (''yoki'' '''gapini''', '''iltimosini''') '''yerda qoldirmoq''' - soʻzini (gapini, iltimosini) bajarmaslik, inobatga olmaslik. {{misol|Oyim buvimning soʻzini {{ajrat|yer}}da qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri "Damir"ni topdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}} {{misol|Gavhar uning qorong‘ida g‘ira-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu safar ham iltimosini {{ajrat|yer}}da qoldirolmaganini tushundi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Tuyaning dumi yerga tekkanda''' - {{q.}} [[tuya]].<br/>'''Qolgan yeridan''' - kelib toʻxtagan, uzilib qolgan joyidan (biror ish, xatti-harakat haqida). {{misol|Ana endi uyquni qolgan {{ajrat|yer}}idan olavering..|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕР}} == Tarjimalari == *{{yrk}}: [[я]] *{{tyv}}: [[чер]] *{{yux}}: [[лэбиэ]] *{{sah}}: [[сир]] *{{clw}}: [[чäр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yer'''<br /> '''1 '''[[земля]], [[земной]] [[шар]]; // [[земной]]; '''Yer Quyosh atrofida aylanadi '''Земля вращается вокруг Солнца; {{tarjmisoli|yer shari }} земной шар;<br /> '''2 '''[[земля]]; [[суша]]; {{tarjmisoli|yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil qiladi }} суша составляет одну шестую часть нашей планеты;<br /> '''3 '''[[земля]], [[почва]], [[грунт]]; // [[земельный]]; [[почвенный]]; [[грунтовой]]; {{tarjmisoli|qattiq yer }} твёрдая земля, твёрдый грунт; {{tarjmisoli|qora tuproq yer}} чернозём; {{tarjmisoli|quriq va boʻz yerlar }} целинные и залежные земли; {{tarjmisoli|yer bilimi }} землеведение; {{tarjmisoli|rayon yer boʻlimi }} районный земельный отдел; {{tarjmisoli|kam yer dehqon }} малоземельный крестьянин; {{tarjmisoli|yer islohoti }} земельная реформа; {{tarjmisoli|yer osti suvlari }} подземные, грунтовые воды; {{tarjmisoli|yer egaligi }} землевладение; {{tarjmisoli|yer qimirlash(i) }} землетрясение; {{tarjmisoli|yer ochmoq }} поднимать целину; {{tarjmisoli|yer tuzish }} землеустройство; {{tarjmisoli|yer tuzuvchi }} землеустроитель; {{tarjmisoli|yer oʻlchovchi }} землемер; {{tarjmisoli|yerdan foydalanish }} землепользование; {{tarjmisoli|yer boylikning onasi boʻlsa, otasi - mehnat }} {{izoh|посл}}. если земля - мать богатства, то труд - его отец; {{tarjmisoli|yer haydash }} пахота; {{tarjmisoli|yer haydasang - koʻz hayda, kuz haydamasang - yuz hayda }} {{izoh|посл}}. если пахать, так осенью, упустил - паши сто раз;<br /> '''4''' [[земля]], [[пол]]; {{tarjmisoli|yerda yotmoq }} лежать на земле; лежать на полу; {{tarjmisoli|yerdan uzib boʻlmaydigan yuk }} ноша, которую невозможно оторвать от земли (пола); {{tarjmisoli|yerga tushgan yetimniki }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. что упало на землю, принадлежит сироте) что свозу упало, то пропало;<br /> '''5 '''[[место]]; [[местность]]; {{tarjmisoli|bu yer}} это место; данная местность; {{tarjmisoli|bu yerga }} сюда; {{tarjmisoli|bu yerda }} здесь, тут; на этом месте, в этой местности; {{tarjmisoli|bu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|u yer}} то место; та местность; {{tarjmisoli|u yerga }} туда; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|u yerda }} там; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|u yerdan }} оттуда; из того места; из той местности; {{tarjmisoli|shu yerda }} здесь, тут, тут же; на этом месте; на этой местности; {{tarjmisoli|shu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerga }} туда, туда же; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|oʻsha yerda }} там, там же; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerdagi }} тамошний; {{tarjmisoli|har yerda }} везде, всюду, повсеместно; {{tarjmisoli|har yerdan }} отовсюду, совсех мест; {{tarjmisoli|bir yerga toʻplanmoq }} собираться (скапливаться) в одном месте; {{tarjmisoli|dala yer }} дачная местность; {{tarjmisoli|ochiq yer }} открытая местность; {{tarjmisoli|haq yerini topar }} {{izoh|посл}}. правда найдёт своё место; {{tarjmisoli|daraxt bir yerda koʻkaradi }} {{izoh|посл}}. дерево растет (только) на одном месте; {{tarjmisoli|* yomon yer }} недостаток, изъян; {{tarjmisoli|buning hech bir yomon yeri yoʻq }} в этом нет ничего плохого; {{tarjmisoli|noliydigan yerimiz yoʻq }} нам не на что жаловаться; у нас нет причины жаловаться; {{tarjmisoli|yerga kirib ketmoq }} провалиться сквозь землю ({{izoh|от стыда}}); {{tarjmisoli|yerga qoʻymoq }} ({{izoh|или '''}}[[bermoq]] '''[[предавать]] [[земле]] ({{izoh|похоронить}}); {{tarjmisoli|yuzini yerga qaratmoq }} осрамить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|yerga urmoq }} охаивать; {{tarjmisoli|yer tishlab yotmoq }} лежать ничком ({{izoh|не имея сил встать - о больном}}); {{tarjmisoli|yer oʻpib sajda qilmoq }} пресмыкаться ({{izoh|перед кем-л}}.); {{tarjmisoli|yer tagidan }} ({{izoh|или '''}}[[ostidan]]''') '''[[qaramoq]] '''[[смотреть]] [[исподлобья]]; '''[[soʻzni]] '''({{izoh|или '''}}[[iltimosni]]''') {{tarjmisoli|yerda qoldirmoq }} оставлять ({{izoh|чью-л}}.) просьбу без внимания, не обращать внимания на ({{izoh|чьи-л}}.) слова; '''[[gapni]] '''({{izoh|или '''}}soʻzni, maslahatni''') {{tarjmisoli|bir yerga qoʻymoq }} сговориться; договориться; {{tarjmisoli|yer yongʻoq }} арахис, земляной орех; {{tarjmisoli|yer tuti }} {{izoh|разг}}. клубника, {{tarjmisoli|yer choy }} {{izoh|бот}}. лапчатка; {{tarjmisoli|yer qalampir }} хрен; {{tarjmisoli|yer qoʻnoq }} {{izoh|бот}}. змеевик.<br /> }} tp7zmxaizn8idkn4sr8fa7y704l09h7 638373 638371 2026-05-04T16:00:42Z Yokubjon Juraev 8265 638373 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''yer''' :[[joy]], [[mavqe]], [[oʻrin]], yer = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yer''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(Y - ''katta'') Quyoshdan keyingi uchinchi planeta. {{misol|{{ajrat|Yer}} shari.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} aylanasi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}} Quyosh atrofida aylanadi.}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ning sunʼiy yoʻldoshi.}} {{misol|..agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi {{ajrat|yer}} boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, {{ajrat|yer}} tomonini tanlagan boʻlardim.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Qush - qanoti bilan}} #Shu planetaning quruqlik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻyilganda). {{misol|{{ajrat|Yer}} planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.}} #Planetamiz qobigʻining sirtqi qatlami. {{misol|Yer bagʻri.}} {{misol|Yer osti boyliklari.}}<br/>'''Qora''' ('''qaro''') '''{{ajrat|yer}}ga kirgur!''' - {{qarg'.}}<br/>'''Yer yutgur!''' - {{qarg'.}}<br/>{{misol|Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bir vaqt {{ajrat|yer}} osti dukillagandek boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxs yoki boshqa narsalarga nisbatan). {{misol|Yerga palos solmoq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|yer}}ga qulamoq.}} {{misol|Kosa stoldan {{ajrat|yer}}ga tushib sindi.}} {{misol|Yerga tushgan - yetimniki.|Maqol}} {{misol|Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani {{ajrat|yer}}ga qoʻyib, onasiga yoʻlladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud. {{misol|Toshloq {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Obod {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Haydalgan {{ajrat|yer}}.}} {{misol|Baland-past {{ajrat|yer}}lar.}} {{misol|Yigit ufqlarga tutash {{ajrat|yer}}larni koʻzdan kechiradi.|Gazetadan}} {{misol|Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz {{ajrat|yer}}ga olib chiqish zarur boʻlib qoldi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt {{va sh.k.}} ekiladigan joy, maydon. {{misol|Men ham dehqon bolasiman.. Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning {{ajrat|yer}}ini ekar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Mehnati-la gullatar Bir tanobcha {{ajrat|yer}}ini.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak.. oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan {{ajrat|yer}}ga chuqur tomir otishi lozim.|Gazetadan}} {{misol|{{ajrat|Yer}}ing boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Biror narsa band qilib turgan, egallagan oʻrin, joy; makon. {{misol|Daraxt bir {{ajrat|yer}}da koʻkaradi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Hokim choʻzilib yotgan {{ajrat|yer}}idan turib, tashqari chiqdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ofitser yiqildi va yotgan {{ajrat|yer}}ida qoʻlini koʻtardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud. {{misol|Qoni, eti.. {{ajrat|yer}}i, tili.. bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} {{misol|Oʻn uch xoʻjalik {{ajrat|yer}}ini qoʻshibdi.. traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi. {{misol|Gilamning bir {{ajrat|yer}}ida dogʻi bor.}} {{misol|Haq - {{ajrat|yer}}ini topar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki {{ajrat|yer}}idan chatilgan va Otabekka atalgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|..besh {{ajrat|yer}}idan oʻq yeganiga qaramay.. {{ajrat|yer}} bagʻirlab ketishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Hoji xola oʻz tarjimai holining juda koʻp {{ajrat|yer}}larini tashlab ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Ish joyi, muassasa, tashkilot. {{misol|Ishlagan {{ajrat|yer}}idan hujjat keltirmoq.}} {{misol|Biror {{ajrat|yer}}ga arz qilmoq.}} {{misol|[Badriy:] Sizlar bilan boshqa {{ajrat|yer}}da gaplashaman!|[[w:Ziyo Said, Nazir Safarov|Ziyo Said, Nazir Safarov]]|Tarix tilga kirdi}} #''(j., oʻ.-p., ch. k. shaklida) koʻm. vazifasida.'' Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi. {{misol|Kutilmagan {{ajrat|yer}}da shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa {{ajrat|yer}}da boʻlishi ham mumkin.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Sariq atlasni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan {{ajrat|yer}}ida bu fikrdan qaytdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Yer bilan yakson boʻlmoq''' - {{q.}} [[yakson]].<br/>'''Yer boʻlmoq''' - yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, {{ajrat|yer}} boʻlasan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻp og‘iz bir boʻlsa, bir og‘iz {{ajrat|yer}} boʻlar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}<br/>'''Yerga urmoq''' - qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. {{misol|Men nomus-orimni {{ajrat|yer}}ga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻkishim kerak..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qoʻysangiz-chi.. O‘zingizni juda ham {{ajrat|yer}}ga urib yubordingiz-e.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>['''Yuzini'''] '''Yerga qaratmoq''' - nomus-hijolatga qoʻymoq. {{misol|El-yurt ichida olamga dovrug‘i ketgan otamning yuzini {{ajrat|yer}}ga qaratdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni {{ajrat|yer}}ga qaratma!|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Uyalmaysanmi.. "Men falonchiga tegaman", deb ota-onangni {{ajrat|yer}}ga qaratib qoʻyishga!|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}}<br/>'''Yer ostidan qaramoq''' - yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. {{misol|Ertoyev.. yigitlarga {{ajrat|yer}} ostidan bir qaradi-yu, peshonasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}<br/>'''Yer'''('''ning''') '''tagida'''('''n''') '''boʻlsa ham''' - qayerda(n) boʻlsa ham. {{misol|Ma, laylak, {{ajrat|yer}} tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Yer tishlamoq''' - {{q.}} [[tishlamoq]]. {{misol|Bombardimonda yuzlab fashist soldat, ofitserlari {{ajrat|yer}} tishladi.}}<br/>'''Yer chizib qolmoq''' - {{q.}} [[chizmoq]]. {{misol|Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida {{ajrat|yer}} chizib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Yer yuzi''' - butun dunyo, olam. {{misol|Bu xabar butun {{ajrat|yer}} yuziga tarqaldi.}} {{misol|Yer yuzidan kelayotgan xabarlar.}}<br/>'''Yer qilmoq''' - qattiq beobroʻ qilmoq, yerga kiritmoq - {{misol|Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan {{ajrat|yer}} qilib qoʻyishingiz mumkin.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Burnini yerga ishqamoq''' - rosa taʼzirini, adabini bermoq.<br/>'''Gapni bir yerga qoʻymoq''' - {{q.}} [[gap]].<br/>'''Osmon yiroq''' ('''uzoq''')''', yer qattiq''' - hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. {{misol|Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qilishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻlmadi. Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq edi! Sal kunda olti bola.. olamdan oʻtdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Soʻzini''' (''yoki'' '''gapini''', '''iltimosini''') '''yerda qoldirmoq''' - soʻzini (gapini, iltimosini) bajarmaslik, inobatga olmaslik. {{misol|Oyim buvimning soʻzini {{ajrat|yer}}da qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri "Damir"ni topdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}} {{misol|Gavhar uning qorong‘ida g‘ira-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu safar ham iltimosini {{ajrat|yer}}da qoldirolmaganini tushundi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Tuyaning dumi yerga tekkanda''' - {{q.}} [[tuya]].<br/>'''Qolgan yeridan''' - kelib toʻxtagan, uzilib qolgan joyidan (biror ish, xatti-harakat haqida). {{misol|Ana endi uyquni qolgan {{ajrat|yer}}idan olavering..|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕР}} == Tarjimalari == *{{yrk}}: [[я]] *{{tyv}}: [[чер]] *{{yux}}: [[лэбиэ]] *{{sah}}: [[сир]] *{{clw}}: [[чäр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yer'''<br /> '''1 '''[[земля]], [[земной]] [[шар]]; // [[земной]]; '''Yer Quyosh atrofida aylanadi '''Земля вращается вокруг Солнца; {{tarjmisoli|yer shari }} земной шар;<br /> '''2 '''[[земля]]; [[суша]]; {{tarjmisoli|yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil qiladi }} суша составляет одну шестую часть нашей планеты;<br /> '''3 '''[[земля]], [[почва]], [[грунт]]; // [[земельный]]; [[почвенный]]; [[грунтовой]]; {{tarjmisoli|qattiq yer }} твёрдая земля, твёрдый грунт; {{tarjmisoli|qora tuproq yer}} чернозём; {{tarjmisoli|quriq va boʻz yerlar }} целинные и залежные земли; {{tarjmisoli|yer bilimi }} землеведение; {{tarjmisoli|rayon yer boʻlimi }} районный земельный отдел; {{tarjmisoli|kam yer dehqon }} малоземельный крестьянин; {{tarjmisoli|yer islohoti }} земельная реформа; {{tarjmisoli|yer osti suvlari }} подземные, грунтовые воды; {{tarjmisoli|yer egaligi }} землевладение; {{tarjmisoli|yer qimirlash(i) }} землетрясение; {{tarjmisoli|yer ochmoq }} поднимать целину; {{tarjmisoli|yer tuzish }} землеустройство; {{tarjmisoli|yer tuzuvchi }} землеустроитель; {{tarjmisoli|yer oʻlchovchi }} землемер; {{tarjmisoli|yerdan foydalanish }} землепользование; {{tarjmisoli|yer boylikning onasi boʻlsa, otasi - mehnat }} {{izoh|посл}}. если земля - мать богатства, то труд - его отец; {{tarjmisoli|yer haydash }} пахота; {{tarjmisoli|yer haydasang - koʻz hayda, kuz haydamasang - yuz hayda }} {{izoh|посл}}. если пахать, так осенью, упустил - паши сто раз;<br /> '''4''' [[земля]], [[пол]]; {{tarjmisoli|yerda yotmoq }} лежать на земле; лежать на полу; {{tarjmisoli|yerdan uzib boʻlmaydigan yuk }} ноша, которую невозможно оторвать от земли (пола); {{tarjmisoli|yerga tushgan yetimniki }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. что упало на землю, принадлежит сироте) что свозу упало, то пропало;<br /> '''5 '''[[место]]; [[местность]]; {{tarjmisoli|bu yer}} это место; данная местность; {{tarjmisoli|bu yerga }} сюда; {{tarjmisoli|bu yerda }} здесь, тут; на этом месте, в этой местности; {{tarjmisoli|bu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|u yer}} то место; та местность; {{tarjmisoli|u yerga }} туда; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|u yerda }} там; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|u yerdan }} оттуда; из того места; из той местности; {{tarjmisoli|shu yerda }} здесь, тут, тут же; на этом месте; на этой местности; {{tarjmisoli|shu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerga }} туда, туда же; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|oʻsha yerda }} там, там же; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerdagi }} тамошний; {{tarjmisoli|har yerda }} везде, всюду, повсеместно; {{tarjmisoli|har yerdan }} отовсюду, совсех мест; {{tarjmisoli|bir yerga toʻplanmoq }} собираться (скапливаться) в одном месте; {{tarjmisoli|dala yer }} дачная местность; {{tarjmisoli|ochiq yer }} открытая местность; {{tarjmisoli|haq yerini topar }} {{izoh|посл}}. правда найдёт своё место; {{tarjmisoli|daraxt bir yerda koʻkaradi }} {{izoh|посл}}. дерево растет (только) на одном месте; {{tarjmisoli|* yomon yer }} недостаток, изъян; {{tarjmisoli|buning hech bir yomon yeri yoʻq }} в этом нет ничего плохого; {{tarjmisoli|noliydigan yerimiz yoʻq }} нам не на что жаловаться; у нас нет причины жаловаться; {{tarjmisoli|yerga kirib ketmoq }} провалиться сквозь землю ({{izoh|от стыда}}); {{tarjmisoli|yerga qoʻymoq }} ({{izoh|или '''}}[[bermoq]] '''[[предавать]] [[земле]] ({{izoh|похоронить}}); {{tarjmisoli|yuzini yerga qaratmoq }} осрамить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|yerga urmoq }} охаивать; {{tarjmisoli|yer tishlab yotmoq }} лежать ничком ({{izoh|не имея сил встать - о больном}}); {{tarjmisoli|yer oʻpib sajda qilmoq }} пресмыкаться ({{izoh|перед кем-л}}.); {{tarjmisoli|yer tagidan }} ({{izoh|или '''}}[[ostidan]]''') '''[[qaramoq]] '''[[смотреть]] [[исподлобья]]; '''[[soʻzni]] '''({{izoh|или '''}}[[iltimosni]]''') {{tarjmisoli|yerda qoldirmoq }} оставлять ({{izoh|чью-л}}.) просьбу без внимания, не обращать внимания на ({{izoh|чьи-л}}.) слова; '''[[gapni]] '''({{izoh|или '''}}soʻzni, maslahatni''') {{tarjmisoli|bir yerga qoʻymoq }} сговориться; договориться; {{tarjmisoli|yer yongʻoq }} арахис, земляной орех; {{tarjmisoli|yer tuti }} {{izoh|разг}}. клубника, {{tarjmisoli|yer choy }} {{izoh|бот}}. лапчатка; {{tarjmisoli|yer qalampir }} хрен; {{tarjmisoli|yer qoʻnoq }} {{izoh|бот}}. змеевик.<br /> }} e1awjumntlwcab3omsmruyfgxo1kzky 0 12578 638376 632505 2026-05-04T16:14:34Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 638376 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''i-zoh''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|arab.]]'' – tushuntirish, sharh; [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1. Soʻz, ibora yoki voqea-hodisa va shu kabilarga berilgan sharh; tushuntirish. {{misol|Kitob {{ajrat|izoh}} va sharhlar bilan taʼminlangan.}} {{misol|Zaynab keyingi soʻzlarga tushuna olmagan.. Kumushdan {{ajrat|izoh}}lar olmoqni edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar.}} {{misol|Meningcha, savol ravshan, {{ajrat|izoh}}ga ehtiyoj yoʻq!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Munofiq.}} 2. Matnning ayrim yeriga kiritilgan yoki ayrim masalaga berilgan qoʻshimcha maʼlumot, tushuntirish, eslatma, uqtirish. :'''Izoh bermoq''' 1) soʻz, ibora va sh. k. maʼnosini (mazmunini) tushuntirmoq, sharhlamoq; izohlamoq. {{misol|Soʻzga {{ajrat|izoh}} bermoq;}} 2) tushuntirish, izoh tarzidagi gap aytmoq. {{misol|Bizning teatr hali yangida. Usta oʻynovchilar yoʻq, — deb {{ajrat|izoh}} bera boshladi Abdishukur.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Albatta, albatta, — dedi Sunnat va Elmurodga {{ajrat|izoh}} berdi: Bu xotinning ukasi bizda xizmat qiladi. Men bilan judi inoq..|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ИЗОҲ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== * {{tr}}: [[açıklama]] * {{en}}: [[explanation]] *{{ug}}: [[ئىزاھات]] {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[izoh]]</b></br> <b>1 </b>[[пояснение]], [[разъяснение]], [[объяснение]]; [[толкование]]; {{tarjmisoli|lugʻatdagi soʻzlarga berilgan ~lar }} толкования слов в словаре; {{tarjmisoli|~ bermoq}} [[пояснять]], [[разъяснять]], [[толковать]];</br> <b>2 </b>[[примечание]]; {{tarjmisoli|sahifa ostidagi ~ }} подстрочное примечание.</br> }} c1w6a7plzwoqub80u42dibaesfhdrke 0 15123 638361 627504 2026-05-04T13:17:45Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638361 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oʻt-kaz-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OʻTKAZ- ’bir nuqtadan boshqa bir nuqtaga hara — katlantir-’. Vaqtingni behuda oʻ t k a z m i. Bu soʻz oʻzbek tilida ’bir nuqtadan boshqa bir nuqtaga hara — katlan-’ maʼnosini anglatuvchi öt— feʼlidan (Devon, I, 182; DS, 391) eski oʻzbek tilida -käz ortgirma qoʻshim-chasi bilan hosil qilingan; oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: öt- + käz <nowiki>=</nowiki> ötkäz- &gt;&nbsp;otkäz- ( otqiz- feʼliga qiyoslang).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Oʻtmoq fl. ort. n. {{misol|Ma-shinani koʻprikdan {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Unni elakdan {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Metall elektrni va issiqlikni yaxshi {{ajrat|oʻtkaz}}adi. Majlis {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Vaqtni ish bilan {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Oʻz nomiga {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Xayolidan {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Toʻyni {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Alam {{ajrat|oʻtkaz}}moq.}} '''2''' Ekmoq (koʻchat, qalamcha haqida). {{misol|Koʻchat {{ajrat|oʻtkaz}}ib, bogʻ qilish — ulugʻ savob..|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. ''Biri ariq qazir, yer haydar, Biri gul oʻtka-zar bogʻiga.'' H. Olimjon. 3 Oʻtirgʻizmoq, choʻktirmoq. {{misol|Bektemir oʻz oldiga Zinani {{ajrat|oʻtkaz}}di. Oʻzi ham chordana qurdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Yusufbek hoji.. kundosh orasi buzilib, oʻrtadan soʻz chiqqanini eshitsa, ikkala kelinni oʻz oldiga chaqirtirib, ularni qator {{ajrat|oʻtkaz}}ar edi. |[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 4 Baʼzi soʻzlar bilan birikib, shu soʻz bildirgan ish-amalni amalga oshirmoq, olib bormoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Mashgʻulot {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Shanbalik {{ajrat|oʻtkaz}}-moq. Majlis {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Tajriba {{ajrat|oʻtkaz}}moq. }}m {{misol|Urush veteranlari yigʻilishib, kengash {{ajrat|oʻtkaz}}ib, Xurramovni oʻz kengashlarining rai-si qilib sayladilar.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}. :Burnidan ip ''(yoki'' sim) oʻtkazib olmoq ''q. ''burun I. Qilichdan oʻtkazmoq ''q.'' qilich 1. === Sinonimlari === [[o‘tkarmoq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЎТКАЗМОҚ}} == Tarjimalari == *{{az}}: [[redaktə]] *{{tr}}: [[düzenlemek]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oʻtkazmoq'''<br /> {{izoh|понуд. от <b>}}[[oʻtmoq]]<br /> 1 </b>[[пропускать]], [[переправлять]]; [[проводить]], [[заставлять]] {{izoh|или }}[[помогать]] [[пройти]] ({{izoh|по чему-л., сквозь, через что-л}}.); {{tarjmisoli|kemani shlyuzdan oʻtkazmoq }} пропускать судно через шлюз; {{tarjmisoli|mashinalarni koʻprikdan oʻtkazmoq }} 1) пропускать машины через мост; 2) провести машины по мосту; {{tarjmisoli|daryodan qayiqda oʻtkazmoq }} переправлять через реку в лодке; {{tarjmisoli|goʻshtni myasorubkadan oʻtkazmoq }} пропускать мясо через мясорубку; {{tarjmisoli|elakdan oʻtkazmoq }} 1) пропускать ({{izoh|что-л}}.) через сито; 2) {{izoh|перен}}. подвергнуть тщательной проверке; {{tarjmisoli|suzib oʻtkazmoq }} процедить ({{izoh|через что-л}}.);<br /> '''2 '''[[пропускать]] ([[через]] [[себя]]), [[проводить]]; '''metallar elektrni va issiqlikni yaxshi oʻtkazadi '''металлы хорошо проводят электричество и тепло; '''qizil nurlarni oʻtkazmaydigan oyna '''стекло, не пропускающее красные лучи (непроницаемое для красных лучей); '''suv oʻtkazmaydigan material '''водонепроницаемый материал;<br /> '''3 '''[[пропускать]], [[разрешать]] [[вход]], [[давать]] [[дорогу]]; '''hech kimni oʻtkazma '''никого не пропускай;<br /> '''4 '''[[пропускать]]; [[подвергать]] ({{izoh|рассмотрению, испытанию и .т. п}}.); {{tarjmisoli|muhokamadan oʻtkazmoq }} подвергать обсуждению, обсуждать; {{tarjmisoli|sinovdan oʻtkazmoq }} подвергать испытанию, испытывать;<br /> '''5 '''[[пропускать]], [[вдевать]] [[продевать]]; {{tarjmisoli|ninaning koʻzidan ip oʻtkazmoq }} вдевать нитку в игольное ушко; {{tarjmisoli|burnidan ip oʻtkazmoq }} 1) пропускать в ноздри ({{izoh|верблюда}}) шнур; 2) {{izoh|перен}}. глумиться, издеваться;<br /> '''6 '''[[пропускать]] ({{izoh|мимо}}), [[упускать]] ({{izoh|что-либо}}); '''ikki tramvayni oʻtkazib yubordik '''мы пропустили два трамвая; '''vaqtni oʻtkazibsiz '''вы упустили время;<br /> '''7 '''[[пропускать]], [[допускать]] ({{izoh|напр. ошибку}}); '''xatoni oʻtkazib yuboribman '''я пропустил ошибку;<br /> '''8 '''[[проводить]] ({{izoh|напр. время}}); [[прожить]]; '''boʻsh vaqtlarimni kutubxonada oʻtkazaman '''своё свободное время я провожу в библиотеке; '''oradan bir-ikki oy oʻtkazib '''спустя месяца два; {{tarjmisoli|umr oʻtkazmoq }} прожить жизнь, жить, проживать; '''u butun umrini shaharda oʻtkazdi '''он всю жизнь провёл (прожил) в городе; {{tarjmisoli|umrni bekorga oʻtkazmoq }} прожить жизнь попусту; {{tarjmisoli|kun oʻtkazmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tirikchilik oʻtkazmoq }} жить, существовать;<br /> '''9 '''[[проводить]], [[организовывать]], [[устраивать]]; {{tarjmisoli|dars oʻtkazmoq }} проводить урок; {{tarjmisoli|islohot oʻtkazmoq }} проводить реформу; '''koʻklam ekin kampaniyasini namunali oʻtkazaylik '''образцово проведём весеннюю посевную; {{tarjmisoli|majlis oʻtkazmoq }} поводить собрание; {{tarjmisoli|yubiley oʻtkazmoq }} проводить (устраивать) юбилей;<br /> '''10 '''[[переводить]]; {{tarjmisoli|birinchi kursdan ikkinchi kursga oʻtkazmoq }} переводить с первого курса на второй; {{tarjmisoli|xozraschyotga oʻtkazmoq }} переводить на хозрасчёт;{{tarjmisoli| yetti soatlik ish kuniga oʻtkazmoq }} переводить на семичасовой рабочий день;<br /> '''11 '''[[переводить]], [[перечислять]], [[относить]] [[на]] ({{izoh|чей-л}}.) [[счёт]]; [[передавать]] ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|schyot bilan bankka pul oʻtkazmoq }} переводить (перечислять) деньги в банк по счёту; '''[[oʻziga]] '''({{izoh|или}} '''oʻz qoʻliga''') '''oʻtkazib olmoq '''переводить на себя ({{izoh|какое-л. имущество, т. е. завладеть им}}); '''oʻz nomiga oʻtkazib olmoq''' переводить на своё имя ({{izoh|т. е. оформлять что-л. юридически на своё имя}}); '''birovga oʻtkazib yubormoq''' передать кому-либо другому, в чьё-либо распоряжение, сделать чьей-либо собственностью; '''birovning nomiga oʻtkazib yubormoq '''оформить ({{izoh|что-л}}.) на чьё-либо имя ({{izoh|юридически}}); {{tarjmisoli|qoʻldan qoʻlga oʻtkazmoq }} передавать из рук в руки; '''menga oʻtkazib qoʻyganing bormi? '''{{izoh|разг}}. я обязан тебе, что ли?;<br /> '''12 '''[[проводить]], [[делать]] [[действенным]]; {{tarjmisoli|taʼsirini oʻtkazmoq }} оказывать влияние, влиять; {{tarjmisoli|fikrini oʻtkazmoq }} проводить идею, мысль; {{tarjmisoli|oʻzinikini oʻtkazmoq }} добиться своего; '''u xamma yerda oʻz soʻzini '''({{izoh|или '''}}[[gapini]]''') '''[[oʻtkazadi]] '''[[его]] [[слова]] [[действенны]] [[всюду]], [[его]] [[всюду]] [[слушаются]];<br /> '''13 '''[[провести]], [[избрать]], [[добиться]] [[избрания]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|aʼzolikka oʻtkazmoq }} принимать в члены; {{tarjmisoli|prezidiumga oʻtkazmoq }} провести (избрать) в президиум;<br /> '''14 '''[[проводить]], [[начертить]]; {{tarjmisoli|chiziq oʻtkazmoq }} провести линию;{{tarjmisoli| tik chiziq oʻtkazmoq }} восстанавливать (опускать) перпендикуляр;<br /> '''15 '''[[проводить]], [[проложить]], [[устанавливать]]; {{tarjmisoli|temir yul oʻtkazmoq }} проложить железную дорогу; {{tarjmisoli|telefon oʻtkazmoq }} проводить телефон; установить телефон;<br /> '''16 '''{{izoh|входит в состав ряда словосочетаний}}: {{tarjmisoli|bir-biridan oʻtkazmoq }} перещеголять друг-друга; {{tarjmisoli|boshdan oʻtkazmoq }} испытать на себе, пережить, перенести; {{tarjmisoli|zagsdan oʻtkazmoq }} зарегистрировать в загсе; {{tarjmisoli|zulm oʻtkazmoq }} подвергать угнетению, угнетать; {{tarjmisoli|koʻz oldidan oʻtkazmoq }} представлять, воображать; {{tarjmisoli|roʻyxatdan oʻtkazmoq }} регистрировать; {{tarjmisoli|qilichdan oʻtkazmoq }} изрубить саблей; {{tarjmisoli|xayoldan oʻtkazmoq }} окинуть мысленным взором.<br /> }} gt1mjwg0jzzqzmth5qgau3qyectxilb 638362 638361 2026-05-04T13:18:10Z Yokubjon Juraev 8265 638362 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oʻt-kaz-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OʻTKAZ- ’bir nuqtadan boshqa bir nuqtaga harakatlantir-’. Vaqtingni behuda oʻ t k a z m i. Bu soʻz oʻzbek tilida ’bir nuqtadan boshqa bir nuqtaga harakatlan-’ maʼnosini anglatuvchi öt— feʼlidan (Devon, I, 182; DS, 391) eski oʻzbek tilida -käz ortgirma qoʻshimchasi bilan hosil qilingan; oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: öt- + käz <nowiki>=</nowiki> ötkäz- &gt;&nbsp;otkäz- ( otqiz- feʼliga qiyoslang).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Oʻtmoq fl. ort. n. {{misol|Ma-shinani koʻprikdan {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Unni elakdan {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Metall elektrni va issiqlikni yaxshi {{ajrat|oʻtkaz}}adi. Majlis {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Vaqtni ish bilan {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Oʻz nomiga {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Xayolidan {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Toʻyni {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Alam {{ajrat|oʻtkaz}}moq.}} '''2''' Ekmoq (koʻchat, qalamcha haqida). {{misol|Koʻchat {{ajrat|oʻtkaz}}ib, bogʻ qilish — ulugʻ savob..|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. ''Biri ariq qazir, yer haydar, Biri gul oʻtka-zar bogʻiga.'' H. Olimjon. 3 Oʻtirgʻizmoq, choʻktirmoq. {{misol|Bektemir oʻz oldiga Zinani {{ajrat|oʻtkaz}}di. Oʻzi ham chordana qurdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Yusufbek hoji.. kundosh orasi buzilib, oʻrtadan soʻz chiqqanini eshitsa, ikkala kelinni oʻz oldiga chaqirtirib, ularni qator {{ajrat|oʻtkaz}}ar edi. |[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 4 Baʼzi soʻzlar bilan birikib, shu soʻz bildirgan ish-amalni amalga oshirmoq, olib bormoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Mashgʻulot {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Shanbalik {{ajrat|oʻtkaz}}-moq. Majlis {{ajrat|oʻtkaz}}moq. Tajriba {{ajrat|oʻtkaz}}moq. }}m {{misol|Urush veteranlari yigʻilishib, kengash {{ajrat|oʻtkaz}}ib, Xurramovni oʻz kengashlarining rai-si qilib sayladilar.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}. :Burnidan ip ''(yoki'' sim) oʻtkazib olmoq ''q. ''burun I. Qilichdan oʻtkazmoq ''q.'' qilich 1. === Sinonimlari === [[o‘tkarmoq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЎТКАЗМОҚ}} == Tarjimalari == *{{az}}: [[redaktə]] *{{tr}}: [[düzenlemek]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oʻtkazmoq'''<br /> {{izoh|понуд. от <b>}}[[oʻtmoq]]<br /> 1 </b>[[пропускать]], [[переправлять]]; [[проводить]], [[заставлять]] {{izoh|или }}[[помогать]] [[пройти]] ({{izoh|по чему-л., сквозь, через что-л}}.); {{tarjmisoli|kemani shlyuzdan oʻtkazmoq }} пропускать судно через шлюз; {{tarjmisoli|mashinalarni koʻprikdan oʻtkazmoq }} 1) пропускать машины через мост; 2) провести машины по мосту; {{tarjmisoli|daryodan qayiqda oʻtkazmoq }} переправлять через реку в лодке; {{tarjmisoli|goʻshtni myasorubkadan oʻtkazmoq }} пропускать мясо через мясорубку; {{tarjmisoli|elakdan oʻtkazmoq }} 1) пропускать ({{izoh|что-л}}.) через сито; 2) {{izoh|перен}}. подвергнуть тщательной проверке; {{tarjmisoli|suzib oʻtkazmoq }} процедить ({{izoh|через что-л}}.);<br /> '''2 '''[[пропускать]] ([[через]] [[себя]]), [[проводить]]; '''metallar elektrni va issiqlikni yaxshi oʻtkazadi '''металлы хорошо проводят электричество и тепло; '''qizil nurlarni oʻtkazmaydigan oyna '''стекло, не пропускающее красные лучи (непроницаемое для красных лучей); '''suv oʻtkazmaydigan material '''водонепроницаемый материал;<br /> '''3 '''[[пропускать]], [[разрешать]] [[вход]], [[давать]] [[дорогу]]; '''hech kimni oʻtkazma '''никого не пропускай;<br /> '''4 '''[[пропускать]]; [[подвергать]] ({{izoh|рассмотрению, испытанию и .т. п}}.); {{tarjmisoli|muhokamadan oʻtkazmoq }} подвергать обсуждению, обсуждать; {{tarjmisoli|sinovdan oʻtkazmoq }} подвергать испытанию, испытывать;<br /> '''5 '''[[пропускать]], [[вдевать]] [[продевать]]; {{tarjmisoli|ninaning koʻzidan ip oʻtkazmoq }} вдевать нитку в игольное ушко; {{tarjmisoli|burnidan ip oʻtkazmoq }} 1) пропускать в ноздри ({{izoh|верблюда}}) шнур; 2) {{izoh|перен}}. глумиться, издеваться;<br /> '''6 '''[[пропускать]] ({{izoh|мимо}}), [[упускать]] ({{izoh|что-либо}}); '''ikki tramvayni oʻtkazib yubordik '''мы пропустили два трамвая; '''vaqtni oʻtkazibsiz '''вы упустили время;<br /> '''7 '''[[пропускать]], [[допускать]] ({{izoh|напр. ошибку}}); '''xatoni oʻtkazib yuboribman '''я пропустил ошибку;<br /> '''8 '''[[проводить]] ({{izoh|напр. время}}); [[прожить]]; '''boʻsh vaqtlarimni kutubxonada oʻtkazaman '''своё свободное время я провожу в библиотеке; '''oradan bir-ikki oy oʻtkazib '''спустя месяца два; {{tarjmisoli|umr oʻtkazmoq }} прожить жизнь, жить, проживать; '''u butun umrini shaharda oʻtkazdi '''он всю жизнь провёл (прожил) в городе; {{tarjmisoli|umrni bekorga oʻtkazmoq }} прожить жизнь попусту; {{tarjmisoli|kun oʻtkazmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tirikchilik oʻtkazmoq }} жить, существовать;<br /> '''9 '''[[проводить]], [[организовывать]], [[устраивать]]; {{tarjmisoli|dars oʻtkazmoq }} проводить урок; {{tarjmisoli|islohot oʻtkazmoq }} проводить реформу; '''koʻklam ekin kampaniyasini namunali oʻtkazaylik '''образцово проведём весеннюю посевную; {{tarjmisoli|majlis oʻtkazmoq }} поводить собрание; {{tarjmisoli|yubiley oʻtkazmoq }} проводить (устраивать) юбилей;<br /> '''10 '''[[переводить]]; {{tarjmisoli|birinchi kursdan ikkinchi kursga oʻtkazmoq }} переводить с первого курса на второй; {{tarjmisoli|xozraschyotga oʻtkazmoq }} переводить на хозрасчёт;{{tarjmisoli| yetti soatlik ish kuniga oʻtkazmoq }} переводить на семичасовой рабочий день;<br /> '''11 '''[[переводить]], [[перечислять]], [[относить]] [[на]] ({{izoh|чей-л}}.) [[счёт]]; [[передавать]] ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|schyot bilan bankka pul oʻtkazmoq }} переводить (перечислять) деньги в банк по счёту; '''[[oʻziga]] '''({{izoh|или}} '''oʻz qoʻliga''') '''oʻtkazib olmoq '''переводить на себя ({{izoh|какое-л. имущество, т. е. завладеть им}}); '''oʻz nomiga oʻtkazib olmoq''' переводить на своё имя ({{izoh|т. е. оформлять что-л. юридически на своё имя}}); '''birovga oʻtkazib yubormoq''' передать кому-либо другому, в чьё-либо распоряжение, сделать чьей-либо собственностью; '''birovning nomiga oʻtkazib yubormoq '''оформить ({{izoh|что-л}}.) на чьё-либо имя ({{izoh|юридически}}); {{tarjmisoli|qoʻldan qoʻlga oʻtkazmoq }} передавать из рук в руки; '''menga oʻtkazib qoʻyganing bormi? '''{{izoh|разг}}. я обязан тебе, что ли?;<br /> '''12 '''[[проводить]], [[делать]] [[действенным]]; {{tarjmisoli|taʼsirini oʻtkazmoq }} оказывать влияние, влиять; {{tarjmisoli|fikrini oʻtkazmoq }} проводить идею, мысль; {{tarjmisoli|oʻzinikini oʻtkazmoq }} добиться своего; '''u xamma yerda oʻz soʻzini '''({{izoh|или '''}}[[gapini]]''') '''[[oʻtkazadi]] '''[[его]] [[слова]] [[действенны]] [[всюду]], [[его]] [[всюду]] [[слушаются]];<br /> '''13 '''[[провести]], [[избрать]], [[добиться]] [[избрания]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|aʼzolikka oʻtkazmoq }} принимать в члены; {{tarjmisoli|prezidiumga oʻtkazmoq }} провести (избрать) в президиум;<br /> '''14 '''[[проводить]], [[начертить]]; {{tarjmisoli|chiziq oʻtkazmoq }} провести линию;{{tarjmisoli| tik chiziq oʻtkazmoq }} восстанавливать (опускать) перпендикуляр;<br /> '''15 '''[[проводить]], [[проложить]], [[устанавливать]]; {{tarjmisoli|temir yul oʻtkazmoq }} проложить железную дорогу; {{tarjmisoli|telefon oʻtkazmoq }} проводить телефон; установить телефон;<br /> '''16 '''{{izoh|входит в состав ряда словосочетаний}}: {{tarjmisoli|bir-biridan oʻtkazmoq }} перещеголять друг-друга; {{tarjmisoli|boshdan oʻtkazmoq }} испытать на себе, пережить, перенести; {{tarjmisoli|zagsdan oʻtkazmoq }} зарегистрировать в загсе; {{tarjmisoli|zulm oʻtkazmoq }} подвергать угнетению, угнетать; {{tarjmisoli|koʻz oldidan oʻtkazmoq }} представлять, воображать; {{tarjmisoli|roʻyxatdan oʻtkazmoq }} регистрировать; {{tarjmisoli|qilichdan oʻtkazmoq }} изрубить саблей; {{tarjmisoli|xayoldan oʻtkazmoq }} окинуть мысленным взором.<br /> }} r7zof8l63e44xsupr2l6937zj7lxr34 0 49479 638359 638358 2026-05-04T12:58:24Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 638359 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sich-qon''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SICHQON 'kalamushdan kichik kemiruvchi sutemizuvchi hayvon'. Sichqon sigʻmas iniga, gʻalvir bogʻlar dumiga (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot sïchgʻan tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 411); keyinroq gʻ undoshi q undoshiga almashgan (ДС, 502); oʻzbek tilida q undoshining taʼsirida uning ketidagi a unlisi â unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sïchgʻan &gt;&nbsp;sïchqan &gt;&nbsp;sichqân.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Yer yuzida keng tarqalgan, xavfli kasalliklar tarqatadigan kichik kemiruvchi sutemizuvchi hayvon. {{misol|Shu payt ammamning yaqinda bolalagan targʻil mushugi, ogʻzida {{ajrat|sichqon}} tishlagancha, uyga kirib ketdi.|[[w:R. Azizxoʻjayev|R. Azizxoʻjayev]]|Yashil chayla}} {{misol|Qayerdadir yulgʻun tagida choʻl {{ajrat|sichqon}}imi, nimadir nogoh shitirladi-yu, Zulxumor choʻchib tushdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} #Muchal yil hisobida birinchi yil nomi. {{misol|Uning yili - {{ajrat|sichqon}}.}}<br/>'''Sichqon yili''' - muchal yil hisobida birinchi yil (''q.'' muchal).<br/>'''Arslonning oʻligi - sichqonning tirigi''' - katta martabali kishi martabasidan tushganda ham, oddiy kishilardan yuqori turadi, kattaligicha qoladi, degan maʼnodagi ibora.<br/>'''Sichqon sigʻmas iniga, gʻalvir bogʻlar dumiga''' - imkoniyatlarini hisobga olmay daxmaza ortgirgan kishiga nisbatan aytiladigan maqol.<br/>'''Sichqon surdi''' - kasallikdan endigina tuzalgan kishi birinchi bor uyidan chiqib, biror joyga borganda aytiladigan ibora. {{misol|-Hamzaxonni bugun-erta {{ajrat|sichqon}} surdi qilib, koʻchaga olib chiqamiz, xolajon, xudo xohlasa, - dedi Umar polvon qoʻlidagi tugunni Jahonbuviga uzatib.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Sichqonning ini ming tanga''' - qochishga joy topa olmay qolingan paytda aytiladigan ibora. {{misol|Madrasalar ham jimjit, falakiyot mudarrislari, handasayu riyoziyot mullolari uchun {{ajrat|sichqon}}ning ini ming tanga boʻlib ketgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СИЧҚОН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |kjh=[[ысханах]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sichqon'''<br /> [[мышь]]; {{tarjmisoli|sichqonning ini }} мышиная норка; {{tarjmisoli|sichqonning oʻlgisi kelsa, mushuk bilan oʻynashadi }} {{izoh|погов}}. если мыши придёт время умирать, она заигрывает с кошкой; {{tarjmisoli|arslonning oʻligi - sichqonning tirigi }} {{izoh|погов. см}}. {{tarjmisoli|arslon 1; sichqonning ini ming tanga }} {{izoh|погов. см}}. '''[[in]] 2'''; {{tarjmisoli|sichqon sigʻmas iniga, gʻalvir bogʻlar dumiga }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|bogʻlamoq I; sichqon yili }} год мыши ({{izoh|первый год двенадцатилетнего животного цикла; см}}. '''[[muchal]]'''); {{tarjmisoli|* koʻr sichqon }} крот; {{tarjmisoli|oq sichqon }} горностай; {{tarjmisoli|sichqon surdi }} первый выход выздоровевшего человека.<br /> }} r0bd0jh5zte3chcoy37al8moqje31qg 0 55068 638360 580404 2026-05-04T13:17:23Z Yokubjon Juraev 8265 638360 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oʻt-kar-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{esk.}} {{ayn.}} [[oʻtkazmoq]]. {{misol|E, singlim, na savdolarni koʻrding, na ishlarni boshingdan {{ajrat|oʻtkar}}ding.|[[w:Erali va Sherali|"Erali va Sherali"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЎТКАРМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oʻtkarmoq'''<br /> '''= [[oʻtkazmoq]]'''.<br /> }} fq4vu5ybycob18mw0bzwh0wna26270g 0 162537 638363 2026-05-04T13:30:09Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ja-}} ===Ma’nosi=== "AQSh’ning Tinchlikparvarlari" (US Peace Corps) degan tashkilot.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638363 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Ma’nosi=== "AQSh’ning Tinchlikparvarlari" (US Peace Corps) degan tashkilot. h8xhkvdzil1i2gquk7i8hymtjuc0u0s 638364 638363 2026-05-04T14:28:19Z Yokubjon Juraev 8265 638364 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== beiheiwabutai ===Ma’nosi=== "AQSh’ning Tinchlikparvarlari" (US Peace Corps) degan tashkilot. 70hmplesrsqqb1ah121ea3p0e78q15v 0 162538 638377 2026-05-04T16:14:48Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} [[izoh]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638377 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} [[izoh]] qaimybav5a7qgdq2sobx9c93e8qrcvk 0 162539 638381 2026-05-05T04:28:05Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} [[To‘qsun]] shahri.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638381 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} [[To‘qsun]] shahri. 2g8eyd4x36fadkn49feohzeg0k4agtq