accion

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.46.0-wmf.23 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet accion 0 4331 432770 426086 2026-04-08T21:33:32Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432770 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|actiō|actio|sourd=la}} {{m-s}}, adon racuzinåve avou l' {{p|aucion|fro}}, l' {{p|azione|it}} eyet l' {{p|acció|ca}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ak.sjɔ̃|ak.ʃɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|ak.sjɔ̃}} * {{Ric|ac.cion}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # çou k’ on [[fé|fwait]]. # {{linw|wa}} [[fijhaedje]] (lomaedje di ou kel viebe fwait). # {{fin|wa}} tite di prôpieté d’ ene pårt d’ ene societé ås accions. #* Asteme cwand les {{~s}} gripèt pår : les åbes ni crexhnut nén disk’ å cir. #* BABILÔNE. - Cwantes {{~s}} av ? TÅTÎ. - Rén k' ene, mins dj' a d' l' espwer toplin. I fåt k' gn åye onk ki l' åye … {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne V, v. 96-97}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[accioner]] * [[accionaire]] * {{Lka}} ''[[Wiccionaire:noûmot a diswalper:åjhon|åjhon]]'' ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[d’ accion]] / [[daccion]] * [[boune accion]] * [[no d’ accion]] (no d’ [[fijhaedje]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=accion do viebe (croejhete)| * [[fijhaedje]] }} {{Boesse|tite=çou k' on fwait| * [[faitindje]] (mwais costé) * [[keure]] (bon et mwais costé) }} {{Boesse|tite=droet so ene pårteye do tcheté d' ene societé| * [[pårt]] * [[tite]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | accion = E1,E21, R10 | acsion = E1,E34, O0,FO4:action (a « action »), S0 | action = E34 | akchon = E1, JKlc | akcion = E203 | aksion = S17 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|çou k' on fwait |fr= {{t+|fr|action}} }} {{ratour|pårt di societé |fr= {{t+|fr|action}}, {{t+|fr|part}} }} 38soittzdjy2z4mic8h2hracv4qlcek acdiner 0 4332 432771 398097 2026-04-08T21:39:18Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432771 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{V|diner}} {{dbet|ac|v|wa}} {{çdom}} {{caw|er|v|wa}}. ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=1|A=acdin|C=acden|come=copiner}} {{~}} # {{vc}} diner come bistoke. #* {{~|Acdinez}} m' ene rawete di frambåjhes # {{vc}} {{vind|wa}} diner come pris. #* Dji lyi {{~|a-st acdiné}} troes patårs di s' martchandijhe et i m' a rbouté. # {{np-vprV}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[li djoû l’ acdene]]: po dire k' on pout profiter d' on djoû d' fiesse, po s' dvierti. ==== {{H|Sp}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | acdiner = R9,R10,R11 | ac’diner = E1 | acduner = E34 | akdiné = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|diner come bistoke |fr= {{t+|fr|donner}}, {{t+|fr|offrir}} }} {{ratour|diner come pris |fr= {{t+|fr|offrir}}, {{t+|fr|proposer}} }} qhxvyclf5wc9fj1x5pdml20w6508oyg alouwer 0 4596 432764 405024 2026-04-08T20:53:27Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +C9a 432764 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|allocare|sourd=la}} (louwer), adon racuzinåve avou l' {{p|allouer|fr}} eyet l' inglès to {{p|allow|en}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.lu.we|a.lu.wɛ|a.lo.we.|a.lu.we}} ** {{pzc}} {{AFE|a.lu.we}} * {{Ric|a·lou·wer}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=alouw|C=alow|come=alouwer}} {{~}} {{vc}} # eployî (copurade po ene sacwè k' on paye). #* E l' ivier, on-z {{~|alouwe}} beacôp d' ôle et d' hoye. #: {{r|fåte di bon, li måva s' alouwe}} : dijhêye po dire k' i s' fåt continter di çou k' i gn a. # uzer, divni vî ou si sketer d' aveur sitî bråmint eployî. #* Mes tchåsses {{~|sont-st alouwêyes}} al betchete. {{s-rif|E203}} #* Mes solés sont-st '''alouwés'''. #* {{~|Alouwer}} s' santé a shijhler. #* Mi, dj' a li stoumak '''alouwé''' (Sourdance : ''Quatre dialogues de paysans (1631-1636)'', ramexhnés pa Jean Haust) #* {{lang|wa-fel|Po qu'nos n''''alouwanse''' nin bin viteL'èritèdje di nos ratayons,Ratokans l'feû di nosse WalonEt nos rârons tote nosse dibite.}} {{s|PHT}} # [[dispinser]], furler. #* E l' ivier, on-z {{~|alowe}} beacôp d' hoye et d' ôle. {{s-rif|E203}} #* Divins on grand manaedje, on-z {{~|alowe}} des aidants ki c' e-st ene sogne. {{s-rif|E203}} #* I n' fåt nén {{~}} a målvå. #* Il {{~|alouwe}} ses çanses fwait-a-fwait k' i les wangne. #* Ele {{~|alowe}} voltî ene dimeye pice. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Buskintege", p.17}} #* On n’ oize ahonti l’ ritchådK’ {{~|alowe}} ses çanses a målvå. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « C’è-st-ine couyonåde», 1922, p.128}} # {{np-vprV}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|sins alouwer èn aidant}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[alouweu]], [[alouwaedje]], [[alouwant]] * [[ralouwer]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[alouwe-sôs]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (diner des cwårs) : [[dispinser]] * (froxhî ene sacwè tot l' eployant) : [[uzer]], [[dizawurer]], [[gåter]] ==== {{H|contråve}} ==== * (diner des cwårs) : [[spårgnî]], [[mete di cresse]] ==== {{H|fås amisse}} ==== Li francès « allouer » et l' inglès « allow » n' ont nén l' minme sinse. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | alouer = C9a | alouwè = C13 | alouwé = E89,E177a:Alouwé\,_Alowé,E203 | alouwer = C9, E1, R9,R10,R11,R13 | alowé = E177a:Alouwé\,_Alowé | alower = E21,E34 | alowez = E212 | aluwè = C1,C8 | aluwer = O0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dispinser | fr = {{t+|fr|dépenser}} }} {{ratour| | fr = {{t+|fr|user}}, {{t+|fr|abîmer}} }} humk3ujwvw5g88833cpbb4jea7enxif alouweu 0 4597 432765 352546 2026-04-08T20:56:09Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +C9a 432765 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-|o=alouweu|f=alouweuse|f2=alouwresse}} '''alouweu''', '''alouweuse''' u '''alouwresse''' [o.f.n.] onk, ene k' [[alouwer|alouwe]] totes ses çanses. rl a: [[furleu]], [[furlandeu]], [[kischireu]], [[kitapeu]], [[foteu-evoye]]. {{lang|fr|F. dépensier (ère).}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | alouweu, alouweuse u alouwresse = R9,R10,R11:alouwer | alouweû, alouweûse u alouwerèsse = E1:alouwer | aloweur, alowresse = E212 | aloueu = C9a | alouweu = R13 | alouweû = C9,C13 | aluweû = C1,C8 }} j6tixre6s7vno30er7s2v4mp6lchozh alôrse 0 4603 432763 395686 2026-04-08T20:48:51Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +C9a 432763 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Adv|wa}} === === {{H|Adv|wa}} === {{~}} # [[adon]]. #* Cwand les Francès nd åront ralé, Les crapådes si lairont crever Tolmonde alôrse les couyonrè ([[Invintåre des vîs pus tecses e walon (live)|Les viyaedjes di Loncin et d' Awans, tchanson d' 1792]]). #* Vocial ene pitite lisse des lives k' on s' sierveut alôrse po lére {{s-rif|E203}} #: {{lang|fr|F. alors, à ce moment, à cette époque.}} # [[dabôrd]], [[ça fwait ki]]. #* Alôrse, come convnou, Fifine pout sôrti do bwès, si mete a cwate pates, et cmincî a zoupler come on lapén, ey e minme tins, bawer come on tchivroû {{s-rif|EBen}} #: {{lang|fr|F. alors, dès lors.}} Etimolodjeye : riwalonijhî calcaedje do F. "{{lang|fr|alors}}", {{nm|1750}}. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | alôrs = C9a, E1 | alôrs′ = C1,C9, E1,E21, S3 | alôrse = R10 | alôrss = E203 }} Parintêye : [[lôrse]]. ---- * [[:w:adviebe|Dipus d' racsegnes so les adviebes]] * [[:w:Displouctaedje_des_trokes_di_cossounes_%C3%A5_coron#Fo.C3.BB-r.C3.AEles|"alôrse", c' est ene foû-rîle pol displouctaedje des trokes di cossounes å coron]] e2be22u6u3djd19hgqsfec4fmehb1ps amateur 0 4611 432768 423785 2026-04-08T21:17:30Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +C9a 432768 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{djermon|wa}} Etimolodjeye: riwalonijhî calcaedje do francès, avou l' [[cawete -eur di calcaedje]]. === {{H|Su|wa}} === {{~}} # onk (ene) ki voet voltî ene sacwè. #* Pablo est '''amateur''' di "Linux", come dit li mwaisse pådje di s' waibe. #* Mins vos, Djôzef, k’ est l’ fi d’ on colebeu et d’ on fén, bén k’ i n’ åye måy tchançlé, vos dvoz-t-esse èn {{~}} ? {{s-rif|HSim| « Li bleû-bîhe » 1886, (eplaidaedje da Jean Haust e 1936), p.22}} #* Dj' a co on flori bleu ki våt s' pezant d' ôr po l' {{~}}... Vos n' fjhoz nén dvins les colons paret vos Monsieu Dåvid ? {{s-rif|JMvm|(1933), p.8}} #: On dit eto: [[rafiyant]], [[rindou]], [[araedjî]]. {{lang|fr|F. amateur.}} # onk (ene) ki vout atchter ene sacwè. #* Dj' a yeu des '''amateurs''' pol måjhone. #* C' est e m' barake K' on voet si dj' blague ! Djans k' on-z intere Les cis k' sont-st amateurs. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li pus bell’ baraqu’ di so l’fôre'', p.61}} #* Monsieu monta so ses grands tchvås, tot djhant k' dj' end aveu minti, ki dj' n' aveu nol {{~}}, ki dj' lyi voleu haper ses çanses !... {{s-rif|HSim|"Janète" (1911), eplaidaedje da Jean Haust di 1936), p.154}} #: On dit eto: [[atchteu]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | amateur = R10,R11 | amateûr = C1,C8,C9,C9a, E1,E21,E34, O4 }} r8an88rf6e7ipr91fyz9y5bjgh3483c Aidance:Modeles 12 29534 432779 432266 2026-04-09T06:31:32Z Lucyin 218 /* Troke di modeles */ 432779 wikitext text/x-wiki :''[[Aidance:Aidance|Mwaisse pådje po l' aidance]]'' '''Pådje d' esplikêye des modeles''' On '''modele''', c' est des letes metowe inte des crolêyès åtchetes, ki sont todi les minmes, et ki si håynèt come vos avoz decidé dins leu pådje sourdant. Metans li modele po mete al tiesse d' ene intrêye d' on dné lingaedje c' est {{modele|L}}, avou l' côde do lingaedje come paramete, dj' ô bén: {{modele|L|wa}}. Si vos vloz vey si pådje sourdant, ki pa des côps dene plus d' esplikeyes so l' eployaedje do modele, vos ploz clitchî so ç' no dins l' djivêye des modeles cial pa dzo. Vos ploz eto taper « Modele: » eyet s' no (metans « Modele:L ») dins l' pitit [[purnea]] «cweri» cial a [[hintche]]. Vos lzès ploz ramidrer, si vos savoz cmint fé. Asteme, les modeles do Wiccionaire sont co dizo rcwerance. I ndè dmeure des vîs, ki n' sont pus eployîs. Por vos cnoxhe "li dierinne môde", loukîz des mots ki rshonnèt å ci ki vos vôrîz bén fé moussî dins l' [[Wiccionaire:Intrêyes_bén_apontieyes|indecse des intrêyes bén apontieyes]]. == Modeles djenerås == * mot djusse kimincî : {{modele|djermon}} * Tiesse d' on mot dins on lingaedje : mete {{modele|L|<côde lingaedje>}} come tite di prumî livea (dj' ô bén, pol walon: <nowiki>== {{L|wa}} ==</nowiki>) * Tiesse des hagnons d' deujhinme livea: on eploye li modele {{modele|H|xxxx}} (come '''H'''agnon) come tite (dj' ô bén: <nowiki>=== {{H|xxxx}} ===</nowiki>. ** po les hagnons d' croejhete (Viebe, Sustantif,...) on doet dner ossu l' lingaedje: {{modele|H|Vi|wa}} (vey pus lon pol djivêye) ** pol hagnon "'''Etimolodjeye'''" : eployî {{modele|H|etimolodjeye}} *** etimolodjeye nén cnoxhowe : {{modele|Etim?}} ** Tite do hagnon "'''Prononçaedje'''" : eployî {{modele|H|Pr}} et poy: * {{modele|WAFE}} ** {{modele|prcoi}} {{modele|AFE|pro.nõ.sɛʧ|pro.nõ.saʧ|...}} ** {{modele|pzc}} {{modele|AFE|<prononçaedje zero cnoxheu>}} * {{modele|Ric|dis.cô.paedje. .do. .mot}} ** Modeles del sôre do mot el '''croejhete''' : *** {{modele|H|Su}} : Sustantif (kimon no) *** {{modele|H|NP}} : No prôpe *** {{modele|H|Vi}} : Viebe *** {{modele|H|Addj}} : Addjectif *** {{modele|H|Adv}} : Adviebe *** {{modele|H|Adjon}} : Adjondrece *** {{modele|H|Div}} : Divancete *** {{modele|H|Divire}} : Divancetire * Riscrijhaedje do mwaisse mot e cråssès letes : {{modele|~}} * Mot ki n' vinèt ki dins ene metowe ratourneure : {{modele|d-rat}} {{Lka}} [[djun]] * Tite do hagnon "'''Ratourneures'''" : eployî {{modele|H|Reu}} ** raclôre li ratourneure avou : {{modele|r|.....}} (riwaitîz l' pådje d' esplikêyes po les parametes di categorijhaedje) * Tite do hagnon "Parintaedje" : {{modele|H|Pa}} * Tite do hagnon "Mots d' aplacaedje" : {{modele|H|A}} * Tite do hagnon "Sinonimeye" : {{modele|H|Si}} * Tite do hagnon "Mots vijhéns" : {{modele|H|MV}} * Tite do hagnon "Omofones" : {{modele|H|Of}} * Tite do hagnon "Contråve" : {{modele|H|Ct}} * Tite do hagnon "Pwaire minimom" : {{modele|H|PM}} * Tite do hagnon "Ortografeye" : {{modele|H|Or}} ** tåvlea des ortografeyes come çouci : {{modele|Orto | ineôrtografèye {{=}} E1, E34, ... | ôteortografîye {{=}} O4, ... }} Ces racsegnes la polèt eto esse rindjeye dins l' ridant "Sourdants" ou "Rilomêye do mot" (loukîz ciddé ådzo). * Tite do hagnon "Rilomêye do mot" : {{modele|H|RM}} * Tite do hagnon "Ratournaedjes" : {{modele|H|Ra}} * Tite do hagnon "Sourdants" : {{modele|H|S}} (on nel metrè nén s' i gn a ddja on hagnon "Ortografeyes e sistinme Feller", ca c' est l' minme [[cayet]]). U adon, pa oniesté, si on-z a stî rapexhî bråmint des idêyes lavola. Ene sacwè co a ndè dvizer. == Troke di modeles == Vocial ene troke di modeles; end a ddja po fé si vos vloz edåmer èn årtike "al dierinne môde". <nowiki> == {{L|wa-fel}} == == {{L|wa-vsis}} == =={{L|wa-nst}}== {{~nst|d’ l’}} =={{L|wa}}== {{-spodiv-RI|xxx}} {{-spodiv-S|xxx}} {{-spodiv-E|xxx}} {{-spodiv-KI|xxx}} {{-spodiv-DIS|xxx}} {{-drif-|tcheptî}} {{-drif-|ling=zgh|ⴰⵣⵖⴰⵔ}} {{-drifor-}} {{-drifco-}} {{-SCH-}} {{-spodiv-E|schô}} === {{H|rifaflotaedje}} === * {{=dsf-ar}} « [[]] » * {{fafl-ary}} « [[]] » === {{H|ralfabetijhaedje}} === * {{=ral}} « [[]] » * {{=ral}} « [[]] » === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|xxx|sourd=}} {{BdjV|A|brey|braire}} {{bet|yy|s|wa}} {{çdom}} {{caw|xxx|s|wa}}. {{Sh-m|||}} {{Epr|xxx|fr|wa}} {{m-s}}. {{Etim?}} {{e?}} {{Apl|wa}} «[[]]» + «[[]]» {{Sp-apl}} {{Lka|xxx|Etimolodjeye}} ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|||||||}} ɔːøːʀɑɑ̃ʧɛ̃ɛːʤɔ̃õɲeẽːʃʒœəæ {{BS|ô}} ** {{pzc}} {{AFE|.'}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀõ.'ziː|odio=Wa_.ogg|ling=wa}} * {{Ric|må·gri·yeus}} ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} {{AFE|kər.kæz|odio=Ary kerkaz كركاز.ogg|lang=ary}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} / {{f}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|o=|f=}} {{~}} {{o}} / {{f}} {{-su-|ling=en}} ==={{H|sustantivire|wa}}=== {{-su-|pl=}} {{~}} {{o}} / {{f}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{~}} {{vc}} {{vsc}} {{loyén prono}} {{loyén prono|wa|'}} {{-codjow-|troke=1|A=bout|come=bouter}} {{-codjow-|troke=2|A=atôtch|come=waitî}} {{-codjow-|troke=2|A=tches|come=tchessî}} {{-codjow-|troke=1|A=tchict|B=tchictêy|come=tchicter}} {{-codjow-|troke=3|A=tcher|come=tcheryî}} {{-codjow-|troke=2|A=tårdj|B=tådj|come=tårdjî}} {{-codjow-|troke=1|A=shofl|B=shofel|come=shofler}} {{-codjow-|troke=1|A=mostr|B=moster|come=mostrer}} {{-codjow-|troke=1|A=copin|C=copen|come=copiner}} {{-codjow-|troke=1|A=alouw|C=alow|come=alouwer}} {{-codjow-|troke=1|A=dur|C=deur|come=durer}} {{-codjow-|troke=1|A=vik|come=viker}} {{-codjow-|troke=1|A=wård|B=wåd|come=wårder}} {{-codjow-|troke=2|A=criy|C=crey|come=criyî}} {{-codjow-|troke=2|A=toirtch|B=toitch|B.2=toirtchey|come=toirtchî}} picî: troke=2|A=piç|B=piç loukî troke=2|A=louk {{-codjow-|troke=1|A=meting|come=baguer}} bôgyî: troke=3|A=bôg {{-codjow-|troke = 4|A = ...ixh|B = .... (sins -i)|come = prusti}} {{-codjow-|troke=5|A=ratind|B=ratind|come=ratinde}} {{-codjow-|troke=5|A=kinoxh|B=kinoxh|come=mete}} {{-codjow-|troke=5|A=v(i)n|B=vén|C=vegn|come=v(i)ni}} {{-codjow-|troke=5|A=brey|B=brai|C=braiy|PE=brai|come=braire}} {{-codjow-|troke=5|A=bol|B=boû|C=bol|PE=[[boû]] / [[bolou]]|come=boure}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vs|foû|wa}} {{vsc}} ==={{H|codjowa|wa}}=== {{~}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-tpdr|o=(e)sportif|f=(e)sportive}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} ==={{H|addjectivire|wa}}=== {{-addjwa-tpdr|o=|f=|opl=|fpl=}} {{~}} {{o}} {{a-atr}} ==={{H|adviebe|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} ==={{H|advierbire|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} ==={{H|aloyrece|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} ==={{H|mot-fråze|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} ==={{H|divancete|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} {{o}} === {{H|cawete di codjowaedje|wa}} === {{~}} ==={{H|dijhêye|wa}}=== {{~}} ==={{H|spot|wa}}=== {{~}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[]] #{{r|}} ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== ==== {{H|piceures di croejhete}} ==== ==== {{H|piceures di croejhete|zgh}} ==== {{-haetchamzO-|ⵙⵔⴷⵓⵏ}} {{-haetchamzTA-|}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[xxx]] }} * {{Lka|xxx|Parintaedje}} {{mse}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[xxx]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=boket d’ a| * [[schipe]] * [[siclat]] * {{Lka|xxx|Sinonimeye}} }} ==== {{H|contråve}} ==== ==== {{H|mots vijhéns}} ==== ==== {{H|dizotrins mots}} ==== {{Rvz}} ==== {{H|dizeutrins mots}} ==== ==== {{H|variantes}} ==== ==== {{H|dischindance}} ==== {{Dischindance | ca = [[canal]] | en = [[canal]], [[channel]] }} ==== {{H|omofoneye}} ==== ==== {{H|fås amisse}} ==== ==== {{H|pwaire minimom}} ==== ==== {{H|rilomêye do mot}} ==== {{Tit}} * [[]] {{PN}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}}, {{BA}}, {{AN}}, {{WL}}, {{AWP}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto|lang=zgh ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | adon = O5 | anon = R10 |- = C13,R13 }} {{=fon|?|tchapitya}} {{=wis|tehng|tins}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sinse ratourné {{Lka|xxx|Ratournaedjes}} |fr= {{t+|fr|}} |en= {{t+|en|}} |nl= {{t+|nl|}} |de= {{t+|de|}} |es= {{t+|es|}} |ar= {{t+|ar|mot-ar|ral=|ar-fafl=}} |ary= {{t+|ary|mot-ary|ral=|ar-fafl=}} |zgh= {{t+|zgh|mot-tfn|ral=}} |mt= {{t+|mt|}} |pcd= {{t+|pcd|mot}} |lorg= {{t+|lorg|mot}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} {{wp|xxx}} === {{H|sourdants}} === === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP13s|***}}. # {{SP13s|***}}. # {{Kim2s|***}}. {{Cos-3-mete}} {{CoSP13s-ratin}} => # {{SP13s|{{np2}}}}. {{Cos-3-mete}} ==={{H|PE|wa}}=== {{-perwa-î|zzz}} {{PE=}} {{PE=sc}} === {{H|Cos|wa}}=== {{IP1S+Kim2S-4}} => {{-drifco-|{{PAGENAME}}xh}} {{~}} # {{IP1s|xxx}}. # {{Kim2s|xxx}}. </nowiki> ÉÈÀ əᵊæēōī£#å ôⁿéⁿîⁿe̊œėĕē «»…‿ ′’≠ ± ŋɛ̃ɛãɔ̃õñẽĩ χ«» ṣ ṛ ε ɔøː · ɣ ʤ ʒ ʧ ʃ ʀ ʁ cha = roa-cha õɔ̃ ó ñíúóá … ḥẓṣṛṭḍgʷkʷɣ ɑ̃,ɪ == Modeles pol hagnon "Etimolodjeye" == === D' après on bodje etimolodjike === * {{modele|Bdjla}} : Bodje etimolodjike latén (dene otomaticmint [[:Categoreye:Mots do walon vinant do latén|li categoreye]]). * {{modele|Bdjti}} : Bodje etimolodjike tîxhon (dene otomaticmint [[:Categoreye:Mots walons d' etimolodjeye tîxhone|li categoreye]]). ** {{modele|Bdjfrk}} : Bodje etimolodjike francike (dene otomaticmint [[:Categoreye:Mots do walon d' etimolodjeye francike|li categoreye]]). * {{modele|Bdjga}} : Bodje etimolodjike gayel (dene otomaticmint [[:Categoreye:Mots do walon vinant do gayel|li categoreye]]). === po rahoukî li FEW === Les rahoucas des bodjes etimolodjikes acertinés dins l' [[w:FEW|FEW]] (on lzès trouve dins [[Sourdant:E212b|E212b]], [[Sourdant:S0|S0]], les [[Sourdant:ALW|ALW]], les tezes et memweres di studiants, evnd.) si fwaiynut avou l' modele {{modele|FEW}} adonpwis li limero do tome e cråssès letes, et l' pådje; boutans <nowiki>{{FEW|12|236|b}}}</nowiki> dene : '''12''' 236b. Si les mots n' sont nén co e l' FEW, et k' î divrént esse (come c' est marké dins les minmes sourdants), eployîz l' modele {{modele|dFEW}} pus l' hagnon la k' elzès fåreut stitchî. === D' après l' mwaisse årtike (femrins, spotcheyès fômes... === <nowiki>{{Ef}}</nowiki> Ehåyî femrin (dene otomaticmint [[:Categoreye:Ehåyîs femrins|li categoreye]]). == Årtikes avou deus mots omonimes, u di deus diferinnès croejhetes == Si les omonimes sont des mots d' croejhete diferinne mins d' ene minme etimolodjeye; adon les tites di croejhete (dinés pa les modeles {{modele|H|Su|wa}}, {{modele|H|Vi|wa}}, evnd) sufixhèt po lzès dispårti. Ces modeles fjhèt des etiketes ki plèt esse eployeyes po-z ariver direk sol bon hagnon. Metans, a [[magnî]], i gn a 3 omonimes: on viebe {{modele|H|Vi|wa}}, on sustantif-viebe {{modele|H|Su-vi|wa}} eyet on pårticipe erirece {{modele|H|PE|wa}}; çou ki dene les etiketes shuvantes: [[magnî#Walon Viebe]], [[magnî#Walon Sustantif-viebe]] eyet [[magnî#Pårticipe erirece]] Si l' etimolodjeye est diferinne, adon on dispårtixhe avou l' modele d' etimolodjeye. Metans, a [[live]] i gn a troes sustantifs diferins; adon on dene å modele di tite di l' etimolodjeye, li côde do lingaedje eyet des limeros d' dispårtaedje: {{modele|H|etimolodjeye|wa|1}}, <nowiki>{{H|etimolodjeye|wa|2}}, {{H|etimolodjeye|wa|3}}</nowiki>; çou ki dene les etiketes shuvantes: [[live#Walon 1]], [[live#Walon 2]], [[live#Walon 3]] == Modeles pol hagnon "Prononçadje" == === Modele li pus eployî asteure === * <nowiki>{{WAFE}}</nowiki> ** <nowiki>{{prcoi}} {{AFE|p1|p2|p3|p4| ... }}</nowiki> ** <nowiki>{{pzc}} {{AFE|pzc}}</nowiki> Si on vout di tote foice håyner li djeyografeye des accints : (Loukîz a [[saloe]]) * <nowiki>{{Lidje}}</nowiki> Walon do Levant * <nowiki>{{H-VS}}</nowiki> Payis di Hu et del Viye Såm (prononçaedje "û" do [[w:betchfessî OE|betchfessî OE]]) ... === po les mots avou on seu prononçaedje === On mete padrî li modele <nowiki>{{1pr}}</nowiki> kel va categorijhî ([[:Categoreye:Mots ki s' prononcèt parey totavå|Mots ki s' prononcèt parey totavå]]) {{Lka}} [[take#Etimolodjeye 1|take]] === po les mots avou on mwaisse prononçaedje bén clair === C' est l' prumî ki serè marké pol roye des prononçaedjes coinreces. On metrè padrî li modele <nowiki>{{c1pr}}</nowiki> (cåzu k' 1 prononçaedje) kel va categorijhî ([[:Categoreye:Mots ki s' prononcèt parey cåzu totavå|Mots ki s' prononcèt parey cåzu totavå]]) {{Lka}} [[drap]], [[fotche]], [[fonne]] == Modeles po les sustantifs == === avou des tåvleas === C' est bråmint mî di mostrer totes les cognes do mot, rapoirt ås djinre et nombe, so des tåvleas : * <nowiki>{{-wasu-}}</nowiki> : tåvlea avou 2 gayoles, singulî et pluriyal : [[erî-fa]] * <nowiki>{{-wasu-f}}</nowiki> : tåvlea avou 4 gayoles, femrin omrin, singulî et pluriyal : po les sustantifs et les addjectifs todi metou padrî. I vos fåt scrire les 4 cognes; vos l' ploz rcopyî dins l' pådje do femrin, do pluriyal, do femrin pluriyal. * <nowiki>{{-wasu-f2}}</nowiki> : tåvlea avou 6 gayoles : deus femrins ey èn omrins + les 3 pluriyals. Po les [[:Categoreye:nos d' fijheus|nos d' fijheus]] et sacwants nos d' mestîs avou l' cawete -î ([[guerî]]) * <nowiki>{{-wasu-e}}</nowiki> : tåvlea otomatike avou 4 gayoles po les cmons nos ki fjhèt leu femrin avou "-e" ([[gueuyåd]]); i n' fåt nén rcopyî les 4 mots dins l' modele, mins on n' pout nén rcopyî l' tåvlea so les ôtes pådjes (li cene do femrin...) * <nowiki>{{-wasu-ne}}</nowiki> : parey po les femrins ki s' fwaiynut tot radjoutant -ne ([[tchesturlin]]). * <nowiki>{{-wasu-addj}}</nowiki> : tåvlea avou 6 gayoles et 5 cognes, femrin, omrin, singulî et pluriyal, et femrin pluriyal metou padvant ([[w:coron -ès|coron -ès]]) : po les addjectifs ki s' plèt mete divant l' no. I vos fåt scrire les 5 cognes (5 nén 6 paski l' omrin pluriyal metou padvant ni candje nén). La eto, vos avoz l' [[ådjeu]] di rcopyî l' minme tåvlea dins l' pådje do femrin, do pluriyal, do femrin pluriyal, do femrin pluriyal metou padvant. Loukîz a "[[tchårné]]". === sins tåvlea === C' est ddja des vîs modeles : vos les ploz rapontyî avou des tåvleas. * <nowiki>{{==kf}}</nowiki> : ki l' femrin, c' est : * <nowiki>{{==kfs}}</nowiki> : ki les femrins, c' est : ([[w:no d' fijheu|no d' fijheu]] avou on femrin avou l' cawete -euse, ey èn ôte avou l' cawete -resse; loukîz a : [[troufleu]] * <nowiki>{{==k-o}}</nowiki> : : ki l' femrin, c' est : * <nowiki>{{==kpl}}</nowiki> : ki l' pluriyal, c' est : * <nowiki>{{==ksg}}</nowiki> : ki l' singulî, c' est : * {{modele|spl|<lingaedje>}} : pus sovint eployî å pluriyal; dins ç' cas la, '''li mot e pluriyal rexhe otomaticmint'''; nén dandjî del rimarker. * {{modele|tsg|<lingaedje>}} : todi å singulî * {{modele|tpl|<lingaedje>}} : todi å pluriyal === Pådjes di sustantifs pluriyals === * On modele po fé ene simpe pådje d' on pluriyal : <nowiki>{{Plu}}</nowiki> Loukîz a: [[esplikêyes]] * Po les mots eployîs pus sovint å pluriyal k' å singulî (avou l' minme sinse) : [[breles]] * Mots avou on sinse especiå å pluriyal : [[cingues]] Po des pus spepieusès categoreyes, alez s' vey so : [[:Categoreye:Sustantifs pluriyals|Sustantifs pluriyals categorijhîs]] Egzimpes di mots dins des spepieusès categoreyes do pluriyal : * [[waibes]] * [[ratoûs]], [[breles]] * [[mezåjhes]] * [[waibes]] === Pådjes di sustantifs femrins === * cawete -euse : [[copieuse]] * cawete -resse : [[copeyresse]] * sins rîlêye : [[bandiye]], [[soçone]] == Modeles po les viebes == L' intrêye d' on viebe (après l' etimolodjeye et l' prononçaedje) si fwait pa ene tripe roye di formules sol piceure ki shût : <nowiki>=== {{H|Vi|wa}} ===</nowiki> <nowiki>{{-codjow-|troke=..|...}}</nowiki> <nowiki>{{~}} {{vc}}</nowiki> === Tite di hagnon === * {{modele|H|Vi|wa}} : Tite do hagnon po èn infinitif * {{modele|H|Co|wa}} : Tite do hagnon po on seu [[codjowa]] : {{lka}} [[åreuss]] * {{modele|H|Cos|wa}} : Tite do hagnon po sacwants [[codjowa]]s (si scrijhant parey); {{lka}} [[sieve]] * {{modele|H|PE|wa}} : Tite do hagnon po on pårticipe erirece; {{lka}} [[vinou]] * {{modele|H|PP|wa}} : Tite do hagnon po on pårticipe prezintrece {{lka}} [[betchfessant]] === Sôres di viebes === I gn a des modeles po les sôres di viebes (si l' viebe est dins èn ôte lingaedje, el diner come paramete, eg: <nowiki>{{vc|fr}}</nowiki>) ki ecråxhnut otomaticmint les pådjes di categoreyes) : * {{modele|vc}} : viebe å coplemint * {{modele|vcnd}} : viebe å coplemint nén direk * {{modele|vsc}} : viebe sins coplemint * {{modele|vsdj}} : viebe sins coplemint * {{modele|vpr}} : viebe å prono ** {{modele|vprmur}} : viebe å prono [[muroetrece]] ** {{modele|vprnon}} : viebe å prono [[nonlôtrece]] I gn a eto : * {{modele|np-vprC}} : come "vpr" mins håynêye eto on loyén eviè èn årtike a pårt « si xxxxx » * {{modele|np-vprV}} : come "vpr" mins håynêye eto on loyén eviè èn årtike a pårt « s' xxxxx » Po on viebe k' i n' egzistêye ki dins ene sôre, on metrè l' modele al copete, djusse padrî « <nowiki>{{~}}</nowiki>. Si l' viebe egzistêye dins diferinnes sôres, mins avou on seu sinse pa sôre; on metrè l' modele å cmince do definixha, eg: <pre> {{~}} # {{vc}} sinse pol viebe å coplemint. #* egzimpe d' eployaedje # {{vsc}} sinse pol viebe sins coplemint. #* egzimpe d' eployaedje </pre> Mins si ene sôre a pus d' on sinse diferin, on frè on coxhlaedje a deus liveas, eg: <pre> {{~}} # {{vc}} : ## 1î sinse pol viebe å coplemint. ##* egzimpe d' eployaedje ## 2inme sinse pol viebe å coplemint. ##* egzimpe d' eployaedje # {{vpr}} : ## 1î sinse pol viebe sins coplemint. ##* egzimpe d' eployaedje ## 2inme sinse pol viebe sins coplemint. # {{vsc}} motoit ki l' eployaedje sins coplemint n' a k' on sinse... #* egzimpe d' eployaedje </pre> '''asteme :''' i fåt bén mete on dobe pont « : », ôtrumint l' sistinme ki permete di catchî les egzimpes ni rote pus (tote roye di definixha (ki cmince avou fok des « # ») doet fini pa on simpe ou dobe pont) === Tåvleas d' codjowaedje === ==== Noveas-noveas modeles ==== Eployî l' modele {{modele|-codjow-}}; il est fwait come les noveas grands tåvleas d' codjowaedje, mins avou seulmint ene pougneye di cognes. Alez s' vey si pådje d' aidance. Egzimpes: {| |- ! viker <nowiki>{{-codjow-|troke=1 |A=vik}}</nowiki> ! ovrer <nowiki>{{-codjow-|troke=1 |A=ovr |B=over}}</nowiki> ! waitî <nowiki>{{-codjow-|troke=2 |A=wait}}</nowiki> |- |{{-codjow-|troke=1|A=vik}} |{{-codjow-|troke=1|A=ovr|B=over}} |{{-codjow-|troke=2|A=wait}} |- ! netyî <nowiki>{{-codjow-|troke=3 |A=net}}</nowiki> ! prusti <nowiki>{{-codjow-|troke=4 |A=finixh |B=fin}}</nowiki> ! vini <nowiki>{{-codjow-|troke=5 |A=v(i)n |B=vén |C=vegn |PE=v(i)nou}}</nowiki> |- |{{-codjow-|troke=3|A=net}} |{{-codjow-|troke=4|A=finixh|B=fin}} |{{-codjow-|troke=5|A=v(i)n|B=vén|C=vegn|PE=v(i)nou}} |} ==== Vîs-noveas modeles ==== {{Lka}} [[Wiccionaire:Tåvleas d' codjowaedje do walon]] ==== Vîs-vîs modeles ==== ki seront co eployîs po les [[vierbire]]s Po mete on tåvlea, i vos fåt rimpli les 3, 5 u 5 gayoles. Vos ploz rmete ci tåvea l so les pådjes di ces 3, 4 u 5 codjowas la. Si vos vloz des loyéns viè leus pådjes, [[epårnez]] les avou des <nowiki>[[]]</nowiki> (clitchaedje otomatike ådzo d' vosse purnea dins "ahessåvès letes") * po les viebes ki l' suddjonctif prezintrece singulî est l' minme ki l' infinitif prezintrece singulî : <nowiki>{{Codj-3|[[IP1s = SP1s]]|[[IP1p]]|[[PEO]]}}</nowiki> (IP1s = Indicatif prezintrece, 1ire djin singulî; SP1s = suddjonctif prezintrece, 1ire djin sing.; IP1p = Ind. prez., 1re djin do pluriyal; PEO = pårticipe erirece omrin). * po les viebes ki l' suddjonctif prezintrece singulî est diferin di l' infinitif prezintrece singulî: <nowiki>{{Codj-4|[[IP1s]]|[[IP1p]]|[[SP1s]]|[[PEO]]}}</nowiki>; {{lka}} [[vinde]] * po les viebes k' ont-st on futeur (et on condicioneu) ki n' sont nén emantchåves a pårti di l' infinitif : <nowiki>{{Codj-5|[[IP1s]]|[[IP1p]]|[[IF1s]]|[[SP1s]]|[[PEO]]}}</nowiki> (IF1s = Indicatif futurrece, 1ire djin singulî); {{lka}} [[shuve]], [[raveur]] === Codjowaedjes === * {{modele|codj|come{{=}}<viebe di referince>}} ==== vîs modeles ==== * <s>co-bou</s> : viebes ki s' codjownut come "bouter" => <nowiki>{{codj|come=bouter}}</nowiki> * <s>co-tchi</s> : viebes ki s' codjownut come "tchicter" => <nowiki>{{codj|come=tchicter}}</nowiki> * <s>co-vik</s> : viebes ki s' codjownut come "viker" => <nowiki>{{codj|come=viker}}</nowiki> * <s>co-wait</s> : viebes ki s' codjownut come "waitî" => <nowiki>{{codj|come=waitî}}</nowiki> * <s>co-tches</s> : viebes ki s' codjownut come "tchessî" => <nowiki>{{codj|come=tchessî}}</nowiki> * <s>co-prus</s> : viebes ki s' codjownut come "prusti" => <nowiki>{{codj|come=prusti}}</nowiki> * <s>co-mint</s> : viebes ki s' codjownut come "minti" => <nowiki>{{codj|come=minti}}</nowiki> * <s>co-sierv</s> : viebes ki s' codjownut come "siervi" => <nowiki>{{codj|come=siervi}}</nowiki> === Vierbires === {{Lka}} [[vir evi]], [[taper foû]], [[maker djus]] Po les viebes avou l' betchete ki- : alez s' vey : [[kimesbridjî]]; [[kipårti]] === Codjowas === Po les codjowas a l' Indicatif prezintrece singulî : alez s' vey : [[gueuye#Codjowas]], [[sieve]], [[roncene]], [[schôpeye]] Po fé raddimint ene pådje po on codjowa (metans onk k' aparexhe so les fråzes d' egzimpe d' èn infinitif), sins mete les pondants et les djondants, {{lka}} [[rcandjnut]] (avou metaedje del cawete), u co pus biesmint : [[bouytént]] (sins nole esplikêye; ça s' frè pus tård). == Modeles po les addjectifs == === Tåvleas === :{{Lka}} «[[Wiccionaire:Tåvleas po ls addjectifs walons]]» Asteure i gn a pus k' troes modele di tåvleas a-z eployî; tos troes foirt åjheys : * plaeçaedje todi pa drî : {{modele|-addjwa-tpdr}} * plaeçaedje todi pa dvant : {{modele|-addjwa-tpdr}} * plaeçaedje si polant fé des deus sôres : {{modele|-addjwa-}} Li pus åjhey a ritni po les parametes c' est d' eployî '''o=''' pol cogne omrinne, eyet '''f=''' pol cogne femrinne; c' est tot ! Alez s' vey les pådjes d' aidance di ces troes modeles la po vey sacwants egzimpes. === Plaeçaedje di l' addjectif === On n' wådrè ki les 3 categoreyes ki shuvnut : * {{modele|a-tpdv}} : todi metou padvant l' no, come epitete * {{modele|a-pdvpdr}} : metou padvant u padrî l' no, come epitete * {{modele|a-tpdr}} : todi metou padrî l' no, come epitete Les deus d' après n' seront pus diswalpêyes : * <s>a-pdr</s> : metou purade dirî l' no, come epitete * {{modele|a-pdv}} : metou purade divant l' no, come epitete === Vîs modeles === * <s>kpldn</s> : ki l' pluriyal divant l' no, c' est : (po les intrêyes ki c' est ddja èn addjectif femrin pluriyal) ([[dfûle]]) * <s>kfpldn</s> : ki l' pluriyal divant l' no, c' est : (po les intrêyes ki c' est èn addjectif omrin et femrin) ([[djaene ]]) * {{modele|of-a}} : omrin et femrin addjectif ([[macasse]], [[copisse]], [[cronolodjike]]) == Modeles po les pårticipes == === Noveas modeles po les pårticipes erireces === * Omrin p.e 1ire troke : [[macsådé]], [[macté]]; po les cas k' i gn a pont d' femrin, {{lka}} "[[amedé]]" * Omrin p.e 2inme, 3inme & 4inme troke troke : minme pådje ki l' infinitif : [[transi]] * Omrin p.e 5inme troke : [[ascropou]] * Femrin p.e. 1ire troke : [[esplikêye]] * Femrin p.e. 5inme troke : [[ascropowe]] === Ancyins modeles po les pårticipes erireces === * ope&a : omrin pårticipe erirece & addjectif ([[kimesbridjî]]) * fpe&a : omrin pårticipe erirece & addjectif ([[kimesbridjeye]]) * ope&a&n : omrin pårticipe erirece & addjectif et no ([[mesbridjî]]) * fpe&a&n : omrin pårticipe erirece & addjectif et no ([[mesbridjeye]]) === Pårticipes prezintreces === * simpe pårticipe prezintrece : [[betchfessant]] * pårticipe prezintrece ki dene des addjectifs et des nos : [[rûtiant]] == Modeles po les nos d' djins == * ndj : no d' djin (po les djivêyes di mots) * ondj : omrin no d' djin ([[Tchairiot]]) * fndj : femrin no d' djin ([[Tchairiote]]) * ondm : Onk di ([[Tchairiot]]) * fndm : Ene di ([[Tchairiote]]) * ndjpl : No d' djin, li pus sovint eployî å pluriyal (po les såvedjes nos) ([[Makés]]) * sndm : Såvadje no des dmorants di ([[Makés]]) == Modeles po les spotchaedjes et dispotchaedjes == === Sins tåvlea === (po n' nén rprinde tos les sinses d' on mot k' a stî espliké so l' pådje di l' ôte cogne) * {{modele|Spoc}} : Sipotcheye cogne, dirî voyale, di : ([[rnetyî]]) * {{modele|Dispo}} : Dispotcheye cogne (eployeye a l' atake u dirî cossoune) di : ([[siplawner]]) * {{modele|Divc}} : Cogne avou ene divanceye voyale, eployeye a l' atake et dirî ene cossoune (purade e Coûtchant walon) pol mot : [[estofe]] (pol coirnêye "Croejhete") === Avou des tåvleas === * {{modele|-spodiv-}} : tåvlea ås 2 gayoles, cogne plinne, cogne sipotcheye == Modeles po les codjowaedjes == * ip : a l' indicatif prezintrece * 3s : al troejhinme djin do singulî * ip13s : a l' indicatif prezintrece, prumire et troejhinme djins do singulî * se13s : å suddjonctif erirece, 1ire et troejhinme djin do singulî * sp13s : å suddjonctif prezintrece, prumire et troejhinme djins do singulî * DIE : å Durant Indicatif Erirece == Modeles po les fråzes d' egzimpes == Les fråzes d' egzimpe sont so ene roye da sinne, ki cmince del minme manire ki l' roye di definixha, poy ene sitoele (*). Al fén d' l' egzimpe, on modele pout citer l' oteur ou l' ouve ki l' egzimpe provént, s' il astchait. Eg: <pre> {{~}} # {{livea|wa}} sôre di chôze, tot cåzant livelreçmint. #* Èn vinez nén m' dire ki {{~}} et chôze c' est parey ! {{s|XYz}} # sôre d' agayon, copurade : ## {{cinsî|wa}} èn agayon foirt agayonant po les cinsîs ##* Dji m' va chôzer les vatches avou l' {{~}} {{s-rif|ABc}} ## {{texheu|wa}} èn agayon ene miete pus ptit, eployî pa les texheus ##* Po fé on bea cayet, endè fåt des {{~s}} {{s-rif|E1}} </pre> === Mot discrît dins l' pådje === * {{modele|~}} : e noerès cråssès letes, pol tiesse do hagnon d' croejhete, et dins les fråzes (et les ratourneures); sins candjmint d' cogne. * {{modele|~s}} : po les egzimpes la k' on scrît on pluriyal ki c' est l' no del pådje + s. * {{modele|~e}} : po les egzimpes la k' on scrît on femrin ki c' est l' no del pådje + e. * {{modele|~es}} : po les egzimpes la k' on scrît on femrin pluriyal ki c' est l' no del pådje + es. * {{modele|~|diferinne cogne}} : po les egzimpes la k' on scrît on candjmint d' cogne eneviè l' no del pådje (bråmint po les codjowêyès cognes des viebes). === Oteur === Eployî l' modele {{modele|s}} po les fråzes sicrîtes come dins l' oridjinå d' l' oteur, ou {{modele|s-rif}} po les fråzes rifondowes. Li prumî paramete, oblidjî, est on côde rahouca d' oteur (ou d' sourdant po sacwantès ouves k' on des rahoucas da zeles), on pout eto dner on deujhinme paramete po håyner ene rawete (metans on limero d' pådje) Å pus sovint les rahoucas d' oteur si fjhèt avou l' prumire lete di si ptit no et les 3 prumires di s' no d' famile, les 2 prumires e grandès letes : <nowiki>{{s-rif|WBal}}</nowiki> po ene fråze rifondowe da [[Sourdant:WBal|Willy Bal]]. Po les dobes pitits nos, gn a nole rujhe : <nowiki>{{s-rif|JPD}}</nowiki> po ene fråze rifondowe da [[Sourdant:Scrijhaedjes da Jean-Pierre Dumont|Jean-Pierre Dumont]]. Po des egzimpes vinant d' on motî, on pout mete si côde : <nowiki>{{s-rif|E1}}</nowiki> pol motî da Haust metans. Les ouves d' oteurs eployès sovint des rahoucas bastis sol rahouca d' l' oteur et des ptites letes pol tite, metans : <nowiki>{{s|LHsla}}</nowiki> « So l' anuti » da Lorint Hendschel. Les ouves k' on des rahoucas eployåves sont metowes dins l' pådje "Sourdant" d' l' oteur. == Modeles po les tåvleas == === Sustantifs === <nowiki>{{-wasu-}}</nowiki> : tåvleas po les addjectifs et les nos. '''I seront replaecîs bénrade pa des modeles <nowiki>{{-suwa-}}</nowiki> (sustantifs walons)''' === Addjectifs === {{Lka}} [[#Modeles po les addjectifs]] === Viebes === Les noveas tåvleas minimom po les viebes si polèt fé avou on seu modele: {{modele|-codjow-}} et lyi passer l' troke eyet les bodjes A, B, C, ou co des cognes pårticulires (IP1s, SP1s, PE,...) sorlon l' minme sintacse ki po les grånds tåvleas ({{modele|Codjowaedje do walon}}); alez s' vey leus pådjes d' aidance. Såf pol vî modele <nowiki>{{-coprus-}}</nowiki> (k' i n' faleut nou paramete), li novea modele ni dmande nén di taper d' pus, et on n' doet ritni k' on seu modele, avou on no pus åjhey, po '''tos''' les viebes (metans, po [[poleur#Viebe|poleur]]: <pre><nowiki>{{-codjow- | troke = 5 | A = p(o)l | B = pô | C = poy | IP1s = pou | IP3p.2 = polnut }}</nowiki></pre> ou co : <pre><nowiki>{{-codjow- | troke = 5 | A = p(o)l | F1s = pôrè | SP1s = poye / pouxhe | IP1s = pou | IP3p.2 = polnut }}</nowiki></pre> {{-codjow- | troke = 5 | A = p(o)l | F1s = pôrè | SP1s = poye / pouxhe | IP1s = pou | IP3p.2 = polnut }} === vîs modeles === Dedja fwaits : * [[Modele:-cobout-]] * [[Modele:-cotchi-]] * [[Modele:-coshof-]] * [[Modele:-cowait-]] * [[Modele:-coprus-]] == Modeles po les ratournaedjes == {{Lka-ra|tchivroû}} <pre> ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour |en= {{t+|en|...}} |fr= {{t+|fr|...}} ... }} </pre> Li modele {{modele|ratour}} fwait-st on tåvlea avou les ratournaedjes, metant l' drapea et l' no d' tchaeke lingaedje. Vos ploz mete ostant d' lingaedjes ki vos vloz, mins ene seule intrêye do tåvlea pa lingaedje (mins l' intrêye do tåvlea, leye, pout esse come on vout, avou sacwants mots). Å pus sovint on metrè on (ou sacwants) mot(s) avou l' modele {{modele|t+}} po les ratournaedjes; ci modele la fwait otomaticmint des dvintrins loyéns eyet des loyéns eviè les wiccionaires dins l' lingaedje såme. Alez s' vey si pådje d' aidance po totes les spepieustés. Si vos vloz mete li djinre, i n' tént k' a vos; {{lka}} "[[mossea#Ratournaedjes|mossea]]" <pre> |fr= {{t+|fr|mousse||mousse#Nom commun 1}} {{f}} |nl= {{t+|nl|mos}} {{n}} |pl= {{t+|pl|mech}} {{m}} </pre> Si vos metoz sacwants sinses dins l' minme tåvlea, i fåt mete intes [[åtchete]]s li dominne po lzès dispårti; {{lka}} "[[sere#Ratournaedjes|sere]]". Ou co mî, fé des tåvleas diferins po tchaeke sinse. Po les lingaedjes ki n' si scrijhèt nén e-n alfabet latén, vos ploz mete li [[ralfabetijhaedje]] latén avou l' lomé paramete '''ral=''' do modele {{modele|t+}}. Si les ratournaedjes sont les minmes ki po on mot sinonmie, on pout eployî l' modele {{modele|Lka-ra|ôte mot}} po fé on loyén direk eviè l' hagnon ''Ratournaedjes'' di cist ôte mot la. == Modeles po les spotchaedjes et les dvancêyès voyales == === Modeles otomatikes, ricopiåves so les 2 ou 3 pådjes do mot === * betchete ri- : <nowiki>{{-spodiv-RI|coir do mot sins l' betchete "ri-"}}</nowiki>. {{Lka}} "[[rinetiaedje]]", "[[rinetyî]]" ou sol [[Modele:-spodiv-RI|pådje do modele]]. * betchete di- : <nowiki>{{-spodiv-DI|coir do mot sins l' betchete "di-"}}</nowiki>. {{Lka}} "[[dizandner]]", "[[dimander]]" ou sol [[Modele:-spodiv-DI|pådje do modele]]. * Mots ki cminçnut pa s + Cossoune (et k' ont les 3 cognes s-, si-, es- : <nowiki>{{-spodiv-S|Coir do mot sins li "s-" d' atake}}</nowiki> {{Lka}} "[[dizandner]]", "[[dimander]]" ou sol [[Modele:-spodiv-S|pådje do modele]]. === Modeles avou rcopiaedje des 2 ou 3 cognes, ricopiåves so totes les pådjes do mot === {{Lka}} [[Modele:-spodiv-]] == Modeles po d' ôtes lingaedjes == Bråmint des modeles djenerås siervèt eto po ds ôtes lingaedjes, i fåt djusse candjî l' côde do lingaedje. Mins end a sacwants ki n' s' eployèt måy pol walon : * {{modele|{{=}}wa|<côde>}} : po les mots ki si scrijhèt dins èn ôte lingaedje parey k' e walon, ey avou l' minme sinse (ou pol moens on sinse li minme). * {{modele|wa+|<côde>}} : po les mots walons ki n' si polèt nén ratourner avou on seu mot dins l' ôte lingaedje (dj' ô bén, ki l' mot walon est pus spepieus) == Modeles a rsaetchî == Asteme : i fåt replaecî les pådjes la k' i sont pa des pus noveas sistinmes. * <nowiki>{{Spoc}}</nowiki> * <nowiki>{{Divc}}</nowiki> [[ernetyî]] [[Categoreye:Wiccionaire]] eb7wvybxybxbg9bdq5vg52s54ka98av aclever 0 42561 432778 428491 2026-04-08T22:11:12Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432778 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|lever}} {{dbet|ac|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ak.lɛ.ve}} {{1pr}} * {{Ric|ac·le·ver}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=aclev}} {{~}} # {{vc}} [[tini]] (ene biesse di cinse, di måjhon). # {{vc}} fé [[crexhe]] (èn efant). #* C' est des pôvès djins k' ont bén do må d' {{~}} leu niyêye {{s|R10}} #* End {{~|acleve}} kî vout, des efants ! {{s|R10}} #* Crevintez vs, loukîz tote vosse veye po-z {{~}} èn efant, touwez vs vosse pôve coir et, cwand c’ est k’ i seront grands, i vs tripelront a leus pîs. {{s-rif|HSim| « Li bleû-bîhe » 1886, (eplaidaedje da Jean Haust e 1936), p.26}} #* Kimint, sins leye, {{~|aclevreut}} on l' niyêye? {{s-rif|MLol|p. 110, "Ås vîs djônês"}} #* I s' pout bén k' nos ramasrans, Deus troes gnognots ki ns {{~|aclevrans}} ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi galant"}} #* Poes-d'-Tchene avizéve èn ome ki vikéve so blancs poes. Lu k' aveut {{~|stî aclevé}} so pås so fotches, n' åreut polou ôtmint ki d' esse cråwé et dmani come li plante ki lanwixh. {{s-rif|JVrr|(1920), p.139; "Peûs-d'-Tchène"}} #* Dji rvoe djourmåy nosse boune viye dimorance, Li ptite måjhone wice k' on m' {{~|a-st aclevé}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.9, ''A m’ vî hametê'' (1923)}} # {{vc}} {{cinsî|wa}}, {{cotlî|wa}} [[ahiver]]. #* DJÔZEF. - Awè, k' elle ode boune, ossi boune k' elle est bele. MELIYE. - Vos les inmez ossu edon, vos, monsieu Djôzef, les rôzes ? DJÔZEF. - Puski c' est m' mestî d' els {{~}}, di les sognî, kimint n' les inmreu dj' nén ? {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne II, p.3}} # ({{np-vprV}}) ## atraper (kimincî a-z aveur). ##* Elle s' {{~|a}}-st {{~|aclevé}} ene boune pitite bodene {{s|R10}} ##* I s' {{~|a}}-st {{~|aclevé}} on dobe minton {{s|R10}} ## crexhe [[comifåt]]. ##* C' est èn åjhey efant, i s' {{~|acleve}} tot seu ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aclever dvins do coton]]}} # {{r|[[li ci ki vout des djonnes, k’ endè acleve]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[aclevé]] ([[bén aclevé]], [[binaclevé]]; [[målaclevé]]) * [[aclevaedje]], [[acleveu]], [[aclevant]] * [[aclevåve]] (noûmot) * [[raclever]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (biesses & efants) : [[elever]] * (biesses) : [[tini]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (biesses) : [[aprovijhî]], [[dressî]], [[domter]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== [[coleber]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aclever = R10, FR13:élever (a « élever ») | aclèver = E1,E2,E34,E212b | ac'lèver = E1, S3 | aclevez = E212 | aklevé = E177a | aklèvé = E203 |- = C1, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tini des biesses |fr= {{t+|fr|élever}} |en= to {{t+|en|breed}} |ary= {{t+|ary|كسب‎|ral=kseb|ar-fafl=كْسب}} }} {{ratour|fé crexhe èn efant |fr= {{t+|fr|élever}}, {{t+|fr|éduquer}} |ary= {{t+|ary|ربّى‎|ral=rebba}} }} dljvkw4pwet2z4h50w4apph4qcyfrk7 åme 0 46603 432769 430642 2026-04-08T21:19:45Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +C9a 432769 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|anima|sourd=la}} («air», «shofla»). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔːm|aːm|ãm|ɒːm}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔːm}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{rili|wa}} pårtêye [[nén veyåve]] d' ene djin, ki vicreut co après l' [[moirt]]. #* Dji voe mi {{~}} aler foû di m’ coir Ratnoz l’ on pô, binamé pere, tant k’ dj’ åye eco pårlé a m’ mere {{s-rif|Divize di payizans, 1640}} #* Et l’ {{~}} ki n’ doet rén acwiter, Trovrè-st å cir des djoûs d’ dicåce Et des djoyes ki nos kinoxhans. {{s-rif|JVvl|(1901), p.91, “Vîx Souv’nir”}} #* Vos savoz çou ki convént l' mî pol progrès di mi {{~}} et come li doleur mi siev po m' disruni d' mes petchîs {{s-rif|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} #* Cwand on-z est pol Laid Wåtî, c' est k' on-z est presse a rmete si {{~}} a Vî Hinri {{s-rif|FNyn}} # sintumints, esprit d' ene djin. #* Dji vs dene do vén po voste {{~}} kimesbridjeye {{s-rif|MLej}} #* Et, tot loucant l’ beaté k’ tcheryive dizeu les tiers, — Lujhante come on diamant sol noere pea d’ on moriåne— On råskignou tchantéve totes les tchansons di si {{~}}. {{s-rif|JMtdc|1932, p. 17}} #* ... c' e-st a djnos, asteure, k' i schoûte, dins l' fruzinmint des tchveas å vint ki les caresse, li vwè da Rozete ki tchante, di tote si {{~}}, vaila, è Payis des Andjes. {{s-rif|AMatn}} # {{str|wa}} [[coraedje]] {{Lka|aveur l’ åme}}. #* Tchaeke côp k' dji rlouke si portrait, dji sin ene låme Mouyî m' påpire et dji m' dis tot côp bon A ! Di ç' tins la, nos grands-peres avént d' l' {{~}} Nouk ni tronnéve divant l' gueuye do canon. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Divrè-dj’ à m’toûr ?...» p.75}} # {{stin}} çou ki rind on peupe, ene veye tipike, diferin d' ses vijhéns. « Il est vraiy ki Defrêcheux mågré si ptit hopea d’ ouves est télmint bén d’ amon nozôtes, il a télmint bén tchanté çou ki nosse peupe rissint pol djustice, li bonté, li feme, l’ efant, les pôvriteus, k’ on pout dire ki l’ {{~}} del raece walone est resserêye tote etire divins ses ovraedjes » {{s-rif|JMwpl|(1938), p.55}} #* Dås pîs des noers terisses come so nos blancs tchersîs, L' {{~}} walone s' enairixheut, asblawixhante, ureuse. {{s-rif|LLaginm|''Ås walons'', (1947), p. 116}} #* Sol coûsse d' a pô près on sieke, nos powetes ont discoviet et tchanté l' {{~}} virlixhe et cocsante di nos cités {{s-rif|LLem}} #* On peupe ki piede se lingaedje piede si {{~}} {{s-rif|JGui}} #*Dins nosse viyaedje, il ont l’ {{~}} ecolodjisse {{s-rif|JSch}} # [[djin]]. #* On n' ouxhe dedja fwait do må a cisse pôve {{~}} la. #* Come ene åme el detresse Nouk n' arestêye li pas Si ç' n' est l' djonne troufelresse Ki s' galant planta la. {{s-rif|HBra}} #* Sondjîz on pô, i fåt des eures etires po trivierser ç' bwès di long et d' lådje; ossu, gn a des k' on n' î rescontere nén ene {{~}} {{s-rif~|JCsha|p. 49}} # exhowe po bouter. #* I n' a pont d' {{~}}. # {{be-le|wa}} exhowe, matire d' ene sacwè. #* Del fondreye, ene wapeur s' eleve doûce et ledjire ; C' e-st tot l' {{~}} del rozêye k' on-z aveut spité la ; Ele va letchî les hés, fwait ene caresse ås gonhires, S' enairixh loyminoymint, tienixh adon ndè va ! {{s-rif|LLaginm|(1947), ''A l’Årdène'', p. 145}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aveur l’ åme]]}} # {{r|[[aveur l’ åme hôte]]}} # {{r|[[aveur l’ åme plakêye e coir]]}} # {{r|[[aveur li moirt e l’ åme]]}} # {{r|[[a vos finde l’ åme]]}} # {{r|[[çoula m’ magne mi åme]]}} # {{r|[[finde l’ åme]]}} # {{r|[[ki l’ Bon Diu åye si åme]]}} # {{r|[[ki l’ Bon Diu åye si åme et l’ diåle ses oxheas]]}} # {{r|[[li Bon Diu si åme]]}} # {{r|[[li Bon Diu si åme et l’ diåle ses oxheas po fé des ptits mantches di coutea]]}} # {{r|[[li moirt e l’ åme]]}} # {{r|[[nén ene åme]]}} # {{r|[[prinde coir et åme]]}} # {{r|[[rinde l’ åme]]}} # {{r|[[riplaker l’ åme e coir]]}} # {{r|[[rondjî l’ åme]]}} # {{r|[[si sansouwer coir et åme]]}} # {{r|[[so mi åme]]}} # {{r|[[s’ ovrer l’ åme foû do coir]]}} # {{r|[[vinde si åme å diåle]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[boune åme]] * [[Djoû des åmes]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | åme = E1,E21,E34, R10,R13 | âme = C1,C8,C9,C9a,C62, E2, O0,O4,O90 | anme = O2,O90 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pårtêye d' ene djin foû di s' coir di tchå |ar= {{t+|ar|روح|ral=roûH}} |de= {{t+|de|Seele}} |en= {{t+|en|soul}} |es= {{t+|es|alma}} |fr= {{t+|fr|âme}} |la= {{t+|la|anima}} |nl= {{t+|nl|ziel}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|åme}} 314fohppfhu52u08mo8y3uubl5ksv6b aclaper 0 55149 432777 411983 2026-04-08T22:08:02Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432777 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|claper}} {{bet|a|v|wa|d=aplacaedje}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kla.'pe|a.kla.'pɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kla.'pe}} * {{Ric|ac.la.per}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=aclap|come=bouter}} {{~}} {{vc}} {{codj|wa|come=bouter}} # [[claper]]. #* {{~|Aclaper}} ene afitche å meur. #* Il a yeu rade sitî {{~|aclapé}} å meur. #* {{~|Aclaper}} ene pîce å cou d’ ene marone. #* {{~|Aclaper}} ene imådje å meur # {{np-vprV}}. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[aclapaedje]] * [[aclapant]] * [[aclapasse]] * [[aclapêye]] * [[aclapeure]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | aclapè = C1,C8 | aclapé = E89,E177a | aclaper = C9,C62, E1,E13,E21, O0,O2,O3,O4,O90, R10 | aklapé = E203 | - = R13 }} {{nourat}} pdfyl2gxv44m3zov3e8mh9v8aqwa9u6 ascoye 0 60106 432773 364443 2026-04-08T21:52:07Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432773 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sv|ascoyî}} {{çdom}} {{dbet|as|s|wa}}; {{nm|2012}} (pol cogne avou l' betchete as-). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|as.'kõj|as.'koːj|as.'kɔj}} {{BS|oy}} *** (sins l' dobe betchete as-) {{AFE|a.'kõj|a.'koːj|a.'kɔj|a.'kuj}} **** {{frcjh}} {{AFE|a.'køːj|a.'kœj}} *** (avou l' bodje «coude») {{AFE|a.'kuːt}} ** {{pzc}} {{AFE|as.'kõj}} * {{Ric|as.coye}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # plaece k' on rçût des djins. #*Vos m' ritrovroz a l' {{~}} del fôre. ==== {{H|A}} ==== #[[famile d' ascoye]] ==== {{H|Si}} ==== [[ricujhinne]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | acoûte = FE1:accueil | acouy = FE1:accueil | acoy = FE1:accueil | acôy = FE1:accueil | ascoye = R10,R17 | akeûie = E203 | akeûy = (o) E1,E34 | akeuy = (o) S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|plaece k' on rçût des djins |fr= {{t+|fr|accueil}} }} ok4y0ic2a0j5dq9as1rsfh7s78ajevo mandat 0 61818 432774 393021 2026-04-08T21:54:00Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 432774 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{djermon|wa}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} #''(rifrancijhaedje)''{{?}} droet dné pa ene såkî, oubén pa ene kiminålté, a ene djin po k' elle adierceye sacwantès bouyes specifikes. #*Li patron dmande k' on lyi amoenne li danseuse et l' djonne ome … Vocial les {{~s}} {{s-rif|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|19}}}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | manda = E203 | mandat = FO4, R10:akit (a « akit »), S0{{s|PHT}} | - = C9,FE1,E1,O3,O4,R9,R13 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour| |en= {{t+|en|mandate}} |fr= {{t+|fr|mandat}} |nl= {{t+|nl|mandaat}} }} slamlhqtdtopk2y9i62dohk6eefi7is crécelle 0 68199 432780 377855 2026-04-09T06:36:29Z Lucyin 218 432780 wikitext text/x-wiki == {{L|fr}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== Nén cnoxhou bodje {{caw|elle|s|fr}}. === {{H|Su|fr}} === {{-su-|ling=fr}} {{~}} {{f}} # {{brut|fr}} {{muzike|fr}} [[tartele]], [[kerike]], [[raguete]] / [[rakete]], [[crakete]], [[taralete]], [[tarara]], [[tarlata]], [[brouyire]], [[brouyoe]], [[brouyåve]] (''bruyåle'', briyole, ''[[griyale]]''), [[brouya]], [[brouyale]], [[clip-clap]], [[ratata]] / [[tarata]], [[raxhaxhla]], [[mårtale]] / [[mårtea]], [[tartele]]. ==== {{H|A}} ==== * [[crécelle pascale]] bc7sbc3qiplddoi8ku3i98d79i5xtw3 432786 432780 2026-04-09T06:50:51Z Lucyin 218 432786 wikitext text/x-wiki == {{L|fr}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== Nén cnoxhou bodje {{caw|elle|s|fr}}. === {{H|Su|fr}} === {{-su-|ling=fr}} {{~}} {{f}} # {{brut|fr}} {{muzike|fr}} [[tartele]], [[kerike]], [[rakete]], [[crakete]], [[taralete]], [[tarara]], [[tarlata]], [[brouyire]], [[brouyoe]], [[brouyåve]] (''bruyåle'', briyole, ''[[griyale]]''), [[brouya]], [[brouyale]], [[clip-clap]], [[ratata]] / [[tarata]], [[raxhaxhla]], [[mårtale]] / [[mårtea]]. ==== {{H|A}} ==== * [[crécelle pascale]] qv0u1xvc145s85v53a7zytw5dctyu45 acoejhi 0 69259 432772 430864 2026-04-08T21:47:45Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432772 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|coe}} {{bet|a|v|wa}} ey {{dcaw|i|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kwɛ.ʒi|a.køː.hi|a.køː.hɪ|a.kwe.ʒi}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kwɛ.ʒi}} * {{Ric|a(·)coe·jhi}} === {{H|viebe|wa}} === {{-coprus-}} {{~}} # {{vc}} rinde ene sakî [[påjhûle]]. #* Kimint '''acoejhi''' ces mås la #* Et s’ pus grand bouneur todi måy,C’ est d’ l’ {{~}} d’ on gros mamé ! {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.135, « L’ andje dèl têre »}} #* Ossu s’ ont i rmetou a leus djowes, tot s’ kirôlant, tot s’ kibatant, et s’ meskeyèt i nén leu vwès po-z {{~}} l’ mame et po-z edoirmi l’ mamé… {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.6-7}} # {{vsc}} divni [[coe]]. #* Li må '''s' acoejhixh''' tot doûçmint #* L' efant va mî, i '''s' acoejhixh''' # {{vsc}} {{str|wa}} tot djåzant d' ene [[timpesse]]. #* I ploût, l' vint s' va '''acoejhi''' #* L' tins '''s' acoejhixh''' #* {{~|Acoejhixhoz vs}} et n' leyîz vs nén hider* des målès dvizes ! Ki do contraire ! Priyîz sins rla, sins ahote … {{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|7}}}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[acoejhter]], [[discoejhter]], [[racoejhi]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (rinde påjhûle) : [[acoejhter]], [[aswadji]], [[rapåjhter]] ==== {{H|contråve}} ==== * (rinde påjhûle) : [[discoejhi]], [[dizôrner]], [[mouwer]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | acoejhi = R10 | acwéji = O0 | acwézi = O3 | akeuhi = E177a | akeûhi = E1,E21,E34,E170,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rinde påjhûle | fr = {{t+|fr|calmer}}, {{t+|fr|apaiser}} }} {{ratour|divni påjhûle | fr = {{t+|fr|se calmer}}, {{t+|fr|s'apaiser}} }} e1awrmxo133c4ulluwhtv5wcfnifpln amande 0 70115 432767 401262 2026-04-08T21:12:06Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +C9a 432767 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|*amm|sourd=celt}} (come [[ambe]] et [[ampône]]) {{caw|ande|s|wa}}. ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{frut|wa}} rodje frut d' ene ronxhe lomêye [[ampônî]]. #* Nos brocrans dins l' bwès; i gn a des caclindjes Et on trouve des {{~s}} dins tos les bouxhons {{s-rif|GBer|divins [[w:C' esteut ayir|C' esteut ayir]] p. 20}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | amande = C9a, G206, S36, R10:35002 | åmande = G206 | âmonde = G206 | åmonde = G206 | åmontche = G206 | ômonde = G206 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|frut d' l' ampônî {{Lka-ra|ampône}} |fr= {{t+|fr|framboise}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|amygdala|sourd=la}} {{çdom}} {{caw|ande|s|wa}}. ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{frut|wa}} setch frut d' èn åbe des [[w:payis del Mîtrinne Mer|payis del Mîtrinne Mer]] lomé [[amandî]]. #* C' est des ptits wasteas ås {{~s}}. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | amande = C1,C8,C9,C9a,C13, E1,E21,E34, R10:6705 | amandes = (pl) E212 | amantt = E203 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|setch frut d' l' amandî |fr= {{t+|fr|amande}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === {{Bdj|amygdala|sourd=la}} {{çdom}} {{caw|ande|s|wa}}. ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{antomeye|wa}} glande ki fwait rexhe do raetchon. #* Aveur l' {{~}} inflêye. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | amande = C1, E1,E21,E34,E89,(pl) E177a, R10:30309 | amandes = (pl) E212 | amantt = E203 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|glande ki fwait rexhe do raetchon |fr= {{t+|fr|amygdales}}, {{t+|fr|glandes salivaires}} }} bmjyv6sq8wrsc7d1a0kt0z9r1j8hoo2 acwiter 0 71820 432775 423457 2026-04-08T22:02:10Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432775 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|cwite}} {{bet|a|v|wa}} ey {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kwi.ˈte|a.kwɪ.ˈte}} ** {{frcjh}} {{AFE|a.ki.ˈte}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kwi.ˈte}} * {{Ric|a(·)cwi·ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=1|A=acwit|come=bouter}} # {{vc}} {{djus|wa}} dislaxhî l' ametou des tchedjes conte lu. #* Li djudje vént d' {{~}} onk k' on-z ameteut d' aveur drobé. {{s-rif|E203}} # {{econ|wa}} payî totes les çanses k' on doet a ene sakî. #* Ouy, on n’ tuze k’ a fé l’ monsieu,A rôler s’ bosse, fé bombance,Sins vey s’ on-z årè les çansesPo-z {{~}} çou k’ on doet. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Qui n’èstans-gn’ co di ç’timps-là ! » p.27}} # {{vc}} {{rili|wa}} payî po ses petchî. #* Et l’ åme ki n’ doet rén {{~}},Trovrè-st å cir des djoûs d’ dicåceEt des djoyes ki nos kinoxhans. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.91, “Vîx Souv’nir”}} # {{np-vprV}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[acwitaedje]] * [[acwitmint]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=payî po ses petchîs| * [[racwiter]] * [[spani]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[condåner]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acwiter = E1,E21,E34, R10 | akité = E203:Akité\,_akwité | akiter = E1 | akuité = E177a | akwité = E203:Akité\,_akwité | aqwiter = E1,E21,E34 | aquitez = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dislaxhî l' ametou des tchedjes conte lu | fr = {{t+|fr|acquitter}} }} {{ratour|payî po ses petchî | fr = {{t+|fr|expier}}, {{t+|fr|racheter}} }} 9y775jyf3n257w7q4pumyhd3jytseei amaigrixhaedje 0 72214 432766 404142 2026-04-08T20:58:37Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 432766 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|amaigri}}, {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.mɛː.ˈgʀi.ˈʃaʧ}} {{BS|xh}}, {{BS|ae}} ** {{frcjh}} {{AFE|a.mɛ.ˈgʁi.ˈʃaʤ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.mɛː.gʀi.ˈʃɛʧ}} * {{Ric|a·mai·gri·xhaedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{Fijh|amaigri}}. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[amaigri]] * {{Lka|maigue}} ==== {{H|contråve}} ==== * [[ecråxhaedje]] * [[grossixhaedje]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | amaigrixhaedje = R10 | amêgrihèdje = E1:amêgri | - = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|amaigrissement}}, {{t+|fr|perte de poids}} }} qiceafcw5l67w2ihxm1af9ztf6wk5ll acwitmint 0 75344 432776 423464 2026-04-08T22:05:50Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432776 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|acwiter}}, {{caw|mint|s|wa}}, {{çdom}} {{bet|a|s|wa|d=rindaedje}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kɪt.ˈmɛ̃|a.kwɪt.ˈmɛ̃}} ** {{frcjh}} {{AFE|a.kit.ˈmɑ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kwit.ˈmɛ̃}} * {{Ric|a(.)cwit.mint}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{Fijh}} [[acwiter]]. #* Monsieu l' Prezidint, Dj' so boun efant. Prononcîz m'-n {{~}}. {{s-rif|FLor|dins l' tchanson « Dji so sôlêye »}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | acwitemint = E1 | acwitmint = R10 | akitemint = E1 | akit’mint = O4 | akittmin = E203:Akittmin\,_akwittmin | akwittmin = E203:Akittmin\,_akwittmin | aqwitemint = E1,E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rindaedje cwite et lidje {{Lka|xxx|Ratournaedjes}} | fr = {{t+|fr|acquitement}} }} 852a84of832ofpkcnwq1rkofftno2s4 rakete 0 76823 432781 2026-04-09T06:41:03Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{BdjMB|rak}} (brut d' l' usteye) {{caw|ete|s|wa}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɑ.'kɛt}} * {{Ric|ra·kete}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cato|wa}} {{muzike|fr}} instrumint avou ene lådje rowe ås dints ki vént screper ene plantchete tot fjhant on setch brut, k' on houkive ås ofices avou, li vénrdi sint. #* Dj' a co ene viye {{~}} å gurnî. ===== {{H|sinonimey...» 432781 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{BdjMB|rak}} (brut d' l' usteye) {{caw|ete|s|wa}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɑ.'kɛt}} * {{Ric|ra·kete}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cato|wa}} {{muzike|fr}} instrumint avou ene lådje rowe ås dints ki vént screper ene plantchete tot fjhant on setch brut, k' on houkive ås ofices avou, li vénrdi sint. #* Dj' a co ene viye {{~}} å gurnî. ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Boesse|c=2| * [[tartele]] * [[kerike]] * [[rakete]] * [[crakete]] * [[taralete]] * [[tarara]] * [[tarlata]] * [[brouyire]] * [[brouyoe]] * [[brouyåve]] (''bruyåle'', briyole, ''[[griyale]]'') * [[brouya]] * [[brouyale]] * [[clip-clap]] * [[ratata]] * [[tarata]] * [[raxhaxhla]] * [[mårtale]] / [[mårtea]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|instrumint d' bwès k' on houkive ås ofices del poenneuse samwinne avou |fr= {{t+|fr|crécelle}}, {{t+|fr|crécelle pascale}} }} dnskv95onplgqxdsb4e2gobfhmh8yvw 432782 432781 2026-04-09T06:44:04Z Lucyin 218 432782 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{BdjMB|rak}} (brut d' l' usteye) {{caw|ete|s|wa}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɑ.'kɛt}} * {{Ric|ra·kete}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cato|wa}} {{muzike|fr}} instrumint avou ene lådje rowe ås dints ki vént screper ene plantchete tot fjhant on setch brut, k' on houkive ås ofices avou, li vénrdi sint. #* Dj' a co ene viye {{~}} å gurnî. ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Boesse|c=2| * [[tartele]] * [[kerike]] * [[rakete]] * [[crakete]] * [[taralete]] * [[tarara]] * [[tarlata]] * [[brouyire]] * [[brouyoe]] * [[brouyåve]] (''bruyåle'', briyole, ''[[griyale]]'') * [[brouya]] * [[brouyale]] * [[clip-clap]] * [[ratata]] * [[tarata]] * [[raxhaxhla]] * [[mårtale]] / [[mårtea]] }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|instrumint d' bwès k' on houkive ås ofices del poenneuse samwinne avou |fr= {{t+|fr|crécelle}}, {{t+|fr|crécelle pascale}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Epr|raquette|fr|wa}} {{m-s}}. ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{spôrt|wa}} usteye k' on tént al mwin po revoyî l' bale å [[tenisse]]. #* Elle a spiyî s' {{~}}. ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|usteye do tenisse |fr= {{t+|fr|raquette}} }} 8bsp0b5bw5hzszuzrfw4ucxmr4nmlkt 432783 432782 2026-04-09T06:44:24Z Lucyin 218 /* {{H|sinonimeye}} */ 432783 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{BdjMB|rak}} (brut d' l' usteye) {{caw|ete|s|wa}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɑ.'kɛt}} * {{Ric|ra·kete}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cato|wa}} {{muzike|fr}} instrumint avou ene lådje rowe ås dints ki vént screper ene plantchete tot fjhant on setch brut, k' on houkive ås ofices avou, li vénrdi sint. #* Dj' a co ene viye {{~}} å gurnî. ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Boesse|c=2| * [[tartele]] * [[kerike]] * [[crakete]] * [[taralete]] * [[tarara]] * [[tarlata]] * [[brouyire]] * [[brouyoe]] * [[brouyåve]] (''bruyåle'', briyole, ''[[griyale]]'') * [[brouya]] * [[brouyale]] * [[clip-clap]] * [[ratata]] * [[tarata]] * [[raxhaxhla]] * [[mårtale]] / [[mårtea]] }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|instrumint d' bwès k' on houkive ås ofices del poenneuse samwinne avou |fr= {{t+|fr|crécelle}}, {{t+|fr|crécelle pascale}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Epr|raquette|fr|wa}} {{m-s}}. ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{spôrt|wa}} usteye k' on tént al mwin po revoyî l' bale å [[tenisse]]. #* Elle a spiyî s' {{~}}. ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|usteye do tenisse |fr= {{t+|fr|raquette}} }} n4wpjg2kyiuvltl0qldrk9t8s5zlnut 432784 432783 2026-04-09T06:45:45Z Lucyin 218 432784 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{BdjMB|rak}} (brut d' l' usteye) {{caw|ete|s|wa}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɑ.'kɛt}} * {{Ric|ra·kete}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cato|wa}} {{muzike|fr}} instrumint avou ene lådje rowe ås dints ki vént screper ene plantchete tot fjhant on setch brut, k' on houkive ås ofices avou, li vénrdi sint. #* Dj' a co ene viye {{~}} å gurnî. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[racter]] * [[racteu]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Boesse|c=2| * [[tartele]] * [[kerike]] * [[crakete]] * [[taralete]] * [[tarara]] * [[tarlata]] * [[brouyire]] * [[brouyoe]] * [[brouyåve]] (''bruyåle'', briyole, ''[[griyale]]'') * [[brouya]] * [[brouyale]] * [[clip-clap]] * [[ratata]] * [[tarata]] * [[raxhaxhla]] * [[mårtale]] / [[mårtea]] }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|instrumint d' bwès k' on houkive ås ofices del poenneuse samwinne avou |fr= {{t+|fr|crécelle}}, {{t+|fr|crécelle pascale}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Epr|raquette|fr|wa}} {{m-s}}. ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{spôrt|wa}} usteye k' on tént al mwin po revoyî l' bale å [[tenisse]]. #* Elle a spiyî s' {{~}}. ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|usteye do tenisse |fr= {{t+|fr|raquette}} }} c013h2wwdrblfmdc5xtda9i32fja96y 432785 432784 2026-04-09T06:46:02Z Lucyin 218 432785 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{BdjMB|rak}} (brut d' l' usteye k' on dit) {{caw|ete|s|wa}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɑ.'kɛt}} * {{Ric|ra·kete}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cato|wa}} {{muzike|fr}} instrumint avou ene lådje rowe ås dints ki vént screper ene plantchete tot fjhant on setch brut, k' on houkive ås ofices avou, li vénrdi sint. #* Dj' a co ene viye {{~}} å gurnî. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[racter]] * [[racteu]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Boesse|c=2| * [[tartele]] * [[kerike]] * [[crakete]] * [[taralete]] * [[tarara]] * [[tarlata]] * [[brouyire]] * [[brouyoe]] * [[brouyåve]] (''bruyåle'', briyole, ''[[griyale]]'') * [[brouya]] * [[brouyale]] * [[clip-clap]] * [[ratata]] * [[tarata]] * [[raxhaxhla]] * [[mårtale]] / [[mårtea]] }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|instrumint d' bwès k' on houkive ås ofices del poenneuse samwinne avou |fr= {{t+|fr|crécelle}}, {{t+|fr|crécelle pascale}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Epr|raquette|fr|wa}} {{m-s}}. ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{spôrt|wa}} usteye k' on tént al mwin po revoyî l' bale å [[tenisse]]. #* Elle a spiyî s' {{~}}. ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|usteye do tenisse |fr= {{t+|fr|raquette}} }} g9y9jtj1uxganjramxfn66knjv99vuw