Liên Xô

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="vi">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikivoyage</sitename>
    <dbname>viwikivoyage</dbname>
    <base>https://vi.wikivoyage.org/wiki/Trang_Ch%C3%ADnh</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Phương tiện</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Đặc biệt</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Thảo luận</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Thành viên</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Thảo luận Thành viên</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikivoyage</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Thảo luận Wikivoyage</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Tập tin</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Thảo luận Tập tin</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Thảo luận MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Bản mẫu</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Thảo luận Bản mẫu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Trợ giúp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Thảo luận Trợ giúp</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Thể loại</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Thảo luận Thể loại</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Mô đun</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Thảo luận Mô đun</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Liên Xô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62964</id>
    <revision>
      <id>121478</id>
      <timestamp>2026-05-04T05:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lcsnes</username>
        <id>6521</id>
      </contributor>
      <comment>Trang mới: “{{pagebanner}}  {{seealso|Lịch sử châu Âu}}  [[File:Kreml-Roter-Platz-Moskau.jpg|thumb|Địa điểm mang tính hình tượng biểu trương cho Liên Xô nhất: [[w:Quảng trường Đỏ|Quảng trường Đỏ]] ở [[Moskva]]]]  '''Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viết''' ([[tiếng Nga]]: ''Союз Советских Социалистических Республик'' - СССР) hay '''Liên Xô''' nổi lên như một quốc gia k…”</comment>
      <origin>121478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54326" sha1="pot1tzjkqoz2r41qxlfya35mrbnx0fg" xml:space="preserve">{{pagebanner}}

{{seealso|Lịch sử châu Âu}}

[[File:Kreml-Roter-Platz-Moskau.jpg|thumb|Địa điểm mang tính hình tượng biểu trương cho Liên Xô nhất: [[w:Quảng trường Đỏ|Quảng trường Đỏ]] ở [[Moskva]]]]

'''Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viết''' ([[tiếng Nga]]: ''Союз Советских Социалистических Республик'' - СССР) hay '''Liên Xô''' nổi lên như một quốc gia kế thừa Đế quốc Nga năm 1917 và tan rã năm 1991. Nhiều nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ hiện nay nằm trong liên minh lỏng lẻo hơn gọi là Cộng đồng các Quốc gia Độc lập (SNG). Trong suốt thời gian tồn tại, Liên Xô là quốc gia lớn nhất thế giới, chiếm hơn một phần sáu diện tích đất liền. Ngày nay vẫn còn rất nhiều dấu tích của siêu cường một thời này.

{| style=&quot;margin: 1em auto 1em auto; text-align:center;&quot;
| Chủ đề [[du lịch lịch sử]] [[Nga]]:&lt;br&gt;'''{{ill|Đế quốc Nga|en|Russian Empire}} → Liên Xô'''
|}

==Tổng quan==
{{quote|Ai không tiếc nhớ Liên Xô thì người đó không có trái tim. Ai muốn nó hồi sinh thì người đó không có cái đầu.|author=[[w:Vladimir Vladimirovich Putin|Vladimir Putin]]}}

Từ khi [[Thế chiến II]] kết thúc năm 1945 cho đến khi sụp đổ năm 1991, Liên Xô là siêu cường toàn cầu và là đối thủ địa chính trị chính của [[Hoa Kỳ]]. Xem {{ill|Chiến tranh Lạnh|en|Cold War}} về cuộc đối đầu này.

===Lịch sử===
[[File:Aurora ship 01.JPG|thumb|Ngày 24 tháng 10 năm 1917 (lịch cũ), phát súng từ [[w:Tuần dương hạm Rạng Đông|Tuần dương hạm ''Rạng Đông'']] là tín hiệu cho quân cách mạng tấn công Cung điện Mùa đông. Ngày nay, tàu được neo đậu ở bảo tàng [[Sankt Petersburg]]]]

:''Xem {{ill|Đế quốc Nga|en|Russian Empire}} và [[Thế chiến I]] về bối cảnh chung.''

Cách mạng [[Nga]] năm 1917 đã chấm dứt sự cai trị thời Sa hoàng và đưa Đảng Cộng sản Bolshevik lên nắm quyền, do Vladimir Lenin lãnh đạo. Ngày 3 tháng 3 năm 1918, Lenin ký [[w:Hòa ước Brest-Litovsk|Hòa ước Brest-Litovsk]] với Đức, rút ​​Nga khỏi Thế chiến I và trao độc lập cho {{ill|các nước Baltic|en|Baltic states}}. Lenin qua đời năm 1924; Stalin lên kế nhiệm, đã thực thi kế hoạch 5 năm công nghiệp hóa và tập thể hóa nông nghiệp, dẫn đến nạn đói, nặng nhất là [[w:Holodomor|Holodomor]] ở [[Ukraina]]. Stalin cũng chịu trách nhiệm đảo ngược các chính sách ngôn ngữ và văn hóa khoan dung trước đó mà Lenin đã thực hiện để tiến hành một nỗ lực Nga hóa quy mô lớn trên toàn Liên Xô, chủ yếu bằng cách trục xuất hàng loạt những dân tộc thiểu số bị coi là &quot;chống Nga&quot; (như người Tatar Krym hay người Karelia) đến Siberia và Trung Á, dẫn đến sự tồn tại các cộng đồng văn hóa riêng biệt trên khắp Liên Xô cũ cách xa quê hương bản quán cho đến ngày nay. Stalin cũng cho thiết lập các trại tập trung Gulag khét tiếng để giam giữ những người bất đồng chính kiến, tù binh chiến tranh và trí thức, đặc trưng cho di sản ông để lại.

====Thế chiến II====
{{seealso|Châu Âu trong Thế chiến II|Holocaust|Chiến tranh Thái Bình Dương}}

[[File:Raising a flag over the Reichstag 2.jpg|thumb|Lính Liên Xô cắm cờ trước khi Đức Quốc Xã đầu hàng]]
Thế chiến II bùng nổ ở châu Âu khi Đức Quốc Xã xâm lược [[Ba Lan]] ngày 1 tháng 9 năm 1939. Chỉ vài ngày trước đó, Liên Xô và Đức đã ký hiệp ước bất tương xâm bí mật. Ngày 17 tháng 9 năm 1939, quân Liên Xô tràn vào chia Ba Lan với Đức. Nhiều tội ác chiến tranh khét tiếng nhất thời Thế chiến II được diễn ra trên lãnh thổ Ba Lan, phần lớn do Đức gây ra. Về phía Liên Xô đã bắt giữ và hành quyết phần lớn giới lãnh đạo Ba Lan trong vụ thảm sát Katyń năm 1940; ước tính khoảng 22.000 người chết. Liên Xô cũng đã sát hại khoảng 150.000 dân thường Ba Lan và trục xuất thêm 1.700.000 người khác đến Siberia những năm 1939-1941.

Tháng 11 năm 1939, Liên Xô xâm lược [[Phần Lan]] bằng [[w:Chiến tranh Mùa Đông|Chiến tranh Mùa đông]] không mấy dễ dàng. Hè năm 1940, Liên Xô xâm lược và sáp nhập thêm một số quốc gia khác ở Đông Âu như [[Estonia]], [[Latvia]], [[Litva]] và {{ill|Bessarabia|en}} ([[Moldova]]). Mùa thu cùng năm, Liên Xô định gia nhập phe Trục bất thành.

Tháng 6 năm 1941, Đức Quốc Xã và đồng minh phe Trục châu Âu phát động [[w:Chiến dịch Barbarossa|Chiến dịch Barbarossa]] bất ngờ xâm lược Liên Xô. Đồng thời Đức tiến hành {{ill|Holocaust|en|Holocaust remembrance}} nhằm tiêu diệt người Do Thái, người Slav và các chủng tộc khác bị coi là thấp kém cũng như nguy hại cho chế độ Đức Quốc xã. Người dân Liên Xô bị tàn sát dã man, lên tới hơn 25 triệu người, vượt quá tổng số người chết của tất cả các quốc gia châu Âu và châu Mỹ cộng lại. Phát xít Đức đã tiến hành chiến tranh diệt chủng trên Mặt trận phía Đông để tạo ra Lebensraum (không gian sống) cho &quot;chủng tộc Aryan&quot; thượng đẳng. Khi buộc phải rút lui, Liên Xô dùng chính sách &quot;tiêu thổ&quot;, đốt cháy mùa màng và phá hủy mọi thứ không cho kẻ thù sử dụng. Mặc dù quân Đức nhanh chóng giành được lãnh thổ trong giai đoạn đầu, nhưng binh lính Đức không chuẩn bị cho mùa đông Nga khắc nghiệt. Liên Xô tận dụng điều này để phản công. Tù binh chiến tranh hai bên đều bị ngược đãi khủng khiếp, đôi khi tù binh Liên Xô sống sót còn bị dán mác &quot;phản bội&quot; vì sống sót qua những điều kiện vô nhân đạo mà không &quot;phản bội&quot; được coi là điều không thể. Một lượng lớn tù binh Liên Xô, đặc biệt từ [[Ukraina]], các nước Baltic và [[Belarus]], đã hợp tác với Đức Quốc Xã vì nhiều lý do, như: tù binh Liên Xô có nguy cơ bị giết cao, thái độ thù địch đối với Liên Xô hoặc người Nga, cũng như lòng căm thù sâu sắc mà Đức dành cho người Do Thái. Một số tù binh Liên Xô được làm &quot;tình nguyện viên SS&quot; để bắn người Do Thái hay lính gác trại tập trung.

Hồng quân chặn đứng đà xâm lược tại Leningrad (nay là [[Sankt Petersburg]]), [[Moskva]] và Stalingrad (nay là [[Volgograd]]) rồi tổ chức phản công. Cục diện chiến tranh thay đổi, Liên Xô giải phóng phần lớn [[Trung Âu]] và {{ill|Balkan|en|Balkans}} khỏi tay phát xít Đức. Liên Xô không tuyên chiến với Nhật Bản cho đến khi kết thúc chiến tranh ở châu Âu, nhưng sau đó tái chiếm được nửa phía nam [[Sakhalin]] từ Nhật, đồng thời chiếm cả {{ill|quần đảo Kuril|ru|Курилы}}. Trong suốt Thế chiến II, Liên Xô giành lại được phần lớn lãnh thổ Đế quốc Nga bị mất, vốn cũng là mục đích Stalin khi ký Hiệp ước Xô-Đức trước đó.

====Chiến tranh Lạnh====
[[File:Panel Khrushchev house in Tomsk.jpg|thumb|Nhà tập thể ''Khrushchyovka'' tiêu chuẩn thời [[w:Nikita Sergeyevich Khrushchyov|Khrushchyov]], hình ảnh tiêu biểu còn lại cho Liên Xô cũ]]
{{seealso|Chiến tranh Lạnh|Châu Âu thời Chiến tranh Lạnh}}
Khi chiến tranh kết thúc năm 1945, Liên Xô trở thành siêu cường, kiểm soát hầu hết Đông Âu: Đông [[Đức]], [[Ba Lan]], {{ill|Tiệp Khắc|en|Czechoslovakia}}, [[Hungary]], [[Romania]] và [[Bungary]], cũng như [[Mông Cổ]] ở châu Á, đều là các nước vệ tinh của Liên Xô. [[Bắc Triều Tiên]] và Bắc Việt Nam nằm dưới ảnh hưởng của Liên Xô. Các cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa sau thời Liên Xô diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới đang phát triển, như [[Trung Quốc]], [[Cuba]], [[Lào]], [[Campuchia]], [[Yemen]], [[Angola]] và [[Mozambique]]. Các nước này nhìn chung đều liên minh với Liên Xô trong chính trị quốc tế. Năm 1961, Trung Quốc tách khỏi phạm vi ảnh hưởng của Liên Xô và theo đuổi con đường chính sách đối ngoại riêng.

Những thập niên sau đó chứng kiến ''{{ill|Chiến tranh Lạnh|en|Cold War}}'', trong đó Liên Xô cạnh tranh với [[Hoa Kỳ]] để giành ảnh hưởng trên phần còn lại của thế giới, như {{ill|Du lịch hạt nhânt|lt=chạy đua vũ trang hạt nhân|en|nuclear tourism}} cũng như bay vào {{ill|không gian|en|space}}. Liên Xô phóng vệ tinh đầu tiên trên thế giới vào quỹ đạo năm 1957 và đưa người đầu tiên vào vũ trụ năm 1961. Sau đó, Hoa Kỳ và phương Tây vượt lên bằng cách cho người đầu tiên đặt chân lên {{ill|Mặt Trăng|en|Moon}} năm 1969.

Trong thời Chiến tranh Lạnh, Liên Xô trở thành cường quốc [[thể thao]], cạnh tranh giành nhiều huy chương {{ill|Thế vận hội|en|Olympic Games}} hơn cả Hoa Kỳ. Moskva đăng cai Thế vận hội Mùa hè năm 1980, bị nhiều nước phương Tây tẩy chay do Liên Xô xâm lược Afghanistan. Liên Xô trả đũa bằng cách tẩy chay Thế vận hội Mùa hè năm 1984 tại Los Angeles. Vì Thế vận hội lúc đó không cho phép vận động viên chuyên nghiệp tham gia, Liên Xô đã lách luật bằng cách tuyển dụng vận động viên vào quân đội hoặc cơ quan chính phủ khác. {{ill|Cờ vua|en|Chess}} cũng rất phổ biến ở Liên Xô, sản sinh ra hầu hết nhà vô địch thế giới đương thời.

{{quote|Mọi thứ đang diễn ra theo đúng kế hoạch&lt;br&gt;Chìa khóa biên cương đã gãy làm đôi,&lt;br&gt;Cha già Lenin cũng đã chết thật rồi—&lt;br&gt;Người mủn ra thành nấm mốc với mật ong hoang dại.&lt;br&gt;Còn cuộc Cải tổ vẫn cứ thế tiếp diễn, đúng lộ trình.&lt;br&gt;Bùn lầy đã đông cứng thành lớp băng trơ trọi,&lt;br&gt;Và mọi thứ vẫn đang diễn ra theo đúng kế hoạch.&lt;br&gt;&lt;br&gt;Mọi thứ đang diễn ra theo đúng kế hoạch.|author=Yegor Letov|source=''Mọi thứ đang diễn ra theo đúng kế hoạch''}}

Liên Xô bắt đầu trì trệ trong thập niên 1970 và trở nên bất ổn trong thập niên 1980. Thất bại khi đưa quân vào [[Afghanistan]], thảm họa nhà máy điện hạt nhân {{ill|Chernobyl|uk|Чорнобильська зона}} năm 1986, chương trình cải cách ''glasnost'' và ''perestroika'' của [[w:Mikhail Sergeyevich Gorbachyov|Gorbachyov]], giá dầu và nguyên liệu thô khác xuất khẩu giảm sút, cùng với thông tin gia tăng, văn hóa và tuyên truyền từ phương Tây dẫn đến làn sóng cách mạng trên khắp Khối phía Đông từ năm 1989. Liên Xô sụp đổ ngày 26 tháng 12 năm 1991.

Trong khi nhiều quốc gia vệ tinh ở châu Âu thoát khỏi phạm vi ảnh hưởng của Nga và đứng vững về phía phương Tây sau khi Liên Xô sụp đổ, Mông Cổ đến nay vẫn là đồng minh thân cận của Nga .

===Hậu Xô Viết===
[[File:CIS (orthographic projection).svg|thumb|300px|Bản đồ Cộng đồng các Quốc gia Độc lập]]
Mặc dù phương Tây ca ngợi sự tan rã của Liên Xô như một thắng lợi cho tự do, dân chủ và nhân quyền, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Trong khi mức sống các nước Baltic nhanh chóng tăng lên ngang tầm với Tây Âu sau khi giành độc lập, hầu hết các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ khác xảy ra điều ngược lại, khiến nhiều người vẫn hoài niệm về thời Xô Viết. Liên Xô sụp đổ làm bùng phát nhiều xung đột sắc tộc và tôn giáo âm ỉ, dẫn đến nội chiến, thanh lọc sắc tộc, diệt chủng, khủng bố và tranh chấp biên giới chưa bao giờ được giải quyết, ví dụ như {{ill|Chechnya|ru|Чечня}}, [[Abkhazia]], [[Nam Ossetia]] và {{ill|Karabakh|lt=Nagorno-Karabakh|en}},... Tương tự, những tiến bộ về nữ quyền và quyền của người đồng tính cũng bị đảo ngược ở một số nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ.

Nhiều quốc gia thuộc Liên Xô cũ vẫn là nơi sinh sống của cộng đồng thiểu số người Nga lớn. Các cộng đồng này thường duy trì mối quan hệ chặt chẽ với nước Nga, dẫn đến mối quan hệ căng thẳng với và chính quyền sở tại thân phương Tây.

Sau khi Liên Xô sụp đổ, ngoại trừ các nước Baltic, những nước cộng hòa mới độc lập đã thành lập  liên minh lỏng lẻo hơn gọi là Cộng đồng các Quốc gia Độc lập (SNG). Gruzia rời SNG sau [[w:Chiến tranh Nam Ossetia 2008|Chiến tranh Nam Ossetia năm 2008]], còn Ukraina rời đi sau khi [[w:Liên bang Nga sáp nhập Krym|Nga sáp nhập Krym]] năm 2014.

==Quốc gia và lãnh thổ==
Liên Xô bao gồm 15 nước cộng hòa Xô Viết, hiện nay là các quốc gia độc lập. Hơn ba thập niên từ khi Liên Xô tan rã, nhiều xung đột trong khu vực vẫn chưa được giải quyết, có bốn quốc gia độc lập ''de facto'' nhưng phần lớn không được công nhận, được thể hiện bằng chữ in nghiêng bên dưới. Liên Xô cũng thừa hưởng các tô giới Đế quốc Nga ở [[Trung Quốc]]: tô giới {{ill|Vũ Hán/Hán Khẩu|lt=Hán Khẩu|en|Wuhan/Hankou}} và {{ill|Thiên Tân|zh|天津}} được trả lại năm 1920, rồi đến tô giới [[Cáp Nhĩ Tân]] trao trả năm 1952. Bán đảo Liêu Đông (bao gồm cả thành phố [[Đại Liên]]) bị Nhật Bản chiếm trong [[w:Chiến tranh Nga – Nhật|Chiến tranh Nga-Nhật 1904-05]], Liên Xô tái chiếm sau khi chiến thắng năm 1945, rồi trả lại Trung Quốc năm 1950.

[[File:USSR Republics Numbered Alphabetically.png|350px|thumb|right|Các quốc gia hậu Xô Viết:&lt;br&gt;
1.&amp;nbsp;[[Armenia]];
2.&amp;nbsp;[[Azerbaijan]];
3.&amp;nbsp;[[Belarus]];
4.&amp;nbsp;[[Estonia]];
5.&amp;nbsp;[[Gruzia]];
6.&amp;nbsp;[[Kazakhstan]];
7.&amp;nbsp;[[Kyrgyzstan]];
8.&amp;nbsp;[[Latvia]];
9.&amp;nbsp;[[Litva]];
10.&amp;nbsp;[[Moldova]];
11.&amp;nbsp;[[Nga]];
12.&amp;nbsp;[[Tajikistan]]; 
13.&amp;nbsp;[[Turkmenistan]]; 
14.&amp;nbsp;[[Ukraina]];
15.&amp;nbsp;[[Uzbekistan]] ]]

===[[Nga]]===
Nga là nước cộng hòa cầm đầu Liên Xô, cũng là quốc gia kế thừa tự nhiên của Liên Xô. Với một nửa dân số và phần lớn diện tích đất đai, Nga vẫn có ảnh hưởng chính trị và văn hóa đến hầu hết các nước thuộc Liên Xô cũ khác. Liên bang Nga gồm các nước cộng hòa và tỉnh (oblast), nhiều nơi có ngôn ngữ không phải là tiếng Nga. Tuy nhiên, quyền lực tập trung ở [[Moskva]]. [[Tiếng Nga]] đóng vai trò là ngôn ngữ chung giữa các nhóm dân tộc khác nhau, và hầu như tất cả đều có thể nói được một ít tiếng Nga, bất kể tiếng mẹ đẻ là gì chăng nữa. Có những phong trào ly khai nội bộ, đặc biệt là [[Chechnya]] thuộc {{ill|Bắc Kavkaz|ru|Северный Кавказ}}. Người Nga gốc có xu hướng rất tự hào về những thành tựu quân sự Liên Xô và có gì đó {{ill|hoài niệm|en|nostalgia}} quá khứ. Vladimir Putin nhận được khá nhiều sự ủng hộ của người dân khi cam kết khôi phục lại thời kỳ huy hoàng của Liên Xô cũ. Quốc ca Nga hiện tại dùng lại giai điệu quốc ca Liên Xô với lời khác.
*'''[[Krym]]''' (gồm [[Sevastopol]]) là vùng tranh chấp giữa Nga và Ukraina, và được Nga kiểm soát ''trên thực tế'' từ năm 2014. Từ thời Liên Xô, đa số dân cư thuộc dân tộc Nga, Hạm đội Biển Đen của Nga đóng quân tại đây. Dù bị phương Tây lên án, nhưng người dân Krym lại đa số ủng hộ việc Nga sáp nhập. Bán đảo này từng là một trong những khu nghỉ dưỡng nổi tiếng nhất, nơi bất kỳ công dân Liên Xô chăm chỉ nào cũng mơ ước được đến nghỉ dưỡng nhờ phiếu quà tặng công đoàn. Ngoại ô {{ill|Gurzuf|ru|Гурзуф}} có trại thiếu niên Artek lâu đời và uy tín nhất, hiện vẫn còn hoạt động với trọng tâm giúp thanh thiếu niên hoàn thiện bản thân hơn là nhồi nhét tư tưởng cộng sản.
*'''{{ill|Kaliningrad (tỉnh)|lt=Tỉnh Kaliningrad|ru|Калининградская область}}''' là vùng lãnh thổ biệt lập của Nga nằm giữa [[Trung Âu]] và vùng Baltic. Khu vực này trước đây thuộc Phổ/Đức (khi đó được gọi là Königsberg của Đông Phổ, nay là thành phố tỉnh lỵ Kaliningrad) thuộc về Liên Xô sau [[Thế chiến II]]. Người Đức vùng Baltic bị trục xuất hàng loạt và văn hóa Đức bị xóa bỏ trong chính sách Nga hóa. Sau khi Liên Xô tan rã, Kaliningrad bị cô lập khỏi phần còn lại của Nga, giáp với Ba Lan, Litva và biển Baltic. Đây là một trong những thành phố đa văn hóa nhất ở Nga, nhưng tình hình biên giới phức tạp gây khó khăn cho việc đi lại từ các nước láng giềng và từ phần chính nước Nga.

===[[Belarus]]===
Với mối quan hệ văn hóa mật thiết với Nga, Minsk là đồng minh thân cận nhất với Moskva. Tổng thống đương nhiệm [[w:Aliaksandr Ryhoravič Lukašenka|Aliaksandr Lukašenka]] bị coi là nhà độc tài cuối cùng của châu Âu. Nhiều nét thẩm mỹ và giá trị Liên Xô vẫn còn tồn tại ở đây. Đây là nước cộng hòa duy nhất mà {{ill|Điệp báo|lt=cơ quan tình báo|en|Spies and secrets}} chính vẫn giữ tên gọi &quot;KGB&quot; từ thời Liên Xô.

===[[Ukraina]]===
Ukraine từng phải trải qua nhiều khó khăn trong thời kỳ Xô Viết; bị tàn phá trong hai cuộc Thế chiến với nạn đói Holodomor thập niên 1930, rồi đến Holocaust khi bị Đức chiếm đóng. Có lẽ di sản Xô Viết nổi bật sâu rộng nhất có thể thấy là vùng cấm quanh nhà máy điện hạt nhân {{ill|Chernobyl|en}} thảm họa năm 1986. Mặc dù sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào và những vùng đất nông nghiệp màu mỡ nhất châu Âu, Ukraina vẫn là một trong những quốc gia nghèo nhất châu Âu. Kể từ cuộc Cách mạng Euromaidan năm 2014, quan hệ với Nga đã xấu đi nghiêm trọng khi chính phủ hậu Euromaidan thân phương Tây và cố gia nhập {{ill|Liên minh châu Âu|en|European Union}} và NATO. Sau Cách mạng Euromaidan, Nga đã chiếm đóng và sáp nhập Krym, đồng thời hỗ trợ các nhóm ly khai vũ trang ở miền Đông Ukraina. Năm 2022, Nga phát động xâm lược toàn diện Ukraina.

==={{ill|Các nước Baltic|en|Baltic states}}===
[[File:Paldiski abandoned military buildings.jpg|thumbnail|Công trình quân sự bị bỏ hoang ở Paldiski, trước đây là căn cứ hải quân lớn của Liên Xô.]]

Ba nước Baltic giành được độc lập vào cuối Thế chiến I. Khi ấy, vùng lãnh thổ này được chia thành các tỉnh của Đế quốc Nga, Cách mạng Nga năm 1917 đã góp phần to lớn cho tiến trình giúp các nước Baltic trở nên độc lập, nhưng cũng chỉ kéo dài đến Thế chiến II. Các nước này bị lần lượt xâm lược 3 lần: Liên Xô năm 1940, Đức Quốc Xã năm 1941, rồi lại Liên Xô năm 1944-1945. Họ duy trì bản sắc dân tộc mạnh mẽ trong suốt thời kỳ Xô Viết, với phong trào kháng chiến chống lại việc Liên Xô chiếm đóng mang tên ''Anh em Rừng'' kéo dài hàng thập niên. Đây là những nước cộng hòa Xô Viết đầu tiên ly khai và nhanh chóng quay lưng lại với Moskva để gia nhập phương Tây, đứng ngoài SNG.

Các nước này nay  đều là thành viên EU và NATO. Quan hệ với Nga và với những nhóm dân tộc thiểu số nói tiếng Nga trong nước khá căng thẳng, nhất là từ khủng hoảng Ukraina năm 2014. Cả ba quốc gia Baltic đều coi nền độc lập ''de jure'' liên tục kể từ năm 1918. Đây cũng là những nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ duy nhất có mức sống gia tăng ngang tầm Tây Âu, mệnh danh &quot;những con hổ Baltic&quot; do tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng kể từ đầu thế kỷ 21. Hiện nay, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) xếp hạng vào nhóm &quot;các nền kinh tế tiên tiến&quot; (các nước phát triển), là những nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ duy nhất đạt được vị thế này.

*[[Estonia]]. Với vị trí chiến lược trên Vịnh Phần Lan, một số khu vực như {{ill|Paldiski|en}} và {{ill|Đông Estonia|en|East Estonia}} có rất nhiều công trình quân sự và công nghiệp bỏ hoang thời Liên Xô. Vẫn còn lượng lớn người nói tiếng Nga tập trung ở Đông Estonia gần biên giới Nga.
*[[Latvia]]. Là nơi mà phần lớn người Nga di cư đến các nước Baltic trong thời kỳ Xô Viết, gần một nửa dân số đô thị lớn nhất Latvia bao gồm thủ đô [[Riga]] là dân nói tiếng Nga.
*[[Litva]]. Quốc gia sùng đạo nhất trong ba nước, nơi Liên Xô thất bại nhiều lần khi tìm cách triệt hạ Đồi Thánh Giá ở {{ill|Šiauliai|en}}, nhà nước Litva Công giáo là nước cộng hòa Xô Viết đầu tiên giành lại độc lập. Litva có số người nhập cư Nga ít hơn so với hai nước Baltic còn lại. Thị trấn Visaginas gần nhà máy điện hạt nhân Igalina (đã ngừng hoạt động) là nơi duy nhất có đa số người Nga. Tuy nhiên, một số thành phố lớn như [[Vilnius]] và {{ill|Klaipėda|en}} vẫn có các cộng đồng thiểu số người Nga đáng kể.

===[[Trung Á]]===
[[File:Пик Исмаила Сомони. Памир.jpg|thumb|Đỉnh Ismoil Somoni cao nhất Tajikistan từng là đỉnh Stalin hay đỉnh Cộng sản cao nhất Liên Xô]]
Khu vực này bị Đế quốc Nga chiếm đóng vào thế kỷ 19, bất chấp sự kháng cự quyết liệt. Một lượng lớn người Nga gốc nhập cư (một số đã rời đi sau các nước được độc lập) và tiếng Nga được dùng rộng rãi, bên cạnh các ngôn ngữ địa phương, văn hóa và Hồi giáo vẫn còn sống động và phát triển mạnh mẽ. Do lịch sử cai trị của Liên Xô theo chủ nghĩa vô thần, người Hồi giáo Trung Á có xu hướng thế tục hơn và thoải mái hơn trong việc thực hành tôn giáo so với những người ở Trung Đông, chỉ có truyền thống hiếu khách vẫn là đặc trưng. Các nước Trung Á duy trì mối quan hệ chặt chẽ với Nga theo nhiều mức độ, một số quốc gia còn chặt chẽ hơn những quốc gia khác. Ngoại trừ Tajikistan, dân cư chủ yếu là người Turk nói các thứ tiếng Turk.

*[[Kazakhstan]]: Quốc gia Trung Á có diện tích đất liền lớn nhất. Nơi đây từng là nơi Liên Xô khai khẩn thay đổi lớn đến môi trường, chẳng hạn như &quot;đất vỡ hoang&quot; (thảo nguyên tự nhiên bị cày xới thành ruộng ngũ cốc, gây ra bão bụi khổng lồ), rút cạn {{ill|biển Aral|en|Aral Sea}}, sân bay vũ trụ {{ill|Baikonur|en}} là nơi phóng Gagarin vào quỹ đạo và vẫn được Nga sử dụng làm bệ phóng tàu không gian, khu vực rộng bằng xứ [[Wales]] nơi tiến hành nhiều cuộc thử nghiệm chương trình hạt nhân của Liên Xô. Kazakhstan là quốc gia thịnh vượng nhất ở Trung Á hậu Xô Viết nhờ vào trữ lượng hydrocarbon khổng lồ.
*[[Kyrgyzstan]] có bầu không khí chính trị bất ổn, chính phủ luân chuyển giữa phe thân Nga và thân phương Tây, tranh giành quyền lực quyết liệt.
*[[Tajikistan]]: Một trong những nước cộng hòa kém phát triển nhất thuộc Liên Xô cũ, Tajikistan hiện là một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới. Tuy nhiên, người Tajik luôn nồng hậu hiếu khách cùng khung cảnh ngoạn mục trải dài hàng dặm. Người Tajik không phải người Turk phổ biến tại các nước Trung Á khác mà chính là nhóm nhỏ thuộc dân Ba Tư.
*[[Turkmenistan]]: Sự sùng bái cá nhân kỳ lạ về vị tổng thống suốt đời &quot;cha già dân tộc Turkmenistan&quot; Turkmenbashi (mất năm 2006) có thể khiến mọi người liên tưởng đến Stalin hay một nước cộng hòa tưởng chừng hư cấu trên phim. Chế độ hiện hành đã nới lỏng đôi chút về du lịch, nhưng các hành vi vi phạm nhân quyền và đàn áp chính trị vẫn còn phổ biến.
*[[Uzbekistan]]: Nước Trung Á đông dân nhất. Từng xuất hiện trên áp phích du lịch thời Xô Viết nhờ vẻ đẹp &quot;kỳ lạ&quot; của [[Con đường tơ lụa]], Uzbekistan có một chính phủ độc tài (dù không kỳ quặc như Turkmenistan) thận trọng với khách du lịch phương Tây và vẫn duy trì bộ máy quan liêu kiểu Liên Xô. Tuy nhiên, kể từ năm 2019, các hạn chế đi lại đang được nới lỏng và nhiều vùng của đất nước đang mở cửa cho du khách tò mò ghé thăm.

===[[Kavkaz]]===
[[File:Stalin desk.jpg|thumb|Hiện vật trưng bày tại bảo tàng Stalin ở {{ill|Gori|en}}]]
Phần do địa hình hiểm trở, vùng Kavkaz luôn đa dạng về sắc tộc và chính sách di dân thời Liên Xô (lúc cưỡng bức, khi tự nguyện) đã làm trầm trọng thêm một số xung đột sắc tộc kéo dài cho đến ngày nay. Kavkaz là trung tâm cạnh tranh địa chính trị ba bên giữa Nga, [[Thổ Nhĩ Kỳ]] và Hoa Kỳ, dẫn đến những tội ác trong quá khứ như {{ill|Diệt chủng người Armenia|en|Armenian Genocide}} hay tội ác của Nga thời Stalin.
*[[Armenia]]: Cuộc diệt chủng năm 1915 và việc di dân Armenia sau đó vẫn chi phối chính sách đối ngoại (như căng thẳng với Thổ Nhĩ Kỳ), cũng như tranh chấp Nagorno-Karabakh. Armenia từng là đồng minh thân cận của Nga cho đến Cách mạng Armenia năm 2018, tiếng Nga vẫn được sử dụng rộng rãi như ngôn ngữ thứ hai. Tuy nhiên, từ năm 2018, Armenia chuyển hướng liên kết chính trị và quân sự từ Nga sang Hoa Kỳ, mục tiêu cuối cùng là gia nhập EU và NATO. Thủ đô [[Yerevan]] là một trong những minh chứng còn sót lại tốt nhất về một đô thị quy hoạch thời kỳ đầu Liên Xô.
*[[Azerbaijan]]: Quan hệ với Armenia căng thẳng và liên kết chặt chẽ với Thổ Nhĩ Kỳ, mặc dù vẫn thân thiện với Nga. Tình cảm bài Armenia cao đến mức việc nhập cảnh bị cấm không chỉ đối với công dân Armenia mà còn đối với bất kỳ ai gốc Armenia, bất kể quốc tịch hay nơi sinh.
**''{{ill|Karabakh|lt=Nagorno-Karabakh|en}}'': Cho đến năm 2023, khu vực này chủ yếu là người Armenia, chỉ có thể đi đến qua Armenia, độc lập trên thực tế và được Armenia hỗ trợ nhưng trên phạm vi quốc tế vẫn coi thuộc Azerbaijan. Từ khi Azerbaijan giành chiến thắng trong cuộc chiến năm 2023, dân Armenia đã chạy trốn sang Armenia còn khu vực này sáp nhập vào Azerbaijan.
*[[Gruzia]]: Nơi sinh của Stalin là một trong những quốc gia chống Nga và thân Mỹ nhất trong khu vực kể từ [[w:Cách mạng Hoa hồng|Cách mạng Hoa hồng]] năm 2003, cũng như muốn gia nhập EU và NATO, đồng thời tập trung cộng đồng người bất đồng chính kiến ​​chính trị Nga lớn nhất. Nga ủng hộ các vùng ly khai Nam Ossetia và Abkhazia, dẫn tới can thiệp quân sự năm 2008. Bất chấp quan hệ chính trị căng thẳng, ẩm thực Gruzia vẫn được người Nga ưa chuộng, bằng chứng là số lượng lớn các nhà hàng Gruzia ở Moskva và Sankt Petersburg.
**''[[Abkhazia]]'': Dù nhiều khách du lịch Nga bắt đầu quay trở lại &quot;Riviera Xô Viết&quot;, nhưng nhiều thị trấn và khu nghỉ dưỡng trong nước cộng hòa tự xưng này vẫn còn những khu vực hoang vắng và đổ nát do cuộc thanh trừng sắc tộc đối với người Gruzia bản địa thập niên 1990, hệ quả diện rộng khi Liên Xô sụp đổ.
**''[[Nam Ossetia]]'': Một trong những &quot;quốc gia&quot; ít dân và khó tiếp cận nhất Liên Xô cũ, tương đồng dân tộc, văn hóa và ngôn ngữ với cộng hòa {{ill|Bắc Ossetia|ru|Северная Осетия}}.

==={{ill|Balkan|en|Balkans}}===
* [[Moldova]]: Đa số dân cư có nền văn hóa và ngôn ngữ tương đồng với [[Romania]], nhưng cũng có các nhóm thiểu số nói tiếng Nga và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ quan trọng, và tiếng Nga vẫn được sử dụng rộng rãi như một ngôn ngữ thứ hai. Đây là một trong những quốc gia nghèo nhất châu Âu.
** ''[[Transnistria]]'' là quốc gia dân tộc bị công nhận hạn chế, có nhiều nét thẩm mỹ thời Xô Viết vẫn còn tồn tại. Phong trào độc lập và sự tồn tại trên thực tế của quốc gia này chủ yếu là nhờ sự hỗ trợ của Nga và thành phần dân tộc khác biệt rõ rệt so với Moldova (với số lượng lớn người Nga và người Ukraina thiểu số).

==Đàm thoại==
[[Tiếng Nga]] từng là ngôn ngữ ''lingua franca'' của Liên Xô. Hầu hết những người sinh trước năm 1980 đều học tiếng Nga ở trường, nhiều quốc gia đều có cộng đồng thiểu số nói tiếng Nga khá lớn. Tuy nhiên, một số nước cộng hòa Xô Viết cũ có mối quan hệ phức tạp với Nga và cộng đồng thiểu số nói tiếng Nga. Mặc dù tiếng Ukraina và tiếng Belarus có thể thông hiểu một phần với tiếng Nga, hầu hết ngôn ngữ các nước cộng hòa đều ngày càng cô lập hóa so với ở Nga. Trong một số trường hợp, có thể cần phải hỏi bằng ngôn ngữ địa phương xem có ai nói tiếng Nga hay không để tránh khó xử khi họ không ưa tiếng Nga hay biểu trưng nó mang lại. Ở những nơi có tình cảm chống Nga cao như các nước Baltic và Gruzia, tiếng Anh đã phần nào thay thế tiếng Nga trở thành ngoại ngữ chính trong giới trẻ. Tại các nước thân Nga hơn như Trung Á, Armenia và Belarus, tiếng Nga vẫn là ngôn ngữ thứ hai bắt buộc trong trường học và là ngoại ngữ được sử dụng rộng rãi nhất.

Ngay cả ở Nga, nhiều nhóm dân tộc có tiếng mẹ đẻ không phải là tiếng Nga. Về mặt lịch sử, nhiều lãnh thổ cũng có các nhóm thiểu số nói [[tiếng Đức]] như tiếng mẹ đẻ hay ngôn ngữ thứ hai. Nhưng sau Thế chiến II, hầu hết người Đức gốc, trừ những người bị trục xuất vào thập niên 1940, đã ra đi và chính sách ngôn ngữ đã chuyển sang hướng [[tiếng Anh]] ở mức độ lớn, tiếng Đức hiện nay hầu như không còn được dạy trong trường học nữa.

==Tham quan==
[[File:Moscow State University crop.jpg|thumb|Đại học Quốc gia Moskva]]

===Kiến trúc===
Các công trình xây dựng thời Xô Viết thường có phong cách riêng biệt, nhiều trong số đó vẫn còn tồn tại đến nay. Kiến trúc Stalin nổi bật có thể chiêm ngưỡng nhiều ở Moskva (như Đại học Quốc gia Moskva) hay các nước thuộc Khối phía Đông cũ (ví dụ: Cung Văn hóa và Khoa học ở [[Warszawa]], [[Ba Lan]]). Các khối nhà chung cư bê tông nguyên khối phổ biến ở những thành phố nhỏ hơn được thành lập hoặc phát triển thời Xô Viết, và phần lớn được xây dựng sau khi Stalin qua đời dưới thời Khrushchyov và Brezhnev. Các ga tàu điện ngầm ở thành phố lớn như Moskva và Sankt Petersburg cũng nổi tiếng với phong cách [[kiến trúc]] hoành tráng.

* Hầu hết các thị trấn và thành phố thời Xô Viết đều có '''Cung Văn hóa''', còn gọi là '''câu lạc bộ''' ở thị trấn hay làng nhỏ hơn, thường được xây theo phong cách kiến ​​trúc Stalin, để dân địa phương tham gia hoạt động giải trí. Những nơi này thường có nhà hát, rạp phim và nhiều tiện nghi khác như phòng khiêu vũ, bể bơi và thư viện. Các công trình tương tự cũng cũng có tại những nước thuộc Khối phía Đông. Từ khi Liên Xô sụp đổ, hầu hết các công trình này bị bỏ hoang và xuống cấp, nhưng một số ít vẫn còn hoạt động tốt và mở cửa tham quan.
* {{see
| name=VDNKh | wikidata=Q855493
| content=Khu triển lãm thương mại/công viên giải trí khổng lồ ở {{ill|Moskva/Ngoại ô|lt=ngoại ô Moskva|en|Moscow/Outskirts}} là bộ sưu tập đáng chú ý về di sản kiến ​​trúc thời Liên Xô.
}}

===Tượng đài===
Có vô số tượng đài và công trình tưởng niệm Lenin và Stalin trên khắp Liên Xô cũ. Các công trình tưởng niệm ở những nước khác trong Khối phía Đông thường lại là tưởng niệm nạn nhân của chủ nghĩa Stalin, nạn đói hoặc đơn giản là trưng bày công trình liên Xô trong bối cảnh lịch sử. Tại các nước Baltic, Ukraina và Gruzia, luật phi cộng sản hóa đã dẫn đến việc hầu hết các công trình tưởng niệm cộng sản bị dỡ bỏ, trong đó có cả tượng Lenin và Stalin. Việc dỡ bỏ tượng quảng trường chính của quê hương Gori của Stalin đặc biệt gây tranh cãi trong cộng đồng địa phương.

* {{see
| name=Đầu Lenin| wikidata=Q4343224 | directions=[[Ulan Ude]]
| content=Tượng đầu Lenin lớn nhất thế giới, cao 7,7m, nặng 42 tấn. Khánh thành nhân dịp 100 năm ngày sinh Lenin năm 1970.
}}
* {{see
| name=Đài tưởng niệm nạn nhân chủ nghĩa cộng sản| wikidata=Q1116389
| directions=[[Praha]]
}}
* {{see
| name=Công viên Memento
| wikidata=Q1069906
| directions=[[Budapest]]
}}

===Bảo tàng===
* {{see
| name=Bảo tàng Văn hóa Công nghiệp| alt=Музей индустриальной культуры | url=https://museum-ic.ru/ | email=
| address= | lat=55.68875 | long=37.77171 | directions={{ill|Moskva/Ngoại ô|lt=Ngoại ô Moskva|en|Moscow/Outskirts}}
| phone= | tollfree=
| hours= | price=
| wikidata=Q61889125
| lastedit=2026-04-27
| content=Bộ sưu tập đa dạng các vật dụng thời Liên Xô từ năm 1960-1990: đồ gia dụng, đồ chơi, huy hiệu, điện thoại,...
}}
* {{see
| name=Bảo tàng Liên Xô| alt=Музей СССР | url=https://m.vk.com/museum.ussr | email=
| address= Quốc lộ Mochishchenskoye I, 1/6 | directions=[[Novosibirsk]]
| phone= | tollfree= | lat=55.0848795 | long=82.8924774
| hours= | price=
| wikidata=
| lastedit=
| content= Chân dung các nhà lãnh đạo Liên Xô và ảnh chụp diễn viên điện ảnh, máy quay phim và radio, tủ lạnh, máy hút bụi, vật dụng hàng ngày, bưu thiếp, huy chương, phù hiệu và tem.
}}
* {{see
| name=Hầm trú ẩn 42, Trụ sở chỉ huy được bảo vệ Tagansky| alt=“БУНКЕР-42” | url=http://www.bunker42.com/index.php?lang=en | email=
| address=Đường Kotelnichesky số 5. (5-й Котельнический пер.), 11 | lat=55.74172 | long=37.64915 | directions={{ill|Moskva|Đông-Trung|en|Moscow/Central-East}}
| phone= | tollfree=
| hours= | price=
| wikipedia=| wikidata=Q1009559
| content=Hầm trú ẩn hạt nhân quân sự ngầm thời Chiến tranh Lạnh đã ngừng hoạt động. Hầm có đường ngầm nối thẳng với ga tàu điện ngầm Taganskaya, nhưng không vào ga được. Marxistkaya là khu phức hợp quân sự bí mật, hầm trú ẩn và Trạm chỉ huy không quân tầm xa dự phòng (ET-42), diện tích 7.000 m² sâu 65 m dưới lòng đất. Nhờ có kho dự trữ lương thực và thuốc men, hệ thống tái chế không khí và máy phát điện diesel, sức chứa tới 3.000 người có thể sống và làm việc ở đó trong 90 ngày mà không cần bên ngoài tiếp trợ.
}}
* {{see
| name=Bảo tàng máy chơi game thùng Xô Viết| alt=Музей советских игровых автоматов | url=http://15kop.ru/en/ | email=
| address=Baumanskaya ulitsa 11 | lat=55.77630 | long=37.67670 | directions={{ill|Moskva/Ngoại ô|lt=Ngoại ô Moskva|en|Moscow/Outskirts}}
| phone= | tollfree= | fax=
| hours= | price=
| content=Không gian mới tuyệt vời đầy những trò chơi giải trí thời Xô Viết. Săn thú, bắn ngư lôi, lái xe, thử sức nắm đấm. Giá vé bao gồm 10 đồng 15 kopek để chơi. Quán cà phê ngay cạnh đáng để thư giãn.
}}
* {{see
| name=Bảo tàng Lenin| alt=Lenin-museo | url=http://www.lenin.fi/ | email=
| address=Hämeenpuisto 28 | lat=61.495811 | long=23.75205 | directions=[[Tampere]], [[Phần Lan]]
| phone= | tollfree=
| hours= | price=
| wikidata=Q7223852
| content=Bảo tàng nhỏ và độc đáo này nằm trong tòa nhà thuộc sở hữu Hiệp hội Công nhân Tampere, đáng ngạc nhiên là nó cũng có liên hệ với Cách mạng Tháng Mười ở Nga. Bảo tàng trưng bày rất nhiều văn bản, bản đồ và hình ảnh, cũng như một số &quot;hiện vật&quot;. Hãy thử ghé thăm cả cửa hàng lưu niệm.
}}

===Moskva===
[[File:Red Square in cold winter, Moscow, Russia.jpg|thumb|Quảng trường Đỏ]]

Thủ đô [[Moskva]] là điểm dừng chân quan trọng trong bất kỳ chuyến du lịch nào đến Liên Xô.

* Hãy dạo bước trên Quảng trường Đỏ ở {{ill|Moskva/Trung tâm|lt=trung tâm Moskva|en|Moscow/Central}}, nơi có lễ duyệt binh Ngày Quốc tế Lao động và Cách mạng Tháng Mười vẫn được phát sóng trực tiếp đến toàn thế giới.
* {{see
| name=Lăng Lenin| alt=Мавзоле́й Ле́нина | url=http://fso.gov.ru/struct/skmk/pravila_kremlin/ | email=
| address=Kreml | lat=55.75373 | long=37.61997 | directions={{ill|Moskva/Trung tâm|lt=Trung tâm Moskva|en|Moscow/Central}}
| phone= | tollfree=
| hours= | price=Vào cửa miễn phí
| wikidata=Q191414
| content=Được đi ngang qua thi hài ướp xác của Vladimir Lenin (người không muốn xây tượng đài nào cho mình mà được hỏa táng) và tham gia tranh cãi xem đó thực sự có còn là Lenin thật hay không.
}}
* Tham quan '''ga tàu điện ngầm''' tuyệt đẹp thời Xô Viết.&lt;!--
--&gt;[[File:Lubyanka Building.jpg|thumb|Tòa nhà Lubyanka]]
* {{see
| name=Vườn tượng đài sụp đổ| directions={{ill|Moskva/Nam-Trung|en|Moscow/Central-South}}| lat=55.73671 | long=37.60974
| content=Chiêm ngưỡng những tượng đài được bảo tồn thời Xô Viết
}}
* {{see
| name=Lubyanka | directions={{ill|Moskva/Bắc-Trung|en|Moscow/Central-North}}|lat=55.760833| long=37.628333
| content=Nhà tù KGB
}}
* {{see
| name=[[w:Đại học Quốc gia Moskva|Đại học Quốc gia Moskva]] | directions={{ill|Moskva/Ngoại ô|lt=Ngoại ô Moskva|en|Moscow/Outskirts}} | wikidata=Q13164
| content=Đại học hàng đầu của Liên Xô, nay vẫn là đại học danh tiếng nhất ở Nga. Trong khuôn viên tọa lạc của một số công trình kiến ​​trúc tiêu biểu nhất thời Stalin..
}}
* {{see
| name=Tháp Shukhov| alt= | url= | email=
| address= | lat=55.717222 | long=37.611389 | directions=
| phone= | tollfree=
| hours= | price=
| wikipedia=| image=Shukhov Tower photo by Sergei Arsenyev 2006.JPG
| lastedit=2026-04-27
| content=Tháp phát sóng bằng thép này là một trong những công trình theo phong cách Kiến trúc Hiện thực (phong cách kiến ​​trúc chính thức của Liên Xô trong những năm đầu đầy lạc quan về mặt trí tuệ, trước khi Kiến trúc Stalin lên ngôi) được xây dựng sớm nhất dưới thời Liên Xô, bắt đầu ngay trong thời Nội chiến. Vladimir Shukhov là nhà phát minh ra cấu trúc hyperboloid, ông dựng tháp như biểu hiện cho kỷ nguyên mới, dùng cấu trúc kế thừa công nghệ lịch sử để truyền bá xã hội cộng sản lý tưởng mới. Tháp truyền cảm hứng cho tiểu thuyết khoa học viễn tưởng ''Tia chiếu khủng khiếp của kỹ sư Garin'' của [[w:Aleksey Nikolayevich Tolstoy|Aleksey Tolstoy]]
}}
* {{see
| name=VDNKh | alt=ВДНХ, trước đây gọi là Trung tâm Triển lãm Toàn Nga| url=http://vdnh.ru/en/ | email=
| address=Prospekt Myra (просп. Мира), 119 | lat=55.829722 | long=37.632222 | directions={{ill|Moskva/Ngoại ô|lt=Ngoại ô Moskva|en|Moscow/Outskirts}}
| phone= | tollfree= | fax=
| hours= | price=Miễn phí, nhưng một số hoạt động và khu bên trong mất phí | wikidata=Q855493
| content=Đậm chất Nga, hội chợ thương mại/công viên giải trí khổng lồ và độc đáo này là một trong những điểm thu hút chính ở ngoại ô Moskva. Điểm tham quan đa dạng kết hợp di sản Xô Viết, triển lãm hiện đại và niềm vui công viên giải trí dành cho mọi lứa tuổi. Có vô số gian hàng, đại diện cho một số góc cạnh kỳ lạ nhất của Liên Xô cùng các ngành khoa học khác nhau. Có những đài phun nước như trong cổ tích, công viên xanh tươi và đại lộ rộng lớn, bảo tàng vũ trụ học, tên lửa và tàu vũ trụ Buran. Mỗi gian hàng (bao gồm cả ví dụ &quot;các vùng&quot; năm 1939: Leningrad, Armenia, Belarus, Karelia, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Bắc Kavkaz, Ukraina, Uzbekistan, Turkmenistan) đều được dành riêng cho một ngành công nghiệp hoặc lĩnh vực cụ thể: kỹ thuật, vũ trụ, năng lượng nguyên tử, giáo dục nhân dân, điện tử vô tuyến và Cung Văn hóa Xô Viết.
}}

===Thành phố khép kín===
Liên Xô có nhiều thành phố đóng kín, thường là nơi đặt cơ sở quân sự nhạy cảm, chẳng hạn như mỏ uranium hoặc cơ sở làm giàu uranium cho chương trình hạt nhân. Người ngoài thường bị cấm vào nếu không được phép trước (chỉ được cấp khi có lý do chính đáng), và tương tự, cư dân trong thành phố này cũng không được ra ngoài. Vì nơi đây tập trung một lượng lớn những bộ óc ưu tú nhất Liên Xô, nên tiện nghi thường tốt hơn so với các thành phố quy mô tương đương khác ở Liên Xô nhằm bù đắp cho việc thiếu tự do đi lại ra khỏi thành phố. Sau khi Liên Xô sụp đổ, hầu hết các thành phố đóng kín bên ngoài Liên bang Nga đã được mở cửa cho công chúng, nhưng nhiều thành phố đã xuống cấp do Moskva ngừng cấp kinh phí bảo trì. Nhiều thành phố đóng kín trước đây bên ngoài Nga vẫn có đa số dân cư là người Nga.
* {{listing
| wikidata=Q165413
| name={{ill|Baikonur|en}}| directions=[[Kazakhstan]]
| content=Một trong số ít những thành phố khép kín thời Liên Xô cũ nằm ngoài Liên bang Nga vẫn còn đóng kín vì là nơi đặt bệ phóng tên lửa chính của Nga lên vũ trụ. Tuy nhiên, không giống như thời Xô Viết, du khách vẫn có thể tham quan nhờ tour du lịch có hướng dẫn đi kèm.
}}
* {{listing
| wikidata=Q1355846
| name=[[Mailuu-Suu]] | directions=[[Kyrgyzstan]]
| content=Từng là thành phố khép kín, nơi sinh sống của thợ mỏ và kỹ sư làm việc tại các mỏ uranium gần đó. Nền kinh tế bắt đầu suy thoái kể từ khi Liên Xô sụp đổ và uranium đã bị ngừng khai thác. Ngày nay, thành phố vẫn còn nhiều công trình kiến ​​trúc thời Stalin, hầu hết đều trong tình trạng đổ nát, duy có Cung Văn hóa vẫn được bảo trì và hoạt động.
}}
* {{listing
| wikidata=Q170456
| name={{ill|Chernobyl|uk|Чорнобильська зона}}| directions=[[Ukraina]]
| content=Thành phố khép kín trước đây được xây dựng làm nơi ở cho công nhân và kỹ sư tại nhà máy điện hạt nhân gần đó. Toàn bộ được sơ tán và bỏ hoang sau thảm họa năm 1986. Ngày nay, du khách có thể tham quan tàn tích nhưng giới hạn trong các tour du lịch có hướng dẫn viên quanh khu vực cấm Chernobyl. 
}}
* {{listing
| wikidata=Q170456
| name={{ill|Liepāja|lt=Karosta|en}} | directions=[[Latvia]]
| content=Thành phố sinh đôi vùng Baltic của Chernobyl là căn cứ quân sự cũ của Liên Xô, một phần bị bỏ hoang gồm các khu nhà thời Cộng sản.
}}
* {{listing
| wikidata=Q207748
| name={{ill|Sillamäe|en}}| directions=[[Estonia]]
| content=Thành phố khép kín cũ là trung tâm làm giàu uranium. Sau khi Estonia giành độc lập, thành phố được mở cửa cho công chúng và ngày nay nổi tiếng là kho tàng kiến ​​trúc Stalin tuyệt đẹp. Dân cư vẫn chủ yếu là người Nga và tiếng Nga được nói rộng rãi.
}}
* {{listing
| wikidata=Q335565
| name=Zvyozdny gorodok| directions=[[Nga]]
| content=Nghĩa đen là Thành phố Sao, vẫn là thành phố khép kín. Căn cứ huấn luyện chính cho các phi hành gia Liên Xô, nằm ngay ngoại ô Moskva. Sau khi Liên Xô sụp đổ, vẫn là căn cứ huấn luyện phi hành gia chính của Nga. Ngày nay du khách có thể tham quan bằng các tour có hướng dẫn viên từ Moskva.
}}
* {{listing
| wikidata=Q41572
| name={{ill|Mykolaiv|uk|Миколаїв}} | directions=Ukraina
| content=Từng là một căn cứ đóng tàu quân sự lớn của Đế quốc Nga và Liên Xô, thành phố khép kín thời Xô Viết này chỉ mở cửa cho người ngoài sau khi Ukraina được độc lập. Ngày nay, thành phố có một bảo tàng và một số tượng đài tưởng niệm quá khứ đóng tàu.
}}
* {{listing
| wikidata=Q894
| name={{ill|Samara|ru|Самара}} | directions=Nga
| content=Trung tâm ngành công nghiệp dầu mỏ khép kín suốt thời Liên Xô (nay là Nga). Từng được chỉ định là thủ đô thay thế cho Liên Xô trong Thế chiến II phòng khi Moskva thất thủ trước quân Đức.
}}

===Địa điểm khác===
* {{listing | wikidata=Q5627
| name={{ill|Ulyanovsk|ru|Ульяновск}}
| content=Quê hương Lenin với tên khai sinh Vladimir Ilyich Ulyanov năm 1870. Khi ấy là Simbirsk và được đổi tên sau khi Lenin qua đời năm 1924. Ngày nay, thành phố có nhiều bảo tàng và đài tưởng niệm Lenin.
}}
* {{listing | wikidata=Q19583
| name={{ill|Gori|en}}
| content=Quê hương Stalin, có một bảo tàng dành riêng cho ông, và một vài địa điểm đáng chú ý khác liên quan.
}}
* {{Listing
|name=[[Odessa|Bậc thang Odessa]]|alt=Bậc thang Potemkin|lat=46.489167|long=30.743333|lastedit=2026-04-27
|content=Bậc thang thành phố Odessa của Ukraina là nơi đạo diễn Liên Xô Sergey Eisenstein đã quay một cảnh nổi tiếng cho bộ phim lịch sử ''Chiến hạm Potemkin'', bộ phim trở thành biểu tượng của điện ảnh Liên Xô và ngày nay được các nhà phê bình coi là một trong những bộ phim hay nhất mọi thời đại.
}}
*'''Trại Gulag:''' Những trại lao động cưỡng bức thời Stalin này phổ biến khắp Liên Xô, nhưng hầu hết đã đóng cửa từ thập niên 1950 trở đi. Mỏ Dneprovsky ở vùng Viễn Đông của Nga là một trại Gulag được bảo tồn tốt, mở cửa cho du khách tham quan như một bảo tàng.
* {{see
| name=Bảo tàng Gulag Quốc gia| directions={{ill|Moskva/Bắc-Trung|en|Moscow/Central-North}}| wikidata=Q4306293
}}
* {{listing
| name=[[Transnistria]]
| wikidata=Q907112
| content=Nước cộng hòa nhỏ bé không được công nhận này có đa số dân cư là người Nga và chưa bao giờ thực sự từ bỏ nguồn gốc Xô Viết. Các áp phích tuyên truyền thời Chiến tranh Lạnh, hình ảnh Stalin và Lenin, cùng với tình cảm thân Nga đều phổ biến hơn ở đây so với các quốc gia hậu Xô Viết khác.
}}
* {{listing
| name=[[Chernobyl]]
| wikidata=Q129677
|lastedit=2026-04-27| content=Nhà máy điện hạt nhân đã gặp sự cố tan chảy lõi vào năm 1986 do quản lý yếu kém và thiếu minh bạch có hệ thống ở Liên Xô. Ngày nay, những tàn tích phóng xạ là một &quot;viên nang thời gian&quot; của thời kỳ Xô Viết vì hầu như không thay đổi gì từ ngày xảy ra thảm họa.
}}
* {{Listing
|name=[[Nukus|Bảo tàng Nghệ thuật Nukus]]|alt=Bảo tàng Nghệ thuật Quốc gia Cộng hòa Karapalkstan mang tên I.V. Savitsky|lat=42.465806|long=59.612333|lastedit=2026-04-27
|content=Thành phố sa mạc hẻo lánh này ở phía tây Uzbekistan, do vị trí địa lý biệt lập, đã trở thành nơi trú ẩn an toàn cho sự phản kháng chống lại phong cách nghệ thuật bắt buộc của Liên Xô (Chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa) do họa sĩ tiên phong Igor Savitsky khởi xướng. Bảo tàng nghệ thuật là điểm tham quan thú vị dành cho những ai muốn tìm hiểu về cách thức thể hiện sự bất đồng chính kiến ​​trong thời Liên Xô thông qua tranh vẽ của các nghệ sĩ tiên phong như Savitsky và nhiều nhân vật khác.
}}
* '''Gu thẩm mỹ Xô Viết:''' Nhiều quán bar, quán cà phê và khách sạn một là không thay đổi từ thời Xô Viết, hai là dùng phong cách trang trí Xô Viết để thu hút những người hoài cổ về chế độ cộng sản và du khách.

==Hoạt động==
*Đi tàu từ Sankt Petersburg đến Vladivostok trên tuyến {{ill|đường sắt xuyên Siberia|ru|Транссибирская магистраль}} là lựa chọn hiển nhiên. Tuyến {{ill|đường sắt Baikal–Amur|en|Baikal Amur Mainline}} được Liên Xô xây dựng như  &quot;tuyến dự phòng&quot; cho tuyến xuyên Siberia, mang đậm dấu ấn thời Xô Viết. Du khách ưa mạo hiểm thực sự có thể cân nhắc hành trình {{ill|cao tốc Kolyma|en|Kolyma Highway}} và đảo [[Sakhalin]].

==Ẩm thực==
{{seealso|Ẩm thực Nga|Ẩm thực Gruzia}}
Di sản Liên Xô còn phổ biến ở Nga là các quán ''stolovaya'' (столовая). Đây là những nhà ăn thời Xô Viết do nhà nước điều hành, sinh ra để phục vụ tầng lớp lao động và &quot;giải phóng phụ nữ khỏi cảnh nô lệ trong bếp&quot;. Các bữa ăn có loại đơn giản và thịnh soạn. Từ khi Liên Xô sụp đổ, tư nhân điều hành hầu hết stolovaya và vẫn cung cấp các bữa ăn nhanh và giá cả phải chăng cho người lao động Nga.

Di sản khác là các nhà hàng phục vụ ẩm thực những quốc gia thuộc Liên Xô cũ vẫn còn tồn tại ở Nga, đặc biệt là ở Moskva và Sankt Petersburg. Do Stalin là người gốc Gruzia, các đầu bếp Gruzia thường được thuê để nấu ăn cho giới tinh hoa trong đảng, và ẩm thực Gruzia vẫn được người Nga đánh giá cao cho đến ngày nay bất chấp mối quan hệ chính trị căng thẳng giữa hai nước.

==Xem thêm==
*[[Thế chiến I]]
*{{ill|Châu Âu trong Thế chiến II|en|World War II in Europe}}
*{{ill|Ẩm thực Gruzia|en|Georgian cuisine}}
*{{ill|Holocaust|en|Holocaust remembrance}}
*{{ill|Chiến tranh Đông Dương|en|Indochina Wars}}
*{{ill|Chiến tranh Triều Tiên|en|Korean War}}
*{{ill|Cách mạng Trung Quốc|en|Chinese Revolutions}}
*{{ill|Văn hóa dân tộc thiểu số Nga|en|Minority cultures of Russia}}
*{{ill|Du lịch hạt nhân|en|Nuclear tourism}}
*{{ill|Hoa Kỳ thời hậu chiến|en|Post-war United States}}, đối thủ chính của Liên Xô
*{{ill|Ẩm thực Nga|en|Russian cuisine}}
*{{ill|Điệp báo|en|Spies and secrets}}
*{{ill|Không gian|en|Space}}
{{usabletopic}}
{{Wikipedia}}
{{PartOfTopic|Du lịch lịch sử|Đông Âu}}</text>
      <sha1>pot1tzjkqoz2r41qxlfya35mrbnx0fg</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>