fadêye

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.46.0-wmf.24 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet fadêye 0 9022 433106 359441 2026-04-23T11:11:48Z Lucyin 218 433106 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|fåde}} (ricovrowe moye di broûlaedje do bwès po fé do tcherbon d' bwès) {{acv}} {{caw|êye|s|wa}}; {{FEW|21|475b}} {{e?}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fa.'dɛːj|fa.'dej|fa.'de|fa.'gɛːj|fa.'ge}} {{AFE|fa.'gej|odio=Wa-fel faguéye fadêye.oga|ling=wa}} ** {{pzc}} {{AFE|fa.'dɛːj}} * {{Ric|fa·dêye}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{magn|wa}} amagnî k' on prind å ddjuner fwait di deus pîces di pwin avou do boure u do stofé, et sovint do côrin inte di zeles. #* I va å bwès avou ses {{~s}}. #* Ene {{~}} di boure pol cinsî ey ene di saeyén pol vårlet. #* Dji bevéns l' cafè avou des bounès {{~s}} di poeret. {{s-rif|S117}} # {{str}} pwin avou åk dissu k' on mete dins s' malete po-z aler a l' ovraedje. #*Tins k' i ddjunéve, on lyi fjheut ses {{~s}}. {{s-rif|PJD}} # pitit hopea d' boure nén pezé ki l' cinsî wåde por lu, et nén po vinde. <center><gallery> Fadêye ôles argane olive côrins figues seurès orandjes.jpg|aprestaedje d' ene fadêye a l' ôle et å boure di coxhe Fadêye ôle argane côrins figues.jpg|nén co rcloyowe </gallery></center> ==== {{H|Si}} ==== * (dobe pîce di pwin avou do boure u ôte tchoi): [[mitche]], [[tåte]], [[tårtene]] * (pwin avou ene sacwè dsu po-z aler a l' ovraedje): [[briket]], [[avizance]] * (hopea d' boure): [[mote#Walon 2|mote]] ==== {{H|DzoM}} ==== [[rosteye]] (fadêye di pwin rosti) ==== {{H|Sp}} ==== {{BA}}, {{WM}} (Nonne) ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | fadêye = R10,R13,S0,S117 | fadéye = C1,C13,C99,C100 | fadèye = C8,S117 | fadée = S27,S36 | faguée = S104,S109 | faguêye = S117 | faguéye = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dobe pîce di pwin avou do boure u ôte tchoi |fr= {{t+|fr|tartine}} }} === {{H|S}} === '''Po l' etimolodjeye''' * Li sinse di «mote di boure» ({{s|S0|r=0}}) mostere åk k' a l' cogne d' ene moye di fåde; did la l' etimolodjeye ritnowe cial, tuzêye pa [[w:Lucien Mahin|Lucien Mahin]]. Po les disfondowes avou «G», li ridaedje D => G e l' Årdene nonnrece si voet po des ôtes mots, come «[[rideu]]» => «[[rigueû]]» ({{s|EPech}}). * On a cåzé pacô d' on tayon-bodje latén «''[[fagus]]''» («[[faw]]») pol disfondowe «[[faguéye]]», la k' on meteut pus rade di l' ôle di fayene dissu. Mins li G di «''fagus''» divént todi «W» dins l' parintaedje walon di ç' mot latén la. * Li {{s|FEW|r=0}} dit k' i n' sait nén. * Li {{s|C99|r=0}} atåvele ene parintêye avou l' inglès «[[fat]]» (crås). Mins çoula n' esplike nén ta241sncssuw2564wnezrf7o02htf96 må 0 10972 433103 431432 2026-04-23T11:04:23Z Lucyin 218 /* {{H|ratourneures}} */ 433103 wikitext text/x-wiki {{MR|Må|ma|ma-}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|malum|sourd=la}} {{m-s}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mɔː|maː|mã|moː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|mɔː|odio=Lang-wa-fel Lidje må.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} ==== {{H|adviebe}} ==== {{~}} {{n-ct|wa}} # nén bén, d' ene [[mwaijhe]] manire. #* C' est {{~}} fwait. #* Il a {{~}} respondou. ===== {{H|ratourneures}} ===== #{{r|[[gn a rén d' må fwait]] / [[n' a rén d' må fwait]]}} #{{r|[[kî fwait bén ratind bén; kî fwait må ratind må]]}} (C65) #{{r|[[co mî insi k' pus må]]}} (C65) # {{r|[[må m’ ahåye]]}} # {{r|[[må tourner]]}} # {{r|[[si fé må]]}} ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[måtraitî]] * [[èn poleur må]] * [[måladroet]], [[målaclevé]], [[målåjhey]], [[målelevé]], [[målureus]] * [[måhaitî]], [[måprôpe]] * [[måpoirtant]], [[måvnant]], [[måcrexhant]], [[må fotou]], [[må metou]], [[må stitchî]] * [[måleur]], [[målaweur]] * [[må prins]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Adv | må = E1,E213, R9,R10:6829,R11,R13 | mâ = E200,E212, S0 | man = E165 | mau = C1,C9a,C13,C99,C106, O4 | maû = C8 | mô = C65 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|nén bén |ca= {{t+|ca|malament}}, {{t+|ca|mal}} |de= {{t+|de|schlecht}} |en= {{t+|en|badly}}, {{t+|en|bad}}, {{t+|en|poorly}} |es= {{t+|es|lalamente}}, {{t+|es|mal}} |fr= {{t+|fr|mal}} |nl= {{t+|nl|slecht}} }} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{rili|wa}} {{ctsg}} [[faitindje]] ki fwait do toirt a [[ôtru]], ki c' n' est nén bén del fé. # [[åk]] ki fwait [[sofri]], ki [[distrût]] l' [[coir]] des djins ou des biesses. #* Li rwene, li mizere, li tourmint,Li måle dotance ki troubele l' åme,L' eveye, li noere eveye ki dfåme...Tos les {{~s}} nos vnît foû d' ses mwins. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Les deus sèmeus", p.25}} #* Li stoumak vûd, li vinte ki hoûle,Les ouys nåjhis, les pîs tot dschås,Les tchifes rintrêyes, èn air ki tchoûle,I vont, sofrixhant d' tos les {{~s}}. {{s-rif~|JBur|''Joyeux rèspleus'' (1899), "Les p’tits mâlhureux"}} ===== {{H|ratourneures}} ===== (sacwè nén bén) # {{r|[[dire do må]]}} #* Dj’ a co ptchî d’ ôre ene sakî {{~|dire do må}} d’ èn ôte ki d’ lu-minme, paski dj’ inme åd dizeur di tot d’ etinde tchaesconk el taper la come el pinse. {{s-rif|AXhi| « Bwègnes mèssèdjes & pititès gotes » (1905), p.11}} # {{r|[[foû d’ on må astitche kécfeye on bén]]}} # {{r|[[sins må sins malice]]}} # {{r|[[våt co mî sofri l’ må k’ del fé]]}} (C65) (målåjhmince) # {{r|[[sins må sins rujhe]]}} # {{r|[[rinde do må]]}} : ovrer fer po-z ariver a åk. #: {{lang|fr|F. faire de gros efforts.}} (accidint et maladeye) # {{r|[[awè må]]}} # {{r|[[awè må l’ panse]]}} # {{r|[[broyî s’ må]]}} # {{r|[[cwand ele n’ a nén må, elle a schô]]}} # {{r|[[si fé do må]]}} # {{r|[[atraper do må]]}} # {{r|[[c’ est on må po on bén]]}} # {{r|[[ni s’ endè fé nou må]]}} #* Seur k' elle åreut dmoré ene bele feme, bråve et djinteye, Si d' ene måle kinoxhance ele n' aveut shû l' consey. Ces perixhmints d' djonnesse, dji {{~|n' m' endè freu nou må}}, Si dj' les veyeu saetchî vicante al cawe d' on tchvå ! {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.48}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 29 Seur k.wav]] # {{r|[[sins må sins doleur]]}} : sins sofri. # {{r|[[sins må tuzer]]}} # {{r|[[sins må sondjî]]}} #* Sins må sins doleur ... c' est li spot del måjhone, dit-st i l' råyeu d' dints. {{s-rif|HLer}} # {{r|[[tchaire dins on må]] / [[toumer dins on må]]}} : toumer dins les corwêyes. #: {{lang|fr|F. faire une crise d'épilepsie.}} # {{r|[[esse dins les mås]]}} : esse presse a s' acoûtchî (spots) # {{r|[[li må d’ onk ni rfwait nén l’ må d’ l’ ôte]]}} (C65) # [[gn a nén si grand må k’ i gn a on ptit bén ki våye avou]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[må Sint-Marcou]], [[må Sint-Min]], [[må Sint-Lorint]], [[må Sinte-Djetrou]], [[må Sint-Cwelin]], [[må Sinte-Catrene]] * [[må Sint-Tibå]], [[må Sint-Tchena]] * [[må d’ dint]], [[må d’ goidje]], [[må d’ ouy]], [[må d’ tiesse]], [[må d’ vinte]] * [[blanc må]], [[cåvlant må]], [[magnant må]], [[må poûssant]], [[grand må]], [[pitit må]], [[tchesse-må]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (faitindje ki fwait do toirt a ôtru, ki c' n' est nén bén del fé) : [[petchî]] * (sacwè ki distrût l' coir) : [[maladeye]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Su | må = E1, R9,R10:6875,R13 | mau = C9a, O4 | maû = C8 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|faitindje ki fwait do toirt a ôtru |fr= {{t+|fr|mal}} }} {{ratour|sacwè ki distrût l' coir {{Lka-ra|maladeye}} |fr= {{t+|fr|mal}} }} ==== {{H|addjectif}} ==== {{-addjwa-|o=må|o.1=måva|f=måle}} {{~}} [addj.] (v.m.) # ki n' est nén bén. #* C' est on må sene. #: Loukîz a : [[måva]], [[mwais]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a moens må]]}} # {{r|[[å pus må]]}} # {{r|[[di måle acwire]]}} # {{r|[[esse di måle]]}} # {{r|[[esse so ene måle coxhe]]}} # {{r|[[n’ a måva côp so ene måle biesse]]}} # {{r|[[nel prindoz nén d’ måle pårt]]}} # {{r|[[sins nole måle dotance]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[måle#Walon 1|måle]] (mwaijhe) * [[malén]] * [[malåde]], [[maladeye]], [[malårder]], [[malådieus]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[måle dotance]] * [[måle gade]] * [[måle gueuye]] * [[måle måjhone]] * [[måle påsse]] * [[måle råjhon]] * [[måle voye]] * [[måle yebe]] * [[målès brijhes]] * [[målmezåjhe]] * [[vite måle]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Addj | må u måva, måle = E1, R9,R10 | må, måle = E34 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|sacwè ki fwait do toirt |fr= {{t+|fr|mal}} |en= {{t+|en|evil}} }} {{ratour|maladeye |fr= {{t+|fr|maladie}} |en= {{t+|en|sickness}}, {{t+|en|illness}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === dobe forcoridjaedje do payis d' Lidje: dv => mn (come a vni => a mni'') + an => å (come ''manker => måké''), ça fwait: ''dvant => mnå'', et poy rispotchaedje mnå => må'', li tot divnou on djivion, pa assaetchance di [[må#Walon 1|må (1)]]. ==== {{H|divancete}} ==== {{~}} # divant. #* Si dj' va cweri l' årtisse a pî, må d' esse e s' måjhone, li vatche sere velêye ([[Joseph Lahaye]]). #:: {{lang|fr|F. bientôt.}}. === {{H|mots d’ aplacaedje}} === * [[må pô]] / [[a må pô]] * [[a må]] / [[a må di]] * [[må di]] / [[må ki]] * [[a må pô d’ tins]] / [[må pô d’ tins]] ==={{H|VE}}=== {{wp|må (discramiaedje)}} 1qpni2j300s14a8yi4gtar34rr5gm3z 433104 433103 2026-04-23T11:05:53Z Lucyin 218 /* {{H|ratourneures}} */ 433104 wikitext text/x-wiki {{MR|Må|ma|ma-}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|malum|sourd=la}} {{m-s}} ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mɔː|maː|mã|moː}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|mɔː|odio=Lang-wa-fel Lidje må.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} ==== {{H|adviebe}} ==== {{~}} {{n-ct|wa}} # nén bén, d' ene [[mwaijhe]] manire. #* C' est {{~}} fwait. #* Il a {{~}} respondou. ===== {{H|ratourneures}} ===== #{{r|[[gn a rén d' må fwait]] / [[n' a rén d' må fwait]]}} #{{r|[[kî fwait bén ratind bén; kî fwait må ratind må]]}} (C65) #{{r|[[co mî insi k' pus må]]}} (C65) # {{r|[[må m’ ahåye]]}} # {{r|[[må tourner]]}} # {{r|[[si fé må]]}} ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[måtraitî]] * [[èn poleur må]] * [[måladroet]], [[målaclevé]], [[målåjhey]], [[målelevé]], [[målureus]] * [[måhaitî]], [[måprôpe]] * [[måpoirtant]], [[måvnant]], [[måcrexhant]], [[må fotou]], [[må metou]], [[må stitchî]] * [[måleur]], [[målaweur]] * [[må prins]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Adv | må = E1,E213, R9,R10:6829,R11,R13 | mâ = E200,E212, S0 | man = E165 | mau = C1,C9a,C13,C99,C106, O4 | maû = C8 | mô = C65 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|nén bén |ca= {{t+|ca|malament}}, {{t+|ca|mal}} |de= {{t+|de|schlecht}} |en= {{t+|en|badly}}, {{t+|en|bad}}, {{t+|en|poorly}} |es= {{t+|es|lalamente}}, {{t+|es|mal}} |fr= {{t+|fr|mal}} |nl= {{t+|nl|slecht}} }} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{rili|wa}} {{ctsg}} [[faitindje]] ki fwait do toirt a [[ôtru]], ki c' n' est nén bén del fé. # [[åk]] ki fwait [[sofri]], ki [[distrût]] l' [[coir]] des djins ou des biesses. #* Li rwene, li mizere, li tourmint,Li måle dotance ki troubele l' åme,L' eveye, li noere eveye ki dfåme...Tos les {{~s}} nos vnît foû d' ses mwins. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Les deus sèmeus", p.25}} #* Li stoumak vûd, li vinte ki hoûle,Les ouys nåjhis, les pîs tot dschås,Les tchifes rintrêyes, èn air ki tchoûle,I vont, sofrixhant d' tos les {{~s}}. {{s-rif~|JBur|''Joyeux rèspleus'' (1899), "Les p’tits mâlhureux"}} ===== {{H|ratourneures}} ===== (sacwè nén bén) # {{r|[[dire do må]]}} #* Dj’ a co ptchî d’ ôre ene sakî {{~|dire do må}} d’ èn ôte ki d’ lu-minme, paski dj’ inme åd dizeur di tot d’ etinde tchaesconk el taper la come el pinse. {{s-rif|AXhi| « Bwègnes mèssèdjes & pititès gotes » (1905), p.11}} # {{r|[[foû d’ on må astitche kécfeye on bén]]}} # {{r|[[sins må sins malice]]}} # {{r|[[våt co mî sofri l’ må k’ del fé]]}} (C65) (målåjhmince) # {{r|[[sins må sins rujhe]]}} # {{r|[[rinde do må]]}} : ovrer fer po-z ariver a åk. #: {{lang|fr|F. faire de gros efforts.}} (accidint et maladeye) # [[awè må]] # {{r|[[awè må l’ panse]]}} # {{r|[[broyî s’ må]]}} # {{r|[[cwand ele n’ a nén må, elle a schô]]}} # [[si fé do må]] # [[si fé må]] # {{r|[[atraper do må]]}} # {{r|[[c’ est on må po on bén]]}} # {{r|[[ni s’ endè fé nou må]]}} #* Seur k' elle åreut dmoré ene bele feme, bråve et djinteye, Si d' ene måle kinoxhance ele n' aveut shû l' consey. Ces perixhmints d' djonnesse, dji {{~|n' m' endè freu nou må}}, Si dj' les veyeu saetchî vicante al cawe d' on tchvå ! {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.48}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 29 Seur k.wav]] # {{r|[[sins må sins doleur]]}} : sins sofri. # {{r|[[sins må tuzer]]}} # {{r|[[sins må sondjî]]}} #* Sins må sins doleur ... c' est li spot del måjhone, dit-st i l' råyeu d' dints. {{s-rif|HLer}} # {{r|[[tchaire dins on må]] / [[toumer dins on må]]}} : toumer dins les corwêyes. #: {{lang|fr|F. faire une crise d'épilepsie.}} # {{r|[[esse dins les mås]]}} : esse presse a s' acoûtchî (spots) # {{r|[[li må d’ onk ni rfwait nén l’ må d’ l’ ôte]]}} (C65) # [[gn a nén si grand må k’ i gn a on ptit bén ki våye avou]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[må Sint-Marcou]], [[må Sint-Min]], [[må Sint-Lorint]], [[må Sinte-Djetrou]], [[må Sint-Cwelin]], [[må Sinte-Catrene]] * [[må Sint-Tibå]], [[må Sint-Tchena]] * [[må d’ dint]], [[må d’ goidje]], [[må d’ ouy]], [[må d’ tiesse]], [[må d’ vinte]] * [[blanc må]], [[cåvlant må]], [[magnant må]], [[må poûssant]], [[grand må]], [[pitit må]], [[tchesse-må]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (faitindje ki fwait do toirt a ôtru, ki c' n' est nén bén del fé) : [[petchî]] * (sacwè ki distrût l' coir) : [[maladeye]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Su | må = E1, R9,R10:6875,R13 | mau = C9a, O4 | maû = C8 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|faitindje ki fwait do toirt a ôtru |fr= {{t+|fr|mal}} }} {{ratour|sacwè ki distrût l' coir {{Lka-ra|maladeye}} |fr= {{t+|fr|mal}} }} ==== {{H|addjectif}} ==== {{-addjwa-|o=må|o.1=måva|f=måle}} {{~}} [addj.] (v.m.) # ki n' est nén bén. #* C' est on må sene. #: Loukîz a : [[måva]], [[mwais]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a moens må]]}} # {{r|[[å pus må]]}} # {{r|[[di måle acwire]]}} # {{r|[[esse di måle]]}} # {{r|[[esse so ene måle coxhe]]}} # {{r|[[n’ a måva côp so ene måle biesse]]}} # {{r|[[nel prindoz nén d’ måle pårt]]}} # {{r|[[sins nole måle dotance]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[måle#Walon 1|måle]] (mwaijhe) * [[malén]] * [[malåde]], [[maladeye]], [[malårder]], [[malådieus]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[måle dotance]] * [[måle gade]] * [[måle gueuye]] * [[måle måjhone]] * [[måle påsse]] * [[måle råjhon]] * [[måle voye]] * [[måle yebe]] * [[målès brijhes]] * [[målmezåjhe]] * [[vite måle]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Addj | må u måva, måle = E1, R9,R10 | må, måle = E34 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|sacwè ki fwait do toirt |fr= {{t+|fr|mal}} |en= {{t+|en|evil}} }} {{ratour|maladeye |fr= {{t+|fr|maladie}} |en= {{t+|en|sickness}}, {{t+|en|illness}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === dobe forcoridjaedje do payis d' Lidje: dv => mn (come a vni => a mni'') + an => å (come ''manker => måké''), ça fwait: ''dvant => mnå'', et poy rispotchaedje mnå => må'', li tot divnou on djivion, pa assaetchance di [[må#Walon 1|må (1)]]. ==== {{H|divancete}} ==== {{~}} # divant. #* Si dj' va cweri l' årtisse a pî, må d' esse e s' måjhone, li vatche sere velêye ([[Joseph Lahaye]]). #:: {{lang|fr|F. bientôt.}}. === {{H|mots d’ aplacaedje}} === * [[må pô]] / [[a må pô]] * [[a må]] / [[a må di]] * [[må di]] / [[må ki]] * [[a må pô d’ tins]] / [[må pô d’ tins]] ==={{H|VE}}=== {{wp|må (discramiaedje)}} 4p3t2cw1re1oat1tdl0j8gxl4k8x1gj buzete 0 36350 433102 376112 2026-04-22T22:02:41Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433102 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|buze}}, {{caw|ete|s|wa}}, pitite buze. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|byː.zɛt|by.zɛt|byː.zat}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|byː.'zɛt}} * {{Ric|bu·zete}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # pitit [[touwea]]. #* Adon on-z a tuzé a mzurer l' ematocrite des coreus, ça vout dire li porcintaedje di rodjès globules dins ene pitite fene {{~}} di sonk k' on fwait tourner dins on cintrifudjoe {{s|LM}} # touwea d' ene [[pupe]]. # pitit [[touwea]] po vudî on likide. #* I s' a schôdé a l' {{~}} do cocmwår {{s-rif|E1}} #* Et pu adon, Matî xherpa li strin foû do trô del tchetoere et il î hera acoûsse li {{~}} do shofla, et rif et raf, i lança l' foumire {{s-rif|ALen}} # rond betch d' on hena, d' ene pompe, d' ene fontinne, ki l' likide (ou l' gåz) passe po vni foû. #* Pu, i dischinda e l' cåve po ndè rivni radmint avou on plin « {{lang|hu|lopo}} » (on « voleur », ki c' est ene pupete d' on lite) di vén so si spale, k' i ndè stopéve li {{~}} avou s' doet; adon i rimplixha nos veres {{s-rif~|JPD}} #* A l' Måle Schavêye i fjha-st ene ahote po leyî boere Glawene a l' fontinne, pu, i s' meta l' tiesse dizo l' {{~}} po l' rafrexhî {{s-rif|JPD}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[roed come buzete]] # [[nete come buzete]] # [[cori buzete]] # [[aler buzete]] ==== {{H|Si}} ==== * (pitit touwea, touwea d' pupe) : [[buzea]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | busète = C1, O3 | bûsète = C13 | buzete = R10 | buzète = O0,O4,O5 | bûzète = C8,C9, E1:bûzê,E34,E170 | bûzett = E203 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|pitit touwea |fr= petit {{t+|fr|tuyau}}, {{t+|fr|canule}} }} {{ratour|rond betch d' on ptit saeyea |fr= petit {{t+|fr|bec verseur}} }} gsovd608f9mmtc7eg7hirgxxeiu0caf beveu 0 38177 433100 430272 2026-04-22T21:52:43Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433100 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Feu}} «[[boere]]» === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** Sustantif *** {{prcoi}} {{AFE|bɛvøː|byvøː|bɔvøː|bwɔvøː}} *** {{pzc}} {{AFE|bɛvøː}} ** Codjowa *** {{prcoi}} /bwɛvə/ /bɛvøːf/ /bɛvə/ /bɛvɛ/ /byvef/ /byvɔ/ /byve/ /bwɔvə/ /bɔvɔ/ *** {{pzc}} {{AFE|/bɛvøː/}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=beveu|f=beveuse|f2=[[bevresse]] / [[boeresse]]}} {{~}} {{o}} #{{ofn-d}} boet. #* C' est on {{~}} d' laecea {{s-rif|S0}} #* C' est ene {{~|bevresse}} di cafè {{s|R10}} #* Il a ene narene come on {{~}} d' bourgogne {{s|R10}} #* K' on {{~}} d' aiwe e-st anoyeus,K' i doet miner ene trisse veye ! {{s-rif|HFbl|Li Li paskeie è l'vin, 1843, p.16}} # {{str}} onk ki boet toltins des [[sôlant|sôlantès]] [[abwesson]]s. #* Elle a maryî on {{~}}, i seront todi pôves {{s|R10}} #* C’ est on {{~}} d’ bire. #* C' est a t' toû, vola l' djusse, mi dit-st i, fwai t' tournêye, Vass rimpli les aboeres, end åront po ene hapêye ; Pwis ti vénrès houmer ene gote di frisse peket ; C' est bon pol vier do cour, come les {{~s}} l' dijhèt. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.38}} [[File:75 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes 01.wav]] ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[siermint d’ beveu]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (onk ki boet toltins des sôlantès abwessons) : [[sôlêye]], [[tûtleu]], [[burteu]], [[tetåd]], [[pecteu]], [[gotî]], [[chnikeu]], [[pinteu]], [[lampeu]], [[arnikeu]], [[ragognasse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | beveu, beveuse u bevresse u boeresse = R10 | buveû, buveûse u buvrèsse u beûrèsse = E1:buvåbe | bèveûr, bèvrèsse u beûrèsse = E21 | boveûs, beûrèsse = E34 | buveû, buveûse = O4 | bwèveû, bwèveûse = O4 | bèveû = C9,C60,C100,C106 | beveu = FR13:ivrogne a "ivrogne" {{rif?}} | boveû = S0 | buveû = FE213:buveur a "buveur", O0,O3,O101, S109,S117 | bwèveu = C8 | bwèveû = C1,C100, O0:bwoveû a "bwoveû" | bwoveû = O0,O101 |- = C13, O81,O100, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk ki boet |fr= {{t+|fr|buveur}} |nl= {{t+|nl|drinker}} }} {{ratour|onk ki boet toltins des sôlantès abwessons {{Lka-ra|sôlêye}} |fr= {{t+|fr|buveur}}, {{t+|fr|ivrogne}}, {{t+|fr|soulard}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{DIE1s}} «[[boere]]». #* Dji {{~}} bråmint, saiss, di ç' tins la ezvs5wi4evqv4dfwhkzf8xc3jecyodn si fé må 0 42862 433105 417427 2026-04-23T11:08:16Z Lucyin 218 433105 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Sh-m|si|fé|må}} {{-drif-|si fé do må}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Sh-m|si|fé|må}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{vc}} aveur må après on côp. #* I {{~|s' a fwait må}} s' bresse. {{s-rif|E1}} # {{vcnd|di}} mostrer del pitié po. #* Dji m' {{~|fwai må d'}} lu. {{s-rif|E1}} #* Ossu {{~|si fjha t ele må d'}} leu sôrt,Et po-z adegnî leu priyire,L' aviedje leya toumer sol pire,Foû di s' boke, on bai bros dint d' ôr. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Li Saint Nicoleie", p.28}} #* Mayon si côpreut e cwate po rinde Colin ureus, mins ele {{~|si freut må do}} vey sofri Colas et s’ ni pout ele displaire Colet. {{s-rif|AXhi| « Bwègnes mèssèdjes » (1905), p.4}} #* On {{~|s' freut må des}} moxhons rapoûlés sol pavêye,I naxhièt totavå po-z aswadji leu fwin. {{s-rif|JDcoh|1939, p.47, ''Pauves pitits oûhês'' (1910)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=mostrer del pitié po| * [[prinde pitié]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aveur må après on côp |fr= {{t+|fr|se faire mal}} }} {{ratour|mostrer del pitié po |fr= {{t+|fr|prendre pitié}} ''(de)'', {{t+|fr|s’émouvoir}} ''(de)'' }} 9fvruccobto0z3dlsml0yxuff9uv7kc buzer 0 68977 433101 383220 2026-04-22T22:00:14Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433101 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|buze}} {{çdom}} {{caw|er|v|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|byː.ze|byː.zɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|byː.ze}} * {{Ric|bu·zer}} === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=uz|come=bouter}} {{~}} # {{vc}} fé nén [[adiercî]], aprume tot djåzant di studiants. #* I n' lyi leyive nén fé les schieles dins l' saiwoe, po nel nén {{~}}. #* Po çou k' dj' arivéve fwèrt sovintAprès lès lèçons d'â-matin.I s'mâvréve èt man'céveDu m' '''bûzer'''...{{s|CGas}} #* Il a stî '''bûsé''' {{s|E1}} #* Il s' a fwait '''buzer''' a l' egzamin #* Tos les eleves d' amon les mwaisses ont stî '''buzés''' å concours # si fé bate. #* Il a stî '''buzé''' ås dierinnès eleccions === {{H|Disch}} === {{Dischindance | fr-be = [[buser]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bûsè = C1,C13 | bûser = E34, O2 | buzer = R10 | bûzer = C9, E1:bûzê, O4 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|fé nén adiercî |fr= {{t+|fr|faire échouer}}, {{t+|fr|ne pas faire passer}} }} {{ratour|si fé bate |fr= {{t+|fr|être battu}} }} l1tar84rj68sepulw31viu4hhottetr bevaedje 0 71115 433099 420200 2026-04-22T21:46:46Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433099 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{BdjV|A|bev|boere}} {{caw|aedje|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bɛ.'vɛʧ|by.'vɛʧ|by.'vaʧ|bwɛ.'vaʧ|by.'vaːʧ}} {{BS|ae}}. ** {{pzc}} {{AFE|bɛ.'vɛʧ}} * {{Ric|be·vaedje}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{Fijh|boere}}. #* C' est l' istwere do {{~}} do laecea d' biesses påzès djins {{s|[[w:Laecea|so Wikipedia]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bevaedje = R10 | buvâdje = O4 | buvaedje = S117 {{rif?}} | buvèdje = E1:buvåbe | bwèvadje = C1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|accion di boere |fr= {{t+|fr|prise}} de boisson {{wa+fr}} }} {{ratour|laide manire di boere |fr= {{t+|fr|ingurgitation}} }} {{ratour|sacwè k' on boet |fr= {{t+|fr|breuvage}}, {{t+|fr|boisson}} }} grh80amqx5qkk9ixpva67phlvd8nn4s faguée 0 76845 433107 2026-04-23T11:15:40Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|fadêye|Etimolodjeye}} {{Rid|D|G|ling=wa-fel}} ({{çdom}} {{caw|ée|s|wa-fel}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|fɑ.'ge}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{f}} # [[fadêye]]. ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA-Fel}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | faguée = S104, S109 }}» 433107 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|fadêye|Etimolodjeye}} {{Rid|D|G|ling=wa-fel}} ({{çdom}} {{caw|ée|s|wa-fel}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|fɑ.'ge}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{f}} # [[fadêye]]. ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA-Fel}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | faguée = S104, S109 }} 7kqu5djkpvm0ri1vruu5aezauef3nj8 433108 433107 2026-04-23T11:15:55Z Lucyin 218 433108 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|fadêye|Etimolodjeye}} {{ridaedje|D|G|ling=wa-fel}} ({{çdom}} {{caw|ée|s|wa-fel}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|fɑ.'ge}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{f}} # [[fadêye]]. ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA-Fel}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | faguée = S104, S109 }} m0rmyhb9pjk7oief8qlk950b6lalpwi