Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.10 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 16274 639856 628149 2026-07-11T07:39:15Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639856 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''su-luv''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Goʻzal, chiroyli, koʻrkam. {{misol|Suluv qiz.}} {{misol|Suluv bahor.}} {{misol|Suluv - {{ajrat|suluv}} emas, suygan - {{ajrat|suluv}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Qizilqumning qoq oʻrtasi, Oʻltirardik ovulda, Qimiz suzib, oʻrtar {{ajrat|suluv}} - Koʻhlik edi ohudan.|[[w:Otayor|Otayor]]|Oq fasl}} {{misol|Naqadar {{ajrat|suluv}}san, naqadar inju, Ey, sen shimol yurtin choʻng oʻrmonlari.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУЛУВ}} == Tarjimalari == *{{tr}}: [[hoş]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suluv'''<br /> [[красивый]], [[миловидный]]; // [[красавец]]; [[красавица]]; {{tarjmisoli|suluv qiz }} красивая девушка; {{tarjmisoli|suluv bahor }} прекрасная весна; {{tarjmisoli|suluv suluv emas, sevgan suluv }} {{izoh|посел}}. не красавица красива, а возлюбленная.<br /> }} 42n2d7p1wce88iyn3tiqp87ahe2i37z 0 16305 639860 638929 2026-07-11T09:37:07Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639860 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''chi-roy-li''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{sft.|uz}} Husni odatdagidan ortiq; [[goʻzal]]; [[koʻrkam]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} qiz.}} {{misol|Cholning kelini {{ajrat|chiroyli}}, oppoq, koʻzga yaqin juvon edi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} {{misol|Shaharda shunday {{ajrat|chiroyli}} qizlar bor - koʻrsang, ogʻzing ochiladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #{{sft.|uz}} Koʻrinishi, tashqi qiyofasi koʻzga yoqimli koʻrinadigan. {{misol|Eng {{ajrat|chiroyli}} qush deganda, hammaning koʻz oʻngiga oqqush kelishi tabiiy.|Gazetadan}} {{misol|Bilasizmi, dunyoda {{ajrat|chiroyli}} narsalar shunday koʻpki! Oʻrmon, kapalak, tong, oʻtloq, tun..|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} '''3 '''{{sft.|uz}} Manzarasi koʻzga [[yoqimli]]; [[koʻrkam]]. {{misol|Fargʻonadan yoʻlga chiqqan yengil mashina {{ajrat|chiroyli}} asfalt yoʻlda uchib borardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|-Markaz {{ajrat|chiroyli}} boʻlib ketdi-a, odam suyunadi, - dedi Charos mamnun jilmayib.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} '''4''' {{sft.|uz}} [[Yaxshi]]; [[oʻrinli]]; [[manzur]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gap. {{ajrat|Chiroyli}} toʻy.}} {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} maʼruzaga mahliyo boʻlib, ruhiyatimda sustkashlik boshlandi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Ming afsuski, hozir toʻylarda oʻyin-kulgi, {{ajrat|chiroyli}} anʼanalar sanʼatini namoyish qilish emas, isrofgarchiliklar meʼyoridan oshib ketadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|Har bir ota-ona orziqib koʻrgan farzandiga {{ajrat|chiroyli}} va maz-mundor ism qoʻyishga harakat qiladi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} '''5''' {{rvsh.|uz}} [[Yoqimli]], [[jozibali]], [[batartib]]; oʻrniga qoʻyib. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gapirmoq. {{ajrat|Chiroyli}} kodam taiglamoq. {{ajrat|Chiroyli}} kiyinmoq.}} a {{misol|-Voy, shunaqami? — Oftob oʻspiringa qarab, {{ajrat|chiroyli}} jilmaydi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. {{misol|Biror ishni puxta va {{ajrat|chiroyli}} qilgan odamni tangri doʻst tutadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} === Sinonimlari === [[suluv]], [[ko‘xlik]], [[goʻzal]], [[latofatli]], [[xushsurat]], [[barno]] === Antonimlari === [[xunuk]] {{OʻTIL|ЧИРОЙЛИ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''chiroyli'''<br /> [[красивый]], [[миловидный]]; [[прелестный]]; [[прекрасный]]; {{tarjmisoli|~ qiz }} красивая девушка; {{tarjmisoli|~ manzara }} красивый вид, прелестный пейзаж; {{tarjmisoli|chip-~ }} очень красивый; достаточно красивый; вполне приличный; {{tarjmisoli|~ gap }} прекрасные слова.<br /> }} gb6uxc2xwfnvggqtspyve6c3fubsk48 639861 639860 2026-07-11T09:38:10Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639861 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''chi-roy-li''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{sft.|uz}} Husni odatdagidan ortiq; [[goʻzal]]; [[koʻrkam]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} qiz.}} {{misol|Cholning kelini {{ajrat|chiroyli}}, oppoq, koʻzga yaqin juvon edi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} {{misol|Shaharda shunday {{ajrat|chiroyli}} qizlar bor - koʻrsang, ogʻzing ochiladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #{{sft.|uz}} Koʻrinishi, tashqi qiyofasi koʻzga yoqimli koʻrinadigan. {{misol|Eng {{ajrat|chiroyli}} qush deganda, hammaning koʻz oʻngiga oqqush kelishi tabiiy.|Gazetadan}} {{misol|Bilasizmi, dunyoda {{ajrat|chiroyli}} narsalar shunday koʻpki! Oʻrmon, kapalak, tong, oʻtloq, tun..|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} '''3 '''{{sft.|uz}} Manzarasi koʻzga [[yoqimli]]; [[koʻrkam]]. {{misol|Fargʻonadan yoʻlga chiqqan yengil mashina {{ajrat|chiroyli}} asfalt yoʻlda uchib borardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|-Markaz {{ajrat|chiroyli}} boʻlib ketdi-a, odam suyunadi, - dedi Charos mamnun jilmayib.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} '''4''' {{sft.|uz}} [[Yaxshi]]; [[oʻrinli]]; [[manzur]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gap. {{ajrat|Chiroyli}} toʻy.}} {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} maʼruzaga mahliyo boʻlib, ruhiyatimda sustkashlik boshlandi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Ming afsuski, hozir toʻylarda oʻyin-kulgi, {{ajrat|chiroyli}} anʼanalar sanʼatini namoyish qilish emas, isrofgarchiliklar meʼyoridan oshib ketadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|Har bir ota-ona orziqib koʻrgan farzandiga {{ajrat|chiroyli}} va maz-mundor ism qoʻyishga harakat qiladi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} '''5''' {{rvsh.|uz}} [[Yoqimli]], [[jozibali]], [[batartib]]; oʻrniga qoʻyib. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gapirmoq. {{ajrat|Chiroyli}} kodam taiglamoq. {{ajrat|Chiroyli}} kiyinmoq.}} a {{misol|-Voy, shunaqami? — Oftob oʻspiringa qarab, {{ajrat|chiroyli}} jilmaydi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. {{misol|Biror ishni puxta va {{ajrat|chiroyli}} qilgan odamni tangri doʻst tutadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} === Sinonimlari === [[suluv]], [[ko‘rkam]], [[ko‘xlik]], [[goʻzal]], [[latofatli]], [[xushsurat]], [[barno]] === Antonimlari === [[xunuk]] {{OʻTIL|ЧИРОЙЛИ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''chiroyli'''<br /> [[красивый]], [[миловидный]]; [[прелестный]]; [[прекрасный]]; {{tarjmisoli|~ qiz }} красивая девушка; {{tarjmisoli|~ manzara }} красивый вид, прелестный пейзаж; {{tarjmisoli|chip-~ }} очень красивый; достаточно красивый; вполне приличный; {{tarjmisoli|~ gap }} прекрасные слова.<br /> }} 6wcw2m21xm8q1jbcu7jf2z5nbty3xdb 639862 639861 2026-07-11T09:39:06Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639862 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''chi-roy-li''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{sft.|uz}} Husni odatdagidan ortiq; [[goʻzal]]; [[koʻrkam]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} qiz.}} {{misol|Cholning kelini {{ajrat|chiroyli}}, oppoq, koʻzga yaqin juvon edi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} {{misol|Shaharda shunday {{ajrat|chiroyli}} qizlar bor - koʻrsang, ogʻzing ochiladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #{{sft.|uz}} Koʻrinishi, tashqi qiyofasi koʻzga yoqimli koʻrinadigan. {{misol|Eng {{ajrat|chiroyli}} qush deganda, hammaning koʻz oʻngiga oqqush kelishi tabiiy.|Gazetadan}} {{misol|Bilasizmi, dunyoda {{ajrat|chiroyli}} narsalar shunday koʻpki! Oʻrmon, kapalak, tong, oʻtloq, tun..|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} '''3 '''{{sft.|uz}} Manzarasi koʻzga [[yoqimli]]; [[koʻrkam]]. {{misol|Fargʻonadan yoʻlga chiqqan yengil mashina {{ajrat|chiroyli}} asfalt yoʻlda uchib borardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|-Markaz {{ajrat|chiroyli}} boʻlib ketdi-a, odam suyunadi, - dedi Charos mamnun jilmayib.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} '''4''' {{sft.|uz}} [[Yaxshi]]; [[oʻrinli]]; [[manzur]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gap. {{ajrat|Chiroyli}} toʻy.}} {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} maʼruzaga mahliyo boʻlib, ruhiyatimda sustkashlik boshlandi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Ming afsuski, hozir toʻylarda oʻyin-kulgi, {{ajrat|chiroyli}} anʼanalar sanʼatini namoyish qilish emas, isrofgarchiliklar meʼyoridan oshib ketadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|Har bir ota-ona orziqib koʻrgan farzandiga {{ajrat|chiroyli}} va maz-mundor ism qoʻyishga harakat qiladi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} '''5''' {{rvsh.|uz}} [[Yoqimli]], [[jozibali]], [[batartib]]; oʻrniga qoʻyib. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gapirmoq. {{ajrat|Chiroyli}} kodam taiglamoq. {{ajrat|Chiroyli}} kiyinmoq.}} a {{misol|-Voy, shunaqami? — Oftob oʻspiringa qarab, {{ajrat|chiroyli}} jilmaydi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. {{misol|Biror ishni puxta va {{ajrat|chiroyli}} qilgan odamni tangri doʻst tutadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} === Sinonimlari === [[suluv]], [[ko‘rkam]], [[ko‘xlik]], [[goʻzal]], [[latofatli]], [[xushsurat]], [[barno]] === Antonimlari === [[xunuk]] {{OʻTIL|ЧИРОЙЛИ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''chiroyli'''<br /> [[красивый]], [[миловидный]]; [[прелестный]]; [[прекрасный]]; {{tarjmisoli|~ qiz }} красивая девушка; {{tarjmisoli|~ manzara }} красивый вид, прелестный пейзаж; {{tarjmisoli|chip-~ }} очень красивый; достаточно красивый; вполне приличный; {{tarjmisoli|~ gap }} прекрасные слова.<br /> }} 4hexqr5fh6w3tmsh4nbyqvkhh59xvfa 0 22569 639841 639837 2026-07-10T15:56:49Z Yokubjon Juraev 8265 639841 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. </a>Barmoq bosmoq'' - {{q.}} [[barmoq]] 1. 6 Tiramoq, siqib itarmoq.{{misol| Ziyodulla tomogʻi qirshtb, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.}} H. Gʻulom, Mashʼal. {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi. }}Gazetadan. 7 Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} '''8 '''{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq.{{misol| Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bshshn {{ajrat|bos}}adi.}} '''9''' Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq.{{misol| Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, pe-shonasiga {{ajrat|bos}}di.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.}} "Saodat".{{misol| Kam pir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Xawa xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.}} M. Mansurov, Yombi. :Lab bosmoq Oʻpmoq, boʻsa olmoq.{{misol| Shah-zodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lab-larini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.}} K. Yashin, Hamza.{{misol| Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona.. A.}} Oripov. Tishini tishi ga bosmoq'' q.'' tish 1. 10 Chop qilmoq, nashr etmoq.{{misol| Kitob {{ajrat|bos}}moq. Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpay-tirmoq. Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq. m -Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, — dedi. A.}} Qahhor, Bek.{{misol| Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "rux-sat tegdi".}} K. Yashin, Hamza. 11 Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq.{{misol| Qanorga un {{ajrat|bos}}moq. Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq. mm Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi. M.}} :Ismoiliy, Fargʻona t.o.{{misol| Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi. A. }}Qahhor, Asarlar.{{misol| Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 12 Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, ber-kitmoq.{{misol| Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq. a Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpiri.1gan joyga {{ajrat|bos}}dim.}} E. Raimov, Ajab qishloq. 13 Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq.{{misol| Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora. }}Hamza, Boy ila xizmatchi.{{misol| Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.}} S. Ahmad, Hukm. 14 Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq.{{misol| Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. :Bosib oʻtmoq 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq.{{misol| Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtga-nini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerak -ligini bilar edi. A.}} Qahhor, Asarlar; 2) ke-sib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik. n Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yuribtoʻxtadi. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| ..kassigxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtol-madim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan. A.}} Qahhor, Asarlar; 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq.{{misol| Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchshar mashaq-qatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.}} F. Musajonov, Himmat.{{misol| U yoʻlida uchragan har qa-naqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq.{{misol| Dom-lani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, sama-rali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} 6vjbehcq3g3ythzwsz6shsq67tyt5dx 639842 639841 2026-07-10T15:59:49Z Yokubjon Juraev 8265 639842 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} '''8 '''{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq.{{misol| Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bshshn {{ajrat|bos}}adi.}} '''9''' Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq.{{misol| Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.}} "Saodat".{{misol| Kam pir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Xawa xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.}} M. Mansurov, Yombi. :Lab bosmoq Oʻpmoq, boʻsa olmoq.{{misol| Shah-zodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lab-larini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.}} K. Yashin, Hamza.{{misol| Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona.. A.}} Oripov. Tishini tishi ga bosmoq'' q.'' tish 1. 10 Chop qilmoq, nashr etmoq.{{misol| Kitob {{ajrat|bos}}moq. Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpay-tirmoq. Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq. m -Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, — dedi. A.}} Qahhor, Bek.{{misol| Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "rux-sat tegdi".}} K. Yashin, Hamza. 11 Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq.{{misol| Qanorga un {{ajrat|bos}}moq. Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq. mm Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi. M.}} :Ismoiliy, Fargʻona t.o.{{misol| Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi. A. }}Qahhor, Asarlar.{{misol| Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 12 Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, ber-kitmoq.{{misol| Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq. a Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpiri.1gan joyga {{ajrat|bos}}dim.}} E. Raimov, Ajab qishloq. 13 Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq.{{misol| Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora. }}Hamza, Boy ila xizmatchi.{{misol| Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.}} S. Ahmad, Hukm. 14 Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq.{{misol| Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. :Bosib oʻtmoq 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq.{{misol| Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtga-nini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerak -ligini bilar edi. A.}} Qahhor, Asarlar; 2) ke-sib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik. n Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yuribtoʻxtadi. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| ..kassigxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtol-madim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan. A.}} Qahhor, Asarlar; 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq.{{misol| Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchshar mashaq-qatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.}} F. Musajonov, Himmat.{{misol| U yoʻlida uchragan har qa-naqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq.{{misol| Dom-lani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, sama-rali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} qpafwgvm9xl0pxfsrx9goycly519zvo 639843 639842 2026-07-10T16:02:00Z Yokubjon Juraev 8265 639843 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} '''9''' Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq.{{misol| Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.}} "Saodat".{{misol| Kam pir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Xawa xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.}} M. Mansurov, Yombi. :Lab bosmoq Oʻpmoq, boʻsa olmoq.{{misol| Shah-zodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lab-larini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.}} K. Yashin, Hamza.{{misol| Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona.. A.}} Oripov. Tishini tishi ga bosmoq'' q.'' tish 1. 10 Chop qilmoq, nashr etmoq.{{misol| Kitob {{ajrat|bos}}moq. Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpay-tirmoq. Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq. m -Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, — dedi. A.}} Qahhor, Bek.{{misol| Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "rux-sat tegdi".}} K. Yashin, Hamza. 11 Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq.{{misol| Qanorga un {{ajrat|bos}}moq. Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq. mm Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi. M.}} :Ismoiliy, Fargʻona t.o.{{misol| Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi. A. }}Qahhor, Asarlar.{{misol| Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 12 Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, ber-kitmoq.{{misol| Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq. a Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpiri.1gan joyga {{ajrat|bos}}dim.}} E. Raimov, Ajab qishloq. 13 Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq.{{misol| Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora. }}Hamza, Boy ila xizmatchi.{{misol| Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.}} S. Ahmad, Hukm. 14 Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq.{{misol| Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. :Bosib oʻtmoq 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq.{{misol| Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtga-nini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerak -ligini bilar edi. A.}} Qahhor, Asarlar; 2) ke-sib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik. n Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yuribtoʻxtadi. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| ..kassigxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtol-madim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan. A.}} Qahhor, Asarlar; 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq.{{misol| Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchshar mashaq-qatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.}} F. Musajonov, Himmat.{{misol| U yoʻlida uchragan har qa-naqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq.{{misol| Dom-lani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, sama-rali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} ks9miuue0g99y5m6109kblea2yqyi55 639844 639843 2026-07-10T16:19:01Z Yokubjon Juraev 8265 639844 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} '''9''' Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xawa xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.}} M. Mansurov, Yombi. :Lab bosmoq Oʻpmoq, boʻsa olmoq.{{misol| Shah-zodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lab-larini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.}} K. Yashin, Hamza.{{misol| Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona.. A.}} Oripov. Tishini tishi ga bosmoq'' q.'' tish 1. 10 Chop qilmoq, nashr etmoq.{{misol| Kitob {{ajrat|bos}}moq. Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpay-tirmoq. Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq. m -Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, — dedi. A.}} Qahhor, Bek.{{misol| Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "rux-sat tegdi".}} K. Yashin, Hamza. 11 Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq.{{misol| Qanorga un {{ajrat|bos}}moq. Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq. mm Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi. M.}} :Ismoiliy, Fargʻona t.o.{{misol| Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi. A. }}Qahhor, Asarlar.{{misol| Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 12 Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, ber-kitmoq.{{misol| Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq. a Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpiri.1gan joyga {{ajrat|bos}}dim.}} E. Raimov, Ajab qishloq. 13 Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq.{{misol| Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora. }}Hamza, Boy ila xizmatchi.{{misol| Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.}} S. Ahmad, Hukm. 14 Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq.{{misol| Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. :Bosib oʻtmoq 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq.{{misol| Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtga-nini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerak -ligini bilar edi. A.}} Qahhor, Asarlar; 2) ke-sib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik. n Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yuribtoʻxtadi. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| ..kassigxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtol-madim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan. A.}} Qahhor, Asarlar; 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq.{{misol| Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchshar mashaq-qatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.}} F. Musajonov, Himmat.{{misol| U yoʻlida uchragan har qa-naqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq.{{misol| Dom-lani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, sama-rali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} 5ct2r073xvt72cr8mraxz8gs6ykxnch 639845 639844 2026-07-11T02:35:38Z Yokubjon Juraev 8265 639845 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. 10 Chop qilmoq, nashr etmoq.{{misol| Kitob {{ajrat|bos}}moq. Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq. Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi. A.}} Qahhor, Bek.{{misol| Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "rux-sat tegdi".}} K. Yashin, Hamza. 11 Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq.{{misol| Qanorga un {{ajrat|bos}}moq. Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq. mm Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi. M.}} :Ismoiliy, Fargʻona t.o.{{misol| Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi. A. }}Qahhor, Asarlar.{{misol| Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 12 Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, ber-kitmoq.{{misol| Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq. a Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpiri.1gan joyga {{ajrat|bos}}dim.}} E. Raimov, Ajab qishloq. 13 Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq.{{misol| Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora. }}Hamza, Boy ila xizmatchi.{{misol| Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.}} S. Ahmad, Hukm. 14 Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq.{{misol| Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. :Bosib oʻtmoq 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq.{{misol| Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtga-nini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerak -ligini bilar edi. A.}} Qahhor, Asarlar; 2) ke-sib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik. n Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yuribtoʻxtadi. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| ..kassigxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtol-madim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan. A.}} Qahhor, Asarlar; 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq.{{misol| Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchshar mashaq-qatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.}} F. Musajonov, Himmat.{{misol| U yoʻlida uchragan har qa-naqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq.{{misol| Dom-lani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, sama-rali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} 22dah831cowfr2ljaey8w7bw86mf7wg 639846 639845 2026-07-11T02:37:39Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639846 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. 10 Chop qilmoq, nashr etmoq.{{misol| Kitob {{ajrat|bos}}moq. Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq. Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi. A.}} Qahhor, Bek.{{misol| Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "rux-sat tegdi".}} K. Yashin, Hamza. 11 Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq.{{misol| Qanorga un {{ajrat|bos}}moq. Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq. mm Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi. M.}} :Ismoiliy, Fargʻona t.o.{{misol| Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi. A. }}Qahhor, Asarlar.{{misol| Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 12 Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, ber-kitmoq.{{misol| Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq. a Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpiri.1gan joyga {{ajrat|bos}}dim.}} E. Raimov, Ajab qishloq. 13 Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq.{{misol| Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora. }}Hamza, Boy ila xizmatchi.{{misol| Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.}} S. Ahmad, Hukm. 14 Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq.{{misol| Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. :Bosib oʻtmoq 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq.{{misol| Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtga-nini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerak -ligini bilar edi. A.}} Qahhor, Asarlar; 2) ke-sib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik. n Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yuribtoʻxtadi. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| ..kassigxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtol-madim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan. A.}} Qahhor, Asarlar; 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq.{{misol| Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchshar mashaq-qatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.}} F. Musajonov, Himmat.{{misol| U yoʻlida uchragan har qa-naqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq.{{misol| Dom-lani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, sama-rali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} 95ag7qk6512k83czuq5ez7qrmozf7o6 639848 639846 2026-07-11T02:42:11Z Yokubjon Juraev 8265 639848 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 11 Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq. Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi. A. }}Qahhor, Asarlar.{{misol| Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 12 Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, ber-kitmoq.{{misol| Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq. a Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpiri.1gan joyga {{ajrat|bos}}dim.}} E. Raimov, Ajab qishloq. 13 Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq.{{misol| Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora. }}Hamza, Boy ila xizmatchi.{{misol| Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.}} S. Ahmad, Hukm. 14 Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq.{{misol| Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. :Bosib oʻtmoq 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq.{{misol| Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtga-nini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerak -ligini bilar edi. A.}} Qahhor, Asarlar; 2) ke-sib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik. n Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yuribtoʻxtadi. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| ..kassigxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtol-madim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan. A.}} Qahhor, Asarlar; 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq.{{misol| Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchshar mashaq-qatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.}} F. Musajonov, Himmat.{{misol| U yoʻlida uchragan har qa-naqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq.{{misol| Dom-lani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, sama-rali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} ij8dpms4u0qh48w6kmipqrhde29d80b 639849 639848 2026-07-11T04:25:46Z Yokubjon Juraev 8265 639849 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpiri.1gan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.}} S. Ahmad, Hukm. 14 Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq.{{misol| Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. :Bosib oʻtmoq 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq.{{misol| Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtga-nini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerak -ligini bilar edi. A.}} Qahhor, Asarlar; 2) ke-sib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik. n Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yuribtoʻxtadi. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| ..kassigxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtol-madim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan. A.}} Qahhor, Asarlar; 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq.{{misol| Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchshar mashaq-qatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.}} F. Musajonov, Himmat.{{misol| U yoʻlida uchragan har qa-naqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq.{{misol| Dom-lani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, sama-rali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} 46sqm04wfqqc2ux6rfcd817bg6k3n0y 639863 639849 2026-07-11T10:07:17Z Yokubjon Juraev 8265 639863 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpiri.1gan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kassigxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq.{{misol| Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchshar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qa-naqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} n09p7fjkp2dcqzz2kzc4lkn5px80vfn 639864 639863 2026-07-11T10:11:45Z Yokubjon Juraev 8265 639864 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq.{{misol| Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchshar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qa-naqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} bt0rkuyc2zthlesz5zx1x4evcdcr6mt 639865 639864 2026-07-11T10:46:35Z Yokubjon Juraev 8265 639865 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov, Qalbingga quloq sol; 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlani ng {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.}} Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi. Yoʻl bosmoq'' q.'' yoʻl. Olgʻa ''(yoki'' oldin, ilgari) bosmoq 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq.{{misol| Xalq toʻl-qini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.}} S. Siyoyev, Avaz.{{misol| Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.}} N. Aminov, Suvarak; 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivoj-lanmoq; olgʻa siljimoq.{{misol| Soat sayin ish-laring oldin {{ajrat|bos}}sin.}} Oybek, O. v. shabadalar. 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} omb2wbr8wk32iqdlg3hpne2fv09937n 639866 639865 2026-07-11T11:08:42Z Yokubjon Juraev 8265 639866 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} 15 Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq.{{misol| Ter {{ajrat|bos}}moq. Tuman {{ajrat|bos}}moq. Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq. Zushat {{ajrat|bos}}moq. Ajin {{ajrat|bos}}moq. Uyqu {{ajrat|bos}}moq. yat Mahmudjonni muz-dek ter {{ajrat|bos}}di.}} "Mushtum".{{misol| Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} jx7gd9dc1o2w3bs1dguqla3xs6rf7t2 0 28378 639850 588386 2026-07-11T06:53:09Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639850 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''si-gʻin-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{din.|uz}} Xudoga, aziz-avliyolarga, ilohiy kuchga ega deb hisoblangan narsalarga sajda qilish; dinning asosiy elementi. ''Hozir pir oʻzlarini emas, sizlarni oʻylaydilar, tong saharlarda joynamozga tiz choʻkib: "Haq yoʻldan adashgan gumroh bandalaringga gʻazab qilma", deb xudoga sigʻinadilar.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Nazirqulning otasi Shohimardonga {{ajrat|sigʻin}}ib, qoʻchqor olib borib soʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Inson oʻzini taniguncha koʻp narsalarga {{ajrat|sigʻin}}gan.|Gazetadan}} '''2 '''{{koʻchma|uz}} Biror kimsaga, narsaga ortiq berilmoq, uni haddan tashqari ulugʻlamoq. {{misol|Pulga {{ajrat|sigʻin}}moq.}} {{misol|Qush butoqqa {{ajrat|sigʻin}}ar.|Maqol}} {{misol|Jaholatda qolgan xalq aʼlam har borganida, "sadagʻang ketay, eshonim", deb uning oyogʻiga tiz choʻkib {{ajrat|sigʻin}}ar, nazr-niyoz berar edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 3 Najot istab bormoq, bosh urmoq. {{misol|Muzga suyanma, yovga {{ajrat|sigʻin}}ma.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|shya Aymoqxalqi bizni doʻstdek kutar deb, Yurtingizga biz {{ajrat|sigʻin}}ib kelganmiz.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СИҒИНМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} '''sigʻinmoq''' {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sigʻinmoq'''<br /> '''1''' [[поклоняться]]; [[преклоняться]]; {{tarjmisoli|tiz choʻkib sigʻinmoq}} припадать к стопам; низкопоклонничать;<br /> '''2''' {{izoh|рел}}. [[молить]], [[умолять]]; [[молиться]]; {{tarjmisoli|xudoga sigʻinmoq }} 1) молиться богу; 2) молить бога, обращаться с просьбой к богу.<br /> }} kazyfc69erdlasqhb0l34v3cns2m1zd 639851 639850 2026-07-11T06:53:24Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639851 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''si-gʻin-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{din.|uz}} Xudoga, aziz-avliyolarga, ilohiy kuchga ega deb hisoblangan narsalarga sajda qilish; dinning asosiy elementi. {{misol|Hozir pir oʻzlarini emas, sizlarni oʻylaydilar, tong saharlarda joynamozga tiz choʻkib: "Haq yoʻldan adashgan gumroh bandalaringga gʻazab qilma", deb xudoga sigʻinadilar.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Nazirqulning otasi Shohimardonga {{ajrat|sigʻin}}ib, qoʻchqor olib borib soʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Inson oʻzini taniguncha koʻp narsalarga {{ajrat|sigʻin}}gan.|Gazetadan}} '''2 '''{{koʻchma|uz}} Biror kimsaga, narsaga ortiq berilmoq, uni haddan tashqari ulugʻlamoq. {{misol|Pulga {{ajrat|sigʻin}}moq.}} {{misol|Qush butoqqa {{ajrat|sigʻin}}ar.|Maqol}} {{misol|Jaholatda qolgan xalq aʼlam har borganida, "sadagʻang ketay, eshonim", deb uning oyogʻiga tiz choʻkib {{ajrat|sigʻin}}ar, nazr-niyoz berar edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 3 Najot istab bormoq, bosh urmoq. {{misol|Muzga suyanma, yovga {{ajrat|sigʻin}}ma.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|shya Aymoqxalqi bizni doʻstdek kutar deb, Yurtingizga biz {{ajrat|sigʻin}}ib kelganmiz.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СИҒИНМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} '''sigʻinmoq''' {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sigʻinmoq'''<br /> '''1''' [[поклоняться]]; [[преклоняться]]; {{tarjmisoli|tiz choʻkib sigʻinmoq}} припадать к стопам; низкопоклонничать;<br /> '''2''' {{izoh|рел}}. [[молить]], [[умолять]]; [[молиться]]; {{tarjmisoli|xudoga sigʻinmoq }} 1) молиться богу; 2) молить бога, обращаться с просьбой к богу.<br /> }} 0c2rq7kywpotvdkbl144308allyscs0 0 40688 639855 638047 2026-07-11T07:29:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639855 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qo-mat''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''[a.'' — boʻy, qad, gavda; tu rish, namozning boshlanishi] Kishining, kishi tanasining tashqi bichimi; qad, boʻy-bast. {{misol|Qomati kelishgan yigit. tsh Gulnor-ning nozik va nafis {{ajrat|qomat}}i dahlizda koʻri-nib qoldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Alif qomat ''q,'' alif I. Sarvi qomat ''q.'' sarvqomat. Qomatini rostlamoq ''aim.'' qaddini rostla-moq ''q.'' rostlamoq 3. {{misol|{{ajrat|Qomat}}ini rostladi}}, ''velosipedni yetaklab, koʻchaning u yuziga — mayxona tomonga oʻtdi.'' A. Qahhor, Sarob. Quloqni qomatga keltirmoq ''ayn.'' quloqni batang qilmoq ''q.'' batang. ''Uning quloqni qo-matga keltiruvchi xurragi orasida kechasi bilan xotinining piq-piq yigʻi tovushi eshitshshb turar edi.'' A. Qahhor, Sarob. Qoʻl-ni qomatga koʻtarmoq {{din.|uz}} Namoz oʻqishda ikki qoʻlning bosh barmogʻini ikki quloqqa yetkazmoq. {{misol|Kavushini yechib, toʻnini yozdi va uning ustida turib, qoʻlini {{ajrat|qomat}}ga koʻtar-di.|[[w:M. Joʻraboyev|M. Joʻraboyev]]|M}}.B. martabasi. === Sinonimlari === [[sumbat]], [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚОМАТ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qomat'''<br /> [[стан]]; [[фигура]]; {{tarjmisoli|qomatini rostlamoq }} выпрямить стан; {{tarjmisoli|* quloqni qomatga keltiradigan }} очень громкий, оглушительный; оглушающий.<br /> }} 4w4slvy5ejjo0yn2hth34ivhbkngt8i 0 50000 639852 635723 2026-07-11T07:22:47Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639852 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''su-zuk''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUZUK 'xumor, noz-ishva bilan yarim yumilgan' (koʻz haqida). &quot;Voy, esim hursin!&quot; - dedi [Lobar], eriga s u z u k shahlo koʻzlari bilan kulib hararkan (Hamid Gʻulom). Bu sifat oʻzbek tilida suz- II feʼli-ning ' noz-ishva ifodalovchi harakat qil—' maʼnosidan (OʻTIA, II, 83) -(u)k qoʻshimchasi bilan yasalgan: suz- + uk <nowiki>=</nowiki> suzuk.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|, eriga {{ajrat|suzuk}} shahlo koʻzlari bilan ku-lib qararkan.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Toshkentliklar}}. ''Qoʻ-limda eng qimmat uzugim boʻlsa, Undan ham qimmatli koʻzi suzugim.'' Gʻ. Gʻulom. === Sinonimlari === [[suzgun]] === Antonimlari === {{OʻTIL|СУЗУК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suzuk'''<br /> [[кокетливый]], [[томный]]; [[томно]] [[прищуренный]]; {{tarjmisoli|suzuk koʻzlar }} томные глаза.<br /> }} 2kjwoqwk5h0equ9xrg5iprdciz2fkyz 639853 639852 2026-07-11T07:24:15Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639853 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''su-zuk''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUZUK 'xumor, noz-ishva bilan yarim yumilgan' (koʻz haqida). &quot;Voy, esim hursin!&quot; - dedi [Lobar], eriga s u z u k shahlo koʻzlari bilan kulib hararkan (Hamid Gʻulom). Bu sifat oʻzbek tilida suz- II feʼli-ning ' noz-ishva ifodalovchi harakat qil—' maʼnosidan (OʻTIA, II, 83) -(u)k qoʻshimchasi bilan yasalgan: suz- + uk <nowiki>=</nowiki> suzuk.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Uyqusirab, xumor tutib yoki noz-ishva bilan qisilgan, yumilinqiragan, xumor (koʻz haqida). {{misol|-Voy, esim qursin! - dedi [Lobar] eriga {{ajrat|suzuk}} shahlo koʻzlari bilan kulib qararkan.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Toshkentliklar}} {{misol|Qoʻlimda eng qimmat uzugim boʻlsa, Undan ham qimmatli koʻzi suzugim.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]}} === Sinonimlari === [[suzgun]] === Antonimlari === {{OʻTIL|СУЗУК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''suzuk'''<br /> [[кокетливый]], [[томный]]; [[томно]] [[прищуренный]]; {{tarjmisoli|suzuk koʻzlar }} томные глаза.<br /> }} svwfk84kzbxrsijdubnio6pjbc8t3t8 0 61570 639857 637545 2026-07-11T09:35:04Z Yokubjon Juraev 8265 639857 wikitext text/x-wiki {{-kk-}} [[osh]], [[ovqat]]. {{misol|Ас қорыту.}} - Ovqatning hazm bo‘lishi. {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ас''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''ас '''{{izoh|м }}[[as]] ([[havo]] [[janglarida]] [[katta]] [[mahorat]] [[koʻrsatgan]] [[uchuvchi]]); '''* ас своего дела '''(ili '''в своём деле''') oʻz ishining ustasi. === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy. ===Ma’nosi=== # [[soch]]. # [[osh]] (ovqat ma’nosida). # [[ochmoq]]. # [[sanchmoq]] 07o48g07bvuhr20wh156oefgmz66qut 639858 639857 2026-07-11T09:35:34Z Yokubjon Juraev 8265 639858 wikitext text/x-wiki {{-kk-}} [[osh]], [[ovqat]]. {{misol|{{akrat|Ас}} қорыту.}} - Ovqatning hazm bo‘lishi. {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ас''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''ас '''{{izoh|м }}[[as]] ([[havo]] [[janglarida]] [[katta]] [[mahorat]] [[koʻrsatgan]] [[uchuvchi]]); '''* ас своего дела '''(ili '''в своём деле''') oʻz ishining ustasi. === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy. ===Ma’nosi=== # [[soch]]. # [[osh]] (ovqat ma’nosida). # [[ochmoq]]. # [[sanchmoq]] l1knlty6bdzn1tve1w6knlkidjd10u4 639859 639858 2026-07-11T09:35:51Z Yokubjon Juraev 8265 639859 wikitext text/x-wiki {{-kk-}} [[osh]], [[ovqat]]. {{misol|{{ajrat|Ас}} қорыту.}} - Ovqatning hazm bo‘lishi. {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ас''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''ас '''{{izoh|м }}[[as]] ([[havo]] [[janglarida]] [[katta]] [[mahorat]] [[koʻrsatgan]] [[uchuvchi]]); '''* ас своего дела '''(ili '''в своём деле''') oʻz ishining ustasi. === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy. ===Ma’nosi=== # [[soch]]. # [[osh]] (ovqat ma’nosida). # [[ochmoq]]. # [[sanchmoq]] sw5j3xfqf9yvp30nkfgzj2phaskb8la 0 127866 639854 588469 2026-07-11T07:29:41Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639854 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sim-bat''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{folk.}} {{ayn.}} [[sumbat]]. {{misol|Menga ham beribdi sinu {{ajrat|simbat}}ni, Men ne qilay davlati yoʻq kelbatni?!|[[w:Ravshan|"Ravshan"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СИМБАТ}} == Tarjimalari == az5zqo353nv5edcbm2260g0jainnq98 0 162331 639847 637416 2026-07-11T02:38:02Z Yokubjon Juraev 8265 639847 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} #[[bosmoq]] #[[yozmoq]] e4tb91689w83syve2fryixa4jjtaln8