Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.6 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 3819 639305 639231 2026-06-13T20:04:32Z Yokubjon Juraev 8265 639305 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #(3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'') Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi. {{misol|Qirra {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Qiygʻir {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Burun katagi.}} {{misol|Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.|Maqol}} {{misol|Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, kataklari kerildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #{{s. t.}} [[joʻmrak]]. {{misol|Choynakning burni.}} #Qulfning kalit solinadigan teshigi. {{misol|Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, kaliti burnida unutilgan bir qutini ochdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Xayriyat, eshikning kaliti burnida qolgan ekan..|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} #Kemaning old qismi, tumshugʻi. {{misol|Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Temur Malik}}<br/>'''Achchigʻi burnining uchida''' - {{q.}} [[achchiq]] 7.<br/>'''Burni bilan gapirmoq''' (''yoki'' '''kuylamoq''') - dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq). {{misol|U [Sobiraxon] nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, shiaqanday hazin kuyni burni bilan kushshb borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} Burniga suv kirmoq Aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq.'' Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Maktabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi. K. ''Yashin, Hamza.'' U topgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.'' "Yoshlik". Burnidan ip oʻtkazib olmoq Oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq.'' Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.'' "Mushtum". Burnidan osha'' (yoki'' ortiq) gapirmoq Birovga keragidan oshiq, yoqmaydigan gap aytmoq.'' Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.'' "Yodgor". Burnidan tortsa ''(yoki'' burniga chertsa), yiqilguday Holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan.'' Gavdasining shunday kattaligiga qaramay, qandaydir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqshshy deb qoldi.'' Oydin, Bechora. ''Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi'.'' Shuhrat, Umr pogʻonalari. Burnidan chiqdi Tatimadi; zoye boʻldi.'' Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.'' Burni koʻtarilmoq Magʻrurlanib, kekkayib ketmoq.'' Xoʻjayinning laychasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hayronmiz.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Burnini tishlab qolmoq Armonda qolmoq. |'' Gulnor: | Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tish,shb qolsin.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Burni ham qonamadi'' q.'' qonamoq. Burunning ta gida'' (yoki'' ostida) {{s. t.|uz}} Oldi-ginasida, yonginasida. Burun suqmoq'' (yoki ''tiqmoq) Oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq.'' Olimxonning "fazilatlari" sanoqsiz: u, emikboshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.'' :Oybek, Tanlangan asarlar. Ikki qoʻlni burniga suqib'' (yoki'' tiqib) 1) quruq; hech narsasiz. {{misol|Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayinlarining huzuriga boradilar.}} A. Qodiriy, Obid ketmon; 2) quruq; benasiba.'' \Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof! ''Oybek, Tanlangan asarlar. == burun II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === 3-{{sh}} {{birl.}} burni === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{geogr.}} Quruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi. {{misol|Chelyuskin burni.}} Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar == burun III == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''' 1''' {{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda.{{misol| Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}}'' yaya''{{misol| Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Burunlari Ilgarilari, ilgarigi za-monlarda.{{misol| El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi — o, yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} '''2 '''{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam.{{misol| Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.}} Maqol.{{misol| Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.}} Maqol. m {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. '''3''''' koʻm. (ch. k. bshshn)'' Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqsa soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi.{{misol| Bundan besh ysh1 {{ajrat|burun}}. Bundan}}'' ccli ''{{misol|{{ajrat|burun}}. Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} bosh-landi. m Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.}} S. Ayniy, Qullar. :Hammadan burun 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib.{{misol| Zolotaryovka qishlogʻiga Ah-madjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.}} A. Qahhor, Oltin yulduz; 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo.{{misol| Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak. n Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara. }}M. Muhamedov, Qimmat bilan Himmat. Eldan burun'' q.'' el. == burun IV == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻ-mirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} hiaug4oobea21htqcwczuhxmhux0a8x 639306 639305 2026-06-13T22:26:48Z Yokubjon Juraev 8265 639306 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #(3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'') Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi. {{misol|Qirra {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Qiygʻir {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Burun katagi.}} {{misol|Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.|Maqol}} {{misol|Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, kataklari kerildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #{{s. t.}} [[joʻmrak]]. {{misol|Choynakning burni.}} #Qulfning kalit solinadigan teshigi. {{misol|Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, kaliti burnida unutilgan bir qutini ochdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Xayriyat, eshikning kaliti burnida qolgan ekan..|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} #Kemaning old qismi, tumshugʻi. {{misol|Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Temur Malik}}<br/>'''Achchigʻi burnining uchida''' - {{q.}} [[achchiq]] 7.<br/>'''Burni bilan gapirmoq''' (''yoki'' '''kuylamoq''') - dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq). {{misol|U [Sobiraxon] nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, allaqanday hazin kuyni burni bilan kuylab borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Burniga suv kirmoq''' - aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq. {{misol|Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Maktabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|U topgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Burnidan ip oʻtkazib olmoq''' - oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq. {{misol|Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Burnidan osha''' (''yoki'' '''ortiq''') '''gapirmoq''' - birovga keragidan oshiq, yoqmaydigan gap aytmoq. {{misol|Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}}<br/>'''Burnidan tortsa''' (''yoki'' burniga chertsa), yiqilguday Holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan.'' Gavdasining shunday kattaligiga qaramay, qandaydir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqshshy deb qoldi.'' Oydin, Bechora. ''Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi'.'' Shuhrat, Umr pogʻonalari. Burnidan chiqdi Tatimadi; zoye boʻldi.'' Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.'' Burni koʻtarilmoq Magʻrurlanib, kekkayib ketmoq.'' Xoʻjayinning laychasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hayronmiz.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Burnini tishlab qolmoq Armonda qolmoq. |'' Gulnor: | Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tish,shb qolsin.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Burni ham qonamadi'' q.'' qonamoq. Burunning ta gida'' (yoki'' ostida) {{s. t.|uz}} Oldi-ginasida, yonginasida. Burun suqmoq'' (yoki ''tiqmoq) Oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq.'' Olimxonning "fazilatlari" sanoqsiz: u, emikboshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.'' :Oybek, Tanlangan asarlar. Ikki qoʻlni burniga suqib'' (yoki'' tiqib) 1) quruq; hech narsasiz. {{misol|Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayinlarining huzuriga boradilar.}} A. Qodiriy, Obid ketmon; 2) quruq; benasiba.'' \Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof! ''Oybek, Tanlangan asarlar. == burun II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === 3-{{sh}} {{birl.}} burni === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{geogr.}} Quruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi. {{misol|Chelyuskin burni.}} Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar == burun III == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''' 1''' {{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda.{{misol| Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}}'' yaya''{{misol| Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Burunlari Ilgarilari, ilgarigi za-monlarda.{{misol| El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi — o, yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} '''2 '''{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam.{{misol| Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.}} Maqol.{{misol| Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.}} Maqol. m {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. '''3''''' koʻm. (ch. k. bshshn)'' Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqsa soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi.{{misol| Bundan besh ysh1 {{ajrat|burun}}. Bundan}}'' ccli ''{{misol|{{ajrat|burun}}. Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} bosh-landi. m Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.}} S. Ayniy, Qullar. :Hammadan burun 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib.{{misol| Zolotaryovka qishlogʻiga Ah-madjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.}} A. Qahhor, Oltin yulduz; 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo.{{misol| Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak. n Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara. }}M. Muhamedov, Qimmat bilan Himmat. Eldan burun'' q.'' el. == burun IV == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻ-mirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} ld3q52u6cl76gjp3dya55tuibybfqvg 639307 639306 2026-06-13T22:33:21Z Yokubjon Juraev 8265 639307 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #(3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'') Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi. {{misol|Qirra {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Qiygʻir {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Burun katagi.}} {{misol|Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.|Maqol}} {{misol|Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, kataklari kerildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #{{s. t.}} [[joʻmrak]]. {{misol|Choynakning burni.}} #Qulfning kalit solinadigan teshigi. {{misol|Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, kaliti burnida unutilgan bir qutini ochdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Xayriyat, eshikning kaliti burnida qolgan ekan..|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} #Kemaning old qismi, tumshugʻi. {{misol|Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Temur Malik}}<br/>'''Achchigʻi burnining uchida''' - {{q.}} [[achchiq]] 7.<br/>'''Burni bilan gapirmoq''' (''yoki'' '''kuylamoq''') - dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq). {{misol|U [Sobiraxon] nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, allaqanday hazin kuyni burni bilan kuylab borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Burniga suv kirmoq''' - aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq. {{misol|Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Maktabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|U topgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Burnidan ip oʻtkazib olmoq''' - oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq. {{misol|Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Burnidan osha''' (''yoki'' '''ortiq''') '''gapirmoq''' - birovga keragidan oshiq, yoqmaydigan gap aytmoq. {{misol|Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}}<br/>'''Burnidan tortsa''' (''yoki'' '''burniga chertsa'''), '''yiqilguday''' - holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan. {{misol|Gavdasining shunday kattaligiga qaramay, qandaydir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqilay deb qoldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bechora}} {{misol|Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Umr pogʻonalari}}<br/>'''Burnidan chiqdi''' - tatimadi; zoye boʻldi.'' {{misol|Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.}}<br/>'''Burni koʻtarilmoq''' - magʻrurlanib, kekkayib ketmoq. {{misol|Xoʻjayinning laychasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hayronmiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burnini tishlab qolmoq''' - armonda qolmoq. {{misol|[Gulnor:] Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tishlab qolsin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>Burni ham qonamadi'' q.'' qonamoq. Burunning ta gida'' (yoki'' ostida) {{s. t.|uz}} Oldi-ginasida, yonginasida. Burun suqmoq'' (yoki ''tiqmoq) Oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq.'' Olimxonning "fazilatlari" sanoqsiz: u, emikboshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.'' :Oybek, Tanlangan asarlar. Ikki qoʻlni burniga suqib'' (yoki'' tiqib) 1) quruq; hech narsasiz. {{misol|Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayinlarining huzuriga boradilar.}} A. Qodiriy, Obid ketmon; 2) quruq; benasiba.'' \Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof! ''Oybek, Tanlangan asarlar. == burun II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === 3-{{sh}} {{birl.}} burni === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{geogr.}} Quruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi. {{misol|Chelyuskin burni.}} Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar == burun III == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''' 1''' {{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda.{{misol| Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}}'' yaya''{{misol| Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Burunlari Ilgarilari, ilgarigi za-monlarda.{{misol| El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi — o, yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} '''2 '''{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam.{{misol| Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.}} Maqol.{{misol| Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.}} Maqol. m {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. '''3''''' koʻm. (ch. k. bshshn)'' Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqsa soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi.{{misol| Bundan besh ysh1 {{ajrat|burun}}. Bundan}}'' ccli ''{{misol|{{ajrat|burun}}. Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} bosh-landi. m Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.}} S. Ayniy, Qullar. :Hammadan burun 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib.{{misol| Zolotaryovka qishlogʻiga Ah-madjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.}} A. Qahhor, Oltin yulduz; 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo.{{misol| Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak. n Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara. }}M. Muhamedov, Qimmat bilan Himmat. Eldan burun'' q.'' el. == burun IV == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻ-mirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} gpjifq8du0r5o6e6yb9qh8vrlqaxtpr 639308 639307 2026-06-13T22:35:29Z Yokubjon Juraev 8265 639308 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #(3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'') Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi. {{misol|Qirra {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Qiygʻir {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Burun katagi.}} {{misol|Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.|Maqol}} {{misol|Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, kataklari kerildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #{{s. t.}} [[joʻmrak]]. {{misol|Choynakning burni.}} #Qulfning kalit solinadigan teshigi. {{misol|Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, kaliti burnida unutilgan bir qutini ochdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Xayriyat, eshikning kaliti burnida qolgan ekan..|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} #Kemaning old qismi, tumshugʻi. {{misol|Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Temur Malik}}<br/>'''Achchigʻi burnining uchida''' - {{q.}} [[achchiq]] 7.<br/>'''Burni bilan gapirmoq''' (''yoki'' '''kuylamoq''') - dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq). {{misol|U [Sobiraxon] nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, allaqanday hazin kuyni burni bilan kuylab borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Burniga suv kirmoq''' - aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq. {{misol|Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Maktabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|U topgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Burnidan ip oʻtkazib olmoq''' - oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq. {{misol|Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Burnidan osha''' (''yoki'' '''ortiq''') '''gapirmoq''' - birovga keragidan oshiq, yoqmaydigan gap aytmoq. {{misol|Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}}<br/>'''Burnidan tortsa''' (''yoki'' '''burniga chertsa'''), '''yiqilguday''' - holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan. {{misol|Gavdasining shunday kattaligiga qaramay, qandaydir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqilay deb qoldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bechora}} {{misol|Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Umr pogʻonalari}}<br/>'''Burnidan chiqdi''' - tatimadi; zoye boʻldi. {{misol|Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.}}<br/>'''Burni koʻtarilmoq''' - magʻrurlanib, kekkayib ketmoq. {{misol|Xoʻjayinning laychasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hayronmiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burnini tishlab qolmoq''' - armonda qolmoq. {{misol|[Gulnor:] Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tishlab qolsin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burni ham qonamadi''' - {{q.}} [[qonamoq]]. Burunning tagida'' (yoki'' ostida) {{s. t.|uz}} Oldi-ginasida, yonginasida. Burun suqmoq'' (yoki ''tiqmoq) Oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq.'' Olimxonning "fazilatlari" sanoqsiz: u, emikboshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.'' :Oybek, Tanlangan asarlar. Ikki qoʻlni burniga suqib'' (yoki'' tiqib) 1) quruq; hech narsasiz. {{misol|Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayinlarining huzuriga boradilar.}} A. Qodiriy, Obid ketmon; 2) quruq; benasiba.'' \Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof! ''Oybek, Tanlangan asarlar. == burun II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'' {{geogr.}} Quruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi. {{misol|Chelyuskin burni.}} Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar == burun III == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''' 1''' {{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda.{{misol| Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}}'' yaya''{{misol| Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Burunlari Ilgarilari, ilgarigi za-monlarda.{{misol| El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi — o, yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} '''2 '''{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam.{{misol| Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.}} Maqol.{{misol| Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.}} Maqol. m {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. '''3''''' koʻm. (ch. k. bshshn)'' Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqsa soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi.{{misol| Bundan besh ysh1 {{ajrat|burun}}. Bundan}}'' ccli ''{{misol|{{ajrat|burun}}. Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} bosh-landi. m Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.}} S. Ayniy, Qullar. :Hammadan burun 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib.{{misol| Zolotaryovka qishlogʻiga Ah-madjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.}} A. Qahhor, Oltin yulduz; 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo.{{misol| Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak. n Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara. }}M. Muhamedov, Qimmat bilan Himmat. Eldan burun'' q.'' el. == burun IV == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻ-mirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} 23sbr8l8wjt8863kib8xlgcjgcpau57 639309 639308 2026-06-13T22:47:18Z Yokubjon Juraev 8265 639309 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #(3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'') Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi. {{misol|Qirra {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Qiygʻir {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Burun katagi.}} {{misol|Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.|Maqol}} {{misol|Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, kataklari kerildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #{{s. t.}} [[joʻmrak]]. {{misol|Choynakning burni.}} #Qulfning kalit solinadigan teshigi. {{misol|Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, kaliti burnida unutilgan bir qutini ochdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Xayriyat, eshikning kaliti burnida qolgan ekan..|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} #Kemaning old qismi, tumshugʻi. {{misol|Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Temur Malik}}<br/>'''Achchigʻi burnining uchida''' - {{q.}} [[achchiq]] 7.<br/>'''Burni bilan gapirmoq''' (''yoki'' '''kuylamoq''') - dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq). {{misol|U [Sobiraxon] nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, allaqanday hazin kuyni burni bilan kuylab borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Burniga suv kirmoq''' - aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq. {{misol|Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Maktabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|U topgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Burnidan ip oʻtkazib olmoq''' - oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq. {{misol|Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Burnidan osha''' (''yoki'' '''ortiq''') '''gapirmoq''' - birovga keragidan oshiq, yoqmaydigan gap aytmoq. {{misol|Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}}<br/>'''Burnidan tortsa''' (''yoki'' '''burniga chertsa'''), '''yiqilguday''' - holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan. {{misol|Gavdasining shunday kattaligiga qaramay, qandaydir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqilay deb qoldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bechora}} {{misol|Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Umr pogʻonalari}}<br/>'''Burnidan chiqdi''' - tatimadi; zoye boʻldi. {{misol|Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.}}<br/>'''Burni koʻtarilmoq''' - magʻrurlanib, kekkayib ketmoq. {{misol|Xoʻjayinning laychasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hayronmiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burnini tishlab qolmoq''' - armonda qolmoq. {{misol|[Gulnor:] Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tishlab qolsin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burni ham qonamadi''' - {{q.}} [[qonamoq]].<br/>'''Burunning tagida''' (''yoki'' '''ostida''') - {{s. t.|uz}} Oldiginasida, yonginasida.<br/>'''Burun suqmoq''' (''yoki'' '''tiqmoq''') - oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq. {{misol|Olimxonning "fazilatlari" sanoqsiz: u, emikdoshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki qoʻlni burniga suqib''' (''yoki'' '''tiqib''') - 1) quruq; hech narsasiz. {{misol|Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayinlarining huzuriga boradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}} 2) quruq; benasiba. {{misol|[Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} == burun II == === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'' {{geogr.}} Quruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi. {{misol|Chelyuskin burni.}} {{misol|Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} == burun == === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #{{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda. {{misol|Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}} {{misol|Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :Burunlari Ilgarilari, ilgarigi zamonlarda. {{misol|El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi — o, yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} '''2 '''{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam.{{misol| Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.}} Maqol.{{misol| Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.}} Maqol. m {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. '''3''''' koʻm. (ch. k. bshshn)'' Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqsa soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi.{{misol| Bundan besh ysh1 {{ajrat|burun}}. Bundan}}'' ccli ''{{misol|{{ajrat|burun}}. Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} bosh-landi. m Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.}} S. Ayniy, Qullar. :Hammadan burun 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib.{{misol| Zolotaryovka qishlogʻiga Ah-madjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.}} A. Qahhor, Oltin yulduz; 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo.{{misol| Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak. n Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara. }}M. Muhamedov, Qimmat bilan Himmat. Eldan burun'' q.'' el. == burun IV == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻ-mirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} 67m4i84wyt817avvwx0t2qu1i0r14sq 639310 639309 2026-06-13T22:52:25Z Yokubjon Juraev 8265 639310 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #(3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'') Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi. {{misol|Qirra {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Qiygʻir {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Burun katagi.}} {{misol|Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.|Maqol}} {{misol|Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, kataklari kerildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #{{s. t.}} [[joʻmrak]]. {{misol|Choynakning burni.}} #Qulfning kalit solinadigan teshigi. {{misol|Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, kaliti burnida unutilgan bir qutini ochdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Xayriyat, eshikning kaliti burnida qolgan ekan..|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} #Kemaning old qismi, tumshugʻi. {{misol|Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Temur Malik}}<br/>'''Achchigʻi burnining uchida''' - {{q.}} [[achchiq]] 7.<br/>'''Burni bilan gapirmoq''' (''yoki'' '''kuylamoq''') - dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq). {{misol|U [Sobiraxon] nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, allaqanday hazin kuyni burni bilan kuylab borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Burniga suv kirmoq''' - aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq. {{misol|Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Maktabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|U topgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Burnidan ip oʻtkazib olmoq''' - oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq. {{misol|Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Burnidan osha''' (''yoki'' '''ortiq''') '''gapirmoq''' - birovga keragidan oshiq, yoqmaydigan gap aytmoq. {{misol|Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}}<br/>'''Burnidan tortsa''' (''yoki'' '''burniga chertsa'''), '''yiqilguday''' - holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan. {{misol|Gavdasining shunday kattaligiga qaramay, qandaydir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqilay deb qoldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bechora}} {{misol|Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Umr pogʻonalari}}<br/>'''Burnidan chiqdi''' - tatimadi; zoye boʻldi. {{misol|Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.}}<br/>'''Burni koʻtarilmoq''' - magʻrurlanib, kekkayib ketmoq. {{misol|Xoʻjayinning laychasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hayronmiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burnini tishlab qolmoq''' - armonda qolmoq. {{misol|[Gulnor:] Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tishlab qolsin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burni ham qonamadi''' - {{q.}} [[qonamoq]].<br/>'''Burunning tagida''' (''yoki'' '''ostida''') - {{s. t.|uz}} Oldiginasida, yonginasida.<br/>'''Burun suqmoq''' (''yoki'' '''tiqmoq''') - oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq. {{misol|Olimxonning "fazilatlari" sanoqsiz: u, emikdoshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki qoʻlni burniga suqib''' (''yoki'' '''tiqib''') - 1) quruq; hech narsasiz. {{misol|Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayinlarining huzuriga boradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}} 2) quruq; benasiba. {{misol|[Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} == burun II == === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'' {{geogr.}} Quruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi. {{misol|Chelyuskin burni.}} {{misol|Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} == burun == === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #{{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda. {{misol|Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}} {{misol|Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Burunlari''' - ilgarilari, ilgarigi zamonlarda. {{misol|El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi - yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam. {{misol|Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.|Maqol}} {{misol|Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.|Maqol}} {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #{{koʻm.}} ({{ch. k.}} ''bilan'') Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqsa soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi. {{misol|Bundan besh yil {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Bundan ccli ''{{misol|{{ajrat|burun}}. Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} boshlandi. Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.}} S. Ayniy, Qullar. :Hammadan burun 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib.{{misol| Zolotaryovka qishlogʻiga Ahmadjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.}} A. Qahhor, Oltin yulduz; 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo.{{misol| Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak. n Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara. }}M. Muhamedov, Qimmat bilan Himmat. Eldan burun'' q.'' el. == burun IV == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻ-mirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} e927yxr7n3iehoyvmb1nfn0urvrlg7l 639311 639310 2026-06-14T07:38:15Z Yokubjon Juraev 8265 639311 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #(3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'') Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi. {{misol|Qirra {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Qiygʻir {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Burun katagi.}} {{misol|Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.|Maqol}} {{misol|Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, kataklari kerildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #{{s. t.}} [[joʻmrak]]. {{misol|Choynakning burni.}} #Qulfning kalit solinadigan teshigi. {{misol|Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, kaliti burnida unutilgan bir qutini ochdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Xayriyat, eshikning kaliti burnida qolgan ekan..|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} #Kemaning old qismi, tumshugʻi. {{misol|Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Temur Malik}}<br/>'''Achchigʻi burnining uchida''' - {{q.}} [[achchiq]] 7.<br/>'''Burni bilan gapirmoq''' (''yoki'' '''kuylamoq''') - dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq). {{misol|U [Sobiraxon] nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, allaqanday hazin kuyni burni bilan kuylab borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Burniga suv kirmoq''' - aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq. {{misol|Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Maktabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|U topgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Burnidan ip oʻtkazib olmoq''' - oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq. {{misol|Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Burnidan osha''' (''yoki'' '''ortiq''') '''gapirmoq''' - birovga keragidan oshiq, yoqmaydigan gap aytmoq. {{misol|Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}}<br/>'''Burnidan tortsa''' (''yoki'' '''burniga chertsa'''), '''yiqilguday''' - holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan. {{misol|Gavdasining shunday kattaligiga qaramay, qandaydir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqilay deb qoldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bechora}} {{misol|Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Umr pogʻonalari}}<br/>'''Burnidan chiqdi''' - tatimadi; zoye boʻldi. {{misol|Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.}}<br/>'''Burni koʻtarilmoq''' - magʻrurlanib, kekkayib ketmoq. {{misol|Xoʻjayinning laychasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hayronmiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burnini tishlab qolmoq''' - armonda qolmoq. {{misol|[Gulnor:] Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tishlab qolsin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burni ham qonamadi''' - {{q.}} [[qonamoq]].<br/>'''Burunning tagida''' (''yoki'' '''ostida''') - {{s. t.|uz}} Oldiginasida, yonginasida.<br/>'''Burun suqmoq''' (''yoki'' '''tiqmoq''') - oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq. {{misol|Olimxonning "fazilatlari" sanoqsiz: u, emikdoshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki qoʻlni burniga suqib''' (''yoki'' '''tiqib''') - 1) quruq; hech narsasiz. {{misol|Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayinlarining huzuriga boradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}} 2) quruq; benasiba. {{misol|[Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} == burun II == ==== Maʼnosi ==== 3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'' {{geogr.}} Quruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi. {{misol|Chelyuskin burni.}} {{misol|Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} == burun III == ==== Maʼnosi ==== #{{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda. {{misol|Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}} {{misol|Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Burunlari''' - ilgarilari, ilgarigi zamonlarda. {{misol|El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi - yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam. {{misol|Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.|Maqol}} {{misol|Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.|Maqol}} {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #{{koʻm.}} ({{ch. k.}} ''bilan'') Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqda soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi. {{misol|Bundan besh yil {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Bundan ccli {{ajrat|burun}}. Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} boshlandi. Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}<br/>'''Hammadan burun''' - 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib. {{misol|Zolotaryovka qishlogʻiga Ahmadjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo. {{misol|Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak.}} {{misol|Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara.|[[w:M. Muhamedov|M. Muhamedov]]|Qimmat bilan Himmat}}<br/>'''Eldan burun''' - {{q.}} [[el]]. == burun IV == ==== Maʼnosi ==== Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻmirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} b0o32crryjihmyj3vwasg8zfnu4xxnj 639312 639311 2026-06-14T07:44:25Z Yokubjon Juraev 8265 639312 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #(3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'') Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi. {{misol|Qirra {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Qiygʻir {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Burun katagi.}} {{misol|Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.|Maqol}} {{misol|Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, kataklari kerildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #{{s. t.}} [[joʻmrak]]. {{misol|Choynakning burni.}} #Qulfning kalit solinadigan teshigi. {{misol|Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, kaliti burnida unutilgan bir qutini ochdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Xayriyat, eshikning kaliti burnida qolgan ekan..|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} #Kemaning old qismi, tumshugʻi. {{misol|Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Temur Malik}}<br/>'''Achchigʻi burnining uchida''' - {{q.}} [[achchiq]] 7.<br/>'''Burni bilan gapirmoq''' (''yoki'' '''kuylamoq''') - dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq). {{misol|U [Sobiraxon] nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, allaqanday hazin kuyni burni bilan kuylab borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Burniga suv kirmoq''' - aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq. {{misol|Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Maktabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|U topgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Burnidan ip oʻtkazib olmoq''' - oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq. {{misol|Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Burnidan osha''' (''yoki'' '''ortiq''') '''gapirmoq''' - birovga keragidan oshiq, yoqmaydigan gap aytmoq. {{misol|Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}}<br/>'''Burnidan tortsa''' (''yoki'' '''burniga chertsa'''), '''yiqilguday''' - holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan. {{misol|Gavdasining shunday kattaligiga qaramay, qandaydir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqilay deb qoldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bechora}} {{misol|Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Umr pogʻonalari}}<br/>'''Burnidan chiqdi''' - tatimadi; zoye boʻldi. {{misol|Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.}}<br/>'''Burni koʻtarilmoq''' - magʻrurlanib, kekkayib ketmoq. {{misol|Xoʻjayinning laychasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hayronmiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burnini tishlab qolmoq''' - armonda qolmoq. {{misol|[Gulnor:] Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tishlab qolsin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burni ham qonamadi''' - {{q.}} [[qonamoq]].<br/>'''Burunning tagida''' (''yoki'' '''ostida''') - {{s. t.|uz}} Oldiginasida, yonginasida.<br/>'''Burun suqmoq''' (''yoki'' '''tiqmoq''') - oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq. {{misol|Olimxonning "fazilatlari" sanoqsiz: u, emikdoshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki qoʻlni burniga suqib''' (''yoki'' '''tiqib''') - 1) quruq; hech narsasiz. {{misol|Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayinlarining huzuriga boradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}} 2) quruq; benasiba. {{misol|[Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} == burun II == ==== Maʼnosi ==== 3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'' {{geogr.}} Quruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi. {{misol|Chelyuskin burni.}} {{misol|Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} == burun III == ==== Maʼnosi ==== #{{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda. {{misol|Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}} {{misol|Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Burunlari''' - ilgarilari, ilgarigi zamonlarda. {{misol|El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi - yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam. {{misol|Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.|Maqol}} {{misol|Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.|Maqol}} {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #{{koʻm.}} ({{ch. k.}} ''bilan'') Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqda soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi. {{misol|Bundan besh yil {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Bundan sal {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} boshlandi.}} {{misol|Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}<br/>'''Hammadan burun''' - 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib. {{misol|Zolotaryovka qishlogʻiga Ahmadjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo. {{misol|Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak.}} {{misol|Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara.|[[w:M. Muhamedov|M. Muhamedov]]|Qimmat bilan Himmat}}<br/>'''Eldan burun''' - {{q.}} [[el]]. == burun IV == ==== Maʼnosi ==== Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻmirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} 6zn73nu9663zf5wnopocagynaejslmt 639313 639312 2026-06-14T07:46:17Z Yokubjon Juraev 8265 639313 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #(3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'') Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi. {{misol|Qirra {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Qiygʻir {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Burun katagi.}} {{misol|Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.|Maqol}} {{misol|Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, kataklari kerildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #{{s. t.}} [[joʻmrak]]. {{misol|Choynakning burni.}} #Qulfning kalit solinadigan teshigi. {{misol|Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, kaliti burnida unutilgan bir qutini ochdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Xayriyat, eshikning kaliti burnida qolgan ekan..|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} #Kemaning old qismi, tumshugʻi. {{misol|Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Temur Malik}}<br/>'''Achchigʻi burnining uchida''' - {{q.}} [[achchiq]] 7.<br/>'''Burni bilan gapirmoq''' (''yoki'' '''kuylamoq''') - dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq). {{misol|U [Sobiraxon] nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, allaqanday hazin kuyni burni bilan kuylab borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Burniga suv kirmoq''' - aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq. {{misol|Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Maktabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|U topgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Burnidan ip oʻtkazib olmoq''' - oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq. {{misol|Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Burnidan osha''' (''yoki'' '''ortiq''') '''gapirmoq''' - birovga keragidan oshiq, yoqmaydigan gap aytmoq. {{misol|Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}}<br/>'''Burnidan tortsa''' (''yoki'' '''burniga chertsa'''), '''yiqilguday''' - holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan. {{misol|Gavdasining shunday kattaligiga qaramay, qandaydir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqilay deb qoldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bechora}} {{misol|Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Umr pogʻonalari}}<br/>'''Burnidan chiqdi''' - tatimadi; zoye boʻldi. {{misol|Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.}}<br/>'''Burni koʻtarilmoq''' - magʻrurlanib, kekkayib ketmoq. {{misol|Xoʻjayinning laychasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hayronmiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burnini tishlab qolmoq''' - armonda qolmoq. {{misol|[Gulnor:] Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tishlab qolsin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burni ham qonamadi''' - {{q.}} [[qonamoq]].<br/>'''Burunning tagida''' (''yoki'' '''ostida''') - {{s. t.|uz}} Oldiginasida, yonginasida.<br/>'''Burun suqmoq''' (''yoki'' '''tiqmoq''') - oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq. {{misol|Olimxonning "fazilatlari" sanoqsiz: u, emikdoshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki qoʻlni burniga suqib''' (''yoki'' '''tiqib''') - 1) quruq; hech narsasiz. {{misol|Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayinlarining huzuriga boradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}} 2) quruq; benasiba. {{misol|[Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} == burun II == ==== Maʼnosi ==== 3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'' {{geogr.}} Quruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi. {{misol|Chelyuskin burni.}} {{misol|Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} == burun III == ==== Maʼnosi ==== #{{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda. {{misol|Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}} {{misol|Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Burunlari''' - ilgarilari, ilgarigi zamonlarda. {{misol|El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi - yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam. {{misol|Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.|Maqol}} {{misol|Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.|Maqol}} {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #{{koʻm.}} ({{ch. k.}} ''bilan'') Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqda soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi. {{misol|Bundan besh yil {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Bundan sal {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} boshlandi.}} {{misol|Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}<br/>'''Hammadan burun''' - 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib. {{misol|Zolotaryovka qishlogʻiga Ahmadjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo. {{misol|Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak.}} {{misol|Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara.|[[w:M. Muhamedov|M. Muhamedov]]|Qimmat bilan Himmat}}<br/>'''Eldan burun''' - {{q.}} [[el]]. == burun IV == ==== Maʼnosi ==== Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻmirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== {{-trans-|burun| *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *{{tl}}: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] |}} {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} giospayeubld0cxojwc36buf5w8vahz 639314 639313 2026-06-14T07:47:29Z Yokubjon Juraev 8265 639314 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == burun I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bu-run''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|BURUN I ’hid bilish aʼzosi’. Burnimning chap katagidagi oʻsimta olib tashlanganidan keyin hid bilmaydigan boʻlib holdim. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’hidla-’ maʼnosini anglatgan bur- feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 270): bur- + un <nowiki>=</nowiki> burun. BURUN II 'quruqlikning suvga kirib turgan choʻ— zinchoq qismi’. Shimoliy muz okeanida Chelyuskin b u r u n i bor. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’old tomonga turtib chiqqan’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): bir narsaning (aʼzoning) nomi oʻxshashlik asosida boshqa bir narsaga (suvga turtib kirgan quruqlikka) koʻchi — rilgan. BURUN III ’ilgari\ ’oldin’. Koʻchatlarning ahvoli b u r u n handay boʻlsa, hozir ham shunday. Bu soʻz ’hid bilish aʼzosi’ maʼnosini anglatuvchi burun otining ’oldingi\ 'ilgarigi’ maʼnosi asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, II, 270): narsaning (aʼzoning) nomi oʻzaro bogʻ-liqlik asosida paytni ('avvalgi’) anglatishga xizmat qildirilgan.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #(3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'') Hidlash, hid bilish aʼzosi; shu aʼzoning tashqi qismi. {{misol|Qirra {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Qiygʻir {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Burun katagi.}} {{misol|Oʻrtada {{ajrat|burun}} boʻlmasa, koʻz koʻzni oʻyar.|Maqol}} {{misol|Sharofatning yupqa lablari koʻkarib pirpiradi, burni oqarib, kataklari kerildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Iskandar, yomon hid kelganday, burnini jiyirib, oshxona tarafga qaradi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|Uning {{ajrat|burun}} va yuzlari sovuqdan qip-qizarib ketgan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #{{s. t.}} [[joʻmrak]]. {{misol|Choynakning burni.}} #Qulfning kalit solinadigan teshigi. {{misol|Nuri bugun Gulnorning uyini xoli topib, kaliti burnida unutilgan bir qutini ochdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Xayriyat, eshikning kaliti burnida qolgan ekan..|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} #Kemaning old qismi, tumshugʻi. {{misol|Temur Malik eng oldinda borayotgan kemada edi, u ikki qavat sovut va dubulgʻa kiyib, kema burniga chiqdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Temur Malik}}<br/>'''Achchigʻi burnining uchida''' - {{q.}} [[achchiq]] 7.<br/>'''Burni bilan gapirmoq''' (''yoki'' '''kuylamoq''') - dimogʻi bilan gapirmoq (kuylamoq). {{misol|U [Sobiraxon] nima toʻgʻridadir oʻylar, ixtiyorsiz boʻlsa kerak, allaqanday hazin kuyni burni bilan kuylab borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Burniga suv kirmoq''' - aqli kirmoq, maqsadidan voz kechmoq. {{misol|Bu qanday gapki, axir, hali ham Hamzaxonning burniga suv kirmabdi. Maktabni shariat nomi bilan necha bor bogʻladik, u oʻzboshimchalik bilan qayta ochaverdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|U topgan-tutganini.. qimorga yutqazib, oʻyindan chiqdi, uning burniga erta suv kirdi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Burnidan ip oʻtkazib olmoq''' - oʻz domiga tushirib, tamoman qoʻlga olmoq, oʻz izmiga solib olmoq. {{misol|Bolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Burnidan osha''' (''yoki'' '''ortiq''') '''gapirmoq''' - birovga keragidan oshiq, yoqmaydigan gap aytmoq. {{misol|Dunyoning jabru jafosini boshidan oʻtkazgan. Hech bir odamga burnidan osha gapirmaydi.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}}<br/>'''Burnidan tortsa''' (''yoki'' '''burniga chertsa'''), '''yiqilguday''' - holdan toygan, ramaqijon boʻlib qoʻlgan. {{misol|Gavdasining shunday kattaligiga qaramay, qandaydir uzoq kasaldan turgan odamdek, burnidan tortsa, yiqilay deb qoldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bechora}} {{misol|Mana bugun ham iligidan darmoni qurib qaytdi. Burniga chertsang, yiqiladi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Umr pogʻonalari}}<br/>'''Burnidan chiqdi''' - tatimadi; zoye boʻldi. {{misol|Urish eshitib, oʻynagani ham burnidan chiqdi.}}<br/>'''Burni koʻtarilmoq''' - magʻrurlanib, kekkayib ketmoq. {{misol|Xoʻjayinning laychasi-ku, burnini bir qarich koʻtarganiga hayronmiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burnini tishlab qolmoq''' - armonda qolmoq. {{misol|[Gulnor:] Bu hujraga boshlab keldingiz, menga juda yoqdi, endi uyga qaytish yoʻq, Mirzakarimboy burnini tishlab qolsin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Burni ham qonamadi''' - {{q.}} [[qonamoq]].<br/>'''Burunning tagida''' (''yoki'' '''ostida''') - {{s. t.|uz}} Oldiginasida, yonginasida.<br/>'''Burun suqmoq''' (''yoki'' '''tiqmoq''') - oʻziga aloqasi boʻlmagan ishlarga aralashmoq, qotishmoq. {{misol|Olimxonning "fazilatlari" sanoqsiz: u, emikdoshi boʻlgani uchun, hamma toʻy, marakalarga burnini tiqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Ikki qoʻlni burniga suqib''' (''yoki'' '''tiqib''') - 1) quruq; hech narsasiz. {{misol|Ertasi kun yoki shu kun kechasiyoq ikki qoʻllarini {{ajrat|burun}}lariga tiqib.. xoʻjayinlarining huzuriga boradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}} 2) quruq; benasiba. {{misol|[Yoʻlchi:] Man kuchimni, terimni toʻkay, foydasini soyaparvar boylar koʻrsin, man ikki qoʻlimni burnimga tiqib qolaveray! Qani insof!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} == burun II == ==== Maʼnosi ==== 3-{{sh.}} {{birl.}} ''burni'' {{geogr.}} Quruqlikning suv havzasiga koʻproq turtib kirgan choʻzinchoq qismi. {{misol|Chelyuskin burni.}} {{misol|Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, gʻarbi Boʻzsuv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan {{ajrat|burun}}.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} == burun III == ==== Maʼnosi ==== #{{rvsh.|uz}} Ilgari, ilgarigi, oʻtgan vaqtlarda. {{misol|Ahvol {{ajrat|burun}} qanday boʻlsa, hozir ham shunday emas.}} {{misol|Mana bu joylar {{ajrat|burun}} Abduvaqqos degan bir kishiga tegishli ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Burunlari''' - ilgarilari, ilgarigi zamonlarda. {{misol|El-yurt boshidagi ogʻir kulfatni.. {{ajrat|burun}}lari, faqat kambagʻalchilikdan deb bilib, bundan narisini koʻrmay kelgan boʻlsa, endi - yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{rvsh.|uz}} Oldin, ilgari, muqaddam. {{misol|Yaxshi xotin kulmasdan {{ajrat|burun}} kuldirar, Yomon xotin oʻlmasdan {{ajrat|burun}} oʻldirar.|Maqol}} {{misol|Bir kun {{ajrat|burun}} sochsang, hafta {{ajrat|burun}} oʻrasan.|Maqol}} {{misol|Elmurod Gʻani Mardonovning soʻnggi xatini bir haftacha {{ajrat|burun}} olgan boʻlsa ham, javob yoza olmagan edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #{{koʻm.}} ({{ch. k.}} ''bilan'') Muayyan voqea, hodisa yoki harakatning boshqasidan yoki shu haqda soʻz borayotgan paytdan oldin boʻlganligini bildiradi. {{misol|Bundan besh yil {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Bundan sal {{ajrat|burun}}.}} {{misol|Ish moʻljaldan oʻn besh kun {{ajrat|burun}} boshlandi.}} {{misol|Erta bilan, oftob chiqmasdan {{ajrat|burun}} boyning hovlisida ikki arava tayyor boʻldi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}<br/>'''Hammadan burun''' - 1) eng avval, dastlab, birinchi boʻlib. {{misol|Zolotaryovka qishlogʻiga Ahmadjon va uning boʻlinmasi hammadan {{ajrat|burun}} kirib bordi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) birinchi galda, birinchi navbatda, avvalo. {{misol|Hammadan {{ajrat|burun}} shu masalani hal qilish kerak.}} {{misol|Hammadan {{ajrat|burun}} shartiga toʻgʻrilab, bayroqni osmonga koʻtarib qoʻyganingni qara.|[[w:M. Muhamedov|M. Muhamedov]]|Qimmat bilan Himmat}}<br/>'''Eldan burun''' - {{q.}} [[el]]. == burun IV == ==== Maʼnosi ==== Degrezlikda ishlatiladigan, doʻkon tarnovlaridan kirgan shamolni koʻmirga yoʻnaltirish uchun yasalgan quyma choʻyan moslama. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БУРУН}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} ===Tillarda=== {{-trans-|burun| *{{sq}}: [[hundë]] *{{en}}: [[nose]] *{{ms}}: [[hidung]] *{{hu}}: [[orr]] *{{pl}}: [[nos]] *{{pt}}: [[nariz]] *{{slr}}: [[gaŋərəq]] *Tagalcha: [[ilong]] *{{kjh}}: [[пурун]] *{{sah}}: [[мурун]] |}} {{-tr-}} {{tr-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} {{-tk-}} {{tk-ism}} {{-az-}} {{az-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''burun I'''<br /> <b>[[[burni]]]<br /> 1 </b>[[нос]]; // [[носовой]]; {{tarjmisoli|qirgʻiy burun}} нос с горбинкой; орлиный нос; {{tarjmisoli|puchuq burun }} курносый нос; {{tarjmisoli|burun kataklari }} ноздри; {{tarjmisoli|burun qoqmoq, burun tashlamoq }} высморкаться; {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|burun ostidan toʻngʻillamoq }} бормотать себе под нос; '''burnini tiqmoq '''{{izoh|перен. }}совать свой нос {{izoh|(куда-л.)}}; '''burnini tishlab qolmoq '''{{izoh|перен. }}({{izoh|букв. }}прикусить нос) кусать локти {{izoh|(от досады, ярости и т. д.)}};{{izoh| '''}}ikki qoʻlini burniga tiqib qolmoq '''{{izoh|перен. }}остаться с носом, остаться ни с чем; уйти не солоно хлебавши; {{tarjmisoli|burun koʻtarmoq }} {{izoh|перен. }}задирать нос, важничать; '''burnidan chiqarmoq '''сводить на нет {{izoh|(что-л. приятное последующей неприятностью)}}, испортить впечатление; '''hammasi burnidan chiqdi '''всё сведено на нет, всё пропало; '''burningdan chiqquncha yeyaver! '''ешь сколько влезет!;<br /> '''2''' {{izoh|геогр. }}[[мыс]].<br /> <br /> <b>burun II<br /> 1 </b>[[прежде]], [[раньше]]; {{tarjmisoli|burun shunday edi }} раньше было так; {{tarjmisoli|burunda }} в старое время, в старину;<br /> '''2 '''{{izoh|в роли послелога, управлющего исходным п.}} [[до]], [[за]]; ... [[тому]] [[назад]]; {{tarjmisoli|revolyutsiyadan burun }} до революции; {{tarjmisoli|(bundan) besh yil burun }} пять лет тому назад; {{tarjmisoli|bundan sal burun}} незадолго до этого.<br /> }} hoz03s5df0o73s03x134sbit9k5pjro 0 13997 639315 628446 2026-06-14T08:07:30Z Yokubjon Juraev 8265 639315 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 1 Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak. Och sariq rang. Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 2 Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch. yaya Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. :Sariq irq Mongoloid irqining eskirgan nomi. '''3 '''{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. ''Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini'' — ''saqlab.'' Maqol. n ''Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.'' Gʻ. Gʻulom, Shum bola. '''4 '''''ot s.t.'' Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. ''Sariq kasalligi.'' :Sariq kartochka ''sprt.'' Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Sariq matbuot {{koʻchma|uz}} Uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. ''Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sarik matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.'' Gazetadan. {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq}} matbuot"ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Sariqpalak ''q.x. ''Vilt kasalligi, vilt. Sariq suv ''ayn.'' nazla. Sarik, sumalak 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. ''-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, — kulumsiradi Raʼno.'' Oybek, Ulug yoʻl. Sariq chaqa 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas}}. ''Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri — sarik, chaqa.'' I. Rahim, Ixlos. Sariq chaqalik ''(yoki'' chaqaga arzimaydigan) Hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. ''-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, — dedi Mirhaydar.'' Oybek, O. v. shabadalar. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Oʻrta Osiyodagi turkiy xalq-lar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariq-larning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:"OʻzME"|"OʻzME"]]}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} p3frdy0e32yl32rp03s519ochnf5dlj 639316 639315 2026-06-14T08:09:08Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639316 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 1 Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak. Och sariq rang. Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 2 Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch. yaya Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. :Sariq irq Mongoloid irqining eskirgan nomi. '''3 '''{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. ''Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini'' — ''saqlab.'' Maqol. n ''Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.'' Gʻ. Gʻulom, Shum bola. '''4 '''''ot s.t.'' Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. ''Sariq kasalligi.'' :Sariq kartochka ''sprt.'' Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Sariq matbuot {{koʻchma|uz}} Uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. ''Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sarik matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.'' Gazetadan. {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq}} matbuot"ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Sariqpalak ''q.x. ''Vilt kasalligi, vilt. Sariq suv ''ayn.'' nazla. Sarik, sumalak 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. ''-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, — kulumsiradi Raʼno.'' Oybek, Ulug yoʻl. Sariq chaqa 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas}}. ''Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri — sarik, chaqa.'' I. Rahim, Ixlos. Sariq chaqalik ''(yoki'' chaqaga arzimaydigan) Hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. ''-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, — dedi Mirhaydar.'' Oybek, O. v. shabadalar. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} fh0csaz2b97re0mpnllvwyago2mhqdv 639317 639316 2026-06-14T08:09:37Z Yokubjon Juraev 8265 639317 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak.}} {{misol|Och sariq rang.}} {{misol|Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 2 Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch. yaya Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. :Sariq irq Mongoloid irqining eskirgan nomi. '''3 '''{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. ''Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini'' — ''saqlab.'' Maqol. n ''Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.'' Gʻ. Gʻulom, Shum bola. '''4 '''''ot s.t.'' Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. ''Sariq kasalligi.'' :Sariq kartochka ''sprt.'' Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Sariq matbuot {{koʻchma|uz}} Uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. ''Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sarik matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.'' Gazetadan. {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq}} matbuot"ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Sariqpalak ''q.x. ''Vilt kasalligi, vilt. Sariq suv ''ayn.'' nazla. Sarik, sumalak 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. ''-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, — kulumsiradi Raʼno.'' Oybek, Ulug yoʻl. Sariq chaqa 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas}}. ''Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri — sarik, chaqa.'' I. Rahim, Ixlos. Sariq chaqalik ''(yoki'' chaqaga arzimaydigan) Hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. ''-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, — dedi Mirhaydar.'' Oybek, O. v. shabadalar. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} 7fps37dvmmvp5qfweavjs548lr9qp52 639318 639317 2026-06-14T08:14:56Z Yokubjon Juraev 8265 639318 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak.}} {{misol|Och sariq rang.}} {{misol|Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch.}} {{misol|Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Sariq irq''' - Mongoloid irqining eskirgan nomi. #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. {{misol|Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini - saqlab.|Maqol}} {{misol|Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} '''4 '''''ot s.t.'' Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. ''Sariq kasalligi.'' :Sariq kartochka ''sprt.'' Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Sariq matbuot {{koʻchma|uz}} Uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. ''Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sarik matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.'' Gazetadan. {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq}} matbuot"ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Sariqpalak ''q.x. ''Vilt kasalligi, vilt. Sariq suv {{ayn.}} nazla. Sarik, sumalak 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. ''-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, - kulumsiradi Raʼno.'' Oybek, Ulug yoʻl. Sariq chaqa 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas}}. ''Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri - sariq chaqa.'' I. Rahim, Ixlos. Sariq chaqalik ''(yoki'' chaqaga arzimaydigan) Hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. ''-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, - dedi Mirhaydar.'' Oybek, O. v. shabadalar. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} c5sep282cbc7py3fescu2uxe7dmx5hr 639319 639318 2026-06-14T08:42:06Z Yokubjon Juraev 8265 639319 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak.}} {{misol|Och sariq rang.}} {{misol|Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch.}} {{misol|Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Sariq irq''' - Mongoloid irqining eskirgan nomi. #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. {{misol|Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini - saqlab.|Maqol}} {{misol|Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} #{{ot}} {{s. t.}} Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. {{misol|Sariq kasalligi.}}<br/>'''Sariq kartochka''' - {{sprt.}} Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq matbuot''' - {{koʻchma|uz}} uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. {{misol|Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sariq matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.|Gazetadan}} {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq}} matbuot"ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|Gazetadan}}<br/>Sariqpalak ''q.x. ''Vilt kasalligi, vilt. Sariq suv {{ayn.}} nazla. Sarik, sumalak 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. ''-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, - kulumsiradi Raʼno.'' Oybek, Ulug yoʻl. Sariq chaqa 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas}}. ''Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri - sariq chaqa.'' I. Rahim, Ixlos. Sariq chaqalik ''(yoki'' chaqaga arzimaydigan) Hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. ''-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, - dedi Mirhaydar.'' Oybek, O. v. shabadalar. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} ok6ex08h0p49wvnnvr29h496g6ttgz4 639320 639319 2026-06-14T08:43:35Z Yokubjon Juraev 8265 639320 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak.}} {{misol|Och sariq rang.}} {{misol|Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch.}} {{misol|Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Sariq irq''' - Mongoloid irqining eskirgan nomi. #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. {{misol|Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini - saqlab.|Maqol}} {{misol|Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} #{{ot}} {{s. t.}} Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. {{misol|Sariq kasalligi.}}<br/>'''Sariq kartochka''' - {{sprt.}} Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq matbuot''' - {{koʻchma|uz}} uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. {{misol|Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sariq matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.|Gazetadan}} {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq matbuot}}ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq palak''' - {{q. x.}} Vilt kasalligi, vilt. Sariq suv {{ayn.}} nazla. Sarik, sumalak 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. ''-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, - kulumsiradi Raʼno.'' Oybek, Ulug yoʻl. Sariq chaqa 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas}}. ''Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri - sariq chaqa.'' I. Rahim, Ixlos. Sariq chaqalik ''(yoki'' chaqaga arzimaydigan) Hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. ''-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, - dedi Mirhaydar.'' Oybek, O. v. shabadalar. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} thrhe4df4t4tgaarot7i5g9q6ef3mm7 639321 639320 2026-06-14T08:44:17Z Yokubjon Juraev 8265 639321 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak.}} {{misol|Och sariq rang.}} {{misol|Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch.}} {{misol|Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Sariq irq''' - Mongoloid irqining eskirgan nomi. #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. {{misol|Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini - saqlab.|Maqol}} {{misol|Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} #{{ot}} {{s. t.}} Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. {{misol|Sariq kasalligi.}}<br/>'''Sariq kartochka''' - {{sport.}} Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq matbuot''' - {{koʻchma|uz}} uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. {{misol|Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sariq matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.|Gazetadan}} {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq matbuot}}ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq palak''' - {{q. x.}} Vilt kasalligi, vilt. Sariq suv {{ayn.}} nazla. Sarik, sumalak 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. ''-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, - kulumsiradi Raʼno.'' Oybek, Ulug yoʻl. Sariq chaqa 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas}}. ''Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri - sariq chaqa.'' I. Rahim, Ixlos. Sariq chaqalik ''(yoki'' chaqaga arzimaydigan) Hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. ''-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, - dedi Mirhaydar.'' Oybek, O. v. shabadalar. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} d1bxozn1k1akcl97wyxakktospe4g1z 639322 639321 2026-06-14T08:45:35Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639322 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak.}} {{misol|Och sariq rang.}} {{misol|Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch.}} {{misol|Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Sariq irq''' - Mongoloid irqining eskirgan nomi. #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. {{misol|Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini - saqlab.|Maqol}} {{misol|Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} #{{ot}} {{s. t.}} Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. {{misol|Sariq kasalligi.}}<br/>'''Sariq kartochka''' - {{sport.}} Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq matbuot''' - {{koʻchma|uz}} uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. {{misol|Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sariq matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.|Gazetadan}} {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq matbuot}}ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq palak''' - {{q.x.}} Vilt kasalligi, vilt. Sariq suv {{ayn.}} nazla. Sarik, sumalak 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. ''-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, - kulumsiradi Raʼno.'' Oybek, Ulug yoʻl. Sariq chaqa 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas}}. ''Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri - sariq chaqa.'' I. Rahim, Ixlos. Sariq chaqalik ''(yoki'' chaqaga arzimaydigan) Hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. ''-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, - dedi Mirhaydar.'' Oybek, O. v. shabadalar. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} fhnvk4crw1lnwlgkv9kust3r67codrx 639323 639322 2026-06-14T08:47:21Z Yokubjon Juraev 8265 639323 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak.}} {{misol|Och sariq rang.}} {{misol|Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch.}} {{misol|Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Sariq irq''' - Mongoloid irqining eskirgan nomi. #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. {{misol|Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini - saqlab.|Maqol}} {{misol|Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} #{{ot}} {{s. t.}} Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. {{misol|Sariq kasalligi.}}<br/>'''Sariq kartochka''' - {{sport.}} Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq matbuot''' - {{koʻchma|uz}} uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. {{misol|Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sariq matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.|Gazetadan}} {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq matbuot}}"ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq palak''' - {{q.x.}} Vilt kasalligi, vilt.<br/>'''Sariq suv''' - {{ayn.}} [[nazla]].<br/>'''Sariq sumalak''' - 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. {{misol|-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, - kulumsiradi Raʼno.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulug‘ yoʻl}} Sariq chaqa 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas}}. ''Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri - sariq chaqa.'' I. Rahim, Ixlos. Sariq chaqalik ''(yoki'' chaqaga arzimaydigan) Hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. ''-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, - dedi Mirhaydar.'' Oybek, O. v. shabadalar. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} n526shd5kth5t7ir6o3nyw0910lprrg 639324 639323 2026-06-14T10:40:10Z Yokubjon Juraev 8265 639324 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak.}} {{misol|Och sariq rang.}} {{misol|Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch.}} {{misol|Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Sariq irq''' - Mongoloid irqining eskirgan nomi. #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. {{misol|Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini - saqlab.|Maqol}} {{misol|Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} #{{ot}} {{s. t.}} Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. {{misol|Sariq kasalligi.}}<br/>'''Sariq kartochka''' - {{sport.}} Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq matbuot''' - {{koʻchma|uz}} uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. {{misol|Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sariq matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.|Gazetadan}} {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq matbuot}}"ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq palak''' - {{q.x.}} Vilt kasalligi, vilt.<br/>'''Sariq suv''' - {{ayn.}} [[nazla]].<br/>'''Sariq sumalak''' - 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. {{misol|-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, - kulumsiradi Raʼno.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulug‘ yoʻl}}<br/>'''Sariq chaqa''' - 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas. {{misol|Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri - sariq chaqa.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Ixlos}}<br/>'''Sariq chaqalik''' (''yoki'' '''chaqaga arzimaydigan''') - hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. {{misol|-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, - dedi Mirhaydar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} 44qj5s530o38od6oa1a0y53f8qewgk5 639325 639324 2026-06-14T10:41:56Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639325 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak.}} {{misol|Och sariq rang.}} {{misol|Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch.}} {{misol|Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Sariq irq''' - Mongoloid irqining eskirgan nomi. #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. {{misol|Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini - saqlab.|Maqol}} {{misol|Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} #{{ot}} {{s. t.}} Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. {{misol|Sariq kasalligi.}}<br/>'''Sariq kartochka''' - {{sport.}} Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq matbuot''' - {{koʻchma|uz}} uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. {{misol|Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sariq matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.|Gazetadan}} {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq matbuot}}"ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq palak''' - {{q.x.}} Vilt kasalligi, vilt.<br/>'''Sariq suv''' - {{ayn.}} [[nazla]].<br/>'''Sariq sumalak''' - 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. {{misol|-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, - kulumsiradi Raʼno.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulug‘ yoʻl}}<br/>'''Sariq chaqa''' - 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas. {{misol|Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri - sariq chaqa.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Ixlos}}<br/>'''Sariq chaqalik''' (''yoki'' '''chaqaga arzimaydigan''') - hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. {{misol|-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, - dedi Mirhaydar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} 2vj5ctesjy3nct6wg9zarr6ulvjwj0l 639326 639325 2026-06-14T10:43:45Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639326 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == sariq I == [[File:Color icon yellow.svg|thumb|sariq]] === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ &gt;&nbsp;sarïq &gt;&nbsp;säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. {{misol|Sariq ipak.}} {{misol|Och sariq rang.}} {{misol|Toʻq {{ajrat|sariq}}.}} {{misol|Daraxtlardagi sariq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzining qishki {{ajrat|sariq}} kiyimini kiygan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) {{misol|Sariq soch.}} {{misol|Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, {{ajrat|sariq}} qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Sariq irq''' - Mongoloid irqining eskirgan nomi. #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi oʻrtasidagi qismi. {{misol|Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻini - saqlab.|Maqol}} {{misol|Tuxum pachaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} #{{ot}} {{s. t.}} Jigardagi jiddiy salbiy oʻzgarishlar tufayli teri, koʻz oqining sargʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasallik nomi; gepatit. {{misol|Sariq kasalligi.}}<br/>'''Sariq kartochka''' - {{sport.}} Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻrsatiladigan sariq rangdagi kartochka. {{misol|Materatssi hakam tarafidan {{ajrat|sariq}} kartochka bilan jazolandi.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq matbuot''' - {{koʻchma|uz}} uyatli, sharmandali, janjalli voqealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot haqida. {{misol|Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qalamkashlar bugun "sariq matbuot" sahifalarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar.|Gazetadan}} {{misol|Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "{{ajrat|sariq matbuot}}"ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti.|Gazetadan}}<br/>'''Sariq palak''' - {{q.x.}} Vilt kasalligi, [[vilt]].<br/>'''Sariq suv''' - {{ayn.}} [[nazla]].<br/>'''Sariq sumalak''' - 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. {{misol|-Qishdan qitday bor: hut-yut, sariq, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, - kulumsiradi Raʼno.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulug‘ yoʻl}}<br/>'''Sariq chaqa''' - 1) chaqa (pul); juda oz miqdordagi, arzimas pul. {{misol|Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda {{ajrat|sariq}} chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) juda past, arzimaydigan; eʼtiborga loyiq emas. {{misol|Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri - sariq chaqa.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Ixlos}}<br/>'''Sariq chaqalik''' (''yoki'' '''chaqaga arzimaydigan''') - hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. {{misol|-Soʻzni tangaday jaranglatib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzingiz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, - dedi Mirhaydar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == sariq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''sa-riq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oʻrta Osiyodagi turkiy xalqlar tarkibiga kirgan qabila nomi. {{misol|Sariqlarning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida {{ajrat|sariq}}-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan.|[[w:OʻzME|"OʻzME"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|САРИҚ}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === {{-trans-|sariq| *{{af}}: [[geel]] *{{am}}: [[ቢጫ]] (bič̣a) *{{az}}: [[sarı]] *{{br}}: [[melen]] *{{my}}: [[ဝါ]] (wa) *{{da}}: [[gul]] *{{dlg}}: [[һаһыл]] *{{gag}}: [[sarı]] *{{en}}: [[yellow]] *{{lv}}: [[dzeltens]] *{{lt}}: [[geltonas]] *{{nl}}: [[geel]] *{{no}}: [[gul]] *{{pt}}: [[amarelo]] *{{ru}}: [[жёлтый]] (žóltyj) *{{sv}}: [[gul]] *{{tr}}: [[sarı]] *{{tt}}: [[sarı]], [[sorı]] *{{vo}}: [[yelov]], [[yelovik]] *{{sah}}: [[араҕас]] *{{cv}}: [[сарӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sariq I'''<br /> '''1 '''[[жёлтый]]; {{tarjmisoli|sariq gul }} жёлтый цветок; {{tarjmisoli|och sariq }} ярко-жёлтый; '''tuxum sarigʻi '''желток; {{tarjmisoli|sap-sariq }} очень жёлтый, совершенно жёлтый;<br /> '''2 '''[[рыжий]]; // [[блондин]]; {{tarjmisoli|sariq moʻylov }} рыжие усы;<br /> '''3 '''{{izoh|мед}}. [[желтуха]]; {{tarjmisoli|* sariq ilon }} {{izoh|зоол}}. 1) уж; 2) медянка; {{tarjmisoli|sariq moy }} ({{izoh|или}} '''[[yogʻ]]''') '''= [[sariyogʻ]];''' {{tarjmisoli|sariq palak }} {{izoh|обл}}. вилт ({{izoh|болезнь хлопчатника}}); {{tarjmisoli|sariq choy }} {{izoh|бот}}. репейничек азиатский; {{tarjmisoli|sariq suv }} сукровица; {{tarjmisoli|sariq sumalak }} жёлтые сосульки ({{izoh|символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная}}); {{tarjmisoli|sariq chaqa }} медные монеты.<br /> <br /> <b>sariq II<br /> </b>{{izoh|фольк}}. [[самый]] [[лучший]], [[отборный]]; {{tarjmisoli|sariq yoy }} самый лучший лук.<br /> }} {{-rang-}} 90nrugqhc4e4jcrm5fcipp3dp7svwta 0 18697 639299 557610 2026-06-13T17:22:41Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639299 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = <!-- APELSIN [goll. appelsien — aynan "xitoy olmasi"] 1 Janub tomonlarda oʻsadigan doim yashil sitrus daraxt yoki buta. 2 Shu daraxtning poʻsti toʻqsariq, goʻshti yupqa pardalar bilan karjlarga boʻlingan yumaloqyoki choʻzinchoqsersuv mevasi. Apelsin, limon va mandarinning bebaholigi qobigʻida ifori moyi boʻlishligidir. K. Mahmudov, Oʻzbek tansiq taomlari. --> == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-pel-sin''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == :''[[w:Golland tili|goll.]] ''appelsien — aynan "xitoy olmasi" [[Turkum:Oʻzbekchada gollandchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # Janub tomonlarda oʻsadigan doim yashil sitrus daraxt yoki buta. # Shu daraxtning poʻsti toʻqsariq, goʻshti yupqa pardalar bilan karjlarga boʻlingan yumaloqyoki choʻzinchoqsersuv mevasi. {{misol|Apelsin, limon va mandarinning bebaholigi qobigʻida ifori moyi boʻlishligidir. |[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Oʻzbek tansiq taomlari}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ug=[[ئاپېلسىن]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[apelsin]]</br> </b>[[апельсин]]; // [[апельсинный]], [[апельсиновый]]; {{tarjmisoli|~ daraxti }} апельсиновое дерево.</br> }} a23oxo1h3pqf1bmt7p3cp5bqy60wwpq 0 41231 639304 635164 2026-06-13T19:20:49Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639304 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = = I = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''quv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1. Makr-hiylaga usta; ichidan pishgan; mugʻambir, ayyor. {{misol|Olimxon bekor yurib tirikchilik qilishning ham yaxshi yashashning yoʻlini topgan odamlardan. U juda {{ajrat|quv}}, moʻltoni odam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|..usta, men sizni sodda deb yurardim, ancha {{ajrat|quv}} ekansiz-a, tavba..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Hazrati inson.}} 2. Quvlik ifodalovchi; ayyorlik ifodali; ayyorona. {{misol|Alimardonning yuzida yana oʻsha {{ajrat|quv}} tabassum qalqdi. |Oʻ. Hoshimov|Bahor qaytmaydi.}} {{misol|U oʻttiz yetti yoshlarda.. chuqur {{ajrat|quv}} koʻzlaridan zahar tomgan.. kishi edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib.}} Quv soʻzining sinonimi ==== Antonimlari ==== = II = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''quv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{ayn.}} [[oqqush]]. {{misol|Oq {{ajrat|quv}}.}} {{misol|Qora {{ajrat|quv}}.}} {{misol|Quv {{ajrat|quv}} bilan uchadi, gʻoz gʻoz bilan koʻchadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== = III = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''quv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :'''Rangi quv oʻchmoq''' (''yoki'' '''oqarmoq''') Rangi oqarib, boʻzarib ketmoq. {{misol|Rahimning rangi {{ajrat|quv}} oʻchib, gʻiq etmay qoldi. |[[w:Nazir|Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar.}} {{misol|U orqasiga tisarildi, toshoynada.. rangi {{ajrat|quv}} oʻchib, koʻkarib ketgan oʻzining basharasini koʻrdi-yu, bu xayol ekanini tushundi.|[[w:Oʻ. Umarbekov|Oʻ. Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri.}} {{misol|Valixon qogʻozga qoʻl choʻzdi. Maynaning rangi {{ajrat|quv}} oqarib ketdi, qoʻllari titray boshladi. |[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi.}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== = IV = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''quv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{und. s.}} Qushlar galasini haydashni bildiradi. {{misol|[Iqbol:] Chumchuqlar oʻlsin, uylari kuysin. Hay, gala-gala quv. |N. Safarov|Uygʻonish.}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== = V = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''quv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{shv.}} Chaqmoq uchqunidan oʻt olib yonadigan maxsus pilik, pilta. {{misol|Mehtaraga suv solib, Chaqmogʻiga quv olib, yoʻlga tushdi Hasan mard. |"Ravshan".}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ҚУВ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |kjh = [[хуу]] (qush) }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>quv I<br /> </b>[[хитрый]]; [[лукавый]]; {{tarjmisoli|quv odam }} хитрец.<br /> <br /> '''quv II'''<br /> {{tarjmisoli|<nowiki>=</nowiki> [[oqqush]]; par quv yostiq }} пуховая подушка, подушка из лебяжьего пуха.<br /> <br /> '''quv III'''<br /> {{izoh|обл}}. [[трут]]; {{tarjmisoli|Mehtaraga suv olib, chaqmogʻiga quv olib, yoʻlga tushdi Hasan mard }} («Равшан») Набрав воды в бурдюки, взяв кремень и трут, Хасан-богатырь отправился в путь.<br /> <br /> '''quv IV:'''<br /> {{tarjmisoli|rangi quv oʻchdi }} сильно побледнел, он побелел как стена.<br /> <br /> '''quv V'''<br /> [[кыш]], [[кшш]] ({{izoh|возглас, которым прогоняют птиц}}).<br /> }} nawzolixma7g250ke6m8ue9jh74j2br 0 45627 639302 579213 2026-06-13T19:18:53Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639302 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oq-quv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{ayn.}} [[oqqush]]. {{misol|Moviy koʻllar uzra suzsa chagʻalay, Adirlarda kezsa {{ajrat|oqquv}} galalar.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Koʻk yuzida pagʻa bulut, oq bulut.. Bir qarasang - osmon toʻla {{ajrat|oqquv}}lar.|[[w:Mirtemir|Mirtemir]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОҚҚУВ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oqquv'''<br /> '''= [[oqqush]]'''.<br /> }} 0mpppggi9o5nhdp6m37wku2u3tdvvcm 0 45632 639303 579212 2026-06-13T19:19:14Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639303 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oq-qush''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Gʻozlar oilasiga mansub, pat-lari oq, boʻyni uzun yirik suv qushi; quv. ''Eskidan saqlanib qolgan yodgorlik — oq-qushlar suzib yurgan koʻllaru daraxt tagida nay chalib oʻtirgan yigit-qizlarning surat-lari.'' M. M. Doʻst, Lolazor. === Sinonimlari === [[oqquv]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ОҚҚУШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oqqush'''<br /> {{izoh|зоол}}. [[лебедь]]; // [[лебединый]]; {{tarjmisoli|oqqush pati }} лебединое перо.<br /> }} 56g1yjm6iadp2j4iahn180gi8g3gigt 0 128404 639301 591875 2026-06-13T19:02:09Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639301 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ti-mirs-ki-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Paypaslab yoki titkilab qidirmoq, axtarmoq. {{misol|Choʻntagini {{ajrat|timirskila}}moq.}} {{misol|Kampir timirskilab, nimchasini topdi-da, yelkasiga tashlagancha, oʻrnidan turdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Oʻylar}} {{misol|Madraim stol tagida turgan chamadonni ochdi, timirskilab, nimanidir axtara boshladi.|[[w:M. Muhamedov|M. Muhamedov]]|Qahramon izidan}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТИМИРСКИЛАМОҚ}} == Tarjimalari == sos2difn2p99ajh69wr67m7fsvsm2ra 0 162720 639300 2026-06-13T17:23:03Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} [[apelsin]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639300 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} [[apelsin]] mmwt09atl7jv18dwunxutk77pwslicm