Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 8802 425226 414275 2026-06-17T12:10:26Z Lucyin 16 425226 wikitext text/x-wiki {{po|Mouhagne '''Mouhagne''' (la-minme '''''Magne''''', {{fr}} ''Mehaigne''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Inguezêye]], e l' [[province di Nameur]]. === Mwaissès dnêyes == * Limero del posse: '''5310''' (vî limero '''5053''') * [[Limero diyalectolodjike]]: '''Na&nbsp;7''' * Arondixhmint: [[Nameur]] * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|50_35_41_N_04_52_29_E_region:BE|50°36'N 4°52'E}} == Sacwantès plaeces di Mouhagne == === Hamteas === * å Rnîxhe (e F. ''Renisse''). * Li [[:Wikt:moncea|Moncea]] (so plaece: ''Moncia''). === nos d' plaeces === * [[:Wikt:ådla|Ådla]] l' Aiwe (so plaece ''Adla l' êwe): cinse di 100 ectåres da l' abeye di Malonne. * Li cawe del Paile (so plaece: ''li kèwe del pêle'') * Les [[:Wikt:så|såcis]]. (so plaece: ''Saucis''). == Istwere == Mouhagne et l'&nbsp;Moncea, c'&nbsp;est deus teres dal [[Conteye di Nameur]] dispu li [[13inme sieke]]. C'&nbsp;est e [[1211]] kel [[:Wikt:fî|fî]] d'&nbsp;Mouhagne fourit dné a Flipe, markis d'&nbsp;Nameur, pa Teyodorik di Walcoû, conte di Montagu. Li déme di l'&nbsp;eglijhe esteut li cwårt a l'&nbsp;abeye di Salzene, et li mitan a l'&nbsp;abeye di Malonne, çou k'&nbsp;amina des bretes inte les deus abés. Li molén di Rnîxhe fourit distrût e [[15inme sieke]]. Mouhagne fourit avadji pal noere pesse ([[17inme sieke]]), et sacwantès cinses broûlêyes pås sôdårds Holandès (1645) et francès (1656-1654, 1658, 1668, 1674). Ça ricminça al [[guere di set ans]], e l'&nbsp;ivier 1747-1748. == Economeye == Gn aveut troes grossès cinses e Mouhagne: * li cinse d' Ådla l' Aiwe di 100 ectåres da l' abeye di Malonne. * li cinse do Tchestea (98 ectåres). * li cinse do Moncea (150 ectåres) k' a co, å djoû d' ouy, des bastimints do 18inme et 19inme sieke. '''Discrexhaedje del djin ki boute ezès cinses''' {| |- |'''anêye''' |'''Nombe di cinses''' |'''Nombe di djins k'&nbsp;î boutnut''' |- |1846||102||107 |- |1895||134||230 |- |1929||116||109 |- |1950||122||46 |} == Tuzance walone. == * Sicrijheu e walon : [[Gérard Havelange]]. [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] jgga4rn0zx0fai4wrcokp9q8in35vpo 425227 425226 2026-06-17T12:11:02Z Lucyin 16 425227 wikitext text/x-wiki {{po|Mouhagne|Mouhagne (discramiaedje)}} {{Wiccionaire|Mouhagne}} '''Mouhagne''' (la-minme '''''Magne''''', {{fr}} ''Mehaigne''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Inguezêye]], e l' [[province di Nameur]]. === Mwaissès dnêyes == * Limero del posse: '''5310''' (vî limero '''5053''') * [[Limero diyalectolodjike]]: '''Na&nbsp;7''' * Arondixhmint: [[Nameur]] * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|50_35_41_N_04_52_29_E_region:BE|50°36'N 4°52'E}} == Sacwantès plaeces di Mouhagne == === Hamteas === * å Rnîxhe (e F. ''Renisse''). * Li [[:Wikt:moncea|Moncea]] (so plaece: ''Moncia''). === nos d' plaeces === * [[:Wikt:ådla|Ådla]] l' Aiwe (so plaece ''Adla l' êwe): cinse di 100 ectåres da l' abeye di Malonne. * Li cawe del Paile (so plaece: ''li kèwe del pêle'') * Les [[:Wikt:så|såcis]]. (so plaece: ''Saucis''). == Istwere == Mouhagne et l'&nbsp;Moncea, c'&nbsp;est deus teres dal [[Conteye di Nameur]] dispu li [[13inme sieke]]. C'&nbsp;est e [[1211]] kel [[:Wikt:fî|fî]] d'&nbsp;Mouhagne fourit dné a Flipe, markis d'&nbsp;Nameur, pa Teyodorik di Walcoû, conte di Montagu. Li déme di l'&nbsp;eglijhe esteut li cwårt a l'&nbsp;abeye di Salzene, et li mitan a l'&nbsp;abeye di Malonne, çou k'&nbsp;amina des bretes inte les deus abés. Li molén di Rnîxhe fourit distrût e [[15inme sieke]]. Mouhagne fourit avadji pal noere pesse ([[17inme sieke]]), et sacwantès cinses broûlêyes pås sôdårds Holandès (1645) et francès (1656-1654, 1658, 1668, 1674). Ça ricminça al [[guere di set ans]], e l'&nbsp;ivier 1747-1748. == Economeye == Gn aveut troes grossès cinses e Mouhagne: * li cinse d' Ådla l' Aiwe di 100 ectåres da l' abeye di Malonne. * li cinse do Tchestea (98 ectåres). * li cinse do Moncea (150 ectåres) k' a co, å djoû d' ouy, des bastimints do 18inme et 19inme sieke. '''Discrexhaedje del djin ki boute ezès cinses''' {| |- |'''anêye''' |'''Nombe di cinses''' |'''Nombe di djins k'&nbsp;î boutnut''' |- |1846||102||107 |- |1895||134||230 |- |1929||116||109 |- |1950||122||46 |} == Tuzance walone. == * Sicrijheu e walon : [[Gérard Havelange]]. [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] g1rly0rv0fua3c0ysi5jjyzl63os45s 0 12572 425237 414234 2026-06-17T18:38:34Z Lucyin 16 425237 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Wâjî}}''}} {{Dizo-tite|Wåjî, ''Wâji''}} {{Wiccionaire|Wåjî}} '''Wåjî''' (la-minme ''Wâjî''<ref>[[TG1]] p. 89.</ref> u '''Wâji'''<ref>[[TG4]].</ref><ref>a stî scrît eto «[[Wåjhî]]», di cåze do nén eployaedje do «j» tot seu e rfondou.</ref>; fr: ''Oizy''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Bive]]. Wåjî aveut ddja stî [[Pitits Rebanaedjes|rebané]] li [[26 di djulete]] [[1964]] avou [[Coirnîmont]], [[Grå-Fayi]] et [[Bayamont]]. == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] (nén candjî): ** asteure: '''5555''' ** Di 1969 a 1977: '''6863''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''D 130''' * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|49_53_37_N_05_00_33_E_region:BE|49°53'N - 5°0'E}} == Istwere == === Mîtrinne ådje === On cåzéve dedja d' Wåjî do tins d' [[Pepin l' Bref]], tot come [[Bive (viyaedje)|Bive]], [[Graide]] et [[Nayômé]]. L' eglijhe di Wåjî (adon, [[Sint Mårtén]]) ricovreut å [[9inme sieke]]: [[Bayamont]], [[Moncea-e-l'-Årdene|Moncea]], [[Pitit-Fayi]], [[Tchairire]], [[Grå-Fayi]], [[Coirnîmont]] et [[Tchîplane]]. Ele dipindeut adon di [[Ståvleu]], mins å [[13inme sieke]], c' ere les moennes do [[Li Bork|Bork]] (Sint Houbert, li sint patron d' asteure) ki racodént les [[dîme]]s, avou li monastere di Laval-Dieu (Monthermé, Ård. franc.) et les peres di [[Rotchfoirt]]. === 17inme sieke === E [[1635]], tins del [[guere]] eter li [[France]] et L' [[Espagne]], li tchestea d' [[Orcîmont]] a stî metou a feu et tos les viyaedjes alintoû ont stî sacadjîs et greyîs. Les djins s' ont såvé dins les bwès et abandné leus viyaedjes durant 25 ans. C' est d' adon ki les ptits viyaedjes di dvant li pesse ont disparexhou (Brèchôt, Timon, Mwêjnètes). Viè 1660, on-z a rataké a rbasti li viyaedje et l' eglijhe. Li tour date di 1673-1674. Schôdés pa çk' il avént sofrou durant 30 ans, i l' ont basti po siervi di rfudje et di moyén d' disfinse. Gn aveut k' on ptit ouxh d' intrêye et kékes craeyes dins les meurs po tirer. Li çmintire est todi åtoû d' l' eglijhe. Di ç' tins la, li curé dveut etertini l' bastimint å raeze do keur et les [[pårotchî]]s dvént etertini tot çk' esteut dvant. Po-z eviter les margayes, ene pire mårkêye «NEF | CHOEUR, 1758» a stî ecastrêye dins l' meur di gåtche di l' eglijhe et dins l' ci d' droete. On les pout co vey enute, cwand on-z est dins li çmintire. Si Wåjî n' fwait pus k' onk enute, dins l' tins, li ban esteut pårti e deus; ''li Dutcheye'' et ''li Province''. D' après li voye k' on dmoréve, on-z aveut droet a ene pårt di bwès dins onk u l' ôte des bans. Ci n' est ki dins les [[anêyes 1960]], k' on-z a aresté l' sistinme. === Guere di 40 === A l' liberåcion, gn a ene årmêye amerikinne k' a arivé d' [[Bôhan]], et ki dveut aler a [[Mnou Tchenoe]]. Li maki les a miné pa les ptits tchmins po s' schouwer des Almands k' estént co a [[Vresse]] et a [[Mambe]]. Pa [[Erisson]], [[Conrate]], [[Orcîmont]], [[Ptit-Fayi]]. Arivés a Wåjî, il ont vlou aler vey disca [[Modjimont]]. Mins cwand il ont rarivé a Wåjî, les Almands estént la. Et i s' ont plouzé. Gn a yeu deus [[tank]]s almands d' broûlés.<ref>[[Louwis Baidjot]], [[scoles di Bive]], 25 di setimbe 2012</ref> == A vey == [[Imådje:Oizy - Chapel.jpg|thumb|Tchapele di Wåjî]] A deus kilometes do viyaedje, sol platea, å mitan des tchamps, i gn a-st ene pitite tchapele ki date del pesse. C' ere ene tchapele "a repit"; ça vout dire k' on-z î apoirtéve les efants ki morént dvant l' [[bateme]], et i rpurdént coleur, li tins d' les batijhî. Li tchapele di Wåjî est conoxhowe lon et lådje. I n' si passe nén on djoû sins k' on n' î rascontere kékin ki vént î fé ses devôcions. == Economeye == Wåjî a deus moléns, li molén d' Mitådje sol rixhea ki dschind so [[Mouzaive]] et Ru-å-molén, sol ruxhea d' [[Bayamont]] ki s' tape dins li [[Smwès]] a [[Vresse]]. A Mitådje, gn aveut ossu ene soyreye a pires. On saetchive å [[chisse]] dins ene schayire vijhene. On aminéve les grossès pires k' on soyive po fé des pavêyes et des glacîs (éviers). == Sourdant == [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] 6bchyycy4ow2zzvz6lnzqmiz0nprznl 425238 425237 2026-06-17T18:39:07Z Lucyin 16 /* Sourdant */ 425238 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Wâjî}}''}} {{Dizo-tite|Wåjî, ''Wâji''}} {{Wiccionaire|Wåjî}} '''Wåjî''' (la-minme ''Wâjî''<ref>[[TG1]] p. 89.</ref> u '''Wâji'''<ref>[[TG4]].</ref><ref>a stî scrît eto «[[Wåjhî]]», di cåze do nén eployaedje do «j» tot seu e rfondou.</ref>; fr: ''Oizy''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Bive]]. Wåjî aveut ddja stî [[Pitits Rebanaedjes|rebané]] li [[26 di djulete]] [[1964]] avou [[Coirnîmont]], [[Grå-Fayi]] et [[Bayamont]]. == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] (nén candjî): ** asteure: '''5555''' ** Di 1969 a 1977: '''6863''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''D 130''' * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|49_53_37_N_05_00_33_E_region:BE|49°53'N - 5°0'E}} == Istwere == === Mîtrinne ådje === On cåzéve dedja d' Wåjî do tins d' [[Pepin l' Bref]], tot come [[Bive (viyaedje)|Bive]], [[Graide]] et [[Nayômé]]. L' eglijhe di Wåjî (adon, [[Sint Mårtén]]) ricovreut å [[9inme sieke]]: [[Bayamont]], [[Moncea-e-l'-Årdene|Moncea]], [[Pitit-Fayi]], [[Tchairire]], [[Grå-Fayi]], [[Coirnîmont]] et [[Tchîplane]]. Ele dipindeut adon di [[Ståvleu]], mins å [[13inme sieke]], c' ere les moennes do [[Li Bork|Bork]] (Sint Houbert, li sint patron d' asteure) ki racodént les [[dîme]]s, avou li monastere di Laval-Dieu (Monthermé, Ård. franc.) et les peres di [[Rotchfoirt]]. === 17inme sieke === E [[1635]], tins del [[guere]] eter li [[France]] et L' [[Espagne]], li tchestea d' [[Orcîmont]] a stî metou a feu et tos les viyaedjes alintoû ont stî sacadjîs et greyîs. Les djins s' ont såvé dins les bwès et abandné leus viyaedjes durant 25 ans. C' est d' adon ki les ptits viyaedjes di dvant li pesse ont disparexhou (Brèchôt, Timon, Mwêjnètes). Viè 1660, on-z a rataké a rbasti li viyaedje et l' eglijhe. Li tour date di 1673-1674. Schôdés pa çk' il avént sofrou durant 30 ans, i l' ont basti po siervi di rfudje et di moyén d' disfinse. Gn aveut k' on ptit ouxh d' intrêye et kékes craeyes dins les meurs po tirer. Li çmintire est todi åtoû d' l' eglijhe. Di ç' tins la, li curé dveut etertini l' bastimint å raeze do keur et les [[pårotchî]]s dvént etertini tot çk' esteut dvant. Po-z eviter les margayes, ene pire mårkêye «NEF | CHOEUR, 1758» a stî ecastrêye dins l' meur di gåtche di l' eglijhe et dins l' ci d' droete. On les pout co vey enute, cwand on-z est dins li çmintire. Si Wåjî n' fwait pus k' onk enute, dins l' tins, li ban esteut pårti e deus; ''li Dutcheye'' et ''li Province''. D' après li voye k' on dmoréve, on-z aveut droet a ene pårt di bwès dins onk u l' ôte des bans. Ci n' est ki dins les [[anêyes 1960]], k' on-z a aresté l' sistinme. === Guere di 40 === A l' liberåcion, gn a ene årmêye amerikinne k' a arivé d' [[Bôhan]], et ki dveut aler a [[Mnou Tchenoe]]. Li maki les a miné pa les ptits tchmins po s' schouwer des Almands k' estént co a [[Vresse]] et a [[Mambe]]. Pa [[Erisson]], [[Conrate]], [[Orcîmont]], [[Ptit-Fayi]]. Arivés a Wåjî, il ont vlou aler vey disca [[Modjimont]]. Mins cwand il ont rarivé a Wåjî, les Almands estént la. Et i s' ont plouzé. Gn a yeu deus [[tank]]s almands d' broûlés.<ref>[[Louwis Baidjot]], [[scoles di Bive]], 25 di setimbe 2012</ref> == A vey == [[Imådje:Oizy - Chapel.jpg|thumb|Tchapele di Wåjî]] A deus kilometes do viyaedje, sol platea, å mitan des tchamps, i gn a-st ene pitite tchapele ki date del pesse. C' ere ene tchapele "a repit"; ça vout dire k' on-z î apoirtéve les efants ki morént dvant l' [[bateme]], et i rpurdént coleur, li tins d' les batijhî. Li tchapele di Wåjî est conoxhowe lon et lådje. I n' si passe nén on djoû sins k' on n' î rascontere kékin ki vént î fé ses devôcions. == Economeye == Wåjî a deus moléns, li molén d' Mitådje sol rixhea ki dschind so [[Mouzaive]] et Ru-å-molén, sol ruxhea d' [[Bayamont]] ki s' tape dins li [[Smwès]] a [[Vresse]]. A Mitådje, gn aveut ossu ene soyreye a pires. On saetchive å [[chisse]] dins ene schayire vijhene. On aminéve les grossès pires k' on soyive po fé des pavêyes et des glacîs (éviers). == Sourdants == {{Commonscat|Oisy}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] rbt3cuqtf1mzmzsk3ryjuqnkif74azq 425239 425238 2026-06-17T18:39:49Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Wåjhî]] viè [[Wâjî]] : prononçaedje did la sorlon TG1 425238 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Wâjî}}''}} {{Dizo-tite|Wåjî, ''Wâji''}} {{Wiccionaire|Wåjî}} '''Wåjî''' (la-minme ''Wâjî''<ref>[[TG1]] p. 89.</ref> u '''Wâji'''<ref>[[TG4]].</ref><ref>a stî scrît eto «[[Wåjhî]]», di cåze do nén eployaedje do «j» tot seu e rfondou.</ref>; fr: ''Oizy''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Bive]]. Wåjî aveut ddja stî [[Pitits Rebanaedjes|rebané]] li [[26 di djulete]] [[1964]] avou [[Coirnîmont]], [[Grå-Fayi]] et [[Bayamont]]. == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] (nén candjî): ** asteure: '''5555''' ** Di 1969 a 1977: '''6863''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''D 130''' * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|49_53_37_N_05_00_33_E_region:BE|49°53'N - 5°0'E}} == Istwere == === Mîtrinne ådje === On cåzéve dedja d' Wåjî do tins d' [[Pepin l' Bref]], tot come [[Bive (viyaedje)|Bive]], [[Graide]] et [[Nayômé]]. L' eglijhe di Wåjî (adon, [[Sint Mårtén]]) ricovreut å [[9inme sieke]]: [[Bayamont]], [[Moncea-e-l'-Årdene|Moncea]], [[Pitit-Fayi]], [[Tchairire]], [[Grå-Fayi]], [[Coirnîmont]] et [[Tchîplane]]. Ele dipindeut adon di [[Ståvleu]], mins å [[13inme sieke]], c' ere les moennes do [[Li Bork|Bork]] (Sint Houbert, li sint patron d' asteure) ki racodént les [[dîme]]s, avou li monastere di Laval-Dieu (Monthermé, Ård. franc.) et les peres di [[Rotchfoirt]]. === 17inme sieke === E [[1635]], tins del [[guere]] eter li [[France]] et L' [[Espagne]], li tchestea d' [[Orcîmont]] a stî metou a feu et tos les viyaedjes alintoû ont stî sacadjîs et greyîs. Les djins s' ont såvé dins les bwès et abandné leus viyaedjes durant 25 ans. C' est d' adon ki les ptits viyaedjes di dvant li pesse ont disparexhou (Brèchôt, Timon, Mwêjnètes). Viè 1660, on-z a rataké a rbasti li viyaedje et l' eglijhe. Li tour date di 1673-1674. Schôdés pa çk' il avént sofrou durant 30 ans, i l' ont basti po siervi di rfudje et di moyén d' disfinse. Gn aveut k' on ptit ouxh d' intrêye et kékes craeyes dins les meurs po tirer. Li çmintire est todi åtoû d' l' eglijhe. Di ç' tins la, li curé dveut etertini l' bastimint å raeze do keur et les [[pårotchî]]s dvént etertini tot çk' esteut dvant. Po-z eviter les margayes, ene pire mårkêye «NEF | CHOEUR, 1758» a stî ecastrêye dins l' meur di gåtche di l' eglijhe et dins l' ci d' droete. On les pout co vey enute, cwand on-z est dins li çmintire. Si Wåjî n' fwait pus k' onk enute, dins l' tins, li ban esteut pårti e deus; ''li Dutcheye'' et ''li Province''. D' après li voye k' on dmoréve, on-z aveut droet a ene pårt di bwès dins onk u l' ôte des bans. Ci n' est ki dins les [[anêyes 1960]], k' on-z a aresté l' sistinme. === Guere di 40 === A l' liberåcion, gn a ene årmêye amerikinne k' a arivé d' [[Bôhan]], et ki dveut aler a [[Mnou Tchenoe]]. Li maki les a miné pa les ptits tchmins po s' schouwer des Almands k' estént co a [[Vresse]] et a [[Mambe]]. Pa [[Erisson]], [[Conrate]], [[Orcîmont]], [[Ptit-Fayi]]. Arivés a Wåjî, il ont vlou aler vey disca [[Modjimont]]. Mins cwand il ont rarivé a Wåjî, les Almands estént la. Et i s' ont plouzé. Gn a yeu deus [[tank]]s almands d' broûlés.<ref>[[Louwis Baidjot]], [[scoles di Bive]], 25 di setimbe 2012</ref> == A vey == [[Imådje:Oizy - Chapel.jpg|thumb|Tchapele di Wåjî]] A deus kilometes do viyaedje, sol platea, å mitan des tchamps, i gn a-st ene pitite tchapele ki date del pesse. C' ere ene tchapele "a repit"; ça vout dire k' on-z î apoirtéve les efants ki morént dvant l' [[bateme]], et i rpurdént coleur, li tins d' les batijhî. Li tchapele di Wåjî est conoxhowe lon et lådje. I n' si passe nén on djoû sins k' on n' î rascontere kékin ki vént î fé ses devôcions. == Economeye == Wåjî a deus moléns, li molén d' Mitådje sol rixhea ki dschind so [[Mouzaive]] et Ru-å-molén, sol ruxhea d' [[Bayamont]] ki s' tape dins li [[Smwès]] a [[Vresse]]. A Mitådje, gn aveut ossu ene soyreye a pires. On saetchive å [[chisse]] dins ene schayire vijhene. On aminéve les grossès pires k' on soyive po fé des pavêyes et des glacîs (éviers). == Sourdants == {{Commonscat|Oisy}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] rbt3cuqtf1mzmzsk3ryjuqnkif74azq 425241 425239 2026-06-17T18:42:29Z Lucyin 16 425241 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Wâjî}}''}} {{Dizo-tite|Wåjî, ''Wâji''}} {{Wiccionaire|Wåjî}} '''Wåjî''' (la-minme ''Wâjî''<ref>[[TG1]] p. 89.</ref> u '''Wâji'''<ref>[[TG4]].</ref><ref>a stî scrît eto «[[Wåjhî]]», di cåze do nén eployaedje do «j» tot seu e rfondou.</ref>; fr: ''Oizy''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Bive]]. Wåjî aveut ddja stî [[Pitits Rebanaedjes|rebané]] li [[26 di djulete]] [[1964]] avou [[Coirnîmont]], [[Grå-Fayi]] et [[Bayamont]]. [[Imådje:Oizy - Eglise.jpg|thumb|eglijhe]] == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] (nén candjî): ** asteure: '''5555''' ** Di 1969 a 1977: '''6863''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''D 130''' * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|49_53_37_N_05_00_33_E_region:BE|49°53'N - 5°0'E}} == Istwere == === Mîtrinne ådje === On cåzéve dedja d' Wåjî do tins d' [[Pepin l' Bref]], tot come [[Bive (viyaedje)|Bive]], [[Graide]] et [[Nayômé]]. L' eglijhe di Wåjî (adon, [[Sint Mårtén]]) ricovreut å [[9inme sieke]]: [[Bayamont]], [[Moncea-e-l'-Årdene|Moncea]], [[Pitit-Fayi]], [[Tchairire]], [[Grå-Fayi]], [[Coirnîmont]] et [[Tchîplane]]. Ele dipindeut adon di [[Ståvleu]], mins å [[13inme sieke]], c' ere les moennes do [[Li Bork|Bork]] (Sint Houbert, li sint patron d' asteure) ki racodént les [[dîme]]s, avou li monastere di Laval-Dieu (Monthermé, Ård. franc.) et les peres di [[Rotchfoirt]]. === 17inme sieke === E [[1635]], tins del [[guere]] eter li [[France]] et L' [[Espagne]], li tchestea d' [[Orcîmont]] a stî metou a feu et tos les viyaedjes alintoû ont stî sacadjîs et greyîs. Les djins s' ont såvé dins les bwès et abandné leus viyaedjes durant 25 ans. C' est d' adon ki les ptits viyaedjes di dvant li pesse ont disparexhou (Brèchôt, Timon, Mwêjnètes). Viè 1660, on-z a rataké a rbasti li viyaedje et l' eglijhe. Li tour date di 1673-1674. Schôdés pa çk' il avént sofrou durant 30 ans, i l' ont basti po siervi di rfudje et di moyén d' disfinse. Gn aveut k' on ptit ouxh d' intrêye et kékes craeyes dins les meurs po tirer. Li çmintire est todi åtoû d' l' eglijhe. Di ç' tins la, li curé dveut etertini l' bastimint å raeze do keur et les [[pårotchî]]s dvént etertini tot çk' esteut dvant. Po-z eviter les margayes, ene pire mårkêye «NEF | CHOEUR, 1758» a stî ecastrêye dins l' meur di gåtche di l' eglijhe et dins l' ci d' droete. On les pout co vey enute, cwand on-z est dins li çmintire. Si Wåjî n' fwait pus k' onk enute, dins l' tins, li ban esteut pårti e deus; ''li Dutcheye'' et ''li Province''. D' après li voye k' on dmoréve, on-z aveut droet a ene pårt di bwès dins onk u l' ôte des bans. Ci n' est ki dins les [[anêyes 1960]], k' on-z a aresté l' sistinme. === Guere di 40 === A l' liberåcion, gn a ene årmêye amerikinne k' a arivé d' [[Bôhan]], et ki dveut aler a [[Mnou Tchenoe]]. Li maki les a miné pa les ptits tchmins po s' schouwer des Almands k' estént co a [[Vresse]] et a [[Mambe]]. Pa [[Erisson]], [[Conrate]], [[Orcîmont]], [[Ptit-Fayi]]. Arivés a Wåjî, il ont vlou aler vey disca [[Modjimont]]. Mins cwand il ont rarivé a Wåjî, les Almands estént la. Et i s' ont plouzé. Gn a yeu deus [[tank]]s almands d' broûlés.<ref>[[Louwis Baidjot]], [[scoles di Bive]], 25 di setimbe 2012</ref> == A vey == [[Imådje:Oizy - Chapel.jpg|thumb|Tchapele di Wåjî]] A deus kilometes do viyaedje, sol platea, å mitan des tchamps, i gn a-st ene pitite tchapele ki date del pesse. C' ere ene tchapele "a repit"; ça vout dire k' on-z î apoirtéve les efants ki morént dvant l' [[bateme]], et i rpurdént coleur, li tins d' les batijhî. Li tchapele di Wåjî est conoxhowe lon et lådje. I n' si passe nén on djoû sins k' on n' î rascontere kékin ki vént î fé ses devôcions. == Economeye == Wåjî a deus moléns, li molén d' Mitådje sol rixhea ki dschind so [[Mouzaive]] et Ru-å-molén, sol ruxhea d' [[Bayamont]] ki s' tape dins li [[Smwès]] a [[Vresse]]. A Mitådje, gn aveut ossu ene soyreye a pires. On saetchive å [[chisse]] dins ene schayire vijhene. On aminéve les grossès pires k' on soyive po fé des pavêyes et des glacîs (éviers). == Sourdants == {{Commonscat|Oizy}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] 0kojsh2emb9vhy398f3z15otte4qpz0 425242 425241 2026-06-17T18:43:04Z Lucyin 16 425242 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Wâjî}}''}} {{Dizo-tite|Wåjî, ''Wâji''}} {{Wiccionaire|Wåjî}} '''Wåjî'''<ref>a stî scrît eto «[[Wåjhî]]», di cåze do nén eployaedje do «j» tot seu e rfondou.</ref> (la-minme ''Wâjî''<ref>[[TG1]] p. 89.</ref> u '''Wâji'''<ref>[[TG4]].</ref>; fr: ''Oizy''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Bive]]. Wåjî aveut ddja stî [[Pitits Rebanaedjes|rebané]] li [[26 di djulete]] [[1964]] avou [[Coirnîmont]], [[Grå-Fayi]] et [[Bayamont]]. [[Imådje:Oizy - Eglise.jpg|thumb|eglijhe]] == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] (nén candjî): ** asteure: '''5555''' ** Di 1969 a 1977: '''6863''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''D 130''' * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|49_53_37_N_05_00_33_E_region:BE|49°53'N - 5°0'E}} == Istwere == === Mîtrinne ådje === On cåzéve dedja d' Wåjî do tins d' [[Pepin l' Bref]], tot come [[Bive (viyaedje)|Bive]], [[Graide]] et [[Nayômé]]. L' eglijhe di Wåjî (adon, [[Sint Mårtén]]) ricovreut å [[9inme sieke]]: [[Bayamont]], [[Moncea-e-l'-Årdene|Moncea]], [[Pitit-Fayi]], [[Tchairire]], [[Grå-Fayi]], [[Coirnîmont]] et [[Tchîplane]]. Ele dipindeut adon di [[Ståvleu]], mins å [[13inme sieke]], c' ere les moennes do [[Li Bork|Bork]] (Sint Houbert, li sint patron d' asteure) ki racodént les [[dîme]]s, avou li monastere di Laval-Dieu (Monthermé, Ård. franc.) et les peres di [[Rotchfoirt]]. === 17inme sieke === E [[1635]], tins del [[guere]] eter li [[France]] et L' [[Espagne]], li tchestea d' [[Orcîmont]] a stî metou a feu et tos les viyaedjes alintoû ont stî sacadjîs et greyîs. Les djins s' ont såvé dins les bwès et abandné leus viyaedjes durant 25 ans. C' est d' adon ki les ptits viyaedjes di dvant li pesse ont disparexhou (Brèchôt, Timon, Mwêjnètes). Viè 1660, on-z a rataké a rbasti li viyaedje et l' eglijhe. Li tour date di 1673-1674. Schôdés pa çk' il avént sofrou durant 30 ans, i l' ont basti po siervi di rfudje et di moyén d' disfinse. Gn aveut k' on ptit ouxh d' intrêye et kékes craeyes dins les meurs po tirer. Li çmintire est todi åtoû d' l' eglijhe. Di ç' tins la, li curé dveut etertini l' bastimint å raeze do keur et les [[pårotchî]]s dvént etertini tot çk' esteut dvant. Po-z eviter les margayes, ene pire mårkêye «NEF | CHOEUR, 1758» a stî ecastrêye dins l' meur di gåtche di l' eglijhe et dins l' ci d' droete. On les pout co vey enute, cwand on-z est dins li çmintire. Si Wåjî n' fwait pus k' onk enute, dins l' tins, li ban esteut pårti e deus; ''li Dutcheye'' et ''li Province''. D' après li voye k' on dmoréve, on-z aveut droet a ene pårt di bwès dins onk u l' ôte des bans. Ci n' est ki dins les [[anêyes 1960]], k' on-z a aresté l' sistinme. === Guere di 40 === A l' liberåcion, gn a ene årmêye amerikinne k' a arivé d' [[Bôhan]], et ki dveut aler a [[Mnou Tchenoe]]. Li maki les a miné pa les ptits tchmins po s' schouwer des Almands k' estént co a [[Vresse]] et a [[Mambe]]. Pa [[Erisson]], [[Conrate]], [[Orcîmont]], [[Ptit-Fayi]]. Arivés a Wåjî, il ont vlou aler vey disca [[Modjimont]]. Mins cwand il ont rarivé a Wåjî, les Almands estént la. Et i s' ont plouzé. Gn a yeu deus [[tank]]s almands d' broûlés.<ref>[[Louwis Baidjot]], [[scoles di Bive]], 25 di setimbe 2012</ref> == A vey == [[Imådje:Oizy - Chapel.jpg|thumb|Tchapele di Wåjî]] A deus kilometes do viyaedje, sol platea, å mitan des tchamps, i gn a-st ene pitite tchapele ki date del pesse. C' ere ene tchapele "a repit"; ça vout dire k' on-z î apoirtéve les efants ki morént dvant l' [[bateme]], et i rpurdént coleur, li tins d' les batijhî. Li tchapele di Wåjî est conoxhowe lon et lådje. I n' si passe nén on djoû sins k' on n' î rascontere kékin ki vént î fé ses devôcions. == Economeye == Wåjî a deus moléns, li molén d' Mitådje sol rixhea ki dschind so [[Mouzaive]] et Ru-å-molén, sol ruxhea d' [[Bayamont]] ki s' tape dins li [[Smwès]] a [[Vresse]]. A Mitådje, gn aveut ossu ene soyreye a pires. On saetchive å [[chisse]] dins ene schayire vijhene. On aminéve les grossès pires k' on soyive po fé des pavêyes et des glacîs (éviers). == Sourdants == {{Commonscat|Oizy}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] oczk551py9hwg82fygv3d4h0ugacpp5 425243 425242 2026-06-17T18:43:53Z Lucyin 16 /* Mîtrinne ådje */ 425243 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Wâjî}}''}} {{Dizo-tite|Wåjî, ''Wâji''}} {{Wiccionaire|Wåjî}} '''Wåjî'''<ref>a stî scrît eto «[[Wåjhî]]», di cåze do nén eployaedje do «j» tot seu e rfondou.</ref> (la-minme ''Wâjî''<ref>[[TG1]] p. 89.</ref> u '''Wâji'''<ref>[[TG4]].</ref>; fr: ''Oizy''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Bive]]. Wåjî aveut ddja stî [[Pitits Rebanaedjes|rebané]] li [[26 di djulete]] [[1964]] avou [[Coirnîmont]], [[Grå-Fayi]] et [[Bayamont]]. [[Imådje:Oizy - Eglise.jpg|thumb|eglijhe]] == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] (nén candjî): ** asteure: '''5555''' ** Di 1969 a 1977: '''6863''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''D 130''' * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|49_53_37_N_05_00_33_E_region:BE|49°53'N - 5°0'E}} == Istwere == === Mîtrinne ådje === On cåzéve dedja d' Wåjî do tins d' [[Pepin l' Bref]], tot come [[Bive (viyaedje)|Bive]], [[Graide]] et [[Nayômé]]. L' eglijhe di Wåjî (adon, [[Sint Mårtén]]) ricovreut å [[9inme sieke]]: [[Bayamont]], [[Moncea-e-l'-Årdene|Moncea]], [[Pitit-Fayi]], [[Tchairire]], [[Grå-Fayi]], [[Coirnîmont]] et [[Tchîplane]]. Ele dipindeut adon di [[Ståvleu]], mins å [[13inme sieke]], c' ere les moennes do [[Li Bork|Bork]] (Sint Houbert, li sint patron d' asteure) ki rascodént les [[déme]]s, avou li moustî di Laval-Dieu (Monthermé, [[Årdenes francesses]]) et les peres di [[Rotchfoirt]]. === 17inme sieke === E [[1635]], tins del [[guere]] eter li [[France]] et L' [[Espagne]], li tchestea d' [[Orcîmont]] a stî metou a feu et tos les viyaedjes alintoû ont stî sacadjîs et greyîs. Les djins s' ont såvé dins les bwès et abandné leus viyaedjes durant 25 ans. C' est d' adon ki les ptits viyaedjes di dvant li pesse ont disparexhou (Brèchôt, Timon, Mwêjnètes). Viè 1660, on-z a rataké a rbasti li viyaedje et l' eglijhe. Li tour date di 1673-1674. Schôdés pa çk' il avént sofrou durant 30 ans, i l' ont basti po siervi di rfudje et di moyén d' disfinse. Gn aveut k' on ptit ouxh d' intrêye et kékes craeyes dins les meurs po tirer. Li çmintire est todi åtoû d' l' eglijhe. Di ç' tins la, li curé dveut etertini l' bastimint å raeze do keur et les [[pårotchî]]s dvént etertini tot çk' esteut dvant. Po-z eviter les margayes, ene pire mårkêye «NEF | CHOEUR, 1758» a stî ecastrêye dins l' meur di gåtche di l' eglijhe et dins l' ci d' droete. On les pout co vey enute, cwand on-z est dins li çmintire. Si Wåjî n' fwait pus k' onk enute, dins l' tins, li ban esteut pårti e deus; ''li Dutcheye'' et ''li Province''. D' après li voye k' on dmoréve, on-z aveut droet a ene pårt di bwès dins onk u l' ôte des bans. Ci n' est ki dins les [[anêyes 1960]], k' on-z a aresté l' sistinme. === Guere di 40 === A l' liberåcion, gn a ene årmêye amerikinne k' a arivé d' [[Bôhan]], et ki dveut aler a [[Mnou Tchenoe]]. Li maki les a miné pa les ptits tchmins po s' schouwer des Almands k' estént co a [[Vresse]] et a [[Mambe]]. Pa [[Erisson]], [[Conrate]], [[Orcîmont]], [[Ptit-Fayi]]. Arivés a Wåjî, il ont vlou aler vey disca [[Modjimont]]. Mins cwand il ont rarivé a Wåjî, les Almands estént la. Et i s' ont plouzé. Gn a yeu deus [[tank]]s almands d' broûlés.<ref>[[Louwis Baidjot]], [[scoles di Bive]], 25 di setimbe 2012</ref> == A vey == [[Imådje:Oizy - Chapel.jpg|thumb|Tchapele di Wåjî]] A deus kilometes do viyaedje, sol platea, å mitan des tchamps, i gn a-st ene pitite tchapele ki date del pesse. C' ere ene tchapele "a repit"; ça vout dire k' on-z î apoirtéve les efants ki morént dvant l' [[bateme]], et i rpurdént coleur, li tins d' les batijhî. Li tchapele di Wåjî est conoxhowe lon et lådje. I n' si passe nén on djoû sins k' on n' î rascontere kékin ki vént î fé ses devôcions. == Economeye == Wåjî a deus moléns, li molén d' Mitådje sol rixhea ki dschind so [[Mouzaive]] et Ru-å-molén, sol ruxhea d' [[Bayamont]] ki s' tape dins li [[Smwès]] a [[Vresse]]. A Mitådje, gn aveut ossu ene soyreye a pires. On saetchive å [[chisse]] dins ene schayire vijhene. On aminéve les grossès pires k' on soyive po fé des pavêyes et des glacîs (éviers). == Sourdants == {{Commonscat|Oizy}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] qx0j3pkcde9uslxxge9pqy9tw5myp7u 425244 425243 2026-06-17T18:44:51Z Lucyin 16 /* Mîtrinne ådje */ 425244 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|wa-fel|Wâjî}}''}} {{Dizo-tite|Wåjî, ''Wâji''}} {{Wiccionaire|Wåjî}} '''Wåjî'''<ref>a stî scrît eto «[[Wåjhî]]», di cåze do nén eployaedje do «j» tot seu e rfondou.</ref> (la-minme ''Wâjî''<ref>[[TG1]] p. 89.</ref> u '''Wâji'''<ref>[[TG4]].</ref>; fr: ''Oizy''), c' e-st èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Bive]]. Wåjî aveut ddja stî [[Pitits Rebanaedjes|rebané]] li [[26 di djulete]] [[1964]] avou [[Coirnîmont]], [[Grå-Fayi]] et [[Bayamont]]. [[Imådje:Oizy - Eglise.jpg|thumb|eglijhe]] == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] (nén candjî): ** asteure: '''5555''' ** Di 1969 a 1977: '''6863''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''D 130''' * Eplaeçmint sol Daegn: {{sol mape|49_53_37_N_05_00_33_E_region:BE|49°53'N - 5°0'E}} == Istwere == === Mîtrinne ådje === On cåzéve dedja d' Wåjî do tins d' [[Pepin l' Bref]], tot come [[Bive (viyaedje)|Bive]], [[Graide]] et [[Nayômé]]. L' eglijhe di Wåjî (adon, [[Sint Mårtén]]) ricovreut å [[9inme sieke]]: [[Bayamont]], [[Moncea-e-l'-Årdene|Moncea]], [[Pitit-Fayi]], [[Tchairire]], [[Grå-Fayi]], [[Coirnîmont]] et [[Tchîplane]]. Ele dipindeut adon di [[Ståvleu]], mins å [[13inme sieke]], c' ere les moennes do [[Li Bork|Bork]] ([[sint Houbert]], li sint patron d' asteure) ki rascodént les [[déme]]s, avou l' [[moustî]] di Laval-Dieu ([[Montermé]], [[Årdenes francesses]]) et les peres di [[Rotchfoirt]]. === 17inme sieke === E [[1635]], tins del [[guere]] eter li [[France]] et L' [[Espagne]], li tchestea d' [[Orcîmont]] a stî metou a feu et tos les viyaedjes alintoû ont stî sacadjîs et greyîs. Les djins s' ont såvé dins les bwès et abandné leus viyaedjes durant 25 ans. C' est d' adon ki les ptits viyaedjes di dvant li pesse ont disparexhou (Brèchôt, Timon, Mwêjnètes). Viè 1660, on-z a rataké a rbasti li viyaedje et l' eglijhe. Li tour date di 1673-1674. Schôdés pa çk' il avént sofrou durant 30 ans, i l' ont basti po siervi di rfudje et di moyén d' disfinse. Gn aveut k' on ptit ouxh d' intrêye et kékes craeyes dins les meurs po tirer. Li çmintire est todi åtoû d' l' eglijhe. Di ç' tins la, li curé dveut etertini l' bastimint å raeze do keur et les [[pårotchî]]s dvént etertini tot çk' esteut dvant. Po-z eviter les margayes, ene pire mårkêye «NEF | CHOEUR, 1758» a stî ecastrêye dins l' meur di gåtche di l' eglijhe et dins l' ci d' droete. On les pout co vey enute, cwand on-z est dins li çmintire. Si Wåjî n' fwait pus k' onk enute, dins l' tins, li ban esteut pårti e deus; ''li Dutcheye'' et ''li Province''. D' après li voye k' on dmoréve, on-z aveut droet a ene pårt di bwès dins onk u l' ôte des bans. Ci n' est ki dins les [[anêyes 1960]], k' on-z a aresté l' sistinme. === Guere di 40 === A l' liberåcion, gn a ene årmêye amerikinne k' a arivé d' [[Bôhan]], et ki dveut aler a [[Mnou Tchenoe]]. Li maki les a miné pa les ptits tchmins po s' schouwer des Almands k' estént co a [[Vresse]] et a [[Mambe]]. Pa [[Erisson]], [[Conrate]], [[Orcîmont]], [[Ptit-Fayi]]. Arivés a Wåjî, il ont vlou aler vey disca [[Modjimont]]. Mins cwand il ont rarivé a Wåjî, les Almands estént la. Et i s' ont plouzé. Gn a yeu deus [[tank]]s almands d' broûlés.<ref>[[Louwis Baidjot]], [[scoles di Bive]], 25 di setimbe 2012</ref> == A vey == [[Imådje:Oizy - Chapel.jpg|thumb|Tchapele di Wåjî]] A deus kilometes do viyaedje, sol platea, å mitan des tchamps, i gn a-st ene pitite tchapele ki date del pesse. C' ere ene tchapele "a repit"; ça vout dire k' on-z î apoirtéve les efants ki morént dvant l' [[bateme]], et i rpurdént coleur, li tins d' les batijhî. Li tchapele di Wåjî est conoxhowe lon et lådje. I n' si passe nén on djoû sins k' on n' î rascontere kékin ki vént î fé ses devôcions. == Economeye == Wåjî a deus moléns, li molén d' Mitådje sol rixhea ki dschind so [[Mouzaive]] et Ru-å-molén, sol ruxhea d' [[Bayamont]] ki s' tape dins li [[Smwès]] a [[Vresse]]. A Mitådje, gn aveut ossu ene soyreye a pires. On saetchive å [[chisse]] dins ene schayire vijhene. On aminéve les grossès pires k' on soyive po fé des pavêyes et des glacîs (éviers). == Sourdants == {{Commonscat|Oizy}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] ljeiogznucf2w1k7mv6w8stkarq5i3k 0 17621 425224 423832 2026-06-17T12:08:57Z Lucyin 16 425224 wikitext text/x-wiki {{Dizo-tite|''Djèdène'' / ''Djèdine''}} {{Wiccionaire|Djedene}} Li '''Grande Djedene''' (''Djèdène'' /ʤɛdɛn/, F. ''Gedinne''), c' est ene [[rebanêye comene]] del [[province di Nameur]], k' a dné s' no å canton li pus a nonne del [[province di Nameur]]. [[Imådje:Gedinne Namur Belgium Map.png|thumb|eplaeçmint del comene el province]] [[Imådje:Gedinne JPG00.jpg|thumb|Notrè-dame dol nativitè (toûr romane do XIIinme sièke).]] == Mwaissès dnêyes == * Dimorants: 4.398 ([[2005]]) * Sitindêye: 151,56 km² * Dinsité: 29,02 djins/km² * Limero del posse: '''5575''' (po tote li comene) * Arondixhmint: [[Dinant]] == Djeyografeye == === Eplaeçmint sol Daegn === {{sol mape|49_58_50_N_04_56_13_E_region:BE|49°59N—4°56'E}} === Hôteur === Disk' a 503 m., al [[Croes-Schaye]] ===Ban d' Djedene === * [[Djedene (viyaedje)]] * [[Li Grande Boursegne]] * [[Li Grande Louwate]] * [[Hodrémont]] * [[Måvjhén]] * [[Patiniye]] * [[Li Ptite Boursegne]] * [[Li Ptite Louwate]] * [[Riene]] * [[Li Sårt-Custene]] * [[Vencîmont]] * [[Vierziye]] === Awes et hôteur === Djedene est dins l' bassin del [[Houye (aiwe)|Houye]], pitite rivire ki rdjond [[Mouze]] dilé [[Djivet]] (so [[France]]) et k' est colnijheye a plaeces pås [[castor]]s. Djedene vijhene avou l' massif li pus hôt del province di Nameur, li [[Croes-Schaye]] (503 m); payis di [[fagne]]s et d' [[brouwire]]s. == Istwere == On a cåzé l' prumî côp d' Djedene e [[1017]] u [[1028]] dins “''Miracula S. Gengulfi''”, sicrît pa Gozon, moenne et abé di [[Florene]], ki raconte les margayes a propôs des rlikes di [[Sint Djingou]] k' ont stî hapêyes a Djedene et minêyes a Florene, al dimande do signeur Arnoul di Rumigny. Jacques d' Orchymont esteut signeur hôtin di Djedene, k' il a, diviè 1200, afranki al coutume di Ranwez. E 1236, Baudouin d' Orchymont confirmêye li coutume di Renwez, mins avou des amenadjmints po les djins d' Djedene. Ci coutume la a fwait plaece pus tård al coutume di Bouyon. L' istwere di Djedene a stî assez ctapêye. Gn a k' a vey les eclaves ki les ptits viyaedjes avént dins les bwès d' Djedene. Li 23 d' awousse 1914 i gn a yeu on combat eter [[Almagne|Almands]] et [[France|Francès]], k' a cmincî so [[Patiniye]] po s' achever al nute al [[Li Ptite Louwate|Pitite Louwate]] et a [[Hodrémont]] d' on coté, a [[Vierzeye]] di l' ôte. == A vey == * Li Fagne di l' Abîme (unicmint so caybotis) avou les [[osmonde]]s * L' arboretom (al gåre di Djedene) * Al Cinse Djacot (Croes-Schaye), li “tour do meynaire” === Li tour do meynaire === [[Imådje:Tour_du_ Millénêre.JPG|thumb|Tour do Meynaire]] A vey sol site del Croes-Schaye; c' est èn assimblaedje di 6 gros sapéns (des douglas di 80 ans), 3 pa 3 po fé 2 trepîs. Li prumî trepî est pôzé al tere et l' deujhinme est emantchî sol prumî, mins les pates al copete. I sont insi betchfessîs onk dins l' ôte. Djondant l' assimblaedje, gn a des dobès montêyes ki vont djusk' al copete, raclôses dins on tube di foitès tôles perforêyes po-z î vey clair. Les sapéns fijhèt 35 metes di hôt et l' tour fwait 50 metes. Sol hôteur, gn a troes platfômes, a 17, 34 et 50 metes. Pa bea tins, on voet a 50&nbsp;km lon et les panatches di wapeur del cintråle di [[Tchô]], dlé Djivet, come si on sereut adlé. == Canton d' Djedene == Li canton d' Djedene si compôze di 3 comenes : * [[Bive]] ** [[Bive (viyaedje)|Bive]], [[Graide]], [[Nayômé]], [[Bayamont]], [[Wåjhî]], [[Grå-Fayi]], [[Tchîplane]], [[Coirnîmont]], [[Moncea-e-l'-Årdene|Li Moncea]], [[Pitit-Fayi|Li Fayi]], [[Belfontinne-dilé-Bive|Belfontinne]] * [[Djedene]] ** [[Djedene (viyaedje)|Djedene]], [[Vierzeye]], [[Riene]], [[Li Grande Boursegne]], [[Li Ptite Boursegne]], [[Vencîmont]], [[Måvjhén]], [[Patiniye]], [[Li Sårt-Custene]], [[Li Grande Louwate]], [[Li Ptite Louwate]], [[Hodrémont]] * [[Vresse]], ** [[Vresse (viyaedje)|Vresse]], [[Laforêt]], [[Tchairire]], [[Yåle]], [[Mouzaive]], [[Mambe]], [[Bôhan]], [[Herisson]], [[Orcîmont]], [[Nafraiteure]], et dipwis les grands rebanaedjes: 3 viyaedjes k' ont vnou del [[province do Lussimbork]]: [[Suni]], [[Badjimont]], [[Pûsmadje]] {{ProvinceNameur}} {{Commonscat|Gedinne}} jmwlwv58scmb835n7zkwc2dtzlflf9w 0 17651 425225 423779 2026-06-17T12:09:50Z Lucyin 16 425225 wikitext text/x-wiki {{Dizo-tite|''Djèdène'' / ''Djèdine''}} {{Wiccionaire|Djedene}} [[Imådje:Gedinne JPG00.jpg|thumb|Eglijhe Notru-Dame del Nativité (18inme sieke)]] '''Djedene''' (e [[scrijha Feller]], ''Djèdène'' u ''Djèdine''; {{fr}} ''Gedinne''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], divnou [[Djedene|intité]] e l' [[province di Nameur]]. == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]]: ** asteure: '''5575''' ** Di 1969 a 1977: '''6870''' * [[Limero diyalectolodjike]]: '''D120''' (mwaisse pont di l' [[ALW]]). * [[Arondixhmint]]: [[Dinant]] * Dimanants: 460 (1840); 772 (1930). * Hôteur: di 318 m. a l' eglijhe<ref>disk' a 503 m. al Croes-Schaye, sol Grande Djedene</ref>. * Sitindowe: 1.971 ha * Vîs scrijhas: ''Geldina'' (1028); ''Gedina'' (1075); ''Geldinia'' (1163); ''Gedines'' (1135-1139); ''Gedinnes'' (1288); ''Geidines'' ( 1236); ''Geddines in Ardennia'' (1215); ''Juddine'' (1215). == Rilidjon == * Eglijhe: di 1772, avou magnifike [[rîtåve]] di tchinne policrome, di [[16inme sieke]]. * Patrone: [[Nosse Dame]] del Nativité. * Dicåce: li dimegne après l' ût di setimbe. == Nos d' plaeces di Djedene == === Ecårts (hamteas) === ** Fevrî ** L' an 40 ** Gribele ** Li gåre ** Les Govierneus (cinse) ** li Bressene ** Li [[rou (toponimeye)|ptit Rou]] (''li ptit Rot'') ** Tcherzi (''Cherzy'') (molén disparexhou) * Rivire: [[Houye (aiwe)|Houye]]. === Ôtès plaeces === == Etimolodjeye == ''Djedene'' pôreut vni di ''Gel'', on [[etimolodjeye gayele|radicå celtike]] u [[etimolodjeye tîxhone|djermanike]]. On-z a rtrové å lieu-dit “Gwodo”, des tombes belgo-djerminnes. Li no del plaece freut co bén sondjî a [[Wotan]] u Gwodan, diu djermanike. == Istwere == Li prumire mincion d' Djedene si rescontere dins les scrîts ''"Miracula S. Gengulfi"'', sicrîts e 1017 u 1028, pa Gozon, on moenne et abé di Florene. Godfroid d' Orcîmont esteut signeur ereditåre di Djedene et possedéve a l' eglijhe les rlikes di [[Sint Djangou]] (patron d' Florene). Lu curé d' adon, Reinold, aveut yeu ene brete avou Godfroid. Po s' rivindjî, li curé a poirté les rlikes a [[Vilé-l'-Gambon]], pwis a [[Florene]], al dimande d' Arnoul di Rumigny, signeur di Florene. Cwand Godfroid a-st apris l' afwaire, il s' a rarandjî avou l' curé, ki dveut aler rcweri les rlikes, e catchete, a l' eglijhe di Florene; mins l' curé a morou tins do voyaedje. E 1514, les årmêyes di [[Hinri IV di France|Hinri IV]] ont vnou sacadjî l' payis. Rabutin note: ''une église aussi que ces Ardennois avaient fortifiée appelée fort de Jedinnes fut trouvée ouverte et abandonnée, laquelle fut sappée et abattue. (Juin 1554)'' E 1914, i gn a-st ene bataye sol front [[Patiniye]], Gribele, li Gåre, å matén do 23 d' awousse et ki s' a-st achevé al nute, al [[Pitite Louwate]] et [[Hodrémont]]. A Djedene, 5 civils touwés et 17 måjhons greyeyes. E 1916, li 5 di decimbe, totes les comenes do canton ont stî convokêyes a Djedene et l' ocupant a dessiné 384 omes pol deportåcion. E 1944, Djedene a stî liberé pås Amerikins, aspalés pås paratchutisses bedjes låtchîs al [[Grande Boursegne]]. Tins del guere, les aviateurs aloyîs abatous e payis ocupé, passént pa Djedene et les [[Vîs-Moléns]] pou rwangnî l' Inglutere. {{Commonscat|Gedinne}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Nameur]] pbu6i6fgzn1zcst5lwjxz3vfopbeh0l 0 28704 425246 413766 2026-06-18T09:41:43Z Lucyin 16 /* Sôres di prijhons */ 425246 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Gevangenis Dendermonde.JPG|thumb|Prijhon d [[Termonde]]]] [[Imådje:Prison1.jpg|thumb|Yoyo d' Nameur]] [[Imådje:Prison.gif|thumb|Dins ene BD da [[Raboulets (gazete éndjolike)|Raboulets]], on poleut ricnoxhe li yoyo d' Nameur]] Ene u on '''prijhon'''<ref>C' est on [[no bikebok]].</ref> (on dit eto : ene '''prijhnire''', ene '''pote''', ene '''gayole''', èn '''amigo'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''17''' 158.</ref>), c' est ene plaece la k' on ressere les djins k' ont stî djudjîs po-z esse reclôs. On dit eto "aler al '''cadje''', å '''violon''', al '''viole''', al '''piole''', å '''yoyo'''". Li ci (cene) k' î est reclôs, on l' lome on '''prijhnî''' (ene '''prijhnire'''). Li ci ki boute låvå si houke on "wårdeu d' prijhon" ("ene wårdeuse di prijhon"). == Sôres di prijhons == * amigo des tchampetes : Les [[tchampete]]s avént l' droet d' aveur ene pitite plaece po resserer onk k' il avént ramassé. Sovint, metowe djusse astok di leu buro, al [[måjhon-comene]]. :''C' est ene pitite plaece di cwate pîs cwårés. Les bidons sont raminés a leu pus simpe espression: ene [[bedire]] et on [[xhame]].''.<ref>[[Félicien Barry]], [[Sonk walon (roman)|Sonk walon]], p. 44.</ref> * [[prijhon militaire]] * [[prijhnî d' guere|camp po les prijhnîs d' guere]] * [[camp d' concintråcion]] * [[penitincî]] : prijhons po les [[mineur d' ådje|mineurs]] <gallery> Prison.gif|thumb|Dins ene BD da [[Raboulets (gazete éndjolike)|Raboulets]], on poleut ricnoxhe li yoyo d' Nameur Cadje ås prijhnîs so tcherete Mîtrinne Ådje.jpg|cadje-prijhon-tcherete del Mîtrinne Ådje </gallery> == Sacwants prijhons del Walonreye == * [[Lantin]] * [[Andene]] * [[Nameur]] * [[Måtche-el-Fåmene]] == Hårdêyes divintrinnes == * [[Margougnaedje des prijhnîs]] * [[Prijhon biesse (videyo)|''Prison'' biesse, ene videyo mocrece do fouyton amerikin "''Prison Break'']] == Sourdants == {{Commons|Category:Prisons}} [[Categoreye:Djustice]] 0r6m6me27kbvw1khokzc91of1t9hf86 425247 425246 2026-06-18T09:46:58Z Lucyin 16 425247 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Gevangenis Dendermonde.JPG|thumb|Prijhon d [[Termonde]]]] [[Imådje:Prison1.jpg|thumb|Yoyo d' Nameur]] Ene u on '''prijhon'''<ref>C' est on [[no bikebok]].</ref> (on dit eto : ene '''prijhnire''', ene '''pote''', ene '''gayole''', èn '''amigo'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''17''' 158.</ref>), c' est ene plaece la k' on ressere les djins k' ont stî djudjîs po-z esse reclôs. On dit eto "aler al '''cadje''', å '''violon''', al '''viole''', al '''piole''', å '''yoyo'''". Li ci (cene) k' î est reclôs, on l' lome on '''prijhnî''' (ene '''prijhnire'''). Li ci ki boute låvå si houke on "wårdeu d' prijhon" ("ene wårdeuse di prijhon"). == Sôres di prijhons == * amigo des tchampetes : Les [[tchampete]]s avént l' droet d' aveur ene pitite plaece po resserer onk k' il avént ramassé. Sovint, metowe djusse astok di leu buro, al [[måjhon-comene]]. :''C' est ene pitite plaece di cwate pîs cwårés. Les bidons sont raminés a leu pus simpe espression: ene [[bedire]] et on [[xhame]].''.<ref>[[Félicien Barry]], [[Sonk walon (roman)|Sonk walon]], p. 44.</ref> * [[prijhon militaire]] * [[prijhnî d' guere|camp po les prijhnîs d' guere]] * [[camp d' concintråcion]] * [[penitincî]] : prijhons po les [[mineur d' ådje|mineurs]] <gallery> Prison.gif|thumb|Dins ene BD da [[Raboulets (gazete éndjolike)|Raboulets]], on poleut ricnoxhe li yoyo d' Nameur Cadje ås prijhnîs so tcherete Mîtrinne Ådje.jpg|cadje-prijhon-tcherete del Mîtrinne Ådje </gallery> == Sacwants prijhons del Walonreye == * [[Lantin]] * [[Andene]] * [[Nameur]] * [[Måtche-el-Fåmene]] == Hårdêyes divintrinnes == * [[Margougnaedje des prijhnîs]] * [[Prijhon biesse (videyo)|''Prison'' biesse, ene videyo mocrece do fouyton amerikin "''Prison Break'']] == Sourdants == {{Commons|Category:Prisons}} [[Categoreye:Djustice]] qccrpx1x808sj9kh24wou1ixoajwqzi 425248 425247 2026-06-18T09:47:36Z Lucyin 16 425248 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Prison1.jpg|thumb|Yoyo d' [[Nameur]]]] [[Imådje:Gevangenis Dendermonde.JPG|thumb|Prijhon d' [[Termonde]]]] Ene u on '''prijhon'''<ref>C' est on [[no bikebok]].</ref> (on dit eto : ene '''prijhnire''', ene '''pote''', ene '''gayole''', èn '''amigo'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''17''' 158.</ref>), c' est ene plaece la k' on ressere les djins k' ont stî djudjîs po-z esse reclôs. On dit eto "aler al '''cadje''', å '''violon''', al '''viole''', al '''piole''', å '''yoyo'''". Li ci (cene) k' î est reclôs, on l' lome on '''prijhnî''' (ene '''prijhnire'''). Li ci ki boute låvå si houke on "wårdeu d' prijhon" ("ene wårdeuse di prijhon"). == Sôres di prijhons == * amigo des tchampetes : Les [[tchampete]]s avént l' droet d' aveur ene pitite plaece po resserer onk k' il avént ramassé. Sovint, metowe djusse astok di leu buro, al [[måjhon-comene]]. :''C' est ene pitite plaece di cwate pîs cwårés. Les bidons sont raminés a leu pus simpe espression: ene [[bedire]] et on [[xhame]].''.<ref>[[Félicien Barry]], [[Sonk walon (roman)|Sonk walon]], p. 44.</ref> * [[prijhon militaire]] * [[prijhnî d' guere|camp po les prijhnîs d' guere]] * [[camp d' concintråcion]] * [[penitincî]] : prijhons po les [[mineur d' ådje|mineurs]] <gallery> Prison.gif|thumb|Dins ene BD da [[Raboulets (gazete éndjolike)|Raboulets]], on poleut ricnoxhe li yoyo d' Nameur Cadje ås prijhnîs so tcherete Mîtrinne Ådje.jpg|cadje-prijhon-tcherete del Mîtrinne Ådje </gallery> == Sacwants prijhons del Walonreye == * [[Lantin]] * [[Andene]] * [[Nameur]] * [[Måtche-el-Fåmene]] == Hårdêyes divintrinnes == * [[Margougnaedje des prijhnîs]] * [[Prijhon biesse (videyo)|''Prison'' biesse, ene videyo mocrece do fouyton amerikin "''Prison Break'']] == Sourdants == {{Commons|Category:Prisons}} [[Categoreye:Djustice]] hfaa3y3lwapz0ir0e2vf5rhrjqjt72h 425249 425248 2026-06-18T09:48:18Z Lucyin 16 /* Sourdants */ 425249 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Prison1.jpg|thumb|Yoyo d' [[Nameur]]]] [[Imådje:Gevangenis Dendermonde.JPG|thumb|Prijhon d' [[Termonde]]]] Ene u on '''prijhon'''<ref>C' est on [[no bikebok]].</ref> (on dit eto : ene '''prijhnire''', ene '''pote''', ene '''gayole''', èn '''amigo'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''17''' 158.</ref>), c' est ene plaece la k' on ressere les djins k' ont stî djudjîs po-z esse reclôs. On dit eto "aler al '''cadje''', å '''violon''', al '''viole''', al '''piole''', å '''yoyo'''". Li ci (cene) k' î est reclôs, on l' lome on '''prijhnî''' (ene '''prijhnire'''). Li ci ki boute låvå si houke on "wårdeu d' prijhon" ("ene wårdeuse di prijhon"). == Sôres di prijhons == * amigo des tchampetes : Les [[tchampete]]s avént l' droet d' aveur ene pitite plaece po resserer onk k' il avént ramassé. Sovint, metowe djusse astok di leu buro, al [[måjhon-comene]]. :''C' est ene pitite plaece di cwate pîs cwårés. Les bidons sont raminés a leu pus simpe espression: ene [[bedire]] et on [[xhame]].''.<ref>[[Félicien Barry]], [[Sonk walon (roman)|Sonk walon]], p. 44.</ref> * [[prijhon militaire]] * [[prijhnî d' guere|camp po les prijhnîs d' guere]] * [[camp d' concintråcion]] * [[penitincî]] : prijhons po les [[mineur d' ådje|mineurs]] <gallery> Prison.gif|thumb|Dins ene BD da [[Raboulets (gazete éndjolike)|Raboulets]], on poleut ricnoxhe li yoyo d' Nameur Cadje ås prijhnîs so tcherete Mîtrinne Ådje.jpg|cadje-prijhon-tcherete del Mîtrinne Ådje </gallery> == Sacwants prijhons del Walonreye == * [[Lantin]] * [[Andene]] * [[Nameur]] * [[Måtche-el-Fåmene]] == Hårdêyes divintrinnes == * [[Margougnaedje des prijhnîs]] * [[Prijhon biesse (videyo)|''Prison'' biesse, ene videyo mocrece do fouyton amerikin "''Prison Break'']] == Sourdants == {{Commonscat|Prisons|les prijhons}} [[Categoreye:Djustice]] dr99s2z36wf3of6anqxyotav43moou5 0 32114 425231 386292 2026-06-17T12:23:43Z Lucyin 16 425231 wikitext text/x-wiki [[File:Banneux Maagd der armen.jpg|thumb|Posteure di Mareye a [[Baneu]]]] '''Mareye''' (les crustins dijhnut eto l' '''Aviedje''', '''Notru-Dame''' u, pus vî no: '''Nosse Dame'''), c' est l' mame da [[Djezu-Cri]]. Les crustins et les muzulmans creyèt k' elle a ratindou famile sins esminçaedje d' èn ome. Did la, si no d' "Aviedje" (comere [[etiristé (comere)|etire]]). E-n [[arabe]] : Miriam l-aadra' (minme sinse). Les crustins dijhnut k' ele fourit marieye a [[Djôzef di Nazarete|sint Djôzef]]. On n' cåze nén d' çoula dins l' [[Alcoran]]. Les [[catolike]]s li est fiesteye sacwants côps so l' anêye. Les [[protestant]]s, bråmint moens. == Raparexhaedjes di l' Aviedje == {{Lka}} [[Raparexhaedjes di l' Aviedje]] Ene pårteye des catolikes creyèt ki l' Aviedje a [[Raparexhaedje di l' Aviedje|raparexhou a des djins]], aprume al fén do [[19inme sieke]], kiminçmint do [[20inme sieke]] (a [[Biarin (veye)|Biarin]], [[Baneu]], [[Lourdes]], [[Fatima]], [[Medjogorje]], evnd.). == Fiesses di l' Aviedje po les catolikes == ([[cronolodjicmint]] dins l' anêye) * [[Notru-Dame di fevrî]] * [[Notru-Dame di måss]] ([[Notru-Dame do prétins]], l' [[anonciyåcion]]", li [[25 di måss]]) * [[Notru-Dame di djulete]] ([[Notru-Dame del plovinete]], li [[2 d' djulete]]) * [[Notru-Dame des iviers]] (li [[5 d' awousse]]) * [[Grande Notru-Dame]] ([[Notru-Dame d' awousse]] fiesse di l' [[Assompcion]], li [[15 d' awousse]]) * [[Notru-Dame di setimbe]] u [[Pitite Notru-Dame]] (fiesse del Nexhance di l' Aviedje, li [[9 di setimbe]]) * [[Notru-Dame di nôvimbe]] * [[Notru-Dame des Avéns]] u [[vizitåcion]], tins des [[Avéns]] == Dokes crustins so Mareye == Å [[concile d' Efeze]], e [[431]], l' eglijhe riclama ki l’ [[Djezus]] esteut ene djin etire. Et k’ adon l’ Aviedje Mareye aveut metou å monde li [[Bon Diu]].<ref>[[Georges Sfasie]], Les fiesses Notru-Dame : li pona et l’ cova, [[Li Rantoele (gazete)|Li Rantoele]] l° 51, erî-såjhon 2009.</ref> == Alére == * [[Georges Sfasie]], Les fiesses Notru-Dame : li pona et l’ cova, [[Li Rantoele (gazete)|Li Rantoele]] {{l°|51}}, erî-såjhon 2009. * [[Les poètes et Notre-Dame du Rempart à NaMur|Les powetes et Notru-Dame då Rampårt a Nameur]], ene antolodjeye di powinmes eplaideye pa [[Jacques Filée]] e [[1996]]. == Sourdants & pî-notes == <References/> {{Commons|Category:Virgin Mary}} [[Categoreye:Crustinnisse]] [[Categoreye:Islam]] 4z3wzzkmul3w9wabom7ydez9w1qcate 425232 425231 2026-06-17T12:24:19Z Lucyin 16 425232 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Banneux Maagd der armen.jpg|thumb|Posteure di Mareye a [[Baneu]]]] '''Mareye''' (les crustins dijhnut eto l' '''Aviedje''', '''Notru-Dame''' u, pus vî no: '''Nosse Dame'''), c' est l' mame da [[Djezu-Cri]]. == Mwaissès dnêyes == Les crustins et les muzulmans creyèt k' elle a ratindou famile sins esminçaedje d' èn ome. Did la, si no d' "Aviedje" (comere [[etiristé (comere)|etire]]). E-n [[arabe]] : Miriam l-aadra' (minme sinse). Les crustins dijhnut k' ele fourit marieye a [[Djôzef di Nazarete|sint Djôzef]]. On n' cåze nén d' çoula dins l' [[Alcoran]]. Les [[catolike]]s li est fiesteye sacwants côps so l' anêye. Les [[protestant]]s, bråmint moens. == Raparexhaedjes di l' Aviedje == {{Lka}} [[Raparexhaedjes di l' Aviedje]] Ene pårteye des catolikes creyèt ki l' Aviedje a [[Raparexhaedje di l' Aviedje|raparexhou a des djins]], aprume al fén do [[19inme sieke]], kiminçmint do [[20inme sieke]] (a [[Biarin (veye)|Biarin]], [[Baneu]], [[Lourdes]], [[Fatima]], [[Medjogorje]], evnd.). == Fiesses di l' Aviedje po les catolikes == ([[cronolodjicmint]] dins l' anêye) * [[Notru-Dame di fevrî]] * [[Notru-Dame di måss]] ([[Notru-Dame do prétins]], l' [[anonciyåcion]]", li [[25 di måss]]) * [[Notru-Dame di djulete]] ([[Notru-Dame del plovinete]], li [[2 d' djulete]]) * [[Notru-Dame des iviers]] (li [[5 d' awousse]]) * [[Grande Notru-Dame]] ([[Notru-Dame d' awousse]] fiesse di l' [[Assompcion]], li [[15 d' awousse]]) * [[Notru-Dame di setimbe]] u [[Pitite Notru-Dame]] (fiesse del Nexhance di l' Aviedje, li [[9 di setimbe]]) * [[Notru-Dame di nôvimbe]] * [[Notru-Dame des Avéns]] u [[vizitåcion]], tins des [[Avéns]] == Dokes crustins so Mareye == Å [[concile d' Efeze]], e [[431]], l' eglijhe riclama ki l’ [[Djezus]] esteut ene djin etire. Et k’ adon l’ Aviedje Mareye aveut metou å monde li [[Bon Diu]].<ref>[[Georges Sfasie]], Les fiesses Notru-Dame : li pona et l’ cova, [[Li Rantoele (gazete)|Li Rantoele]] l° 51, erî-såjhon 2009.</ref> == Alére == * [[Georges Sfasie]], Les fiesses Notru-Dame : li pona et l’ cova, [[Li Rantoele (gazete)|Li Rantoele]] {{l°|51}}, erî-såjhon 2009. * [[Les poètes et Notre-Dame du Rempart à NaMur|Les powetes et Notru-Dame då Rampårt a Nameur]], ene antolodjeye di powinmes eplaideye pa [[Jacques Filée]] e [[1996]]. == Sourdants & pî-notes == <References/> {{Commons|Category:Virgin Mary}} [[Categoreye:Crustinnisse]] [[Categoreye:Islam]] ckd43ixyan28m9wousb1wrof0210jji 0 32353 425228 170230 2026-06-17T12:11:29Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Mouhagne]] viè [[Mouhagne (discramiaedje)]] 170230 wikitext text/x-wiki {{omonimeye}} *[[Mouhagne (viyaedje)]] *[[Mouhagne (aiwe)]] ccng9otufc7ydftjqx3f4b4oq6v24a3 425230 425228 2026-06-17T12:11:52Z Lucyin 16 425230 wikitext text/x-wiki {{omonimeye}} {{Wiccionaire|Mouhagne}} *[[Mouhagne (viyaedje)]] *[[Mouhagne (aiwe)]] mslajler9n6uh2elfteqbl61kd93eml 0 40454 425250 313313 2026-06-18T09:50:31Z EmausBot 3793 Correction d’une double redirection depuis [[Sarde (lingaedje)]] vers [[Sardignwès (lingaedje)]] 425250 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Sardignwès (lingaedje)]] moamzuzl5chj6r5616c9vuetvtfee2o 0 40830 425251 315100 2026-06-18T09:50:41Z EmausBot 3793 Correction d’une double redirection depuis [[Sarde (lingaedje)]] vers [[Sardignwès (lingaedje)]] 425251 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Sardignwès (lingaedje)]] moamzuzl5chj6r5616c9vuetvtfee2o 0 43051 425259 329718 2026-06-18T10:43:49Z Poco a poco 3047 HQ image 425259 wikitext text/x-wiki [[File:Sargo real (Diplodus cervinus), Sesimbra, Portugal, 2025-08-01, DD 25.jpg|thumb]] Li '''sargo ås grossès lepes'''<ref>calké del tcherpinte do francès "sar à grosses lèvres".</ref> u '''bråme roylé'''<ref>calké del tcherpinte di l' inglès "zebra seabream".</ref>, c' est on pexhon foirt corant di l' [[Oceyan Atlantike]], del sôre des [[bråmes di mer]]. {{sla}} ''[[Diplodus cervinus]]'' {{Fam}} [[sparidîs]] == Discrijhaedje == Grossès spessès lepes; lådjes royes, a môde di zebreures, ki dischindèt do dos å vinte; creslete d' [[eriesse]]s sol dirî do dos. I pout fé disca 55 cm, mins pus coranmint åtoû d' 35 cm. == Vicaedje == Vike dins les rotches, inte 30 et 80 metes fond. == Pexhaedje == Al [[cane pexhrece]], å spervî, å tchalutî.<ref>{{ARY2}} p. 46.</ref> == Sourdants == {{Commonscat|Diplodus cervinus|les sargos ås grossès lepes}} [[Categoreye:Pexhons]] [[Categoreye:Pexhons del mer]] louab016cp1xesmn919r15v50nqezwh 0 43868 425256 410223 2026-06-18T10:34:03Z Lucyin 16 /* Ovraedje come eplaideu */ 425256 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Jean Hamblenne''', c' est on [[scrijheu e walon]] eyet èn [[eplaideu]] di tecses rilidjeus [[crustin]]s e [[walon]]. I vna å monde li [[8 d' awousse]] [[1953]]. Di s' mestî, il esteut [[mwaisse di scole]], ey eto scoleu ([[boute-po-rén]]) pol teyolodjeye crustinne ([[ortodosse]]). Il est mimbe des [[Relîs Namurwès]] ey il a yeu l’ cocåde e 2021.<ref>[[Christine Decock]], « Rapport d'activités », dins ''[[Cayés walons (gazete)|Les Cahiers wallons]]'', 85inme anêye, {{l°|1}}, djanvî-fevrî 2022, p. 24.</ref> == Ovraedje come eplaideu == D' aboird, i rtrova les ratournaedjes e walon d' on [[moenne]] di l' [[abeye (crustinnisse)|abeye]] di [[Rotchfoirt]] et les replaida ([[Evandjîle sint Mår]], [[såme (priyire)|såmes]]). Adonpwis, e 2016, il enonda on pordjet di ratournaedje e walon di tot l' [[Novea Testamint]]. A fwait k' des noveas tecses moussént foû, i les meteut a môde di livrets. Insi, il eplaida [[Cénk letes d' apoisse e walon (prumî live)|cénk prumirès letes d' apoisse e walon]] (e [[2020]]), shuvou di [[Cénk letes d' apoisse e walon (deujhinme live)|cénk ôtes letes d' apoisse e walon]] (e [[2021]]). Li live etir («[[Li Novea Testamint e walon (live)|Li Novea Testamint e walon]]») rexha e [[2022]]. Il a eto replaidî ene [[ramexhnêye d' arimés]] da [[Reynolds Hostin]], [[Roukes et pazeas (arimés)|Roukes et pazeas]] (''Rukes èt pazias'') ([[2019]]) pu [[Deus pîces d' èn ake da Reynolds Hostin (livret)|deus pîces d' èn ake]] do minme oteur: «[[Cours moudris (teyåte)|Cours moudris]]» eyet «[[L' ome (teyåte)|L' ome]]» ([[2020]]). Eto, todi rapexhîs pa Hostin, ene djivêye di [[spots di dmorants]] des viyaedjes del [[province di Nameur]].<ref>[[Wallonnes]] 4/2019 & 1/2020.</ref> E [[2025]], i replaide deus ptits lives so èn ôte sicrijheu cinacyin, [[Arthur Potier]]: «[[Poèmes wallons (Arthur Potier)|Powinmes walons]]» (ene ramexhnêye d' arimés, ISBN 978-2-87594-057-5) eyet «[[On djoû d' fôre à Cînè (teyåte)|On djoû d' fôre a Cînè]]» (arimêye pîce di teyåte d' èn ake, ISBN 978-2-87594-058-2). == Come sicrijheu == I cminça a scrire des tecses e walon dins les [[Cayés walons]] eyet dins l' [[Bourdon]] diviè 2017. I publeye eto ses ouves dins l' [[Soverdea (gazete)|Soverdea]] dispu 2020. E 2022, i rashonne tos des scrijhaedjes dedja parexhous dins ces troes rvuwes la, [[L’ istwere do monde racontêye pa les biesses (contes)|L’ istwere do monde racontêye pa les biesses]]. E 2024, il a dné on tecse pol [[Tchansons a mete e muzike (ramexhnêye 2024)|ramexhnêye di tchansons a mete e muzike]] del [[Fiesse ås lingaedjes walons]]. == Sourdant == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Hamblenne]] [[Categoreye:Eplaideus e walon|Hamblenne]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Hamblenne]] qaczn8s33jdoqwftu3hkr9gxkvrojsk 425257 425256 2026-06-18T10:41:45Z Lucyin 16 /* Come sicrijheu */ 425257 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Jean Hamblenne''', c' est on [[scrijheu e walon]] eyet èn [[eplaideu]] di tecses rilidjeus [[crustin]]s e [[walon]]. I vna å monde li [[8 d' awousse]] [[1953]]. Di s' mestî, il esteut [[mwaisse di scole]], ey eto scoleu ([[boute-po-rén]]) pol teyolodjeye crustinne ([[ortodosse]]). Il est mimbe des [[Relîs Namurwès]] ey il a yeu l’ cocåde e 2021.<ref>[[Christine Decock]], « Rapport d'activités », dins ''[[Cayés walons (gazete)|Les Cahiers wallons]]'', 85inme anêye, {{l°|1}}, djanvî-fevrî 2022, p. 24.</ref> == Ovraedje come eplaideu == D' aboird, i rtrova les ratournaedjes e walon d' on [[moenne]] di l' [[abeye (crustinnisse)|abeye]] di [[Rotchfoirt]] et les replaida ([[Evandjîle sint Mår]], [[såme (priyire)|såmes]]). Adonpwis, e 2016, il enonda on pordjet di ratournaedje e walon di tot l' [[Novea Testamint]]. A fwait k' des noveas tecses moussént foû, i les meteut a môde di livrets. Insi, il eplaida [[Cénk letes d' apoisse e walon (prumî live)|cénk prumirès letes d' apoisse e walon]] (e [[2020]]), shuvou di [[Cénk letes d' apoisse e walon (deujhinme live)|cénk ôtes letes d' apoisse e walon]] (e [[2021]]). Li live etir («[[Li Novea Testamint e walon (live)|Li Novea Testamint e walon]]») rexha e [[2022]]. Il a eto replaidî ene [[ramexhnêye d' arimés]] da [[Reynolds Hostin]], [[Roukes et pazeas (arimés)|Roukes et pazeas]] (''Rukes èt pazias'') ([[2019]]) pu [[Deus pîces d' èn ake da Reynolds Hostin (livret)|deus pîces d' èn ake]] do minme oteur: «[[Cours moudris (teyåte)|Cours moudris]]» eyet «[[L' ome (teyåte)|L' ome]]» ([[2020]]). Eto, todi rapexhîs pa Hostin, ene djivêye di [[spots di dmorants]] des viyaedjes del [[province di Nameur]].<ref>[[Wallonnes]] 4/2019 & 1/2020.</ref> E [[2025]], i replaide deus ptits lives so èn ôte sicrijheu cinacyin, [[Arthur Potier]]: «[[Poèmes wallons (Arthur Potier)|Powinmes walons]]» (ene ramexhnêye d' arimés, ISBN 978-2-87594-057-5) eyet «[[On djoû d' fôre à Cînè (teyåte)|On djoû d' fôre a Cînè]]» (arimêye pîce di teyåte d' èn ake, ISBN 978-2-87594-058-2). == Come sicrijheu == I cminça a scrire des tecses e walon dins les [[Cayés walons]] eyet dins l' [[Bourdon]] diviè 2017. I publeye eto ses ouves dins l' [[Soverdea (gazete)|Soverdea]] dispu 2020; adonpwis, dins l' novea [[Noer Boton]]. E 2022, i rashonne tos des scrijhaedjes dedja parexhous dins ces troes rvuwes la, [[L’ istwere do monde racontêye pa les biesses (contes)|L’ istwere do monde racontêye pa les biesses]]. E 2024, il a dné on tecse pol [[Tchansons a mete e muzike (ramexhnêye 2024)|ramexhnêye di tchansons a mete e muzike]] del [[Fiesse ås lingaedjes walons]]. Et vudî on novea ptit live: «[[Djan qui braît èt Djan qui rît (prôzes)|Djan ki brait et Djan ki rît]]» (ramexhnêyes di ptitès prôzes, ISBN 978-2-87594-053-7). == Sourdant == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Hamblenne]] [[Categoreye:Eplaideus e walon|Hamblenne]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Hamblenne]] 0g0covh62puaxwcy6k70635dbl0ef5d 425258 425257 2026-06-18T10:42:32Z Lucyin 16 /* Come sicrijheu */ 425258 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Jean Hamblenne''', c' est on [[scrijheu e walon]] eyet èn [[eplaideu]] di tecses rilidjeus [[crustin]]s e [[walon]]. I vna å monde li [[8 d' awousse]] [[1953]]. Di s' mestî, il esteut [[mwaisse di scole]], ey eto scoleu ([[boute-po-rén]]) pol teyolodjeye crustinne ([[ortodosse]]). Il est mimbe des [[Relîs Namurwès]] ey il a yeu l’ cocåde e 2021.<ref>[[Christine Decock]], « Rapport d'activités », dins ''[[Cayés walons (gazete)|Les Cahiers wallons]]'', 85inme anêye, {{l°|1}}, djanvî-fevrî 2022, p. 24.</ref> == Ovraedje come eplaideu == D' aboird, i rtrova les ratournaedjes e walon d' on [[moenne]] di l' [[abeye (crustinnisse)|abeye]] di [[Rotchfoirt]] et les replaida ([[Evandjîle sint Mår]], [[såme (priyire)|såmes]]). Adonpwis, e 2016, il enonda on pordjet di ratournaedje e walon di tot l' [[Novea Testamint]]. A fwait k' des noveas tecses moussént foû, i les meteut a môde di livrets. Insi, il eplaida [[Cénk letes d' apoisse e walon (prumî live)|cénk prumirès letes d' apoisse e walon]] (e [[2020]]), shuvou di [[Cénk letes d' apoisse e walon (deujhinme live)|cénk ôtes letes d' apoisse e walon]] (e [[2021]]). Li live etir («[[Li Novea Testamint e walon (live)|Li Novea Testamint e walon]]») rexha e [[2022]]. Il a eto replaidî ene [[ramexhnêye d' arimés]] da [[Reynolds Hostin]], [[Roukes et pazeas (arimés)|Roukes et pazeas]] (''Rukes èt pazias'') ([[2019]]) pu [[Deus pîces d' èn ake da Reynolds Hostin (livret)|deus pîces d' èn ake]] do minme oteur: «[[Cours moudris (teyåte)|Cours moudris]]» eyet «[[L' ome (teyåte)|L' ome]]» ([[2020]]). Eto, todi rapexhîs pa Hostin, ene djivêye di [[spots di dmorants]] des viyaedjes del [[province di Nameur]].<ref>[[Wallonnes]] 4/2019 & 1/2020.</ref> E [[2025]], i replaide deus ptits lives so èn ôte sicrijheu cinacyin, [[Arthur Potier]]: «[[Poèmes wallons (Arthur Potier)|Powinmes walons]]» (ene ramexhnêye d' arimés, ISBN 978-2-87594-057-5) eyet «[[On djoû d' fôre à Cînè (teyåte)|On djoû d' fôre a Cînè]]» (arimêye pîce di teyåte d' èn ake, ISBN 978-2-87594-058-2). == Come sicrijheu == I cminça a scrire des tecses e walon dins les [[Cayés walons]] eyet dins l' [[Bourdon]] diviè 2017. I publeye eto ses ouves dins l' [[Soverdea (gazete)|Soverdea]] dispu 2020; adonpwis, dins l' novea [[Noer Boton]]. E [[2022]], i rashonne tos des scrijhaedjes dedja parexhous dins ces troes rvuwes la, [[L’ istwere do monde racontêye pa les biesses (contes)|L’ istwere do monde racontêye pa les biesses]]. E [[2024]], il a dné on tecse pol [[Tchansons a mete e muzike (ramexhnêye 2024)|ramexhnêye di tchansons a mete e muzike]] del [[Fiesse ås lingaedjes walons]]. Et vudî on novea ptit live: «[[Djan qui braît èt Djan qui rît (prôzes)|Djan ki brait et Djan ki rît]]» (ramexhnêyes di ptitès prôzes, ISBN 978-2-87594-053-7). == Sourdant == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Hamblenne]] [[Categoreye:Eplaideus e walon|Hamblenne]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Hamblenne]] 7fy2nu99imkz2ahewwsde74rylhnu6j 425260 425258 2026-06-18T11:53:56Z Lucyin 16 /* Come sicrijheu */ 425260 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Jean Hamblenne''', c' est on [[scrijheu e walon]] eyet èn [[eplaideu]] di tecses rilidjeus [[crustin]]s e [[walon]]. I vna å monde li [[8 d' awousse]] [[1953]]. Di s' mestî, il esteut [[mwaisse di scole]], ey eto scoleu ([[boute-po-rén]]) pol teyolodjeye crustinne ([[ortodosse]]). Il est mimbe des [[Relîs Namurwès]] ey il a yeu l’ cocåde e 2021.<ref>[[Christine Decock]], « Rapport d'activités », dins ''[[Cayés walons (gazete)|Les Cahiers wallons]]'', 85inme anêye, {{l°|1}}, djanvî-fevrî 2022, p. 24.</ref> == Ovraedje come eplaideu == D' aboird, i rtrova les ratournaedjes e walon d' on [[moenne]] di l' [[abeye (crustinnisse)|abeye]] di [[Rotchfoirt]] et les replaida ([[Evandjîle sint Mår]], [[såme (priyire)|såmes]]). Adonpwis, e 2016, il enonda on pordjet di ratournaedje e walon di tot l' [[Novea Testamint]]. A fwait k' des noveas tecses moussént foû, i les meteut a môde di livrets. Insi, il eplaida [[Cénk letes d' apoisse e walon (prumî live)|cénk prumirès letes d' apoisse e walon]] (e [[2020]]), shuvou di [[Cénk letes d' apoisse e walon (deujhinme live)|cénk ôtes letes d' apoisse e walon]] (e [[2021]]). Li live etir («[[Li Novea Testamint e walon (live)|Li Novea Testamint e walon]]») rexha e [[2022]]. Il a eto replaidî ene [[ramexhnêye d' arimés]] da [[Reynolds Hostin]], [[Roukes et pazeas (arimés)|Roukes et pazeas]] (''Rukes èt pazias'') ([[2019]]) pu [[Deus pîces d' èn ake da Reynolds Hostin (livret)|deus pîces d' èn ake]] do minme oteur: «[[Cours moudris (teyåte)|Cours moudris]]» eyet «[[L' ome (teyåte)|L' ome]]» ([[2020]]). Eto, todi rapexhîs pa Hostin, ene djivêye di [[spots di dmorants]] des viyaedjes del [[province di Nameur]].<ref>[[Wallonnes]] 4/2019 & 1/2020.</ref> E [[2025]], i replaide deus ptits lives so èn ôte sicrijheu cinacyin, [[Arthur Potier]]: «[[Poèmes wallons (Arthur Potier)|Powinmes walons]]» (ene ramexhnêye d' arimés, ISBN 978-2-87594-057-5) eyet «[[On djoû d' fôre à Cînè (teyåte)|On djoû d' fôre a Cînè]]» (arimêye pîce di teyåte d' èn ake, ISBN 978-2-87594-058-2). == Come sicrijheu == I cminça a scrire des tecses e walon dins les [[Cayés walons]] eyet dins l' [[Bourdon]] diviè 2017. I publeye eto ses ouves dins l' [[Soverdea (gazete)|Soverdea]] dispu 2020; adonpwis, dins l' novea [[Noer Boton]]. E [[2022]], i rashonne tos des scrijhaedjes dedja parexhous dins ces troes rvuwes la, [[L’ istwere do monde racontêye pa les biesses (contes)|L’ istwere do monde racontêye pa les biesses]]. E [[2024]], il a dné on tecse pol [[Tchansons a mete e muzike (ramexhnêye 2024)|ramexhnêye di tchansons a mete e muzike]] del [[Fiesse ås lingaedjes walons]]. Et vudî deus noveas ptits [[live (po lére)|lives]]: «[[Djan qui braît èt Djan qui rît (prôzes)|Djan ki brait et Djan ki rît]]» (ramexhnêyes di ptitès prôzes, ISBN 978-2-87594-053-7) et «[[Mwaîjès rèscontes (arimés)|Mwaijhès rescontes]]» (powinmes sol [[diåle]], les [[macrale]]s, les [[rbouteu]]s, les [[nûton]]s, evnd. == Sourdant == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Hamblenne]] [[Categoreye:Eplaideus e walon|Hamblenne]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Hamblenne]] notahykn7wtwf055khsv9vtc3mxshbl 0 50977 425252 391600 2026-06-18T10:26:17Z Lucyin 16 425252 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|L’istwêre do monde racontéye pa lès bièsses}}'' (contes)}} {{Dizo-tite|''L’ istwere do monde racontêye pa les biesses''}} [[Imådje:Hamblenne Biesses.JPG|thumb]] '''L’ istwere do monde racontêye pa les biesses'''<ref>on pôreut [[rifondaedje do walon|rfonde]] eto «…racontêye '''pås''' biesses»</ref> (''L’istwêre do monde racontéye pa lès bièsses''), c' est on [[live (po lére)|live]] parexhou e [[2022]], [[scrijheu|sicrît]] ey [[eplaidî]] pa [[Jean Hamblenne]]. ISBN 978-2-87594-049-0 == Ôtes eplaidaedjes (pa bokets) == Gn a bråmint des tchaptrês do live k’ avént dedja parexhou dins troes [[gazetes e walon]] : « [[Les Cayés walons]] », « [[El Bourdon]] » eyet « [[Li Soverdea]] ». == Divant-z-ouve == Li dvanzouve, c' est eto li scrijhaedje del cou-coviete. :''Les biesses si melnut a raconter l' istwere do monde. Pocwè nén ? Bén sovint, il ont yeu leu role dins l' vicaedje di nos tayons. :''Ele n' el racontnut nén todi come nozôtes. Mins schoûtans les tolminme. C' est des côps pus plaijhant k' dins les lives di scole. :''Et des côps, ele mi shonnnut minme pus sûteyes ki les djins, et nos dner des lçons k' on freut bén d' shure po n' nén esse ossu… biesses. :''A vozôtes di cåzer, les biesses. Mi, dji n' di pus rén. == Contnou == Vola l' djivêye des [[biesse]]s k' ont l' crachoe. Tchaeke côp k' ça s' pout fé, li scrijheu mete li [[date]] del paskeye avou l' tite. * li [[sierpint]] d’ [[Adan ey Eve]] * el [[colon]] ki [[Noyé (li påtriyåtche)]] a-st evoyî vey s’ i gn aveut nén moyén di raboirder so tere, après li naivyinne di 40 djoûs po schaper al [[Diloujhe (Bibe)|Diloujhe]] (li prumire di tote). * li [[tchvå d' Trwè]] (1260 divant Djezus-Cri) * les [[liyon]]s do [[profete Daniel]] (550 div DjC) * les [[åwe]]s do [[Capitole]] ([[390 div DjC]]) * li [[poye|cok]] do rnoymint d' [[sint Pire]] (diviè l’ an 33) * li [[singlé]] del [[deyesse Årdwene]] (diviè 600) * li [[leu]] d' [[sint Rmåke]] ([[644]]) * li [[cier]] a [[sint Houbert]] (diviè 680) * li [[tchvå Bayåd]] (nén daté) * li [[pexhon]] k' a rapexhî l' [[rond d' ôr]] del matante da [[Godfrwè d' Bouyon]] e l' [[Abeye d' Ôrvå]] ([[1076]]) * li [[vatche]] del [[guere del vatche]] ([[1275]]-[[1278]]). * li [[tchén]] [[sint Rok]] et l' ci [[Lazåre (pôve ome)|Lazåre]] ki s' rescontrèt e [[Paradis]] (aviè 1378) * li [[tchvå]] da [[Hinri IV di France]] (aviè 1600) * li [[Li coirbå et li rnåd (fåve)|coirbå d’ Lafontinne]] (aviè 1660) * li [[papigåy]] di l’ [[impreur]] [[Djôzef II d' Otriche]] ([[1792]]) * li [[liyon d' Waterlô]] ([[1815]]) * li [[bådet]] k' a divnou [[pondeu]] ([[1910]]) * les [[pidjon]]s del [[guere di catoize]] ([[1914]]-[[1918]]) * les [[mousse-e-stron]] d' l' ivier-poye ([[1962]]) * les [[tchet]]s après l' moirt do dierin [[farawon]] * li [[cok walon]] ([[1998]]) == Alére == Conte-rindou sol live, {{Ran}} l° 104, ivier 2022-2023 == Pî-note == [[Categoreye:Lives e walon|Istwere]] [[Categoreye:Istwere|Istwere]] 20tuj6lkh5fe3bjglcpzkr2xh7bkfxr 425253 425252 2026-06-18T10:27:00Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[L’ istwere do monde racontêye pa les biesses (contes)]] viè [[L’istwêre do monde racontéye pa lès bièsses (contes)]] 425252 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|L’istwêre do monde racontéye pa lès bièsses}}'' (contes)}} {{Dizo-tite|''L’ istwere do monde racontêye pa les biesses''}} [[Imådje:Hamblenne Biesses.JPG|thumb]] '''L’ istwere do monde racontêye pa les biesses'''<ref>on pôreut [[rifondaedje do walon|rfonde]] eto «…racontêye '''pås''' biesses»</ref> (''L’istwêre do monde racontéye pa lès bièsses''), c' est on [[live (po lére)|live]] parexhou e [[2022]], [[scrijheu|sicrît]] ey [[eplaidî]] pa [[Jean Hamblenne]]. ISBN 978-2-87594-049-0 == Ôtes eplaidaedjes (pa bokets) == Gn a bråmint des tchaptrês do live k’ avént dedja parexhou dins troes [[gazetes e walon]] : « [[Les Cayés walons]] », « [[El Bourdon]] » eyet « [[Li Soverdea]] ». == Divant-z-ouve == Li dvanzouve, c' est eto li scrijhaedje del cou-coviete. :''Les biesses si melnut a raconter l' istwere do monde. Pocwè nén ? Bén sovint, il ont yeu leu role dins l' vicaedje di nos tayons. :''Ele n' el racontnut nén todi come nozôtes. Mins schoûtans les tolminme. C' est des côps pus plaijhant k' dins les lives di scole. :''Et des côps, ele mi shonnnut minme pus sûteyes ki les djins, et nos dner des lçons k' on freut bén d' shure po n' nén esse ossu… biesses. :''A vozôtes di cåzer, les biesses. Mi, dji n' di pus rén. == Contnou == Vola l' djivêye des [[biesse]]s k' ont l' crachoe. Tchaeke côp k' ça s' pout fé, li scrijheu mete li [[date]] del paskeye avou l' tite. * li [[sierpint]] d’ [[Adan ey Eve]] * el [[colon]] ki [[Noyé (li påtriyåtche)]] a-st evoyî vey s’ i gn aveut nén moyén di raboirder so tere, après li naivyinne di 40 djoûs po schaper al [[Diloujhe (Bibe)|Diloujhe]] (li prumire di tote). * li [[tchvå d' Trwè]] (1260 divant Djezus-Cri) * les [[liyon]]s do [[profete Daniel]] (550 div DjC) * les [[åwe]]s do [[Capitole]] ([[390 div DjC]]) * li [[poye|cok]] do rnoymint d' [[sint Pire]] (diviè l’ an 33) * li [[singlé]] del [[deyesse Årdwene]] (diviè 600) * li [[leu]] d' [[sint Rmåke]] ([[644]]) * li [[cier]] a [[sint Houbert]] (diviè 680) * li [[tchvå Bayåd]] (nén daté) * li [[pexhon]] k' a rapexhî l' [[rond d' ôr]] del matante da [[Godfrwè d' Bouyon]] e l' [[Abeye d' Ôrvå]] ([[1076]]) * li [[vatche]] del [[guere del vatche]] ([[1275]]-[[1278]]). * li [[tchén]] [[sint Rok]] et l' ci [[Lazåre (pôve ome)|Lazåre]] ki s' rescontrèt e [[Paradis]] (aviè 1378) * li [[tchvå]] da [[Hinri IV di France]] (aviè 1600) * li [[Li coirbå et li rnåd (fåve)|coirbå d’ Lafontinne]] (aviè 1660) * li [[papigåy]] di l’ [[impreur]] [[Djôzef II d' Otriche]] ([[1792]]) * li [[liyon d' Waterlô]] ([[1815]]) * li [[bådet]] k' a divnou [[pondeu]] ([[1910]]) * les [[pidjon]]s del [[guere di catoize]] ([[1914]]-[[1918]]) * les [[mousse-e-stron]] d' l' ivier-poye ([[1962]]) * les [[tchet]]s après l' moirt do dierin [[farawon]] * li [[cok walon]] ([[1998]]) == Alére == Conte-rindou sol live, {{Ran}} l° 104, ivier 2022-2023 == Pî-note == [[Categoreye:Lives e walon|Istwere]] [[Categoreye:Istwere|Istwere]] 20tuj6lkh5fe3bjglcpzkr2xh7bkfxr 425255 425253 2026-06-18T10:27:24Z Lucyin 16 425255 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|L’istwêre do monde racontéye pa lès bièsses}}'' (contes)}} {{Dizo-tite|L’ istwere do monde racontêye pa les biesses}} [[Imådje:Hamblenne Biesses.JPG|thumb]] '''L’ istwere do monde racontêye pa les biesses'''<ref>on pôreut [[rifondaedje do walon|rfonde]] eto «…racontêye '''pås''' biesses»</ref> (''L’istwêre do monde racontéye pa lès bièsses''), c' est on [[live (po lére)|live]] parexhou e [[2022]], [[scrijheu|sicrît]] ey [[eplaidî]] pa [[Jean Hamblenne]]. ISBN 978-2-87594-049-0 == Ôtes eplaidaedjes (pa bokets) == Gn a bråmint des tchaptrês do live k’ avént dedja parexhou dins troes [[gazetes e walon]] : « [[Les Cayés walons]] », « [[El Bourdon]] » eyet « [[Li Soverdea]] ». == Divant-z-ouve == Li dvanzouve, c' est eto li scrijhaedje del cou-coviete. :''Les biesses si melnut a raconter l' istwere do monde. Pocwè nén ? Bén sovint, il ont yeu leu role dins l' vicaedje di nos tayons. :''Ele n' el racontnut nén todi come nozôtes. Mins schoûtans les tolminme. C' est des côps pus plaijhant k' dins les lives di scole. :''Et des côps, ele mi shonnnut minme pus sûteyes ki les djins, et nos dner des lçons k' on freut bén d' shure po n' nén esse ossu… biesses. :''A vozôtes di cåzer, les biesses. Mi, dji n' di pus rén. == Contnou == Vola l' djivêye des [[biesse]]s k' ont l' crachoe. Tchaeke côp k' ça s' pout fé, li scrijheu mete li [[date]] del paskeye avou l' tite. * li [[sierpint]] d’ [[Adan ey Eve]] * el [[colon]] ki [[Noyé (li påtriyåtche)]] a-st evoyî vey s’ i gn aveut nén moyén di raboirder so tere, après li naivyinne di 40 djoûs po schaper al [[Diloujhe (Bibe)|Diloujhe]] (li prumire di tote). * li [[tchvå d' Trwè]] (1260 divant Djezus-Cri) * les [[liyon]]s do [[profete Daniel]] (550 div DjC) * les [[åwe]]s do [[Capitole]] ([[390 div DjC]]) * li [[poye|cok]] do rnoymint d' [[sint Pire]] (diviè l’ an 33) * li [[singlé]] del [[deyesse Årdwene]] (diviè 600) * li [[leu]] d' [[sint Rmåke]] ([[644]]) * li [[cier]] a [[sint Houbert]] (diviè 680) * li [[tchvå Bayåd]] (nén daté) * li [[pexhon]] k' a rapexhî l' [[rond d' ôr]] del matante da [[Godfrwè d' Bouyon]] e l' [[Abeye d' Ôrvå]] ([[1076]]) * li [[vatche]] del [[guere del vatche]] ([[1275]]-[[1278]]). * li [[tchén]] [[sint Rok]] et l' ci [[Lazåre (pôve ome)|Lazåre]] ki s' rescontrèt e [[Paradis]] (aviè 1378) * li [[tchvå]] da [[Hinri IV di France]] (aviè 1600) * li [[Li coirbå et li rnåd (fåve)|coirbå d’ Lafontinne]] (aviè 1660) * li [[papigåy]] di l’ [[impreur]] [[Djôzef II d' Otriche]] ([[1792]]) * li [[liyon d' Waterlô]] ([[1815]]) * li [[bådet]] k' a divnou [[pondeu]] ([[1910]]) * les [[pidjon]]s del [[guere di catoize]] ([[1914]]-[[1918]]) * les [[mousse-e-stron]] d' l' ivier-poye ([[1962]]) * les [[tchet]]s après l' moirt do dierin [[farawon]] * li [[cok walon]] ([[1998]]) == Alére == Conte-rindou sol live, {{Ran}} l° 104, ivier 2022-2023 == Pî-note == [[Categoreye:Lives e walon|Istwere]] [[Categoreye:Istwere|Istwere]] f30kxle9bs723fq2fx7gslbaqh8v9uf 0 55074 425222 2026-06-17T12:07:29Z Lucyin 16 Pådje ahivêye avou «{{po|Latene et latene|Latene (discramiaedje)}} {{Wiccionaire|Latene}} '''Latene''' (la-minme, '''''Laténe'''''<ref>Li son /e/ dins ç' payis la d' Hesbaye, c' est li [[spotchåve voyale]] (waitîz a ''l'''é''' Mouhagne''' a ''Latinne'', [[TG1]] p. 38.); did la li rfondaedje erîlé avou l' [[cawete -ene]], come [[Transine]] / [[Transene]], [[Djedine]] / [[Djedene]].</ref>, {{fr}} ''Latinne'', c' e-st èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou [[Braive]], e l'...» 425222 wikitext text/x-wiki {{po|Latene et latene|Latene (discramiaedje)}} {{Wiccionaire|Latene}} '''Latene''' (la-minme, '''''Laténe'''''<ref>Li son /e/ dins ç' payis la d' Hesbaye, c' est li [[spotchåve voyale]] (waitîz a ''l'''é''' Mouhagne''' a ''Latinne'', [[TG1]] p. 38.); did la li rfondaedje erîlé avou l' [[cawete -ene]], come [[Transine]] / [[Transene]], [[Djedine]] / [[Djedene]].</ref>, {{fr}} ''Latinne'', c' e-st èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou [[Braive]], e l' [[province di Lidje]]. * <nowiki>[[Imådje:eglijhe_xxx.jpg|thumb|eglijhe]]</nowiki> == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] '''4261''' (nén candjî): * [[Limero diyalectolodjike]]: '''W 63''' (mwaisse pont di l' [[ALW]]). * [[Arondixhmint]]: [[Wareme]] == Nos d' plaece di Latene == Kékes [[Toponimeye do walon|nos d' plaece]] di Latene === Hamteas === * [[Hosdin]] === Ôtès plaeces === * li [[Mouhagne]] (''lé mouhagne'', fr. ''La Méhaigne'') * al Bele Tereze (''al bèle Tèrése''). == Sourdant == {{Commonscat|Latinne}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Lidje]] era8wlm21sr5jx7oxjw8l108w4bleps 425223 425222 2026-06-17T12:07:57Z Lucyin 16 /* Ôtès plaeces */ 425223 wikitext text/x-wiki {{po|Latene et latene|Latene (discramiaedje)}} {{Wiccionaire|Latene}} '''Latene''' (la-minme, '''''Laténe'''''<ref>Li son /e/ dins ç' payis la d' Hesbaye, c' est li [[spotchåve voyale]] (waitîz a ''l'''é''' Mouhagne''' a ''Latinne'', [[TG1]] p. 38.); did la li rfondaedje erîlé avou l' [[cawete -ene]], come [[Transine]] / [[Transene]], [[Djedine]] / [[Djedene]].</ref>, {{fr}} ''Latinne'', c' e-st èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou [[Braive]], e l' [[province di Lidje]]. * <nowiki>[[Imådje:eglijhe_xxx.jpg|thumb|eglijhe]]</nowiki> == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] '''4261''' (nén candjî): * [[Limero diyalectolodjike]]: '''W 63''' (mwaisse pont di l' [[ALW]]). * [[Arondixhmint]]: [[Wareme]] == Nos d' plaece di Latene == Kékes [[Toponimeye do walon|nos d' plaece]] di Latene === Hamteas === * [[Hosdin]] === Ôtès plaeces === * li [[Mouhagne (aiwe)|Mouhagne]] (''lé mouhagne'', fr. ''La Méhaigne'') * al Bele Tereze (''al bèle Tèrése''). == Sourdant == {{Commonscat|Latinne}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Lidje]] 3dyy6c8l6dwypwsjz4gv10lfupyqysm 425234 425223 2026-06-17T12:26:33Z Lucyin 16 425234 wikitext text/x-wiki {{po|Latene et latene|Latene (discramiaedje)}} {{Wiccionaire|Latene}} '''Latene''' (la-minme, '''''Laténe'''''<ref>Li son /e/ dins ç' payis la d' Hesbaye, c' est li [[spotchåve voyale]] (waitîz a ''l'''é''' Mouhagne''' a ''Latinne'', [[TG1]] p. 38.); did la li rfondaedje erîlé avou l' [[cawete -ene]], come [[Transine]] / [[Transene]], [[Djedine]] / [[Djedene]].</ref>, {{fr}} ''Latinne'', c' e-st èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou [[Braive]], e l' [[province di Lidje]]. [[Imådje:Latinne E1JPG.jpg|thumb|eglijhe]] == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] '''4261''' (nén candjî): * [[Limero diyalectolodjike]]: '''W 63''' (mwaisse pont di l' [[ALW]]). * [[Arondixhmint]]: [[Wareme]] == Nos d' plaece di Latene == Kékes [[Toponimeye do walon|nos d' plaece]] di Latene === Hamteas === * [[Hosdin]] === Ôtès plaeces === * li [[Mouhagne (aiwe)|Mouhagne]] (''lé mouhagne'', fr. ''La Méhaigne'') * al Bele Tereze (''al bèle Tèrése''). == Sourdant == {{Commonscat|Latinne}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Lidje]] l50pohqm719xgvt1fewklxussvjpkx4 425235 425234 2026-06-17T12:27:15Z Lucyin 16 425235 wikitext text/x-wiki {{po|Latene et latene|Latene (discramiaedje)}} {{Wiccionaire|Latene}} '''Latene''' (la-minme, '''''Laténe'''''<ref>Li son /e/ dins ç' payis la d' Hesbaye, c' est li [[spotchåve voyale]] (waitîz a ''l'''é''' Mouhagne''' a ''Latinne'', [[TG1]] p. 38.); did la li rfondaedje erîlé avou l' [[cawete -ene]], come [[Transine]] / [[Transene]], [[Djèdine]] / [[Djedene]].</ref>, {{fr}} ''Latinne'', c' e-st èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou [[Braive]], e l' [[province di Lidje]]. [[Imådje:Latinne E1JPG.jpg|thumb|eglijhe]] == Mwaissès dnêyes == * [[Limeros del posse]] '''4261''' (nén candjî): * [[Limero diyalectolodjike]]: '''W 63''' (mwaisse pont di l' [[ALW]]). * [[Arondixhmint]]: [[Wareme]] == Nos d' plaece di Latene == Kékes [[Toponimeye do walon|nos d' plaece]] di Latene === Hamteas === * [[Hosdin]] === Ôtès plaeces === * li [[Mouhagne (aiwe)|Mouhagne]] (''lé mouhagne'', fr. ''La Méhaigne'') * al Bele Tereze (''al bèle Tèrése''). == Sourdant == {{Commonscat|Latinne}} [[Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye]] [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye]] [[Categoreye:Province di Lidje]] sgo7vvsapfya3hc0cthi4bzfcfl2lkb 0 55075 425229 2026-06-17T12:11:29Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Mouhagne]] viè [[Mouhagne (discramiaedje)]] 425229 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Mouhagne (discramiaedje)]] 2xifi8h0ojz30k582r0yj7exz7beeyf 0 55076 425233 2026-06-17T12:24:47Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Mareye (mame da Djezus)]] 425233 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Mareye (mame da Djezus)]] i00zggopgvj1ithn14uflo5uabj23t5 0 55077 425236 2026-06-17T12:27:46Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Djedene (viyaedje)]] 425236 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Djedene (viyaedje)]] 13hiok5qz2s3h3n5phxj2vcu481t24u 0 55078 425240 2026-06-17T18:39:49Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Wåjhî]] viè [[Wâjî]] : prononçaedje did la sorlon TG1 425240 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Wâjî]] o2een152sqxru582cjljh0d3b8k79pb 0 55079 425245 2026-06-18T09:32:37Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Signeurreye]] 425245 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Signeurreye]] 7g6kg3lcsw7zv79w6z3nxsfx0rqm4b0 0 55080 425254 2026-06-18T10:27:00Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[L’ istwere do monde racontêye pa les biesses (contes)]] viè [[L’istwêre do monde racontéye pa lès bièsses (contes)]] 425254 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[L’istwêre do monde racontéye pa lès bièsses (contes)]] jdvc7txk1kl8rkey7sukwg3672orqre