Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.6 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1842 639396 603595 2026-06-16T04:51:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639396 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-bad''' == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|a.]] ''<big>[[ابد]]</big> — doimiylik [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''esk. kt. '' # Soʻngi yoʻq kelgusi zamon; ''zid. ''[[azal]]''.'' # ''rvsh. ''Abadiy suratda, doimo. {{misol|Ikki narsa bir-biriga {{ajrat|abad }}yoʻldoshdir, Biri tigʻdor ayoz boʻlsa, biri quyoshdir. |[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}.'' '' To abad Abadiy suratda, hamisha, umrbod. {{misol|Koʻkragimda yashnar to {{ajrat|abad }}Hayot taqib qoʻygan guldasta. |[[w:Uygʻun|Uygʻun]]}}.'' '' {{misol|... va aning badan mahshuri boʻlgʻayki, hashrdin soʻngra abad ul-abadki, boʻlgʻusidur, aning bila boʻlgʻay, ul mavzegʻa nazar va taalluqi koʻprak boʻlgʻusidur, oʻzga yerdin.|[[w:Alisher Navoiy|A. Navoiy]]|Nasoyim ul-Muhabbat}}. === Sinonimlari === [[mangu]] === Antonimlari === # [[azal]] ===Tillar=== *{{tr}}: [[ebet]], [[sonsuzluk]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[abad]]</b></br> {{izoh|сущ.}}</br> [[вечность]]; [[навеки]]; {{tarjmisoli|to ~ }} {{izoh|поэт.}} навеки, навсегда, на вечные времена; на веки вечные.</br> }} == Adabiyotlar == Manzar Abdulxayr."Navoiy asarlarining izohli lugʻati". — T.:“Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediasi” Davlat Ilmiy Nashriyoti, 2018. — 556 b. hkdrmxc0h9g0nfu4in55vay3abmgwkn 639397 639396 2026-06-16T04:54:22Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639397 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-bad''' == Etimologiyasi == [[w:Arab tili|a.]] <big>[[ابد]]</big> - doimiylik [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''esk. kt. '' # Soʻngi yoʻq kelgusi zamon; ''zid. ''[[azal]]''.'' # ''rvsh. ''Abadiy suratda, doimo. {{misol|Ikki narsa bir-biriga {{ajrat|abad }}yoʻldoshdir, Biri tigʻdor ayoz boʻlsa, biri quyoshdir. |[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}.'' '' To abad Abadiy suratda, hamisha, umrbod. {{misol|Koʻkragimda yashnar to {{ajrat|abad }}Hayot taqib qoʻygan guldasta. |[[w:Uygʻun|Uygʻun]]}}.'' '' {{misol|... va aning badan mahshuri boʻlgʻayki, hashrdin soʻngra abad ul-abadki, boʻlgʻusidur, aning bila boʻlgʻay, ul mavzegʻa nazar va taalluqi koʻprak boʻlgʻusidur, oʻzga yerdin.|[[w:Alisher Navoiy|A. Navoiy]]|Nasoyim ul-Muhabbat}}. === Sinonimlari === [[mangu]] === Antonimlari === # [[azal]] ===Tillar=== *{{tr}}: [[ebet]], [[sonsuzluk]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[abad]]</b></br> {{izoh|сущ.}}</br> [[вечность]]; [[навеки]]; {{tarjmisoli|to ~ }} {{izoh|поэт.}} навеки, навсегда, на вечные времена; на веки вечные.</br> }} == Adabiyotlar == Manzar Abdulxayr."Navoiy asarlarining izohli lugʻati". — T.:“Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediasi” Davlat Ilmiy Nashriyoti, 2018. — 556 b. 97skfuzwkwp5cf1gtt063rugte3zewm 639398 639397 2026-06-16T04:54:42Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639398 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-bad''' == Etimologiyasi == {{a.}} <big>[[ابد]]</big> - doimiylik [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''esk. kt. '' # Soʻngi yoʻq kelgusi zamon; ''zid. ''[[azal]]''.'' # ''rvsh. ''Abadiy suratda, doimo. {{misol|Ikki narsa bir-biriga {{ajrat|abad }}yoʻldoshdir, Biri tigʻdor ayoz boʻlsa, biri quyoshdir. |[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}.'' '' To abad Abadiy suratda, hamisha, umrbod. {{misol|Koʻkragimda yashnar to {{ajrat|abad }}Hayot taqib qoʻygan guldasta. |[[w:Uygʻun|Uygʻun]]}}.'' '' {{misol|... va aning badan mahshuri boʻlgʻayki, hashrdin soʻngra abad ul-abadki, boʻlgʻusidur, aning bila boʻlgʻay, ul mavzegʻa nazar va taalluqi koʻprak boʻlgʻusidur, oʻzga yerdin.|[[w:Alisher Navoiy|A. Navoiy]]|Nasoyim ul-Muhabbat}}. === Sinonimlari === [[mangu]] === Antonimlari === # [[azal]] ===Tillar=== *{{tr}}: [[ebet]], [[sonsuzluk]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[abad]]</b></br> {{izoh|сущ.}}</br> [[вечность]]; [[навеки]]; {{tarjmisoli|to ~ }} {{izoh|поэт.}} навеки, навсегда, на вечные времена; на веки вечные.</br> }} == Adabiyotlar == Manzar Abdulxayr."Navoiy asarlarining izohli lugʻati". — T.:“Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediasi” Davlat Ilmiy Nashriyoti, 2018. — 556 b. e22v5q06h6rvnow23ma3ioqizemkttb 639399 639398 2026-06-16T04:57:37Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639399 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-bad''' == Etimologiyasi == {{a.}} <big>[[ابد]]</big> - doimiylik [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{esk.}} {{kt.}} #Soʻngi yoʻq kelgusi zamon; {{zid.}} [[azal]]. #{{rvsh.}} Abadiy suratda, doimo. {{misol|Ikki narsa bir-biriga {{ajrat|abad }}yoʻldoshdir, Biri tigʻdor ayoz boʻlsa, biri quyoshdir. |[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}<br/>'''To abad''' - abadiy suratda, hamisha, umrbod. {{misol|Koʻkragimda yashnar to {{ajrat|abad }}Hayot taqib qoʻygan guldasta.|[[w:Uygʻun|Uygʻun]]}} {{misol|... va aning badan mahshuri boʻlgʻayki, hashrdin soʻngra abad ul-abadki, boʻlgʻusidur, aning bila boʻlgʻay, ul mavzegʻa nazar va taalluqi koʻprak boʻlgʻusidur, oʻzga yerdin.|[[w:Alisher Navoiy|Alisher Navoiy]]|Nasoyim ul-Muhabbat}} === Sinonimlari === [[mangu]] === Antonimlari === # [[azal]] ===Tillar=== *{{tr}}: [[ebet]], [[sonsuzluk]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[abad]]</b></br> {{izoh|сущ.}}</br> [[вечность]]; [[навеки]]; {{tarjmisoli|to ~ }} {{izoh|поэт.}} навеки, навсегда, на вечные времена; на веки вечные.</br> }} == Adabiyotlar == Manzar Abdulxayr."Navoiy asarlarining izohli lugʻati". — T.:“Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediasi” Davlat Ilmiy Nashriyoti, 2018. — 556 b. g4wc0mjon06y8f65abyrslff9fpjva2 639400 639399 2026-06-16T04:58:34Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639400 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-bad''' == Etimologiyasi == {{a.}} <big>[[ابد]]</big> - doimiylik [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{esk.}} {{kt.}} #Soʻngi yoʻq kelgusi zamon; {{zid.}} [[azal]]. #{{rvsh.}} Abadiy suratda, doimo. {{misol|Ikki narsa bir-biriga {{ajrat|abad }}yoʻldoshdir, Biri tigʻdor ayoz boʻlsa, biri quyoshdir. |[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}} '''To abad''' - abadiy suratda, hamisha, umrbod. {{misol|Koʻkragimda yashnar to {{ajrat|abad }}Hayot taqib qoʻygan guldasta.|[[w:Uygʻun|Uygʻun]]}} {{misol|... va aning badan mahshuri boʻlgʻayki, hashrdin soʻngra abad ul-abadki, boʻlgʻusidur, aning bila boʻlgʻay, ul mavzegʻa nazar va taalluqi koʻprak boʻlgʻusidur, oʻzga yerdin.|[[w:Alisher Navoiy|Alisher Navoiy]]|Nasoyim ul-Muhabbat}} === Sinonimlari === [[mangu]] === Antonimlari === # [[azal]] ===Tillar=== *{{tr}}: [[ebet]], [[sonsuzluk]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[abad]]</b></br> {{izoh|сущ.}}</br> [[вечность]]; [[навеки]]; {{tarjmisoli|to ~ }} {{izoh|поэт.}} навеки, навсегда, на вечные времена; на веки вечные.</br> }} == Adabiyotlar == Manzar Abdulxayr."Navoiy asarlarining izohli lugʻati". — T.:“Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediasi” Davlat Ilmiy Nashriyoti, 2018. — 556 b. 3uz0mc6veyyf9bht5waq6c7i5e2v318 639401 639400 2026-06-16T04:58:46Z Yokubjon Juraev 8265 /* Antonimlari */ 639401 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-bad''' == Etimologiyasi == {{a.}} <big>[[ابد]]</big> - doimiylik [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{esk.}} {{kt.}} #Soʻngi yoʻq kelgusi zamon; {{zid.}} [[azal]]. #{{rvsh.}} Abadiy suratda, doimo. {{misol|Ikki narsa bir-biriga {{ajrat|abad }}yoʻldoshdir, Biri tigʻdor ayoz boʻlsa, biri quyoshdir. |[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}} '''To abad''' - abadiy suratda, hamisha, umrbod. {{misol|Koʻkragimda yashnar to {{ajrat|abad }}Hayot taqib qoʻygan guldasta.|[[w:Uygʻun|Uygʻun]]}} {{misol|... va aning badan mahshuri boʻlgʻayki, hashrdin soʻngra abad ul-abadki, boʻlgʻusidur, aning bila boʻlgʻay, ul mavzegʻa nazar va taalluqi koʻprak boʻlgʻusidur, oʻzga yerdin.|[[w:Alisher Navoiy|Alisher Navoiy]]|Nasoyim ul-Muhabbat}} === Sinonimlari === [[mangu]] === Antonimlari === [[azal]] ===Tillar=== *{{tr}}: [[ebet]], [[sonsuzluk]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[abad]]</b></br> {{izoh|сущ.}}</br> [[вечность]]; [[навеки]]; {{tarjmisoli|to ~ }} {{izoh|поэт.}} навеки, навсегда, на вечные времена; на веки вечные.</br> }} == Adabiyotlar == Manzar Abdulxayr."Navoiy asarlarining izohli lugʻati". — T.:“Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediasi” Davlat Ilmiy Nashriyoti, 2018. — 556 b. 55hqj62rgz0jxb7l1nnmh0wjdk83orh 0 7520 639395 633878 2026-06-16T04:49:21Z Yokubjon Juraev 8265 639395 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''kir''' :[[chirkin]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kir''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == 1 Badan, kiyim va shu kabilarga chang-toʻzon oʻtirishi tufayli va boshqa yoʻllar bilan hosil boʻladigan ifloslik. {{misol|Qoʻlning {{ajrat|kir}}i. Toʻnning {{ajrat|kir}}i. }}shsh ''Moʻysafid capma-rosh.. kirdan qatirmalanib yaltiragan lun-gini [Yoʻlchining'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''boʻyniga ilib, boshini ish-qalay boshladi.'' Oybek, Tanlangan asarlar. 2 Kir bosgan, kirlangan. {{misol|Kir koʻylak. Qoʻllari {{ajrat|kir}}. }}sht {{misol|Egnida tirsagi qirilgan kostyum, Yoqa {{ajrat|kir}}, tugmasiz, yuz yamalgan shim. |[[w:Uygʻun|Uygʻun]]|Ustasi farang}}. {{misol|Yoʻlchi uning boshini {{ajrat|kir}} yostiqqa ohista qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''3 '''{{koʻchma|uz}} Yaramas, jirkanch, iflos. {{misol|Fa-qat ana shu {{ajrat|kir}} maqsadga yetish niyatida Aliqul bilan fikran boʻlsa ham bitim tuz-ding.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Yoshlik oʻtdi. Boʻyi yetdi. {{ajrat|Kir}} odat uni zindondek hovliga soldi.|[[w:Mirtemir|Mirtemir]]}}. 4 Yuviladigan yoki yuvilgan kiyim-kechak, sochiq, dasturxon va sh. k. buyumlar. {{misol|Gul-nor titroqlablari bilan bazoʻrgina: -Yaxshi.. ammangizni sevintiring, man nima ? — dedi-da, {{ajrat|kir}} yoyishni bahona qilib, uzoqlashdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|[Oyimxon] Och-dan oʻlmaslik uchun ertadan kechgacha {{ajrat|kir}} yuvib, haqiga bir kosa kepak olib, non qilib yegan. |[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. :Koʻnglida kiri yoʻq Darrov xafa boʻla-vermaydigan, birovga gina-adovat saqla-maydigan, birovga yomonlikni istamaydi-gan; ochiq koʻngilli. {{misol|Yuragida bori yuziga tepib turadigan bunday kishilarni, koʻnglida {{ajrat|kir}}i yoʻq, debmaqtaydilar.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. {{misol|Tojimat aka.. koʻnglida {{ajrat|kir}}i yoʻq, shaldir-shuldir odam edi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. Koʻnglini ''(yoki'' dilini) kir qilmoq Taʼbini xira qilmoq, dilini gʻash qil-moq; besaranjomlikka solmoq. {{misol|Oʻksinish — odam koʻnglini {{ajrat|kir}} qiladigan yomon illat-lardan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Odamiylik qissasi}}. {{misol|U [Toʻla] eng avval.. dilini {{ajrat|kir}} qilib kelgan yolgʻonchilikka qarshi kurash boshladi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Bizning roman}}. Tirnoq ostidan ''(yoki'' orasidan, tagidan) kir qidirmoq ''q.'' tir-noq. {{misol|Men oʻz akasini reviziya qilib, tirnoq ostidan {{ajrat|kir}} qidirib yurgan odamdan yaxshi-lik kutmayman.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Asarlar}}. {{misol|Sen tirnoq orasidan {{ajrat|kir}} qidirmay qoʻya qol.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Darrov tirnoq tagidan {{ajrat|kir}} qidirasiz-a, Samadov.|[[w:P. Qodi-rov|P. Qodi-rov]]|Uch ildiz}}. Tishining kirini soʻrmoq Yey-digan hech narsa yoʻkdigini bildiradi, shun-ga ishora qiladi. {{misol|Ular [boylar] palov yeb, ti-shini kovlaganlarida, biz tishimizning {{ajrat|kir}}ini soʻrib, oʻchoq oldida chorigʻimizni quritar edik.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Shoʻromiz boʻlsa, qorinlaring bir amallab toʻyib qolar, deydi. Lop etib qish {{ajrat|kir}}sa, tishimizning {{ajrat|kir}}ini soʻrib oʻtiramizmi?|[[w:B. Rahmonov|B. Rahmonov]]|Mardlar qissasi}}. === Sinonimlari === [[bulg‘anch]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|КИР}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[kir]]</b></br> <b>1 </b>[[грязь]] ({{izoh|на теле, белье и т. п}}.); // [[грязный]], [[нечистый]]; {{tarjmisoli|~ dastroʻmol }} грязный, нечистый платок; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq }} быть грязным, загрязняться; {{tarjmisoli|~ni ketkizmoq }} смывать, удалять грязь;</br> <b>2 </b>[[бельё]] ({{izoh|чаще грязное}}); {{tarjmisoli|~ yuvish }} стирка белья; {{tarjmisoli|~ chayqamoq }} 1) полоскать бельё; 2) стирать бельё; {{tarjmisoli|~ tokcha }} узкая ниша, где хранится чистое бельё; {{tarjmisoli|* ~ yuvdi kuni }} первые поминки на третий день после смерти покойного {{izoh|или }}покойной ({{izoh|в этот день обычно стирают бельё покойного и потом отдают его человеку, омывавшему труп}}); <b>tirnoq orasidan </b>({{izoh|или <b>}}[[ostidan]]</b>) {{tarjmisoli|~ izlamoq }} ({{izoh|букв}}. выискивать грязь под ногтями) подкапываться ({{izoh|под кого-л}}.); искать вину там, где её нет; искать повод для нанесения ({{izoh|кому-л}}.) вреда; {{tarjmisoli|koʻnglida ~i yoʻq }} чистосердечный, откровенный; имеющий чистые помыслы; {{tarjmisoli|koʻnglida ~i yoʻq odam }} чистосердечный человек; человек с открытой душой.</br> }} anokb37t5lwclneq6rr0dk2fmi98e0v 0 10069 639402 14565 2026-06-16T06:03:32Z Yokubjon Juraev 8265 639402 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} [[kapital]], [[sarmoya]]. {{misol|Çekirdek {{ajrat|sermaye}}.}} - Birinchi darajali asosiy kapital. {{misol|İlave ana {{ajrat|sermaye}}.}} - Birinchi darajali qo‘shimcha kapital. {{misol|Ana {{ajrat|sermaye}}.}} - Birinchi darajali kapital. {{misol|Katkı {{ajrat|sermaye}}.}} - Ikkinchi darajali kapital. anf0opcvvqcye37s4yqb736u278lo0n 0 12847 639393 631670 2026-06-16T04:44:33Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639393 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == oxir I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''o-xir''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\a.'' — [[keyingi]], [[soʻnggi]]; [[soʻng]], [[nihoya]] === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 1 Choʻziq narsaning soʻnggi chegarasi, eng ketingi qismi, poyoni. {{misol|Yoʻlning oxupu koʻrinmaydi. yaya Nusratbekning uyi shu kim-sasiz, sokin koʻchsstrdan birining {{ajrat|oxir}}ida -paxtazor chegarasida joylashgan ekan.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}. '''2''' Davomli narsalarning soʻnggi qismi, xoti maye i. {{misol|Dostonning {{ajrat|oxir}}i, Spektaklning {{ajrat|oxir}}i.}} m {{misol|[Usta Olim] Xatning {{ajrat|oxir}}ida: "Sizdan bir kun soʻng Homid oʻldi.." deb yozar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 3 Ish-harakat, voqea-hodisa va shu kabilarning soʻnggi, oxirgi dami, nihoyati. {{misol|Yilning {{ajrat|oxir}}i. Qishning {{ajrat|oxir}}i. Oxir boʻlmoq. yash Shunga qaramasdan, bu maktab yil {{ajrat|oxir}}iga borib, oʻzlashtirish 160, davomat 200 foiz boʻldi, deb axborot beribdi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. :Oxir zamonda ''q.'' '''[[oxirzamon]]'''. {{misol|-{{ajrat|Oxir}} zamena, deb shuni aytadilar-da. Qizlards sharmu hayo yoʻq. Falonchi ochilibdi, pisma-donchi paranjisini tashlabdi, degan gapla[, koʻpayib ketyapti, — dedi Toʻtibu.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}. Oxir peshin ''q.'' peshin 1. {{misol|-Vaqp: {{ajrat|oxir}} peshin boʻlib qolgan edi. Qornim ochgan.. — dedi Shum bola.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}}. '''4''' Oqibat, natija; pirovard. {{misol|Yomon ishning {{ajrat|oxir}}i voy.}} n {{misol|-Hay, ishqilib, {{ajrat|oxir}}i baxayr boʻlsin, — dedi Maxsum.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== [[tuganch]], [[adoq]] ==== Antonimlari ==== oxiri == oxir II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''o-xir''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''OXIR''' {{izoh|q}} [[oxur]]}} ''[[w:Fors tili|f.]]'' jj-bJ — [[otxona]]; [[ogʻil]], [[oxur]] === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{s. t.|uz}} [[Oxur]]. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ОХИР}} === Tarjimalari === {{uz-adj}} === Tillar === *{{az}}: [[axır]] *{{es}}: [[final]] *{{it}}: [[finale]] *{{nl}}: [[einde]] *{{ru}}: [[конец]] (konets) *{{tr}}: [[ahir]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oxir'''<br /> [[конец]], [[окончание]]; [[предел]]; {{tarjmisoli|tasmaning oxiri }} конец ленты; {{tarjmisoli|yoʻlning oxiri }} конец пути; {{tarjmisoli|shu oyning oxirida }} в конце этого месяца;{{tarjmisoli| filmning oxiri }} конец фильма; {{tarjmisoli|yomon ishningoxiri voy }} плохое дело плохо и кончается; {{tarjmisoli|oxiri baxayr boʻlsin! }} желаю удачного окончания (дела), желаю удачи!; {{tarjmisoli|oxiri }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}oxirda }} наконец, в конце концов; в заключении; {{tarjmisoli|ishni oxiriga yetkazmoq }} доводить дело до конца; {{tarjmisoli|oxir zamon }} {{izoh|рел}}. конец света, светопреставление; {{tarjmisoli|oxir peshin }} время далеко за полдень, близко к вечеру время.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] hbqb1o974100h6me8su3e933k4ds2kg 0 12910 639373 637721 2026-06-15T19:06:20Z Yokubjon Juraev 8265 639373 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mamlakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Katta gapirmoq''' (''yoki'' '''ketmoq''') - {{q.}} [[gapirmoq]]. {{misol|-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning] {{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}<br/>'''Katta ogʻiz''' ''yoki'' '''ogʻzi katta''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]], [[balaban]] *{{krc}}: [[уллу]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] *{{tyv}}: [[улуг]] *{{kjh}}: [[улуғ]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} 95y6zroicuipah9ye4ieieoco1j23u1 0 14409 639375 618071 2026-06-15T19:15:18Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639375 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OQ- ’nishab tomonga surunkasiga harakatlan-’ (suyuqlik haqida). Oldingdan o h h a n suvning hadri yoʻh (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl aq- tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 118; ПДП, 359; Devon, I, 121; DS, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: aq- &gt;&nbsp;âq-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Past tomonga qarab uzluksiz, surunkasiga harakat qilmoq, yurmoq (suyuq-lik haqida). {{misol|Oldingdan {{ajrat|oq}}qan suvning qadri yoʻq.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Qonqus tun boʻyi gʻazab bilan, alam bilan toʻlgʻanib {{ajrat|oq}}di.}} Oʻ. Hoshimov, :Qalbingga quloq sol. {{misol|Filatovning bir qoʻli qon {{ajrat|oq}}ayotgan yelkasida, ikkinchi qoʻli pulemyot lentasida, boshi quyi solingan edi.|[[w:A|A]]|Qahhor, Oltin yulduz}}. 2 Tez-tez tommoq, birin-ketin yumala-moq (tomchilar haqida). {{misol|[Qizning] Koʻzlari-dan {{ajrat|oq}}qan tomchilar quyoshda injuday yonadi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Oshno doʻstining koʻzlaridan duv-duv yosh {{ajrat|oq}}ayotganini koʻrdi, xoʻrlandi..|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. 3 Suv oqimi bilan birga siljimoq, suz-moq. {{misol|Krlganlardan bir qismi soyning oʻrta-siga yetmasdan qaytishga majbur boʻldi. Ikki kishi {{ajrat|oq}}ib ketayozdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. 4 Quyilib kelmoq; oʻtmoq. {{misol|Oʻtkazgichlardan elektr toki {{ajrat|oq}}a boiiadi.}} '''5 '''{{koʻchma|uz}} Kelib, tushib turmoq. {{misol|Konve-iyerlardan don {{ajrat|oq}}adi.}} n {{misol|Xona ichiga quyosh-ning iliq yorqin ipagi jimgina {{ajrat|oq}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. :Oqib kelmoq Muntazam kelib, tushib, yetishib turmoq. {{misol|Arzimas amalini, {{ajrat|oq}}ibkelib turgan harom-xarish pullarini deb, jufti halolidan kechgan kimsani nima deb atash kerak?!|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Yombi. 6 Jarayon tarzida, koʻplashib biror to-monga yurmoq, oʻtmoq. {{misol|Otliqlar Oqmachit qiri tomon {{ajrat|oq}}ib borardi.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|Ertalabdan boshlab qishl{{ajrat|oq}} aholisi maktab tomon {{ajrat|oq}}di.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. 7 Toʻkilmoq, osilib tushmoq. {{misol|Ikki at-rofda paxtasining choʻgʻi qochgan dalalar goh choʻp boʻlib gʻoʻzapoyasi qolgan, goh paxtasi egatlarga {{ajrat|oq}}ib tushgan paykallar bilan almashinadi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. '''8 '''{{koʻchma|uz}} Oʻtmoq, kechmoq. {{misol|Hayot bir ma-romda, bir izda {{ajrat|oq}}a boshladi.|[[w:S. Abduqahhor|S. Abduqahhor]]|Koʻzlar}}. {{misol|Yillar {{ajrat|oq}}ar yillarni yuvib, Taq-diriga tan berarhavas.|[[w:A. Sher|A. Sher]]|Qadimgi kuy}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОҚМОҚ}} == Tarjimalari == *{{az}}: [[akmaq]] *{{krc}}: [[агъаргъа]] *{{tr}}: [[akmak]] *{{zh}}: [[流]] (liú) *{{ja}}: [[流れ]] (nagare) {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oqmoq'''<br /> '''1 '''[[течь]], [[протекать]]; '''oqib chiqmoq '''вытекать; '''oqib kelmoq '''притекать; приплывать; '''oqib ketmoq '''утекать; уплывать; уноситься течением; '''oqib yotmoq '''растекаться, разливаться; быть залитым ({{izoh|водой}}); '''oqib tushmoq '''стекать; '''uni koʻrgan boʻlsam, koʻzim oqib tushsin '''{{izoh|разг}}. если я его видел, пусть глаза мой вытекут; лопни мои глаза, если я его видел; '''erib oqmoq '''растаять и растечься;<br /> '''2 '''{{izoh|перен}}. [[двигаться]] ({{izoh|в каком-л. направлении}}); [[протекать]] ({{izoh|о времени, процессе, состоянии}}); '''Ertalabdan boshlab qishloq, aholisi maktab tomon oqdi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») С утра население кишлака потекло в сторону школы; '''hayot bir maromda, bir izda oqa boshladi '''(С. Абдуќаћћор, «Кўзлар») Жизнь начала протекать монотонно, в одном русле.<br /> }} 4nxwudcgt3s22m4ffgtc9p0m4gx9bqq 0 20614 639371 639369 2026-06-15T18:50:43Z Yokubjon Juraev 8265 639371 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi. {{misol|Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.|Gazetadan}} {{misol|Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.}} Oybek, Tanlangan asarlar 9 Vaqg, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chega-rasini, oraligʻini ifodalaydi.{{misol| Butun yil. m Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻspiari bilan ovora boʻldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| {{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.}} S. Ahmad, Ufq. :Bagʻri butun 1) armonsiz, baxtli, kam-chiliksiz, toʻkis.{{misol| Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.}} Mirmuhsin, Meʼmor; 2) bola-chaqa-si, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan.{{misol| -Bola-laringizning diydoriga toʻydingizmi? — deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, — dedi Rohatbibi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.}} S. Ahmad, Ufq. Bir butun Yaxlit yoki boʻlinmaydigan.{{misol| Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal, m Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas. A.}} Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy. Butun boshli Katta, butunlay; katta bir.{{misol| Buri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.}} J. Xol-qosimov, Yangi uylar muborak.{{misol| Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari".{{misol| Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani teb-ratganman.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Noni butun Rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq.{{misol| -Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan,— dedi Fozshch aka.}} N. Safarov, Olovli izlar.{{misol| Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Esi (''yoki'' aqli) butun Es-hushi joyida, aqlli.{{misol| Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.}} H. Nazir, Yonar daryo.{{misol| Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Tegirmondan'' (yoki'' tegirmonga tushsa) butun chiqadi Juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida.{{misol| Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} aczdv6t5jyitgytr1c8pipd0i74gj7i 639372 639371 2026-06-15T18:57:09Z Yokubjon Juraev 8265 639372 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi. {{misol|Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.|Gazetadan}} {{misol|Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi. {{misol|Butun yil.}} {{misol|Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|{{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bagʻri butun''' - 1) armonsiz, baxtli, kamchiliksiz, toʻkis. {{misol|Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) bola-chaqasi, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan. {{misol|-Bolalaringizning diydoriga toʻydingizmi? - deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, - dedi Rohatbibi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.}} S. Ahmad, Ufq. Bir butun Yaxlit yoki boʻlinmaydigan.{{misol| Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal, Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas. A.}} Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy. Butun boshli Katta, butunlay; katta bir.{{misol| Buri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.}} J. Xol-qosimov, Yangi uylar muborak.{{misol| Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari".{{misol| Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani teb-ratganman.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Noni butun Rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq.{{misol| -Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan,— dedi Fozshch aka.}} N. Safarov, Olovli izlar.{{misol| Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Esi (''yoki'' aqli) butun Es-hushi joyida, aqlli.{{misol| Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.}} H. Nazir, Yonar daryo.{{misol| Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Tegirmondan'' (yoki'' tegirmonga tushsa) butun chiqadi Juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida.{{misol| Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} 9jp79eeidc2t9wmbyq3fms619tzvgjt 639383 639372 2026-06-16T02:29:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639383 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi. {{misol|Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.|Gazetadan}} {{misol|Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi. {{misol|Butun yil.}} {{misol|Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|{{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bagʻri butun''' - 1) armonsiz, baxtli, kamchiliksiz, toʻkis. {{misol|Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) bola-chaqasi, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan. {{misol|-Bolalaringizning diydoriga toʻydingizmi? - deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, - dedi Rohatbibi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bir butun''' - yaxlit yoki boʻlinmaydigan. {{misol|Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal.}} {{misol|Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Butun boshli''' - katta, butunlay; katta bir. {{misol|Buri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.}} J. Xolqosimov, Yangi uylar muborak. {{misol|Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari" {{misol|Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani tebratganman.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Noni butun Rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq. {{misol|-Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan,— dedi Fozshch aka.}} N. Safarov, Olovli izlar.{{misol| Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Esi (''yoki'' aqli) butun Es-hushi joyida, aqlli.{{misol| Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.}} H. Nazir, Yonar daryo.{{misol| Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Tegirmondan'' (yoki'' tegirmonga tushsa) butun chiqadi Juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida.{{misol| Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} or9j8xm49ix6fo33uasg4m8ql4f8enq 639384 639383 2026-06-16T02:34:55Z Yokubjon Juraev 8265 639384 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi. {{misol|Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.|Gazetadan}} {{misol|Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi. {{misol|Butun yil.}} {{misol|Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|{{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bagʻri butun''' - 1) armonsiz, baxtli, kamchiliksiz, toʻkis. {{misol|Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) bola-chaqasi, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan. {{misol|-Bolalaringizning diydoriga toʻydingizmi? - deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, - dedi Rohatbibi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bir butun''' - yaxlit yoki boʻlinmaydigan. {{misol|Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal.}} {{misol|Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Butun boshli''' - katta, butunlay; katta bir. {{misol|Bo‘ri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.|[[w:J. Xolqosimov|J. Xolqosimov]]|Yangi uylar muborak}} {{misol|Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani tebratganman.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Noni butun''' - rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq. {{misol|-Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan, - dedi Fozil aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Esi''' (''yoki'' aqli) butun Es-hushi joyida, aqlli.{{misol| Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.}} H. Nazir, Yonar daryo.{{misol| Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Tegirmondan'' (yoki'' tegirmonga tushsa) butun chiqadi Juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida.{{misol| Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} g1tu6tr4r4xg4blvm1l5jiiud3tgvy0 639385 639384 2026-06-16T03:14:15Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639385 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi. {{misol|Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.|Gazetadan}} {{misol|Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi. {{misol|Butun yil.}} {{misol|Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|{{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bagʻri butun''' - 1) armonsiz, baxtli, kamchiliksiz, toʻkis. {{misol|Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) bola-chaqasi, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan. {{misol|-Bolalaringizning diydoriga toʻydingizmi? - deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, - dedi Rohatbibi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bir butun''' - yaxlit yoki boʻlinmaydigan. {{misol|Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal.}} {{misol|Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Butun boshli''' - katta, butunlay; katta bir. {{misol|Bo‘ri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.|[[w:J. Xolqosimov|J. Xolqosimov]]|Yangi uylar muborak}} {{misol|Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani tebratganman.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Noni butun''' - rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq. {{misol|-Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan, - dedi Fozil aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Esi''' (''yoki'' '''aqli''') '''butun''' Es-hushi joyida, aqlli.{{misol| Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.}} H. Nazir, Yonar daryo.{{misol| Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Tegirmondan'' (yoki'' tegirmonga tushsa) butun chiqadi Juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida.{{misol| Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} hxhcstmdm58pmba4v9245441za1gluj 639386 639385 2026-06-16T03:16:00Z Yokubjon Juraev 8265 639386 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi. {{misol|Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.|Gazetadan}} {{misol|Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi. {{misol|Butun yil.}} {{misol|Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|{{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bagʻri butun''' - 1) armonsiz, baxtli, kamchiliksiz, toʻkis. {{misol|Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) bola-chaqasi, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan. {{misol|-Bolalaringizning diydoriga toʻydingizmi? - deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, - dedi Rohatbibi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bir butun''' - yaxlit yoki boʻlinmaydigan. {{misol|Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal.}} {{misol|Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Butun boshli''' - katta, butunlay; katta bir. {{misol|Bo‘ri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.|[[w:J. Xolqosimov|J. Xolqosimov]]|Yangi uylar muborak}} {{misol|Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani tebratganman.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Noni butun''' - rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq. {{misol|-Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan, - dedi Fozil aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Esi''' (''yoki'' '''aqli''') '''butun''' - es-hushi joyida, aqlli. {{misol|Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}} {{misol|Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tegirmondan''' (''yoki'' tegirmonga tushsa) '''butun chiqadi''' - juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida.{{misol| Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} 8xnkgz472w4d27xkw8mw3eg2z6rbcwa 639387 639386 2026-06-16T03:24:27Z Yokubjon Juraev 8265 639387 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol| Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi. {{misol|Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.|Gazetadan}} {{misol|Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi. {{misol|Butun yil.}} {{misol|Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|{{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bagʻri butun''' - 1) armonsiz, baxtli, kamchiliksiz, toʻkis. {{misol|Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) bola-chaqasi, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan. {{misol|-Bolalaringizning diydoriga toʻydingizmi? - deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, - dedi Rohatbibi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bir butun''' - yaxlit yoki boʻlinmaydigan. {{misol|Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal.}} {{misol|Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Butun boshli''' - katta, butunlay; katta bir. {{misol|Bo‘ri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.|[[w:J. Xolqosimov|J. Xolqosimov]]|Yangi uylar muborak}} {{misol|Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani tebratganman.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Noni butun''' - rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq. {{misol|-Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan, - dedi Fozil aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Esi''' (''yoki'' '''aqli''') '''butun''' - es-hushi joyida, aqlli. {{misol|Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}} {{misol|Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tegirmondan''' (''yoki'' '''tegirmonga tushsa''') '''butun chiqadi''' - juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida. {{misol|Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} nlfmvzwq5of4ld323ipndg1v6z0jkvw 639388 639387 2026-06-16T03:25:52Z Yokubjon Juraev 8265 639388 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol|Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi. {{misol|Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.|Gazetadan}} {{misol|Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi. {{misol|Butun yil.}} {{misol|Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|{{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bagʻri butun''' - 1) armonsiz, baxtli, kamchiliksiz, toʻkis. {{misol|Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) bola-chaqasi, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan. {{misol|-Bolalaringizning diydoriga toʻydingizmi? - deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, - dedi Rohatbibi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bir butun''' - yaxlit yoki boʻlinmaydigan. {{misol|Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal.}} {{misol|Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Butun boshli''' - katta, butunlay; katta bir. {{misol|Bo‘ri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.|[[w:J. Xolqosimov|J. Xolqosimov]]|Yangi uylar muborak}} {{misol|Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani tebratganman.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Noni butun''' - rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq. {{misol|-Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan, - dedi Fozil aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Esi''' (''yoki'' '''aqli''') '''butun''' - es-hushi joyida, aqlli. {{misol|Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}} {{misol|Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tegirmondan''' (''yoki'' '''tegirmonga tushsa''') '''butun chiqadi''' - juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida. {{misol|Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi. A. }}Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyi-shadi.}} "Mushtum". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} jfs3exc3rbw44m8yr5l55445rve86hv 639389 639388 2026-06-16T03:58:56Z Yokubjon Juraev 8265 639389 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol|Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi. {{misol|Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.|Gazetadan}} {{misol|Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi. {{misol|Butun yil.}} {{misol|Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|{{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bagʻri butun''' - 1) armonsiz, baxtli, kamchiliksiz, toʻkis. {{misol|Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) bola-chaqasi, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan. {{misol|-Bolalaringizning diydoriga toʻydingizmi? - deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, - dedi Rohatbibi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bir butun''' - yaxlit yoki boʻlinmaydigan. {{misol|Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal.}} {{misol|Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Butun boshli''' - katta, butunlay; katta bir. {{misol|Bo‘ri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.|[[w:J. Xolqosimov|J. Xolqosimov]]|Yangi uylar muborak}} {{misol|Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani tebratganman.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Noni butun''' - rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq. {{misol|-Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan, - dedi Fozil aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Esi''' (''yoki'' '''aqli''') '''butun''' - es-hushi joyida, aqlli. {{misol|Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}} {{misol|Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tegirmondan''' (''yoki'' '''tegirmonga tushsa''') '''butun chiqadi''' - juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida. {{misol|Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} {{misol|Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyishadi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # ''esk. ayn. ''oyoq 1. {{misol|Quyosh yuzung koʻrub yerga yiqildi, Adogʻing tufrogʻini surma qildi. |[[w:Xoʻjandiy|Xoʻjandiy]]|Latofatnoma}}.{{misol| }} # # {{misol|-sh.birl. |[[w:butun|butun]]}}. Tugash joyi, nihoyasi. {{misol|Odatda har qanday hikoyaning ham boshi, oʻrtasi, adogʻi boʻladi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Ahmad sunbulani — yozning butun, kuzning boshlanishini yaxshi koʻrardi. |[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}.{{misol| }} [[Turkum:Oʻzbekchada eskirgan soʻzlar]] {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} bb9ifhd6v0ll3evbpbe9tp1s7i156yx 639390 639389 2026-06-16T04:01:36Z Yokubjon Juraev 8265 639390 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bu-tun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BUTUN ’kam-koʻsti yoʻq’; ’yaxlit’. Kecha keltirilgan xom gishtning butunidan singani koʻp. ʼu sifat qadimgi turkiy tildagi 'tugal boʻl-’ maʼnosini anglatgan büt- feʼlidan —(ü)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 303) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} non.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} kosa.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} gʻisht.}} {{misol|Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga {{ajrat|butun}} qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Bolalik uyda gʻiybat yoʻq}} {{misol|Ular siniq jomashovni hamon {{ajrat|butun}} jomashov demoqdalar.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Koʻprik {{ajrat|butun}}mi yoki majaqlab tashlandimi - bu unga qorongʻi.|[[w: I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Sirtim {{ajrat|butun}} boʻlsa ham, ichim tutun.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} #Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq. {{misol|{{ajrat|Butun}} kalish.}} {{misol|{{ajrat|Butun}} qop.}} {{misol|Arslonning oʻsha toʻni hali {{ajrat|butun}}, eskirmagan.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}} {{misol|Quda-andani oʻylagan oyim senga {{ajrat|butun}}gina mahsi ham kiygizib yubormabdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit. {{misol|{{ajrat|Butun}} konserva.}} {{misol|Boy aytadi: -{{ajrat|Butun}} bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni..|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #Raso, toʻliq. {{misol|Esi {{ajrat|butun}} odam.}} {{misol|Xayr qilsang, {{ajrat|butun}} qil.|Maqol|}} {{misol|Orziqul opamning onasi: "Nasibang {{ajrat|butun}} boʻlsin, bolam" deb, dadamga non tishlatdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #{{mat.}} Kasr qismi boʻlmagan. {{misol|Butun sonlar.}} {{misol|Ikki {{ajrat|butun}} oʻndan besh.}} {{misol|Besh {{ajrat|butun}} bir taqsim ikki.}} #Bor(i), borliq, barcha, hamma. {{misol|Butun imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|Voqeani {{ajrat|butun}} tafsiloti bilan aytib bermoq.}} {{misol|Butun kuch, {{ajrat|butun}} gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.}} {{misol|Uning {{ajrat|butun}} vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Butun}} borligʻidan gupillab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi. {{misol|{{ajrat|Butun}} bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Oshning hidi {{ajrat|butun}} uyni toʻldirdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Tosh fonuslar parpirab yonib, {{ajrat|butun}} bogʻni charogʻon qilib turibdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Sobir {{ajrat|butun}} dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Bu koʻzlar uchun {{ajrat|butun}} olamni hadya etsa arzirdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|{{ajrat|Butun}} Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi. {{misol|Azon pallada {{ajrat|butun}} Qorabuloq toqqa joʻnadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Butun Yakkatut, balki {{ajrat|butun}} olam uyquga choʻmgandi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bugun Chimyon qishlogʻini {{ajrat|butun}} mamlakatimiz biladi.|Gazetadan}} {{misol|Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, {{ajrat|butun}} oila chumoliday ishlar edik.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi. {{misol|Butun yil.}} {{misol|Qutidor esa {{ajrat|butun}} kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Ertalab dalaga joʻnaydi. {{ajrat|Butun}} kun yer haydaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|{{ajrat|Butun}} umr yelkalaridan obkash tushmagan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bagʻri butun''' - 1) armonsiz, baxtli, kamchiliksiz, toʻkis. {{misol|Dunyoda bir bagʻri {{ajrat|butun}} kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) bola-chaqasi, yaqin kishilari oʻz oldida boʻlgan. {{misol|-Bolalaringizning diydoriga toʻydingizmi? - deb soʻradi. Eʼtibor opa. -Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim {{ajrat|butun}} boʻlib qoldi, - dedi Rohatbibi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Bechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim {{ajrat|butun}}, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bir butun''' - yaxlit yoki boʻlinmaydigan. {{misol|Bir {{ajrat|butun}} qilib yasalgan detal.}} {{misol|Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir {{ajrat|butun}} qilish qiyin gap emas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}}<br/>'''Butun boshli''' - katta, butunlay; katta bir. {{misol|Bo‘ri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida {{ajrat|butun}} boshli yangi shahar barpo etildi.|[[w:J. Xolqosimov|J. Xolqosimov]]|Yangi uylar muborak}} {{misol|Yangi yerlar ochilib, {{ajrat|butun}} boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Men sendayligimda {{ajrat|butun}} boshli oilani tebratganman.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Noni butun''' - rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq. {{misol|-Xudoning oʻzi azaldan shaydlarning nonini {{ajrat|butun}} qilgan, - dedi Fozil aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni {{ajrat|butun}}.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Esi''' (''yoki'' '''aqli''') '''butun''' - es-hushi joyida, aqlli. {{misol|Har holda, esing {{ajrat|butun}}-da, qurgʻur.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}} {{misol|Oʻqimagan boʻlsang ham, aqling {{ajrat|butun}} yigit ekansan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Tegirmondan''' (''yoki'' '''tegirmonga tushsa''') '''butun chiqadi''' - juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida. {{misol|Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan {{ajrat|butun}} chiqadi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} {{misol|Hakimovni Sariosiyoda "tegirmonga tushsa, {{ajrat|butun}} chiqadi", deyishadi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУТУН}} == Tarjimalari == *{{nog}}: [[сав]] *{{sah}}: [[бүтүн]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[butun]]</br> 1 </b>[[целый]], [[непочатый]]; {{tarjmisoli|~ non }} целый, непочатый хлеб; {{tarjmisoli|but-~ }} совершенно целый, целёхонкий;</br> <b>2 </b>[[целый]], [[нерванный]]; [[неповрежденный]]; {{tarjmisoli|~ kalish }} целые, нерваные галоши; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} делать целым, латать, чинить; {{tarjmisoli|esi ~ odam }} рассудительный; умный человек; {{tarjmisoli|u tegirmonga tushsa ~ chiqadi }} он выйдет целым, даже если попадёт в мельницу {{izoh|(он выйдет целым и невредимым из любого положения)}};</br> <b>3 </b>{{izoh|мат. }}[[целый]]; {{tarjmisoli|ikki ~ oʻndan toʻrt }} две целых, четыре десятых;</br> <b>4 </b>[[целый]], [[весь]], [[всё]], [[вся]], [[все]]; {{tarjmisoli|~ bir }} группа целая группа; {{tarjmisoli|~ bir umr }} целая жизнь; в течение целой жизни; {{tarjmisoli|~ boshli }} целый; {{tarjmisoli|~ boshli shahar }} целый город; {{tarjmisoli|~ dunyo proletarlari, birlashingiz! }} пролетарии всех стран, соединяйтесь!; {{tarjmisoli|~ zal }} весь зал {{izoh|(т. е. все присутствующие в зале)}}; {{tarjmisoli|~ odamlar shu tomonga ketyapti }} все люди идут в ту сторону; {{tarjmisoli|* noni ~ }} он обеспечен всем необходимым, он живёт в достатке; {{tarjmisoli|oyoqlarim ~ }} я обеспечен обувью; {{tarjmisoli|bir ~ }} одно целое; {{tarjmisoli|bir ~ holda }} как единое целое, в качестве единого целого.</br> }} lb6zanp3cemcuby3dl1lp1xur9mtoz1 0 28334 639370 639361 2026-06-15T18:47:12Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639370 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-vul-di-riq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy; ''uvul-'' degan qismi ''[[o‘g‘il]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Baliq va boshqa baʼzi suvda yashovchi jonivorlarning tuxumchalari, urugʻi; [[ikra]]. {{misol|Bosilib, uvuldirigʻi sitilib chiqqan baliqlar.}} {{misol|Qovoq xumchadagi sutdan oqlab, {{ajrat|uvuldiriq}} surkalgan kulchani sindirib, mehmonning oldiga qoʻydi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УВУЛДИРИҚ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{tr}}: [[havyar]] {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''uvuldiriq'''<br /> [[икра]] ({{izoh|рыб или земноводных}}); [[кладка]] [[яичек]] ({{izoh|некоторых насекомых}}).<br /> }} 33vn1va8jdl158w2tubiw9xxgmjryu4 0 37750 639379 570057 2026-06-15T19:20:01Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639379 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''in-so-niy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''i nsonga, odamga xos. {{misol|Yuksak {{ajrat|insoniy}} fazilatlar. Insoniy burch. }}m {{misol|Sizning mollaringizga qaragan, hech qachon {{ajrat|insoniy}} hurmat koʻrmagan, balki soʻkishin-gizni eshitib, kaltagingizni yegan, cheksiz xoʻrlangan bir insonni bilaman.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|..Oʻzbekistonda istiqomat qila-yotgan barcha millat vakillarining niyati buyuk bobolarimizdan qolgan ulugʻvor {{ajrat|insoniy}} gʻoyalar va maʼnaviy qadriyatlar atrofida birlashib, buyuk kelajakni yaratishga oʻz ulu-shini qoʻshishdir.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. 2 Insonparvar, odamparvar. {{misol|Bizning qonun-larimiz jahonda eng odil va {{ajrat|insoniy}}dir.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ИНСОНИЙ}} == Tarjimalari == *{{krc}}: [[адамча]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[insoniy]]</b></br> {{izoh|книжн.}} [[человеческий]], [[людской]]; {{tarjmisoli|~ gʻurur }} человеческая гордость.</br> }} nccbt52zirj1cdz4csoj669h3d9mzdq 0 37859 639381 610216 2026-06-15T19:21:35Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639381 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''i-pak''' [[File:Lao Textile Museum 5.jpg|thumb|Ipak ip]] [[File:Length of woven silk MET TP208.jpg|thumb|Toʻqilgan ipak, golland yoki ingliz, detal (MET, 1979.387.1)]] == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|IPAK 'pilladan olinadigan ingichka pishiq mayin tola'. Xonatlas toza i p a k d a n toʻhiladi. Bu soʻz ip otidan kichraytirish maʼnosini ifodalovchi -{ä)k qoʻshimchasi bilan hosil qilingan, shunga koʻra asli ’oʻta ingichka tola’ maʼnosini bildirgan, ’pilla tolasi’ maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan: ip + äk <nowiki>=</nowiki> ipäk.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1''' Pilla qurti chiqargan juda ingichka, pishiq, yaltiroq, tovlanib turadigan muloyim tola va undan yigirilgan ip. {{misol|Xom {{ajrat|ipak}}. Pishitilgan {{ajrat|ipak}}.}} {{misol|{{ajrat|Ipak}} tolalari sifatini yanada yaxshilash borasida olib borilgan izlanishlar ijobiy yakunlandi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan.]]}} {{misol|Adolat qopchigʻini ochdi. Unda angishvonadan tortib, ip, {{ajrat|ipak}}largacha bor edi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat.}} '''2''' Shunday iplardan toʻqilgan mato, shoyi va undan tikilgan kiyim yoki buyum. {{misol|{{ajrat|Ipak}} gilam. {{ajrat|Ipak}} roʻmol.}} {{misol|Zaynabham tamom {{ajrat|ipak}}larga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi. |[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar.}} '''3''' {{koʻchma|uz}} Muloyim, nozik. {{misol|Botirali xotinining qalin {{ajrat|ipak}} sochini silab gapirdi. |[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ИПАК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[дарий]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[ipak]]</b></br> [[шёлк]]; // [[шёлковый]]; {{tarjmisoli|xom ~ }} шёлк-сырец; {{tarjmisoli|~ roʻmol }} шёлковый платок; {{tarjmisoli|~dek, ~day }} 1) похожий на шёлк, шелковистый; мягкий, как шёлк; {{tarjmisoli|~ day mayin paxta }} хлопок мягкий, словно шёлк; 2) {{izoh|перен}}. мягкий нравом; нежный, как шёлк; {{tarjmisoli|~ oyim }} женщина кроткого нрава; {{tarjmisoli|~ qurti }} шелковичный червь, гусеница шелкопряда; шелкопряд.</br> }} 7ifla2opp4nmysqbqro9897ywkoxmxu 0 45426 639377 636525 2026-06-15T19:17:54Z Yokubjon Juraev 8265 639377 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Erimologiyasi == Turkiy. ==Ma’nosi== [[daraxt]]. == Tarjimalari == {{-trans-|og‘och| *{{krc}}: [[агъач]] *{{tyv}}: [[ыяш]] *{{udm}}: [[писпу]] *{{ug}}: [[دەرەخ]] *{{kjh}}: [[ағас]] *{{sah}}: [[мас]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''ogʻoch'''<br /> {{izoh|книжн}}.<br /> '''1 '''[[дерево]]; '''Koʻm-koʻk ogʻochlarning qalin shoxida Qanotli kuychilar sayrashda edi '''(Миртемир) В густых ветвях зелёных деревьев Пели крылатые певцы;<br /> '''2 '''{{izoh|уст}}. [[бревно]], [[лесина]]; [[древесина]].<br /> }} 90x5a402pm960zxalfpl71d78kfzr7j 0 162730 639374 2026-06-15T19:06:48Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[ulug‘]], [[katta]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639374 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[ulug‘]], [[katta]]. ib85vwa3t7rp09ynj6dpsnb4p5cmc5b 0 162731 639376 2026-06-15T19:15:54Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} ===Aytilishi=== ağarğa ===Ma’nosi=== [[oqmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639376 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} ===Aytilishi=== ağarğa ===Ma’nosi=== [[oqmoq]]. 5voi3mrffggmzrz8vgbbeoz7jgtdznt 0 162732 639378 2026-06-15T19:18:30Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} ===Aytilishi=== ağaç ===Ma’nosi=== [[og‘och]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639378 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} ===Aytilishi=== ağaç ===Ma’nosi=== [[og‘och]]. 5zqd9bkkero3qyzecqkp21uvtd95adg 0 162733 639380 2026-06-15T19:20:23Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[insoniy]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639380 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[insoniy]]. 7x8f5qq0ou9ioif5cff6eh32b18lji8 0 162734 639382 2026-06-15T19:22:08Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[ipak]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639382 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[ipak]]. stvh4420xsua3o6l8sdsb6eop8qj4iv 0 162735 639391 2026-06-16T04:15:38Z Yokubjon Juraev 8265 „=Teleutcha= Kemerovoning viloyatidagi [[Novokuznetsk]] shahri.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639391 wikitext text/x-wiki =Teleutcha= Kemerovoning viloyatidagi [[Novokuznetsk]] shahri. pgnk04eawabhj4b1aiazl33awt06r61 639392 639391 2026-06-16T04:43:48Z Yokubjon Juraev 8265 /* Teleutcha */ 639392 wikitext text/x-wiki =Teleutcha= Kemerovoning viloyatidagi [[Новокузнецк|Novokuznetsk]] shahri. b1px7ic84hu082ccios22jxss5ep4ra 0 162736 639394 2026-06-16T04:46:04Z Yokubjon Juraev 8265 „=Teleutcha= {{q.}} [[Аба Тура]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639394 wikitext text/x-wiki =Teleutcha= {{q.}} [[Аба Тура]]. 379ixa008oodh00q4iisvk2kb0hakj3