Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.46.0-wmf.23 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 2216 432907 387632 2026-04-12T19:22:43Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432907 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|cropi}}, {{dbet|as|v|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|askʀɔpi|askʀupi|askʀupy}} ** {{pzc}} {{AFE|askʀɔpi}} * {{Ric|as.cro.pi}} === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=ascrop|IP1s=ascrope|come=cropi}} {{~}} #{{vc}} fé [[ashir]] (ene djin) so ses [[talon]]s. #{{vpr}} si [[baxhî]] so ses pîs, tot ployant ses [[djno]]s. #* A Nazibea, i {{~|s’ ascropa}}, prinde ene pougnêye di tere dins si mwin, et l’ tchåspougnî, divant del laire rischeure, groumiote pa groumiote, inte di ses doets {{ratLM}} ==== {{H|Si}} ==== * s’ [[ascwati]] * s’ [[acovissî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi <!-- acropi --> | acropi = E1,E21,E34,E89,E177a,E212 | acropu = C9 | acroupi = O4, S0 | akropi = E203 <!-- ascropi --> | ascropi = C1, O0, R10 | ascropu = C1,C9,C13 | ascroupi = O2 | ascroupu = S17,S117 | asgroupi = C8, O0 | - = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|v.pr. si baxhî so ses pîs, tot ployant ses djnos |fr= {{t+|fr|s’accroupir}} |en= to {{t+|en|squat}}, to {{t+|en|crouch}} }} qywzcuqnhvp0p00h203m6z2jnl7gtlj 432908 432907 2026-04-12T19:33:08Z Srtxg 1009 /* {{H|Pa}} */ 432908 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|cropi}}, {{dbet|as|v|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|askʀɔpi|askʀupi|askʀupy}} ** {{pzc}} {{AFE|askʀɔpi}} * {{Ric|as.cro.pi}} === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=ascrop|IP1s=ascrope|come=cropi}} {{~}} #{{vc}} fé [[ashir]] (ene djin) so ses [[talon]]s. #{{vpr}} si [[baxhî]] so ses pîs, tot ployant ses [[djno]]s. #* A Nazibea, i {{~|s’ ascropa}}, prinde ene pougnêye di tere dins si mwin, et l’ tchåspougnî, divant del laire rischeure, groumiote pa groumiote, inte di ses doets {{ratLM}} ==== {{H|Si}} ==== * s’ [[ascwati]] * s’ [[acovissî]] ==== {{H|Pa}} ==== * [[acropixhaedje]] / [[ascropaedje]], [[acropixhmint]] * [[ascropou]] * [[acrope]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi <!-- acropi --> | acropi = E1,E21,E34,E89,E177a,E212 | acropu = C9 | acroupi = O4, S0 | akropi = E203 <!-- ascropi --> | ascropi = C1, O0, R10 | ascropu = C1,C9,C13 | ascroupi = O2 | ascroupu = S17,S117 | asgroupi = C8, O0 | - = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|v.pr. si baxhî so ses pîs, tot ployant ses djnos |fr= {{t+|fr|s’accroupir}} |en= to {{t+|en|squat}}, to {{t+|en|crouch}} }} 8gm18g7wjg0b4p15ck14wxu9b78jq03 4 2556 432880 411771 2026-04-12T15:32:06Z Srtxg 1009 /* HO */ 432880 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Tåves alfabetikes|H]] <div style="float:right;"> __TOC__ </div> ---- [[Wiccionaire:Indecse do walon|Totes les letes]] ---- == HA == * [[håbe]] (f.n.) * [[Haberdji]] * [[håbier]] (o.n.) * [[håbiter]] * [[haerna]] (o.n.) * [[haernaxhî]] (v.c., codjowaedje waitî) * [[haernaxhmint‎]] (o.n.) * [[hatcha]] (o.n.) * [[haetchaedje]] (o.n.) * [[haetchî]] (v.c. codjowaedje waitî) * [[haeyance]] (f.n.) * [[haeyåve]] (addj., padvant ou padrî) * [[haeyåvisté]] (f.n.) * [[haeyåvmint]] (adv.) * [[haeyi]] (v.c., codjowaedje prusti) * [[hagnaedje]] (o.n.) * [[hagnant]] (addj.) * [[hagne]] ** [[higne et hagne]] * [[hagneure]] (f.n.) * [[haiteymint]] (adv.) * [[haitî]], [[haiteye]] (addj. purade padvant) * [[haire]] (v.c., codjowaedje braire) * [[hairyî]] * [[haitisté]] (f.n.) * [[håjhe]] * [[håjhea]] * [[håjhet]] * [[håjhêye]] * [[håjhlete]] * [[håjhnire]] * [[håjhlî]], [[håjhelresse]] (o.f.n.) * [[halaedje]] (o.n., haetchaedje d' on batea) * [[hålaedje]] (o.n., broûlaedje do solea) * [[Halbeskeute]] (forveyou payis) * [[halbôssåd]], [[halbôssåde]] (o.f.n.) * [[halcotaedje]] (o.n.) * [[halcoter]] (v.s.c., codjowaedje bouter) * [[halcoteu]], [[halcoteu|halcoteuse]] (o.f.n.) * [[halcotêye]] (f.n.) * [[halcotî]], [[halcotî|halcotresse]] (o.f.n.) * [[halcotmint]] (o.n.) * [[halcotreye]] (f.n.) * [[halcrosse]] (addj. purade padvant) * [[haler]] (v.c., codjowaedje bouter, saetchî on batea) * [[håler]] (v.s.c., codjowaedje bouter, broûler do solea) * [[håler]] (v.c., codjowaedje bouter) * [[halene]] (f.n.) * [[hålete]] (f.n.) * [[halîhalof]] (adv.) * [[halkiner]] (v.s.) * [[halmåder]] (v.c., codjowaedje bouter) * [[hame]] ** [[hame-ezès-musteas]] * [[hamea]] (o.n.) * [[haminte]] * [[hamtea]] (o.n.) * [[Hamtea]] (viyaedje) * [[han]] (f.n., v.v.m.) ** [[Grande-Han]] (viyaedje) ** [[Han-Nålene]] (rebanêye comene) ** [[Han-so-Eure]] (viyaedje) ** [[Han-so-Lesse]] (viyaedje) ** [[Han-so-Mouze]] (viyaedje) ** [[Han-so-Sambe]] (viyaedje) ** [[Moite-Han]] (hamtea) ** [[Pitite-Han]] (viyaedje) * [[Haneu]] (veye) * [[hant]] (o.n.) ** [[esse e hant]] * [[Hanutwès]], [[Hanutwesse]] (n.dj.) * [[hansi]] (v.s.c.) * [[hansixhaedje]] (o.n.) * [[hansixheure]] (f.n.) * [[hanter]] (v.c.n.d., codjowaedje bouter) * [[hanteu]], [[hanteuse]], [[hantresse]] (o.f.n.) * [[hantijhe]] (f.n.) * [[hantreye]] (f.n.) * [[hanzin]] (o.n.) * [[hapå]] (o.n.) * [[hapeu]] (o.n.) * [[hårber]] (v.c., codjowaedje tchicter) * [[harbote]] (f.n.) * [[harbouya]] (o.n.) ** [[Harbouya]] (n.dj.) * [[harbouyaedje]] (o.n.) * [[harbouyåjhe]] (f.n.) * [[harbouyî]] (Codjowaedje waitî) * [[harbouyeu]], [[harbouyeuse]] u [[harbouyresse]] (o.f.n.) * [[hårcot]] (o.n.) * [[hardi]], [[hardeye]] (addj. purade padvant) * [[håre#Walon 1|håre]] (f.n., loyén d' coxhe) * [[håre#Walon 2|håre !]] (mot-criya po les tchvås) * ''[[håre#Walon 3|håre]]'' (f.n., gobeye, vî mousmint, rifondou «[[håde]]») * [[Håre]] (viyaedje) * [[Håre]] (n.pl.) * [[Hårkea]] (o.n.) * [[hårkea]] (o.n.) * [[hårker]] (v.s.c., codjowaedje tchicter) * [[harlake]] (o.n.) * [[harlikin]] (o.n.) * [[harloucrale]] * [[harpe]] (f.n.) * [[harpagornisse]] * [[hårpixhe]] * [[hårpixhî]] * [[hårpiyant]] * [[hårpiyante]] (addj., purade padvant) * [[hårpiyeu]], [[hårpiyeuse]], u [[hårpiyresse]] (o.f.n.) * [[hårpiyî]] (v.s.c., codjowaedje criyî) * [[hasse]] (o.n.) ** [[laid hasse]] (o.n.) * [[Hasse]] (f., veye) * [[håsse#Walon 1|håsse]] (f.n.; volté d' aler rade; dizir) * [[håsse#Walon 2|håsse]] (f.n.; vinte a montant pris) * [[håssî]] (v., codjowaedje tchessî) * [[haswè]] (o.n.) * [[hatche]] (f.n.) * [[hatchete]] (f.n.) * [[hatchî]] * [[hate]] (f.n.) * [[hatelrece]] (addj., todi padrî) * [[hati]] (v.c., Codjowaedje prusti) * [[hati]] (o.n.) * [[hatixhaedje]] (o.n.) * [[hatrea]] (o.n.) * [[havet]] * [[havêye]] (f.n.) * [[havrece]] (f.n.) * [[håvurna]] (o.n.) * [[Havsin]] * [[havtaedje]] * [[havter]] * [[hawe]] (f.n.) * [[hawea]] (o.n.) * [[hawrê]] (o.n.) * [[hawter#Etimolodjeye 1|hawter]] (v.c., codjowaedje tchicter, diner des ptits côps d' hawe) * [[hawter#Etimolodjeye 2|hawter]] (v.s.c., codjowaedje tchicter, bawer a ptits côps) * [[hay]] (mot-criya) ** [[haydaday]] (mot-criya) ** [[èn pus saveur hay]] * [[håye#Walon 1|håye]] (f.n., ritaeyîs bouxhons plantés l' long d' on tchamp) * [[håye#Walon 2|håye]] (f.n., bwès a taeyî) * [[håye#Walon 3|håye]] (f.n., londjron d' l' eraire) * [[hayete]] (f.n.) * [[håyinmint]] (o.n.) * [[håyinreye]] (f.n.) * [[håynåd]] (o.n.) * [[håynaedje]] (o.n.) * [[håynåve]] (o.f.addj. padvant ou padrî) * [[håyner]] (v.c., codjowaedje tchicter) * [[håynete]] (adv.) * [[håynetmint]] (adv.) * [[håyneu]] (o.n.) * [[håyneure]] (f.n.) * [[håynêye]] (f.n.) * [[håynûle]] (o.f.addj. padvant ou padrî) * [[håynûle]] (addj.) * [[hayon]] (o.n.) ** [[Les Hayons]] (viyaedje) * [[hazale]] * [[håze]] (f.n.; frumele do live) * [[hazer]] * [[hazete]] * [[hazêye]] * [[Hazeye]] (n.pl.) * [[hazké]] (addj.) == HE == * [[hé#Walon 1|hé]] (f.n., v.m., tiene avou des ptits åbes u des brouwires) * [[hé#Walon 2|hé]] (o.n., crotchet) * [[Hé]] (hamtea) * [[hêchî]] (v., codjowaedje waitî) * [[Hedreye]] (hamtea & aiwe) * [[héjhete]] (f.n., v.v.m.) * [[Hemba]] (viyaedje) * [[hemtaedje]] (o.n.) * [[Hemurlin]] (n.pr. * [[hena]] (o.n.) * [[heni]] (v.s.c.) * [[Henin]] (no d' famile) * [[henixhaedje]] (o.n.) * [[henixhmint]] (o.n.) * [[henixhon]] (o.n.) * [[henté]] (addj.) * [[henter]] (v.s.c., codjowaedje tchicter) * [[hepe]] (f.n.) * [[Hepeba]] (viyaedje) * [[hepiete]] (f.n.) * [[here]] (o.n.) ** [[djonne here]] (o.n., pl. des djonnes heres) * [[herike]] (f.n.) * [[herin]] (o.n.) * [[hertchåde]] (f.n.) * [[hertchaedje]] (o.n.) * [[hertcheu]], [[hertcheuse]], [[hertcheyresse]] (o.f.n.) * [[hertcheye]] (f.n.) * [[hertchî]] (v.c., codjowaedje hertchî) * [[hertchinne]] (f.n.) * [[hertchire]] (f.n.) * [[hertchoe]] (o.n.) * [[hervea]] (o.n.) * [[herwete]] (f.n.) * [[Hesbaye]] (n.pl.) * [[hesse]] * [[Hesta]] (comene) * [[Hestape]] (n.pl.) * [[Hestatî]], [[Hestatresse]] (n.dj.) * [[hestrea]] (o.n.) * [[hestrele]] * [[hetche]] (f.n.) * [[hetchresse]] (f.n.) * [[heure (di singlé)|heure]] (f.n., li cene do singlé) * [[heure]] (f.n., gregne) * [[Heuzeu]] (viyaedje) * [[heyaedje]] (o.n.) * [[heye]] (f.n.) * [[heyeu]] (o.n.) * [[heyî]] (v.s.c., codjowaedje waitî) == HI == * [[hiede]] * [[hiedlêye]] * [[hiedresse]] * [[hierdåd]] * [[hierdåvoye]] * [[hierdî]] * [[hierdulêye]] * [[higne et hagne]] (advierbire) * [[hihåhå‎]] (o.n.) * [[hiner]] (v.c.) ** [[hiner evoye]] (v.c.) * [[hinêye]] * [[hinne]] (f.n.) * [[hinneus]] (addj.) * [[hinniveus]] (addj.) * [[hinon]] (o.n.) ** [[d' on hinon]] (advierbire) * [[-hinot]], [[-hinot|-hinote]] * [[Hinri]] ** [[Hinri Crotchet]] ** [[poes d' Hinri]] (o.n., pl. des poes d' Hinri) ** [[Vî Hinri]] (li Bon Diu) * [[hisse]] (f.n.) * [[histou]] (o.n.) * [[hiyan|hiyan !]] (mot-brut) * [[hiyanlaedje]] (o.n.) * [[hiyanler]] (v.s.c., codjowaedje bouter) * [[hiyanlmint]] (o.n.) == HO == * [[hobet]] * [[hobete]] * [[hobinete]] * [[hobote]] (f.n.) * [[Hocurlin]], [[Hocurlin|Hocurlinne]] * [[hode]] (o.f. addj}} * [[hodé]] (addj., padvant ou padrî) * [[Hodi]] (vî vî ptit no) * [[Hôdî]] (viyaedje) * [[Hodimont]] * [[Hodister]] * [[hagnaedje]] (o.n.) * [[hagneure]] (f.n.) * [[hagnon]] (o.n.) * [[Hokea]] * [[Holande]] (n.pl.) * [[Holandès]] / [[Holandesse]] (n.dj.) * [[holandès]] (o.n.) * [[hole]] (addj) * [[holete]] * [[holer]] (v.c., codjowaedje bouter) * [[Hondlindje]] * [[Hondurasse]] (payis) * [[hongrwès ]] * [[honte]] (f.n.) * [[honteus]] (addj., padvant ou padrî) * [[honteuzmint]] (adv.) * [[hontyî]] ([[si hontyî]]) (v.pr.) * [[hop|hop !]] (mot-criya) * [[hope]] (f.n.) ** [[a hope]] (advierbire) * [[hopea]] (o.n.) * [[hopion]] (o.n.) * [[hopiron]] (o.n.) * [[hossåd]] (o.n.) * [[hossete]] (f.n.) * [[hosseuse]] (f.n.) * [[hossî]] (v., codjowaedje tchessî) * [[hôt]] (addj. & o.n.) * [[hotchet]] (o.n.) * [[hôte]] (addj. & f.n.) * [[hôt]], [[hôte]] (addj. purade padvant) ** [[hôt-findou]], [[hôt-findowe]] (o.f.n.) ** [[hôt-epatlé]],[[hôt-epatlêye]](o.f.n.) * [[hote]] (mot-criya) ** [[èn pus saveur hay|èn pus saveur hote]] * [[hôtitche]] (o.n.) * [[houdin]] (o.n.) * [[houfêye]] (f.n.) * [[houfou]] (addj., padvant ou padrî) * [[hour]] (o.n.) * [[hourmint]] (o.n.) * [[houtea]] (o.n.) * [[hôteur]] * [[hotlêye]] (f.n.) * [[houbonde]] (f.n.) * [[houcaedje]] (o.n.) * [[houcrece]] (addj. todi padrî & f.n.) * [[hougne]] (f.n.) * [[hougnete]] (f.n.) * [[houkeu|houcresse]] (f.n.) * [[houkeu]], [[houkeu|houkeuse]] u [[houkeu|houcresse]] (o.f.n.) * [[houkî]] (v.c., codjowaedje loukî) * [[hoûlåd]] * [[hoûlaedje]] * [[hoûlåjhe]] * [[hoûlåjhreye]] * [[hoûler]] * [[Hoûlmont]] * [[houlot]] (o.n.) * [[hoûlreye]] * [[houmer]] (v.c.) * [[houp|hou-houp !]] (mot-criya) * [[houp|hou-ou-oup !]] (mot-criya) * [[houp|houp !]] (mot-criya) * [[houpåd]] * [[houpaedje]] * [[houpe]] (f.n.) * [[houpea]] (o.n.) * [[houpelreye]] (f.n.) * [[houper]] * [[houpete]] (f.n.) * [[houpî]] (o.n.) * [[houplåd]] * [[houplaedje]] * [[houpler]] * [[houprale]] * [[houptiket]] (o.n.) * [[Hour]](n.pl) * [[hourd]] (o.n.) * [[hourdaedje]] (o.n.) * [[hourdea]] (o.n.) * [[hourder]] (o.n.) * [[hourdi]] (o.n.) * [[hourdon]] (o.n.) * [[hourete]] (f.n.) * [[houreus]], [[houreuse]] (addj. purade padvant) * [[hourêye]] (f.n.) * [[houri]] * [[hourixhe]] * [[hourkete]] (f.n.) * [[hourlea]] (o.n.) * [[hourter]] (v.c., codjowaedje tchicter) * [[houtdiner]] * [[houte#Walon 1|houte]] (åd triviè) * [[houte#Walon 2|houte (a houte)]] (å rcoe) * [[Houton]] (viyaedje) * [[houwaedje]] (o.n.) * [[houte#Walon 1|houte]] (adviebe) * [[houwer#Walon 2|houwer]] (v.c., codjowaedje alouwer, xhufler, boerler so ene sakî) ** [[tchet-houwant]] (o.n.) * [[houwêye]] (f.n.) * [[houwreye]] (f.n.) * [[Houye]]. * [[houyeu]] (o.n.) * [[houyî]] (v.s.c.) * [[houyire]] (f.n.) * [[houyot]] (o.n.) * [[houyrece|houyî, houyire, houyrece]] (addj.) * [[houyreye]] (f.n.) * [[houyreye]] (f.n.) * [[houzaedje]] (o.n.) * [[houzår]] (o.n.) * [[houzårdé]] (o.n.) * [[houzé]] (o.n.) * [[houzer]] (v.s.c., codjowaedje bouter) * [[houzeure]] (f.n.) * [[hôw]] (mot-criya) * [[hoye]] (f.n.) * [[Hoyou]] (aiwe) * [[hozea]] (o.n.) * [[hozete]] (f.n.) * [[hozler]] (v.s.c., codjowaedje tchicter) * [[hozlêye]] (f.n.) == HU == * [[Hu]] (veye) * [[hûfion]] (o.n.) * [[Hulplantche]] (viyaedje) * [[Hulzônea]] (viyaedje) * [[hushtiner]] (v.c., codjowaedje copiner) * [[Hutwès]], [[Hutwesse]] (n.dj.) * [[huzer]] (v.s.c., codjowaedje bouter) ** [[huzer evoye]] (vierbire s.c.) ---- [[Wiccionaire:Indecse do walon|Totes les letes]] ---- ly2iqkvn5dh8stdv1wu67ftn7cwtp1w 0 4358 432872 418631 2026-04-12T14:46:41Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 432872 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|acoujhner}} {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kuʒ.'nɛʧ}} * {{Ric|a(.)cou.jhnaedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{Fijh|acoujhner}}. #* C' est la k' nosse mere, po ls acoujhnaedjes,</br>Nos tchôca cint feyes e gadot,</br>Et k' nosse pere, tot rintrant d' l' ovraedje,</br>Nos båjhive tot disfjihant s' sårot. {{s-rif|JDcoh|1939, p.99, ''Amoûr di payisan'' (1934)}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[assåjhnaedje]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acouhenèdje = JDess | acouh’nèdje = E1 | acoujhnaedje = R10 | acûh’nèdje = E21 | akouhnech = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= préparation culinaire, {{t+|fr|assaisonnement}} }} 6wcexqmidicutovc60wukxermf97tpg 0 4359 432871 385762 2026-04-12T14:45:38Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432871 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|coujhner}} {{bet|a|v|wa}}. <gallery> 17-alimenti, umido,Taccuino Sanitatis, Casanatense 4182..jpg|Deus femes k' acoujhnèt l' eurêye d' èn ome Cooks 050918 154402.jpg|Deus tchîfs k' acoujhnèt l' amagnî dvins on restorant </gallery> === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kuh.'ne|a.ky:h.'ne|…}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kuʒ.'ne}} * {{Ric|a(.)cou.jh.ner}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vc}} {{codj|wa|come=tchicter}} {{loyén prono|wa|'}} # aprester èn amagnî. #* Mi mame {{~|acoujhnéve}} totes les salådes ås kertons a s’ raletchî les doets. {{s-rif|L. J. Alexis {{s?}}}} # nouri, coujhner po ene sakî. #* {{~|Acoujhnez}} vosse malåde comifåt, i serè rade so pî. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[acoujhnaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acouh’ner = E1 | acoujhner = R9,R10,R11 | acûh’ner = E21 | acuh’ner = E145 (a Waime) | akouhné = E177a,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aprester èn amagnî |fr= {{t+|fr|cuisiner}}, {{t+|fr|assaisonner}}, {{t+|fr|accommoder}} }} {{ratour|nouri |fr= {{t+|fr|nourrir}} }} b6iezo59qr03gsmw3nw4lb5iyws64gg 0 4364 432905 411997 2026-04-12T19:16:50Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432905 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|crotch}}, {{caw|a|v|wa|d=atelaedje}}, {{caw|î|v|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|a.kʀɔ.ʧiː|a.kʀɔ.ʧi|a.kʀɔ.ʃi|a.kʀɔ.ʃiː|}} *** {{pcdjh}} {{AFE|a.kʀɔ.kiː}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kʀɔ.ʧiː}} * {{Ric|a·cro·tchî}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{codj|wa|come=waitî}} {{-cowait-|acrotch}} # {{vc}} [[havter]]. #* '''Acrotchîz''' vosse paltot al clitche di l' ouxh. #* Nos avans '''acrotchî''' des tåvleas après nos meurs. # {{vc}} {{houy|wa}} riloyî des berlinnes eshonne. #* '''Acrotchî''' les berlinnes po fé l' råme. # {{vpr}} [[si havter]]. #*Loukîz ces vîs rampårs sol pus hôte di nos rotches</br>Avou leus meurs di pire wice ki l' rampioûle {{~|s' acrotche}} {{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Dinant'', (1947), p. 135}} #* Les suçons '''s' acrotchèt''' su les montants des amandîs {{s-rif|JCal}} # {{vpr}} fé èn accidint (po des vweteures, tcheretes, evnd). #* Les deus tcheretes '''s' ont-st acrotchî''' å tournant del voye. # {{vpr}} si margayî, s' [[acaimer]] (po des djins). #* Deus femes ki '''s' acrotchèt''' e vinåve. ==== {{H|Reu|wa}} ==== # {{r|[[esse acrotchî]]}} : esse ritårdjî pa ene sakî. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|Si|wa}} ==== * (havter) : [[ahavter]], [[acrotchter]] * (si margayî) : [[si dispiter]], [[si disburtiner]], [[si dispetroner]], [[si forbate]], [[si kihagnî]], [[si kibate]], [[s' emonter]], [[si kerler]], [[si gaermeter]], [[si disgaermeter]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | accrochî = C9a | acrochi = E177a | acrochî = C9, O3,O4 | acrotchi = C1,C8 | acrotchî = E1, O0,O90, R9,R10,R11 | akrochî = E203:Akrochî\,_akrocté }} ==== {{H|Ra|wa}} ==== {{ratour|havter | fr = {{t+|fr|accrocher}}, {{t+|fr|attacher}} }} {{ratour|riloyî des berlinnes eshonnes | fr = attacher deux wagonnets ensemble }} {{ratour|fé èn accident | fr = {{t+|fr|faire un accident}}, {{t+|fr|entrer en collision}} }} {{ratour|si margayî | fr = {{t+|fr|se quereller}}, {{t+|fr|se disputer}}, {{t+|fr|se chamailler}} }} {{ratour|esse acrotchî | fr = être {{t+|fr|retardé}} }} ==={{H|PE|wa}}=== {{-perwa-î|acrotch}} {{PE=}} #* Li cur a rsinmî est '''acrotchî''' al crossete del finiesse. {{s|MChi}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|accroché}}, {{t+|fr|attaché}} }} ps9ym5i8eshbo3rk7ema172rk4bw27h 0 4643 432911 366504 2026-04-12T19:44:57Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +C9a 432911 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Calc|amende|fr|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'mɛ̃t}} {{1pr}} * {{Ric|a(.)minde}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # cwårs k’ on doet payî pask’ on n’ a nén schoûté ene liwè. #* A m’ mariaedje, on-z aveut metou en acsegna « 20 F d’ {{~}} ås cis ki cåzèt francès ». On n’ a nén yeu ene mastoke. {{s-rif|BDech}} ==== {{H|Pa}} ==== * [[aminder]], [[amindåve]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | amainde = E177a | aminde = C1,C8,C9,C9a, E1,E21,E34, O0,O3,O4, R9,R10,R11,R13 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|amende}}, {{t+|fr|contravention}}, {{t+|fr|procès-verbal}} (PV) }} 2owlee53kvenzd9ui3pyzg47c7o3d4z 0 4648 432910 428265 2026-04-12T19:39:49Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +C9a 432910 wikitext text/x-wiki {{MR|amistâve}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|amicitia|sourd=la}} (amisté), {{caw|åve|a|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.mis.'tɔːf|a.mis.'taːf|a.miʃ.'toːf}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|a.mis.'tɔːf}} * {{Ric|a(.)mis·tåve}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|of=amiståve}} {{~}} {{o&f}} {{a-pdvpdr}} # si bon k’ on sereut voltî [[camaeråde]] avou lu (leye). #* Elle est {{~}} avou tot l’ monde. #* Vosse pere e-st {{~}} avou tot l' monde. {{s-rif|E203}} #* Nosse novele soçone a yeu rade fwait po nos trover les adresses Etrernete d’ on fel moncea d’ djins, djusse metous so nosse voye ; et tertos foirt {{~s}}, cobén. #* Si l' amour voleut prinde raecene,<br>Dj' endè plantreu seur e m' djårdén,<br>Afén çki mi {{~}} vijhene,<br>Si fjhaxhe picî do ptit guerdin. {{s-rif|MLol|p. 108, "Lu hèrna"}} #* Cwand l' plaijhi passe avou si air {{~}},<br>Dji l' arestêye et, tot lyi djhant bondjoû,<br>Si d' atoumance li botaye est so m' tåve,<br>Sol côp dj' l' invite a prinde on vere avou. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «On filosofe» p.96}} #* Cwand tot d' on côp si vijhene di niyêye,<br>Ene viye roupeye {{~}} et ruzêye,<br>Aspita po lyi dire : « Veyoz vs la sol crestea,<br>Èn ome k' adschind d' ene djambe so l' ôte<br>Avou ene vete gayole a toetea ?<br>Schouwez vs endè, ca c' e-st on fel apôte ! » {{s-rif|JDcoh|1939, p.156, ''Li roûpèye èt l’ pinson''}} #* Et portant, ele saynut d' fé tot leu possibe po dmorer {{~s}} avou zels. {{s-rif|GBre|''Lès pansionnés''}} #* Adonpwis, Babete, {{~}}, si toûne viè ls etrindjirs : « Hay djans ! Vocial l’ afwaire, dit-st ele, al tåve ! » {{s-rif|FDuy|ratournant [[w:Anacreyon|Anacreyon]] [https://rifondou.walon.org/powezeye_redjaurb.html#anacreyon lijhåve so l' Aberteke]}} # [[siervûle]]. #* Si sour n' est waire si amiståve. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[amiståve come ene poite di prijhon]]}} : nén amiståve do tot. On dit eto : [[målamiståve]]. #: {{lang|fr|F. peu aimable, rébarbatif, antipathique}}. # {{r|match amiståve}} : {{spôrt|wa}} match ki n’ conte nén po ene cope u on tchampionat. #: {{lang|fr|F. match amical}}. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[amiståvmint]], [[amiståvté]], [[amiståvisté]] * [[amitieus]], [[amitieusté]], [[amitieuzmint]] * [[amiåve]] * {{Lka-si|amisse}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[vayant]] * [[djinti]] * [[avnant]] * [[plaijhant]] * [[binamé]], ki [[c’ est plaijhi d’ lu]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[tantaloye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | amichtauve = C1,C9,C9a,C13 | amichtåve = R13 {{rif?}} | amistâf = E203 | amistaûv = E177a:Amistâv\,_Amistaûv | amistauve = C1 | amistâv = E177a:Amistâv\,_Amistaûv | amistâve = E89 | amiståve = E1,E34, R9,R10,R11:amisse,R13 |- = C8,O4,FO4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si bon k’ on sereut voltî camaeråde avou {{Lka-ra|djinti}} |fr= {{t+|fr|aimable}}, {{t+|fr|affable}}, {{t+|fr|amène}}, {{t+|fr|courtois}}, {{t+|fr|cordial}}, {{t+|fr|bienveillant}}, {{t+|fr|sympa}}, {{t+|fr|sympathique}} |en= {{t+|en|friendly}} |nl= {{t+|nl|vriendelijk}} |de= {{t+|de|freundlich}} |es= {{t+|es|amable}}, {{t+|es|afable}} |ar= {{t+|ar|لطيف|ral=laTîf|ar-fafl=لَطِيف}} |ary= {{t+|ary|ral=[[8rif]] (Drif)|ضريف|ar-fafl=ضْريف}}; {{t+|ary|زوين|ral=zwin|ar-fafl=زْوين}} }} ox7ufhr0q2ow14z1gfzjy8yds7tz8dc 0 6098 432896 428776 2026-04-12T18:45:40Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432896 wikitext text/x-wiki {{MR|cawé}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|cauda|sourd=la}} {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kaw|ka:w|kɔ:w|kœw|kɛw|kœw|køːw|køːj|køː}} {{AFE|odio=Cowe (Lidje).wav}} ** {{pzc}} {{AFE|kaw}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{f}} # {{anto-b|wa}} organe ki s' fwait sol coron del [[schene]] des biesses ås tetes, crålantès biesses, sacwantès glumiantès biesses eyet les pexhons. #* Ki dirîz vs d’ on tchén ki s’ crevintreut tote si veye po-z aveur li droet do poirter on ptit rodje floket sol betchete di s’ {{~}} ? {{s-rif|AXbm|(1905), p.14}} #* Divant l' concours di Libråmont, on nos rneteye å boyea, on nos streye, nos rtaeyî l' {{~}}, et nos fé l' schene {{s-rif|BHos}} # {{zolo|wa}} grandès plomes metowes sol cawî des oujheas. # {{usteye|wa}} mantche (d' ene usteye, d' on ramon). #* Cial, c' est ene viye pailete sins '''cowe''';</br>La, c' est del såvneure dispårdowe;</br>Ene schårdêye assiete sol djivå;</br>Et des resses di boure totavå. {{s-rif|HFbl|Satire en vers, 1836}} #* C' a stou l' pere des deus efants ki m' a fwait foû d' ene {{~}} di schovlete. {{s-rif|JVpa|(1896), p.44}} # {{mauh|wa}} [[vé#Walon 2|vé]]. #* « Ki djhoz vs, binamé monsieu,</br>Pa, c' est surmint po rire ; </br>Dijhoz vs çoula pol serieus ?</br>Mins n' fåt i nén bén dire ?</br>Mi k' a ene fômresse</br>Ki m' bouname Djannesse,</br>K' a t ene come on dragon</br>N' pout co sinti l' fond. » {{s-rif|FrBcj|1852, p.30}} # [[coron]]. # {{cron|wa}} [[houbonde]]. #* Ratindoz ene {{~}} {{s-rif|O4}} # {{bota|wa}} [[scheuve]] di [[crompire]], di betråle. # {{meteyo|wa}} dierinnès gotes d' ene [[walêye]], sovint pus grosses, mins ki s' djokèt bénrade. #* Alez, c' esteut l' {{~}} del walêye; on pout roister nos paraplus. # [[cawêye]]. #* Ci n' esteut k' sire potchtreye sol rowe<br>Et tolmonde breyeut di s' pus roed :<br>« Vive li djonnesse » et « Vive li {{~}} ! » {{s-rif|JDcoh|1939, p.60, ''Vîve li djônèsse !'' (1927)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[li cawe di nosse tchet a bén vnou]]}} # {{r|[[awè peu come do dragon ås deus cawes]]}} # {{r|[[c' est todi l' cawe li pus målåjheye a schoircî]]}} # {{r|Cawe del Paile|cat=npl}} : no d' ene plaece di [[Mouhagne]]. # {{r|Cawe do bwès|cat=npl}} : no d' ene plaece # {{r|Côpeus d' cawe al Borike}} # {{r|[[hossî s’ cawe]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[cawea]], [[cawet]], [[cawtêye]], [[cawon]], [[cawêye]], [[cawire]], [[cawiron]], [[cawisse]] * [[cawete]] * [[cawlet]], [[cawlî]] * [[cawri]] * [[cawer]], [[cawter]], [[cawyî]] * [[acawer]], [[acawaedje]] * [[ecawer]], [[s' ecawer]], [[ecawaedje]] * [[discawer]] * [[scawer]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[micawe]], [[mcawe]] * [[cawe-di-tchet]], [[cawe-di-tchvå]], [[cawe-di-rat]], [[cawe-di-rnåd]] * [[hosse-cawe]] * [[téncawe]] * [[tchesse-cawe]] * [[stoele a cawe]] * [[cawe d' aronde]] * [[Cawe do bwès]] (sacwants corons del Walonreye) * [[Cawe di vatche]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (mantche) : [[téncawe]]. * (vé) : [[boulome]], [[vedje]], [[kekete]], [[kete]]; {{Lka-si|vé}} * (scheuve di crompire) : [[bahou]], [[ranxhe]], [[fåne]] * (pitit moumint) : [[miete]]; {{Lka-si|houbonde}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cawe = E1, G201 ({{p.|235}}), O4, R9,R10:23347,R11,R13, S0,S117 | câwe = E34 | cow = E177a | cowe = E1,E89, G201 ({{p.|235}}) | cwèwe = G201 ({{p.|235}}) | keû = G201 | keûe = S0 (sacwants viyaedjes) | keuwe = G201 ({{p.|235}}), O0 | keûwe = G201 ({{p.|235}}), O4 | keûye = G201 ({{p.|235}}), O4 | kèwe = C8,C13, G201 ({{p.|235}}), O0 | kœwe = C8 | kow = E203 | quåwe = E170 | queûwe = O199 | quèwe = PMou | a-kow = (a cawe) E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|organe planté åd dibout del schene di bråmint des biesses |fr= {{t+|fr|queue}} |en= {{t+|en|tail}} |nl= {{t+|nl|staart}} |de= {{t+|de|Schwanz}} |es= {{t+|es|cola}} |ar= {{t+|ar|ذيل|ral=dhayl|ar-fafl=ذَيْل}} |ary= {{t+|ary|شوّال|ral=chewwal}}; [[zen6i6]] (zenTiT) {{=ral}} {{t+|ary|زنطيط}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|زنْطيط}}; {{t+|ary|قزّيبة|ral=qezziba}}; [[6abe3]] (Tabe3) {{=ral}} {{t+|ary|طابع}} }} {{ratour|djuzrinne pårt d' on ramon |fr= {{t+|fr|queue}} }} {{ratour|mantche |fr= {{t+|fr|manche}} }} {{ratour|vé |fr= {{t+|fr|queue}}, {{t+|fr|vit}}, {{t+|fr|pénis}} }} {{ratour|coron, cawete |fr= {{t+|fr|extrémité}}, {{t+|fr|fin}} }} {{ratour|moumint |fr= {{t+|fr|moment}} }} {{ratour|scheuve di crompire, di betråle |fr= {{t+|fr|fane}} }} === {{H|waitîz eto}} === * {{wp|cawe (discamiaedje)}} * {{wp|cawe}} 57mlu4vmgctjay42joq4bll8smwzkc8 0 6608 432865 426791 2026-04-12T14:09:46Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432865 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*korro|sourd=cel}} (bricant foû, pondant, k' a-st ene inglêye) {{caw|on|s|wa}}; adon racuzinåve avou l' {{p|corr|ga}} (bricant foû, pondant, awiyant) et l' {{p|cwr|cy}} (coirnêye, dibout, coron). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.ʀɔ̃|odio=Wa coron.oga|ling=wa}} {{1pr}} * {{Ric|co.ron}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # fén d' ene sacwè. #* «Bon coraedje !» brait l' cinsî då fén {{~}} del tåve {{s-rif|HSim}} #*Elle a morou come ene tchandele arivêye å coron ki vout blamtyî disk' å dierin moumint {{s-rif|LM}} #* Å {{~}} del porcession, (gn a) ene pitite tchiproûle <BR> Avou des ptits féns crolés tchveas, <BR> C' est el Loubna Benayissa {{s-rif|LM}} #*Dj' a stî å {{~}} del pasteure {{s-rif|S0}} #* A pårt motoit po les deus {{~s}} (li gåmès et l' picård), tos les ôtes Walons si plèt comprinde et s' djåzer åjheymint {{s-rif|ALam}} #*Quand ça n’ s’reut qu’ po l’aîreû<br>Qui pontîye au coron !<br>Ç’aureut co stî po mwins´…<br>Ça valeut ène tchanson.<br>{{s|LSom}} # {{str}} dierin aresse d' ene lene di tram, di trén, d' otobusse. # {{cron|wa}} fén d' ene termene. #* C' est ene boune ocåzion po dvizer di s' novea CD ki rexhrè å {{~}} d' setimbe {{s-rif|Jean-Pierre Tondu}} # {{bast|wa}} coulot d' ovrîs, sovint metou dilé l' oujhene, avou totes les måjhons les minmes. #* I dmorént dins on {{~}} do costé del Louvire. #* Cités do Noer Payis, moriånès overresses,<br>{{~|Corons}}, beures et terisses, infier di nos houyeus,<br>Wice ki l' tchanson del hoye est scrîte a côps d' havresses,<br>Et la ki l' cour del tere hansixh do feu griyeus. {{s-rif|LLaginm|''Å neûr payîs dè l’ hoye'', (1947), p. 129}} # payis pierdou wice k' on-z est. #* I s' va piede, i n' conoxhe nén assez l' coron eyet avou l' froed ki vos edjale, sortot par nute… {{s-rif|DHey}} #* Ça va, dji n' a pont d' må, a rispondou Roga. Cotinouwez l' patrouyaedje dins l' {{~}} {{s-rif|GMich}} #* Nole ervindje ! Fok el silince des meurs displayis Del barake dismanveye D' on {{~}} rovyî {{s-rif|JBoi}} # {{texheu|wa}} court fi. #* {{~|Coron d' soye}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[avni å coron d' ses royes]]}} # {{r|[[come on coron d’ soye]]}} # {{r|[[endè vni å coron]]}} # {{r|[[mete ses corons a pont]]}} : [[spårgnî]]. # {{r|[[èn nén co esse å coron d’ ses royes]]}} # {{r|[[tini do betch å coron]]}} ({{s|S0}}) # {{r|[[awè do må d’ loyî les corons eshonne]]}} ({{s|S0}}) # {{r|[[disk’ å coron]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[coron-stitchete]] * {{!Ast}} li mot [[Cronmouze]] n' est nén on parint d' «coron». ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (fén d' ene sacwè): [[dibout]] * (coulot d' ovrîs): [[cazer]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (dibout): [[fén]], [[tiesse]] * (totès ptitès måjhones): [[coulot]], [[coirnêye]] ==== {{H|dischindance}} ==== {{Dischindance |fr= {{loyén|coron|ling=fr}} }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | coron = C1,C8, E1,E89,E177a,E212, O0,O4,O92, R10,R11,R13,R15, S0,S17 p. 133,S27 | koron = E203 | a-koron = E177a:A-koron\,_Au-koron | â-koron = E203 | au-koron = E177a:A-koron\,_Au-koron |- = S109 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dibout |fr= {{t+|fr|bout}}, {{t+|fr|extrémité}}, {{t+|fr|arrière}}, {{t+|fr|queue}} |en= {{t+|en|end}}, {{t+|en|extremity}}, {{t+|en|tip}} }} {{ratour|fén d' ene termene |fr= {{t+|fr|fin}} }} {{ratour|payis pierdou |fr= {{t+|fr|bled}}, {{t+|fr|patelin}}, {{t+|fr|coin}}, {{t+|fr|alentours}} }} {{ratour|dierin aresse |fr= {{t+|fr|terminus}} }} {{ratour|court fi |fr= bout de fil }} === {{H|S}} === Etimolodjeye: motî gayel Ranko Matasović (Etymological Dictionary of Proto-Celtic, Brill Academic Pub, Leiden London, 2008, ISBN 978-9004173361) a « kurro- ». 5ormziutza8db92h7n36mzomhgqtgbp 0 6857 432904 427325 2026-04-12T19:12:52Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432904 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|credere|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀwɛːʀ|kʀøːʀ|kʀyːʀ|kʀwaːʀ|kwaʀ|...}} {{Lka-h-or}}; {{BS|oe}}. ** {{pzc}} {{AFE|kʀwɛːʀ}} * {{Ric}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=crey|B=croe|C=croey|PE=creu / creyou}} {{~}} # {{vc}} tini come li veur ene sacwè k' on vs dit. #* Dji {{~|croe}} tot çou k' i m' dit. #* Dj' a meyeu l' {{~}} ki d' l' aler vir {{s-rif|O3}} #* C' est cwand minme deur a {{~}}, ene afwaire pareye {{s-rif|O100}} #* On lyi freut {{~}} ki les lives vont ponre so les sås {{s-rif|O3}} # {{vc}} aveur e si idêye (ene sacwè k' on n' sait nén trop cwè pinser dsu) (shuvou d' ene fråzlete ki cmince pa "ki") #* {{~|Creyoz}} vs k' il åreut oizou aler al dicåce tot seu ? # {{vcnd|a}} accepter sins [[rnigter]] (ene sacwè d' ene metowe rilidjon). #* I n' {{~|croet}} nén dpus å Bon Diu k' a ses sints. #* Et télmint k’ ele estént creyåves,</br>Minme les pus sûtis {{~|î creyént}}. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.130, “Li Casaire des S’colîs”}} # {{np-vprC}} pinser k' on-z est insi. #* Ti t' {{~|croes}} malén ?! #* I s' {{~|croet}} l' cok do viyaedje. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|bén dj' vou bén {{~}}}} u: {{r|dj' el vou bén {{~}}}} : fråze po mostrer k' on est bén d' acoird so çou k' èn ôte vént d' dire, ki ça n' sibare nén. # {{r|[[contrairmint a çou k’ on pôreut croere]]}} # {{r|[[creyoz m’]]}} # {{r|[[croe dj’]]}} : [[a m’ shonnance]]. #* Si dj' poleu, dvins mes tchansons,</br>Dressî sol tere ki les rafûle,</br>On sårco d' verdeure, on ploråd,</br>Dji tchantreu, {{~|croe-dj'}}, di totes mes foices. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Li Tossaint", p.39}} # {{r|[[did la a croere ki]]}} # {{r|[[èn croere ni a Diè ni a Diåle]]}} # {{r|a ni nén croere}}. #* On m' raconte todi des afwaires {{~|a n' nén croere}}. {{s-rif|BSLLW|oteur=AnDel|Bulletin de 1858, «Li galant de l'siervante», p.5}} # {{r|ni nén esse a croere}}. #* Çou k' dji m' a rpintou d' aveur cwité m' måjhone, çou k' dji m' è rprind co ouy {{~|n' est nén a croere}}. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.21}} # {{r|[[c’ e-st a croere ki]]}}. # {{r|[[est ç’ a croere]]}}. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[creyance]], [[creyåve]], [[creyåvté]], [[nén creyåve]], [[creyant]], [[creyince]] * [[ricroere]], [[ricreyou]] * [[acroere]] * [[mescroere]], [[mescreyant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[fé croere]] * [[bon a croere]] * [[a n' nén croere]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (aveur e l' idêye ene sacwè k' on n' sait nén trop cwè dsu) : [[pinser]], [[sondjî]] * (pinser k' on-z est çoula) : si [[prinde]] po ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | coère = LBer | crère = C8, S0 | creûre = E1,E165, S0 | creure = E212, O81 | croere = R9,R10,R11,R13 | crûre = JDoc | crware = S0 | crwâre = O81, S117 | crwêre = C1, O0,O81 | crwëre = C106 | crwère = O100, S0 | cware = S0,S117 | cwâre = O3 | cwêre = O0,O4 | cwôre = O0,O101 | kwar = S38 p. 23 | a-kreûr = (a croere) E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tini come li veur ene sacwè k' on vs dit |fr= {{t+|fr|croire}} |en= {{t+|en|believe}} |nl= {{t+|nl|geloven}} |de= {{t+|de|glauben}} |es= {{t+|es|creer}} |ary= {{t+|ary|تاق|ral=taq}} }} {{ratour|aveur e l' idêye ene sacwè k' on n' sait nén trop cwè dsu |fr= {{t+|fr|croire}} |en= to {{t+|en|believe}} |nl= {{t+|nl|denken}} |de= {{t+|de|glauben}} |es= {{t+|es|creer}} |ary= {{t+|ary|دنّ|ral=denn}} }} {{ratour|aveur e l' idêye ene sacwè k' on n' sait nén trop cwè pinser dsu |fr= {{t+|fr|croire}} |en= to {{t+|en|believe}}, to {{t+|en|think}} |nl= {{t+|nl|geloven}}, {{t+|nl|denken}} |de= {{t+|de|glauben}} |es= {{t+|es|creer}} |ary= [[8enn]] (Denn) {{=ral}} [[ضنّ]] }} {{ratour|accepter sins rnigter ene sacwè d' ene metowe rilidjon |fr= {{t+|fr|croire}} |en= to {{t+|en|believe}} |nl= {{t+|nl|geloven}} |de= {{t+|de|glauben}} |es= {{t+|es|creer}} |ary= {{t+|ary|امن|ral=amen}} }} {{ratour|a ni nén croere |fr= {{t+|fr|invraisemblable}}, {{t+|fr|absurde}} }} lf0bf02506aop65nchukwqi9ep8g2sf 0 6914 432898 417310 2026-04-12T18:53:36Z Srtxg 1009 /* {{H|parintaedje}} */ 432898 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|crudus|sourd=la}} {{FEW|2|1369|a}}. ==== {{H|addjectif|wa}} ==== '''crou''', '''crowe''' [addj., todi padvant] # frexh, avou bråmint d' wapeur d' aiwe, tot djåzant d' ene plaece, di l' air. #* I fwait télmint {{~}} k' gn a tot ki tchamosse {{s-rif|C9}} #* Toumés foû seuve, les gros tcherdons<!--stièrdons--></br>Stitchèt leus cahotes di ploumions</br>So les {{~s}} teras del bassene. {{s-rif|JDcoh|1939, p.42, ''Tåv’lê d’ nôvimbe'' (1930)}} #: On dit eto: [[mate]]. {{lang|fr|F. humide.}} #: {{r|fé crou}} : fé on tins avou brint del crouweur dins l' air. Loukîz a : [[crouwi]]. ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[crouwasse]], * [[crouweur]], [[crouwisté]], [[crouwin]], [[crouwåd]] * [[crouwi]] * [[acrouwi]] * [[racrouwi]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[croufier]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | crou, crowe = E170,E213, R10:24124 | cru, creuwe = C106 | cru, crûwe = C8, O4 | cru, crûye = O0 | hrou, hrow = E203 <!-- femrin nén dné --> | crou = G203 p. 63, R13 | cru = G203 p. 63 | hrou = G203 p. 63 <!-- omrin nén dné --> | creùwes = G203 (f.pl.) |- = E165 }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === ==== {{H|addjectif|wa}} ==== '''crou''', '''crowe''' [addj., todi padvant] # nén cût. #: {{lang|fr|F. cru.}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|tot crou tot nou}} : sins rén avou lu. #* Cwand l' moumint serè la di fé l' cotournea, t' end irès tot crou tot nou {{s-rif|M. Destrain}} # {{r|dji t' magnreu tot crou, tote crowe}} : dijhêye po onk (ene) k' on voet voltî, u k' on-z est måvlé sor lu (leye) # {{r|pårler tot crou}} : djåzer platezak, d' ene manire deure, sins manires. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crou, crowe = R10:24115 | crou = E177a,R13 | cru = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |es= {{t+|es|crudo}} |fr= {{t+|fr|cru}} }} pp1fvqbf6ui1gg71vx7tjpdoro1y9l4 0 9731 432912 387639 2026-04-12T19:49:44Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +C9a 432912 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === Di l' ancyin francès «{{lang|fro|[[hamede]]}}», prindou di l' ancyin flamind «{{lang|nl|[[hameyde]]}}», rataetchî a l' almand «{{lang|de|[[hemmen]]}}». ==== {{H|Pr}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ha.'mɛ̃t|a.'mɛ̃t|ha.'mɛːt}} {{AFE|'ha.mɛːt|odio=Wa-fel hamête wa haminte.oga|ling=wa}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|ha.'mɛ̃t|odio=Wa haminte.ogg|ling=wa}} * {{Ric|ha.minte}} ==== {{H|Su|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # båre di fier, pondante d' on costé (pike, betch), asplateye di l' ôte (talon), ki sieve po fé l' trô po planter ås pikets; po fé djîsse po dispaver, sorlever des pires, des grossès pîces di fier, evnd. #* Il ont prins l' {{~|haminte}} po sorlever l' grosse pire di taeye {{s-rif~|E203}} #*O ! Bleu soû d' pire tot a groubiotes,</br>Cwants côps d' talons n' avoz vs nén rçû?</br>Kibin d' feyes a-dj' uzé mes cotes</br>Sor vos, ki l' '''haminte''' a distrût!{{s-rif|LLag|"Les belès-eures" (1928), p. 55}} # grosse båre di fier, po tolminme kén uzaedje. #* Pol ceclaedje des rowes di bwès, li [[moyoû]] esteut so ene pire, et, po l' fé tourner, on-z av' efoncé ene grosse {{~|haminte}} å mitan {{RDed}} # båre do [[vierna]] des bateas. # {{mili|wa}} {{ist|wa}} grosse [[djantiye]] po fé bodjî les pîces d' on canon. # båre di bwès ki rtoume en on fera, po serer comifåt èn ouxh. # [[hårkea]] (po poirter les saeyeas). ===== {{H|Reu}} ===== # {{r|abetchî l' haminte}} : li fé prinde. ===== {{H|Si}} ===== * [[crampe]] * [[på|på]] d' fier * [[ringuele]] ===== {{H|MV}} ===== * (båre do vierna des bateas) : [[halmustok]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | aminde = C1, O0 | aminte = C9,C9a,C13 | hamaitt = E203 | hamêde = E1,E145 | haminde = E1 | haminte = R9,R10,R11 | hamintt = E203 |- = C8, R13 }} ===== {{H|Ra}} ===== {{ratour|båre di fier |fr= {{t+|fr|pince}}, {{t+|fr|levier}} (en fer), {{t+|fr|barre à mine}} |en= {{t+|en|digging bar}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === Vî lussimbordjwès «{{lang|lb|[[haimithi]]}}» (hamtea, viyaedje reclô avou des plantches). ==== {{H|Pr}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|...}} * {{Ric|ha.minte}} ==== {{H|Su|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # plantche astampêye dins ene rivire po distourner l' aiwe. #* Li mônî aveut metou des {{~|hamintes}} al tiesse del vene, po-z awè dipus d' aiwe dins l' bî do molén. # plantche astampêye po reclôre on viyaedje. # [[båkea]] (triyingue di bwès å cô des biesses e waide). ===== {{H|MV}} ===== * [[hamtea]] ===== {{H|Or}} ===== {{Orto <!-- | mot = E1,... --> |- = C8, R13 }} ===== {{H|Ra}} ===== {{ratour|båkea |fr= {{t+|fr|tribart}} }} o7chwzeeswpfj4u5u2otcgmzfdqiso3 0 9839 432884 423575 2026-04-12T15:34:51Z Srtxg 1009 432884 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-trif-|zoup|youp}} ==== {{H|MC|wa}} ==== {{~}} {{n-c|wa}} # [[mostere]] li [[mouvmint]] d' ene sakî, d' ene [[biesse]] ki [[potche]]. #* Et {{~}}, et {{~}},<br>Potchtez co pus roed ;<br>Et {{~}} et {{~}},<br>Ene feye estchåfêye,<br>Et {{~}} et {{~}},<br>Nos irans tos seus. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li jone et bon ligeois'', p.39}} #* Avou s' hôte calote so l' oreye,<br>Mondêye endè va, tot hictant,<br>Hinkeplink, ossu roed k' ene beye,<br>{{~|Hop}} e-n erî, {{~}} e-n avant ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.141, ''Mon’dêye'' (1926)}} # mostere on mouvmint ki s' fwait [[raddimint]]. #* Evoye, alez, {{~}}, djonnes et vîs ;<br>Tapez djus, mostrez vs, les colosses ;<br>Fjhoz greve !… Ni vs leyî pus å drî ;<br>Riclamez, s' on vs prind po des mosses ; {{s-rif|JDcoh|1939, p.78, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} #* On soverdea voet nosse halene so li stipea et {{~}} ! l' avale sins lumciner {{s-rif|ADew}} #* Po les mete lever, on poûsse tos les pwins dins ene tchambe rischandeye al wapeur. Cwand i sont bons, on-z amoenne l’ éndjole divant l’ for et {{~}} ! on poûsse d’ on côp les toles didins {{s-rif|LBai}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[hope]], [[hopea]], [[hopiron]] ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[èn pus sawè hop]]}} : [[èn pus saveur hay]] #*L’ome, on grand crolé neûr, a distèlé li dj’vâ. Èt, lèyant veûy dès cwèsses come dès cèkes di tonê, il pôve bièsse, qui '''n’ pout''' câzî '''pus hop’''', pèle avou ses dints lès bouhons d’âtoû d’ là {{s|JFR|Baraquîs, 1898}} #* Tot djonne, i fourit djeté sol pavêye come on tchén,<br>Åyant racrexhou l’ tchedje des cis ki {{~|n’ polént hop}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.45, “Agnuss”}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (po mostrer on mouvmint ki s' fwait raddimint) : [[d' on plin côp]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|po fé potchî ou s' rilever èn efant |fr= {{t+|fr|hop}} |en= {{t+|en|upsadaisy}} |it= {{t+|it|oplà}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} {{ssg}} # dijhaedje do mot-criya. #* Cwand l' {{~}} eva, il est tins d' esse a si afwaire. === {{H|Or}} === {{Orto | hop = E203, R10 }} dp7dombuzj9k1iqspria34zrfzffxfh 0 9840 432882 426831 2026-04-12T15:34:08Z Srtxg 1009 432882 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɔp|ɔp|up}} ** {{pzc}} {{AFE|hɔp}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[potchaedje]]. #* Fé des '''hopes'''. #* Il aveut passé on bresse åtoû di m’ hanete et i såtléve so s’ boune djambe e grignant, télmint k’ i sofreut a tchaeke {{~}}. {{s|LH}} #* {{lang|wa-fel|èt, d’zos l’ustèye qui faît dès '''hopes'''<br>tot k’tèyant lès rôyes dè tchèrwé,<br>lès cwårts èt lès roukes si fondèt,<br>li tére si brîhe, si strûle èt håle.}} {{s|HSpbd|''Li pan dè Bon Diu'', ''Li sèmèdje''}} #* On voet k’ ele a fwait […] ene {{~}} e-n erî. {{s-rif|AXbm|(1905), p.7}} # grande [[asdjamblêye]], grande [[ascoxheye]]. #* Roter a grandès '''hopes'''. # grande [[tape]], longowe sitindêye di tins ou d' espåce #* I gn a co ene bele {{~}} divant d' ariver. #* I nd a co pår ene fameuse {{~}} divant d' awè tot fwait. # grand nombe di. #*Et cwè, vos n' mi respondoz nén ? Ça fwait ene {{~}} di feyes ki dji vs houke …{{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|28}}}} <!-- #* TONTON (rivnowe a leye). - Leyîz m' raveur, todi !<br>MATROGNÅRD. - Vs åroz fwait ene bele {{~}}, ouy ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 231}} #* Nos estans l' pus awureuse cope</br>K' i gn åye, i el fåt bén avouwer,</br>Et si l' amour nos fwait fé ene {{~}},</br>A nost adje on s' pout candôzer. {{s-rif~|JDcoh|1939, p.117, ''Li brave Nanète'' (1910)}} --> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|d’ ene hope}} #* Djeryive dju so ene coxhe di håmustea, come on spirou, {{~|d’ ene hope}}, i gripéve al fén copete des pus hôts tchinnes… {{s-rif|JMign| « Li tchèsturlinne dèl Bèle Rotche, 1922, p.32}} # {{r|[[ni fé k’ ene hope]]}} # {{r|[[fé l’ dierinne hope]]}}: mori # {{r|[[fé l’ hope]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[hop]] * [[hopea]], [[hopion]], [[hopiron]] * [[hopler]] * [[ahopler]], [[ahoplaedje]] * [[rahopter]] * [[rahopler]], [[rahoplaedje]] {{mse}} * [[zoup]], [[zoupler]], [[zouplaedje]], [[zoupleu]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[a hopes]] * [[èn pus saveur hope]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hop = E203 | hope = R9,R10:12794,R13, S117 | ope = C13 |- = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|potchaedje |fr= {{t+|fr|saut}}, {{t+|fr|bond}} }} == {{L|en}} == === {{H|prononçaedje}} === * [[AFE]] : {{AFE|həʊp}} === {{H|sustantif|en}} === {{~}} {{n-ct|en}} # [[espwer]]. # {{rili|en}} [[rafiya]], [[rafiyance]]. 89gfbqm7tkxfgf0ka7yq3jdnj6s7ziy 0 9841 432881 424250 2026-04-12T15:33:22Z Srtxg 1009 432881 wikitext text/x-wiki {{MR|hopeas}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|hope}}, {{caw|ea|s|wa}}; åjheymint racuzinåve avou l' {{p|heap|en}} et l' {{p|hoop|nl}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɔ.'pɛː|hɔ.'pæː|hɔ.'pja|ɔ.'pɛː|ɔ.'pja}} {{Hp}} {{BS|ea}} ** {{pzc}} {{AFE|hɔ.'pja}} * {{Ric|ho·pea}} <gallery> Tires540.jpg|hopea di pneus Steinernes Meer am Plöckenstein -05.JPG|hopea d' pires Alfred Sisley 054.jpg|hopeas d' såvlon </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # totès sacwès metowes ene dissu l' ôte. #* Li vî pisteu n' vout nén fini honteuzmint so on gros {{~}} d' ansene, come on rogneus tchén d' corote {{s-rif|HTM}} #* Distcherdjîz vosse begnon dilé l' {{~}} d' tere k' est ddja laddé. #* Adon, dj' a tot chtroumfé la. On bea {{~}}, saiss. {{s-rif|PHT|ratournant ''Lès schtroumpfs èt lès bèrikes èmacralêyes'', 2021, {{p.|41}}}} # {{str|wa}} mannestés metowes eshonne tot schovant. #* Dj' årè bén pus åjhey ;<br>Pus del palete,<br>Pus del tcherete,<br>Pus des saeyeas,<br>Pus des rusteas ;<br>Å diåle les ramons, les {{~s}} ! {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li hoveu d’veie'', p.53}} # {{str|wa}} moncea d' [[rahisse|rahisses]] {{?}}. #* E mitan del rowe, c' est l' plaece des Waerixhets, i gn a ostant d' tchinisses ki d' {{~s}} ; {{s-rif|FrBcj|1852, ''L’antermagique'', p.74-75}} # grande cwantité. #*Po bén cmincî, dji tén a dire ki dji so lon do rgreter les {{~s}} d' çanses k' on dene po les lives et les teyåtes flaminds {{s-rif|deputé Schinler|å pårlumint bedje, li 10 d' awousse 1895}} #* {{lang|wa-fel|Après Buffon i n-a v’nou bråmint dès savants èt dès cwèreûs qu’ont s’crît dès '''hopês''' d’ lîves so lès bièsses pitites ou grosses, di chal èt d’ aute på.}} {{s|JMin|"Les oujheas di nosse payis", p. 5}} # {{tinr|wa}} pitit efant, pitite biesse, loukeye binamêymint. #* On ptit crené minton si distaetche,<br>Sol djonne gorlete di nosse {{~}}. {{s-rif|MLol|p.135, « L’ andje dèl têre »}} #* Li ptit tchet fourit ene djoye po les efants, et Donêye, mi feme fourit binåjhe di ci ptit {{~}} la {{s-rif|JLatb|p. 89}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a hopeas]]}} # {{r|[[si mete e grand hopea]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[hopion]], [[hopiron]] * [[ahopler]], [[ahoplaedje]] * [[rahopler]], [[rahoplaedje]] * {{Lka-si|hope}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[hopea d’ ansene]] (ansinî, pådje) ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=sacwès ene dissu l' ôte| * [[moncea]] * [[taes]] * [[taessea]] * [[acopernêye]] * [[ramonçlaedje]] * [[rahoplaedje]] * [[ramoncelmint]] * [[pile]] * [[hôt#Sustantif|hôt]] }} {{Boesse|tite=grande cwantité| * [[moncea]] * {{Lka}} [[Motyince:grande cwantité/walon]] }} ==== {{H|dizotrins mots}} ==== {{Lka-dzom|taes}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{BA}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hopai = E89,E203 | hopê = E1, S0,S36,S117 | hopea = R10,R13 | hoppai = [!d1900] deputé Schinler e-n on [[:s:Mes gins\, ji m’va jâser wallon|spitch å pårlumint bedje]] |- = C13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| sacwès metowes ene dissu l' ôte |fr= {{t+|fr|tas}}, {{t+|fr|monceau}} |en= {{t+|en|heap}}, {{t+|en|pile}}, {{t+|en|stack}} |nl= {{t+|nl|hoop}}, {{t+|nl|stapel}} |de= {{t+|de|Haufen}}, {{t+|nl|Stapel}} |es= {{t+|es|pila}}, {{t+|es|cúmulo}} |ar= {{t+|ar|كوم|ral=kawm|ar-fafl=كَوْم}} |ary= {{t+|ary|عرّام|ral=3rram}} }} {{ratour| grande cwantité di {{Lka-ra|Motyince:grande cwantité/walon}} |fr= {{t+|fr|tas}} }} 6r4wqqtzca1vd87y9yzxeas4qxg9ayh 0 9843 432876 332683 2026-04-12T15:26:12Z Srtxg 1009 Srtxg a displaecî l’ pådje [[hopuron]] viè [[hopiron]] 332683 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} '''hopuron''' [o.n.] pitit [[hopea]]. {{lang|fr|F. petit tas.}} h9z28pd0h1vnt0duxwrjxvc49mwarqr 432878 432876 2026-04-12T15:30:41Z Srtxg 1009 432878 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Su|wa}} === {{~}} {{o}} pitit [[hopea]] d' four (po l' fé rsouwer). ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hopiron = R10, S0 | hopuron = R11:hope {{rif?}} | xhopiron = E212 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{lang|fr|F. petit tas.}} k5int171s7nk8ffk5ja08woy91dkc73 0 9854 432873 430270 2026-04-12T15:11:44Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 432873 wikitext text/x-wiki {{MR|schoumer}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjMB|houm}} (movmint d' air), {{caw|er|v|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hu.ˈme|u.ˈme|y.ˈme}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|hu.ˈme}} * {{Ric|hou·mer}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=houm|C=hom|come=alouwer}} {{~}} {{vc}} # [[noder]] (ene sacwè d' bon) d' on grand côp d' nez, et nd aveur do plaijhi. #* Et vo-m'-la, balzinant, do long des waides, des hourds,</br>{{~|Houmant}} l' forfante odeur di waessén, d' oidje et d' four. {{s-rif|JDcoh|1939, p.28, ''Porminåde d'osté'' (1937)}} #* Si, zels {{~|houmèt}} l' grand air tot l' payant d' leus ritchesses</br>I dvrént tuzer k' des ôtes djourmåy vikèt la. {{s-rif|LLaginm|''Å neûr payîs dè l’ hoye'', (1947), p. 129}} #* Dj' a fwait houmer les boesses d' amagnî å tchén {{s-rif|RDam}} # {{str|wa}} [[oder]]. #* Tot {{~|houmant}} l' odeur d' ene tchevnêye,</br>On gros pansåd vôreut djuner ;</br>En ôte ki tofer si cpagntêye</br>Promete k' i n' boerè pus k' do té. {{s-rif|HFbl|(ratourné do francès), 1843, p.10}} #* Ca m' polî s' trouve el cåve,</br>Et mes oûs dj' les {{~|home}} al tåve. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L'istwére dè vî molin» p.87}} # magnî (èn oû tot crou) pa on ptit trô l' on fwait al copete. #* Il a houmé on pouri oû. #* Dj' {{~|a houmé}} do si bon brouwet</br>Ki dj' voe dobe s' a dj' ene boune perike. {{s-rif|HFbl|Po beûr on kô al fiess, 1843, p.23}} # boere raddimint. #* So les foûzeures, les cotjhîs n' ont nén sogne di s' astårdjî, li tins d' houmer kékès gotes {{s-rif|GGra}} #* Tant k' nos î estans, {{~|houmans}} eco on vere {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} #* C' est a t' toû, vola l' djusse, mi dit-st i, fwai t' tournêye,<br>Vass rimpli les aboeres, end åront po ene hapêye ;<br>Pwis ti vénrès {{~}} ene gote di frisse peket ;<br>C' est bon pol vier do cour, come les beveus l' dijhèt. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.38}}<br>[[File:75 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes 01.wav]] # fé avni l' air dins les peumons. #* Shoflez tot dschindant; {{~|houmez}} tot rmontant. ==== {{H|parintaedje}} ==== # {{r|fé houmer}} : [[acroere]]. #*C' est ç' poureye biesse la k' a sayî di vs {{~|fé houmer}} tolminme cwè. {{s-rif|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|33}}}} # {{r|[[houmer l’ air]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[houmaedje]] * [[rihoumer]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (noder): [[oder]], [[sinti]] ==== {{H|contråve}} ==== * (fé avni l' air dins les peumons): [[shofler]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | houmé = E203 | houmer = E1, R9,R10,R11,R13 | oumer = O4 | umè = C8 | umer = C9 | xhoumez = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|noder (ene sacwè d' bon) d' on grand côp d' nez, et nd aveur do plaijhi | fr = {{t+|fr|humer}}, {{t+|fr|respirer}}, {{t+|fr|inhaler}} }} {{ratour|magnî (èn oû tot crou) pa on ptit trô l' on fwait al copete | fr = {{t+|fr|gober}} }} {{ratour|boere raddimint | fr = {{t+|fr|avaler}}, {{t+|fr|ingurgiter}} }} {{ratour|fé avni l' air dins les peumons | fr = {{t+|fr|inspirer}} }} {{ratour|fé houmer | fr = faire avaler, faire croire }} hi0tyyoxowruypqwh4cccweykpb048f 0 9857 432888 422018 2026-04-12T15:42:41Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 432888 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hup|up}} ** {{pzc}} {{AFE|hup}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{tchvea|wa}} picêye di tchveas ki [[bize]] foû del tiesse. #* T' åreus yeu dit Tintin avou si ptite {{~}}. # {{Lka}} R10 ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[fé s’ houpe]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[houpou]] * [[houpete]], [[houpea]] * [[houpî]] * [[houptiket]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[houpea do curé]] ==== {{H|Of}} ==== * /hup/ /up/ ** [[houp]] ! (mot-criya) ** dji [[houpe]] ({{V}} «[[houper]]») * /hop/ / op/ ** [[hope]] (f.n., zouplaedje, sôtaedje, e plaeces : ''houpe'') ** [[hop]] ! (mot-brut, po-z enonder on mouvmint, e plaeces ''houp'') ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | houp = E203 | houpe = E1, R9,R10,R11 | hupe = E1 | oupe = C8,C65 | woupe = O82 | xhouppe = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|mèche rebelle}}, {{t+|fr|touffe de cheveux}} }} 8on136p3e0grojzz1jo8dv65cyx69zb 0 12055 432914 413882 2026-04-13T10:58:31Z Lucyin 218 432914 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|påc-|Påke}} {{son-K}} {{dcaw|ter|v|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=påct|B=påctêy|come=tchicter}} {{~}} # {{vc}} {{cato|wa}} mete del [[påkete]] so (des cayets a beni). #* Les batlîs {{~|påctént}} todi l' vierna. # {{vndc}} mete del påkete so tot çk' on vout rbeni. ==== {{H|Si}} ==== * [[påkî#Viebe|påkî]] * [[ripåcter]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete del påke so les tombes, evnd. |fr= {{t+|fr|déposer}} ''(un rameau de buis béni)'' {{wa+fr}} }} 4ix4bi7nrf4d845ncvti74r8vey55gv 0 12068 432915 427179 2026-04-13T10:59:21Z Lucyin 218 /* {{H|ratournaedjes}} */ 432915 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj}} «[[Påke]]» * {{caw|î|s|wa}} (pol sustantif) * {{caw|î|v|wa}} (pol viebe) ==={{H|prononçaedje}}=== * (viebe) * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔː.'kiː|poː.'ki|poː.'kɛ}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔː.'kiː}} * {{Ric|på·kî}} * (sustantif) * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔː.'kiː|paː.'kiː|poː.'kiː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔː.'kiː}} * {{Ric|på·kî}} === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} [[bouxhon]] ki sieve a fé les [[håye#Walon 1|håyes]], k' i gn aveut dins tos les cortis, el Walonreye, po-z endè prinde des coxhetes po beni al [[Floreye Påke]], {{sla|Buxus spp.}}. #* (Li ptit rôzî) I cschiyive si pôve veye Inte deus royes di {{~s}} {{s-rif|HSim}} #* Vocial çou k' vos alez fé. I vs dimeure co do {{~}}, ki vs avoz côpé l' blan djudi, edon ? {{s-rif|ABbdj|1900, sinne X, p.26}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dimegne des påkîs}} : floreye Påke. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[påkete]] * [[påcter]], [[ripåcter]] * {{Lka-pa|Påke}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[påkî d' pucele]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bouxhon do djinre ''Buxus'' |fr= {{t+|fr|buis}} }} === {{H|sustantif|wa|2}} === {{acoird-s|o=påkî|o.anke=Sustantif 2|o.1=påkea|f=påcresse|f.1=påkete|f.1.anke=Sustantif 2}} {{~}} {{o}} # {{cato|wa}} [[råpén]] ki fwait ses [[påkes]]. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|gamén ki fwait ses påkes {{Lka-ra|påkea}} |fr= {{t+|fr|communiant}} }} === {{H|viebe|wa}} === {{-colouk-|på}} {{~}} {{vc}} # {{cato|wa}} mete del [[påkete]] so des cayets a beni. #* El Hôte-Årdene, on {{~|påkive}} les rgons so troes coines do tchamp, li cwatrinme, c' esteut po leyî ndaler les lumçons. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete del beneye påke so ene sacwè |fr= {{t+|fr|garnir}} ''(de buis béni)'' {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|påkî (discramiaedje)}} 9bygxpmb3cm3gpfeeqnt2je71fpp9l6 432916 432915 2026-04-13T11:00:02Z Lucyin 218 /* {{H|prononçaedje}} */ 432916 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj}} «[[Påke]]» * {{caw|î|s|wa}} (pol sustantif) * {{caw|î|v|wa}} (pol viebe) ==={{H|prononçaedje}}=== * (viebe) ** {{AFEW}} *** {{prcoi}} {{AFE|pɔː.'kiː|poː.'ki|poː.'kɛ}} {{BS|å|-}} *** {{pzc}} {{AFE|pɔː.'kiː}} ** {{Ric|på·kî}} * (sustantif) ** {{AFEW}} *** {{prcoi}} {{AFE|pɔː.'kiː|paː.'kiː|poː.'kiː}} {{BS|å}} *** {{pzc}} {{AFE|pɔː.'kiː}} ** {{Ric|på·kî}} === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} [[bouxhon]] ki sieve a fé les [[håye#Walon 1|håyes]], k' i gn aveut dins tos les cortis, el Walonreye, po-z endè prinde des coxhetes po beni al [[Floreye Påke]], {{sla|Buxus spp.}}. #* (Li ptit rôzî) I cschiyive si pôve veye Inte deus royes di {{~s}} {{s-rif|HSim}} #* Vocial çou k' vos alez fé. I vs dimeure co do {{~}}, ki vs avoz côpé l' blan djudi, edon ? {{s-rif|ABbdj|1900, sinne X, p.26}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dimegne des påkîs}} : floreye Påke. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[påkete]] * [[påcter]], [[ripåcter]] * {{Lka-pa|Påke}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[påkî d' pucele]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bouxhon do djinre ''Buxus'' |fr= {{t+|fr|buis}} }} === {{H|sustantif|wa|2}} === {{acoird-s|o=påkî|o.anke=Sustantif 2|o.1=påkea|f=påcresse|f.1=påkete|f.1.anke=Sustantif 2}} {{~}} {{o}} # {{cato|wa}} [[råpén]] ki fwait ses [[påkes]]. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|gamén ki fwait ses påkes {{Lka-ra|påkea}} |fr= {{t+|fr|communiant}} }} === {{H|viebe|wa}} === {{-colouk-|på}} {{~}} {{vc}} # {{cato|wa}} mete del [[påkete]] so des cayets a beni. #* El Hôte-Årdene, on {{~|påkive}} les rgons so troes coines do tchamp, li cwatrinme, c' esteut po leyî ndaler les lumçons. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete del beneye påke so ene sacwè |fr= {{t+|fr|garnir}} ''(de buis béni)'' {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|påkî (discramiaedje)}} lsjk58b8z8epom6qdm71ivljg3er6ma 432917 432916 2026-04-13T11:48:03Z Lucyin 218 /* {{H|sustantif|wa|1}} */ 432917 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj}} «[[Påke]]» * {{caw|î|s|wa}} (pol sustantif) * {{caw|î|v|wa}} (pol viebe) ==={{H|prononçaedje}}=== * (viebe) ** {{AFEW}} *** {{prcoi}} {{AFE|pɔː.'kiː|poː.'ki|poː.'kɛ}} {{BS|å|-}} *** {{pzc}} {{AFE|pɔː.'kiː}} ** {{Ric|på·kî}} * (sustantif) ** {{AFEW}} *** {{prcoi}} {{AFE|pɔː.'kiː|paː.'kiː|poː.'kiː}} {{BS|å}} *** {{pzc}} {{AFE|pɔː.'kiː}} ** {{Ric|på·kî}} === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} [[bouxhon]] ki sieve a fé les [[håye#Walon 1|håyes]], k' i gn aveut dins tos les cortis, el Walonreye, po-z endè prinde des coxhetes po beni al [[Floreye Påke]], {{sla|Buxus sempervirens}}. #* (Li ptit rôzî) I cschiyive si pôve veye Inte deus royes di {{~s}} {{s-rif|HSim}} #* Vocial çou k' vos alez fé. I vs dimeure co do {{~}}, ki vs avoz côpé l' blan djudi, edon ? {{s-rif|ABbdj|1900, sinne X, p.26}} # {{mang|wa}} pourcea k' on towe a Påke. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dimegne des påkîs}} : floreye Påke. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[påkete]] * [[påcter]], [[ripåcter]] * {{Lka-pa|Påke}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[påkî d' pucele]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bouxhon do djinre ''Buxus'' |fr= {{t+|fr|buis}} }} === {{H|sustantif|wa|2}} === {{acoird-s|o=påkî|o.anke=Sustantif 2|o.1=påkea|f=påcresse|f.1=påkete|f.1.anke=Sustantif 2}} {{~}} {{o}} # {{cato|wa}} [[råpén]] ki fwait ses [[påkes]]. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|gamén ki fwait ses påkes {{Lka-ra|påkea}} |fr= {{t+|fr|communiant}} }} === {{H|viebe|wa}} === {{-colouk-|på}} {{~}} {{vc}} # {{cato|wa}} mete del [[påkete]] so des cayets a beni. #* El Hôte-Årdene, on {{~|påkive}} les rgons so troes coines do tchamp, li cwatrinme, c' esteut po leyî ndaler les lumçons. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete del beneye påke so ene sacwè |fr= {{t+|fr|garnir}} ''(de buis béni)'' {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|påkî (discramiaedje)}} 0dlqi9ebjwos17e72h3vj2h50xp0ik3 432918 432917 2026-04-13T11:49:26Z Lucyin 218 432918 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj}} «[[Påke]]» * {{caw|î|s|wa}} (pol sustantif) * {{caw|î|v|wa}} (pol viebe) ==={{H|prononçaedje}}=== * (viebe) ** {{AFEW}} *** {{prcoi}} {{AFE|pɔː.'kiː|poː.'ki|poː.'kɛ}} {{BS|å|-}} *** {{pzc}} {{AFE|pɔː.'kiː}} ** {{Ric|på·kî}} * (sustantif) ** {{AFEW}} *** {{prcoi}} {{AFE|pɔː.'kiː|paː.'kiː|poː.'kiː}} {{BS|å}} *** {{pzc}} {{AFE|pɔː.'kiː}} ** {{Ric|på·kî}} === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} [[bouxhon]] ki sieve a fé les [[håye#Walon 1|håyes]], k' i gn aveut dins tos les cortis, el Walonreye, po-z endè prinde des coxhetes po beni al [[Floreye Påke]], {{sla|Buxus sempervirens}}. #* (Li ptit rôzî) I cschiyive si pôve veye Inte deus royes di {{~s}} {{s-rif|HSim}} #* Vocial çou k' vos alez fé. I vs dimeure co do {{~}}, ki vs avoz côpé l' blan djudi, edon ? {{s-rif|ABbdj|1900, sinne X, p.26}} # {{mang|wa}} pourcea k' on towe a Påke. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dimegne des påkîs}} : floreye Påke. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[påkete]] * [[påcter]], [[ripåcter]] * {{Lka-pa|Påke}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[påkî d' pucele]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[påctî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bouxhon do djinre ''Buxus'' |fr= {{t+|fr|buis}} }} === {{H|sustantif|wa|2}} === {{acoird-s|o=påkî|o.anke=Sustantif 2|o.1=påkea|f=påcresse|f.1=påkete|f.1.anke=Sustantif 2}} {{~}} {{o}} # {{cato|wa}} [[råpén]] ki fwait ses [[påkes]]. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|gamén ki fwait ses påkes {{Lka-ra|påkea}} |fr= {{t+|fr|communiant}} }} === {{H|viebe|wa}} === {{-colouk-|på}} {{~}} {{vc}} # {{cato|wa}} mete del [[påkete]] so des cayets a beni. #* El Hôte-Årdene, on {{~|påkive}} les rgons so troes coines do tchamp, li cwatrinme, c' esteut po leyî ndaler les lumçons. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete del beneye påke so ene sacwè |fr= {{t+|fr|garnir}} ''(de buis béni)'' {{wa+fr}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|påkî (discramiaedje)}} c0mxs0og5jjzn7oehwktnj8jdjj439p 0 12858 432913 413884 2026-04-13T10:58:07Z Lucyin 218 432913 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|påcter}} === {{H|etimolodjeye}} === {{V|påcter}} {{bet|ri|v|wa}}. === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=ripåct|B=ripåctêy|come=tchicter}} {{~}} {{vc}} # {{cato|wa}} al Floreye Påke, mete del påkete so les tombes, les bondius, les gorheas do tchvå, les dinrêyes, les otos, evnd, po poirter bounaweure, [[påcter]] {{ri=0}}. #* Del vesprêye on-z aléve {{~}} li speate ; pocwè li speate ? paski c' est l' pus timprowe des dinrêyes; elle est ddja crexhowe di dijh, vint cintimetes al Floreye Påke. {{s|LM|divins Calindrî walon UCW}} # {{vndc}} mete del påkete so tot çk' on vout rbeni. #* Dimegne, dj' avans stî {{~|rpåcter}} a Viyance. {{s-rif|S117}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete del påke so les tombes, evnd. |fr= {{t+|fr|déposer}} ''(un rameau de buis béni)'' {{wa+fr}} }} 2beolbu1rqgm72ul4qatle7ynf0lm4i 0 13523 432874 423958 2026-04-12T15:20:30Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 432874 wikitext text/x-wiki {{MR|schoumrete}} == {{L|wa}} == {{-SCH-}} Etimolodjeye: bodje "schoume", cawete "-rece". Miersipepieuzmint el Mape ALW l° 4.59 (notule 4.117). === {{H|Su|wa}} === '''schoumrece''' {{f}} # usteye del [[coujhnire]], sôre di rond trawé, avou on mantche, po rsaetchî l' [[schome]] did disso l' bire, li confiteure, envd. #* Les femes divént rissaetchî l' cråxhe avou l' schoumrece, divant d' fé rboure li bouyon pol siervi {{s-rif|EGil}} #* Li cinsrece rissaetche li makêye avou l' schoumrece. # (imådjreçmint) (ene miete måhonteus) feme ki boet bråmint, come li schoumrece ki leye passer l' aiwe. rl a: [[ragognasse]]. {{r|Al Vete Schoumrece}} (disfondowe: Al vète houmrèce) no d' ene cinse (et asteure d' ene rowe) di Grimgnêye, e F. {{lang|fr|"La verte houmeresse"}}. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chimerèce = C62 | chim’rèce = O0 | chumerèce = C13 | houmerèce = E1 | houmress = E203 | schoumrece = R10,R11:schoume | xhoumresse = E212 }} qsixum44j7xkrp7i4ivurh3p9xy4459 0 15983 432866 366689 2026-04-12T14:15:02Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432866 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== Etimolodjeye nén bén cnoxhowe, motoit a rataetchî avou ''[[Åcoz]]''. Vîs srijhas : ''Alchoce'' (1130), ''Alcoce'' (1139), ''Alcoz'' (1164). ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔː.'kɔs}} * {{Ric|Å(.)cosse}} ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} # {{apb}} [[Wazedje]]. ===={{H|ratourneures}}==== # {{r|en Åcosse}} : no d’ ene plaece d’ [[Inguezêye]]. ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | Åcosse = R10,R11, TR1 | Akoss = E203 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|Acosse}} }} nkx2q70iayio5u6efuhr5chwruhc3lf 0 36965 432867 429766 2026-04-12T14:19:53Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432867 wikitext text/x-wiki {{MR|coster}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|costa|sourd=la}} (coisse, costé d' ene sacwè, paroejhe); {{Slat}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔs.'te|kɔs.'tɛ|kɔs.'te}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔs.'te}} * {{Ric|cos·té}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # pårteye d' ene sacwè ki n' est ni padvant ni padrî, mins inte les deus. #* Mi feye, mi feye elle aveut froed ses pîs,<br>Et mi dji lyi a fwait fé des beas ptits solés … avou ene blouke dissu l' {{~}} ''{{s-rif|[[w:Mi feye (tchanson)|mi feye]]|(viye tchanson)}} # {{djeyom|wa}} pitit boket d' on [[rectingue]] metou inte onk des dbouts des deus grands bokets. # pårteye d' ene sitindêye di tere, dins ene metowe direccion. #*Dji croe k' i sont-st evoyes di ç' {{~}} la. # {{houy|wa}} cwårtî del houyire avou des ovrantès taeyes. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a costé]]}}. # {{r|[[a costé di]]}}. # {{r|[[boke sol costé]]}}. # {{r|[[di ç’ costé la]]}}. # {{r|[[do costé di]]}}. # {{r|[[d’ èn ôte costé]]}}. # {{r|[[d’ on costé ou d’ l’ ôte]]}}. # {{r|di costé}}. #* Dji saetchreu les ronxhes {{~|di costé}},<br>Dji côpreu les fleurs ki vs inmez. {{s-rif|TBowp|''Mad'leine, si vos volîz m'ainmer'', 1883, p.32}}<br>[[File:23 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] # {{r|[[di tos les costés]]}}. # {{r|[[di tos costés]]}}. # {{r|[[e costé]]}}. # {{r|[[mete di costé]]}}. # {{r|[[rwaitî do ké costé k’ l’ air shofele]]}}. # {{r|[[si tni e costé]]}}. # {{r|[[sol costé]]}}. # {{r|[[so s’ costé]]}}. ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[bon costé]] * [[må d’ costé]] * [[måva costé]] / [[mwais costé]] * [[tocosté]] / [[tos costés]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | costé = C65, E1,E177a,E212, O4, R10,R13, S117 | costè = C1,C8, O0 | kosté = E203 | a-kosté = (a costé) E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pårteye d' ene sacwè |fr= {{t+|fr|côté}} |en= {{t+|en|side}} |es= {{t+|es|lado}} |ary= {{t+|ary|جنب|ral=jenb|ar-fafl=جنْب}} }} {{ratour|pårteye d' ene sitindêye di tere, dins ene metowe direccion |fr= {{t+|fr|côté}} |ary= {{t+|ary|قنت|ral=jenb|ar-fafl=قنْت}} }} {{ratour|cwårtî del houyire avou des ovrantès taeyes |fr= quartier de la mine avec des chantiers actifs }} owtaeu7l1l3jg1zytcwudmfuxm7vcoh 0 39765 432868 426804 2026-04-12T14:26:28Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432868 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*consutura|sourd=la-vul}} {{m-s}}, (lu-minme fwait del betchete «[[con-]]» et di «[[sutura]]» ([[keudaedje]]), çou ki dene on mot avou l' {{caw|eure|s|wa}}; {{FEW|2|1097}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔs.'tøːʀ|kɔs.'tɔʀ|kɔs.'taːʀ|kɔs.'tɛʀ|kɔs.'tyʀ|kɔs.'tœʀ|kus.'tɛʀ|kus.'tyʀ|kus.'tyːʀ|kus.'tœʀ}} {{miers|1|23}}; {{36pr}} {{sp-eure}} {{O/OU}}. ** {{pzc}} {{AFE|kɔs.'tøːʀ}} * {{Ric|cos·teure}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[cozaedje]]. #* Fé, rabate ene {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Cwand li {{~}} (do matrasse) est cåzu achevêye, on boute pal trô ene miete di poeve po tchessî les motes ([[w:Paul Maréchal|Paul Maréchal]]). # plaece k' a stî cozowe. #* Vosse paltot s' disfwait al {{~}}. #* Come dji pola, dji racomôda mes hådes</br>Å djenerå, dji m' ala prezinter :</br>Mins d' coporå, dji rdivna simpe sôdård,</br>Gråce ås {{~s}} di m' pantalon trawé. {{s-rif|CDuv|"Li pantalon trawé" (1849)}} #* Ele fwait des {{~s}} k' on pout groxhi laddins, et rmete a muzeure {{s-rif|GBer}} #* Li {{~}} di m' botkene m' a schoircî l' talon {{s-rif|C8}} #* N' a k' vos k' aveut l' sepiance po-z aler côper li doblaedje dirîtrin del {{~}} (do paratcheute), tantea k' on n' î voeye rén d' on prumî côp d' ouy {{s|LM}} # årt di fé des [[mousmint]]s. #* Elle aprind l' {{~}}. #* Li taeyeu a yeu toirt di candjî d' mestî; i saveut bén viker di s' {{~}} {{s-rif|C65}} #* Et l' après-nonne, mi feye va vey les botikes, les måjhons d' {{~}}; ele va å sålon d' té {{WLer}} # {{med|wa}} cozaedje d' ene plåye. #* On dierin pont, on finixhaedje del costeure a fernuk, pu i s' rescoula d' on mete, po rwaitî binåjhmint si ovraedje {{s|LMver}} <gallery> Set in sleeve blind stitched.jpg </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|des solés a dobe costeure}} # {{r|[[rabate les costeures]]}} {{s|C106}} # {{r|[[so totes les costeures]]}} # {{r|bate [[a plate costeure]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== [[costî]], [[costire]] (''[[costri]]'') ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[keudaedje]] / [[cozaedje]], [[rakeudaedje]] / [[racozaedje]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[hôte costeure]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | costâr = E177a:Costeur\,_Costâr (1823) | costâre = E34, G201 | costère = G201, S117 | costêre = C8,C65, G201 | costeur = E177a:Costeur\,_Costâr (1823) | costeure = C1,C99,C106, G201, R10 | costeûre = E1, G201 | costeurre = E89 | costore = G201 | costorre = E212 | costure = G201 | coustère = G201, S117 | coustêre = C8, G201, O0 | cousteure = G201, O0 | coustur′ = O4 | coustùre = O4 | custore = G201 | kosteûr = E203 | a-kosteûr = (a costeures) E203 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|plaece k' a stî cozowe |fr= {{t+|fr|couture}} |en= {{t+|en|seam}} |de= {{t+|de|Saum}}, {{t+|de|Naht}} |es= {{t+|es|costura}} |pt= {{t+|pt|costura}} |it= {{t+|it|cucitura}} |ar= {{t+|ar|خياطة|ral=khîyâTa}} |ary= [[khiyya6a]] (khiyyaTa) {{=ral}} [[خياطة]] }} {{ratour|rakeudaedje d' ene plåye |fr= {{t+|fr|suture}} |en= {{t+|en|seam}}, {{t+|en|suture}} |es= {{t+|es|sutura}} |it= {{t+|it|sutura}} }} bb5x80thv699cti5lm6kkl0vp9p0i7d 0 40750 432891 414382 2026-04-12T15:49:40Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 432891 wikitext text/x-wiki {{RAwa}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdjla}} « [[ultra|ŭltra]] » (pus lon) ; etroclaedje del cossoune H (riprezintant H, Y ou W) metowe å cmince po ristoper l’ ahiket (''dji so-h/y/w-oute'') ; cisse consoune la ni s’ wåde nén sovint dins les mots d’ aplacaedje (totoute, Outruwåtche, Outwårtchene, Doutrupont). ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hut}} {{AFE|ut|odio=Wa-fel oute wa houte.ogg|ling=wa}} {{AFE|uːt|odio=Wa-fel oûte wa houte.ogg|ling=wa}} {{AFE|jyt|odio=Wa-fel yute wa houte.ogg|ling=wa}} {{AFE|jœt|wut}} {{Hp-}} ** {{pzc}} {{AFE|hut}} * {{Ric}} ==== {{H|adviebe|wa}} ==== {{~}} {{n-c|wa}} # ''(dins l’ espåce)'' [[arivé]] pus [[lon]] ki l’ [[coron]]. #* Nos estans {{~}} : waitîz : li bwès est padrî nozôtes. #* Cwand on dit « il est {{~}} », ça vout dite ki l’ feme s’ a-st acoûtchî. {{s-rif|E200}} #* Cwand deus grossès eures pus tård, li messe fourit tolminme {{~}} … {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 2011}} # ''(dins l’ espåce)'' [[åd triviè]]. #* Nosse pitit payis est trop stroet ; on pixhreut {{~}} e pixhant droet. {{s-rif|JCol}} # ''(dins l’ tins)'' [[fini]], [[passé]]. #* On n’ boutéve les veas å tchamps ki cwand les foirt tinrès fôrêyes estént {{~}}. {{s-rif|JJGbv|{{p.|82}}}} #* I fåt les Croes {{~}} po-z awè do bon tins. {{s-rif|C65}} #* Et nosse Jilbert s’ aveut metou a teter… teter, … teter, goirdjî. Si foirt et si bén ki l’ ivier esteut {{~}}, et k’ il esteut todi la, po l’ plaijhi d’ ses parints. {{s|JDsp}} # ''(dins l’ tins)'' {{str}} [[presse]] a [[mori]]. #* Dji so {{~}}, (mes djins ; vos m’ vénroz bénrade eterer). {{s-rif|C9}} # ''(dins l’ tins)'' [[moirt]]. #* « C’ est drole », dit-st i Peuket, « dispoy ki Vevè est {{~}}, on l’ lome Djôzef ! Motoit est ç’ pask’ on lyi a metou ses belès hådes po l’ essevli. {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.24}} # ''(dins l’ tins)'' {{str}} [[distindou]] tot cåzant d’ on [[feu]]. #* Li feu est {{~}}. {{s-rif|O0}} ===== {{H|Cr}} ===== Pout esse riwaitî come [[sipitron]], cwand i s’ aplake a on viebe avou ene idêye d’ alaedje pus lon l’ i n’ åreu falou ou passaedje åd triviè. ''Passer {{~}}, bouxhî {{~}}, bouter {{~}}''. {{s-rif|E1}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[si tene k’ on voet houte]]}} # {{r|[[çou k’ est houte est houte]]}} # {{r|[[i n’ si fåt nén vanter d’ ene bele djournêye s’ ele n’ est nén co houte]]}} ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[houte di]] [divancetire] pus lon ki. * [[houte ki]] * [[passer houte]], [[bouxhî houte]], [[bouter houte]], [[vey houte]] * [[totoute]], [[foûzehoute]] ([[foû-z et houte]]) * (sins H): [[Outrupont]], [[Doutrupont]], [[Outruwåtche]], [[Outwårtchene]], [[Outlouxhe]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (arivé pus lon ki l’ coron) : [[djudla]], [[ådla]], [[åd triviè]], [[foû]] * (passé) : [[foû]], [[passé]], [[fini]] * (presse a mori) : [[fotou]], [[codåné]] * (moirt) : [[dihoté]], [[evoye]] * (distindou, pol feu) : [[evoye]], [[endalé]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | houte = E1, R13 | oute = E1, E200, C65, C99, C106 S117, O0, O4 | oûte = S0, S17 ({{p.|39\, 323\, 205}}), S44, S117 | ute = FE1 (a « outre »), C9, S0 | iute = C1, C13, C60, C99, C106 | yute = C60, C99 | yëte = JDes | ye̊te = C18 | woute = O0, O4 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|arivé pus lon ki l’ coron |fr= {{t+|fr|au-delà}} |en= {{t+|en|over}}, {{t+|en|off}} |nl= {{t+|nl|verder}} |de= {{t+|de|weiter}} }} {{ratour|fini |fr= {{t+|fr|passé}}, {{t+|fr|fini}} |en= {{t+|en|over}}, {{t+|en|off}} |nl= {{t+|nl|over}} }} ==== {{H|divancete|wa}} ==== {{-alo3-|[[houte]]|[[out-]]|[[outru-]]}} {{~}} # [[houte di]] ([[åd triviè di]]). #* potchî {{~}} li bî {{s-rif|E200}} #* passer {{~}} li bwès {{s-rif|E200}} #* On-z aveut plou fé passer e tere, {{~}} li rote, ene buze ki prindeut l’ aiwe ås arinnes di nos deus måjhons {{s-rif|LRsov|{{p.|141}}}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # [[li ci ki potche houte li leu potche houte li cawe]] ===== {{H|sipårdaedje}} ===== {{HA}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|houte di {{Lka-ra|houte di}} |fr= {{t+|en|au-delà de}} |en= {{t+|en|over}} |nl= {{t+|nl|over}} |de= {{t+|de|ausserhalb}}, {{t+|de|ausser}}, {{t+|de|jenseits}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdjti}} « hütte » {{m-s}} (k’ a dné eto l’ francès « [[hutte]] », li neyerlandès « [[hut]] », l’ almand « [[Hütte]] », li daenwès « [[hytte]] »). ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hut|hyt|yt}} {{Hp}} ** {{pzc}} {{AFE|hut}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # pitit bastixhaedje di coxhes po s’ î rmete cwand i fwait mwais, ou î lodjî. #* Il ont fwait ene {{~}} po s’ lodjî {{s-rif|E203}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[houtea]], [[houtrê]], [[houton]] * [[ahouter]], [[ahoutaedje]], [[ahoute]] * [[cahoute]], [[cahoutreye]], [[cahoutea]] * [[s’ ecahouter]], [[si recahouter]] {{mse}} * [[hobete]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[a houte]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[cahoute]], [[houbete]], [[houtrê]] ===== {{H|mots vijhéns}} ===== [[cabane]], [[barake]], [[cåze]], [[åvrûle]], [[wåmire]], [[cotche]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | e̊te = G204 {{p.|30}} | eute = G204 {{p.|30}}, S104 | hourde = E165 | houte = E1, G204 {{p.|29}}, R9,R10,R13 | houtt = E203 | hute = E1:houte (a « houte »), G204 {{p.|29}}, S117 | iute = C106:à_iute (divins « à iute ») | ute = G204 {{p.|29}} | xhourde = E212 | yëte = G204 {{p.|29}} | yute = C8, G204 {{p.|29}}, O4 |- = C65 }} ===== {{H|ratournaedje}} ===== {{ratour|sinse do mot k’ est ratourné {{Lka-ra|cahoute}} |fr= {{t+|fr|hutte}} |en= {{t+|en|hut}} |nl= {{t+|nl|hut}} |de= {{t+|de|Hütte}} }} po2sqj57geq672zk24v1ngxs575cyw0 0 40902 432885 397148 2026-04-12T15:35:37Z Srtxg 1009 432885 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|hougne}}, {{caw|ete|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hu.ɲɛt|hy.ɲɛt|y.ɲɛt}}, {{miers|9|153}} {{Hp}}. ** {{pzc}} {{AFE|hu.ɲɛt}} * {{Ric|hou·gnete}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} {{vm}} # {{cins|wa}} [[moncea]] d' [[four]] fwait so l' tchamp po co souwer on pô divant d' esse regregnî. #*Et vola tot d’ on côp les {{~s}} ki s’ dressèt d’ costé : vos dirîz ene trope di berbis k’ vént d’ abrotchî foû d’ tere {{s-rif|HSim|"Fènå-meûs" (1907)}} #* Cwand c' est l' fenå-moes å viyaedje, Maria todi m' feye, ké dalaedje ! On voet, on côp k' i lût l' solea, Les feneuses avou leu rustea, Dins des vweteures, des ptits efants, Et pa l' mwin les cias k' sont pus grands, On les mete subtilmint e coete Drî ene {{~}} ''([http://rifondou.walon.org/cambier-rif.html#hougnete Mme Cambier]). #* L' ome si coûtcha so ene {{~}} et ses ouys si rpaxhît do pus vî spectåke do monde. {{s-rif|JPD}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[houtea]], [[cojhea]], [[hopea]], [[hopion]], [[hopiron]], [[pirceye]], [[pietchron]], [[burea]], [[buron]], [[burton]], [[burtulet]], [[croupete]], [[moulea]], [[moyete]]; {{miers|9|153}}. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ègnète = E1 (Petigny-lez-Couvin) | hognète = E1 (Glons) | hougnett = E203 | hougnète = E1 | ognète = E1 (Djiblou) | ougnète = C8,E1 (Nameur & Djivet) | - = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|hopea d' four fwait so l' tchamp po co souwer |fr= {{t+|fr|melon}}, {{t+|fr|vieillote}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 2e2n4xs582mxp94hfblfbxo5y1tkuke 0 43296 432892 397179 2026-04-12T17:11:22Z Solwève 1679 /* {{H|sustantif|wa}} */ 432892 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == [[Imådje:Banire_djåzans_walon_wårdans_nos_raecinêyes.jpg|thumb]] === {{H|etimolodjeye^|wa}} === {{Bdj|raecene}} {{acv}} {{caw|êye|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛ.si.nɛːj|ʀy.sinɛːj|ʀsinɛːj|ʀœ.sinɛːj|ʀy.sine|ʀsine}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ.si.nɛːj}} * {{Ric|rae·ci·nêye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bota|wa}} [[pårteye]] eterêye d' ene [[plante]]. #* Dji vs a apoirté ene {{~}} di pî-d'-cok. #* (Dj' a) råyî l' soke avou totes les {{~s}} {{s-rif|S0}} #*Et l’ trûte, k’ esteut stokêye dizo les {{~s}} des ôneas ricmince a moxhî {{s-rif|HSim|"Wice va l’êwe" (1907)}} # {{anto|wa}} pårtêye d' on [[dint]] k' est dins l' [[oxh]] del [[mashale]]. # {{im}} {{med|wa}} sourdant d' on må. #* I fåt côper l' må al {{~}} {{s-rif|S0}} # {{im}} sourdant d' ene tuzance. #* Djåzans walon ! Wårdans nos {{~s}} {{s-rif|ALam}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[prinde raecinêye]]}} #* I n' fåt nin k' el tere soeye trop houfe non pus, don, ca ôtrumint, les ptitès grinnes ni sårént prinde {{~}}. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[raecene]], [[rayire]] ==== {{H|Of}} ==== * /ʀy.sine/ : [[riciner]], [[riciné]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA}}, {{HA}}; {{Lka}} mape [[Sourdant:PALW1|PALW 1]], 10. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | raecinêye = R10, R13 | rècinêye = E1, S0 | rècinée = ALam | r(u)cinêye = S17 p.275, S117 | r'cinée = S109 | reucinêye / rcinêye = S107 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pårteye del plante k' est dins tere |fr= {{t+|fr|racine}} |en= {{t+|en|root}} |nl= {{t+|nl|wortel}} |de= {{t+|de|Wurzel}} |es= {{t+|es|raíz}} |ar= {{t+|ar|جذر|ral=jader|ar-fafl=جَذْر}} |ary= {{t+|ary|جدر|ral=jder|ar-fafl=جْدر}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 3h89evc6lzvb2worm2zhytu23ethwnv 0 48887 432893 410164 2026-04-12T18:13:10Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432893 wikitext text/x-wiki {{MR|stri|streye}} == {{L|wa}} == {{-spodiv-E|strî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|streup|sourd=frk}} (blouke, strî). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|stʀiː|stʀi}} ** {{pzc}} {{AFE|stʀiː}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{tchivå|wa}} ahesse po-z astoker ses pîs cwand on est so on tchvå. #* Elle a dmoré avou l’ pî apicî dins li {{~}}. {{s-rif|S117}} #* Vola mamjhele Agate al tere,</br>Et par måleur, si bea ptit pî</br>Esteut dmanou divins li {{~}}. {{s-rif|JKin|''Les crostillons'' (1889), "L’agilité del baronne", p.15}} # {{anto|wa}} oxhea del mîtrinne oraye. <gallery> Stilbygel till sadel - Livrustkammaren - 17018.tif|Ene pwaire di strîs. </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[awè l’ pî dins li strî]]}} ; {{r|[[awè on pî dins li strî]]}} # {{r|[[mete li pî dins li strî]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | strî / estrî = R10:8424 | [[stri#Walon 2|stri]] / [[èstri]] = O4 | strî = E1,E165 {{p.|197}},E170, S117 | [[stri#Walon 2|stri]] = C13, E34 | ètrî = S25 (cogne gåmesse) | étrié = S36 (francijha) | ètriyé = S0 (francijha) | a-koûr-sitrî = (a courts sitrîs) E203 |- = S109 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ahesse po-z astoker l’ pî cwand on monte on tchvå |fr= {{t+|fr|étrier}} |en= {{t+|en|stirrup}} |nl= {{t+|nl|stijgbeugel}} |de= {{t+|de|Steigbügel}} |es= {{t+|es|estribo}} |ar= {{t+|ar|ركاب|ral=rikâb|ar-fafl=رِكَاب}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|strî (discramiaedje)}} cydzw9q4zn028pjxijv3dgev6ylw0s6 0 51997 432869 416113 2026-04-12T14:39:47Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432869 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kɔf.'te|a.kɔf.'tɛ|a.kuf.'te}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kɔf.'te}} * {{Ric|a(.)cov.ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{codj|wa|come=tchicter}} # {{vc}} (bén) [[covri]], [[emalofer]]. #* {{~|Acovtez}} vs bén e lét, k’ vs n’ åyoxhe froed. #* Alez {{~}} les céleris : i va djaler del nute. # ({{vpr}}) s’ [[ascwati|ascwati]]. #*Adiè les longuès porminådes,</br>Et tos les plaijhis di l' esté:</br>On-z elaidixh les camaerådes:</br>On n' pinse pus k' a bén {{~|s' acovter}},</br>Por mi c' est rén, dju m' refrene{{s-rif|MLej|"Prétimps dè coûr", 1897}} #*Li tére candje di coleûr ; lès djètons s’ dirôlèt,</br>'''s’acouv’tèt''', s’aboh’nèt, s’èmontèt, vèrdihèt,</br>d’on bê vért qui r’glatih plin d’ameûr èt d’ djonnèsse</br>{{s|HSim|''Li pan dè Bon Diu'', ''Li sûrdèdje''}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[acovtaedje]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[discovter]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[acovri]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | acoufté = E89,E177a | acoufter = E1 | acouveter = E1 | acovetè = C1 | acoveter = E34 | acovter = R10, S0 | akoufté = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|covri |fr= {{t+|fr|couvrir}}, {{t+|fr|envelopper}}, {{t+|fr|emmitoufler}} }} {{ratour|s' ascwati |fr= {{t+|fr|se blotir}}, {{t+|fr|se tapir}} }} pyst4rkdz094ausexnqhrghf95r16u9 0 52302 432903 419036 2026-04-12T19:10:51Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432903 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|croere}} {{bet|a|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kʀwɛːʀ|a.kʀøːʀ|a.kʀɛːʀ|a.kʀwaːʀ|a.kwɛːʀ|a.kwaːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kʀwɛːʀ}} * {{Ric|ac.roere}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=acrey|B=acroe|C=acroey|PE=acreu / acreyou}} {{~}} {{vc}} # fé croere ene sacwè ki n’ est nén vraiye. #* Fé {{~}}. #* Alez è fé {{~}} ça a on tchvå d’ bwès, i roûwrè. # atchter a credit. #* I fåt k’ dj’ {{~|acroeye}}, dji n’ a pus nole çanse. #* Mins, tot vî k' dji so,</br>Djel di co :</br>Ki tape kî vout ls ouxhs pa les fniesses,</br>Dj' inme mî do wårder m' bleu sårot</br>Ki d' {{~}} li pus bea paltot ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.115, ''Contint di s’ sôrt'' (1894)}} #* Ele aveut d' tot e s' botike et les pôvès djins do Gravioûle alént {{~}} la. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.63}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | accroère = {{^|1}} C9a | acrère = C8, S0 | acreur = E177a | acreure = E89 {{^|2}}, E212 {{^|2}} | acreûre = E1,E34,E212b | acroere = R10 | acrwâre = S17 | acrwêre = C1,C9 | acwâre = O3 | acwêre = O0,O4 | akreur = E177b | akreûr = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé croere ene sacwè ki n’ est nén vraiye |fr= {{t+|fr|accroire}} }} {{ratour|atchter a credit |fr= acheter à crédit }} spuc1k8zyg8ctfy95aufkx1dez8x478 0 64338 432899 346744 2026-04-12T18:58:30Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432899 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{djermon|wa}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=5|A=acrexh|B=acrexh|come=mete}} {{~}} # {{vc}} fé [[crexhe]] (ene cwantité). #* i saye d' '''acrexhe''' ses rivnowes tot martchotant # {{np-vprV}}. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | acreh = E177a | acrèhe = E1,E34 | acrexhe = E212, R10 | akreh = E203 }} fr. = accroître jliplem5unb7agyc3kaq5gn6w0okjc1 432900 432899 2026-04-12T18:59:18Z Srtxg 1009 /* {{H|viebe|wa}} */ 432900 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{djermon|wa}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=5|A=acrexh|B=acrexh|come=mete}} {{~}} # {{vc}} fé [[crexhe]] (ene cwantité). #* i saye d' '''acrexhe''' ses rivnowes tot martchotant # {{np-vprV}}. ==== {{H|Pa}} ==== * [[acrexhaedje]] * [[acrexhmint]] * [[acrexhou]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | acreh = E177a | acrèhe = E1,E34 | acrexhe = E212, R10 | akreh = E203 }} fr. = accroître j0q9raiy554zacqbmzxoq846u0y5ch6 0 64340 432901 346749 2026-04-12T19:04:04Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 432901 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|Addj|wa}} === {{-addj-|o=acrexhou|f=acrexhowe}} {{djermon|wa}} {{~}} # k' a ene sacwè did pus. #*Vosse famile est bén {{~|acrexhowe}} et s' acrexhrè co {{s-rif|E203}} #*Insi, nos n’ seréns pus des sclåves, mins divni des efants då Bon Diu, {{~s}} di tos les abondroets des efants {{s|LM|ratournant li [[w:lete sint På ås Galates|lete sint På ås Galates]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Addj | acrehou, acrehow = E177a:Acrehou\,_Acrehow | acrèhou, acrèhowe = E1:acrèhe | acrexhou, acrexhowe = R10 | akrèhou, akrèhow = E203:akreh }} *fr= aggrandi *fr= accru * fr= augmenté m18mo2kg6fyhlavq2mhvnre26iqzb9i 0 67959 432894 418354 2026-04-12T18:16:41Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432894 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|consuetudo|sourd=la}}, adon racuzinåve avou l' {{p|accoustumance|fro}} {{m-s}} et l' {{p|accoutumance|fr|dipindance}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kɔs.ty.mɑ̃ːs|a.kɔs.ty.mɒ̃ːs|a.kus.ty.mɑ̃ːs|a.kys.tu.mɑ̃ːs|a.ky.tu.mɑ̃ːs|}} ** {{frcjh}} {{AFE|a.kɔs.ty.mɑ̃s}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kɔs.ty.mɑ̃ːs}} * {{Ric|a·cos·tu·mance}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} # {{du-so|wa}} manire di todi fé dins on metou payis, e-n ene metowe societé. #* Li trimlaedje, c' est ene måle {{~}} {{s-rif~|E203}} #* Ouy, k' on soeye di Lidje ou d' Xhoutsiplou, on rodjixh di ses ancyinnès {{~s}}, po prinde des airs di deus airs, ki dvèt fé xhaxhler dvins leu sårcô, nos spitants grands-peres et nos avnantès grands-meres. {{s-rif|JMign|"Li walon å payîs di Lîdje" (1938), p.18}} #* Ci n’ est nén lu k’ a l’ {{~}} di raler so ene djambe ; adon, pocwè hantchler pareymint ? ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|sorlon l’ acostumance}}. #* Après bén des souweurs, vola l' grin k' est a houte<BR>Et, tot l' veyant foû sogne, l' ome a si télmint bon<BR>K' i roveye d' on plin côp totes ses hisses et ses poennes.<BR>Ossu, c' est l' djoye å cour ki, po fiesti ses djins,<BR>I les preye a fé l' cok, {{~|sorlon l' acostumance}}. {{s-rif|HSim|"Li cok"}} #* {{~|Sorlon l' acostumance}},</br>On rintere pol ragout,</br>Et l' live di ricnoxhance</br>Drouve<!--drouveure--> ses beas foyous. {{s-rif|JDcoh|1939, p.81, ''Al Sainte Båre'' (1936)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[alaedje]] * [[dujhance]] ==== {{H|FA}} ==== Li francès « accoutumance » n' a nén l' minme sinse. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | accostumance = C9a | acostumance = C1,C9,C13, E1,E34, R10 | acostumanss = E177a | acoustumance = E1, O0 | acoutumance = S0 | acustoumance = E13 | akoustumanss = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|manire di todi fé |fr= {{t+|fr|coutume}}, {{t+|fr|tradition}} }} 46lr1fx9po9sbko91hf1ifr8k73vhqi 0 69763 432883 411705 2026-04-12T15:34:36Z Srtxg 1009 432883 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==== {{H|MC|wa}} ==== {{~}} {{n-c|wa}} # çou k' on dit a èn efant po k' i potcheye, metans so s' [[schô]]. #* C’èst qu’il-aveût vèyou Betsabée, li feume dè capitinne Urie, ine fwért bèle djint, qui sins s’doter d’rin si r’nètîve bin påhûlemint divant d’aler dwèrmi. Sins bambî, i houka sès gårs èt ‘lz’ èvoya cwèri l’crapôde qui s’dimandéve cwè èt « '''houptata''' » èvôye, sins pus’ di manîre èl tchoûka è s’bèdrèye {{s|GGhy}} ==== {{H|Reu|wa}} ==== # {{r|fé des houptatas}}. ## fé potchî èn efant. ## fé des mehins. # {{r|si cwefer a la houptata}}. # {{r|on tchapea a la houptata}}. ==== {{H|Pa}} ==== * [[hope]], [[hopea]], [[hopiron]] ==== {{H|Or|wa}} ==== {{Orto | houptata = E203, R10, GGhy,LLag | houp’tata = E1 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|po fé potchî ou s' rilever èn efant |fr= {{t+|fr|ioup la la}} }} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # onk ki fwait l' veye dås ôtes målåjheye. #*Et l' aite ki s' trovéve djustumint</br>Padrî l' vî meur do ptit djårdén</br>Riçuva des sminces di camomile…</br>Si bén k' ene feye, cwand l' {{~}}</br> rala sol fosse di s' vî mononke,</br>Ele nel fijha beacôp trop longue</br>Tot veyant çou ki s' passéve la…</br>{{s-rif|LLag|"Les belès-eures" (1928), p. 71}} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|écervelé}}, {{t+|fr|emmerdeur}}, {{t+|fr|écervelé}} }} s30ocqwpkzrnrbgw4vki1mcejhgqbjn 432889 432883 2026-04-12T15:45:30Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 432889 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==== {{H|MC|wa}} ==== {{~}} {{n-c|wa}} # çou k' on dit a èn efant po k' i potcheye, metans so s' [[schô]]. #* C’èst qu’il-aveût vèyou Betsabée, li feume dè capitinne Urie, ine fwért bèle djint, qui sins s’doter d’rin si r’nètîve bin påhûlemint divant d’aler dwèrmi. Sins bambî, i houka sès gårs èt ‘lz’ èvoya cwèri l’crapôde qui s’dimandéve cwè èt « '''houptata''' » èvôye, sins pus’ di manîre èl tchoûka è s’bèdrèye {{s|GGhy}} ==== {{H|Reu|wa}} ==== # {{r|fé des houptatas}}. ## fé potchî èn efant. ## fé des mehins. # {{r|si cwefer a la houptata}}. # {{r|on tchapea a la houptata}}. ==== {{H|Pa}} ==== * [[hope]], [[hopea]], [[hopiron]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | houptata = E203, R10, GGhy,LLag | houp’tata = E1 | xhouptata = E212 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|po fé potchî ou s' rilever èn efant |fr= {{t+|fr|ioup la la}} }} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # onk ki fwait l' veye dås ôtes målåjheye. #*Et l' aite ki s' trovéve djustumint</br>Padrî l' vî meur do ptit djårdén</br>Riçuva des sminces di camomile…</br>Si bén k' ene feye, cwand l' {{~}}</br> rala sol fosse di s' vî mononke,</br>Ele nel fijha beacôp trop longue</br>Tot veyant çou ki s' passéve la…</br>{{s-rif|LLag|"Les belès-eures" (1928), p. 71}} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|écervelé}}, {{t+|fr|emmerdeur}}, {{t+|fr|écervelé}} }} eya42rcxym26okqk0nstb2isc05demc 0 69928 432897 402035 2026-04-12T18:49:12Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 432897 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|a|crås|vea}} <gallery> Aineias Ankhises Louvre F118.jpg|Enêye poirtant s' pere Antchize a crås-vea Champaigne shepherd.jpg|Djezus tnant ene berbis a crås-vea </gallery> === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # sol dos, les djambes schåyeyes, tinowes på poirteu, tot djåzant d' on poirtaedje, ki l' poirté s' agritche lu-minme å cô do poirteu. #* Ene nûlêye passe, rén k’ ene, mins ene måhaiteye</br>Ki rapoite {{~}}</br>Totes les nutes di l’ anêye ! {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Disseûlance », 1922, p.20}} #*Di sol crestea del rotche ki poite li ptite eglijhe,</br>Do hamtea d' Sint-Hålin, come on poite {{~}},</br>Dji louke li fleur ki s' drouve, dji schoûte tchanter l' oujhea,</br>Et xhilter l' tinrûle cloke el tour wice k' ele a s' djîsse</br>{{s-rif|LLag|"L' inmant", ''Sint-Hålin'', (1947), p. 80}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crås-vê = E170 | crås-vea = R9,R10,R11:1 | à cråvê = {{s|LLag}} | a-krâ-vai = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr = sur le dos, les jambes écartées tenues par le porteur, lorsque la personne portée s'accroche au cou du porteur {{t+|fr|sur le dos}} {{wa+fr}} }} ph7u9vq6w8tnxbbdgpbulxlg3k5h7l6 0 70860 432886 395204 2026-04-12T15:37:37Z Srtxg 1009 /* {{H|Pa}} */ 432886 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{djermon}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|schoupe}} {{dcaw|ler|v|wa}}. === {{H|viebe|wa}} === {{-coshof-|schoup}} {{~}} {{vc}} # prinde, ramasser, rimouwer avou ene [[schoupe]] #* Ci n’ est nén mistere, <br> E fougnant el tere <br> Ti schoupeles di l’ ôr. {{s-rif|Philippe Lagrange, « Depårt pol Califôrneye »}} ==== {{H|Pa}} ==== * [[schouplaedje]] * [[schoupleu]] * [[schouplêye]] * [[aschoupler]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|prinde al schoupe |fr= {{t+|fr|pelleter}} }} exnpeikmsvvzikle1wd6lsjep4x71yy 432887 432886 2026-04-12T15:40:17Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 432887 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{djermon}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|schoupe}} {{dcaw|ler|v|wa}}. === {{H|viebe|wa}} === {{-coshof-|schoup}} {{~}} {{vc}} # prinde, ramasser, rimouwer avou ene [[schoupe]] #* Ci n’ est nén mistere, <br> E fougnant el tere <br> Ti schoupeles di l’ ôr. {{s-rif|Philippe Lagrange, « Depårt pol Califôrneye »}} ==== {{H|Pa}} ==== * [[schouplaedje]] * [[schoupleu]] * [[schouplêye]] * [[aschoupler]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | chipelè = C1 | chipeler = C62 | chip’ler = O0 | choupler = S0 | chupelè = C13 | schoupler = R10 | xhouplez = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|prinde al schoupe |fr= {{t+|fr|pelleter}} }} 8oo0pb5u0x5yyaswm9t2ruic6xk6wkg 0 70960 432895 411993 2026-04-12T18:22:18Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432895 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|covri}}, {{bet|a|v|wa}}, {{caw|i|v5|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kɔ.ˈvʀɪ|a.kɔ.ˈvʀi|a.ku.ˈvʀi|as.ku.vʀi}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kɔ.ˈvʀi}} * {{Ric|a·co.vri}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow- | troke=5 | A=acovr | A.2=acovy | B=acouv | B.2=acover | IP1s.2=acovere | C.2=acover | PE=acovrou / acoviet | come=acovri }} {{~}} {{vc}} # mete ([[åk]]) ådzeu d’ ene sacwè k’ on vout [[waeranti]]. #*{{~|Racovri}} on meur pol djalêye {{s|R10}} #*Dj' a-st acovrou l' malåde comifåt {{s|R10}} #*Li nivaye valsant avou l’ bijhe,</br>Fjheut des damabondes di påwions</br>Ki {{~|acovrént}} d’ ene sipesse tchimijhe</br>Campagne et prés, håyes et bouxhons{{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} # mete les boirds do drap inte li dzo do matrasse et l' sômî. #* Cwand vos seroz dins vosse lét, dji vs irè {{~}} comifåt {{s|R10}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[acovraedje]] * [[racovri]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | acouvri = O4,O5,O90 | acovri = E1,E21,E34, R10 | akoviair = E203 | ascouviè = C1,C8,C9,C13,C62 | ascouvri = O0,O3,O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete ådzeu d’ ene sacwè |fr= {{t+|fr|couvrir}}, {{t+|fr|recouvrir}} }} {{ratour|mete les boirds do drap inte li dzo do matrasse et l' sômî |fr= {{t+|fr|border}} }} dlfnuymrc18t1i0m83n4lzyduhp5utt 0 71613 432906 429477 2026-04-12T19:20:08Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432906 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|acrotchter}}, {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kʀɔʧ.ˈtɑːʧ| a.kʀɔk.ˈtɛʧ}} {{BS|ae}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kʀɔʧ.ˈtɛʧ}} * {{Ric|a.crotch.taedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} #{{Fijh}} [[acrotchter]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[acrotchî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[acrotchaedje]] * [[agritchaedje]] * [[ahavtaedje]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[adjondaedje]] * [[aloyaedje]] * [[ataetchaedje]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[discrotchaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto <!-- acroTCHtaedje --> | acroch'tâdje = O4 | acrotchtaedje = R10 <!-- acroCtaedje --> | acroctèdje = E34 | akroctech = E203 | - = C8 }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WC}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|accrochage}}, {{t+|fr|accrochement}} }} s710diga4ksv8w8ux3rmkc265xh5w4a 0 71617 432902 399924 2026-04-12T19:05:45Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 432902 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|acrexhe}}, {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kʀɛ.ˈhɛʧ }} {{BS|xh}}, {{BS|ae}} ** {{frcjh}} {{AFE|a.kʁɛ.ˈɛʤ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kʀɛ.ˈʃɛʧ}} * {{Ric|a.cre.xhaedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{Fijh}} [[acrexhe]]. #* L' {{~}} di s' fôrtune lyi fwait piede li tiesse {{s-rif|E1}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[acrexhe]] * [[acrexhou]] * {{Lka|crexhe}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[agrandixhaedje]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=| * [[alårdjixhaedje]] * [[grossixhaedje]] * [[rihåssaedje]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[diminouwaedje]] * [[rastroetixhaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acrèhèdje = E1:acrèhe,E34 | acrexhaedje = R10 | - = C8 }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|accroissement}}, {{t+|fr|augmentation}}, {{t+|fr|aggrandissement}} }} suxi52z9f4t4pvqzcuui5c4myflm8fj 0 71618 432870 399925 2026-04-12T14:42:26Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E203 432870 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|acovter}}, {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.kɔf.ˈtaʧ|a.kuf.ˈtɛʧ}} {{BS|ae}} ** {{frcjh}} {{AFE|a.kɔv.taʤ|a.kuv.tɛʤ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.kɔf.ˈtɛʧ}} * {{Ric|a.cov.taedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{Fijh}} [[acovter]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # fijhaedje et manire di covri, [[covtoe]]. #*Fijhoz on bon {{~}} [avou] des setchès foyes a vos poreas, vos les setchroz foû åjheymint e plin ivier {{s-rif|E1}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[acovter]] * {{Lka|covtoe}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=fijhaedje et manire di covri, covtoe| * [[covtoe]] * [[rafûlaedje]] * [[ravôtiaedje]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acouftèdje = E1 | acouvetèdje = E1 | acovetadje = C1 | acovtaedje = R10 | akouftech = E203 | - = C8 }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WM}}, {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = action de se blottir }} {{ratour|fijhaedje et manire di covri, covtoe | fr = {{t+|fr|couverture}}, {{t+|fr|couvrement}}, action et manière de couvrir }} dweaa3jj5bmobuo64lg7cuai0jzhtg8 0 73024 432909 408624 2026-04-12T19:36:02Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +C9a 432909 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Calc|ameublement|fr|wa}} {{m-s}}, {{caw|mint|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.møː.bly.ˈmɛ̃|a.møː.blɛ.ˈmɛ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|a.møː.bly.ˈmɛ̃}} * {{Ric|a·meu·blu·mint}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # eshonna des meubes ki gårnixhèt-st ene måjhone. #* I m’ fåt l’ måjhone d’ on signeur avou tot l’ {{~}}. {{s-rif|JVri| « Pâhûles rîmês » (1897), «L’heritège dè moûnî», p.152}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[ameublaedje]] * [[ameublixhmint]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[gårniteure]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ameûblemin = C9a | ameublèmint = C8 | ameûblèmint = C1,C9, E1, O0,O4 | ameublumain = E177a | ameûblumin = E203 | ameublumint = R10 | ameûblumint = E1,E21,E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|ameublement}}, assortiment de meubles }} 5l3sf3s9eg4i42wr6pfwn6mcb2a0v9z 0 73795 432890 415449 2026-04-12T15:47:16Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 432890 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|houpete}} (viye wåkeure di feme), {{caw|iket|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hub.dɪ.ˈgɛ}} {{Hp}} *** {{frcjh}} {{AFE|ub.di.ˈgɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|hub.dɪ.ˈgɛ}} * {{Ric|houp·di·guet}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # rimetaedje d' aplomb, côp di spitansté. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[sol houpdiguet]]}}. #* Leponge intere pal fond on pô {{~|sol houpdiguet}}. {{s-rif|LLcco|1904, p.19}} # {{r|[[esse sol houpdiguet]]}}. # {{r|[[mete sol houpdiguet]]}}. # {{r|[[rivni sol houpdiguet]]}}. ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[ragrawiaedje]] * [[retablixhaedje]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | houp’diguèt = E1 | houpe di guèt = JMign | houp-di-guet = E203 | houdiguet = R10 | xhouptiket = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rimetaedje d' aplomb, côp di spitansté |fr= {{t+|fr|goguette}}, {{t+|fr|rétablissement}} de la santé }} 9esom2wf5uqvdvk8aqdpxugqei18e4q 0 74587 432875 419303 2026-04-12T15:23:32Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 432875 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{BdjV|A|schoum|schoumer}} (po del bire, metans) {{dcaw|ter|v|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|sam.'te|ʃam.'te}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃum.'te|skum.'te}} {{pzc0}} * {{Ric|schoum·ter}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=1|A=schoumt|B=schoumtêy|come=tchicter}} {{~}} {{vsc}} # fé ene miete di schome. #* Ene cope lon di s' manaedje ki {{~|samtêye}} a s' navete. {{s-rif|MSla}} #* El bire {{~|schoumtêye}}. {{s|R10}} #* Li cafè {{~|schoumtêye}}, c' est do bon. {{s|R10}} ==== {{H|omofoneye}} ==== * [[samter]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cham’ter = O0 | sameter = E1 | sam’ter = E1 | schoumter = R10 }} {{nourat}} 9cdvwofqwwkk9ydy8d003viqyxluqv0 0 76836 432877 2026-04-12T15:26:12Z Srtxg 1009 Srtxg a displaecî l’ pådje [[hopuron]] viè [[hopiron]] 432877 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[hopiron]] 8o04lhpgxt28f94otl0ec5gx2jexhnx 432879 432877 2026-04-12T15:31:24Z Srtxg 1009 les disfondowes sont-st avou "i" 432879 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-vrif}} == {{~virfon|hopiron}} n3759nr52j8dqbg7lcwmtbjtskxfd5u 0 76837 432919 2026-04-13T11:53:15Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|påkete}} (coxhete di påkî) {{spo-caw|ete}} {{caw|î|s|wa}}, {{çdom}} {{dcaw|tî|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|poːk.'tiː|poː.kɛ.'tiː}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔː.kɛ.'tiː}} * {{Ric|påc·tî}} === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} [[bouxhon]] ki sieve a fé les [[håye#Walon 1|håyes]], k' i gn aveut dins tos les cortis, el Walonreye, po-z en...» 432919 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|påkete}} (coxhete di påkî) {{spo-caw|ete}} {{caw|î|s|wa}}, {{çdom}} {{dcaw|tî|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|poːk.'tiː|poː.kɛ.'tiː}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔː.kɛ.'tiː}} * {{Ric|påc·tî}} === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} [[bouxhon]] ki sieve a fé les [[håye#Walon 1|håyes]], k' i gn aveut dins tos les cortis, el Walonreye, po-z endè prinde des coxhetes po beni al [[Floreye Påke]], {{sla|Buxus sempervirens}}. #* Gn aveut des {{~s}} tot l' long des pazeas des cortis ås djotes. {{s-rif|S107|hagnon 80}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[påkî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bouxhon do djinre ''Buxus'' |fr= {{t+|fr|buis}} }} 5q5o98gcb3fakznhe1x8tlixgva1wwn 432920 432919 2026-04-13T11:53:31Z Lucyin 218 Lucyin a displaecî l’ pådje [[påctî]] viè [[påketî]] 432919 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|påkete}} (coxhete di påkî) {{spo-caw|ete}} {{caw|î|s|wa}}, {{çdom}} {{dcaw|tî|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|poːk.'tiː|poː.kɛ.'tiː}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔː.kɛ.'tiː}} * {{Ric|påc·tî}} === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} [[bouxhon]] ki sieve a fé les [[håye#Walon 1|håyes]], k' i gn aveut dins tos les cortis, el Walonreye, po-z endè prinde des coxhetes po beni al [[Floreye Påke]], {{sla|Buxus sempervirens}}. #* Gn aveut des {{~s}} tot l' long des pazeas des cortis ås djotes. {{s-rif|S107|hagnon 80}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[påkî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bouxhon do djinre ''Buxus'' |fr= {{t+|fr|buis}} }} 5q5o98gcb3fakznhe1x8tlixgva1wwn 432922 432920 2026-04-13T11:54:14Z Lucyin 218 432922 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|påkete}} (coxhete di påkî) {{caw|î|s|wa}}, {{çdom}} {{dcaw|tî|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|poː.kɛ.'tiː}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔː.kɛ.'tiː}} * {{Ric|påc·tî}} === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} [[bouxhon]] ki sieve a fé les [[håye#Walon 1|håyes]], k' i gn aveut dins tos les cortis, el Walonreye, po-z endè prinde des coxhetes po beni al [[Floreye Påke]], {{sla|Buxus sempervirens}}. #* Gn aveut des {{~s}} tot l' long des pazeas des cortis ås djotes. {{s-rif|S107|hagnon 80}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[påkî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bouxhon do djinre ''Buxus'' |fr= {{t+|fr|buis}} }} i3f9b4kijc4sl58b9vuiezo4yvy9lcw 432923 432922 2026-04-13T11:54:30Z Lucyin 218 432923 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|påkete}} (coxhete di påkî) {{caw|î|s|wa}}, {{çdom}} {{dcaw|tî|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|poː.kɛ.'tiː}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔː.kɛ.'tiː}} * {{Ric|på·ke·tî}} === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} [[bouxhon]] ki sieve a fé les [[håye#Walon 1|håyes]], k' i gn aveut dins tos les cortis, el Walonreye, po-z endè prinde des coxhetes po beni al [[Floreye Påke]], {{sla|Buxus sempervirens}}. #* Gn aveut des {{~s}} tot l' long des pazeas des cortis ås djotes. {{s-rif|S107|hagnon 80}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[påkî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bouxhon do djinre ''Buxus'' |fr= {{t+|fr|buis}} }} fy9d8t1q488c1hpa1jniflu4msdt9o7 432925 432923 2026-04-13T11:58:53Z Lucyin 218 432925 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|påkete}} (coxhete di påkî) {{caw|î|s|wa}}, {{çdom}} {{dcaw|tî|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|poː.kɛ.'tiː}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔː.kɛ.'tiː}} * {{Ric|på·ke·tî}} === {{H|sustantif|wa|1}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{plante|wa}} [[bouxhon]] ki sieve a fé les [[håye#Walon 1|håyes]], k' i gn aveut dins tos les cortis, el Walonreye, po-z endè prinde des coxhetes po beni al [[Floreye Påke]], {{sla|Buxus sempervirens}}. #* Gn aveut des {{~s}} tot l' long des pazeas des cortis ås djotes. {{s-rif|S107|hagnon 80}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[påkî]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | påkètî = S117 | paukèti = S109 | pôkètî = S104 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bouxhon do djinre ''Buxus'' |fr= {{t+|fr|buis}} }} hudwtp8ydwmkgh9vdwd6hkp198xtpht 0 76838 432921 2026-04-13T11:53:31Z Lucyin 218 Lucyin a displaecî l’ pådje [[påctî]] viè [[påketî]] 432921 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[påketî]] sck16gk3irpvuvgq64wb37hdmj9bdnj 432924 432921 2026-04-13T11:56:28Z Lucyin 218 Redjiblaedje disfacé viè [[påketî]] 432924 wikitext text/x-wiki =={{L|wa-nst}}== {{~nst|påketî}} g28lvoy6osfgebupq2aqozjmosb6e2l