Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.6 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 12699 639341 580577 2026-06-14T18:59:09Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 639341 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oʻz-ga''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OʻZGA 'boshqa'. Sizdan oʻ z g a mehribonim hol-madi. Bu sifat asli qadimgi turkiy tildagi ’ajrat-’ maʼnosini anglatgan öz— feʼlidan (ЭСТЯ, I, 508) -gä qoʻshimchasi bilan yasalgan (ПДП, 408; DS, 395), dastlab ’ajralgan’, ’boʻlaklangan’ maʼnosini bildirgan; oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: öz- + gä <nowiki>=</nowiki> özgä &gt;&nbsp;ozgä.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Qarindoshlik, tugʻishganlik va sh.k. jihatdan aloqasi yoʻq odam; begona. {{misol|-Demak, Xudoyqul oʻz jigaringiz boʻlgani uchun, {{ajrat|oʻzga}}lardan koʻra koʻproq ezib, uni ogʻir bir ahvolga solishga haqli ekansiz-da?}} -''dedi Elmurod.'' P. Tursun, Oʻqituvchi. {{misol|{{ajrat|Oʻzga}}ga boqsa koʻzim, koʻr boʻlsin, oqsin gavhari, Ko-sasi tuproq bila toʻlsin, koʻmilgan yaxshi-roq!}} Habibiy. 2 Soʻzlovchi yoki soʻzlovchi va tinglovchi-dan boshqa odam. ''Oʻzingda yoʻq'' — {{misol|{{ajrat|oʻzga}}da yoʻq. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Yomon oʻzini bilmas, {{ajrat|oʻzga}}ni k{{ajrat|oʻzga}} il-mas.}} Maqol. ■■ {{misol|Kuyov tomondan oriq, daroz, chayir bir xotin bel bogʻladi. {{ajrat|Oʻzga}}lar — yosh-qari hammasi shu ikki ayolning belbogʻiga, etaklariga yopishdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Oʻzingizni biling, {{ajrat|oʻzga}} bilan nima ishin-giz bor?}} Oybek, Tanlangan asarlar. 3 Oʻzi yoki oʻziga mansub boʻlmagan; no-tanish, yot. {{misol|{{ajrat|Oʻzga}} tilda soʻzlashmoq.}} m {{misol|Odam-zod bir sabab bilan {{ajrat|oʻzga}} yurt, {{ajrat|oʻzga}} shahar-larni ixtiyor etadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. '''4 '''''(ch. k. s. bilan)'' Oʻzi bogʻlanib kelgan soʻz bildirgan shaxs yoki narsadan boshqa-siga ishora qiladi; -dan boshqa. {{misol|..Otabek-dan {{ajrat|oʻzga}} farzandimiz boʻlmay.. orzu-hava-simiz, umid-hadafimiz faqat shu Otabek-dir.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. ''Bandamiz'' -{{misol|taqdirga tan berishdan {{ajrat|oʻzga}} ilojimiz yoʻq.}} N. Safarov, Olovli izlar. 5 Odatdagidan boshqacha, oʻzgacha. {{misol|Bogʻning har burchagida {{ajrat|oʻzga}} bir latofat: ariqlar-da suv kumushlanadi, maysalardan uqa tut-gan hovuz suv bilan emas, nur bilan toʻlgan kabi jimir-jimir mavjlanadi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. '''4 '''''tlsh.'' Uchinchi shaxe. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЎЗГА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} ===Tillar=== {{-trans-|o‘zga| *{{krc}}: [[ёзге]] *{{tr}}: [[özge]], [[başka]] *{{gag}}: [[başka]] *{{en}}: [[other]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oʻzga'''<br /> '''1 '''[[чужой]], [[посторонний]];<br /> '''2 '''[[другой]], [[иной]], [[прочий]]; {{tarjmisoli|oʻzga gapim yoʻq }} ничего больше не имею сказать; мне больше нечего сказать;<br /> '''3 '''{{izoh|уст. грам}}. [[третье]] [[лицо]];<br /> '''4 '''{{izoh|в роли послелога, управляющего исходным п}}. [[кроме]], [[помимо]]; {{tarjmisoli|bundan oʻzga }} кроме этого; {{tarjmisoli|undan oʻzga }} кроме того; помимо него.<br /> }} bgx025c1aed9endl4329qunxkyexf8f 0 17133 639334 635097 2026-06-14T16:59:01Z Yokubjon Juraev 8265 639334 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ha-qi-qat''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|arab.]]'' حَقِيقَة – chinlik, rostlik, toʻgʻrilik; chin, toʻgʻri gap; tub maʼno; == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1. Chindan xam boʻlgan, voqelikka mos holat, narsa. {{misol|Ishga kelganidan beri endi bitta jiddiy topshiriq oldi, {{ajrat|haqiqat}}ni aytmaslik gunoh.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat.}} {{misol|Inson baxti mehnatda ekanligi ayni haqiqat. |[[w:Gazetadan|Gazetadan.]]|}} {{misol|Deydilar: har zamonning bordir oʻz tarozusi, Oh, naqadar rost erur ushbu buyuk {{ajrat|haqiqat}}.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yurtim shamoli.}} 2. Maʼlum tartib-qoida, qonunlarga mos ish, xatti-xarakat, holat; rostlik, toʻgʻrilik. {{misol|Xalq afsonalarda oʻz orzu-umidlarini, yurak nidosini.. yaxshilik va {{ajrat|haqiqat}} uchun kurashni ifodalagan.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari".]]}} {{misol|Qahramonlar haqida ocherk yozish uchun ularni qidirib topish, sarguzashtlarni {{ajrat|haqiqat}}, adolat tarozisida tortib koʻrmoq kerak.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar.}} :'''Haqiqat qilmoq''' Haqiqat, toʻgʻrilik yuzasidan ish tutmoq. {{misol|Hokim toʻra {{ajrat|haqiqat}} qilsin. Bolamni chaqirib, oʻzi soʻrasin!|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Hazrat {{ajrat|haqiqat}} qilib, saltanat pulini oʻgʻirlayotganlarni jazolaydi.|[[w:Mirmuxsin|Mirmuxsin]]|Meʼmor.}} 3. {{fls.|uz}} Kishi ongida voqelikning, obyektiv borliqning xaqqoniy, toʻgʻri aks etishi. 4. Rostligi fanniy yoʻl bilan isbotlangan, tajribada sinalgan xolat, xukm, fikr. {{misol|Mana shu soddagina rivoyat zamiriga sanʼatning mohiyati haqidagi ulugʻ {{ajrat|haqiqat}} singdirib yuborilgan.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik".]]}} {{misol|Men Mirzo soʻziga amal qilaman, uning gapida {{ajrat|haqiqat}} borligiga dilim ishonib turibdi.|[[w:Mirmuxsin|Mirmuxsin]]|Meʼmor.}} 5. {{din.|uz}} Ilohiyatni (xudoning borligini) oʻz-oʻzidan anglashiladigan, isbot talab qilmaydigan, shubxadan tashqari, aniq bir xodisa deb tushunish. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҲАҚИҚАТ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} *{{dlg}}: [[кирдик]], [[һаабул]] *{{en}}: [[truth]] *{{krc}}: [[керти]] *{{tr}}: [[gerçek]] *{{sah}}: [[кырдьык]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''haqiqat'''<br /> [[истина]], [[правда]]; // [[истинный]], [[правильный]], [[верный]], [[правдивый]]; {{tarjmisoli|~ hol }} действительное положение вещей; {{tarjmisoli|~da }} в действительности, на самом деле; {{tarjmisoli|~ qilmoq}} выяснять, разбирать, расследовать, устанавливать истину, выяснять положение вещей; {{tarjmisoli|~ yoʻl(i) }} путь истины; {{tarjmisoli|~ soʻz }} ({{izoh|или '''}}[[gap]]''') [[правдивые]] [[слова]]; [[правда]]; {{tarjmisoli|axir, bu ~-ku! }} ведь это же правда!; это же факт!<br /> }} 8535rse9nkhh3pp1r6c7ze6c8t0ez72 0 17146 639332 620910 2026-06-14T16:57:39Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639332 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == rost I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''rost''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== |f. ...lj — haqqoniy, ishonchli, toʻgʻri, toʻppa-toʻgʻri; haqiqat] 1 ''sft.'' Toʻgʻri, adil, tik. {{misol|Bu kun siz aytgan oʻshal Ofarin emaye, ustoz, Musibat ostida {{ajrat|rost}} qomati duto koʻrinur.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]}}. ''Toʻla, qaddini poem tutgan holda, kallasini xiyol egib, erkakcha taʼzim qildi.'' M. Ismoiliy, Bizning roman. '''2 '''''sft.'' Haqiqatdan iborat boʻlgan, ha-qiqatga asoslangan; toʻgʻri, chin. {{misol|{{ajrat|Rost}} gap. {{ajrat|Rost}} soʻz —haqqa qaror.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Yolgʻonchining {{ajrat|rost}} soʻzi ham yolgʻon boʻlur.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|-Boyagi semiz odam aytgan gashar {{ajrat|rost}} ekan,}} — ''dedi ichida [Sharofat].'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|{{ajrat|Rost}} aytyapman, buni men bir ne-cha bor sinab koʻrganman.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">XX&gt; Pe''Ya.''{{clear}} '''3 '''{{ot|uz}} Haqiqat, haq. {{misol|{{ajrat|Rost}}ga zavol yoʻq. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. hi {{misol|Mahkam birgina shu Akbarov va Toshev masalasidagi haqni nohaqdan, {{ajrat|rost}}ni yolgʻondan ajratib, toʻgʻri baholash uchun qan-cha kuch, vaqt, qunt, iroda kerakligini endi aniq koʻz oldiga keltirdi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. {{misol|Yodgor shundoq boʻlishini bshiandirki, {{ajrat|rost}}ini aytgandir.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. '''4 '''''krsh. s. vazifasida.'' Toʻgʻri. {{misol|[Saodat:] Voy, nima deb aljiraysan ? Avji oʻynab-kuladigan cho-gʻing-ku. {{ajrat|Rost}}, baʼzi vaqtda dunyodan chiqib ketging keladi. Dunyo qursin, gʻam koʻp.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gapning rosti Gapning ochigʻi, toʻgʻrisi. {{misol|Gapning {{ajrat|rost}}i, bugun leksiya qulogʻimga kir-mayapti.|[[w:Rost kelmoq Toʻgʻri kelmoq|Rost kelmoq Toʻgʻri kelmoq]]|mos kelmoq; yoqib tushmoq}}. {{misol|Bu gaping menga {{ajrat|rost}} keldi.|[[w:Rost koʻtarmoq Bemalol|Rost koʻtarmoq Bemalol]]|azot koʻtar-moq}}. {{misol|Yukni {{ajrat|rost}} koʻtarmoq.|[[w:Rost koʻcha qolib|Rost koʻcha qolib]]|past koʻcha bilan Aldam-qaldamlik bilan, chap berib}}. {{misol|Nega oʻzingizni goʻllikka solasiz? Hamma ertalab dalaga shoshilsa, siz., {{ajrat|rost}} koʻcha qolib, past koʻcha bilan bozorga chopasiz. |[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == rost II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''rost''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\[[w:Fors tili|f.]] ''''j ''''—'' alohida kuy nomi === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''(R — katta)'' Shashmaqom tizimidagi be-shinchi maqom nomi (''q.'' shashmaqom). ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|РОСТ}} === Tarjimalari === *{{de}}: [[geregelt]], [[glätten]] *{{az}}: [[düzgün]] *{{en}}: [[smooth]] *{{krc}}: [[керти]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>rost I<br /> 1 </b>[[правдивый]]; [[правильный]], [[верный]], [[истинный]]; [[справедливый]]; // [[правдиво]]; [[правильно]], [[верно]], [[истинно]]; [[справедливо]]; {{tarjmisoli|rost gap }} правда; истинная правда; правильные, справедливые слова; {{tarjmisoli|yolgʻonchining rost soʻzi ham yolgʻon boʻlur }} {{izoh|посл}}. у лжеца даже правдивое слово ложью обернётся; {{tarjmisoli|rost(ini) aytmoq }} ({{izoh|или '''}}[[gapirmoq]]''') [[говорить]] [[правду]]; {{tarjmisoli|rost aytasan }} верно (правильно) ты говоришь;<br /> '''2 '''[[правда]]; {{tarjmisoli|rostga zavol yoʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. правде нет ущерба) правду не поколебать, правда незыблема; {{tarjmisoli|gaping rostmi? }} правду ли ты говоришь?; {{tarjmisoli|gapning rosti }} откровенно говоря; по правде сказать (говоря); {{tarjmisoli|uning kelgani rost }} то, что он приехал - правда; он действительно приехал;<br /> '''3 '''{{izoh|в знач. вводн.}} [[правда]], [[в]] [[самом]] [[деле]]; {{tarjmisoli|rost, baʼzan ahvol boshqacha boʻladi }} правда, положение иногда бывает иным; {{tarjmisoli|* rost kelmoq }} прийтись по душе; {{tarjmisoli|bu gaping menga rost kelmadi }} мне не по душе эти твои слова; {{tarjmisoli|rost koʻtarmoq }} легко, без труда поднять ({{izoh|что-л}}.) над головой; {{tarjmisoli|boshni rost koʻtarmoq }} смело поднять голову, выпрямиться; {{tarjmisoli|rost koʻcha qolib past koʻcha bilan }} ({{izoh|букв}}. не прямой улицей, а закоулком) окольными путями, всяческими ухищрениями.<br /> <br /> '''rost II'''<br /> ([[Р]] - {{izoh|прописное}}) {{izoh|муз}}. [[Рост]] [{{izoh|название пятого макома из системы '''}}[[shashmaqom]] '''({{izoh|см}}. '''[[shashmaqom]]''')].<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] 7ty2f4xlspcvls5ulxg0imnmqb0p8b7 0 20614 639366 639278 2026-06-15T05:56:11Z Yokubjon Juraev 8265 639366 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #''matematikaga oid'' Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar. Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh. Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} 6 Bor(i), borliq, barcha, hamma.{{misol| Butun imkoniyapiardan foydalanmoq. Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq. Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni baja-rishga qaratilgan. n Uning {{ajrat|butun}} vuju-didan yoshlik, navqironlik, balogʻat tanta-nasi aks etib turardi.}} S. Ahmad, Ufq.{{misol| {{ajrat|Butun}} borligʻidan gupshiab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.}} X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati. 7 Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki bu-tunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi.{{misol| {{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.}} O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa. {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi. X. }}Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar.{{misol| Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.}} O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv.{{misol| Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.}} J. Abdullaxonov, Oriyat. {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.}} S. Ahmad, Ufq. 8 Oʻrin, joy, makon yoki kishilar ja-moasidagi barcha kishilarni bildiradi.{{misol| Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi. M. }}Ismoiliy, Fargʻona t. o.{{misol| Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.}} N. Fo-zilov, Diydor.{{misol| Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.}} Gazetadan.{{misol| Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.}} Oybek, Tanlangan asarlar. 9 Vaqg, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chega-rasini, oraligʻini ifodalaydi.{{misol| Butun yil. m Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻspiari bilan ovora boʻldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| {{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.}} S. Ahmad, Ufq. :Bagʻri butun 1) armonsiz, baxtli, kam-chiliksiz, toʻkis.{{misol| Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.}} Mirmuhsin, Meʼmor; 2) bola-chaqa-si, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan.{{misol| -Bola-laringizning diydoriga toʻydingizmi? — deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, — dedi Rohatbibi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.}} S. Ahmad, Ufq. Bir butun Yaxlit yoki boʻlinmaydigan.{{misol| Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal, m Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas. A.}} Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy. Butun boshli Katta, butunlay; katta bir.{{misol| Buri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.}} J. Xol-qosimov, Yangi uylar muborak.{{misol| Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari".{{misol| Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani teb-ratganman.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Noni butun Rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq.{{misol| -Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan,— dedi Fozshch aka.}} N. Safarov, Olovli izlar.{{misol| Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Esi (''yoki'' aqli) butun Es-hushi joyida, aqlli.{{misol| Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.}} H. Nazir, Yonar daryo.{{misol| Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Tegirmondan'' (yoki'' tegirmonga tushsa) butun chiqadi Juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida.{{misol| Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} 67wmifhxovd4puxq9laghhuijdo90ys 639367 639366 2026-06-15T06:01:13Z Yokubjon Juraev 8265 639367 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupshiab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.}} X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati. 7 Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki bu-tunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi.{{misol| {{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.}} O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa. {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi. X. }}Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar.{{misol| Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.}} O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv.{{misol| Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.}} J. Abdullaxonov, Oriyat. {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.}} S. Ahmad, Ufq. 8 Oʻrin, joy, makon yoki kishilar ja-moasidagi barcha kishilarni bildiradi.{{misol| Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi. M. }}Ismoiliy, Fargʻona t. o.{{misol| Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.}} N. Fo-zilov, Diydor.{{misol| Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.}} Gazetadan.{{misol| Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.}} Oybek, Tanlangan asarlar. 9 Vaqg, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chega-rasini, oraligʻini ifodalaydi.{{misol| Butun yil. m Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻspiari bilan ovora boʻldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| {{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.}} S. Ahmad, Ufq. :Bagʻri butun 1) armonsiz, baxtli, kam-chiliksiz, toʻkis.{{misol| Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.}} Mirmuhsin, Meʼmor; 2) bola-chaqa-si, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan.{{misol| -Bola-laringizning diydoriga toʻydingizmi? — deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, — dedi Rohatbibi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.}} S. Ahmad, Ufq. Bir butun Yaxlit yoki boʻlinmaydigan.{{misol| Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal, m Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas. A.}} Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy. Butun boshli Katta, butunlay; katta bir.{{misol| Buri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.}} J. Xol-qosimov, Yangi uylar muborak.{{misol| Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari".{{misol| Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani teb-ratganman.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Noni butun Rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq.{{misol| -Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan,— dedi Fozshch aka.}} N. Safarov, Olovli izlar.{{misol| Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Esi (''yoki'' aqli) butun Es-hushi joyida, aqlli.{{misol| Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.}} H. Nazir, Yonar daryo.{{misol| Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Tegirmondan'' (yoki'' tegirmonga tushsa) butun chiqadi Juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida.{{misol| Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} agzb1n9764xh2jkeg7oo5c9okaalc72 639368 639367 2026-06-15T07:20:44Z Yokubjon Juraev 8265 639368 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi.{{misol| {{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.}} O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa. {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi. X. }}Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar.{{misol| Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.}} O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv.{{misol| Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.}} J. Abdullaxonov, Oriyat. {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.}} S. Ahmad, Ufq. 8 Oʻrin, joy, makon yoki kishilar ja-moasidagi barcha kishilarni bildiradi.{{misol| Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi. M. }}Ismoiliy, Fargʻona t. o.{{misol| Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.}} N. Fo-zilov, Diydor.{{misol| Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.}} Gazetadan.{{misol| Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.}} Oybek, Tanlangan asarlar. 9 Vaqg, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chega-rasini, oraligʻini ifodalaydi.{{misol| Butun yil. m Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻspiari bilan ovora boʻldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| {{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.}} S. Ahmad, Ufq. :Bagʻri butun 1) armonsiz, baxtli, kam-chiliksiz, toʻkis.{{misol| Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.}} Mirmuhsin, Meʼmor; 2) bola-chaqa-si, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan.{{misol| -Bola-laringizning diydoriga toʻydingizmi? — deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, — dedi Rohatbibi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.}} S. Ahmad, Ufq. Bir butun Yaxlit yoki boʻlinmaydigan.{{misol| Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal, m Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas. A.}} Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy. Butun boshli Katta, butunlay; katta bir.{{misol| Buri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.}} J. Xol-qosimov, Yangi uylar muborak.{{misol| Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari".{{misol| Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani teb-ratganman.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Noni butun Rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq.{{misol| -Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan,— dedi Fozshch aka.}} N. Safarov, Olovli izlar.{{misol| Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Esi (''yoki'' aqli) butun Es-hushi joyida, aqlli.{{misol| Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.}} H. Nazir, Yonar daryo.{{misol| Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Tegirmondan'' (yoki'' tegirmonga tushsa) butun chiqadi Juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida.{{misol| Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} eerodmcxyzitmhiud2chwxisrdnnw8k 639369 639368 2026-06-15T07:22:22Z Yokubjon Juraev 8265 639369 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.}} O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv.{{misol| Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.}} J. Abdullaxonov, Oriyat. {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.}} S. Ahmad, Ufq. 8 Oʻrin, joy, makon yoki kishilar ja-moasidagi barcha kishilarni bildiradi.{{misol| Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi. M. }}Ismoiliy, Fargʻona t. o.{{misol| Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.}} N. Fo-zilov, Diydor.{{misol| Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.}} Gazetadan.{{misol| Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.}} Oybek, Tanlangan asarlar. 9 Vaqg, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chega-rasini, oraligʻini ifodalaydi.{{misol| Butun yil. m Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻspiari bilan ovora boʻldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| {{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.}} S. Ahmad, Ufq. :Bagʻri butun 1) armonsiz, baxtli, kam-chiliksiz, toʻkis.{{misol| Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.}} Mirmuhsin, Meʼmor; 2) bola-chaqa-si, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan.{{misol| -Bola-laringizning diydoriga toʻydingizmi? — deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, — dedi Rohatbibi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.}} S. Ahmad, Ufq. Bir butun Yaxlit yoki boʻlinmaydigan.{{misol| Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal, m Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas. A.}} Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy. Butun boshli Katta, butunlay; katta bir.{{misol| Buri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.}} J. Xol-qosimov, Yangi uylar muborak.{{misol| Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari".{{misol| Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani teb-ratganman.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Noni butun Rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq.{{misol| -Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan,— dedi Fozshch aka.}} N. Safarov, Olovli izlar.{{misol| Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Esi (''yoki'' aqli) butun Es-hushi joyida, aqlli.{{misol| Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.}} H. Nazir, Yonar daryo.{{misol| Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Tegirmondan'' (yoki'' tegirmonga tushsa) butun chiqadi Juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida.{{misol| Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} j3t93pbwdevw8nlk27eab5tzb9e57v5 0 28334 639361 611698 2026-06-15T05:08:16Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639361 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-vul-di-riq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy; ''uvul-'' degan qismi ''[[o‘g‘il]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Baliq va boshqa baʼzi suvda yashovchi jonivorlarning tuxumchalari, urugʻi; [[ikra]]. ''Bosilib, uvuldirigʻi sitilib chiqqan baliqlar.'' {{misol|Qovoq xumchadagi sutdan oqlab, {{ajrat|uvuldiriq}} surkalgan kulchani sindirib, mehmonning oldiga qoʻydi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УВУЛДИРИҚ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{tr}}: [[havyar]] {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''uvuldiriq'''<br /> [[икра]] ({{izoh|рыб или земноводных}}); [[кладка]] [[яичек]] ({{izoh|некоторых насекомых}}).<br /> }} gynwtuiib0lxgemrn7kkef9iluwmd3s 0 31802 639362 575626 2026-06-15T05:11:34Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639362 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''may-da-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|<b>MAYDALA- B</b>u feʼl 'kichik (boʻlaklar)' maʼnosini anglatadigan tojikcha mayda sifatidan ({{ТжРС}}, 211) oʻzbek tilida -la qoʻshimchasi bilan yasalgan; 'mayda boʻlaklarga ushat-, aylantir-' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, ^G&gt;⁴⁴¹)- . „}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Kichik-kichik boʻlak-larga boʻlmoq, mayda qilmoq, ushatmoq. {{misol|Oʻtin {{ajrat|maydala}}mokQand {{ajrat|maydala}}moq.}} n {{misol|Sherbek boshini koʻtarmay, stol ustidagi gazeta che-tini yirtib, {{ajrat|maydala}}b oʻtirardi.|[[w:S Anorboyev|S Anorboyev]]|Oqsoy}}. 2 Yirik pulni mayda pulga alishtir-moq, ushatmoq. {{misol|Yuz soʻmni {{ajrat|maydala}}mok.}} '''3 '''{{s. t.|uz}} Ichimlikyoki ichkilikni oz-ozdan quymoq, oz-ozdan quyib ichmoq. {{misol|Er-xotin choyni {{ajrat|maydala}}b, shu bir-ikki yil ichida boʻlib oʻtgan voqealarni gaplashib oʻtirishdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 4 Mayda-mayda yogʻmoq. {{misol|Yomtr {{ajrat|maydala}}b, ezib yogʻyapti.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}. === Sinonimlari === [[uvalamoq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|МАЙДАЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} '''maydalamoq''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[maydalamoq]]</b></br> <b>1 </b>[[мельчить]], [[крошить]]; [[дробить]], [[раздроблять]]; [[раскалывать]]; {{tarjmisoli|kesaklarni ~ }} мельчить комья земли; {{tarjmisoli|tosh ~ }} дробить камень; {{tarjmisoli|qandni ~ }} колоть сахар;</br> <b>2 </b>[[разукрупнять]]; {{tarjmisoli|katta birlashmalarni ~ }} разукрупнять большие объединения;</br> <b>3 </b>[[разменивать]] ({{izoh|деньги}}); {{tarjmisoli|yuz soʻmlikni ~ }} разменять сторублёвую бумажку;</br> <b>4 </b>[[наливать]] {{izoh|или }}[[пить]] [[напиток]] [[мелкими]] [[порциями]], [[помалу]]; <b>choyni maydalab gaplashib oʻtirmoq</b> сидеть и разговаривать, попивая (помалу) чаёк;</br> <b>5 [[maydalab]] [[yormoq]] = [[sevalamoq]].</br> </b> }} mvg249lfi398gawuht2cgi0jqfzv57f 0 33697 639339 634878 2026-06-14T18:54:03Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639339 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''gʻarb''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == [[w:Arab tili|a.]] غَرْب — kunbotar, gʻarb == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Dunyo-ning toʻrt tomonidan biri; sharqqa qara-ma-qarshi tomon, quyosh botadigan tomon; kunbotar. {{misol|{{ajrat|Gʻarb}}dan esgan shamol.}} m {{misol|Oftob {{ajrat|gʻarb}}ga yonboshlaganda, ikki yoʻlovchi dashtdan chiqib, tepalikka yoʻl oldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Mas-ton}}. 2 Maʼlum bir obʼyekt, hudud, maydon, bino va shu kabilarning gʻarb tomoni, gʻarbiy qis-mi. {{misol|Oʻzbekistonning {{ajrat|gʻarb}}i.}} n {{misol|Otabek may-donda otini supurib egarlar ekan, maydon-ning {{ajrat|gʻarb}}idagi xaroba uyning devoridan bir bosh koʻtarilib, unga qarab turar edi. A. |[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Jarning narigi tomoni bir tepadan iborat boʻlib, janub biqini maʼlum Chaqar suvi bilan, {{ajrat|gʻarb}}i Boʻz-suv va Koʻkcha arigʻi bilan oʻralgan.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. '''3 '''{{s. t.|uz}} Gʻarbiy Yevropa, Gʻarbiy Yevropa mamlakatlari. {{misol|Jannaning oʻzi.. {{ajrat|gʻarb}}da ti-kilgan, koʻkrak choʻntagi ustiga lotin har-fidan belgilar qoʻyilgan jelatka.. topib kelib, Umidga kiygizdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҒАРБ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[гъарб]] |sah = [[арҕаа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gʻarb'''<br /> [[запад]]; // [[западный]]; {{tarjmisoli|~ga, ~ tomonga }} на запад.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 1fz6bleb6q9na2kna4buwa09n5gbx78 0 38553 639347 582307 2026-06-14T19:07:26Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639347 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qabr''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|a.]]'' — goʻr == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Odam oʻligi (murda- si) koʻmiladigan yoki koʻmilgan maxsus joy; goʻr. ''Chinorli mozorda xoʻp mehribon, xoʻp dilkash odam'' — {{misol|Boboqul otaning {{ajrat|qabr}}i bor. |[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Bu {{ajrat|qabr}}larda dorga osilgan Nizomiddin va uning olti oʻrtogʻi.. yotganday boʻlib koʻrinardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚАБР}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[къабыр]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qabr'''<br /> [[могила]]; // [[могильный]]; {{tarjmisoli|qabr toshi }} могильный камень, надгробие.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 4wizddo6s0am1gkwxynxb2024pcev5m 0 38993 639337 635103 2026-06-14T18:52:29Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639337 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kal-ta-ke-sak''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Sudralib yuruvchilar sinfiga mansub, dumi uzun va uziluvchan, tana tuzilishi turli-tuman, usti mayda tangachalar bilan qoplangan jonivor. {{misol|Yoʻl ustidan chiqib qolgan chaqqon {{ajrat|kaltakesak}}-lar oʻqday otilib, kavaklarga kirib keta-di..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Maston}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАЛТАКЕСАК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кеселекке]] |sah = [[тыймыыт]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[kaltakesak]]</b></br> [[ящерица]].</br> }} fdqyg16trhiprlb96ecdlysb4m611bb 0 39841 639330 635105 2026-06-14T16:25:22Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639330 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini us-tara {{ajrat|kes}}moq. Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} n {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? — Pi-choq {{ajrat|kes}}ib ketdi..}} — {{misol|Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 2 Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajrat-moq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq. Qovunni {{ajrat|kes}}moq. Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} m {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tar-vuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Zi-yodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga }}[ ''Sidiqjonga''] ''bir qarab qoʻydi.'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. 3 Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq. Gul {{ajrat|kes}}moq. shsh Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor. |[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}}. {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beri-roq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}may-sizlar.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi. |[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. 4 Kanal, yoʻl va sh. k. qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qa-zib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} a {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik}} [''suvni\. ''M. Ismoiliy, Fargʻonat. o. '''5 '''{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qis-midan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birov-ning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayot-gan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. 6 Badanga (uning biror aʼzosiga) kat-tik, taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Keyin Yigita-li, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}}. '''7 '''{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bi-tirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, — dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''8 '''{{s. t.|uz}} Belgilamoq (maye., narxni). {{misol|Ul-gurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Elchilar}}. '''9 '''{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di. shsh [Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, huku-mating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}}. '''10 '''{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib tur-moqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}. {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzla-ri tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Su-vonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻron-ning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. '''11 '''''etn. kam qoʻll. ayn.'' kestirmoq 2. ''Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir ''"shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, — deydi. Oybek, Tanlangan asarlar. :Bir kesar Bir marta aytadigan, aytga-nini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. -Juda bir kesar ekansiz-ku! — Krbi-lovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka. S. Mah-kamov, Dala tongi. Ioʻlni kesmoq Toʻsqin-lik qilmoq, gʻov boʻlmoq. -Faqat togʻni te-shib chiqarasanlar, — deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi.. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Tutgan joyini (yoki joyidan) kesmoq Oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. ..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan. "Mushtum". Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi. I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Qoʻlini kesmoq koʻchma Yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi. Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} 8czwh2vtugm4k7z0dq7hyg1kxb4adao 639349 639330 2026-06-15T02:27:38Z Yokubjon Juraev 8265 639349 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} 4 Kanal, yoʻl va sh. k. qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qa-zib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} a {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik}} [''suvni\. ''M. Ismoiliy, Fargʻonat. o. '''5 '''{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qis-midan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birov-ning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayot-gan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. 6 Badanga (uning biror aʼzosiga) kat-tik, taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Keyin Yigita-li, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}}. '''7 '''{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bi-tirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, — dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''8 '''{{s. t.|uz}} Belgilamoq (maye., narxni). {{misol|Ul-gurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Elchilar}}. '''9 '''{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di. shsh [Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, huku-mating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}}. '''10 '''{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib tur-moqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}. {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzla-ri tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Su-vonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻron-ning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. '''11 '''''etn. kam qoʻll. ayn.'' kestirmoq 2. ''Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir ''"shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, — deydi. Oybek, Tanlangan asarlar. :Bir kesar Bir marta aytadigan, aytga-nini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. -Juda bir kesar ekansiz-ku! — Krbi-lovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka. S. Mah-kamov, Dala tongi. Ioʻlni kesmoq Toʻsqin-lik qilmoq, gʻov boʻlmoq. -Faqat togʻni te-shib chiqarasanlar, — deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi.. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Tutgan joyini (yoki joyidan) kesmoq Oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. ..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan. "Mushtum". Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi. I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Qoʻlini kesmoq koʻchma Yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi. Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} 46z9tqn9jbmy3qka1ku4a7a544rqxfu 639350 639349 2026-06-15T02:35:32Z Yokubjon Juraev 8265 639350 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh. k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, — dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di. shsh [Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, huku-mating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}}. '''10 '''{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib tur-moqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}. {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzla-ri tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Su-vonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻron-ning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. '''11 '''''etn. kam qoʻll. ayn.'' kestirmoq 2. ''Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir ''"shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, — deydi. Oybek, Tanlangan asarlar. :Bir kesar Bir marta aytadigan, aytga-nini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. -Juda bir kesar ekansiz-ku! — Krbi-lovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka. S. Mah-kamov, Dala tongi. Ioʻlni kesmoq Toʻsqin-lik qilmoq, gʻov boʻlmoq. -Faqat togʻni te-shib chiqarasanlar, — deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi.. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Tutgan joyini (yoki joyidan) kesmoq Oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. ..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan. "Mushtum". Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi. I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Qoʻlini kesmoq koʻchma Yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi. Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} h7ty1bbp10ooj1fzox9sgotyucldq6e 639351 639350 2026-06-15T02:35:58Z Yokubjon Juraev 8265 639351 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh.k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, — dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di. shsh [Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, huku-mating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}}. '''10 '''{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib tur-moqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}. {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzla-ri tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Su-vonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻron-ning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. '''11 '''''etn. kam qoʻll. ayn.'' kestirmoq 2. ''Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir ''"shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, — deydi. Oybek, Tanlangan asarlar. :Bir kesar Bir marta aytadigan, aytga-nini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. -Juda bir kesar ekansiz-ku! — Krbi-lovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka. S. Mah-kamov, Dala tongi. Ioʻlni kesmoq Toʻsqin-lik qilmoq, gʻov boʻlmoq. -Faqat togʻni te-shib chiqarasanlar, — deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi.. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Tutgan joyini (yoki joyidan) kesmoq Oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. ..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan. "Mushtum". Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi. I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Qoʻlini kesmoq koʻchma Yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi. Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} 65f3h5mgx7j0ivh0nu2eximnstz6o6q 639352 639351 2026-06-15T02:36:30Z Yokubjon Juraev 8265 639352 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh.k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, - dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di. shsh [Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, huku-mating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}}. '''10 '''{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib tur-moqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}. {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzla-ri tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Su-vonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻron-ning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. '''11 '''''etn. kam qoʻll. ayn.'' kestirmoq 2. ''Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir ''"shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, — deydi. Oybek, Tanlangan asarlar. :Bir kesar Bir marta aytadigan, aytga-nini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. -Juda bir kesar ekansiz-ku! — Krbi-lovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka. S. Mah-kamov, Dala tongi. Ioʻlni kesmoq Toʻsqin-lik qilmoq, gʻov boʻlmoq. -Faqat togʻni te-shib chiqarasanlar, — deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi.. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Tutgan joyini (yoki joyidan) kesmoq Oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. ..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan. "Mushtum". Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi. I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Qoʻlini kesmoq koʻchma Yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi. Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} jae15dxgzshwwar4ofyt3r1vae2zth8 639353 639352 2026-06-15T04:03:50Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639353 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh.k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, - dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di.}} {{misol|[Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, hukumating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} '''10 '''{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib tur-moqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}. {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzla-ri tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Su-vonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻron-ning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. '''11 '''''etn. kam qoʻll. ayn.'' kestirmoq 2. ''Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir ''"shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, — deydi. Oybek, Tanlangan asarlar. :Bir kesar Bir marta aytadigan, aytga-nini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. -Juda bir kesar ekansiz-ku! — Krbi-lovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka. S. Mah-kamov, Dala tongi. Ioʻlni kesmoq Toʻsqin-lik qilmoq, gʻov boʻlmoq. -Faqat togʻni te-shib chiqarasanlar, — deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi.. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Tutgan joyini (yoki joyidan) kesmoq Oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. ..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan. "Mushtum". Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi. I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Qoʻlini kesmoq koʻchma Yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi. Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} jl68ltrvbdojjzrfd01xz6lesv3qc7r 639354 639353 2026-06-15T04:56:01Z Yokubjon Juraev 8265 639354 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh.k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, - dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di.}} {{misol|[Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, hukumating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib turmoqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzlari tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Suvonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻronning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} '''11 '''''etn. kam qoʻll. ayn.'' kestirmoq 2. ''Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir ''"shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, - deydi. Oybek, Tanlangan asarlar. :Bir kesar Bir marta aytadigan, aytga-nini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. -Juda bir kesar ekansiz-ku! — Krbi-lovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka. S. Mah-kamov, Dala tongi. Ioʻlni kesmoq Toʻsqin-lik qilmoq, gʻov boʻlmoq. -Faqat togʻni te-shib chiqarasanlar, — deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi.. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Tutgan joyini (yoki joyidan) kesmoq Oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. ..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan. "Mushtum". Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi. I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Qoʻlini kesmoq koʻchma Yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi. Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} ow35njk35ukyhldt7kkpqrqyphr5dpm 639355 639354 2026-06-15T04:58:39Z Yokubjon Juraev 8265 639355 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh.k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, - dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di.}} {{misol|[Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, hukumating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib turmoqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzlari tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Suvonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻronning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} #{{etn.}} kam qoʻll. {{ayn.}} [[kestirmoq]] 2. {{misol|Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir "shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, - deydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bir kesar''' - bir marta aytadigan, aytganini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. {{misol|-Juda bir kesar ekansiz-ku! — Krbi-lovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka. S. Mahkamov, Dala tongi}}<br/>'''Yoʻlni kesmoq''' - toʻsqinlik qilmoq, gʻov boʻlmoq. -Faqat togʻni te-shib chiqarasanlar, - deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi.. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Tutgan joyini (yoki joyidan) kesmoq Oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. ..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan. "Mushtum". Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi. I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Qoʻlini kesmoq koʻchma Yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi. Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} lksg61dzfxxnbilo5uq64cxm26oscah 639356 639355 2026-06-15T05:01:06Z Yokubjon Juraev 8265 639356 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh.k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, - dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di.}} {{misol|[Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, hukumating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib turmoqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzlari tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Suvonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻronning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} #{{etn.}} kam qoʻll. {{ayn.}} [[kestirmoq]] 2. {{misol|Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir "shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, - deydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bir kesar''' - bir marta aytadigan, aytganini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. {{misol|-Juda bir kesar ekansiz-ku! - Qobilovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka.|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Dala tongi}}<br/>'''Yoʻlni kesmoq''' - toʻsqinlik qilmoq, gʻov boʻlmoq. {{misol|-Faqat togʻni teshib chiqarasanlar, - deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi..|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Tutgan joyini''' (yoki joyidan) kesmoq Oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. ..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan. "Mushtum". Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi. I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Qoʻlini kesmoq koʻchma Yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi. Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} h5se0lyy6buksnqxruo4i5fbag6w1ll 639357 639356 2026-06-15T05:03:08Z Yokubjon Juraev 8265 639357 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh.k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, - dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di.}} {{misol|[Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, hukumating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib turmoqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzlari tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Suvonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻronning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} #{{etn.}} kam qoʻll. {{ayn.}} [[kestirmoq]] 2. {{misol|Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir "shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, - deydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bir kesar''' - bir marta aytadigan, aytganini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. {{misol|-Juda bir kesar ekansiz-ku! - Qobilovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka.|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Dala tongi}}<br/>'''Yoʻlni kesmoq''' - toʻsqinlik qilmoq, gʻov boʻlmoq. {{misol|-Faqat togʻni teshib chiqarasanlar, - deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi..|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Tutgan joyini''' (''yoki'' '''joyidan''') '''kesmoq''' - oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. {{misol|..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan.|[[w:Mushtum|"Mushtum"}} {{misol|Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi.|I. Ahmedov, O. Tolipov|Kim aybdor?}}<br/>'''Qoʻlini kesmoq''' - {{koʻchma}} yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi. Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} rco0l29wsr794glrevwkj9srtc22rem 639358 639357 2026-06-15T05:04:31Z Yokubjon Juraev 8265 639358 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh.k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, - dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di.}} {{misol|[Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, hukumating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib turmoqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzlari tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Suvonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻronning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} #{{etn.}} kam qoʻll. {{ayn.}} [[kestirmoq]] 2. {{misol|Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir "shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, - deydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bir kesar''' - bir marta aytadigan, aytganini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. {{misol|-Juda bir kesar ekansiz-ku! - Qobilovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka.|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Dala tongi}}<br/>'''Yoʻlni kesmoq''' - toʻsqinlik qilmoq, gʻov boʻlmoq. {{misol|-Faqat togʻni teshib chiqarasanlar, - deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi..|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Tutgan joyini''' (''yoki'' '''joyidan''') '''kesmoq''' - oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. {{misol|..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi.|I. Ahmedov, O. Tolipov|Kim aybdor?}}<br/>'''Qoʻlini kesmoq''' - {{koʻchma}} yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. {{misol|Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} jwc6k3coyzetteiv3omzix63ab1wh9l 639359 639358 2026-06-15T05:05:13Z Yokubjon Juraev 8265 639359 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh.k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, - dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di.}} {{misol|[Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, hukumating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud., yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib turmoqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzlari tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Suvonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻronning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} #{{etn.}} {{kam qoʻll.}} {{ayn.}} [[kestirmoq]] 2. {{misol|Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir "shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, - deydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bir kesar''' - bir marta aytadigan, aytganini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. {{misol|-Juda bir kesar ekansiz-ku! - Qobilovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka.|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Dala tongi}}<br/>'''Yoʻlni kesmoq''' - toʻsqinlik qilmoq, gʻov boʻlmoq. {{misol|-Faqat togʻni teshib chiqarasanlar, - deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi..|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Tutgan joyini''' (''yoki'' '''joyidan''') '''kesmoq''' - oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. {{misol|..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi.|I. Ahmedov, O. Tolipov|Kim aybdor?}}<br/>'''Qoʻlini kesmoq''' - {{koʻchma}} yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. {{misol|Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} 8vxlebefr173jvi5d9bff4ex0nzj1ft 639360 639359 2026-06-15T05:06:15Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639360 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kes-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Tigʻ bilan tanasi, etini tilmoq, tilib ichiga kirmoq. {{misol|Betini ustara {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Tovonini shisha {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qoʻlingizga nima qildi, Shokirbek? - Pichoq {{ajrat|kes}}ib ketdi.. Yomon {{ajrat|kes}}dimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Tigʻli asbob bilan boʻlaklarga ajratmoq, boʻlaklamoq; qirqmoq. {{misol|Nonni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qovunni {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Qazini {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Har vaqt maqtaydigan pichogʻini qinidan sugʻurib, tarvuzni {{ajrat|kes}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ziyodaxon shitob bilan ugra {{ajrat|kes}}ar ekan, unga [Sidiqjonga] bir qarab qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Ortiqcha, keraksiz qismni tigʻ bilan olib tashlamoq. {{misol|Tok {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Gul {{ajrat|kes}}moq.}} {{misol|Odatda, kuchuk bolaning qulogʻini, dumini {{ajrat|kes}}ishadi. Chunki buning ularga foydasi bor.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}} {{misol|Choʻloq boʻlib yurtimga qaytganimdan qaytmaganim beriroq emasmi?. Qarorim shu: oyogʻimni {{ajrat|kes}}maysizlar.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Ogʻrisa ham, yarani oʻz vaqtida {{ajrat|kes}}ib tashlagan yaxshi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} #Kanal, yoʻl {{va sh.k.}} qurish uchun yoki yer ochish maqsadida balandlikni kovlab, qazib, yorib, orasini ochmoq. {{misol|Adirni {{ajrat|kes}}ib, yoʻl qurmoq.}} {{misol|Oqboʻra olislik qilsa, togʻni teshib oʻtirmay, {{ajrat|kes}}ib oʻtkazardik [suvni].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #{{koʻchma|uz}} Biror joyning oʻrtaroq qismidan, orasidan tikkalab yoʻl olmoq, yoʻnalmoq. {{misol|Hushi oʻziga kelgan Boʻta, birovning qoʻrgʻoniga bemahal moʻralab turganidan xijolat boʻlib, tolzorni {{ajrat|kes}}ib, orqasiga qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bular [jangchilar] shagʻal toʻkilgan katta yoʻlni {{ajrat|kes}}ib oʻtib, adirga tomon chiqib ketayotganda, botayotgan quyoshning horgʻin nuri roʻparadagi qorli togʻ choʻqqisini.. bir lahza qizartirdi-da, soʻndi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} #Badanga (uning biror aʼzosiga) qattiq taʼsirini oʻtkazmoq (asosan, sovuq haqida). {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni {{ajrat|kes}}adi, sovuqdan oyoqlarning barmoqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Keyin Yigitali, badanlarini suv {{ajrat|kes}}ib yubordi shekilli, erinibgina qirgʻoqqa chiqib.. chalqancha tushib yotdi.|[[w:D. Nuriy|D. Nuriy]]|Osmon ustuni}} #{{koʻchma|uz}} Oraga luqma tashlab, gapni boʻlmoq, toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻlchi hali gapini bitirmagan edi, Mirzakarimboy uni {{ajrat|kes}}di: -Bir terining ichida qoʻy necha ozib, necha marta semiradi, - dedi salmoqlanib boy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.|uz}} Belgilamoq ({{mas.}} narxni). {{misol|Ulgurji savdogarlarga sotiladigan mollarning narxini Hoji Hamdam {{ajrat|kes}}ib berardi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Elchilar}} #{{s. t.|uz}} Jazoga hukm qilmoq. {{misol|Sud oʻgʻrini besh yilga {{ajrat|kes}}di.}} {{misol|[Amaki Fotimaga:] Endi eshikdan bir qadam nari jilma, pichoqni toʻrt joyingga uraman.. Keyin, mayli, hukumating meni {{ajrat|kes}}adimi, osadimi, nima qilsa qshshversin!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Prokuror, otib oʻldirilsin, degan edi, sud.. yetti yilga Sibirga {{ajrat|kes}}di.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{koʻchma|uz}} Pasaytirmoq, qaytarmoq, yoʻq qilmoq. {{misol|Kun misday qizib ketgan, faqat adir va soylardan kelgan shabada kunning taftini {{ajrat|kes}}ib, odamlarga orom berib turmoqda.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Achchiqni achchiq {{ajrat|kes}}adi degandek, dadasining bu soʻzlari tashqaridagi sovuqni {{ajrat|kes}}di shekilli, Suvonjon eshikni kuch bilan ochib, oʻzini boʻronning quchogʻiga otdi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} #{{etn.}} {{kam qoʻll.}} {{ayn.}} [[kestirmoq]] 2. {{misol|Lekin mahallamizda gazeta oʻqiydigan bir "shumtaka" bor, u haromi: -Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga yozaman, - deydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bir kesar''' - bir marta aytadigan, aytganini qiladigan yoki qildiradigan, bir soʻzli. {{misol|-Juda bir kesar ekansiz-ku! - Qobilovning soʻzini boʻldi Farmonqul aka.|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Dala tongi}}<br/>'''Yoʻlni kesmoq''' - toʻsqinlik qilmoq, gʻov boʻlmoq. {{misol|-Faqat togʻni teshib chiqarasanlar, - deb hokim yoʻlimizni kesib qoʻydi..|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Tutgan joyini''' (''yoki'' '''joyidan''') '''kesmoq''' - oʻta oʻjarlik qilmoq, aytganida turib olmoq. {{misol|..Zulfiya Ziyayeva ham mana shunaqa, tutgan joyini kesadiganlardan.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Otasi oʻz bilganidan qolmadi, onasi tutgan joyini kesdi.|I. Ahmedov, O. Tolipov|Kim aybdor?}}<br/>'''Qoʻlini kesmoq''' - {{koʻchma}} yordamchisidan (imkoniyatidan) mahrum qilmoq. {{misol|Bu gʻamlar yetmaganday, uning yagona koʻmakchisi boʻlgan shogirdini yaqinda boshqa bir usta aynitib olib, bechora cholning qoʻlini kesdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕСМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[кесерге]] |sah = [[быс]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kesmoq'''<br /> '''1 '''[[резать]], [[отрезать]], [[обрезать]], [[срезать]], [[нарезать]]; {{tarjmisoli|non ~ }} резать хлеб; {{tarjmisoli|metall ~ }} резать металл; {{tarjmisoli|vint ~ }} {{izoh|тех}}. нарезать винт; {{tarjmisoli|tok ~ }} подрезать виноградную лозу, срезать лишние побеги; {{tarjmisoli|yoʻlni ~ }} перерезать, закрыть дорогу; '''kesib oʻtmoq '''пересечь; '''kesuvchi mashina '''резальная машина; '''kesuvchi asbob '''режущий инструмент; '''yetti oʻlchab, bir kes '''{{izoh|посл}}. семь раз отмерь, один раз отрежь; '''oʻtmas pichoq qoʻl kesar '''{{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. тупой нож порежет руку) неровен час и тупым ножом обрежешься;<br /> '''2 '''[[рубить]], [[срубать]], [[отрубать]], [[обрубать]]; {{tarjmisoli|daraxt ~ }} рубить дерево; '''daraxt kesuvchi '''дровосек;<br /> '''3 '''[[прерывать]], [[прекращать]] ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|birovning soʻzini choʻrt ~ }} резко прервать чью-либо речь;<br /> '''4 '''[[присуждать]] [[к]] [[наказанию]];<br /> '''5 '''[[определять]], [[назначать]] ({{izoh|напр. цену}}); {{tarjmisoli|baho ~ }} назначать цену;<br /> '''6 '''[[срезать]], [[сравнивать]], [[скопать]] ([[возвышенности]], [[бугры]] {{izoh|и т. п}}.); '''adirni kesib yoʻl qurmoq''' построить дорогу, скопав холмы;<br /> '''7 '''{{izoh|перен}}. [[умерять]], [[уменьшать]]; [[смягчать]]; [[уничтожать]]; [[прекращать]] ({{izoh|действие}}); '''... shabada kunning taftini kesib, odamlarga orom berib turmoqda '''(Ћ. Назир, «Сўнмас чаќмоќлар») ... ветерок, умеряя дневную жару, дарует людям прохладу; '''achchiqni achchiq kesar '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. горькое уничтожает горькое) клин клином вышибают;<br /> '''8 '''{{izoh|рел}}. [[совершать]] [[обрезание]]; '''* badanimni sovuq kesib ketdi '''меня проморозило до костей; '''tutgan yerini kesadigan '''упрямый, неуступчивый, непременно желающий поставить на своём; '''bir kesar '''неуступчивый; несговорчивый, не меняющий принятого решения; '''choʻrt kesar '''{{izoh|см}}.'''[[choʻrt]]'''.<br /> }} ks04gzuxlxza0ax135dwzmioogcj0s4 0 40928 639345 583853 2026-06-14T19:05:42Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639345 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qop-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|QOP— ' tishla—' (it, tuya harakati haqida). It qutursa, egasini q o p a d i (Maqol). Qadimgi turkiy tilda 'ushla—' (ДС, 420), 'echib ol-' (Devon, II, 10) kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli qap- tarzida ta — laffuz qilingan; oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: qap— &gt;&nbsp;qâp—. Maʼno taraqqiyoti natijasida bu feʼl hozirgi oʻzbek tilida faqat itning, tuyaning hamla qilishinigina anglatadi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Tishlab olmoq, tishlamoq (it, tuya haqida). {{misol|Itni {{ajrat|qop}}mas deb boʻlmas. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|It qutursa, egasini {{ajrat|qop}}adi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|-E, yuravering, {{ajrat|qop}}maydi! — dedi orqada kelayotgan Tojiboy.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. '''2 '''{{shv.|uz}} Tishlamoq. {{misol|Ne bedovlar jazosini topadi, Bir nechasi agʻnab, qumni {{ajrat|qop}}adi. |[[w:"Alpomish"|"Alpomish"]]}}. '''3 '''{{koʻchma|uz}} Jerkib, urishib gapirmoq, dagʻal ran qilib, dilni ogʻritmoq. {{misol|Yaxshi to-pib gapirar, yomon {{ajrat|qop}}ib (gapirar).|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|-Davlatbaxt qani ? Nega u kelmadi ? -{{ajrat|qop}}ib gapirdi Olloyor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. qopongʻich ''ayn.'' qopagʻon. {{misol|{{ajrat|Qop}}ongʻich it.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚОПМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[къабаргъа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qopmoq'''<br /> '''1 '''[[кусать]], [[набрасываться]] ({{izoh|о животном, чаще о собаке}}); '''uni it qopib oldi '''его укусила собака;<br /> '''2 '''{{izoh|перен}}. [[набрасываться]], [[накидываться]] ({{izoh|с бранью, руганью}}); '''yaxshi topib gapirar, yomon qopib gapirar '''{{izoh|см}}. '''[[gapirmoq]]'''.<br /> }} 8pahqeesmfbun29t6nmf6hl4enizi8e 0 50855 639335 637779 2026-06-14T17:00:12Z Yokubjon Juraev 8265 639335 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tang-ri''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Ushbu qadimgi so‘z Enasoygi tillardan kelib chiqadi deb faraz qilingan<ref> A Descriptive Grammar of Ket (Yenisei-Ostyak), 2007-yilgi; 16-bet.</ref>. {{mo'g'.}} ''[[тэнгэр]]'' - osmon; Xudo == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Alloh, Xudo, Parvardigor. {{misol|Men qilaman oʻttiz, {{ajrat|Tangri}}m qiladi toʻqqiz.|[[w:Maqol|Maqol]]||}} {{misol|Teng yeganni {{ajrat|Tangri}} suyibdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Baʼzida gʻoʻldirab bosinqirar, uygʻonib ketib, {{ajrat|Tangri}}ga yolvorib, najot tilardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Choʻri}} === Sinonimlari === [[o‘g‘on|O‘g‘on]], [[xudo|Xudo]], [[rabb|Rabb/Robb]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТАНГРИ}} == Tarjimalari == {{-trans-|Tangri| *{{alt}}: [[кудай]] *{{gag}}: [[Allah]] *{{mn}}: [[бурхан]] *{{os}}: [[хуцау]] *{{krc}}: [[тейри]] *{{kim}}: [[буърһан]] *{{uum}}: [[ałłax]] *{{amw}}: [[ܐܠܗܐ]] *{{xal}}: [[бурхн]] *{{tyv}}: [[бурган]] *{{ug}}: [[تەڭرى]] *{{kjh}}: [[худай]] *{{sah}}: [[таҥара]], [[тойон]] *{{cv}}: [[турӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tangri'''<br /> [[бог]]; {{tarjmisoli|men qilaman oʻttiz, - Tangrim qiladi toʻqqiz }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. я делаю тридцать, а бог делает девять) {{izoh|соотв}}. человек предполагает, а бог располагает.<br /> }} 7tpcznk91ndnvvnx3wuzj8qhczmibex 0 53960 639363 594184 2026-06-15T05:11:54Z Yokubjon Juraev 8265 639363 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-va-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|UVALA- ’maydala-’, ’ushat-’. Nonni u v a l a b, qushlarga sochdi. Bu feʼl qadimgi turkiy tildagi ’maydala-’, 'parchala-’ maʼnosini anglatgan uv- feʼli — ning (ДС, 619) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -a qoʻshimchasi qoʻshilgan shaklidan 'takror’ maʼnosini ifodalovchi -la qoʻshimchasi bilan hosil qilingan; oʻzbek talida a unlilari ä unlilariga almashgan: (uv- + a <nowiki>=</nowiki> uva-) + la <nowiki>=</nowiki> uvala- &gt;&nbsp;uvälä-. Bu soʻz asosan yumshoq narsalarni maydalashga nisbatan ishlatiladi (uqälä-feʼliga qiyoslang).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''oʻpirardi, uva-lardi.'' Gʻ. Gʻulom. 2 Boshoq, soʻta va sh.k. dagi donalarni uqalab ajratib olmoq. {{misol|Joʻxorini {{ajrat|uvala}}moq. Anorni {{ajrat|uvala}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УВАЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''uvalamoq'''<br /> '''1 '''[[крошить]], [[размалывать]]; [[размельчать]]; {{tarjmisoli|nonni uvalamoq }} крошить хлеб;<br /> '''2 '''[[выкрашивать]] [[зерно]] ({{izoh|из колосьев}}), [[отделять]] [[зерно]] ({{izoh|от початков}}); {{tarjmisoli|joʻxorini uvalamoq }} отделять кукурузное зерно от початков.<br /> }} gpdp5tg5h2t9ixqgz96doyamlhsrk5z 639364 639363 2026-06-15T05:13:02Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639364 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-va-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|UVALA- ’maydala-’, ’ushat-’. Nonni u v a l a b, qushlarga sochdi. Bu feʼl qadimgi turkiy tildagi ’maydala-’, 'parchala-’ maʼnosini anglatgan uv- feʼli — ning (ДС, 619) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -a qoʻshimchasi qoʻshilgan shaklidan 'takror’ maʼnosini ifodalovchi -la qoʻshimchasi bilan hosil qilingan; oʻzbek talida a unlilari ä unlilariga almashgan: (uv- + a <nowiki>=</nowiki> uva-) + la <nowiki>=</nowiki> uvala- &gt;&nbsp;uvälä-. Bu soʻz asosan yumshoq narsalarni maydalashga nisbatan ishlatiladi (uqälä-feʼliga qiyoslang).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Mayda, uvoq qismlarga boʻlmoq; maydalamoq, ushatmoq. {{misol|Kesakni uvalamoq. Nonni {{ajrat|uvala}}moq.}} {{misol|Qum-kesakdan koʻp bemador qirgʻoqni [poʻrtana]] oʻpirardi, uvalardi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]}} 2 Boshoq, soʻta va sh.k. dagi donalarni uqalab ajratib olmoq. {{misol|Joʻxorini {{ajrat|uvala}}moq. Anorni {{ajrat|uvala}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УВАЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''uvalamoq'''<br /> '''1 '''[[крошить]], [[размалывать]]; [[размельчать]]; {{tarjmisoli|nonni uvalamoq }} крошить хлеб;<br /> '''2 '''[[выкрашивать]] [[зерно]] ({{izoh|из колосьев}}), [[отделять]] [[зерно]] ({{izoh|от початков}}); {{tarjmisoli|joʻxorini uvalamoq }} отделять кукурузное зерно от початков.<br /> }} 9abdi7q6x9gorjr8lz05ycxclrlko63 639365 639364 2026-06-15T05:13:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639365 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-va-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|UVALA- ’maydala-’, ’ushat-’. Nonni u v a l a b, qushlarga sochdi. Bu feʼl qadimgi turkiy tildagi ’maydala-’, 'parchala-’ maʼnosini anglatgan uv- feʼli — ning (ДС, 619) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -a qoʻshimchasi qoʻshilgan shaklidan 'takror’ maʼnosini ifodalovchi -la qoʻshimchasi bilan hosil qilingan; oʻzbek talida a unlilari ä unlilariga almashgan: (uv- + a <nowiki>=</nowiki> uva-) + la <nowiki>=</nowiki> uvala- &gt;&nbsp;uvälä-. Bu soʻz asosan yumshoq narsalarni maydalashga nisbatan ishlatiladi (uqälä-feʼliga qiyoslang).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Mayda, uvoq qismlarga boʻlmoq; maydalamoq, ushatmoq. {{misol|Kesakni uvalamoq. Nonni {{ajrat|uvala}}moq.}} {{misol|Qum-kesakdan koʻp bemador qirgʻoqni [poʻrtana] oʻpirardi, uvalardi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]}} 2 Boshoq, soʻta va sh.k. dagi donalarni uqalab ajratib olmoq. {{misol|Joʻxorini {{ajrat|uvala}}moq. Anorni {{ajrat|uvala}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УВАЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''uvalamoq'''<br /> '''1 '''[[крошить]], [[размалывать]]; [[размельчать]]; {{tarjmisoli|nonni uvalamoq }} крошить хлеб;<br /> '''2 '''[[выкрашивать]] [[зерно]] ({{izoh|из колосьев}}), [[отделять]] [[зерно]] ({{izoh|от початков}}); {{tarjmisoli|joʻxorini uvalamoq }} отделять кукурузное зерно от початков.<br /> }} f33wdebb17y4ub42hdzw8s7mi98f3zj 0 54594 639327 635021 2026-06-14T16:20:12Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639327 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oʻz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OʻZ qarashlilikni taʼkidlovchi soʻz. Har kim oʻ z ishi bilan band. Qadimgi turkiy tilda bu soʻz tarki bidagi unli yumshoq va choʻziq talaffuz qilingan (ЭСТЯ,I, 507), oʻsha davrlardayoq ö: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 408; Devon, I, 80; DS, 394); oʻzbek tilida bu unlining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: ö:z &gt;&nbsp;öz &gt;&nbsp;oz. Oz soʻzi asli 'tananing ich qismi’ni bildirgan (ЭСТЯ, I, 507), ’taʼkid’ maʼnosi keyinchalik yuzaga kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|{{ajrat|oʻz}}l. olm.}} 1 Egalik qoʻshimchasini ol-gan ot oldidan kelganda, kimsa yoki nar-saning egalik qoʻshimchasidan anglashilgan shaxsga (1-, 2- yoki 3-shaxsga) qarashli ekani ifodalanadi. Bunda shaxs maʼnosi shaxs qoʻshimchasi orqali voqelanadi, {{misol|{{ajrat|oʻz}}}} soʻzi taʼkidlash uchun qoʻllanadi. {{misol|{{ajrat|Oʻz}} vatani. {{ajrat|Oʻz}} doʻsting. {{ajrat|Oʻz}} mulkimiz. {{ajrat|Oʻz}} uyim. {{ajrat|Oʻz}} xohishim bilan ruxsat berdim.}} n {{misol|Boy {{ajrat|oʻz}} umrida koʻp-ni koʻrgan..}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Ho-shimjon aka bu bilan {{ajrat|oʻz}} jurʼatsizligini yashirmoqchi ekaniga hammaning imoni komil edi.}} O. Yoqubov, Bir felyeton qissasi. 2 Egalik qoʻshimchasi bilan kelganda: 1) ish-harakat shu qoʻshimcha bildirgan shaxsga oidligini bildiradi. {{misol|Oʻzim soʻradim. Oʻzing soʻra. Oʻzi soʻradi. Bu sheʼrni {{ajrat|oʻz}}im yozdim. Masalani uning {{ajrat|oʻz}}i yechdi.}} m {{misol|Oʻzi toʻgʻradi piyoz, Achisa hamki k{{ajrat|oʻz}}i.}} Yu. Shomansur. {{misol|[Ka-romat opa:] Tengini qiz bolaning {{ajrat|oʻz}}i tan-lagani maʼqul-da, xolajon.}} T. Alimov, Sov-chi. {{misol|Oʻzing ishlab topganingga {{ajrat|oʻz}}ing ega boʻl-masang!}} S. Ahmad, Hasrat; 2) 3-sh. shaklida (oʻzi) ish-harakat hech kimning ishtiroki-siz boʻlishi, bajarilishini bildiradi; oʻzicha, oʻzidan-oʻzi. {{misol|Devor{{ajrat|oʻz}}i yiqilib tushdi. Mashina {{ajrat|oʻz}}i yurib ketdi. Chiroq {{ajrat|oʻz}}i oʻchib qoldi. sht "Uch-toʻrt kun odamlarning hoja-tini chiqarib yura turay, tuzuk ish {{ajrat|oʻz}}i chi-qib qoladi", degan oʻyda yura berdi.}} A. Qahhor, Asarlar; 3) soʻroq mazmunli gaplarda taʼkid, kuchaytirish uchun qoʻllanadi (bunda shaxs maʼnosi boʻlmaydi). {{misol|Men {{ajrat|oʻz}}i qayerga kelibqoldim?E.}} Raimov, Ajab qishloq. {{misol|{{ajrat|Oʻz}}i nima ishlar boʻlayotibdi?}} Mirmuhsin, Meʼmor. {{misol|Senda uyat, odamgarchilik degan narsa bormi {{ajrat|oʻz}}i?}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. 3 Biron sabab, maqsad bilan emas, shun-chaki. {{misol|-Nimaga xafasan? Mana, man sogʻ-salomat qaytdim. -Hech nima, — yerga qarab dedi Unsin, — {{ajrat|oʻz}}im, shunday..}} Oybek, Tanlangan asarlar. '''4 '''Oʻziga xos. {{misol|Kuzda baliq ovlashning ham {{ajrat|oʻz}} gashti bor.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} 5 Qaratqich kelishigidagi soʻz bilan qoʻllanib, oʻxshashlikni alohida taʼkid, qayd bilan bildiradi. {{misol|Katta oʻgʻli otasi-ning {{ajrat|oʻz}}i. shya Oʻziyam Rohilaginamning {{ajrat|oʻz}}i-da.. |[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. :Oʻz gazi bilan oʻlchamoq ''q.'' gaz I. Oʻz yogʻiga oʻzi qovurilmoq ''q.'' yogʻ. {{misol|O nam {{ajrat|oʻz}} yogʻiga {{ajrat|oʻz}}i qovurilib, kimnidir qargʻadi.}} T. Alimov, Toʻy qoldi. Oʻz yoʻlida Oʻz ish-faoliyati davomi-da. {{misol|Har kim {{ajrat|oʻz}} yoʻlida matonat bilan ku-rashmasa, fojiaga yoʻliqmagan taqdirda ham, yarim yoʻlda qolib ketishi mumkin.}} S. Karomatov, Oltin qum. Oʻz navbatida Nav-bati bilan, oʻrni bilan (oʻrni kelganda). {{misol|Omon koʻp masalalarda Sherali bilan masla-hatlashar, {{ajrat|oʻz}} navbatida Sherali ham nochor qolgan damlarda u bilan suhbatlashib, koʻn-gil chigilini yozardi.}} S. Karomatov, Oltin qum. Oʻz soʻzli ''q.'' soʻzli. Oʻz-oʻzidan ''ayn.'' oʻzi-dan-oʻzi. {{misol|Panjalarim {{ajrat|oʻz}}-{{ajrat|oʻz}}idan ochilib, zam-bilni toʻq etkizib tashlab yubordi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Oʻzi boʻladimi ''yoki'' oʻzi boʻlmaydi Oson emas, osongina amalga oshadigan ish emas. {{misol|Maktab zinalaridan chiqa berishning {{ajrat|oʻz}}i boʻladimi?}} J. Sharipov, Xorazm. Oʻziga kelmoq Es-hushi, holati meʼyoriy holga tushmoq, rostlanmoq. {{misol|U, qulogʻiga gap kir-mai, garang bir ahvolda oʻtirganda, birdan qozon boshida koʻtarilgan shov-shuvni eshi-tib, {{ajrat|oʻz}}iga keldi.}} N. Fozilov, Diydor. {{misol|Xudo-dodbek Badiadan shapaloq yegach, ancha {{ajrat|oʻz}}iga kelib, muloyim boʻlib qoldi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Oʻziga ursin ''(yoki'' kurinsin) Qil-mishi ajrini oʻzi koʻrsin, ajri oʻziga teg-sin. {{misol|Kasofating {{ajrat|oʻz}}ingga ursin!}} K. Yashin, Hamza. {{misol|Iloho, qilmishlaring, nobakor ish-laring {{ajrat|oʻz}}ingga koʻrinsin!}} K. Yashin, Hamza. Uzida yoʻq Belgining kuchli darajasini bildiradi; nihoyatda, juda ham. {{misol|Matchon toʻra {{ajrat|oʻz}}ida yoʻq xursand boʻldi.}} J. Sharipov, Xo-razm. Uzidan ketmoq Es-hushi, meʼyoriy holatini yoʻqotmoq. {{misol|U maktubni {{ajrat|oʻz}}ining soʻnggi tomchi kuchi bilan oʻqib tamom qil-di-da, yerga yiqilib, {{ajrat|oʻz}}idan ketdi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Oʻzidan-oʻzi 1) sabab-asosi nomaʼlum holda. {{misol|Eshik {{ajrat|oʻz}}idan-{{ajrat|oʻz}}i ochi-lib ketdi.}} m {{misol|..{{ajrat|oʻz}}imdan-{{ajrat|oʻz}}im terlab keta-verdim.}} X. Toʻxtaboyev, Sariq devni minib; 2) oʻzicha. {{misol|Burgut uyga qaytib kirar ekan, {{ajrat|oʻz}}idan-{{ajrat|oʻz}}i kular edi.}} S. Ahmad, Choʻl burguti. Oʻzingdan qolar ran yoʻq Xammasini oʻzing bilasan, oʻzing tushunasan. {{misol|Bularni aytib oʻtirishning nima hojati bor, {{ajrat|oʻz}}ingdan qo-lar gap yoʻq.}} Oʻzini bosmoq ''q.'' bosmoq 16. Oʻzi-ni yoʻqotmoq ''q.'' yoʻqotmoq. {{uz-ot}} === Antonimlari === {{OʻTIL|ЎЗ}} == Tarjimalari == {{-trans-|o‘z| *{{krc}}: [[кеси]] *{{sah}}: [[бэйэ]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oʻz'''<br /> {{izoh|мест. возвр}}.<br /> '''1 '''[[сам]], [[сама]], [[само]]; {{tarjmisoli|(mening) oʻzim }} я сам; {{tarjmisoli|(sen) oʻzing }} ты сам; {{tarjmisoli|oʻzing bilasan }} 1) сам знаешь; 2) твоя воля; {{tarjmisoli|(uning) oʻzi }} он сам; {{tarjmisoli|Ahmadning oʻzi }} сам Ахмед; {{tarjmisoli|direktorning oʻzi }} сам директор; '''[[yakka]] '''({{izoh|или'''}} yolgʻiz, bir''') {{tarjmisoli|oʻzi }} он один; совершенно один, один, один-одинёшенек; один как перст; {{tarjmisoli|oʻzini bilmay yotmoq}} лежать в беспамятстве, лежать без сознания; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} ({{izoh|или}} '''tiymoq, tutmoq''') сдерживать себя; воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.); {{tarjmisoli|yigit oʻzini tutolmay yigʻlab yubordi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Молодий человек не сдержался и зарыдал; {{tarjmisoli|oʻzini dadil tutmoq }} уверенно держаться; держать себя уверенно; {{tarjmisoli|oʻzini koʻrsatmoq }} проявлять себя; показывать себя; {{tarjmisoli|oʻzini yoʻqotib qoʻymoq }} растеряться; {{tarjmisoli|oʻzini oldirib qoʻymoq }} сдать, похудеть и побледнеть; потерять здоровье; {{tarjmisoli|oʻzini bilmaslikka olmoq }} притвориться не знающим; {{tarjmisoli|oʻzini jinnilikka solmoq }} прикидываться дурачким; {{tarjmisoli|oʻzini soyaga olmoq }} укрыться в тени; {{tarjmisoli|oʻziga oʻzi qildi }} он сам навлек на себя беду; {{tarjmisoli|oʻziga kelmoq }} 1) принимать прежний вид; поправиться; оправиться; {{tarjmisoli|betob xila oʻziga kelib qoldi }} больной заметно оправился, состояние больного заметно улучшилось; 2) приходить в себя, приходить в чувство (в сознание); очнуться; 3) образумиться; опомниться; {{tarjmisoli|ha baraxalla, ana endi oʻzingga kelding }} вот молодец, наконец-то ты образумился; {{tarjmisoli|oʻziga olmoq }} 1) принимать на себя; 2) принимать на свой счёт; принимать близко к сердцу; {{tarjmisoli|oʻzidan ketmoq }} терять сознание, лишаться чувств, падать в обморок; {{tarjmisoli|oʻziniki qilib olmoq }} 1) присвоить, прикарманить; 2) освоить; овладеть в совершенстве; {{tarjmisoli|oʻzicha }} 1) по-своему; 2) про себя; {{tarjmisoli|oʻzi yurar }} самоходный; {{tarjmisoli|oʻzi yozar }} самопищущий; {{tarjmisoli|oʻzi xon, koʻlankasi maydon }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}iga xon, oʻziga bek }} {{izoh|погов}}. он сам царь и бог (что хочет, то и делает); никто ему не указ; {{tarjmisoli|oʻzi yoʻqning koʻzi yoʻq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|yoʻq 1; oʻzing uchun oʻl, yetim }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. сирота, ты сам за себя должен постоять) если сам о себе не позаботишься, кто же о тебе будет заботиться; {{tarjmisoli|har kimniki oʻziga, oy koʻrinar koʻziga }} {{izoh|посл}}. каждому своё кажется луной; {{izoh|соотв}}. своё не мыто, да бело; {{tarjmisoli|oʻzingda yoʻq - olamda yoʻq }} {{izoh|погов}}. если у тебя нет, то и нигде нет; {{tarjmisoli|oʻzingdan qolar gap yoʻq}} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}oʻzingdan gap qolmaydi }} ты сам всё знаешь, тебе можно было бы и не говорить;<br /> '''2 '''[[свой]], [[собственный]]; {{tarjmisoli|oʻz kitobim }} моя собственная книга; {{tarjmisoli|oʻz botirligini koʻrsatmoq }} выказать свою храбрость; {{tarjmisoli|oʻz nutqida }} в своей речи; {{tarjmisoli|oʻz ixtiyori bilan }} по собственному желанию, по своей воле, добровольно; {{tarjmisoli|oʻz oyogʻi bilan }} ({{izoh|букв}}. своими ногами) сам, добровольно; {{tarjmisoli|oʻz ogʻzi bilan }} своими (собственными) устами; {{tarjmisoli|oʻz qoʻli bilan }} своими (собственными) руками; собственноручно; {{tarjmisoli|oʻz boshiga }} самостоятельно; самовольно; как заблагорассудится; {{tarjmisoli|Koʻramiz deb Koʻkan, qaytib yer boshiga, jahd qilibdi ish qilmoqqa oʻz boshiga }} (Ѓ. Ѓулом, «Кўкан») Посмотрим, сказал Кукан, и решил, вернувшись на поле, начать вести самостоятельную работу; {{tarjmisoli|har kim oʻz boshiga }} каждый предоставлен самому себе; каждый действует по-своему; каждый действует, как ему заблагорассудится; {{tarjmisoli|oʻz uyim - oʻlan toʻshagim }} {{izoh|посл}}. своя хатка - родная матка; {{tarjmisoli|* bu nima oʻzi }} что это такое?; {{tarjmisoli|oʻzi nima edi u? }} что это было?, что это за штука?; {{tarjmisoli|oʻzi nima gap }} в чём дело?, что, собственно, случилось?; {{tarjmisoli|xuddi oʻzi }} 1) это самое; как раз; {{tarjmisoli|siz qidirgan kitob shu emasmi? - Xuddi oʻzi }} не эта ли книга, которую вы искали? - Эта самая; 2) точь-в-точь; как вылитый; {{tarjmisoli|oʻgʻli xuddi otasining oʻzi }} сын - точная копия отца; {{tarjmisoli|shuning oʻzi kifoya }} этого достаточно; {{tarjmisoli|oʻsha kunning oʻzida }} в тот же день; {{tarjmisoli|bu - urushning oʻzi }} это - настоящая война; {{tarjmisoli|oti bor, oʻzi yoʻq }} есть одно название; существует только номинально; {{tarjmisoli|oʻziga toʻq }} ({{izoh|или '''}}bahuzur, tuzuk''') он живёт в достатке, он живёт зажиточно; {{tarjmisoli|oʻz ixtiyori }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ixtiyor oʻzida }} воля его; как ему угодно; {{tarjmisoli|oʻzim }} так, так просто; '''nega kelding? - Oʻzim '''зачем ты пришёл? - Так; {{tarjmisoli|oʻz soʻzli }} упрямый, своенравный, не терпящий возражений; {{tarjmisoli|oʻzida yoʻq xursand }} вне себя от радости; {{tarjmisoli|har kim oʻzim deydi }} каждый думает о своём благополучии.<br /> }} 68zjs80gbupuk2qp6wkgmdj7ozar724 0 54773 639343 623284 2026-06-14T19:03:54Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639343 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oʻ-lat''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Odam va hayvonlarda oʻlat tayoqchasi qoʻzgʻatadigan oʻtkir yuqumli kasallik; koʻplab yoki yoppasiga oʻlimga sabab boʻladigan kasallik, {{mas.|uz}} vabo. {{misol|Qishloqlar uzoq davom etgan {{ajrat|oʻlat}} yoki urush natijalarida xarob boʻlganday vayronlikka yuz tutgan. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}} {{misol|Bu ahvol umumiy vabo va {{ajrat|oʻlat}} edi. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Esdaliklar.}} :'''Oʻlat tegmoq''' Oʻlatga duchor boʻlmoq. {{misol|Chindan ham u oʻzini tanimaslik darajasida oldirgan, {{ajrat|oʻlat}} tekkan kishilardek, koʻzlari ichiga choʻkib ketgan edi. |[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЎЛАТ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[ёлет]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oʻlat'''<br /> [[падёж]], [[мор]], [[эпизоотия]]; {{tarjmisoli|oʻlat tegmoq }} подвергаться эпизоотии; {{tarjmisoli|oʻlat tegsin! }} {{izoh|или}} '''[[tekkur]]! '''{{izoh|бран}}. [[чтоб]] [[вы]] ([[они]]) [[все]] [[подохли]]!<br /> }} gy03lb8bbw8zyhvvu5grpykpc3eh9jm 0 158876 639336 614725 2026-06-14T17:01:32Z Yokubjon Juraev 8265 639336 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ==Etimologiyasi== Umum Turkchadan. ==Ma’nosi== #[[tangri|Tangri]]. {{misol|Аллаахтан ураты сүгүрүйэргэ дьоһуннаах {{ajrat|таҥара}} суох.}} - Allohdan o‘zga topinmoqqa yarashiq Tangri yo‘q erur. fxnqvcrkcqt9pjb3mubvi206u91vw2u 0 162721 639328 2026-06-14T16:22:57Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} ===Etimologiyasi=== Noma’lum; Yoqutcha ''[[кини]]'', Turkcha ''[[kendi]]'' so‘zlarla o‘zakdosh erur<ref>The Languages and Linguistics of Northern Asia: Language Families; 2024-yil.</ref>. ===Ma’nosi=== [[o‘z]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639328 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} ===Etimologiyasi=== Noma’lum; Yoqutcha ''[[кини]]'', Turkcha ''[[kendi]]'' so‘zlarla o‘zakdosh erur<ref>The Languages and Linguistics of Northern Asia: Language Families; 2024-yil.</ref>. ===Ma’nosi=== [[o‘z]]. r82hyw6hrmcdz35rgjddk616r42uwj2 639329 639328 2026-06-14T16:23:12Z Yokubjon Juraev 8265 639329 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} ===Etimologiyasi=== Noma’lum; Yoqutcha ''[[кини]]'', Turkcha ''[[kendi]]'' degan so‘zlarla o‘zakdosh erur<ref>The Languages and Linguistics of Northern Asia: Language Families; 2024-yil.</ref>. ===Ma’nosi=== [[o‘z]]. gs593o9k6cc5wyu4mu4jto7umgr74i5 0 162722 639331 2026-06-14T16:25:40Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[kesmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639331 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[kesmoq]]. 9uc1oye97ol8f5pcugr5il7ze8nk5pj 0 162723 639333 2026-06-14T16:58:32Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy. ===Ma’nosi=== [[haqiqat]], [[rost]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639333 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy. ===Ma’nosi=== [[haqiqat]], [[rost]]. 1cgiuoigy1z1w5g1urmzg18la59y0t7 0 162724 639338 2026-06-14T18:52:47Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[kaltakesak]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639338 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[kaltakesak]] qs1ofx5xugdvrls57m36cto64yiu4jt 0 162725 639340 2026-06-14T18:54:19Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[g‘arb]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639340 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[g‘arb]]. 1isr9x7c6xz6ekjlkl0905hjlhrii1z 0 162726 639342 2026-06-14T18:59:29Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[o‘zga]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639342 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[o‘zga]] b5zv9kj0wh5wao36tu7i0sdce5xc20u 0 162727 639344 2026-06-14T19:04:15Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[o‘lat]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639344 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[o‘lat]]. tqm5t4ifdl89gdllrbt1hvca0ddl7l5 0 162728 639346 2026-06-14T19:06:00Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[qopmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639346 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[qopmoq]]. t0i8q2vujouc1saw73npdbbpfavx5nh 0 162729 639348 2026-06-14T19:07:45Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[qabr]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639348 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[qabr]]. sv2njexq5zlaejy0pgu06yd5wipnacf