Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 3 2703 424395 424367 2026-04-27T06:24:23Z Rei Momo 8799 424395 wikitext text/x-wiki == Vîs copinaedjes == {| class="wikitable" ! [[File:File-manager.png]] || '''''Egurniyaedjes''''': * [[Uzeu copene:Lucyin/Egurniyaedjes]] |} == [[Ké novèle ?]] == C’ esteut Ké novèle? Sins « s » [[Uzeu:Li Bioutî|Li Bioutî]] ([[Uzeu copene:Li Bioutî|copene]]) 13 di djanvî 2025 a 05:42 (UTC) :Gråces. Come cwè, on n' voet nén les berikes ki sont so s' prôpe nez !!! :--[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 13 di djanvî 2025 a 10:59 (UTC) == TourkeVitch == Li son "w" n' esgistêye nén e-n Oucrinnyin come e Rûsse. Li "w" est erîlé so li polonès ou l'almand ki s' prononce "v". ----[[Uzeu:Scribus electronicus|Scribus electronicus]] ([[Uzeu copene:Scribus electronicus|copene]]) 15 di djanvî 2025 a 09:54 (UTC) : Gråces po l' esplikêye. Dins l' cas di [[Stefania Turkewich]], ele fourit rashiowe a l' Estat civil do tins ki Lviv esteut otrichyin, adon, avou l' prononçaedje des letes come e l' almand. Dji radjoute li prononçaedje "Feller". :--[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 15 di djanvî 2025 a 16:54 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26 di djanvî 2025 a 06:24 (UTC) </div> <!-- Message envoyé par User:Doc James@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == [[Atriplex_halimus|Bouxhon des sés des payis del Mîtrinne Mer]] == Bonswer, <br /> A lére sol [https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=8817#8817 Berdelaedjes]. <br /> Ki ça vos våye bén, <br /> [[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 3 d' avri 2025 a 18:46 (UTC) == Restauration == Bonjour @[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]], j'espère que tu vas bien. Pourrais tu restaurer le contenu de [[ZephyrMusic|cet article]], voir peut être même le mettre à jour ? Je suis le créateur de cette article sur le Wikipédia Picard et au vu des sources qu'on à aujourd'hui sur cette personne je suis étonné de l'état et de la demande que j'ai trouvée sur la page... J'en profite également pour dire, que si jamais vous avez des articles en Walon que vous aimerez mettre sur le Wikipédia Picard n'hésitez pas à m'en informer, je les traduirais volontier. Amitieusement. ---- [[Uzeu:Djile59|Djile59]] ([[Uzeu copene:Djile59|copene]]) 24 d' avri 2025 a 13:45 (UTC) [[Uzeu:Djile59|Djile59]] :ej raguide a ça. ---- --[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 24 d' avri 2025 a 13:57 (UTC) :: Bonjour Lucyin, as-tu pu regarder à ça ? [[Uzeu:Djile59|Djile59]] ([[Uzeu copene:Djile59|copene]]) 14 di djun 2025 a 15:28 (UTC) ::: èj va y raguider bérâte (picard non garanti). :::--[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 16 di djun 2025 a 09:26 (UTC) :::: Dji l' a rmetou et rarindjî. Voir justification sur [[Copene:ZephyrMusic|la page de discussion]]. Si tu connais le musicien en personne, ce serait bien qu'il mette un petit extrait d'une de ses oeuvres sur Wikimedia, ce qui donnerait plus de poids à ses pages. ::::----[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 16 di djun 2025 a 09:45 (UTC) == [[Matile d' Udkem d' Åco]] == Bonswer Lucyin, <br /> Dj' a ene betch léjhou vos årtikes so li rweyålté. Vos shonnez awè leyî les nos d' bateme di ses efants e francès. Motoit lzès ratourner eto ? K' e pinsez-vs ? <br /> Ki ça vs våye bén, <br /> --[[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 2 d' decimbe 2025 a 18:48 (UTC) [[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 2 d' decimbe 2025 a 18:48 (UTC) :Si vos vloz. Ci n' est nén mi k' a scrît ç' boket la, mins [https://wa.wikipedia.org/w/index.php?title=Matile_di_Beldjike&oldid=301886 Uzeu:Sarchosuchus]. :--[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 2 d' decimbe 2025 a 18:58 (UTC) ::Dj' a rcandjî. Dijhoz-m' el si vs veyoz åk di nén-comifåt. ::--[[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 2 d' decimbe 2025 a 19:30 (UTC) == == Novea modele po les lingaedjes == Bondjoû Lucyin, Dj' a fwait on novea modele po ls årtikes so les lingaedjes eyet dj' el a metou sol pådje « [[Liyonès (lingaedje)]] ». S' i vs plait, sårîz rwaitî çoula ? Si vos trovez k' c' est ene boune idêye, dj' el pôreu radjouter åzès ôtes lingaedjes. Dji vs rmerciyreu eto si vos poloz rcoridjî l' modele d' après voste esperyince, pol metaedje e parfwait rfondou. Gråces di tot cour -- [[Uzeu:Aafaup|Aafaup]] ([[Uzeu copene:Aafaup|copene]]) 10 di fevrî 2026 a 00:14 (UTC) :Proficiate po vosse long årtike. Dj' a cmincî a candjî des tchitchêyes, mins c' est nén grand tchoi. Dji porshurè pus tård. :(li «Liyonès», ça pôreut esse ossu li payis d' après [[Liyon (France)|Liyon]], e l' France). :Po l' ratournaedje do castiyan «León», dj' åreu ptchî di prinde «rweyåme do Leyone». Mins pol parintêye, on sait candjî d' voyale. Adon "liyonès" va bén. :--[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 10 di fevrî 2026 a 14:23 (UTC) == [[Róisín O'Donovan]] == Salut, bien cher Lucyin, comment va tu? Moi ça va bien. Je te demande la gentilesse de 4 minutes de ton temp pour corriger lea fautes dans cette page et traduire seulment les deux linges de la biographie, pas des grande choses. Grazie mille pour ton aide trés important, à bientôt [[Uzeu:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzeu copene:Rei Momo|copene]]) 22 d' avri 2026 a 07:51 (UTC) :Grazie mille per questo nuovo contributo. :--[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 22 d' avri 2026 a 19:05 (UTC) :: Grazie mille à toi, je pense que Roisin est très belle, eh? :: Moi et Mara t'attendons [[Caselle Landi|chez-nous]] pour un bon verre de ''Gutturnio'', ça va? :-) [[Uzeu:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzeu copene:Rei Momo|copene]]) 24 d' avri 2026 a 14:14 (UTC) == [[Caselle Landi]], mon village == Bonjour Lucyin, comment-va-tu? Ici ça va bien. Je te demande la gentilesse d'accessere cette nouvelle page, ce sont 3 linge, et de traduire la seule linge que j'ai laissé en Français. Grazie mille pour ton aide trés important. Bonne semaine [[Uzeu:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzeu copene:Rei Momo|copene]]) 27 d' avri 2026 a 06:24 (UTC) 6w8f65861xs7n05po3q1snlqfcx0e3t 0 3469 424399 421932 2026-04-27T08:32:46Z Lucyin 16 424399 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Violoneu et leu Bernard Lecomte.jpg|thumb|Enimådjaedje del fåve do violoneu et do leu pa Bernard Lecomte]] Li '''fåve do violoneu et do leu''', c' est ene [[fåve do vî vî tins|rapoitroûle]] avou onk u sacwants [[leu]]s et onk ki djowe do [[violon]] k' on racontéve dins tote li [[Walonreye]] ey el [[Gåme]]. Elle a stî riscrîte pa les scrijheus des viyaedjes (e francès ey e walon) après 1945. == Egzimpes del fåve == === Modêye di [[Ridû|Rdoû]] === C' esteut nosse vî nonke Colåd, ki nd aléve al dicåce a [[Soyire]]. Et di s' mestî, u putoit si [[pasmint d' tins]], il esteut violoneu. Et il aveut prin s' violon po djouwer å long del shijhe, inte les djeus d' cwåtes. I djouwént ås cwåtes; i magnént on boket d' dorêye et djouwer on boket, pu rdjouwer ås cwåtes... Et dviè les 3 eures å matén, li shijhe esteut pus ki houte. Il esteut tins d' eraler. Et les parints lyi avént dné li mitan d' on gros [[rouyot]] k' il avént ratoirtyî dins ene tîkete recloyowe pa on fernuk. Et po-z eraler, il aveut passé l' baston dizo l' fernuk, et mete ça so si spale, et l' violon dizo l' ôte bresse. Et on pô après l' ôrire do bwès d' [[Djimbe]], il ôt chamter padrî lu. Et i voet k' c' esteut on leu. Il ascoxhe on pô pus vite. Et gn aveut l' leu kel shuveut todi. Et i s' dit : "totaleure, i m' va toumer sol dos; cwè çki dj' freu bén po m' è disfé ?" I rsondje a s' rouyot. I s' arestêye ene miete et disvôtyî l' rouyot. Et il è casse on boket et i l' tape å leu. Ça a fwait ostant d' efet k' ene fraijhe... el gueuye d' on leu. Après ene miete di tins, i s' ritoûne et l' leu shuveut todi. I lyi rtape co on boket d' rouyot. On pô dvant d' ariver å Pont des Gades, vla k' i n' aveut pupont d' rouyot. Et l' leu ki l' shuveut todi. Et e-z aspenant todi dpus, il arive so les dzeus d' Djimbe, et l' leu esteut todi padrî. Et i s' dit : "cwè çki dj' va fé ?" Et rsondjî a s' violon. I disbagaedje si violon et i cmince a lyi djouwer ene air. El la l' leu ki pete å diåle, li cawe inte les pates (les leus, come les tchéns, i n' inmèt nén li muzike). Et nonke Colåd di s' peter a dire : «nodidjo, nodidjo, si dj' åreu yeu sondjî a ça pus vite, dj' åreu co m' rouyot !»<ref>rilevêye pa Tchåle Delaite, eplaideye pa [[Lucyin Mahin]] dins «[[Li Rasgotaedje des Bassårdinwesse]]», et pa [[Pire Otjacques]], dins «''Aux Sources de la Lesse''».</ref> === Modêye di Retni === {{Listen|filename=Nisen Docquier leus Retni.ogg|title="Cwand gn aveut des leus a Retni"|description=(da [[Louis Nisen]], dit pa [[Joseph Docquier]])}} Dizo l' tite "Cwand gn aveut co des leus a Retni", elle a stî riscrîte a môde d' [[arimé]] pa [[Louis Nisen]]. Si mononke rivneut di [[Mont-l'-ban]] a [[Retni]]. Il a rescontré l' leu djusse après [[Tcherin]]. Nén onk, mins deus leus, onk padvant, et l' ôte padrî. Ci n' est nén on rouyot, mins ene tåte kel mononke hene å leu. Cwand elzî djowe do violon, les leus petèt å diåle do costé d' [[Brijhî]].<ref>[[Scrijheus d' Årdene]], pådje Louwis Nissen.</ref> === Ôtès modêyes === El Gåme, c' est l' [[Djihan d' Madi]] k' est l' violoneu. Il a eto on rouyot. Cwand i cmince a djouwer do violon, li leu s' mete a danser, et tome la, moirt escran. Adon, li Djan d' Madi court evoye. A [[Coû-Sint-Stiene]], on djåze d' on violoneu d' [[Ruxhåd]], ki rvént d' on bal a [[Sårt-Wiyåme]]. Il a deus dorêyes k' i dene ås leus (cial, tote ene hiede). Après i djowe on cantike a l' Aviedje so s' violon. Les leus stepnut-st evoye.<ref>A. Mortier ''Les loups et le violon'', divins: ''Le folklore brabançon'' l° 273-274, 1939-1940, p. 273-274.</ref> A [[Håre]], c' est Djan-Louwis do Laid Oujhea. I tape å leu ene dorêye et del tripe (M. Lamboray). A [[Harbûmont]], li violoneu, c' est l' Pere Condrote ki rvént del dicåce a [[Gribåmont (Sint-Medåd)|Gribåmont]]. A [[Palijhoû]], li violoneu si lome Emrike, et i rescontere li leu dins l' bwès d' Fwè. A [[Bietris]], c' est Polite d' [[Åcrumont]], ki rvént del dicåce a [[Glåmont]]. I dene a magnî å leu do rouyot.<ref> M. Pignolet, ''Notes de Folklore: les loups en Ardenne'', divins ''Ardenne et Famenne'', l° 3, 1961, p. 58.</ref> A [[Chuxhi]], c' est Bibi k' a djouwé bal a Monplintchamp. == Plan del fåve == Gn a todi: * on violoneu ki rvént del dicåce pa les bwès, et k' a åk a magnî. * on leu (u sacwants) kel shuvnut. * Li violoneu a l' vessete; i hene si amagnî å leu, pa ptits bokets, mins l' leu n' eva nén. * Après, i djowe ene air di violon, et l' leu pete å diåle. * Al fén, li violoneu s' dit: si dj' åreu savou, dji n' lyi åreu nén yeu dné mi amagnî. Li leu n' aduze måy li violoneu. ==Acsegnmints sol kidujhance des leus== Årvier di çou k' on croet, li leu, c' est ene biesse k' a sogne des bruts k' i n' kinoxhe nén. Aprume les notes foirt awiyantes ([[oute-des-sons]]). I n' atacreut måy ene djin ki s' il a vormint fwin, et k' ele ni s' disfind nén, et si les leus sont tote ene binde. == Dins les ôtes payis == Li minme fåve est racontêye e [[Payis d' Wale]], mins estô d' on violoneu, c' est on [[croûte|croûtisse]]. Ele s' î lome «''Y Crythor Du a'r Bleiddiaid'' » (li croûtisse noer di tchveas).<ref>{{en}} [[:en:Crwth#Welsh_legends|sol Wikipedia inglès]].</ref> == Difoûtrinne Hårdêye == * [http://rifondou.walon.org/nisen_louis.html#leu Modêye di Retni] (a môde d' [[arimé]]) == Sourdant == [[Categoreye:fåves do vî vî tins del Walonreye|Violoneu]] iaka86t4q6rt3cavodrrfs7o7xgxzk3 0 13577 424400 419617 2026-04-27T08:40:38Z Lucyin 16 /* Ripeuplåcion d' leus e l' Walonreye (21inme sieke) */ 424400 wikitext text/x-wiki {{po=}} {{Wiccionaire}} [[Imådje:Canis lupus. 2021. El Paso, CO, US. Robert McCabe (1) (52582886470).jpg|thumb]] On '''leu''', c'est ene [[biesse ås tetes]], magneuse di tchå, riwaitêye come li ratayon do [[tchén]]. {{sla}} ''[[Canis lupus]]''. {{Fam}} [[tchinidîs]]. == Motlî == Li frumele si lome '''leuve''', '''lovresse''' uco '''lexhe di leu'''. Les djonnes si lomnut les '''loveas''', '''lovteas''', '''lovtons''' u '''leutons'''.<ref>[[ALW]] al [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=8&alw_page=58 notule '''8''' 28].</ref> == Istwere == Li leu esteut ene biesse foirt ricrindowe do vî tins, et k' a leyî bråmint des [[leu (toponimeye)|nos d' plaeces]]. Il a eto siervou po [[sipotaedje|spoter]] les dmorants di sacwants viyaedjes. On ndè djåze eto bråmint dins des [[fåves di vî vî tins]]. Dins les creyances des djins, li cene do [[leu-waerou]] a stî foite, disk' a lanawaire. == Tchesse et atrapaedje des leus == [[Imådje:cep_leu.jpg|thumb|Des ceps ås leus]] Dinltins, dins tchaeke [[dutcheye]] u [[conteye]], gn aveut on lovtî : c' esteut eployî d' on conte, d' on duk k' aveut l' droet di fé des tchesses ås leus sol dutcheye. C' esteut sovint les dmanants d' on viyaedje ki dmandént å Cwand , tini ene trake po tchessî les leus (vî papî, 1805) On pleut eto sayî d' apicî les leus pa des [[fosse ås leus|fosses ås leus]]. On lezî meteut eto des cepes. == Li dierin leu del Walonreye (e 19inme sieke) == [[Imådje:mape_dierin_leu.jpg|thumb|Les ptits ronds mostrèt la k' on-z a rilevé on racontaedje so l' dierin leu]] Dins bråmint des viyaedjes, on-z a rilevé li date k' on-z a touwé l' dierin leu. Ôtrumint, c' est des racontaedjes k' endè djanut, sins date, mins avou des nos d' djins, et les pondants et les djondants. C' esteut todi dins l' dierinne mitan do 19inme sieke. Sacwantès dates : * 1844 & 1845 : Yopôl Prumî touwe deus leus a [[Sint-Houbert]]. I sont-st epayîs å Rweyål Institut des Syinces Natureles di Beldjike a Brussele. * 8 di decimbe 1958 : C. Blanckart di Surlet endè touwe onk dins les Grand Bwès d' [[Tchini]] (il est å Muzêye del tchesse al [[Li Vå Sinte-Ane|Vå-Sinte-Ane]]. * 1865 & 1866 :A. de Bellefroid d' Oudoumont touwe deus leus a [[Habâ]]. Les tiesses sont-st å tchestea d' [[Epråve]]. * 1886 : Li Conte di Flande touwe deus leus a [[Mûnô]]. I sont-st epayîs å Rweyål Institut des Syinces Natureles di Beldjike a Brussele. * 1887 : J. de Gerlache touwe on leu a [[Bley]]. Il est epayî å [[Muzêye Gåmès]] a [[Vierton]]. == Ripeuplåcion d' leus e l' Walonreye (21inme sieke) == Li leu a rivnou e l' Walonreye a pårti di [[2016]]. Il a stî metou come «[[indje waeranteye]]». On n' sait s' il a vnou d' Almagne u d' France et d' Itåleye, pa les [[Ales (montinnes)|Ales]]. Di 2016 a 2023, on a sepou idintifyî traze leus e l' Walonreye, inte di zels ene meute e l' [[Hôte Fagne]]. E l' Beldjike, foû del Walonreye, gn a eto ene meute avou ene dijhinne di biesses dins l' [[province do Limbork]].<ref>{{fr}} Daniel-Etienne Ryelandt, ''Est-ce que le loup est dangereux pour l'honne ?, [[Arduina]] l° 3, måss 2023</ref> Li ministere a metou e-n alaedje on «plan leu» po-z aidî les acleveus d' bedots k' avént des pietes. == Dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa mehins dierin leu di Lvå (I).ogg|thumb|Dijhaedje del fåve «les mehins do dierin leu di Lvå»]] Gn a toplin des [[fåves do vî vî tins]] avou les leus. Inte di zels : * Fåve do dierin leu (metans : les mehins do dierin leu di Lvå) * [[Li leu et les set gadots (floriconte)|Li leu et les set gadots]], riscrît a môde di live d' imådjes ([[Li gate èt lès bikèts (live d' imådjes)]]). * Fåve do violoneu et do leu. {{Lka}} == Hårdêye difoûtrinne == * [http://rifondou.walon.org/leu.html Pådje di scrijhaedjes so les leus] {{Abt}} == Sourdant == {{Commonscat|Canis lupus|les leus}} [[Categoreye:Biesses ås tetes]] iz2q11bc6tfjke3q7zpw2qj4x9teq41 424401 424400 2026-04-27T08:51:57Z Lucyin 16 424401 wikitext text/x-wiki {{po=}} {{Wiccionaire}} [[Imådje:Canis lupus. 2021. El Paso, CO, US. Robert McCabe (1) (52582886470).jpg|thumb]] On '''leu''', c'est ene [[biesse ås tetes]], magneuse di tchå, riwaitêye come li ratayon do [[tchén]]. {{sla}} ''[[Canis lupus]]''. {{Fam}} [[tchinidîs]]. == Motlî == Li frumele si lome '''leuve''', '''lovresse''' uco '''lexhe di leu'''. Les djonnes si lomnut les '''loveas''', '''lovteas''', '''lovtons''' u '''leutons'''.<ref>[[ALW]] al [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=8&alw_page=58 notule '''8''' 28].</ref> == Istwere == Li leu esteut ene biesse foirt ricrindowe do vî tins, et k' a leyî bråmint des [[leu (toponimeye)|nos d' plaeces]]. Il a eto siervou po [[sipotaedje|spoter]] les dmorants di sacwants viyaedjes. On ndè djåze eto bråmint dins des [[fåves di vî vî tins]]. Dins les creyances des djins, li cene do [[leu-waerou]] a stî foite, disk' a lanawaire. == Tchesse et atrapaedje des leus == [[Imådje:cep_leu.jpg|thumb|Des ceps ås leus]] Dinltins, dins tchaeke [[dutcheye]] u [[conteye]], gn aveut on lovtî : c' esteut eployî d' on conte, d' on duk k' aveut l' droet di fé des tchesses ås leus sol dutcheye. C' esteut sovint les dmanants d' on viyaedje ki dmandént å Cwand , tini ene trake po tchessî les leus (vî papî, 1805) On pleut eto sayî d' apicî les leus pa des [[fosse ås leus|fosses ås leus]]. On lezî meteut eto des cepes. == Li dierin leu del Walonreye (e 19inme sieke) == [[Imådje:mape_dierin_leu.jpg|thumb|Les ptits ronds mostrèt la k' on-z a rilevé on racontaedje so l' dierin leu]] Dins bråmint des viyaedjes, on-z a rilevé li date k' on-z a touwé l' dierin leu. Ôtrumint, c' est des racontaedjes k' endè djanut, sins date, mins avou des nos d' djins, et les pondants et les djondants. C' esteut todi dins l' dierinne mitan do 19inme sieke. Sacwantès dates : * 1844 & 1845 : Yopôl Prumî touwe deus leus a [[Sint-Houbert]]. I sont-st epayîs å Rweyål Institut des Syinces Natureles di Beldjike a Brussele. * 8 di decimbe 1958 : C. Blanckart di Surlet endè touwe onk dins les Grand Bwès d' [[Tchini]] (il est å Muzêye del tchesse al [[Li Vå Sinte-Ane|Vå-Sinte-Ane]]. * 1865 & 1866 :A. de Bellefroid d' Oudoumont touwe deus leus a [[Habâ]]. Les tiesses sont-st å tchestea d' [[Epråve]]. * 1886 : Li Conte di Flande touwe deus leus a [[Mûnô]]. I sont-st epayîs å Rweyål Institut des Syinces Natureles di Beldjike a Brussele. * 1887 : J. de Gerlache touwe on leu a [[Bley]]. Il est epayî å [[Muzêye Gåmès]] a [[Vierton]]. == Ripeuplåcion d' leus e l' Walonreye (21inme sieke) == Li leu a rivnou e l' Walonreye a pårti di [[2016]]. Il a stî metou come «[[indje waeranteye]]». On n' sait s' il a vnou d' Almagne u d' France et d' Itåleye, pa les [[Ales (montinnes)|Ales]]. Di 2016 a 2023, on a sepou idintifyî traze leus e l' Walonreye, inte di zels ene meute e l' [[Hôte Fagne]]. E l' Beldjike, foû del Walonreye, gn a eto ene meute avou ene dijhinne di biesses dins l' [[province do Limbork]].<ref>{{fr}} Daniel-Etienne Ryelandt, ''Est-ce que le loup est dangereux pour l'honne ?, [[Arduina]] l° 3, måss 2023</ref> Li ministere a metou e-n alaedje on «plan leu» po-z aidî les acleveus d' bedots k' avént des pietes. == Dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa mehins dierin leu di Lvå (I).ogg|thumb|Dijhaedje del fåve «les mehins do dierin leu di Lvå»]] Gn a toplin des [[fåves do vî vî tins]] avou les leus. Inte di zels : * Fåve do dierin leu (metans : «les mehins do dierin leu di Lvå»<ref>fåve riscrîte pa Jules Baquet (nexhou l' 27 di djultet 1905 et moirt li 6 d’ octôbe 2005), sorlon ene racontroûle kinoxhowe di s' mononke-tåye, Léopold-Joseph Baquet (1821-1896), eplaidî dins «''Entre Wimbe et Gongon''» l° 4, moes d' awousse 1985, replaidî e [[sistinme Feller]] dins «''De la Meuse à l'Ardenne''», l° 10, 1990, p. 38.</ref>) * [[Li leu et les set gadots (floriconte)|Li leu et les set gadots]], riscrît a môde di live d' imådjes ([[Li gate èt lès bikèts (live d' imådjes)]]). * Fåve do violoneu et do leu. {{Lka}} [http://rifondou.walon.org/leu.html Pådje di scrijhaedjes so les leus] {{Abt}} == Sourdants == {{Commonscat|Canis lupus|les leus}} [[Categoreye:Biesses ås tetes]] p62jugy3dkrq64u0bat2c44n4yf55xy 424402 424401 2026-04-27T08:54:26Z Lucyin 16 /* Dins les belès-letes e walon */ 424402 wikitext text/x-wiki {{po=}} {{Wiccionaire}} [[Imådje:Canis lupus. 2021. El Paso, CO, US. Robert McCabe (1) (52582886470).jpg|thumb]] On '''leu''', c'est ene [[biesse ås tetes]], magneuse di tchå, riwaitêye come li ratayon do [[tchén]]. {{sla}} ''[[Canis lupus]]''. {{Fam}} [[tchinidîs]]. == Motlî == Li frumele si lome '''leuve''', '''lovresse''' uco '''lexhe di leu'''. Les djonnes si lomnut les '''loveas''', '''lovteas''', '''lovtons''' u '''leutons'''.<ref>[[ALW]] al [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=8&alw_page=58 notule '''8''' 28].</ref> == Istwere == Li leu esteut ene biesse foirt ricrindowe do vî tins, et k' a leyî bråmint des [[leu (toponimeye)|nos d' plaeces]]. Il a eto siervou po [[sipotaedje|spoter]] les dmorants di sacwants viyaedjes. On ndè djåze eto bråmint dins des [[fåves di vî vî tins]]. Dins les creyances des djins, li cene do [[leu-waerou]] a stî foite, disk' a lanawaire. == Tchesse et atrapaedje des leus == [[Imådje:cep_leu.jpg|thumb|Des ceps ås leus]] Dinltins, dins tchaeke [[dutcheye]] u [[conteye]], gn aveut on lovtî : c' esteut eployî d' on conte, d' on duk k' aveut l' droet di fé des tchesses ås leus sol dutcheye. C' esteut sovint les dmanants d' on viyaedje ki dmandént å Cwand , tini ene trake po tchessî les leus (vî papî, 1805) On pleut eto sayî d' apicî les leus pa des [[fosse ås leus|fosses ås leus]]. On lezî meteut eto des cepes. == Li dierin leu del Walonreye (e 19inme sieke) == [[Imådje:mape_dierin_leu.jpg|thumb|Les ptits ronds mostrèt la k' on-z a rilevé on racontaedje so l' dierin leu]] Dins bråmint des viyaedjes, on-z a rilevé li date k' on-z a touwé l' dierin leu. Ôtrumint, c' est des racontaedjes k' endè djanut, sins date, mins avou des nos d' djins, et les pondants et les djondants. C' esteut todi dins l' dierinne mitan do 19inme sieke. Sacwantès dates : * 1844 & 1845 : Yopôl Prumî touwe deus leus a [[Sint-Houbert]]. I sont-st epayîs å Rweyål Institut des Syinces Natureles di Beldjike a Brussele. * 8 di decimbe 1958 : C. Blanckart di Surlet endè touwe onk dins les Grand Bwès d' [[Tchini]] (il est å Muzêye del tchesse al [[Li Vå Sinte-Ane|Vå-Sinte-Ane]]. * 1865 & 1866 :A. de Bellefroid d' Oudoumont touwe deus leus a [[Habâ]]. Les tiesses sont-st å tchestea d' [[Epråve]]. * 1886 : Li Conte di Flande touwe deus leus a [[Mûnô]]. I sont-st epayîs å Rweyål Institut des Syinces Natureles di Beldjike a Brussele. * 1887 : J. de Gerlache touwe on leu a [[Bley]]. Il est epayî å [[Muzêye Gåmès]] a [[Vierton]]. == Ripeuplåcion d' leus e l' Walonreye (21inme sieke) == Li leu a rivnou e l' Walonreye a pårti di [[2016]]. Il a stî metou come «[[indje waeranteye]]». On n' sait s' il a vnou d' Almagne u d' France et d' Itåleye, pa les [[Ales (montinnes)|Ales]]. Di 2016 a 2023, on a sepou idintifyî traze leus e l' Walonreye, inte di zels ene meute e l' [[Hôte Fagne]]. E l' Beldjike, foû del Walonreye, gn a eto ene meute avou ene dijhinne di biesses dins l' [[province do Limbork]].<ref>{{fr}} Daniel-Etienne Ryelandt, ''Est-ce que le loup est dangereux pour l'honne ?, [[Arduina]] l° 3, måss 2023</ref> Li ministere a metou e-n alaedje on «plan leu» po-z aidî les acleveus d' bedots k' avént des pietes. == Dins les belès-letes e walon == [[Imådje:Wa mehins dierin leu di Lvå (I).ogg|thumb|Dijhaedje del fåve «les mehins do dierin leu di Lvå»]] Gn a toplin des [[fåves do vî vî tins]] avou les leus. Inte di zels : * Fåve do dierin leu (metans : «les mehins do dierin leu di Lvå»<ref>fåve riscrîte pa Jules Baquet (nexhou l' [[27 di djulete]] [[1905]] et moirt li [[6 d’ octôbe]] [[2005]]), sorlon ene racontroûle kinoxhowe di s' mononke-tåye, Léopold-Joseph Baquet ([[1821]]-[[1896]]), eplaidî dins «''Entre Wimbe et Gongon''» l° 4, moes d' awousse 1985, replaidî e [[sistinme Feller]] dins «''De la Meuse à l'Ardenne''», l° 10, 1990, p. 38.</ref>) * [[Li leu et les set gadots (floriconte)|Li leu et les set gadots]], riscrît a môde di live d' imådjes ([[Li gate èt lès bikèts (live d' imådjes)]]). * [[Fåve do violoneu et do leu]]. {{Lka}} [http://rifondou.walon.org/leu.html Pådje di scrijhaedjes so les leus] {{Abt}} == Sourdants == {{Commonscat|Canis lupus|les leus}} [[Categoreye:Biesses ås tetes]] auvxnjug7w9cf6018s27yo2ozm4pywx 0 27871 424386 260606 2026-04-26T21:29:08Z Solwève 8941 424386 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:sicrijheus e walon|Bily]] [[Imådje:Joseph Bily-pt.jpg|thumb|left|120px|e 2002]] {{Wiccionaire-sicrijheus|Joseph Bily}} '''Joseph Bily''' (e walon '''Djôzef Bili'''), c' est on [[scrijheu e walon]] k' a skepyî li [[8 di måss]] [[1940]] a [[Nassogne (viyaedje)|Nassogne]]. I scrît di totès sôres e [[walon]]. Il eplaida ses tecses dins l' "Avenir du Luxembourg", des [[ptitès gazetes]] di s' payis, et dins les [[gazetes e walon]] «[[Singulîs (gazete)|Singulîs]]» et «[[Coutcouloudjoû (gazete)|Coutcouloudjoû]]». Ses [[schorsêye di tecses|scrijhaedjes ont stî ramexhnés]] e 2007, en on live «[[So Nassogne, fwait bon viker (tecses)|So Nassogne, fwait bon viker]]». Di s' mestî, il esteut [[mwaisse di scole]]. Adonpwis, directeur di l' [[Aisse del tuzance]] di [[Nassogne]]. == Hårdêye difoûtrinne == * [http://rifondou.walon.org/bili-rif.html Pådje di ses scrijhaedjes] (so l' [[Aberteke (waibe)|Aberteke]]) nsw5hdok69x921xcy3p5dlbp20ffwv8 0 27933 424390 421026 2026-04-27T05:54:50Z Rei Momo 8799 /* Rilomés Itålyins */ 424390 wikitext text/x-wiki {{Infoboesse payis}} L' '''Itåleye''', c' est on payis d' l' [[Urope nonnrece]], sol [[Mîtrinne Mer]]. Elle a l' cogne d' ene bote, eyet l' [[Sicile]] est veyou come on balon k' on pite didins. Si mwaisse veye, c' est [[Rome]]. Ses dmorants si lomnut les '''Itålyins'''. I sont cobén spotés les [[:Wikt:Tchitcholyin|Tchitcholyins]] (mot nén [[politicmint comifåt]]). == Djeyografeye == === Bokets d' l' Itåleye === * [[Sicile]] * [[Sardingne]] * [[Calåbe]] * [[Pouyes]] … === Montinnes === * Les [[Apes (montinne)|Apes]] (a Bijhe, fijhèt limotche avou l' [[Fance]], li [[Swisse]] et l' [[Otriche]]). * Les [[Apnins]], come li schene do dos do payis === Mouzes === * [[Pô (Mouze)|Pô]] === Mers === * [[Mer adriyatike]] == Istwere == L' Itåleye d' asteure a askepyî e 19inme sieke. Elle a cnoxhou on redjime [[fachisse]], li ci da [[Mussolini]], ki s' a-st aloyî a l' Almagne pol [[guere di 40-45]]. Elle est on payis askepieu do [[Cmon Martchî]]. Istoricmint, l' Itåleye, c' est l' payis la k' a stî metou so pås so fotches l' [[Impire romin]]. Adon, c' est did la kel [[latén]] s' a spårdou. Pus tård, Rome a dvnou li mwaisse veye des [[crustin]]s [[catolikes]], la kel [[påpe]] dimane. {{Wiccionaire|Itåleye}} == Lingaedjes di l' Itåleye == [[Imådje:Targa dialetto veneto.JPG|thumb|plake po dire k' on djåze vola e venicyin]] * [[itålyin]] : lingaedje oficire * [[lingaedjes coinreces]], ki sont co bén vicants : ** [[catalan]] (pititès coines del Sardegne) ** [[fôrlan]] ([[:fur:Lenghe furlane|vocial leu wikipedia]]) ** [[liguryin]] ([[:lij:Lengua_ligure|vocial leu wikipedia]]) ** [[lombård]] ([[:lmo:Lengua Lumbarda|vocial leu wikipedia]]) ** [[napolitin]] ([[:nap:Lengua napulitana|vocial leu wikipedia]]) ** [[pîmontès]] ([[:pms:Lenga piemontèisa|vocial leu wikipedia]]) ** [[sarde]] ([[:sc:Limba sarda|vocial leu wikipedia]]) ** [[sicilyin]] ([[:scn:Lingua siciliana|vocial leu wikipedia]]) ** [[tarintin]] ([[:roa-tara:Pagene Prengepále|vocial leu wikipedia]]) ** [[venicyin]] ([[:vec:Łéngua vèneta|vocial leu wikipedia]]) == Rilomés Itålyins == * di l' Itåleye d' asteure ** [[Luigi Carlo Borromeo]] ** [[Benedicta Boccoli]] ** [[Ignazio Buttitta]] ** [[Fausto Coppi]] ** [[Frederico Fellini]] ** [[Giorgio Demetrio Gallaro]] ** [[Luigi Giuseppe Lasagna]] ** [[Gina Lollobrigida]] ** [[Giovanni Losi]] ** [[Maurizio Malvestiti]] ** [[Domenico Maria Mezzadri]] ** [[Egidio Miragoli]] ** [[Benito Mussolini]] ** [[Antonio Napolioni]] ** li påpe [[På IV]] ** li påpe [[Djihan XXIII]] ** [[Romano Prodi]] ** [[Gioacchino Rossini]] * di des ptits payis ki dvénront l' Itåleye ** [[Machiavel]] ** [[Dante]] ** [[Linåd d' Vinci]] * [[Walonreye|Walons]] di stok itålyin ** [[Pino Cerami]] (ki cåze bén walon) ** [[Elio Di Rupo]] ** [[François Gianolla]] (ki scrît e walon) [[Categoreye:Itåleye|*]] 3fdtc5v9esdrq385dq0ydcfinew5n7p 424404 424390 2026-04-27T08:56:34Z Rei Momo 8799 /* Djeyografeye */ 424404 wikitext text/x-wiki {{Infoboesse payis}} L' '''Itåleye''', c' est on payis d' l' [[Urope nonnrece]], sol [[Mîtrinne Mer]]. Elle a l' cogne d' ene bote, eyet l' [[Sicile]] est veyou come on balon k' on pite didins. Si mwaisse veye, c' est [[Rome]]. Ses dmorants si lomnut les '''Itålyins'''. I sont cobén spotés les [[:Wikt:Tchitcholyin|Tchitcholyins]] (mot nén [[politicmint comifåt]]). == Djeyografeye == === Bokets d' l' Itåleye === * [[Lombardie]] * [[Sicile]] * [[Sardingne]] * [[Calåbe]] * [[Pouyes]] … === Montinnes === * Les [[Apes (montinne)|Apes]] (a Bijhe, fijhèt limotche avou l' [[Fance]], li [[Swisse]] et l' [[Otriche]]). * Les [[Apnins]], come li schene do dos do payis === Mouzes === * [[Pô (Mouze)|Pô]] === Mers === * [[Mer adriyatike]] == Istwere == L' Itåleye d' asteure a askepyî e 19inme sieke. Elle a cnoxhou on redjime [[fachisse]], li ci da [[Mussolini]], ki s' a-st aloyî a l' Almagne pol [[guere di 40-45]]. Elle est on payis askepieu do [[Cmon Martchî]]. Istoricmint, l' Itåleye, c' est l' payis la k' a stî metou so pås so fotches l' [[Impire romin]]. Adon, c' est did la kel [[latén]] s' a spårdou. Pus tård, Rome a dvnou li mwaisse veye des [[crustin]]s [[catolikes]], la kel [[påpe]] dimane. {{Wiccionaire|Itåleye}} == Lingaedjes di l' Itåleye == [[Imådje:Targa dialetto veneto.JPG|thumb|plake po dire k' on djåze vola e venicyin]] * [[itålyin]] : lingaedje oficire * [[lingaedjes coinreces]], ki sont co bén vicants : ** [[catalan]] (pititès coines del Sardegne) ** [[fôrlan]] ([[:fur:Lenghe furlane|vocial leu wikipedia]]) ** [[liguryin]] ([[:lij:Lengua_ligure|vocial leu wikipedia]]) ** [[lombård]] ([[:lmo:Lengua Lumbarda|vocial leu wikipedia]]) ** [[napolitin]] ([[:nap:Lengua napulitana|vocial leu wikipedia]]) ** [[pîmontès]] ([[:pms:Lenga piemontèisa|vocial leu wikipedia]]) ** [[sarde]] ([[:sc:Limba sarda|vocial leu wikipedia]]) ** [[sicilyin]] ([[:scn:Lingua siciliana|vocial leu wikipedia]]) ** [[tarintin]] ([[:roa-tara:Pagene Prengepále|vocial leu wikipedia]]) ** [[venicyin]] ([[:vec:Łéngua vèneta|vocial leu wikipedia]]) == Rilomés Itålyins == * di l' Itåleye d' asteure ** [[Luigi Carlo Borromeo]] ** [[Benedicta Boccoli]] ** [[Ignazio Buttitta]] ** [[Fausto Coppi]] ** [[Frederico Fellini]] ** [[Giorgio Demetrio Gallaro]] ** [[Luigi Giuseppe Lasagna]] ** [[Gina Lollobrigida]] ** [[Giovanni Losi]] ** [[Maurizio Malvestiti]] ** [[Domenico Maria Mezzadri]] ** [[Egidio Miragoli]] ** [[Benito Mussolini]] ** [[Antonio Napolioni]] ** li påpe [[På IV]] ** li påpe [[Djihan XXIII]] ** [[Romano Prodi]] ** [[Gioacchino Rossini]] * di des ptits payis ki dvénront l' Itåleye ** [[Machiavel]] ** [[Dante]] ** [[Linåd d' Vinci]] * [[Walonreye|Walons]] di stok itålyin ** [[Pino Cerami]] (ki cåze bén walon) ** [[Elio Di Rupo]] ** [[François Gianolla]] (ki scrît e walon) [[Categoreye:Itåleye|*]] 21w7tjcnb6qsvst281k2pxj3n7dfdud 0 33205 424388 404480 2026-04-27T05:18:33Z CommonsDelinker 238 Disfaçaedje di «Reykjavik-90-Vesturgata-Loftkastalinn-Wandbild-2018-gje.jpg», la k' il a stî disfacé di so les cmons pa [[commons:User:Krd|Krd]], råjhon: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Reykjavik-90-Vesturgata-Loftkastalinn-Wandbild-2018-gje.jpg|]]. 424388 wikitext text/x-wiki {{Infoboesse payis}} L' '''Izlande''', c' est on payis d' [[Urope bijhrece]]. C' est ene [[iye]]. Mwaisse veye : [[Rékiavik]] President : [[Guðni Th. Jóhannesson]] Lingaedje : [[izlandès]], li pus vî des lingaedjes scandinåves, foirt près do ci des [[Vikignes]]. == Djeyografeye == Li tere di l' Izlande est [[volcan]]ike. Onk des volcans ki fjha cåzer d' lu e [[2010]], ci fourit l' [[Eyjafjallajökull]]. Les [[viyaedje]]s sont purade des [[hamtea]]s, sins voyes, mins seulmint avou des barakes. == Economeye == Les foumantès aiwes dinèt l' [[enerdjeye]] (tchåfaedje & corant) a bråmint des måjhones. == L' agricoûteure == Avlevaedjes di [[berbis]] et di [[tchvå]]s. Aprume li [[tchvå izlandès]]. == Rilidjon == [[Eglijhe d' Izlande]] (nåcionåle, luteryinne, avou des [[veke]]s). Gn a ene [[eglijhe]] po tchaeke hamtea. == Avey == Basses di tchôde aiwe : * Bleuwe Basse (Bláa Lónið) * Jarðböðin, dilé [[Akureiri]] == Culture== Le culture dans le Izlande est vraiment chouette le lumière de Nord est le <br><gallery class=center caption="Izlande - Ísland"> Glaumbaer-54-Museum-2018-gje.jpg|Glaumbaer Troellafoss-10-Leute-1980-gje.jpg|Troellafoss Reynisfjara-36-Dyrholaey-2018-gje.jpg|Reynisfjara Almannaskard-08-Pass-2018-gje.jpg|Almannaskard Grabrokargigar-30-2018-gje.jpg|Grabrokargigar Island-Pferde-06-2018-gje.jpg|Iceland horse Joekulsarlon-20-Guide-2018-gje.jpg|Joekulsarlon Thingvellir-06-Kirche-Bach-1980-gje.jpg|Thingvellir Sveinbjarnargerdi-06-2018-gje.jpg|Sveinbjarnargerdi </gallery> == Alére == * [[G. Sfasie]] "L' Izlande et ses foumantès aiwes", {{Ran}} l° 52, ivier 2009-2010. {{Wiccionaire}} {{Commons|Category:Iceland|l'&nbsp;Izlande}} [[Categoreye:Payis]] [[Categoreye:Urope]] [[Categoreye:Urope bijhrece]] [[Categoreye:Izlande|*]] [[Categoreye:Iyes|Izlande]] 11ouqrxqj3x8q4otgg0770d4qj22nty 0 35986 424396 422620 2026-04-27T08:19:03Z Lucyin 16 424396 wikitext text/x-wiki {{po=}} [[Imådje:Rosaceae - Pyrus pyraster.JPG|thumb|Petrea]] On '''petrea''' (''pètia'', ''pètcha'', ''pètrê'') ou '''poere di fier''', c' est ene sôre di ptite [[poere]], deure come do [[fier]], ki vént so on '''[[petralî]]''' (''[[petrouyî]]'', ''[[petrolî]]'')<ref>Dins li [[scrîta]] : petrouillier", "petroier" ([[Jean Germain]], so èn [[emile]])</ref> {{sla}} ''[[Pyrus pyraster]]'' [[Famile (biyolodjeye)|Famile]] : [[Rôzacêyes]] {{Wiccionaire|petrea}} == Eployaedje == === Frut === On ramasse les petreas al tere, cwand i gn a pont d' biesses e paxhi. Les ptits petreas sont mwaijhes a magnî, mins po fé des bounès cûtès poeres ou do [[poeret]] ([[poeré]], [[michtrole]], [[sirôpe]]). === Åbe === [[Imådje:Birne Sömmersdorf, 2.jpg|thumb|Petralî]] El [[Moyinådje]], c' esteut sovint ene [[bône]] inte deus [[signeurreye]]s. Did la, si aparexhaedje el [[toponimeye do walon]]. Insi a [[Baye (hamtea)|Baye]], n a cate plaeces avou "petrouyî"<ref>[[Jean Germain]], minme sourdant.</ref> Li mot est eto on bea egzimpe do [[betchfessî ea]], k' on rtrouve dins les [[såvadjes nos di dmorants]] : al [[Vå-Sinte-Ane]], c' est des "Pètias" et a [[Åve (Fåmene)|Åve]], c' est des "Pètrês". == {{HD}} == [http://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?t=670 Bate di dvizes sol petrea] {{Berd}} == Sourdants == {{Commonscat|Pyrus pyraster|les håvurnas}} [[Categoreye:Magnåves fruts]] [[Categoreye:Åbes ås fruts]] 0q228wi1krzhhcol3fk6gaaumwcfz7d 424397 424396 2026-04-27T08:19:29Z Lucyin 16 424397 wikitext text/x-wiki {{po=}} {{Wiccionaire}} [[Imådje:Rosaceae - Pyrus pyraster.JPG|thumb|Petrea]] On '''petrea''' (''pètia'', ''pètcha'', ''pètrê'') ou '''poere di fier''', c' est ene sôre di ptite [[poere]], deure come do [[fier]], ki vént so on '''[[petralî]]''' (''[[petrouyî]]'', ''[[petrolî]]'')<ref>Dins li [[scrîta]] : petrouillier", "petroier" ([[Jean Germain]], so èn [[emile]])</ref> {{sla}} ''[[Pyrus pyraster]]'' [[Famile (biyolodjeye)|Famile]] : [[Rôzacêyes]] == Eployaedje == === Frut === On ramasse les petreas al tere, cwand i gn a pont d' biesses e paxhi. Les ptits petreas sont mwaijhes a magnî, mins po fé des bounès cûtès poeres ou do [[poeret]] ([[poeré]], [[michtrole]], [[sirôpe]]). === Åbe === [[Imådje:Birne Sömmersdorf, 2.jpg|thumb|Petralî]] El [[Moyinådje]], c' esteut sovint ene [[bône]] inte deus [[signeurreye]]s. Did la, si aparexhaedje el [[toponimeye do walon]]. Insi a [[Baye (hamtea)|Baye]], n a cate plaeces avou "petrouyî"<ref>[[Jean Germain]], minme sourdant.</ref> Li mot est eto on bea egzimpe do [[betchfessî ea]], k' on rtrouve dins les [[såvadjes nos di dmorants]] : al [[Vå-Sinte-Ane]], c' est des "Pètias" et a [[Åve (Fåmene)|Åve]], c' est des "Pètrês". == {{HD}} == [http://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?t=670 Bate di dvizes sol petrea] {{Berd}} == Sourdants == {{Commonscat|Pyrus pyraster|les håvurnas}} [[Categoreye:Magnåves fruts]] [[Categoreye:Åbes ås fruts]] kq99vb27r64n28lor88iigejkulvnid 424398 424397 2026-04-27T08:19:41Z Lucyin 16 424398 wikitext text/x-wiki {{po=}} {{Wiccionaire}} [[Imådje:Rosaceae - Pyrus pyraster.JPG|thumb|Petrea]] On '''petrea''' (''pètia'', ''pètcha'', ''pètrê'') ou '''poere di fier''', c' est ene sôre di ptite [[poere]], deure come do [[fier]], ki vént so on '''[[petralî]]''' (''[[petrouyî]]'', ''[[petrolî]]'')<ref>Dins li [[scrîta]] : petrouillier", "petroier" ([[Jean Germain]], so èn [[emile]])</ref> {{sla}} ''[[Pyrus pyraster]]'' [[Famile (biyolodjeye)|Famile]] : [[Rôzacêyes]] == Eployaedje == === Frut === On ramasse les petreas al tere, cwand i gn a pont d' biesses e paxhi. Les ptits petreas sont mwaijhes a magnî, mins po fé des bounès cûtès poeres ou do [[poeret]] ([[poeré]], [[michtrole]], [[sirôpe]]). === Åbe === [[Imådje:Birne Sömmersdorf, 2.jpg|thumb|Petralî]] El [[Moyinådje]], c' esteut sovint ene [[bône]] inte deus [[signeurreye]]s. Did la, si aparexhaedje el [[toponimeye do walon]]. Insi a [[Baye (hamtea)|Baye]], n a cate plaeces avou "petrouyî"<ref>[[Jean Germain]], minme sourdant.</ref> Li mot est eto on bea egzimpe do [[betchfessî ea]], k' on rtrouve dins les [[såvadjes nos di dmorants]] : al [[Vå-Sinte-Ane]], c' est des "Pètias" et a [[Åve (Fåmene)|Åve]], c' est des "Pètrês". == {{HD}} == [http://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?t=670 Bate di dvizes sol petrea] {{Berd}} == Sourdants == {{Commonscat|Pyrus pyraster|les håvurnas}} [[Categoreye:Magnåves fruts]] [[Categoreye:Åbes ås fruts]] cxwcksv4md060gwnqgsslipx6j2h5oh 0 46830 424405 409264 2026-04-27T09:44:19Z Rei Momo 8799 424405 wikitext text/x-wiki [[Image:Luis Lasagna estatua.jpg|Right|thumb|220px|]] '''Luigi Giuseppe Lasagna''' a skepyî a [[Montemagno]] li [[4 di måss]] [[1850]] ey a morou a [[Juiz de Fora]] li [[6 di nôvimbe]] [[1895]]. C' esteut on [[curé]] [[itålyin]] [[salezyin]] k' a divnou [[eveke]] titulaire d' Oea<ref>[https://araldicaecclesiastica.blogspot.com/2017/11/lasagna-luigi-giuseppe-sdb-1850-1895.html Araldica ecclesiastica] {{it}}</ref> li 10 di måss [[1893]] disk' a s' moirt. I fourit [[apriyesté]] e 1873. Di 1876 a 1873, il a stî missionaire e l' [[Ourougway (payis)|Ourougway]] et pu e [[Braezi]].<ref>[https://web.archive.org/web/20200812184733/http://brasilianafotografica.bn.br/?tag=dom-luiz-lasagna Os salesianos, os Bororos e a banda de crianças indígenas que mudou a história] {{pt}}</ref> Il a metou so pô les ouves salezyinnes e Braezi et e-n Ourougway. Il mora e [[1895]] a Juiz de Fora, dins èn accidint di [[tchmin d' fier]] cwand deus tréns del kipagneye ''Estrada de Ferro Central do Brasil'' s' ont sbeulé.<ref>[https://www.acessa.com/arquivo/jf150anos/1005/ Juiz de Fora 150 anos em um minuto] {{pt}}</ref> == Bibiografeye == * {{it}} Paolo Albera, ''Mons. Luigi Lasagna: Memorie Biografiche'', 1900. * {{it}} D. Barberis, ''Mons. Luigi Lasagna “Vale mecum”'', [[San Benigno Canavese]], 1901. * {{de}} Lorenzo Gentile, Missionsbischof Alois Lasagna, Salesianer 1850–1895, übersetzt durch Leo Schlegel, München, 1933 * {{es}} Juan E. Belza, ''Luis Lasagna, el obispo misionero'', 1969 == Hårdêyes difoûtrinnes == * {{it}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blas.html Luigi Giuseppe Lasagna sur le site Catholic Hierarchy] == Sourdants == {{Commonscat}} [[Categoreye:Curés Itålyins|Lasagna, Luigi Giuseppe]] l3pubsw2rzvup6xi1v7j9iqa3hz7muj 0 54998 424389 424351 2026-04-27T05:46:31Z Rei Momo 8799 424389 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Caselle-Landi-chiesa.JPG|thumb|Côp d' ouy sol place de l'eglijhe]] '''Caselle Landi''', c' est on [[viyaedje]] [[Itåleye|itålyin]] di 1.433 abitants (2026), ki s’ trouve el redjon do [[Lombardie]] ey el [[province]] di [[Lodi]]. == Djeyografeye == Li voyaedje si trouve inte [[Lodi]] et [[Plaisance]] a ene hôteur di 44 metes so l’ [[montagne]]. == Nès à Caselle Landi == * [[Giovanni Losi]], [[curé]] missionaire en [[Afrike]]. == Difoûtrinne hårdêye == *[https://www.comune.casellelandi.lo.it/it-it/home Waibe del comene] {{Commons|Caselle Landi}} [[Categoreye:Itåleye]] 8oc0gr1mwfb4x1bys1oqmbsbekc944z 424394 424389 2026-04-27T06:21:45Z Rei Momo 8799 /* Djeyografeye */ 424394 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Caselle-Landi-chiesa.JPG|thumb|Côp d' ouy sol place de l'eglijhe]] '''Caselle Landi''', c' est on [[viyaedje]] [[Itåleye|itålyin]] di 1.433 abitants (2026), ki s’ trouve el redjon do [[Lombardie]] ey el [[province]] di [[Lodi]]. == Djeyografeye == Li voyaedje si trouve inte [[Lodi]] et [[Plaisance]] a ene hôteur di 44 metes so l’ [[montagne]] et sur la rive gauche du [[Pô (Mouze)|Pô]]. == Nès à Caselle Landi == * [[Giovanni Losi]], [[curé]] missionaire en [[Afrike]]. == Difoûtrinne hårdêye == *[https://www.comune.casellelandi.lo.it/it-it/home Waibe del comene] {{Commons|Caselle Landi}} [[Categoreye:Itåleye]] 702e212cr3eji3ocl8csein4evx5x3x 2 55002 424387 2026-04-27T02:30:29Z 配合比全额更好（说说而已） 28479 Pådje ahivêye avou «Bonjour!Je suis 配合比全额更好（说说而已）.» 424387 wikitext text/x-wiki Bonjour!Je suis 配合比全额更好（说说而已）. sbwplwr6o7yb0o9piy25mb0j1x61d3m 0 55003 424391 2026-04-27T06:00:31Z Rei Momo 8799 Pådje ahivêye avou «{{Wiccionaire|Simwès}} '''Pô''' (it: ''Po''), c' est 'l plus grosse aiwe d' Itåleye, 654&nbsp;km longue. [[Imådje:Torino - vista ponte Isabella - Castello del Valentino e Mole Antonelliana.jpg|thumb|upright=1.2|right|A [[Turin]].]] == Aiwes ki s' maxhèt a Smwès == Les aiwes ki vnèt agoliner e Pô: * [[Adda]] * [[Trebbia]] == Difoûtrinnès hårdêyes == * [https://www.treccani.it/enciclopedia/po/ Pô sur treccani.it] {{Commons|Category:Po|Pô}} catego...» 424391 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|Simwès}} '''Pô''' (it: ''Po''), c' est 'l plus grosse aiwe d' Itåleye, 654&nbsp;km longue. [[Imådje:Torino - vista ponte Isabella - Castello del Valentino e Mole Antonelliana.jpg|thumb|upright=1.2|right|A [[Turin]].]] == Aiwes ki s' maxhèt a Smwès == Les aiwes ki vnèt agoliner e Pô: * [[Adda]] * [[Trebbia]] == Difoûtrinnès hårdêyes == * [https://www.treccani.it/enciclopedia/po/ Pô sur treccani.it] {{Commons|Category:Po|Pô}} [[categoreye:Aiwes d' Itåleye]] [[Categoreye:Aiwes d' Urope]] g1vlvfez1lpi28z8ja6tu7mweave9cy 424393 424391 2026-04-27T06:06:06Z Rei Momo 8799 424393 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire|Simwès}} '''Pô''' (it: ''Po''), c' est 'l plus grosse aiwe d' Itåleye, 654&nbsp;km longue. [[Imådje:Torino - vista ponte Isabella - Castello del Valentino e Mole Antonelliana.jpg|thumb|upright=1.2|right|A [[Turin]].]] == Aiwes ki s' maxhèt a Smwès == Les aiwes ki vnèt agoliner e Pô: * [[Adda]] * [[Trebbia]] == Difoûtrinnès hårdêyes == * [https://www.treccani.it/enciclopedia/po/ Pô sur treccani.it] {{Commons|Category:Po|Pô}} [[categoreye:Aiwes d' Itåleye]] rksnwhk1rk0ctf290sfywepwc2kpivn 14 55004 424392 2026-04-27T06:03:24Z Rei Momo 8799 Pådje ahivêye avou «[[Categoreye:Aiwes d' Urope|Itåleye]] [[Categoreye:Itåleye]]» 424392 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Aiwes d' Urope|Itåleye]] [[Categoreye:Itåleye]] 0aeg40sau6gd4rrrk4epscf39xl6s4a 0 55005 424403 2026-04-27T08:55:13Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[6 d' octôbe]] 424403 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[6 d' octôbe]] l1dxsjo4tuzv6w2edjinaql3nwsxxh3