Wikipedia
vecwiki
https://vec.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prinsipio
MediaWiki 1.46.0-wmf.21
first-letter
Mèdia
Speçałe
Discusion
Utensa
Discusion Utensa
Wikipedia
Discusion Wikipedia
File
Discusion File
MediaWiki
Discusion MediaWiki
Modeło
Discusion Modeło
Juto
Discusion Juto
Categoria
Discusion Categoria
Portałe
Discussion portałe
Projeto
Discussion projeto
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Sauris
0
14381
1226218
1171724
2026-03-30T11:57:15Z
FrancescoColomberotto
34364
Corecion eror de batitura
1226218
wikitext
text/x-wiki
{{Variansa|primieròt}}
{{Infobox de Zeografia pułìtega
|Nome = Sauris
|Nome locałe = {{bar}} Zahre
|Panorama = Sauris di sotto 07102007 44.jpg
|Didascałia =
|Stema =
|Stato = ITA
|Grado aministrativo = 3
|Divixion am grado 1 = Friul-Venesia Julia
|Divixion am grado 2 = Ùdine
|Aministrador locałe = Stefano Lucchini
|Partìo = [[łista sìvega|lista sìvega]]
|Data elesion = 17/05/2010
|Lengue uficiałi = [[łengua itałiana|italian]]
|Lengue = Sauran, [[Łéngoa furlana|furlàn]]
|Latitudine gradi = 46
|Latitudine minuti = 28
|Latitudine secondi = 5
|Latitudine NS = N
|Longitudine gradi = 12
|Longitudine minuti = 41
|Longitudine secondi = 3
|Longitudine EW = E
|Altitudine = 1212
|Superfise = 41.52
|Abitanti = 429
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bil2010/index.html Dato Istat] - Popolazione residente al 31 dicembre 2010.
|Axornamento abitanti = 31/12/2010
|Sotodivixion = Lateis, Sauris de Sora
|Divixion confinanti = [[Anpezo]], [[Forni de Sora]], [[Forni de Sot]], [[Ovaro]], [[Prato Carnico]], [[Vigo de Cador]] (BL)
|Prefiso = [[0433]]
|Fuxo orario = +1
|Codexestatistego = 030107
|Codexecatasticałe = I464
|Targa = UD
|Xona sismega = 2
|Gradi xorno =
|Nome abitanti = saurani
|Patrono = [[sant'Osvaldo di Northumbria|sant'Osvaldo re e martire]]
|Dì de festa = [[5 de agosto|5 de Agòst]]
|Mapa = Map of comune of Sauris (province of Udine, region Friuli-Venezia Giulia, Italy).svg
|Didascałia Mapa =
|Sito = //www.comune.sauris.ud.it
}}
'''Sauris''' (''Sauris'' in [[Łéngoa furlana|furlàn]]<ref>[http://www.arlef.it/it/documenti/#/toponomastica Toponomastica: denominazioni ufficiali in lingua friulana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927084456/http://www.arlef.it/it/documenti/#/toponomastica |date=2013-09-27 }}.</ref>, ''Zahre'' tel dialeto germanico del posto<ref>{{cita libro| AA. | VV. | Dizionario di toponomastica. Storia e signifegà dei nomi geografici italiani | 1996 | GARZANTI | Milano|pagina = p. 608}}</ref>) l'é un comun de 426 anime dela [[provincia de Ùdine]] in [[Friul-Venesia Julia]]. L'é el comun pì alt dela rejon (1212 m s.l.m.) e l'é na ìzoła lenguistica germanofona.
== Zeografia ==
[[Imàjine:Sauris di sopra Pfarrkirche Heiliger Stefan 07102007 64.jpg|right|thumb|290px|La Ceza de San Lorenẑ a Sauris de Sora]]
El se cata tela rejone montana dela [[Carnia]] in [[Val Lumiei]], el vanta tel so taren la presenẑa de in lach artifiẑial.
Le ẑime pì importanti che ghe n'é intorno a Sauris e le so fraẑion l'é: el Col Gentile (2.075 m), el Monte Tarondon (2.019 m), el Monte Pieltinis (2.027 m), el Crodon de Tiarfin (2.413 m), el [[Monte Bìvera]] (2.474 m), el Monte Zauf (2.245 m), el [[Monte Tinisa]] (2.080 m).
== Storgia ==
La legenda la ol che la comunità de Sauris la sie stada fondađa intorno al [[XIII secolo|XIII]]-[[XIV secolo]] de doi soldađi todeschi che, strachi dela guera, i é scampađi del so paes rifugiandose ten sta val ìzołađa e imparvia.<ref name=ìzołeling>[http://www.ìzołelinguistiche.it/zahreSauris.page?docId=84 ''Zahre - Sauris. Storia della Comunità'' su www.ìzołelinguistiche.it, a cura del Comitato unitario ìzołe linguistiche storiche germaniche in Italia]{{Ligo desfà}}.</ref>. Par che la imigraẑion la sie in verità vegnesta dala val austriaca de [[Lessach]] e dela [[Val Pusteria|Pusteria]] tel XIII secolo.
El prim document che el atesta l'esistenẑa, in at de eredità perdest, del [[1280]]. Se ga conservà solche in document del [[1318]] tel quale se parla de Sauris, ten na investitura feudal.<ref name="ìzołeling"/>
Tra el [[1941]] e el [[1948]] l'é stat costruì el impanto idroeletrico dela Val Lumiei e la relativa [[diga]], anca se se era tela piena [[Seconda guera mondiałe|guera]]. Propio par la scarsità de omeni i ga usà anca 300 prigionieri de guera [[Nova Zełanda|neozelandesi]]. La località La Maina la ze stata somersa del lach artifiẑial, e ghen resta i ruderi sotacqua.<ref name="ìzołeling"/>
== Monumenti e posti de interès ==
* Ẑentro Etnografico '''s haus van der Zahre'', de Sauris de Sora
* Ẑentro Storgiografico Museo de S. Osvaldo, tela canonega de Sauris de Sot
I ẑentri i fa part del ''sistema museal dela Carnia''.
== Soẑietà ==
==Evoluẑion demografica==
{{Demografia/Sauris}}
=== Lengue e dialeti ===
La comunità la fa na ìzoła lenguistica de sort germanica, na vera enclave germanofona in taren furlàn, che la ga durà, de la so fondaẑion, graẑie al ìzołamento durà tei secoli.
El tipico dialeto del posto, el "sauran", el cen trati veci rispeto ai dialeti [[Tiroło|tirolesi]] ai quali el é ligà, ma la popolaẑion la é trilingue, parlando ben anca el [[Łengua itałiana|talgian]] e meio anca el furlàn.
== Cultura ==
=== Avegnimenti ===
* [[5 de genaro|5 de đegnèr]] - ''Der orsh van der Belin - El sentar dela Belin''
* [[Febraro|feorèr]] - ''Zahrar Vorschank'' - ''Carneval sauran''
* [[lujo]] - tel secont e terẑ fin de stemana de lujo se fa la ''Festa del parsuto''
* [[Agosto|agóst]] - ''Festa del formai salà'' a Lateis
* agóst - ''Festival internaẑional de musica'' www.zahrarmonie.it
* agóst - ''Fra le nuvole'' Progeto teatral co laboratori e spetacoli
* [[Disenbre|deẑembre]] - ''Mercatini de Nađàl''
== Zeografia antropica ==
El comun el é fat de ''Sauris de Sot'' (sede del muniẑipio), ''Sauris de Sora'' e dale fraẑion de ''Lateis'', ''La Maina'' e ''Field''.
Sauris de Sora i lo ciama ''Plotsn'', e Sauris de Sot ''Dörf''. Par che el nom el vegne dal prelàtin ''savira'' (corso de àcua). Zahre inveẑe par che el cegne el significà de ''zahre'', o sia làgrema.
== Aministraẑion comunal ==
{{ComuniAmministrazione
|NomeSindaco= Stefano Lucchini
|DataElezione= [[2004]]
|partito= Primavera Saurana
|TelefonoComune= 0433 86245
|EmailComune= protocollo@sauris.com
}}
== Economia ==
Anca se l'é un dei comuni pì nèsi del Friul-Venesia Julia, Sauris l'é na rinomata località turistica par l'istà e l'inverno, conosesta par la produẑion de in [[parsuto]] crudo, el [[Parsuto de Sauris]] I.G.P., el [[cioce]] de Sauris e na bira artesànal asei famosa: la Zahre Beer.
== Galeria fotografica ==
<gallery>
Immagine:Sauris di sopra Holz Blick ueber das Tal 07102007 82.jpg|Sauris de Sora
Immagine:Bivare.jpg|El [[monte Bìvera]], un dei simboli de Sauris
Immagine:Sauris di Sopra1.JPG|Sauris de Sora dale montagne
Immagine:Sauris di Sotto.JPG|Sauris de Sot dale montagne
</gallery>
== Note ==
<references/>
== Bibliografia ==
* Barbara Cinausero, ''La toponomastica di Sauris. Un'ìzoła tedescofona in terra di Carnia'', [in collaborazione co Ermanno Dentesano], Udine, Società Filologica Friulana / Comune di Sauris, 2007, 352 p.
* Donatella Cozzi - Domenico Isabella - Elisabetta Navarra (a cura di -), ''Sauris/Zahre. Una comunità delle Alpi Carniche'', Udine, Forum - Editrice Universitaria Udinese, 1998-1999, due voll., 516 p. compl.
== Ligamenti forèsti ==
* [http://www.sauris.org Sito turistich a cura del Comun de Sauris]
* [http://www.sentierinatura.it/EasyNET/Frameset.asp?Code=sentierinatura&Page=FormDOC&IDD=2038&FROMSTART=TRUE Escursionismo - el anel de Sauris]
* [http://www.cuf-ancun.it/attivita/iniziative/lingue/sauris/it Consorzio Universitario del Friuli - la comunità saurana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202042849/http://www.cuf-ancun.it/attivita/iniziative/lingue/sauris/it |date=2011-12-02 }}
* [http://www.zahrarmonie.it Zahrarmonie]
{{Provincia de Udine}}
{{Controło de autorità}}
[[Categoria:Comuni de ła provincia de Udine]]
ozwr74evd7s3k3tn1gw3fw746l0j4f4
Albalate del Arzobispo
0
129686
1226215
1123779
2026-03-29T22:04:48Z
Juan Emilio Prades Bel
33340
1226215
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox de Zeografia pułìtega
|Stato = ESP
|Grado aministrativo = 3
|Divixion am grado 1 = Aragona
|Divixion am grado 2 = Teruel
}}
[[File:Municipio de Albalate del Arzobispo, provincia de Teruel.jpg|miniatura|Albalate del Arzobispo]]
'''{{pipetrick}}''' el xe on [[spagna|comun de ła Spagna]], situà inte ła provinsa de [[Provincia de Teruel|Teruel]], che ła fa parte de ła [[Comunità autònome de ła Spagna|comunità autònoma]] de [[Aragona]].
== Evołusion demogràfega ==
== Altri projeti ==
{{Interprojeto}}
==Linganbi foresti==
{{Linganbi foresti}}
{{Comuni de ła provinsa de Teruel}}
{{Controło de autorità}}
[[Categoria:Comuni de ła provinsa de Teruel]]
95knsozcemuy7sl8weh2k3h4zora1lk
1226216
1226215
2026-03-29T22:05:20Z
Juan Emilio Prades Bel
33340
1226216
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox de Zeografia pułìtega
|Stato = ESP
|Grado aministrativo = 3
|Divixion am grado 1 = Aragona
|Divixion am grado 2 = Teruel
}}
[[File:Municipio de Albalate del Arzobispo, provincia de Teruel.jpg|miniatura|Albalate del Arzobispo]]
[[File:Ayuntamiento de Albalate del Arzobispo (Teruel).jpg|miniatura|Albalate del Arzobispo]]
'''{{pipetrick}}''' el xe on [[spagna|comun de ła Spagna]], situà inte ła provinsa de [[Provincia de Teruel|Teruel]], che ła fa parte de ła [[Comunità autònome de ła Spagna|comunità autònoma]] de [[Aragona]].
== Evołusion demogràfega ==
== Altri projeti ==
{{Interprojeto}}
==Linganbi foresti==
{{Linganbi foresti}}
{{Comuni de ła provinsa de Teruel}}
{{Controło de autorità}}
[[Categoria:Comuni de ła provinsa de Teruel]]
1rgaz11hjuntjbozxjs6z03di8ydtlf
Ferreruela de Huerva
0
129730
1226212
1126447
2026-03-29T15:27:26Z
Juan Emilio Prades Bel
33340
1226212
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox de Zeografia pułìtega
|Stato = ESP
|Grado aministrativo = 3
|Divixion am grado 1 = Aragona
|Divixion am grado 2 = Teruel
}}
[[File:Iglesia de la Asunción, municipio de Ferreruela de Huerva, provincia de Teruel, España.jpg|miniatura|Ferreruela de Huerva]]
'''{{pipetrick}}''' el xe on [[spagna|comun de ła Spagna]], situà inte ła provinsa de [[Provincia de Teruel|Teruel]], che ła fa parte de ła [[Comunità autònome de ła Spagna|comunità autònoma]] de [[Aragona]].
== Evołusion demogràfega ==
== Altri projeti ==
{{Interprojeto}}
==Linganbi foresti==
{{Linganbi foresti}}
{{Comuni de ła provinsa de Teruel}}
{{Controło de autorità}}
[[Categoria:Comuni de ła provinsa de Teruel]]
ljiruybumwfzc5o09g1gp533n383ycc
Ráfales
0
129860
1226213
1222282
2026-03-29T15:29:54Z
Juan Emilio Prades Bel
33340
1226213
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox de Zeografia pułìtega
|Stato = ESP
|Grado aministrativo = 3
|Divixion am grado 1 = Aragona
|Divixion am grado 2 = Teruel
}}
[[File:Panorámica del municipio de Ráfales (Teruel).jpg|miniatura|Ráfales]]
[[File:Feria de Ráfales 2025, comarca de Matarraña (Teruel).jpg|miniatura|Ráfales]]
'''{{pipetrick}}''' el xe on [[spagna|comun de ła Spagna]], situà inte ła provinsa de [[Provincia de Teruel|Teruel]], che ła fa parte de ła [[Comunità autònome de ła Spagna|comunità autònoma]] de [[Aragona]].
== Evołusion demogràfega ==
== Altri projeti ==
{{Interprojeto}}
==Linganbi foresti==
{{Linganbi foresti}}
{{Comuni de ła provinsa de Teruel}}
{{Controło de autorità}}
[[Categoria:Comuni de ła provinsa de Teruel]]
kxw6wzymszep24cd48kan6c14qji0j0
Alcorisa
0
129905
1226214
1222286
2026-03-29T15:30:58Z
Juan Emilio Prades Bel
33340
1226214
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox de Zeografia pułìtega
|Stato = ESP
|Grado aministrativo = 3
|Divixion am grado 1 = Aragona
|Divixion am grado 2 = Teruel
}}
[[File:Iglesia parroquial de Santa María la Mayor, Alcorisa.jpg|miniatura|Alcorisa]]
[[File:Panorámica urbana, municipio de Alcorisa, comarca Bajo Aragón (Teruel).jpg|miniatura|Alcorisa]]
'''{{pipetrick}}''' el xe on [[spagna|comun de ła Spagna]], situà inte ła provinsa de [[Provincia de Teruel|Teruel]], che ła fa parte de ła [[Comunità autònome de ła Spagna|comunità autònoma]] de [[Aragona]].
== Evołusion demogràfega ==
== Altri projeti ==
{{Interprojeto}}
==Linganbi foresti==
{{Linganbi foresti}}
{{Comuni de ła provinsa de Teruel}}
{{Controło de autorità}}
[[Categoria:Comuni de ła provinsa de Teruel]]
oqht3jr3uiov8gwurgcegqd0hwx2py4
Modeło:Nasesti in rezalto/4/10/Mondo
10
142809
1226211
1226137
2026-03-29T12:50:35Z
ListeriaBot
27070
Wikidata list updated [V2]
1226211
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?date ?stct ?slct (?stct + ?slct*2 as ?rank) WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5.
?date_node wikibase:timePrecision "11"^^xsd:integer .
?date_node wikibase:timeValue ?date .
FILTER (year(?date) > 1 && day(?date) = (10) && month(?date) = (4))
?item p:P569/psv:P569 ?date_node .
OPTIONAL {?item wdt:P570 ?dod. BIND(YEAR(?dod) AS ?yod)}
OPTIONAL {?item wdt:P1087 ?e} FILTER (!bound(?e)) #saturates ranking
?item wikibase:statements ?stct .
?item wikibase:sitelinks ?slct .
MINUS { ?item wdt:P19/wdt:P131*/^wdt:P527 wd:Q47588 }
}
ORDER BY DESC(?rank)
LIMIT 4
|columns=item,P18,label
|thumb=60
|autolist=fallback
|links=red
|row_template=Wikidata list/Nasesti
|skip_table=1
|short = true
|chart=true
}}
{{Wikidata list/Nasesti
| item = [[:d:Q7317|Q7317]]
| p18 = [[File:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|60px]]
| label = [[Giuseppe Verdi]]
}}
{{Wikidata list/Nasesti
| item = [[:d:Q154959|Q154959]]
| p18 = [[File:Portret van Hugo de Groot (1583-1645) Rijksmuseum SK-A-581.jpeg|center|60px]]
| label = [[Hugo Grotius]]
}}
{{Wikidata list/Nasesti
| item = [[:d:Q187832|Q187832]]
| p18 = [[File:Mandy Moore at SXSW 2018 (25904503147) (cropped).jpg|center|60px]]
| label = [[Mandy Moore]]
}}
{{Wikidata list/Nasesti
| item = [[:d:Q82110|Q82110]]
| p18 = [[File:Steven Seagal at Russia Expo.jpg|center|60px]]
| label = [[Steven Seagal]]
}}
{{wikidata list end}}<noinclude>[[categoria:modeło intestasion date/nasesti]]</noinclude>
521vrqvvy630zhaxw55575rax8d763x
Modeło:Nasesti in rezalto/4/2/Mondo
10
142817
1226217
1169381
2026-03-30T00:14:07Z
CommonsDelinker
239
Go canbià el file [[Image:HCA_by_Thora_Hallager_1869.jpg]] co [[Image:Hans_Christian_Andersen_by_Thora_Hallager_1869.jpg]], sicome el xe stà canbià su Commons da [[commons:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] parché: [[:c:COM:FR|File renamed]]:.
1226217
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?date ?stct ?slct (?stct + ?slct*2 as ?rank) WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5.
?date_node wikibase:timePrecision "11"^^xsd:integer .
?date_node wikibase:timeValue ?date .
FILTER (year(?date) > 1 && day(?date) = (2) && month(?date) = (4))
?item p:P569/psv:P569 ?date_node .
OPTIONAL {?item wdt:P570 ?dod. BIND(YEAR(?dod) AS ?yod)}
OPTIONAL {?item wdt:P1087 ?e} FILTER (!bound(?e)) #saturates ranking
?item wikibase:statements ?stct .
?item wikibase:sitelinks ?slct .
MINUS { ?item wdt:P19/wdt:P131*/^wdt:P527 wd:Q47588 }
}
ORDER BY DESC(?rank)
LIMIT 4
|columns=item,P18,label
|thumb=60
|autolist=fallback
|links=red
|row_template=Wikidata list/Nasesti
|skip_table=1
|short = true
|chart=true
}}
{{Wikidata list/Nasesti
| item = [[:d:Q5673|Q5673]]
| p18 = [[File:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|60px]]
| label = [[Hans Christian Andersen]]
}}
{{Wikidata list/Nasesti
| item = [[:d:Q504|Q504]]
| p18 = [[File:Emile Zola 1902.jpg|center|60px]]
| label = [[Émile Zola]]
}}
{{Wikidata list/Nasesti
| item = [[:d:Q154842|Q154842]]
| p18 = [[File:Max Ernst 1968.jpg|center|60px]]
| label = [[Max Ernst]]
}}
{{Wikidata list/Nasesti
| item = [[:d:Q83321|Q83321]]
| p18 = [[File:Casanova ritratto.jpg|center|60px]]
| label = [[Giacomo Casanova]]
}}
{{wikidata list end}}<noinclude>[[categoria:modeło intestasion date/nasesti]]</noinclude>
38eoiy8q8po3wbpnzamvk2nwlpmgyj5