Wimbe

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.46.0-wmf.24 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Wimbe 0 4170 433149 335430 2026-04-24T18:32:39Z Lucyin 218 433149 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|wem|sourd=ine}} (bouyotes) {{caw|ara|s|cel}} (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la å Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} 8crizz6fl2vqllqyqgchbt6gsq2yrz8 433150 433149 2026-04-24T18:40:44Z Lucyin 218 433150 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*wem|sourd=ine}} (bouyotes) {{caw|ara|s|cel}} (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la å Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Wimbria = [!LHMA] (943) TG4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} gayx34o2w0lw7ybd9uyyd1phg3jzdis 433151 433150 2026-04-24T18:45:19Z Lucyin 218 /* {{H|ortografeye}} */ 433151 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*wem|sourd=ine}} (bouyotes) {{caw|ara|s|cel}} (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la å Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Wimbria = [!LHMA] (943) TG4 | Wimbe = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} bkxkjpu39pe5aex56wbdrb5k0a0wngn 433152 433151 2026-04-24T18:51:39Z Lucyin 218 433152 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*wem|sourd=ine}} (bouyotes) {{caw|ara|s|cel}} (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la å Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Wimbai]] (Erneuveye) ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Wimbria = [!LHMA] (943) TG4 | Wimbe = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} tlcpolsi74ys3tw32x3jnebfm81p8dw 433153 433152 2026-04-24T18:58:16Z Lucyin 218 433153 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*wem|sourd=ine}} (bouyotes) {{caw|ara|s|cel}} (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la e Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Wimbai]] (Erneuveye) ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Wimbria = [!LHMA] (943) TG4 | Wimbe = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} hb0x9g2y2mmj0735sgibn8354pg24qu 433154 433153 2026-04-24T19:04:56Z Lucyin 218 433154 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*wem|sourd=ine}} (bouyotes) {{caw|ara|s|cel}} (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la e Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Wimbai]] (Erneuveye) ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Wimbria = [!LHMA] (943) TG4 | Vinbre = [!vscr] (1455) TG2 {{?}} | Wembre = [!vscr] (1646) TG2 {{?}} | Wimbe = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} o8ujo8ws06t9f7cim6hyp45zowzipfj 433155 433154 2026-04-24T19:05:16Z Lucyin 218 433155 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*wem|sourd=ine}} (bouyotes) {{caw|ara|s|cel}} (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la e Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Wimbai]] (Erneuveye) ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Wimbria = [!LHMA] (943) TG4 | Vinbre = [!vscr] (1455) TG2 {{?}} | Wembre = [!vscr] (1646) TG2 {{?}} | Wimbe = S117 |- = TG1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} p34okyktpfhyepzbur9cl593o6j53fy 433156 433155 2026-04-24T19:30:15Z Lucyin 218 433156 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*wem|sourd=ine}} (bouyotes) {{caw|ara|s|cel}} (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la e Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} <center><gallery> Aflouwants Aiwe Lesse pavêye eglijhe Han.jpg Wimbe a Rvogne plake.jpg|a Rvogne Wimbe.jpg|a Lvå </gallery></center> ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Wimbai]] (Erneuveye) ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Wimbria = [!LHMA] (943) TG4 | Vinbre = [!vscr] (1455) TG2 {{?}} | Wembre = [!vscr] (1646) TG2 {{?}} | Wimbe = S117 |- = TG1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} 78lheqbjvd0rhub055gkwngileodmbc 433157 433156 2026-04-24T19:31:31Z Lucyin 218 433157 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*wem|sourd=ine}} (bouyotes) {{caw|ara|s|cel}} (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la e Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} # {{topo|wa}} no d' ene plaece d' [[Hôt-Fayi]]. <center><gallery> Aflouwants Aiwe Lesse pavêye eglijhe Han.jpg Wimbe a Rvogne plake.jpg|a Rvogne Wimbe.jpg|a Lvå </gallery></center> ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Wimbai]] (Erneuveye) ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Wimbria = [!LHMA] (943) TG4 | Vinbre = [!vscr] (1455) TG2 {{?}} | Wembre = [!vscr] (1646) TG2 {{?}} | Wimbe = S117 |- = TG1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} mms6gvy6km2dcwh8gmrhx4d2qw6rbsq 433158 433157 2026-04-24T19:35:15Z Lucyin 218 433158 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*wem|sourd=ine}} (bouyotes) avou l' cawete gayele « -ara » (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la e Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} # {{topo|wa}} no d' ene plaece d' [[Hôt-Fayi]]. <center><gallery> Aflouwants Aiwe Lesse pavêye eglijhe Han.jpg Wimbe a Rvogne plake.jpg|a Rvogne Wimbe.jpg|a Lvå </gallery></center> ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Wimbai]] (Erneuveye) ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Wimbria = [!LHMA] (943) TG4 | Vinbre = [!vscr] (1455) TG2 {{?}} | Wembre = [!vscr] (1646) TG2 {{?}} | Wimbe = S117 |- = TG1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} pff2va4ljruni7ngixaklx1qpjebr0d 433159 433158 2026-04-24T19:35:51Z Lucyin 218 /* {{H|parintaedje}} */ 433159 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|*wem|sourd=ine}} (bouyotes) avou l' cawete gayele « -ara » (aiwe), aiwe ås bouyotes. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛ̃p}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{aiwe|wa}} corante aiwe del Walonreye ki prind sourd a [[Hôt-Fayi]] et s' aler maxhî a [[Lesse]] a [[Viyé-so-Lesse]]. #* Li leu passe {{~}} et vo l' la e Grand Pré. {{s-rif|Jules Baquet|divins « De la Meuse à l'Ardenne », l° 10, 1990, p. 38}} # {{topo|wa}} no d' ene plaece d' [[Hôt-Fayi]]. <center><gallery> Aflouwants Aiwe Lesse pavêye eglijhe Han.jpg Wimbe a Rvogne plake.jpg|a Rvogne Wimbe.jpg|a Lvå </gallery></center> ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Come bråmint des ôtes nos d' aiwe, s' eploye sins årtike. ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Wimbai]] (Erneuveye) {{?}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Wimbria = [!LHMA] (943) TG4 | Vinbre = [!vscr] (1455) TG2 {{?}} | Wembre = [!vscr] (1646) TG2 {{?}} | Wimbe = S117 |- = TG1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aflouwant d' l' Aiwe di Lesse |fr= {{t+|fr|Wimbe}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} rd8xesx7nn189k71qas4m782xfxe7nj bwejhaedje 0 5796 433160 433140 2026-04-25T10:13:30Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433160 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Su|wa}} === '''bwejhaedje''' {{o}} # no d' fijhaedje et no di çou k' est fwait (accion eyet si adierça) pol viebe "{{loyén|bwejhî|croejh=Vi}}". #: {{lang|fr|F. boisement, étançonnage.}} # sitançnaedje d' ene voye di houyire. rl a: [[bwejhlaedje]]. #: {{lang|fr|F. soutènement.}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bwejhaedje = R9,R10,R11:bwejhî | bwèhèdje = E1:bwèhî }} in0z0p64e4lzzed0p869w8x4tjc3bhr bwès 0 5810 433164 431013 2026-04-25T10:32:46Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433164 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|bos}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|busch|sourd=gem}}, pal voye do francès "[[bois]]". === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bwɛ|bwa|bɔ}} {{c1pr}} ** {{frcjh}} {{AFE|bwe|bwa}} ** {{pzc}} {{AFE|bwɛ}} * {{Ric}} <gallery> Wood grain.jpg|Matire Lamine ahsap maltepe iskele binası detay.jpg|Materiå Pexels-photo-572937.jpg|Plaece avou bråmint des åbes Geweihe Pierer.jpg|Coines di cier </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-wasu-=}} {{~}} {{o}} {{dal}} # materio di mnujhreye ki vént des åbes abatous. #*Les ptitès djins ovrént po les cis del hôte: aler poujhî a l' aiwe, abate å {{~}}, et bwejhler {{s|LM}} #*Li potale do croufieus sint d' {{~}} viermixh {{s-rif|oteur=MLau|CW|l° 11/1937, p. 162}} ''C' esteut co des mantches di bwès.'' ''Ene djambe di bwès.'' ''C' est do bwès plin d' nuks.'' ''Croejhete'': divancete "di": {{r|ene sacwè '''di''' bwès}} : fwaite avou do bwès. {{lang|fr|F. '''en''' bois.}} ''a)'' {{r|bwès scleyî, bwès bîlé, cbîlé}} :bwès findou di cåze k' il est trop setch. ''b)'' {{r|bwès tchaplé}} : bwès ki les coûtches s' ont discolé a cåze del djalêye. ''c)'' {{r|bwès cagnesse}} : k' a toplin des nuks. ''d)'' {{r|bwès cagneu}} u {{r|ctrawté}} : avou come des ptits trôs ådvins, pask' il a crexhou en ene plaece ki n' lyi covneut nén. {{r|li bwès overe, bîleye, si ctape, si cdjete, si coschene, si cfind, si find, si cpete, si ctoitche, si ctrawe, si toide, boute}} candje di fôme, on côp k' il est metou en ene usteye, on meube, evnd. {{lang|fr|F. le bois travaille.}} {{r|fi do bwès}} sinse del créxhance di l' åbe. ''I fåt taeyî tot sujhant l' fi do bwès.'' {{r|c' est do bwès d' åbe}} response a ene sakî ki vs les peles tot dmandant des kesses so on bwès. rl a: [[yeye]]. {{r|bwès di dbout}} bwès metou dins l' sinse do fi siconte èn ôte, po l' espaitchî d' bodjî. {{r|Gn a rén d' si foirt k' on bwès di dbout, ene gade so ses coines et ene feme so s' dos}} dijhêye di tcherpetî po dire li foice d' on bwès di dbout. # materio po broûler ki vént des åbes abatous. ''Il a do bwès plin si abatou po s' tchåfer e l' ivier'' (P. Defagne). ''Dinltins, on cåzéve di bwès d' tchåfaedje po les rondins et les xhenes et di bwès d' fagotaedje po les faxhenes.'' ''Li bwès n' si ctape pus cwand k' il est bén setch.'' {{r|do frexh bwès}} do bwès k' est co tot vete, nén co souwé. ''Vos n' såriz alumer l' feu avou do frexh bwès.'' {{r|do bwès d' mete}} bwès côpé a on mete po fé des coides. {{r|coide di bwès}} deus metes cubes di bwès d' tchåfaedje. {{r|fén bwès}} coxhes di scôpurnaedje des åbes a fruts. {{r|moirt bwès}} ''a)'' bwès souwé ki les djins alént ramasser dinltins; ''b)'' bwès broûlé k' on meteut so les coixheures ki l' sonk pixhive. {{r| aler cweri do bwès d' lune}} u {{r|aler å bwès d' lune}} : aler haper do bwès del nute. {{r|tcherbon d' bwès}} rl a: [[tcherbon]]. {{r|fier a bwès}} : (mot d' foidje) fier des bas-forneas, tchåfé avou do tcherbon d' bwès. {{r|bwès breni, hazi, rôtyî, tchaforné, dismoujhî, pouri}} diferins grés di distrujhaedje do bwès d' tchåfaedje. {{r| aler}} u {{r|tcheryî å bwès}} : l' aler cweri dins l' bwès eyet l' raminer al måjhone. {{r|ene voye, ene achlêye di bwès}} tchedje di bwès raminé al måjhone. {{r|aler å bwès sins cougneye}} rovyî ene usteye ki vos nd avoz dandjî di tote foice. # grand u ptit boket d' èn åbe abatou, côpé a èn åbe. ''Mete on boket d' bwès dizo l' årmå.'' {{r|pitits bwès}} u {{r|cayets d' bwès}} u {{r|schetes di bwès}} : coxhisses, bwès côpés e ptits bokets po-z aloumer l' feu. {{r|do bwès d' xhuflet et do bwès d' boufa}} bokets d' sawri ki ls efants fjhént des xhuflets avou. {{r| bon bwès}} u {{r|bwès d' régolisse}} u {{r|d' årculusse}} : pitit boket d' bwès ki les efants mawièt. {{lang|fr|F. réglisse.}} rl a: [[djuzêye]]. {{r|èn nén schoûter dpus k' on boket d' bwès}} èn nén schoûter (nén obeyî). {{r|i freut rire on boket d' bwès}} c' est on gaiy; i fwait rire tertos; rl a: [[violon]]. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|joyeux luron}}. {{r| awè on bwès foû di s' faxhene (faxhea, fagot)}} u {{r|haetchî on bwès}} : esse on pô drole (on dmey-dous, ene dimeye-douce). # pårteye di l' åbe so pî. {{r|ariver a bwès}} tot gretant (po marker) èn åbe, passer hoûte del schoice. {{r|crås bwès}} boket di schoice di tchinne u d' tchårmea ki ls efants tchafiént. rl a: [[crås bwès]]. {{r|prumî bwès u crås bwès}} coûtche di l' åbe metowe inte li bwès eyet l' blanc bwès, payou çki l' åbe groxhixh. {{lang|fr|F. cambium.}} # baston u ôte boket ki sieve come usteye, u come pîce d' ene usteye. {{r|bwès d' l' eraire}} : (mot d' cinsî) (v.m.) c' est l' grande pîce la k' les chîs sont vistrés après. {{r|bwès do tinturî}} baston k' i maxhe les coleurs dins l' aiwe. # plaece wice k' i gn a bråmint des åbes. #*Ndaler porminer ezès bwès. #* Li fond d' Bouname, c' esteut ene pitite vå raiwêye pa deus troes sourdants k' abrotchént foû do {{~}} do minme no {{s-rif|[[w:J. Polet|J. Polet]]}} '' ''on grand bwès; on bwès d' sapéns.'' {{lang|fr|F. bois, forêt.}} #*K' est-ç' ki gazouye dizo l' ramêye?Ki vout dire, cwand l' brune est toumêye,Avou ses meye ratnowès vwèsL' etrandje sussinaedje do grand {{~}}{{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Zûvion d’amoûr", tome 43, p. 143}} #* Les côps d’ lådje hepe bouxhnut e {{~}}, Té l’ mouvmint d’ on metronome Dinant tot si epoltaedje a l’ ome. {{s|PLaz}} #* Nos irans cweri nos sclimbes å {{~}} do tins k’ i djale {{s-rif|JGui}} {{r|pitit bwès}} bwès metou å mitan des tchamps. rl a: [[buscaedje]]. {{r|mete (u rimete) ene tere e bwès}} el (ri)planter avou des åbes. {{lang|fr|F. (re)boiser.}} {{r| rôleu d' bwès, rôleuse}} u {{r|rôlresse di bwès}} : onk (ene) k' est todi ezès bwès (vî bokion, vî bracnî). ''Tot ça to l' voes, vî rôleu d' bwès Divins les lives da Calozet'' (P.J. Dosimont). {{r|fraijhe di bwès}} pitite fraijhe ki crexhe dins les bwès et les hourlés. {{r|E bwès, i ploût deus côps}} il î ploût å moumint ki l' plouve toume, et il î rplout co après, cwand k' les åbes si sgotèt. {{r|Li fwin tchesse li leu foû do bwès}} cwand on-z a håsse di åk, on prind des risses po l' awè. {{r| Gn a pus d' on leup å bwès}} u {{r|I gn a pus d' ene foye å bwès}} : dijhêye cwand on vout disfinde ene sakî k' est ametou pask' il est må veyou: end a ds ôtes ki sont capåbes d' endè fé l' pareye. {{r|Criyî come on leu å bwès}} boerler. {{r| Li ci k' a peu des foyes ni doet nén ndaler dins l' bwès}} u {{r|On n' va nén o bwès cwand k' on-z a peu des foyes}} : li ci k' a sogne do dandjî, ni doet nén aler la k' end a. {{r|Ti pous bén raler på bwès}} dijhêye a ene sakî ki n' a nén adiercî s' côp (ki n' a nén reyussi ene sacwè). Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|tu l'as dans l'os}}. {{r|Comint çk' on va raler ? - a pî pås bwès}} dijhêye d' onk ki conoxhe bén l' voye po balter li ci k' est avou lu et ki nel sait nén. # åbe u bouxhon. {{r|Al Sinte Catrene, li bwès k' on rpike riprind raecene}} a l' Sinte Catrene (moes d' nôvimbe), tot les åbes et les bouxhons k' on plante riprindèt. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[on n’ va nén å bwès cwand on-z a peu des foyes]]}}, {{r|[[cwand on-z a peu des ronxhes, on n’ va nén å bwès]]}}, {{r|[[cwand on-z a peu des spenes, on n’ va nén å bwès]]}}. # {{r|[[aveur on bwès foû di s’ fagot]]}}, {{r|[[aveur on bwès foû di s’ faxhene]]}}, {{r|[[aveur on bwès ki hertcheye di s’ faxhene]]}} # {{r|[[esse do bwès k’ on fwait les violes]]}} # {{r|[[esse di bon bwès]]}} # {{r|[[va s’ dire çoula a on tchvå d’ bwès, i t’ pitrè]]}} # {{r|[[avå trîxhes et bwès]]}} # {{r|[[aler å bwès sins cougnet]]}} # {{r|[[eplåsse so ene djambe di bwès]]}} # {{r|[[al Sinte-Catrene, tot bwès prind raecene]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[bwejhe]], [[bwejhî]], [[bwejhêye]] * [[bwejhî]], [[bwejhaedje]], [[bwejheu]] * [[bwejhler]], [[bwejhlî]], [[bwejhleu]], [[bwejhlaedje]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[anweye di bwès]] * [[blanc bwès]] * [[bon bwès]] * [[bwès a laver]] * [[bwès d’ boutchon]] * [[bwès d’ cok]] * [[bwès d’ mene]] * [[bwès d’ merveye]] * [[bwès d’ pile]] * [[bwès d’ poye]] * [[bwès d’ taeye]] * [[bwès d’ toubak]] * [[Bwès d’ Viyé]] * [[bwès sint Djuråd]] * [[côpeu å bwès]] * [[coreu d’ bwès]] * [[crås bwès]] * [[deur bwès]] * [[djambe di bwès]] * [[djoli-bwès]] * [[fier a bwès]] * [[grand bwès]] * [[noer bwès]] * [[Noveye-dilé-Bwès]] * [[ome di bwès]] * [[ovrî d’ bwès]] * [[sint-bwès]] * [[taeyeu å bwès]] * [[tcherbon d’ bwès]] * [[tcherdon d’ bwès]] * [[tchet d’ bwès]] * [[tchivå d’ bwès]] * [[tinre bwès]] * [[waide des bwès]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (tiene di bwès rascovrowe) : [[gonhire]] * (vå di bwès rascovrou) : [[hazale]] * (bwès côpé po s' tchåfer) : [[legne]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bo = O4 | boi = E177a,E203 | bos = O0,O2,O3,O5,O51, R9,R10,R13 | buat = E212:buât (dins les egzimpes) | buât = E212 | bwè = O4 | bwès = C1,C8,C9, E1:bwès_1,E34, O0, R9,R10:bwès:5047,R13, S17,S30,S117 | {{=wis|bu weh|bwès}} = C74 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|materio | fr = {{t+|fr|bois}} }} {{ratour|materio po broûler ki vént des åbes abatous (legne) | fr = {{t+|fr|bois}} }} {{ratour|grand u ptit boket d' èn åbe abatou, côpé a èn åbe | fr = {{t+|fr|bois}}, {{t+|fr|chablis}} }} {{ratour|pårteye di l' åbe so pî | fr = {{t+|fr|bois}} }} {{ratour|plaece wice k' i gn a bråmint des åbes | fr = {{t+|fr|bois}}, {{t+|fr|forêt}} }} {{ratour|åbe u bouxhon | fr = {{t+|fr|bois}}, {{t+|fr|arbre}}, {{t+|fr|buisson}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|bwès (discramiaedje)}} qb11okp6at0cb6fizo5kop5hw9j1uz1 bwès d’ poye 0 5812 433165 412552 2026-04-25T11:51:55Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433165 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|bos d’ poye}} === {{H|Su|wa}} === '''bwès d' poye''' u '''bos d' poye''' [o.n., pl. des bwès (bos) d' poye] # [[ayåbe]], ki l' bwès wåde li tcholeur cwand k' on l' toutche; c' est po ça k' on s' endè sierveut po fé des djokes ås poyes. #: {{lang|fr|F. érable champêtre.}} # [[coignoûlî]]. #: {{lang|fr|F. cornouiller.}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | boi d’paie = E177a | bwès d’ pâye = E34 | bwès d’ pouye = C1,C8 | bwès d’ poye = C9, E1:bwès_1, O0, R9,R10,R11 }} 3q2lc18d9k60xzw2nkvm677mghsrnbx borea 0 40349 433161 426134 2026-04-25T10:20:02Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433161 wikitext text/x-wiki {{MR|bôrea}} {{Lka}} «[[bourea]]» == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === Bodje nén clair (li minme ki «[[bordon]]», «[[burton]]», kécfeye «[[beur]]»), {{caw|ea|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bɔ.ʀɛː|boː.ʀɛː|bwɛ.ʀɛː|by.ʀja}} ** {{pzc}} {{AFE|bɔ.ʀja}} {{pzc0}} * {{Ric|bo·rea}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # pitite [[faxhene]] di plantes (metans es yebes ås maladeyes ou des [[yebes del Sint-Djhan]] k' on benixheut). #* {{~|Boirea}} d' ramayes. {{s-rif|E203}} #* on {{~}} d' brocales, di ramayes, di coxhes di poes, di legnes, di hatchrotes, di sclats d' bwès, di poreas, di raecenes. {{s|R10}} #* Ele a ene si grosse vwès, Po braire ses {{~s}} d' bwès, K' ele va vinde avå l' veye, Ki por leye, Come a s' cours, Tot l' monde acourt. {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #* Les beneyes tchandeles, les benis {{~s}}, (...), Dji n' a måy sitî mia. {{s|LM}} (ratournant [[w:Georges Brassens|Georges Brassens]]). # paket (di clés). #* Il est todi pindou a m' costé come on {{~}} d' clés. {{s|R10}} # boesse ås brocales. #* BIETMÉ. Vî båbô k' vos estoz ! TÅTÎ. Nonna, dj' so-st ene ehale ! BIETMÉ. Taijhoz vs, vî tabernake ! Vos sondjîz les brocales Et les {{~s}} tot fwaits ! TÅTÎ. - Alez è, djonne huzea ! Si dji n' mi ratneu nén, dji vs sipatreu l' buzea ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne VII, v. 121-124}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[pindou å costé come on borea d' clés]]}} # {{r|[[beni borea]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[bote]], [[botea]], [[fa]] / [[fwè]], [[faxhene]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | boirai = E89,E177a,E203 | bôrai = E212 | borê = E1:bwèrê (a « bwèrê »), E2 | bôrê = E1:bwèrê (a « bwèrê »), E21,E165,E200,E212b | borea = R10 | {{loyén|borreau|ling=wa-vscr}} (Lidje, 1581) = [!vscr] E1:bwèrê (a « bwèrê ») | buria = O0 {{^|di moye di four}} | bwèrê = E1,E34 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pitite faxhene di plante |fr= {{t+|fr|botte}}, {{t+|fr|bouquet}}, {{t+|fr|faisceau}}, {{t+|fr|troche}} }} {{ratour|paket d' clés |fr= {{t+|fr|trousseau}} }} 5c7ut8mrbmpzkixk0o3eedfgujqq48o bwesson 0 65593 433166 426210 2026-04-25T11:58:32Z Srtxg 1009 433166 wikitext text/x-wiki {{MR|abwesson}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Calc|boisson|fr|wa}} (djusse dins l' sinse di boere toltins d' l' alcol). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bwɛ.'sɔ̃|bwa.'sɔ̃}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|bwɛ.'sɔ̃}} * {{Ric|bwes·son}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # bevaedje d' alcol sins ratna. #* Il est acdiné al {{~}}. #* Li danse s' arestêye : « Å bourlåd ! », brait on. Tchaeke deus çanses et dmeye !, On s' rissowe li front. Vite å pus abeye, On court al {{~}}. {{s-rif|HSpbd|"Å bourlå" (1883)}} #* NAPOLEYON. - Taiss tu, ti tapes on laid coton ; ni vén nén pår fé des moxhes a deus cous, saiss. Låtche des fis, louke la. BETCHEYE. - Li ci ki vout des djonnes, k’ endè acleve ; si t' as soe, låtche des fis tant k' ti vous. (A Bietmé) C' est vraiy, dji m' kinoxhe, dj' a on si laid {{~}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne IX, p.23}} #*Pire n' aveut i nén l' air do meyeu des gårçons ? Kî çk' åreut di k' i s' åreut livré al {{~}} {{s-rif|PMou|dins l' pîce [[w:Djan Burdou|Djan Burdou]]}} # abwesson avou del gote. #* Avou m' {{~}} frisse et claire, Li feu del guere est sins dandjî ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Cantiniére di gârd-civique"}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|poirter bwesson}}. #* MATROGNÅRD. - Dji boe bén m' gote, savoz … TÅTÎ. - O ! Dji m' endè dote bén ! MATROGNÅRD. - Mins dji boe-st a muzeure et måy k' ene gote a ene feye. Si dj' so kécfeye macasse, çoula prouve a l' idêye Ki dji {{~|n' poite nén bwesson}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne IX, v. 160-163}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== [[five di bwesson]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | boèsson = JBur | bwasson = E21, S0 | bwesson = R10 | bwèsson = C1,C8,C9,C13, E1,E34, O2,O4, S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|bevaedje d' alcol sins ratna |fr= {{t+|fr|boisson}}, {{t+|fr|alcoolisme}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|bwesson}} s0lthhn6pswuygjukd4rr3nn33abzc5 boirgnî 0 69647 433162 402193 2026-04-25T10:24:57Z Srtxg 1009 /* {{H|parintaedje}} */ 433162 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|boigne}} «boirgn-» {{caw|î|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bwɛʀ.ŋiː|bwaʀ.ŋiː|bɔʀ.ŋiː}} {{BS|oi|-}} ** {{pzc}} {{AFE|bwɛʀ.ŋiː}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=boirgn|B=boirgney}} {{~}} # {{vsc}} & {{vc}} riloukî [[al taxhlete]]. #* '''Boirgnî''' å trô. #* '''Boirgnî''' pal trô del sere. #* '''Boirgnî''' po loukî si lès pikèts sont so l' lègne. #* Ci côp la, l’ air do djoû n’ aveut polou rashir ;I dmaneut ene brouweur avå l’ cirEt l’ solo d’ måle oumeur mi {{~|boirgnive}} d’ on laid ouyTant a dire : « Va rzè, va ! Lai l’ å ress po ouy !... » {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Anôy’mint », 1925, p.40}} # {{vcnd|après}} riloukî ene sacwè tot djeriant [[årdanmint]]. #*Dji n' elzès pou nén saetchî foû di m' potche avou ç' gayård la ki {{~|boirgneye}} après mi {{s-rif|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|11}}}} #*Si c' est måy on live k' ele {{~|boirgnêye}},Ele pout bén fé s' meya culpaCa totes les ôtes seront vite la{{s-rif|HSim|"Li pan dè bon Diu", "L’aguèsse"}} # {{vcnd|so}} [[foirci]] ene sacwè. #* Il a tant'''boirgnî''' so l' clitche qu'i l'a dismantchî. # {{vsc}} [[adjinçner]] ene pire [[a l’ ouy]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # {{vc}} {{tind|wa}} [[moudri]] èn ouy. #*Dji tûze a l’ålouwète qu’èst '''bwèrgnêye''' dè tindeû{{s|EWik|''Fruzions d' cour'', p.170}} # {{im|wa}} [[disfôrmer]], fé des [[broubiote|groubiotes]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|li ci ki boirgneye n' est nén co moirt}} #{{r|loirgnî après les stoeles}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[boirgnaedje]] * [[boirgnåd]], [[boirgneu]] * [[boigne]] * [[aboirgnî]] * [[sboirgnî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (riloukî al taxhlete) [[aloukî]], [[awaitî]], [[bawyî]], [[guignî]] * [[aboirgnî]] * (boirgnî après les stoeles) : [[riwaitî ås ålouwetes]], [[loukî ås ålouwetes]], [[studyî ås asses]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bwèrgnî = E1,E34 | bwargnî = E21 | borgnî = O5 | bögnè/ boirgnî = E177a }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé l' awaite |fr= {{t+|fr|épier}}, {{t+|fr|guetter}} }} {{ratour|disfôrmer |fr= {{t+|fr|déformer}}, {{t+|fr|bossuer}} }} {{ratour|fé piede èn ouy |fr= {{t+|fr|éborgner}}, }} {{ratour|boirgnî après |fr= {{t+|fr|lorgner}} sur, {{t+|fr|convoiter}} }} {{ratour|boirgnî so |fr= {{t+|fr|forcer}}, }} {{ratour|boirgnî après les stoeles |fr= {{t+|fr|bailler aux corneilles}}, }} === {{H|PE|wa}} === {{PE=}} #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' a pierdou èn ouy |fr= {{t+|fr|éborgné}} }} nojlnehoxn2wkxi7jqet99rf2y00t4o 433163 433162 2026-04-25T10:29:32Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433163 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|boigne}} «boirgn-» {{caw|î|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bwɛʀ.ŋiː|bwaʀ.ŋiː|bɔʀ.ŋiː}} {{BS|oi|-}} ** {{pzc}} {{AFE|bwɛʀ.ŋiː}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=boirgn|B=boirgney}} {{~}} # {{vsc}} & {{vc}} riloukî [[al taxhlete]]. #* '''Boirgnî''' å trô. #* '''Boirgnî''' pal trô del sere. #* '''Boirgnî''' po loukî si lès pikèts sont so l' lègne. #* Ci côp la, l’ air do djoû n’ aveut polou rashir ;I dmaneut ene brouweur avå l’ cirEt l’ solo d’ måle oumeur mi {{~|boirgnive}} d’ on laid ouyTant a dire : « Va rzè, va ! Lai l’ å ress po ouy !... » {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Anôy’mint », 1925, p.40}} # {{vcnd|après}} riloukî ene sacwè tot djeriant [[årdanmint]]. #*Dji n' elzès pou nén saetchî foû di m' potche avou ç' gayård la ki {{~|boirgneye}} après mi {{s-rif|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|11}}}} #*Si c' est måy on live k' ele {{~|boirgnêye}},Ele pout bén fé s' meya culpaCa totes les ôtes seront vite la{{s-rif|HSim|"Li pan dè bon Diu", "L’aguèsse"}} # {{vcnd|so}} [[foirci]] ene sacwè. #* Il a tant'''boirgnî''' so l' clitche qu'i l'a dismantchî. # {{vsc}} [[adjinçner]] ene pire [[a l’ ouy]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # {{vc}} {{tind|wa}} [[moudri]] èn ouy. #*Dji tûze a l’ålouwète qu’èst '''bwèrgnêye''' dè tindeû{{s|EWik|''Fruzions d' cour'', p.170}} # {{im|wa}} [[disfôrmer]], fé des [[broubiote|groubiotes]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|li ci ki boirgneye n' est nén co moirt}} #{{r|loirgnî après les stoeles}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[boirgnaedje]] * [[boirgnåd]], [[boirgneu]] * [[boigne]] * [[aboirgnî]] * [[sboirgnî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (riloukî al taxhlete) [[aloukî]], [[awaitî]], [[bawyî]], [[guignî]] * [[aboirgnî]] * (boirgnî après les stoeles) : [[riwaitî ås ålouwetes]], [[loukî ås ålouwetes]], [[studyî ås asses]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | boirgnî = E177a, R10 | borgnî = O5 | bwargnî = E21 | bwèrgni = E2 | bwèrgnî = E1:bwèrgnå,E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé l' awaite |fr= {{t+|fr|épier}}, {{t+|fr|guetter}} }} {{ratour|disfôrmer |fr= {{t+|fr|déformer}}, {{t+|fr|bossuer}} }} {{ratour|fé piede èn ouy |fr= {{t+|fr|éborgner}}, }} {{ratour|boirgnî après |fr= {{t+|fr|lorgner}} sur, {{t+|fr|convoiter}} }} {{ratour|boirgnî so |fr= {{t+|fr|forcer}}, }} {{ratour|boirgnî après les stoeles |fr= {{t+|fr|bailler aux corneilles}}, }} === {{H|PE|wa}} === {{PE=}} #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' a pierdou èn ouy |fr= {{t+|fr|éborgné}} }} 0wxiuwvkofvk7kh5zajgp5oo0thkca0