Wikipedia vewiki https://ve.wikipedia.org/wiki/Hayani MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Mupo 0 5741 22392 21907 2026-04-15T20:47:29Z InternetArchiveBot 6098 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 22392 wikitext text/x-wiki Vhupo [[File:Pollution in the Himalayas.jpg|thumb|Vhupo ho tshikafhaloho.]] '''Mupo''' zwi amba tshiṅwe na tshiṅwe tsho ri tangaho na u kwama zwithu zwi tshilaho, hu tshi katelwa vhathu, zwipuka, na zwimela. U katela zwithu zwa [[Mvelele|mvelo]] na zwo itwaho nga vhathu.Ndi zwa ndeme ngauri zwi ṋetshedza zwishumiswa zwi ngaho zwiḽiwa, maḓi, vhudzulo, na maanḓa zwine zwivhumbwa zwoṱhe zwi tshilaho zwa zwi ṱoḓa u itela u tshila. Uya nga vha National Geographic Khavhelo yashu ya mupo i sedzulusa mafhungo a mupo wa ḽifhasi nga kha mafhungo a ṱhoḓisiso dza u thoma na u ṱuṱuwedza vhathu vhane vha khou ita phambano kha pulanete yashu.<ref>{{Cite web|title=Environment|url=https://www.nationalgeographic.com/environment|access-date=2026-02-26|website=National Geographic|language=en}}</ref> Kha mvelele ya Vhavenḓa, vhupo vhu vhonala vhu tshi ṱumana vhukuma na matshilo a vhathu, vhumuya, na mvelele[4]. Vhavenḓa vha tenda uri mvelo a si tshikhala tsha muvhili fhedzi, fhedzi ndi maitele makhethwa ane a fanela u ṱhonifhiwa na u tsireledzwa. Kanzhi maḓaka, milambo, dzithavha, na zwipuka zwi tshimbidzana na mimuya ya vhomakhulukuku, nahone huṅwe fhethu ha mvelo hu dzhiiwa hu hukhethwa. U tshikafhadzwa ha muya wa nnḓa na wa nga ngomu zwi vhanga malwadze a u fema na maṅwe nahone ndi zwisima zwa ndeme zwa u fa na u fa. Datha ya WHO i sumbedza uri hu ṱoḓaho u vha vhathu vhoṱhe vha ḽifhasi (99%) vha fema muya une wa fhira mikano ya vhulivhisi ha WHO nahone u na zwithu zwi tshikafhadzaho zwinzhi, hune mashango a mbuelo ya fhasi na ya vhukati a khou tambula nga u ṱangana na zwithu zwinzhi.<ref>{{Cite web|title=World Health Statistics|url=https://www.who.int/data/gho/publications/world-health-statistics|access-date=2026-02-26|website=www.who.int|language=en}}</ref> Mupo ndi mutheo wa vhutshilo hoṱhe kha Ḽifhasi.Naho zwo ralo, mishumo ya vhathu i ngaho tshikafhadzo, u rema maḓaka, na nḓowetshumo zwo vhanga tshinyalelo khulwane kha shango ḽa mupo. Nga zwenezwo, u tsireledza mupo ndi zwa ndeme, hu si kha u tshila ha zwimela na zwipuka fhedzi, fhedzi na kha vhuḓifari ha mirafho i ḓaho[3]. THAIDZO YA USA FARA VHUPO ZWAVHUḒI Tshikafhadzo ya mufhe ndi u tshikafhadzwa ha vhupo ha nga ngomu kana ha nnḓa nga tshithu tshiṅwe na tshiṅwe tsha khemikhala, tshithu tshine tsha vhonala kana tshithu tshine tsha shandula pfaneleo dza mvelo dza mupo[4]. Zwishumiswa zwa u fhisa nḓuni, goloi, zwiimiswa zwa nḓowetshumo na mulilo wa maḓakani ndi zwisima zwo ḓoweleaho zwa tshikafhadzo ya mufhe. Zwithu zwi tshikafhadzaho zwine zwa vha na mbilaelo khulwane kha mutakalo wa tshitshavha zwi katela zwithu zwiṱuku, khaboni monokosidi, ozoni, naitrodzheni daioksaidi na sulfur daioksaidi. U tshikafhadzwa ha muya wa nnḓa na wa nga ngomu zwi vhanga malwadze a u fema na maṅwe. #https://medium.com/@luqmanzae/the-effect-of-not-taking-care-environment- #https://web.archive.org/web/20251007121537/https://mvelele.co.za/2025/04/17/zwinwe-nga-mvelele-ya-vhavenda/ == Referensi == <references /> [[Category:Vhathu]] [[Category:Mupo]] [[Category:Dzheogirafi]] 4zn9oqpzvvazbolo3pl1rvvlaucu15h