Wiccionaire
wawiktionary
https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje
MediaWiki 1.46.0-wmf.26
case-sensitive
Media
Sipeciås
Copene
Uzeu
Uzeu copene
Wiccionaire
Wiccionaire copene
Imådje
Imådje copene
MediaWiki
MediaWiki copene
Modele
Modele copene
Aidance
Aidance copene
Categoreye
Categoreye copene
Rawete
Rawete copene
Sourdant
Sourdant copene
Motyince
Motyince copene
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Sujet
deur
0
7210
433434
395965
2026-05-03T09:23:43Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433434
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|døːʀ|daːʀ|dɔʀ|dɛʀ|dyʀ|dœʀ|dyːʀ}} {{lk-fon|1|23|costeure}}
** {{pzc}} {{AFE|døːʀ}}
* {{Ric}}
=== {{H|Addj|wa}} ===
{{-addjwa-}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}}
# ki n’ si leye nén aler åjheymint, cwand on tchôke dissu.
#* C’ est {{~}}, saiss, del tchå d’ viye vatche.
#* El tchå est {{~|deure}} come del pire.
# ki fwait schoûter les ôtes al baguete, et les pûni åjheymint.
#* Il esteut {{~}} avou ses efants, mins il î esteut por lu ossu.
# målåjhey a fé, a passer.
#* Vs åroz co sacwants {{~|deurès}} samwinnes a passer, pu, avou l’ tins, on roveye totafwait.
# {{linw|wa}} ki n’ fwait nén aler les coides del vwès, tot cåzant d’ ene cossoune.
#* Li lete « p » est ene {{~|deure}} cossoune.
==== {{H|Reu}} ====
# {{r|[[deur come del pire]]}}
# {{r|[[pus vî l’ boû, pus deure li coine]]}}
==== {{H|Pa}} ====
* [[deurté]], [[duristé]], [[duresse]], [[dureur]]
* [[deurmint]]
* [[durea]], [[durete]], [[durion]]
* [[deuri]]
* [[adeuri]], [[adeurixhaedje]]
* [[edurer]], [[edurance]], [[eduraedje]], [[edureu]], [[redurer]]
==== {{H|A}} ====
* [[deure plake]]
==== {{H|Si}} ====
* (tere) : [[macasse]]
* (caractere) : [[straegne]], [[strik]]
* (moumint) : [[målåjhey]], [[rujhûle]]
* (cossoune): [[divuzlêye]]
==== {{H|Ct}} ====
* (fizike) : [[mol]], [[tinre]]
* (caractere) : [[doûs]], [[binamé]], [[vayant]], [[tinre]], [[tinrûle]]
* (moumint) : [[bon]], [[plaijhant]]
* (cossoune): [[vuzlêye]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dâr, dâre = E34
| deur, deure = R9,R10,R11:deur,R13,R15
| deûr, deûre = E1
| dorre = E212
| dur, dure = S0
| dûr, dûrte = O4
<!-- femrin a trover -->
| dâr = E177a
| dèr = C8, S17,S117
| deur = C1, E177a
| dor = E21
| dur = O0
| dûr = O2
| dùr = O3
}}
==== {{H|Ra}} ====
{{ratour|ki n’ si leye nén aler åjheymint, cwand on poûsse dissu
|ary= {{t+|ary|ral={{loyén|ling=ary|qaç7}} (qaçH)|قاصح|ar-fafl=قاصْح}}
|de= {{t+|de|hart}}
|en= {{t+|en|hard}}
|es= {{t+|es|duro}}
|fr= {{t+|fr|dur}}
|nl= {{t+|nl|hard}}
}}
{{ratour|ki fwait schoûter les ôtes al baguete, et les pûni åjheymint
|fr= {{t+|fr|dur}}
|en= {{t+|en|strict}}, {{t+|en|severe}} in discipline
|ary= {{t+|ary|واعر|ral=wa3r|ar-fafl=واعْر}}
}}
{{ratour|målåjhey a fé, a passer
|fr= {{t+|fr|dur}}
|en= {{t+|en|hard}}
|ary= {{t+|ary|صعيب|ral=çe3ib}}
}}
{{ratour|cossoune
|fr= {{t+|fr|sourde}}
|en= {{t+|en|hard}}
}}
=== {{H|Su|wa}} ===
{{~}}
# sacwè ki n' candje nén d' cogne.
#* Les crompires po vinde, ti n' prins k' les {{~es}}, hin.
# onk ki pûnixh voltî, onk ki n' mostere nén k' il a må.
#* Ça serè on {{~}}, vosse valet : il a toumé et n' nén braire
# {{n-ct|wa}} {{tsg|wa}} foete, dins ene dispouye.
#* Dji magne pus voltî l' {{~}}.
== {{L|nl}} ==
=== {{H|Su|nl}} ===
{{-sunl-EN}}
{{~}} {{f}}/{{o}}
# [[ouxh]].
hxcpl0m2dbiktpgko54dqo9lmxua5yl
dijh
0
7307
433394
384127
2026-05-02T15:16:24Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */
433394
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Bdjla|decem}} {{m-s}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}}
*** {{dC}} {{AFE|diː|diːʃ}}
*** {{dV}} {{AFE|diːʒ|diːz|diːh|diːç|diːj}}
** {{pzc}}
*** {{dC}} {{AFE|diː}}
*** {{dV}} {{AFE|diːʒ}}
* {{Ric}}
=== {{H|nombe|wa}} ===
{{-alo2-|dijh|dî}}
{{~}}
# [[nombe]] 10, come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (••••• •••••).
#* Nouv et {{~}} ; i gn aveut del bijhe. {{s|contene|{{s?}}}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[dijhinme]], [[dijhinmmint]]
* [[dijhinne]], [[dijhinnî]]
* [[dijhea]]
==== {{H|mots d' aplacaedje}} ====
* [[di-set]]
* [[dijh-ût]], [[dijh-nouv]]
==== {{H|mots vijhéns}} ====
{{t-nombes}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
<!-- scrijhaedje nén candjåve ou dijh / dî ? -->
| dijh = R9,R10,R11,R13
<!-- div. voy. / div. cosn. -->
| dîj u dîch / dî = C1
| dîje / dî = C9
| dîh / dî = E1:dîh,E34,E177a:Grammaire#Noms_de_nombre. (p.6),E203:dîh
| dih u di-h / di = E177a
| dîj u dîs = O2 (« dîj ans »\, « dîj-neuf »\, « dîs-efants »\, « dîs feumes »\, « dîs-sèt »)
| dîj u dîj’ = O4 (« dîj’ eures »\, « dîj’nèf »\, « dîchèt′ »)
| dîj’ u dij u dîz’ / dî = CO4 (« dî couméres »\, « dîz’-ome »\, « dij’-neuf » u « dij-neuf »)
<!-- cogne divant cossoune a cweri -->
| dîj = O0
| dîje = C8
| dîh = E21,E177b
| dih = E178
| dixh = TBov
| dixhe = E212
<!-- cognes sipeciåles -->
| dîe = C9 (dins « dîe-ûte »)
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|dix}}
|en= {{t+|en|ten}}
|nl= {{t+|nl|tien}}
|it= {{t+|it|dieci}}
|pl= {{t+|pl|dziesięć}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{~}} {{tpl|wa}}
# [[dijhinne]].
#* Ça fwait ki des {{~}} et des {{~}} d’ eplaideus ont skepyî emey li payis burton. {{s|JCay}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour| {{Lka-ra|dijhinne}}
}}
o9h6c4073bwvgald3f2ilsiqn0g4gs3
dijh-nouv
0
7308
433400
345893
2026-05-02T15:51:05Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433400
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|dijh}} et « [[nouv]] ».
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|diːh.'nuːf|diːç.'nuːf|diːʒ.'nuːf|diʒ.'nuːf|diːʒ.'nyːf}}
** {{pzc}} {{AFE|diːʒ.'nuːf}}
* {{Ric|dijh-·nouv}}
=== {{H|nombe|wa}} ===
{{~}}
# [[nombe]] 19, inte [[dijh-ût]] et [[vint#Walon 2|vint]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/•••••••••).
==== {{H|Pa}} ====
* [[dijh-nouvinme]]
==== {{H|MV}} ====
{{t-nombes}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dîh-noûf = E34,E177a:Grammaire#Noms_de_nombre.
| dîh-noûf’ = E1
| dîh-noûv = E203:an (a ''an'')
| dih-nouve = JKlc
| dijh-nouv = R9,R10,R11
| dijneuf = C8
| dîjnoûf = C1
| dixhnouve = E212
}}
* Dins [[Sourdant:E177|E177]], 1823, p. 6, intro., on pout lére « dîh noûf » (sins loyeure), ey å mot « dih-ûtt » on trouve eto « dîx-noûf » (avou loyeure, mins avou ''x'' a ''dih''), surmint k’ i fåt comprinde « dîh-noûf ».
==== {{H|Ra}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|dix-neuf}}
|en= {{t+|en|nineteen}}
|it= {{t+|it|diciannove}}
|nl= {{t+|nl|negentien}}
|pl= {{t+|pl|dziewiętnaście}}
}}
mooh62g9sp2agotyd6mxnb34m49exdt
433401
433400
2026-05-02T15:51:56Z
Srtxg
1009
/* {{H|Pa}} */
433401
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|dijh}} et « [[nouv]] ».
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|diːh.'nuːf|diːç.'nuːf|diːʒ.'nuːf|diʒ.'nuːf|diːʒ.'nyːf}}
** {{pzc}} {{AFE|diːʒ.'nuːf}}
* {{Ric|dijh-·nouv}}
=== {{H|nombe|wa}} ===
{{~}}
# [[nombe]] 19, inte [[dijh-ût]] et [[vint#Walon 2|vint]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/•••••••••).
==== {{H|Pa}} ====
* [[dijh-nouvinme]]
* [[dijh-nouvinne]]
==== {{H|MV}} ====
{{t-nombes}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dîh-noûf = E34,E177a:Grammaire#Noms_de_nombre.
| dîh-noûf’ = E1
| dîh-noûv = E203:an (a ''an'')
| dih-nouve = JKlc
| dijh-nouv = R9,R10,R11
| dijneuf = C8
| dîjnoûf = C1
| dixhnouve = E212
}}
* Dins [[Sourdant:E177|E177]], 1823, p. 6, intro., on pout lére « dîh noûf » (sins loyeure), ey å mot « dih-ûtt » on trouve eto « dîx-noûf » (avou loyeure, mins avou ''x'' a ''dih''), surmint k’ i fåt comprinde « dîh-noûf ».
==== {{H|Ra}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|dix-neuf}}
|en= {{t+|en|nineteen}}
|it= {{t+|it|diciannove}}
|nl= {{t+|nl|negentien}}
|pl= {{t+|pl|dziewiętnaście}}
}}
gexqxsc7g3rnwuzttb1aq0iucp3v84g
dijhnouvinme
0
7309
433402
374638
2026-05-02T16:02:04Z
Srtxg
1009
433402
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{!Rif|dijh-nouvinme}}
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Bdj|dijh-nouv}} (avou rsaetchaedje del loyeure dins l' parintaedje) {{caw|inme|s|wa}}.
=== {{H|limerotant addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-tpdv|o=dijhnouvinme|f=dijhnouvinme}}
{{~}} {{o&f-a}} {{a-tpdv}}
# ôre ki corespond å limero 19.
#*C' esteut diviè l' deujhinme mitan do {{~}} sieke.
==== {{H|ortografeye}} ====
{{Orto
| dîh-noûvême = E34
| dîh-noûvinme = E1
| dijh-nouvinme = R9,R10,R11:dijh-nouv
| dixhnouvime = E212
}}
=== {{H|Su|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o&f}}
# boket k' on-z a cwand on pårtixh ene sacwè e dijh-nouv.
{{nourat}}
1esa8mv64b138ilks3rrdd5isj2wcv3
dijh-ût
0
7310
433404
345894
2026-05-02T16:11:40Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433404
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|dijh}} et « [[ût]] ».
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|diː.'hyːt|diː.'ʒyːt|diːʒ.'jyːt|diːʒ.'wit}}
** {{pzc}} {{AFE|diː.'ʒyːt}}
* {{Ric|dijh-·ût}}
=== {{H|nombe|wa}} ===
{{~}}
# [[nombe]] 18, inte [[di-set]] et [[dijh-nouv]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/••••••••).
#* C’ esteut on djonnea k’ aveut, o, di-set, {{~}} ans, va, et k’ aveut stî e scole a Abidjan ; c’ est lu ki fjheut do ratourneu. {{s-rif|YGou}}
==== {{H|Reu}} ====
# {{r|e dijh-ût}} : e 1918 (2018…).
# {{r|guere catoize dijh-ût}} : [[w:guere 14-18|guere 14-18]]
==== {{H|Pa}} ====
* [[dijhûtinme]]
* [[dijhûtinne]]
==== {{H|MV}} ====
{{t-nombes}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dih-hut = JKlc
| dîh-ût = E34
| dîh-ût′ = E1
| dih-ûtt = E177a (1823)
| dijh-ût = R9,R10,R11
| dîjût′ = C1
| dîj-wit = O0
| dîj-wit′ = S117
| dîj yût′ = C99
| dixhûte = E212
|- = R13
}}
==== {{H|Ra}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|dix-huit}}
|en= {{t+|en|eighteen}}
|it= {{t+|it|diciotto}}
|nl= {{t+|nl|achttien}}
|pl= {{t+|pl|osiemnaście}}
}}
555jdqbuebrt6q709wdd2jwhi3wbvjo
dijhûtinme
0
7311
433406
359313
2026-05-02T16:14:33Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433406
wikitext
text/x-wiki
{{MR|dijh-ûtinme}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Apl}} « [[dijh]] », « [[ût]] » et {{caw|inme|r=1}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
{{dal}}
Disfondowes: dîj-ûtin.me, dîj-yûtin.me, dîh-ûtin.me, dîh-ûtîme, dîj-yutième, dîj-witime.
=== {{H|limerotant addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-tpdv-E|dijhûtinm}}
{{~}} {{o&f}} {{a-tpdv}}
# metou (metowe) e l’ ôre ki corespond å limero 18.
#* Il a-st arivé {{~}} å 1500 metes.
#* C’ est l’ {{~}} lete di l’ alfabet.
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|of=dijhûtinme}}
{{~}} {{o&f}}
# boket k’ on-z a cwand on pårtixh ene sacwè e [[dijh-ût]].
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dîh-ûtême = E34
| dîh-ûtinme = E1
| dijh-ûtinme = R9,R10,R11:dijh-ût
| dîjûtyin.me = C1
| dîj-witième = O0
| dixhutime = E212
|- = C8, R13
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
| fr = {{t+|fr|dix-huitième}}
}}
shkztvp74go6dl4pdce0s8wlu0q3rtu
dijhinme
0
7317
433397
349525
2026-05-02T15:37:18Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433397
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Bdj|dijh}} {{caw|inme|a+s|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|...}}
** {{pzc}} {{AFE|di.ˈʒɛ̃m}}
* {{Ric|di.jhinme}}
=== {{H|limerotant addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-tpdv}}
{{~}} {{o&f}} {{a-tpdv}}
# metou (metowe) e l’ ôre ki corespond å limero 10.
#* « J » c’ est l’ {{~}} lete di l’ alfabet.
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|of=nouvinme}}
{{~}} {{o&f}}
# ôre ki corespond å limero 10.
#* Il a-st arivé {{~}}.
# boket k’ on-z a cwand on pårtixh ene sacwè e [[dijh]].
==== {{H|mots vijhéns}} ====
{{t-123-inme|10|nouvinme|onzinme}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dîhême = E34
| dîhîme = E21
| dîhinme = E1:dîh
| dijhinme = R9,R10,R11:dijh
| dîjinme = C9
| dîjyin.me = ?
| dixhîme = E212
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
| fr = {{t+|fr|dixième}}
}}
0wqg8kf0w5sy931vl7zo6ua5emjy3tq
dijhinne
0
7318
433395
392576
2026-05-02T15:33:48Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433395
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Bdj|dijh}} {{caw|inne|s|wa}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|diː.'ʒɛ̃n|diː.'ʒɛn|diː.'hɛ̃n}} {{BS|jh}}
** {{pzc}} {{AFE|diː.'ʒɛ̃n}}
* {{Ric|di·jhinne}}
=== {{H|Su|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# a pô près [[dijh]].
#* Cwand l’ pourcea årè wangnî ene {{~}} di kilos, nos l’ axhorrans. {{s-rif|A. Moors-Schoefs {{s?}}}}
#* I tnént ene pitite cinse : sacwants bounîs d’ pasteure, troes cwate vatches et ene {{~}} di bedêyes. {{s-rif|HMat}}
#* Dj’ a stî picî pa les Boches ene {{~}} di djoûs après lu. {{s-rif|ADew}}
#*Nos n' avans co tot a schipe ene {{~}} d' airtchîs {{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|25}}}}
# {{mat|wa}} sinifiance do chife metou l’ deujhinme a cmincî del droete, dins on nombe sicrît e chifes arabes.
#* Adicionez les unités, adonpwis, les {{~s}}.
# {{cato|wa}} shûte di dijh [[grin]]s so on [[tchaplet]].
#* Vos diroz deus {{~s}} di tchapelet.
# {{istw|wa}} troke di dijh måjhons, dins on viyaedje, ki les djins s’ etraidént po totès sôres di corwêyes.
#* Li grand Dedè si dveut fé côper l’ djambe, rogneye del grangrinne. Mins i n’ aveut nén l’ moyén d’ payî l’ medcén. Adon, li {{~}} s’ a propôzé po fé l’ ovraedje el plaece di l’ årtisse. {{s-rif|EBen}}
==== {{H|Reu}} ====
# {{r|[[des dijhinnes et des dijhinnes|des dijhinnes (et des dijhinnes)]]}} : [[bråmint]].
#* A on moumint dné, des {{~s}} di biesses ont peté evoye e fjhant on brut d’ tos les diåles : c’ esteut des sodoirmants. {{s-rif|LMbba}}
==== {{H|Pa}} ====
* [[dijhinnî]]
* {{Lka-pa|dijh}}
==== {{H|A}} ====
* [[dijhinne d’ anêyes]]
==== {{H|Si}} ====
* (des dijhinnes) : [[des dijh et des dijh]]
* (troke di dijh manaedjes s’ etraidant) : [[dijhinnî]]
==== {{H|MV}} ====
* [[troejhinne]], [[cwatrinne]], [[cénkinne]], [[shijhinne]], [[setinne]], [[ûtinne]], [[nouvinne]], [[dimeye dijhinne]], [[dozinne]], [[dimeye dozinne]]
* [[vintinne]], [[trintinne]], [[cwarantinne]], [[céncwantinne]], [[swessantinne]], [[septantinne]], [[ûtantinne]], [[nonantinne]], [[cintinne]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dîhéne = E21
| dîhêne = E34
| dîhinne = E1:dîh
| dîjène = O2,O3
| dijhinne = R9,R10,R11:dijh
| dijînne = C8
| dîjînne = C9
| dîjinne = S117
| dîjin.ne = C1
| dixhêne = E212
}}
==== {{H|Ra}} ====
{{ratour|a pô près dijh
|fr= {{t+|fr|dizaine}}
|nl= {{t+|nl|tiental}}
|en= {{t+|en|decade}}
|es= {{t+|es|década}}
}}
{{ratour|troke di dijh manaedjes ki s’ etraidnut
|fr= {{t+|fr|dizainier}}, {{t+|fr|dizenier}} ''(Beldjike, el France, li mot a èn ôte sinse)''
}}
rxwgsl72ta2fe6fw2wacvbvycncz0ov
dinner
0
7369
433382
426054
2026-05-02T14:24:46Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433382
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdjpala}} {{*}} «disiūnāre» (arester d' [[djuner]]); {{çdom}} , {{caw|er|v|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɛ.ne|dɛ.nɛ|diː.ne|diː.nɛ}}
** {{pzc}} {{AFE|dɛ̃ː.'ne}}
* {{Ric|din·ner}}
=== {{H|viebe|wa}} ===
{{-codjow-|troke=1|A=dinn|come=bouter}}
{{~}}
# {{vsc}} [[magnî]] å mitan del djournêye.
#* Mi, dji {{~|dinne}} a doze eures petantes.
#* TÅTÎ. - Viè kéne eure ?<br>LÅRGOSSE. - Cwand dj' pôrè. Après li rvuwe, edon,<br>Avou tos mes tabeurs<!--tamboûrs--> dji va boere kékes hûfions<br>Sol hawea ; dj' va {{~}}, pwis dj' vén å pus abeye.<br>TÅTÎ. - Va po çoula ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne IV, v. 75-78}}
# {{vc}} diner a (kéconk) a magnî a nonne.
#* Estoz bén {{~|dinné}} ?
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|dinner a l' eurêye}} : dinner todi al minme eure, sovint nonne.
#* Gn a rén d' té ki l' {{~}} a l' eurêye.
# {{r|dinner foû-z eure}} : èn nén dinner a nonne.
# {{r|dinner foû}} u : {{r|di dfoû}} u : {{r|å dfoû}} : èn nén dinner e s' måjhone.
# {{r|dinner come les gros}} u : {{r|e régue di gros}} : dinner tård.
# {{r|diner a dinner}} : diner a magnî a nonne.
# {{r|fé a dinner}} : aprester l' eurêye di nonne.
# {{r|riçure a dinner}} : riçure des djins po magnî a nonne.
# {{r|poirter a dinner}} : poirter l' amagnî d' nonne al plaece ki les djins travayèt.
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[dinner#Sustantif|dinner]] (sustantif-viebe)
* [[dinnaedje]], [[dinneu]]
* [[ridinner]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
* (magnî el mitan del djournêye) : [[mareder]], [[nonner]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Vi
| dîné = E203
| dîner = E1,E21,E34, S0
| din.nè = C1
| dinner = R9,R10:20192,R11,R13
| din.ner = O0
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|magnî a nonne
|fr= {{t+|fr|déjeuner}} ''(France)'', {{t+|fr|dîner}} / {{t+|fr|diner}} ''(Beldjike, Swisse, Louwiziane, Kebek)''
|en= to {{t+|en|lunch}}, to have {{t+|en|lunch}}
|nl= {{t+|nl|middageten}}, {{t+|nl|dineren}}
|de= {{t+|de|zu Mittag essen}}
|es= {{t+|es|comer}}, {{t+|es|almorzar}}
|ca= {{t+|ca|dinar}}
|ary= {{t+|ary|تغدّى|ral=tghedda|ar-fafl=تْغدّى}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o}} {{inf-su|wa}}
# [[eurêye]] di [[nonne]].
#* Li {{~}} est presse.
#* Li {{~}} est so l' feu.
#* Li {{~}} est so l' tåve.
#* Li {{~}} m' toûne so li stoumak.
#* On gros loulou k’ vént-st a passer,<br>Leve ene pate, et, d’ èn air ficele,<br>Ramouye påjhûlmint leu {{~}}. {{s-rif|JVpr|(1897), «Les deux djas’resses», p.121}}
# grande [[eurêye]], wice k' on rçût bråmint des djins.
#* Dji rfrè on {{~}} pol dicåce.
#* C' est on {{~}} ki dmandrè bråmint d' l' apresse.
# {{cron|wa}} [[nonne]].
#* Vos cminçroz a travayî å {{~}}.
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|on dinner d' tos les djoûs}} : on dinner ordinaire.
# {{r|on bon ptit dinner}} u : {{r|on dinner come a l' dicåce}} : on dinner k' a shonné bon.
# {{r|dinner come a l' dicåce}} : bén dinner.
# {{r|I n' a nén si ptit dinner ki n' a s' cafè}} : dijhêye po-z aveur, u po ofri ene djate di cafè après l' dinner.
# {{r|fé les dinners}} : s' ocuper do fé a magnî et d' aprester totafwait po les dinners.
# {{r|on dinner d' curés}} u : {{r|d' adoråcions}} : on plantiveus dinner.
# {{r|poirter l' dinner}} : poirter l' marinde.
# {{r|Après on parey dinner, on pout roter conte li vint d' bijhe}} u : {{r|ça toûne a dinner d'adoråcions}} : dijhêyes po lowandjî on dinner.
# {{r|so l' eure do dinner}} u : {{r|å dinner}} : di nonne a ene eure.
#* Dj' î a stî å dinner.
#: rl a: [[ådinner]].
#: {{lang|fr|F. sur le temps de midi.}}
# {{r|viè l' dinner}} : viè nonne.
# {{r|divant l' dinner}} : del matinêye.
#: rl a: [[divant-l'-dinner]].
# {{r|après l' dinner}} : å cminçmint d' l' après-nonne, di 13 a 15 e.
==== {{H|sinonimeye}} ====
[[nonnêye]], [[marinde]]
==== {{H|FA}} ====
li francès «[[dîner]]» et l' inglès «[[dinner]]» volèt dire «[[soper]]».
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Su
| diné = E212
| dînè = C1, O0
| dîné = E203
| dîner = E1,E21,E34, S0
| din.nè = C1
| dinner = O3, R9,R10:12881,R11
| din.ner = O0
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|eurêye di nonne
|fr= {{t+|fr|déjeûner}} ''(France)'', {{t+|fr|dîner}} ''(Beldjike, Swisse, Canada, Louwiziane'')
|en= {{t+|en|lunch}}
|nl= {{t+|nl|middagmaal}}
|de= {{t+|de|Mittagessen}}
|es= {{t+|es|comida}}
|ar= {{t+|ar|غداء|ral=ghada'|ar-fafl=غَداء}}
|ary= {{t+|ary|غدا|ral=ghda|ar-fafl=غْدا}}
}}
{{ratour|nonne {{Lka-ra|nonne}}
}}
== {{L|en}} ==
=== {{H|Pr}} ===
{{WAFE}} /ˈdɪnə(ɹ)/
=== {{H|Su|en}} ===
{{-su-|ling=en}}
{{~}}
# {{=wa|en}}
ab8dt0cz3bnl0f2r2hwbu6xn5xy0m17
dinrêye
0
7374
433386
417158
2026-05-02T14:36:29Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433386
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
<gallery>
File:Grins di frumint speate avoenne oidje.jpg|cwate dinrêyes d' awousse
File:Flaxhaedje.jpg|dinrêyes flaxheyes
</gallery>
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|dinî}} {{Ris-R}} {{caw|êye|s|wa}}; (martchandijhe k' on-z a po on dnî).
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɛ̃.'ʀɛːj|dɛ̃.'ʀeːj|dɛ̃.'ʀɛː|de.'ʀeːj|dɛː.'ʀɛːj}}
** {{pzc}} {{AFE|dɛ̃.'ʀɛːj}}
* {{Ric|din·rêye}}
=== {{H|Su|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# {{cins|wa}} boune [[fenaesse]] k' on [[ahive]] dins les tchamps, et ki dene des grins.
#* Avou les bijhes, les {{~s}} sont tårdowes {{s|R10}}
#* Ciste anêye ci, totes les {{~s}} sont beles al campagne {{s|R10}}
#* Avou ces poureyes plouves la, on n' a co seu rintrer nos. {{~s}}.
#* On-z a si bon d' ovrer, d' ovrer,</br>Divins les tchamps, divins les prés,</br>Cwand les {{~s}}</br>Sont bén wårdêyes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.33 ''L'awous′'' (1906)}}
#* Dins l' crexhaedje des {{~s}}, t' as l' djermaedje, li fortchaedje, li montaedje et l' påtaedje. {{s-rif|LMbba}}
# grinnes di ces plantes la
#*Dinltins, les djins raidjént leus {{~s}}, po tirer les payetes et les nichtés foû des grins {{s-rif|S117}}
#*E moes d' djulete, les scotons ont-st avoré so les {{~s}} et il ont scoté totes les påtes {{s-rif|S117}}
{{dal}}
# sacwè k' on coûtive po magnî.
#* La des bounès dinrêyes.
#* Ele ni ramtèt måy sol pris des {{~s}}. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Marionètes », 1924, p.118-119}}
#: {{lang|fr|F. denrée, récolte.}}
# çou k' on-z a dandjî po fé èn amagnî.
#* Dj' aprestêye mes dinrêyes po fé l' tåte.
#* Ele mete totès sôres di dinrêyes dins s' sope.
#: {{lang|fr|F. ingrédient.}}
# martchandeye.
#* Fåt k' tchaeconk vinde des dinrêyes.
#: {{lang|fr|F. marchandise.}}
# sacwè d' foû pris.
#* DJAN-LOUWIS. […] – Li bouneur e-st ene {{~}} k’ on n’ atchtêye nén so ç’ monde.</br>ANDRÎ. – Ki sepoz vs ? {{s-rif|JMign| « Li tchèsturlinne dèl Bèle Rotche, 1922, p.19}}
# (pus stroetmint) mwaijhe martchandeye.
#* Asteure, on mete totès sôres di dinrêyes dins l' farene.
#* Ké dinrêye !
#: {{lang|fr|F. produit, substance, saleté.}}
#: {{r|ene drole di dinrêye}} ene laide martchandijhe.
# {{r|del dinrêye a troes ônes po on franc.}}
# tolminme ké prodût.
#: {{lang|fr|F. matière.}}
# [[sitofe]].
#* Nos irans atchter del dinrêye po s' rabiyî.
#* C' esteut del dinrêye a fleurs.
#: {{lang|fr|F. tissu.}}
# laid mot
#* Ele lyi end a dit, del dinrêye, dins s' colere {{s-rif|O3}}
#: {{lang|fr|F. propos injurieux.}}
# djins nén comifåt.
#: {{lang|fr|F. racaille, engence.}}
# [[dobleure]].
#* I lyi a fotou del dinrêye.
#: {{lang|fr|F. raclée.}}
==== {{H|mots d' aplacaedje}} ====
[[dinrêye d' awousse]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
* (boune fenaesse ahivêye): [[dinrêye d' awousse]], [[divere]], [[grin]], [[recole]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dainraie = E177a
| danrée = S117
| denrée = S109
| dénrêye = [!s20es] JCay
| déréye = O0,O3,O4
| dèrèye = S117
| dêrêye = S17,S117
| dinré = E212
| dinrée = C9, S109
| dinréye = C1,C8,C13, O3,O4
| dinrêye = E1,E34, O2, R9,R10,R11,R13
|- = S36,S104,S107
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|boune fenaesse
|fr= {{t+|fr|céréale}}, {{t+|fr|récolte}}
}}
=== {{H|waitîz eto}} ===
{{wp|dinrêye (discramiaedje)}}
bonci0ssanti51hqmiquta873jwy5pb
dispinse
0
7554
433392
376252
2026-05-02T14:45:44Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */
433392
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa}}==
==={{H|etimolodjeye|wa|1}}===
{{Sv|dispinser}}
===={{H|sustantif|wa}}====
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# {{econ|wa}} çanses k' on dene po-z awè ene sacwè (avou l' idêye ki c' est bråmint).
#* C' est bråmint des {{~s}}, tot ça {{s-rif|S0}}
#* Ni rwaitîz nén al {{~}} {{s-rif|S0}}
===== {{H|sinonimeye}} =====
[[costindje]]
===== {{H|ortografeyes}} =====
{{Orto
| dèpanse = E1,E21, S0
| dèpense = E34, O4
| dèpinse = E1, O3
| {{=fon|dœ̆́spinse|dëspinse}} = E145
| dispinse = C1,C8,C9,C13, R10:4501,R13
}}
===== {{H|ratournaedjes}} =====
{{ratour|cwårs k' on alowe po-z atchter
|fr= {{t+|fr|dépense}}
|en= {{t+|en|cost}}
|nl= {{t+|nl|kost}}
}}
llue7ltcckcgge045qoqe9qu6b73f25
dobe
0
7952
433432
429391
2026-05-03T09:07:58Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433432
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa}}==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|duplus|sourd=la}} («deus côps ossu grand»).
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɔp|dup}} {{c1pr}} {{O/OU}}
** {{pzc}} {{AFE|dɔp}}
* {{Ric}}
==={{H|addjectif|wa}}===
{{-addjwa-tpdv-E|dob}}
{{~}} {{o&f}} {{a-tpdr|wa}}
# fwait(e) deus côps.
#* Comint fjhoz, so voste éndjole po on {{~}} sorlinaedje ?
#* I vos fåt fé ene {{~}} clitche avou vosse sori po moussî dins l’ ridant.
#* Les eures shonnèt {{~s}} so l' ovraedje,</br>L' ôrlodje ni va måy vite assez : {{s-rif|JDcoh|1939, p.65, ''Vûzion d’ boneûr'' (1902)}}
# foirt (fwait d’ deus bokets, u fwait a deus côps).
#* I lyi fåt dedja des berikes a {{~}} veule.
#* Del {{~}} bire.
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|serer l’ ouxh a dobe sere}} : tourner deus côps l’ clé.
# {{r|dobe muret}}, {{r|dobe carantin}}, {{r|dobe djalofrene}} : sôre di fleurs des cortis, avou deus fleurs sol minme montant.
# {{r|dobe simele}} : [[simele]] fwaite di deus coûtches.
#* Des solés a {{~|dobès smeles}}.
# {{r|des solés a dobe costeure}}: ricozous deus côps.
# {{r|aveur, mete on dobe kinet}}, {{r|on dobe couyon}}, {{r|ene dobe coye}}, {{r|ene dobe crole}} : (cwårdjeu : coyon) èn nén fé on pli, dabôrd k’ on-z aléve ; li ci ki marke radjoute deus royes (deus lenes), sol "ruslî" a 7 royes la k’ on mete les rzultats.
#* Si vs continouwez, vs åroz ene dobe coye.
# {{r|èn ome a dobe vizaedje}} : ki bawe avou les [[tchén]]s et hoûle avou les leus.
# {{r|dobe betchete}}: (croejhete) deus betchetes ene dirî l’ ôte ([[disco-]], [[re-]], [[ac-]]).
# {{r|dobe U}} : [[doblu]].
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Addj
| dob = E203:koma (a ''koma'', evnd.)
| dobe = C1,C9, E1,E21,E34, R9,R10:7590,R11,R13
| dop = E203
| doppe = E212
| doube = C8, O0,O2,O4,O5, S117
| doûbe = O3
| doupe = S104
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|fwait deus côps
|fr= {{t+|fr|double}}
}}
{{ratour|{{r|serer l’ ouxh a dobe sere}}
|fr= ferme la porte {{t+|fr|à double tour}}
}}
{{ratour|{{r|ene dobe coye}}, evnd.
|fr= {{t+|fr|capot}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{acoird-s}}
{{~}} {{o}}
# li dobe: deus côps ostant.
#* Ût, c' est dobe di cwate.
#* I nd a l' dobe di mi.
#* I m' a fwait payî l' dobe do pris.
#* Dji l' inme dipus k' tot å monde, et dj' vôreu bén k' les eures årént l' dobe di sgondes.
#* I fåreut bén l' dobe d' eployîs asteure po rinde råjhon åzès djins ki nos vegnnut trover (F. Barry).
#* L’ ome dimefiyant ni croet måy ki l’ mitan di çou k’ on lyi dit, et s’ bråkele t i todi l’ {{~}} di çou k’ end est. {{s-rif|AXhi| « Bwègnes mèssèdjes » (1905), p.7}}
#: rl a: [[radobe]].
#: {{lang|fr|F. le double.}}
# coûtche di mousmints metous onk so l' ôte.
#* Bén t' end a des dobes: ti n' pous må d' aveur froed.
#: {{r|on solea d' deus dobes}} : on foirt tchôd solea.
#* Enute, el solea lurè d' deus dobes.
#: rl a: [[lure]] les cwate soleas.
# onk des fis d' on fi.
#: {{r|do tchetea di shijh dobes}} : do fi d' coibjhî avou shijh brantches.
# sicrijhaedje fwait deus côps.
#* Dji wåde todi l' dobe des akes do notaire.
#: {{lang|fr|F. double, duplicata, copie.}}
# (cwårdjeu) fijhaedje di tos les plis.
#* Dj' ans fwait ene dobe.
#* Il ont fwait dobe.
#* Nos avans fwait deus dobes en erote.
#: {{r|schaper l' dobe}} :
#: ''a)'' fé on pli å dierin moumint, po-z espaitchî les ôtes di les fé tos.
#: On dit eto: [[rischeure]].
#: ''b)'' vini djusse a pont po schaper des djins d' on mwais cwårt d' eure. {{lang|fr|F. intervenir juste à temps, judicieusement.}}
# (mot d' verreye) veule di fniesse 4 mm sipès.
#: {{r|dimey dobe}} : veule di fniesse, 3&nbps;mm sipès.
# dobe vôte (pacô fwaite avou del boûkete), avou del makêye å mitan, et k' on magne bén tchôde (especiålité di Nivele, di Bince).
#* Les aclots mindjèt voltî des dobes l' ivier.
#* Dj' a trové des dobes di Bince; dj' els alans sayî.
#: rl a: crås [[froumadje]], [[betchiye]].
#: {{r|Catrene a dobe}} : dobe di Bince.
# usteye do coibjhî.
#: {{lang|fr|F. pince à monter.}}
# (v.m.)
#: ''a)'' viye pîce di manoye d' on cinteme.
#* Deus dobes, ça fwait ene çanse, et dijh dobes on gros sô.
#: rl a: [[djigot]], [[djigue]].
#: ''b)'' viye pîce di manoye valant l' cwårt d' on sô.
#* Shijh dobes, c' esteut on sô et dmey.
# fé les dobes (mot d' sôteuse al coide) potchî hôt assez po leyî passer deus côps l' coide.
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|dobe so dobe}}.
#* BODSON. Vos vs poloz bén moussî {{~|dobe so dobe}}, savoz, la. Li bijhe coixhe come ene låme di raezoe. HAMÅL. N’ åye nole sogne, dj’ a-st ene plate e m’ dobleure. {{s-rif|JMign| « Al Bèle Fontinne », comèdèye di treûs akes, 1924, p.24}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[dobmint]] / [[doblumint]]
* [[dobler]], [[dobleu]], [[doblaedje]]
* [[doblet]], [[doblete]], [[doblon]]
* [[radobe]], [[radobler]]
* [[ridobler]], [[ridoblaedje]]
* [[disdobler]], [[disdoblaedje]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
[[dodobe]]
h6e8emuplexi3afn9stwxf4wdfealw3
dobelmint
0
7953
433415
330770
2026-05-02T16:33:57Z
Srtxg
1009
Redjiblaedje disfacé viè [[dobler]]
433415
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Su|wa}} ===
'''dobelmint''' [o.n.] doblaedje ([[mopliyaedje]] pa deus). {{lang|fr|F. doublement.}}
sbkml98d83goatmp2qumfb45n0gya3q
doblaedje
0
7954
433420
330771
2026-05-02T16:48:24Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */
433420
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Su|wa}} ===
'''doblaedje''' [o.n.]
'''1.''' metaedje a dobe, divnaedje di deus côps pus d' pus. ''Dji n' so nén pårtizan des doblaedjes di djournêye.'' (ramexhné pa [[J. Coppens]]).
'''2.''' fijhaedje d' ene dobleure (a on mousmint). ''El doblaedje d' ene estofe.''
'''3.''' (mot d' colebeu) wadjeure a dobe so on colon. ''Dji metrè vint francs å doblaedje.''
'''4.''' (mot d' imprimeu) marcaedje d' ene ombrire dirî les letes.
'''5.''' dijhaedje, termetant k' on-z ôt ene mwaisse tchanson, di paroles diferinnes, sovint po fé rire. ''Li deujhinme plake d' ôr di l' istwere do CD e walon, ci fourit on doblaedje e walon di deus tchansons francesses foirt conoxhowes, adjinçné pa Didî Boclinville e 2000.'' {{lang|fr|F. duplex.}}
'''6.''' dobleure (volêye di côps).
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dobladje = C1
| doblaedje = R9,R10,R11:dobler
| doblèdje = E1,E21,E34
| doublâdje = O4
}}
8sv9hplcdyfndka3qtnx8j4v3rpb0rk
dobler
0
7955
433419
422017
2026-05-02T16:44:22Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */
433419
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Vi|wa}} ===
{{-codjow-|troke=1|A=dobl|B=dobel|come=shofler}}
{{dal}}
'''dobler'''
'''I.''' [v.c.]
'''1.''' fé a [[dobe]], rinde dobe. ''Dji dobele li pas po vs shuve.'' ''Avou ç' pitit comiece la, vos dobelroz vos rivnowes.'' ''I dobele si mijhe.'' ''I fåt k' i dobele l' ebalaedje.''
#* Awureuzmint k’ l’ amour {{~|dobléve}} vos foices, fré Andrî. {{s-rif|JMign| « Li tchèsturlinne dèl Bèle Rotche, 1922, p.39}}
#:{{lang|fr|F. doubler.}}
'''2.''' mete ene dobleure a (on mousmint). ''Dj' a stî fé dobler m' paltot po l' ivier.'' {{lang|fr|F. doubler (un habit).}}
#*Adon, sol pindant d’ ene hourêye,</br>I m’ shonna vey adschinde doûçmint,</br>On poyou bonet so ls orayes,</br>Ene pelisse catchant bresses et mwins,</br>Des solés {{~|doblés}} po tchåsseure</br>Grand, maigue et setch{{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}}
'''3.''' [[ridobler]] (bouxhî so ene sakî a grands côps). ''Vos seroz doblé d' vosse pere.'' rl li [[sinonimeye]]. {{lang|fr|F. rosser, étriller.}}
'''4.''' ricmincî (ene anêye) a scole. ''I dobele si reto.''
'''5.''' [[emantchî]]. ''I s' a fwait dobler come on gamén.'' rl li [[sinonimeye]]. {{lang|fr|F. duper.}}
'''6.''' {{clb|wa}} (mot d' cinema) cåzer ådzeu del vwès d' onk ki tchante, å dzeu do cåzaedje d' on fime dins èn ôte lingaedje. ''Didier Boclinville a doblé Bécaud dins "Nataleye".''
#* La, nost ome si pinsa li pus ureus do monde,</br>Å schoûter s' disterwitch côp so côp {{~}} s' tchant</br>Et loukî l' vidiu dschinde, di coxhea so coxhete,</br>Vigreuzmint, tot fjhant s' houpe, tot tchoucsant, tot tchaftant …</br>Pwis, toumer blamant d' feu, come ene pire, al copete</br>Del prijhon di s' vijhén … {{s-rif|JDcoh|1939, p.157, ''Li roûpèye èt l’ pinson''}}
'''II.''' [v.s.c.]
'''1.''' fé ene sacwè a dobe, divni l' dobe pus gros. ''Dji so seur k' il a doblé dispoy ayir.''
{{r| dobler d' vitesse}} : mete des gåz. {{lang|fr|F. accélérer.}}
{{r| dobler dijh côps}} : aveur dijh côp ostant. {{lang|fr|F. décupler.}}
'''2.''' [[tcherwer]] tot rtournant l' yebe (ovraedje d' on [[brabant]], dabôrd k' avou les [[eraire|eraires]], on leyive vey tos des [[rinåd#Walon_2|rnåds]]).
==== {{H|Pa}} ====
* [[doblé]], [[doblêye]]
* [[dobleu]]
* [[doblaedje]], [[dobleure]], [[dobelmint]]
* [[doblet]], [[doblete]]
* [[disdobler]]
* [[ridobler]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Vi
| doblè = C1
| doblé = E89,E203
| dôblè = C1
| dobler = C9, E1,E21,E34, R9,R10,R11
| doublè = C8
}}
b32t8y6v3buzrg1pbnj1wi07ak4h4gr
433421
433419
2026-05-02T16:54:02Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433421
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Vi|wa}} ===
{{-codjow-|troke=1|A=dobl|B=dobel|come=shofler}}
{{dal}}
'''dobler'''
'''I.''' [v.c.]
'''1.''' fé a [[dobe]], rinde dobe. ''Dji dobele li pas po vs shuve.'' ''Avou ç' pitit comiece la, vos dobelroz vos rivnowes.'' ''I dobele si mijhe.'' ''I fåt k' i dobele l' ebalaedje.''
#* Awureuzmint k’ l’ amour {{~|dobléve}} vos foices, fré Andrî. {{s-rif|JMign| « Li tchèsturlinne dèl Bèle Rotche, 1922, p.39}}
#:{{lang|fr|F. doubler.}}
'''2.''' mete ene dobleure a (on mousmint). ''Dj' a stî fé dobler m' paltot po l' ivier.'' {{lang|fr|F. doubler (un habit).}}
#*Adon, sol pindant d’ ene hourêye,</br>I m’ shonna vey adschinde doûçmint,</br>On poyou bonet so ls orayes,</br>Ene pelisse catchant bresses et mwins,</br>Des solés {{~|doblés}} po tchåsseure</br>Grand, maigue et setch{{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}}
'''3.''' [[ridobler]] (bouxhî so ene sakî a grands côps). ''Vos seroz doblé d' vosse pere.'' rl li [[sinonimeye]]. {{lang|fr|F. rosser, étriller.}}
'''4.''' ricmincî (ene anêye) a scole. ''I dobele si reto.''
'''5.''' [[emantchî]]. ''I s' a fwait dobler come on gamén.'' rl li [[sinonimeye]]. {{lang|fr|F. duper.}}
'''6.''' {{clb|wa}} (mot d' cinema) cåzer ådzeu del vwès d' onk ki tchante, å dzeu do cåzaedje d' on fime dins èn ôte lingaedje. ''Didier Boclinville a doblé Bécaud dins "Nataleye".''
#* La, nost ome si pinsa li pus ureus do monde,</br>Å schoûter s' disterwitch côp so côp {{~}} s' tchant</br>Et loukî l' vidiu dschinde, di coxhea so coxhete,</br>Vigreuzmint, tot fjhant s' houpe, tot tchoucsant, tot tchaftant …</br>Pwis, toumer blamant d' feu, come ene pire, al copete</br>Del prijhon di s' vijhén … {{s-rif|JDcoh|1939, p.157, ''Li roûpèye èt l’ pinson''}}
'''II.''' [v.s.c.]
'''1.''' fé ene sacwè a dobe, divni l' dobe pus gros. ''Dji so seur k' il a doblé dispoy ayir.''
{{r| dobler d' vitesse}} : mete des gåz. {{lang|fr|F. accélérer.}}
{{r| dobler dijh côps}} : aveur dijh côp ostant. {{lang|fr|F. décupler.}}
'''2.''' [[tcherwer]] tot rtournant l' yebe (ovraedje d' on [[brabant]], dabôrd k' avou les [[eraire|eraires]], on leyive vey tos des [[rinåd#Walon_2|rnåds]]).
==== {{H|Pa}} ====
* [[doblé]], [[doblêye]]
* [[dobleu]]
* [[doblaedje]], [[dobleure]], [[dobelmint]]
* [[doblet]], [[doblete]]
* [[disdobler]]
* [[ridobler]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Vi
| doblè = C1
| doblé = E89,E203
| dôblè = C1
| dobler = C9, E1,E21,E34, R9,R10,R11
| doblez = E212
| doublè = C8
}}
e5zzkp3ar3zb2ly879bh7s1kpu8o9u7
doblet
0
7956
433411
330773
2026-05-02T16:19:19Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433411
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Su|wa}} ===
'''doblet''' {{o}}
# camizole sins mantches, avou do vroûl, et ene dobleure di fene toele, ki les cinsîs metént voltî dinltins. On dit eto: [[coislet]].
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| doblet = E212, R9,R10,R11:dobler
| doblèt = E21
}}
==== {{H|Ra}} ====
{{lang|fr|F. veste, gilet.}}
fjpthtkspce3jf6my1ivhqyzmbyv9d5
doblete
0
7957
433413
330774
2026-05-02T16:32:21Z
Srtxg
1009
Redjiblaedje disfacé viè [[dobler]]
433413
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Su|wa}} ===
'''doblete''' {{f}}
# (mot d' cwårdjeu) [[dobe]] (fijhaedje di tos les plis).
#* Ké bea djeu ! c' est po ene '''doblete''' !
#* Il ont yeu troes '''dobletes''' so leu pårteye.
#: {{lang|fr|F. vole}}.
# wangne di deus pårteyes ene so l' ôte, di deus matchs e-n erote, marcaedje di deus gôls, touwaedje di deus djibîs d' on seu côp d' fizik.
#* Nos lzî avans fotou ene '''doblete''' å couyon.
#: {{lang|fr|F. doublé}}.
# sôtaedje al coide, avou deus gamenes ki sôtèt ene après l' ôte avou l' minme coide.
==== {{H|Reu}} ====
# {{r| fé (ene sakî) doblete}} : wangnî conte lu, sins k' i ramasse on fayé pli. On dit eto: [[dobe|fé dobe]].
#* Nos les avans fwait '''doblete'''.
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| doblete = R9,R10,R11:dobler
| doblète = E1
| doublète = C1,C9, O3,O4
}}
88418ia3i03jq1ohonmlmgqhxbxladr
dobleu
0
7958
433418
330775
2026-05-02T16:39:48Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}}
433418
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Su|wa}} ===
{{-su-|o=dobleu|f=dobleuse}}
'''dobleu''',
'''dobleuse''' [o.f.n.]
# li ci (cene) ki [[dobler|dobele]] e scole.
#* C' est on '''dobleu''' k' est l' prumî d' nosse sicole.
#* Li dierinne, c' est co ene '''dobleuse'''.
#* I gn a troes '''dobleus''' dins l' classe di m' gamén.
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dobleu, dobleuse = R9,R10,R11:dobler
| doubleû = O3,O4
}}
==== {{H|Ra}} ====
{{lang|fr|F. redoublant, doubleur.}}
3wfjcs0yiitnuy0tzp5bt3zn933iyci
dobleure
0
7959
433412
415959
2026-05-02T16:26:23Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433412
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{V}} «[[dobler]]», {{caw|eure|s|wa}}
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.'bløːʀ|dɔ.'blɔʀ|dɔ.'blaːʀ|dɔ.'blyːʀ|du.'blyʀ|du.'blyːʀ}} {{miers}} '''1.''' 23; {{36pr}} {{sp-eure}} {{O/OU}}.
** {{pzc}} {{AFE|dɔ.'bløːʀ}}
* {{Ric|do·bleure}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# (d' on mousmint) deujhinme coûtche di stofe (sovint pus fene) k' on mete do dvintrin costé d' on spès mousmint, po k' i soeye pus tchôd u pus doûs.
#* Fåreut rakeude li '''dobleure''' di m' cazake.
#* Fé siervi ene viye rôbe pol {{~}} d' ene noûve. {{s-rif|E203}}
#* Disfé ene {{~}}. {{s-rif|E203}}
#* LIZA. (li calote pind å meur). - Téns, vo-l'-la !... </br>DJÅKE. (loucant el {{~}}) Ebén, vola l' miyon, paret mes djins ! {{s-rif|JMign|"Milionêre !" (1934), p.13}}
# volêye di [[côp]]s (po coridjî èn efant, dins ene apougnåde, evnd.).
# pierdaedje sins rispiter a ene lûte, ene bate, ene guere, on match di fotbal.
#* Il a atrapé ene '''dobleure''' ås cwåtes.
#* Après l' '''dobleure''' ki les Prûssyins ont yeu e 1918, Måmdey a polou ridivni bedje ([[w:Willy Seffer|Willy Seffer]]).
#* Ça fwait k' c' est ene {{~}} po les Spådwès et ene dobleure pol Prince-Eveke ''([[w:Afwaire des djeus di Spå|Afwaire des djeus di Spå]]).
==== {{H|ratourneures}} ====
{{dal}}
#{{r|esse trop fén po l' dobleure}} dijhêye po onk (ene) k' est malén come on séndje, k' on n' såreut djonde. {{lang|fr|F. matois.}}
#{{r| fén conte fén fwait mwaijhe dobleure}}; u:
#{{r|fén conte fén, i gn a pont d' dobleure}}; u:
#{{r|fén conte fén, i n' fåt pont d' dobleure}} : ene bate di dvize (u politike) di deus sûtis bateus dimeure sins bele wangne; eto po onk ki s' croet malén, et vs voleur djonde, po lyi dire ki vs estoz ossu malén k' lu. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"à malin, malin et demi"}}.
#{{r|Ça n' mindje nén l' dobleure di vosse tchimijhe}} ça n' vos rgåre nén. {{lang|fr|F. mêlez-vous de vos affaires.}}
#{{r|fote ene dobleure}} bate comifåt. ''Il a fotou ene dobleure å råpén, et k' i ndè pleut rén.''
#{{r|ramasser, atraper, aveur, riçure ene dobleure}} esse batou comifåt.
#{{r|ene dobleure di Diè l' pere}} ene foite dobleure. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"raclée mémorable"}}.
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[ridobler]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| doblâre = E34
| dobleûr = E203
| dobleure = R9,R10,R11:dobler,R13
| dobleûre = E1
| dobleurre = E89
| doblore = E21
| doblorre = E212
| doblûre = C1,C9
| doublur′ = O4
| doublure = C8, O0
| doublùre = O3
| doublûre = C1, O2, S117
}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* (foirt bouxhaedje et foirt pierdaedje) : {{Lka-si|Motyince:volêye di côps/walon}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|deujhinme coûtche di fene sitofe metowe sol divintrin costé d' on spès mousmint
|fr= {{t+|fr|doublure}}
}}
{{ratour|foirt bouxhaedje et volêye di côps {{Lka-ra|Motyince:volêye di côps/walon}}
}}
nn8d6te8wchr7nzm2nf3812vxhm67ju
doblon
0
7962
433414
330776
2026-05-02T16:33:24Z
Srtxg
1009
Redjiblaedje disfacé viè [[dobler]]
433414
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Su|wa}} ===
'''doblon''' [o.n.] (mot d' linwincieus)
'''1.''' ratourneure la k' on dit deus côps l' minme sacwè avou des mots diferins. ''"Po dire li veur et l' vraiy", c' est on doblon.''
'''2.''' mot ki vout dire parey k' on mot k' egzistêye dedja. ''"dj' estans", c' est on doblon di "nos estans".''
824muz7ultrsenakfslysqh7sdkd6dz
doblumint
0
7964
433422
346138
2026-05-02T16:57:55Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433422
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{-drif-|dobmint}}
==={{H|etimolodjeye}}===
{{BdjB|dobl|dobe}} {{caw|umint|adv|wa}}.
==={{H|prononçaedje}}===
*{{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.bly.ˈmɛ̃|du.blɛ.ˈmɛ̃}} {{O/OU}}
** {{pzc}} {{AFE|dɔ.bly.ˈmɛ̃}}
* {{Ric|dob.lu.mint}}
==={{H|adviebe|wa}}===
{{~}} {{n-c|wa}}
# [[dobmint]].
===={{H|ortografeyes}}====
{{Orto
| doblumin = E203,E212
| doblumint = E1,E21,E34, R9,R10,R11
| doublèmint = E1, O4
}}
===={{H|ratournaedjes}}====
{{Lka|dobmint|ratournaedjes}}
oamg7g550tlz9cvq29hur8angemei5p
433423
433422
2026-05-02T16:58:48Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */
433423
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{-drif-|dobmint}}
==={{H|etimolodjeye}}===
{{BdjB|dobl|dobe}} {{caw|umint|adv|wa}}.
==={{H|prononçaedje}}===
*{{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.bly.ˈmɛ̃|du.blɛ.ˈmɛ̃}} {{O/OU}}
** {{pzc}} {{AFE|dɔ.bly.ˈmɛ̃}}
* {{Ric|dob.lu.mint}}
==={{H|adviebe|wa}}===
{{~}} {{n-c|wa}}
# [[dobmint]].
===={{H|ortografeyes}}====
{{Orto
| doblumin = E203,E212
| doblumint = E1,E21,E34, R9,R10,R11:dobe
| doublèmint = E1, O4
}}
===={{H|ratournaedjes}}====
{{Lka|dobmint|ratournaedjes}}
5at22kfao1cdtbx2n5bv5kn0l2kemur
doblé
0
7965
433417
330777
2026-05-02T16:35:32Z
Srtxg
1009
Redjiblaedje disfacé viè [[dobler]]
433417
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Su|wa}} ===
'''doblé''' [o.n.]
'''1.''' (mot d' cinsî) tere k' a stî doblêye (tcherwêye avou on braibant). ''Å roter lontins so des doblés, on-z est moirt nåjhi.'' {{lang|fr|F. guéret, labouré.}}
'''2.''' å djeu, wangnaedje deus pårts e-n erote, marcaedje di deus gôls onk so l' ôte. ''On va po djouwer l' doblé.'' {{lang|fr|F. doublé.}}
'''3.''' coûtche d' ôr u d' årdjint metou so on bidjou. ''C' est des pindants e doblé.'' {{lang|fr|F. plaqué (or).}}
01ouxny24foay5roivpwt5gyhhdshhy
doblêye
0
7966
433416
330778
2026-05-02T16:34:40Z
Srtxg
1009
Redjiblaedje disfacé viè [[dobler]]
433416
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|Su|wa}} ===
'''doblêye''' [f.n.]
'''1.''' [[dobleure]] (volêye di côps et pierdaedje sins rispiter).
'''2.''' sounaedje di deus [[clotche|clotches]] eshonne. ''I sounéve dedja a grandès doblêyes, et dji n' esteu nén co abiyî.'' {{lang|fr|F. volée (de cloche).}}
f1qrypyxce9446tjdaxqzo3i92alvv9
dobmint
0
7967
433424
346137
2026-05-02T16:59:48Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */
433424
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{-drif-|doblumint}}
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|dobe}} {{caw|mint|adv|wa}}.
==={{H|prononçaedje}}===
*{{WAFE}}
** {{pzc}} {{AFE|dɔb.ˈmɛ̃}}<!--/dub.ˈmɛ̃/ divreut-st egzister mins nén acertiné-->
* {{Ric|dob.mint}}
==={{H|adviebe|wa}}===
{{~}} {{n-c|wa}}
# deus côps.
#* Vos estoz {{~}} coupåbe.
#* C’ est {{~}} biesse.
#* Vos avoz yeu {{~}} råjhon.
===={{H|ortografeyes}}====
{{Orto|croejh=Adv
| dobemint = E1
| dobmin = E203
| dobmint = R9,R10,R11:dobe
}}
===={{H|ratournaedjes}}====
{{ratour
|fr = {{t+|fr|doublement}}
}}
6k3wnvw0jlsygoydogiy7dqdvainbsx
docsal
0
7972
433425
415962
2026-05-02T17:02:51Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433425
wikitext
text/x-wiki
{{MR|docså|docsâl}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdjla-egl}} «doxale», lu-minme do {{bdjgr}} «[[δόξƞ]]» (dóxƞ : såme, tchant d' eglijhe, ime), adon racuzinåve avou l' {{p|doksaal|nl}} et l' {{p|Doxale|de}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɔk.'sal|dɔk.'sa:l|dɔk.'sɔːl}}
** {{pzc}} {{AFE|dɔk.'sal}}
* {{Ric|doc·sal}}
<gallery>
Docså modiene.jpg|docsal modiene
</gallery>
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o}}
# {{cato|wa}} plaece d' ene [[eglijhe]] sovint metowe å dzeu del poite d' intrêye, avou les [[ôre#Walon 3|ôres]].
#* Cwand dj' esteut djonne, dj' aléve tchanter so l' {{~}}.
#* Tchanter sol {{~}}. {{s-rif|E203}}
#* Å vraiy, avou leu-z adawiante tchantreye</br>Ki vs mete e l’ åme ene doûce miråcoleye,</br>Åtoû d’ lu, les sapéns lyi fjhèt-st on bea {{~}}</br>Et d’ å lon, bén des djins, pinsant vey ene eglijhe,</br>S’ ehåstèt. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Li plope », 1923, p.33}}
#* Li tchenonne Simon d' Harlez, k' ecoradja si voltî nosse Gretri adon k' i djouwéve do violon å {{~}} di Sint Dnixh, aveut minme on sålon come on djheut, la ki l' meyeuse bordjoezreye si rapoûléve ene feye li samwinne po djåzer d' muzike et po-z aplôdi les årtisses di Lidje et d' ôte pårt. {{s-rif|JMign|"Li walon å payîs di Lîdje" (1938), p.30}}
#* Les caisses avou les bokets des sipiyeyès posteures estént catcheyes en on refonçmint padzo l' {{~}} {{s-rif|EGil}}
#* Et cwand faleut monter å {{~}} po-z aler shofler {{s-rif|LSom}}
#* Il estént come des grandès ôres å {{~}} del loumire {{s-rif|ALov}}
#* I s' va aspoyî a ene pilasse ki sotént l' {{~}} {{s-rif|FBar}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
[[djubé]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| docksal = E212
| docså = R9 {{rif?}}
| docsal = R10
| docsâl = C8, O4
| doc’sâl = JMign
| docsale = E34
| doksål = E1
| doksâl = E89,E203
| doksale = E34
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|plaece å hôt d' ene eglijhe, dizeu l' intrêye
|fr= {{t+|fr|jubé}}
|en= {{t+|en|rood screen}}
|nl= {{t+|nl|doksaal}}
|de= {{t+|de|Lettner}}, {{t+|de|Doxale}}
|es= {{t+|es|coro alto}}
}}
=== {{H|S}} ===
Rifondaedje: [[Sujet:W5jw56mid5vw6vj0|Bate di dvize so ene pådje di copene d' uzeu]]
==={{H|VE}}===
{{wp}}
6vhj6dotk3oag9plb3g9gtnxuhmss34
dorêye
0
7987
433433
425736
2026-05-03T09:11:37Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433433
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|doré}}, {{caw|êye|s|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.ˈʀɛːj|dɔ.ˈʀeːj|dɔ.ˈʀeː}}
** {{pzc}} {{AFE|dɔ.ˈʀɛːj}}
* {{Ric|do·rêye}}
<gallery>
Tarte au riz.jpg|Dorêye å riz
Tarte aux cerises - 20040323.jpeg|Dorêye ås ceréjhes
</gallery>
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# {{bo-pa|wa}} [[påstedjreye]] k’ on rôle li [[mwairon]] po fé on tene rond, 15 a 20 lådje, et l’ mete dins ene [[platene]], pu arindjî des fruts dso u ôte tchoi, et lzès mete a cure e for.
#* Li tchambe sint bon come on forni cwand on vént d’ tirer les {{~s}}. {{s-rif|JCal}}
#* Et, sol pezante tåve del coujhene,<br/>Ki tot l’ monde si rapoûle åtoû,<br/>Dispoy li mwaisse disk’ å hierdî,<br/>On-z etaesse {{~s}} et wasteas. {{s-rif|HSim}}
#*On vna rboere li cafè avou del {{~}} la k' faleut hagnî sacwants côps dvins amå d' esse å côrin {{s-rif|LLpvb|(1937), p. 37}}
#* Vloz vs co on ptit boket d' {{~}} ? {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980}}
#* Po k' vosse {{~}} gostêye bén, todi ecråxhî vosse platene avou do boure. {{s-rif|MJG|(1922-2024), ''Li dorée â souke di pot'' divins « [[w:Magnèdjes di manèdjes (live)|Magnèdjes di manèdjes]] », p.124}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|dorêye souwêye å solo}} : [[flate]].
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[tåte]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| doraie = E89,E203
| doré = E212
| dorée = C9
| doréye = C13, O0
| dorêye = E1,E34, R9,R10:15729,R11,R13
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|tarte}}
}}
g2r392uq63jp2tv8x9byl4t26k6u5t6
dotance
0
7995
433437
409587
2026-05-03T11:10:26Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433437
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{V|doter}} {{caw|ance|s|wa}}, adon racuzinåve avou l' {{p|doutance|fro}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.'tãs|du.'tãs}} {{O/OU}}
** {{pzc}} {{AFE|dɔ.'tãs}}
* {{Ric|do.tance}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# sacwè k’ on tuze, sins nd esse seur.
#* Li docteur est so {{~}}, i (s') decidrè dmwin. {{s-rif|E1}}
#* I m' dimeurrè todi ene {{~}}. {{s-rif|E1}}
#* E veyant si aleure, dj' a yeu ene {{~}}. {{s|DTW}}
#* Dj' a yeu l' {{~}} di çou k' i s' aléve passer. {{s|DTW}}
#* Dj' aveu des {{~s}} k' i nos vénrént co zweper l' plaece. {{s|DTW}}
#*Mins si l’ rizlet mokeur vént djouwer so vos lepes,</br>Come on voltrûle påwion ki danse divins les yebes,</br>Mi pôve cour gros d’ {{~s}} passe pa tos les tourmints{{s-rif|MLej|"L’aveû"}}
#* I n’ fåt nén k’ el pus ptite shonnance, avou l’ veve di s’ camaeråde, dene ene {{~}} ås målès djaives. {{s-rif|DSal}}
# l' idêye k' on-z a k' ene sakî a fwait 'ne laide keure, åk di må.
#* On n' conoxhe nén l' voleur, mins on-z a des {{~s}}. {{s|DTW}}
#* Dj' end aveu yeu l' {{~}}. {{s|DTW}}
#* Dj' aveu (ene) {{~}} sor lu. {{s-rif|E1}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[sins nole måle dotance]]}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[doter]]
* [[dote]]
* [[ridoter]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[måle dotance]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[dote]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dotance = C13, E1,E21,E34,E165,E212, R9,R10,R11:doter,R13
| doubtance = [!vscr] (Jehan Lebel 1290-1370)
| doustince = O3
| doutance = C1,C8,C9, O0,O2,O4
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|tuzaedje nén seur
|fr= {{t+|fr|doute}}
}}
{{ratour|so dotance
|fr= {{t+|fr|perplexe}}
}}
{{ratour|aveur des dotances
|fr= {{t+|fr|sentir}}, {{t+|fr|pressentir}}, {{t+|fr|soupçonner}}, {{t+|fr|suspecter}}
}}
{{ratour|idêye k' ene sakî a fwait 'ne sacwè d' må
|fr= {{t+|fr|soupçon}}
}}
hgrlya6cbuonukll7ubhg80nuxxril0
doter
0
7996
433438
417685
2026-05-03T11:13:28Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */
433438
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Etim?}}
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.'te|dɔ.'tɛ|du.'tɛ}} {{O/OU}}
** {{pzc}} {{AFE|dɔ.'te}}
* {{Ric|do.ter}}
=== {{H|viebe|wa}} ===
{{~}} {{codj|wa|come=bouter}}
# {{vcnd|di}} ni nén croere a ene sacwè.
#* Dji {{~|dote}} foirt di çou k’ i dit.
#* Dji n’ vis ricnoxhe nén l’ droet do {{~|doter di}} m’ parole, ca çou k’ dj’ a fwait c’ esteut po mî vos catchî. {{s-rif|JMign| « Al Bèle Fontinne », comèdèye di treûs akes, 1924, p.44}}
# {{vpr}} tuzer (ene sacwè) sins nd esse totafwait seur.
#* Mins nouk ni {{~|s' dote}}</br>Ki l' pus aconté do hopea</br>C' est li ptit tchén k' doime e banstea. {{s-rif|JDcoh|1939, p.61, ''Amoûr ! Amoûr !'' (1920)}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[ni si doter di rén]]}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[ridoter]]
* [[dotance]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Vi
| dotè = C13
| doter = C9, E1,E21,E34,E165, R9,R10:6219,R11,R13
| dotez = E212
| douster = O3
| doutè = C1,C8
| adotez / s’en adotez = E212:adotez (po « è doter\, s’ endè doter »)
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|douter}}
}}
hc9zdxnfu2s58etawz2636i1661qswd
doû
0
8008
433440
427510
2026-05-03T11:18:16Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433440
wikitext
text/x-wiki
{{MR|Doû|dou}}
=={{L|wa}}==
==={{H|etimolodjeye|wa}}===
{{Bdj|dolium|sourd=la}} (doleur, poenne)
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}}
*** {{AFE|duː|dyː}}
*** {{frcjh}} {{AFE|dœj}}
** {{pzc}} {{AFE|duː}}
* {{Ric}}
==={{H|sustantif|wa}}===
{{acoird-s}}
# {{du-so|wa}} [[termene]] k' on mostere, dins ses [[mousmint]]s et dins ses [[cdujhances]], k' on-z est dins l' [[penin]] paski onk di vos parints est moirt.
# mousmints k’ on poite di ç’ tins la.
#*Il ont stî atchté leus {{~s}} a Libråmont.
# noerès gordenes k’ on meteut dins l’ tchambe la k’ on leyive li moirt.
# convoye des djins ki vont avou l’ moirt a l’ eglijhe, u a l’ aite.
==== {{H|ratourneures}} ====
#{{r|esse di doû (di)}} aveur on près-parint k’ a djusse morou.
#* Kimint fwait on cwand on {{~|est d’ doû}} ? {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.25}}
#{{r|si mete e doû}} u {{r|si mete di doû}} :
## si moussî come rekis po poirter l’ doû.
## {{im}} [[furler]] tos ses cwårs. {{lang|fr|F. dépenser tout.}}
#{{r|i s' ont metou d' doû po lontins}} : il ont-st epronté dtrop, il åront do må a rpayî.
#{{r|si mete foû d' doû}} u {{r|esse djus d' doû}} : aveur tot fwait d’ poirter l’ doû.
#{{r|grand doû}} doû foirt sitraegne, poirté po ses parints.
#*Les femes poirtént l' grand doû avou l' chale a ût coines.
#*Li grand doû serè poirté; les dmeys-doûs seront sopoirtés ''(djeu d' mots, papî pol fén do [[cwarmea d’ Måmdey]]).
#{{r|dimey doû, pitit doû}} doû po des pus lon-parints. Loukîz a : [[dimey-doûs]].
#{{r|vwele di doû}} vwele ki les femes di doû agritchént a leu tchapea. Loukîz a : [[vwelete]].
#{{r|fé s’ doû di}} rinoncî a.
#*I nos fåt fé nosse doû d' l' amour did la lontins, et nos coirnyî come deus båyåds a mitan moirts {{s-rif|GBre}}. Loukîz a : [[spani]]. {{lang|fr|F. se résigner à, faire son deuil de, être privé de.}}
#{{r|leyî fé s' doû}} leyî aprester ene sakî a on cwitaedje.
#*Ey i faleut tolminme leyî fé doû, bén påjhirmint, al moman, divant d' endaler {{s-rif|CDen}} {{lang|fr|F. préparer psychologiquement.}}
#{{r|poirter l’ doû (po)}} shuve les dujhances di doû po (on près-parint).
#* Les tapresses, minme totes ces laidès houprales<br>Polèt fé ene croes et '''poirter''' tos<!--tosse--> '''li doû'''. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.38}}
#{{r|poirter l' doû [[Napoleyon]]}} : èn si nén moussî come i fåreut cwand on est d’ doû.
#{{r|poirter l’ doû di s' blanke [[bouwresse]]}} aveur ses [[puretes]] et [[scançons]] tot mannets.
#{{r|mete li doû}} assonrer ene tchambe avou ces tanteures la.
#{{r|miner l' doû}} esse al tiesse di cisse convoye la. ''Davance, c' esteut les pus près vijhéns, èn ome et ene feme, ki minént l' doû, les parints shuvént.''
#{{r|shuve li doû}} u {{r|nd aler å doû}} si mete dins l’ etermint.
==== {{H|sinonimeye}} ====
* (convoye viè li çmintire): [[etermint]]
==== {{H|Of}}====
* [[Doû]] (viyaedje)
* [[doûs]] (addj. soucré u djinti)
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| doû = C1,C8,C13, E1,E21,E34,E89,E203,E212, O0, R10,R13
| dû = S117
| deuy = O0,S36
| deùy = O2
|- = S44
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|termene shuvant l' moirt d' on près-parint
|fr= {{t+|fr|deuil}}
|en= {{t+|en|mourning}}
|nl= {{t+|nl|rouw}}
|de= {{t+|de|Trauer}}
|es= {{t+|es|duelo}}, {{t+|es|luto}}
}}
*{{lang|fr|F. vêtement de deuil.}}
*{{lang|fr|F. tentures funèbre.}}
6hdl4dt8gpnwre2u2vfmhimiiuccfyk
prumî
0
11974
433385
406515
2026-05-02T14:36:22Z
Lucyin
218
/* {{H|ortografeyes}} */
433385
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|prume}} {{caw|î|s+a|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}}
*** {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː|pʀɛ.'miː|pʀœ.'mi|pʀy.'mi}}
*** {{dvV}} radjoutaedje do [[yod]] {{AFE|pʀy.'miːj}} evnd. ; pus rålmint radjoutaedje d’ on ''r'' {{AFE|pʀy.'miːʀ}} evnd.
** {{pzc}} {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː}} {{dvV}} {{AFE|pʀy.'miːj}}
* {{Ric|pru.mî}}
=== {{H|limerotant addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}}
{{~}} {{o}} {{a-tpdv}}
# k’ est dvant tos les ôtes.
#* Il est {{~}}, mi deujhinme.
#* Il a todi stî {{~}} a scole {{s-rif~|C13}}
#* Neil Armstrong, c' est l’ {{~}} ome k’ a roté sol lune.
#* Valentina Terechkova, c' est l’ {{~|prumire}} kimere k’ a stî dins l’ espåce.
==== {{H|mots vijhéns}} ====
{{t-123-inme|1|zeroyinme|deujhinme}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[prumirmint]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| prumî, prumire = R10,R11:prumî,R13
| prumî, prumîre = E170
| {{loyén|prumî|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvV}}, {{loyén|prumîre|wa-fel}} = E1
| {{loyén|prumî|wa-fel}}, {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîre|wa-fel}} {{dvV}} = E34
| promî, primière = O4
| preumi, preumière = O4
| prèmî, prèmîre = S0,S117
| preumî, premiêre = O0,O90
| premî, première = EFran
<!-- cogne femrinne ? -->
| prumî = C1, C13, C99, E203
| prumi = C8
| prœmî = C8
| pre̊mi = C18
| prèmî = C8
| preumî = O2
| preumén = O0
| pre̊mi = O61
<!-- cogne omrinne ? -->
| {{loyén|prumêre|wa-fel}} {{f}} = C99
| {{loyén|preumère|wa-fel}} {{f}} = O0
| {{loyén|prëmëne|wa-fel}} {{f}} = LSov
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|k’ est dvant tos les ôtes
|fr= {{t+|fr|premier}}
|en= {{t+|en|first}}
|nl= {{t+|nl|eerste}}
|de= {{t+|de|erster}}
|es= {{t+|es|primero}}
|zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ|ral=amzwaro}}; {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⴳⴰⵔⵓ|ral=amzgaro}}; {{t+|zgh|ⴰⴳⵣⵡⴰⵔ|ral=agzwar}}
}}
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}}
{{~}} {{o}} {{a-tpdv}}
# foirt bon, foirt capåbe.
#* Sayîz m' ci vén ci : c' est on {{~}} borgogne.
#* Waitîz cisse vatche la : c' est ene {{~|prumire}} laeçrece.
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=foirt bon, po do vén|
* [[chnu]]
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|meyeu ki ls ôtes
|en= {{t+|en|excellent}}
|fr= {{t+|fr|excellent}}
|nl= {{t+|nl|uitstekend}}
|no= {{t+|no|hyggelig}} ; {{t+|no|ypperlig}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=prumî|f=prumire}}
{{~}} {{o}}
# [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[onk]].
#* Dji so l’ {{~|prumî}}, et twè l’ deujhinme.
# ome foirt capåbe dins on metou dominne.
#* Li djudje di Dinant, c’ est on {{~}} po kenter, et avou ça, on tiestou d’ Årdinwès {{s-rif|MPie}}
# {{magn|wa}} foirt bon, po èn amagnî, ene abwesson.
#* Sayîz m' ci cafè la: c' est do {{~}}.
#* Vos n' bevoz nén vosse sope ? Portant c' est del {{~|prumire}}, avou totès verdeures di nosse corti.
# prumî astaedje d' ene måjhone.
#* Ele rimonta les efants dilé l' viye feme då {{~}}, ridschinda pate a pate, cora sol Dos la ki s' mame ovréve, po lyi dire ki s' papa vneut do vni. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.49}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=bon vî vén|
* [[chnu]]
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|ome foirt capåbe dins on metou dominne
|fr= {{t+|fr|champion}}, {{t+|fr|as}}
}}
{{ratour|bon vî vén
|fr= {{t+|fr|chenu}}
}}
k168pl0jfdss4s7mo7u9olxkn9upzpc
433387
433385
2026-05-02T14:37:38Z
Lucyin
218
/* {{H|limerotant addjectif|wa}} */
433387
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|prume}} {{caw|î|s+a|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}}
*** {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː|pʀɛ.'miː|pʀœ.'mi|pʀy.'mi}}
*** {{dvV}} radjoutaedje do [[yod]] {{AFE|pʀy.'miːj}} evnd. ; pus rålmint radjoutaedje d’ on ''r'' {{AFE|pʀy.'miːʀ}} evnd.
** {{pzc}} {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː}} {{dvV}} {{AFE|pʀy.'miːj}}
* {{Ric|pru.mî}}
=== {{H|limerotant addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}}
{{~}} {{o}} {{a-tpdv}}
# k’ est dvant tos les ôtes.
#* Il est {{~}}, mi deujhinme.
#* Il a todi stî {{~}} a scole {{s-rif~|C13}}
#* Neil Armstrong, c' est l’ {{~}} ome k’ a roté sol lune.
#* Valentina Terechkova, c' est l’ {{~|prumire}} kimere k’ a stî dins l’ espåce.
#* C' est l' ome ki fwait les {{~s}} pas. {{s-rif|O61|p. 224}}
==== {{H|mots vijhéns}} ====
{{t-123-inme|1|zeroyinme|deujhinme}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[prumirmint]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| prumî, prumire = R10,R11:prumî,R13
| prumî, prumîre = E170
| {{loyén|prumî|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvV}}, {{loyén|prumîre|wa-fel}} = E1
| {{loyén|prumî|wa-fel}}, {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîre|wa-fel}} {{dvV}} = E34
| promî, primière = O4
| preumi, preumière = O4
| prèmî, prèmîre = S0,S117
| preumî, premiêre = O0,O90
| premî, première = EFran
<!-- cogne femrinne ? -->
| prumî = C1, C13, C99, E203
| prumi = C8
| prœmî = C8
| pre̊mi = C18
| prèmî = C8
| preumî = O2
| preumén = O0
| pre̊mi = O61
<!-- cogne omrinne ? -->
| {{loyén|prumêre|wa-fel}} {{f}} = C99
| {{loyén|preumère|wa-fel}} {{f}} = O0
| {{loyén|prëmëne|wa-fel}} {{f}} = LSov
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|k’ est dvant tos les ôtes
|fr= {{t+|fr|premier}}
|en= {{t+|en|first}}
|nl= {{t+|nl|eerste}}
|de= {{t+|de|erster}}
|es= {{t+|es|primero}}
|zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ|ral=amzwaro}}; {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⴳⴰⵔⵓ|ral=amzgaro}}; {{t+|zgh|ⴰⴳⵣⵡⴰⵔ|ral=agzwar}}
}}
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}}
{{~}} {{o}} {{a-tpdv}}
# foirt bon, foirt capåbe.
#* Sayîz m' ci vén ci : c' est on {{~}} borgogne.
#* Waitîz cisse vatche la : c' est ene {{~|prumire}} laeçrece.
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=foirt bon, po do vén|
* [[chnu]]
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|meyeu ki ls ôtes
|en= {{t+|en|excellent}}
|fr= {{t+|fr|excellent}}
|nl= {{t+|nl|uitstekend}}
|no= {{t+|no|hyggelig}} ; {{t+|no|ypperlig}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=prumî|f=prumire}}
{{~}} {{o}}
# [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[onk]].
#* Dji so l’ {{~|prumî}}, et twè l’ deujhinme.
# ome foirt capåbe dins on metou dominne.
#* Li djudje di Dinant, c’ est on {{~}} po kenter, et avou ça, on tiestou d’ Årdinwès {{s-rif|MPie}}
# {{magn|wa}} foirt bon, po èn amagnî, ene abwesson.
#* Sayîz m' ci cafè la: c' est do {{~}}.
#* Vos n' bevoz nén vosse sope ? Portant c' est del {{~|prumire}}, avou totès verdeures di nosse corti.
# prumî astaedje d' ene måjhone.
#* Ele rimonta les efants dilé l' viye feme då {{~}}, ridschinda pate a pate, cora sol Dos la ki s' mame ovréve, po lyi dire ki s' papa vneut do vni. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.49}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=bon vî vén|
* [[chnu]]
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|ome foirt capåbe dins on metou dominne
|fr= {{t+|fr|champion}}, {{t+|fr|as}}
}}
{{ratour|bon vî vén
|fr= {{t+|fr|chenu}}
}}
qbvl22uj2rkfvi44p0s2qej35akwqyz
433410
433387
2026-05-02T16:19:18Z
Lucyin
218
433410
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|prume}} {{caw|î|s+a|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}}
*** {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː|pʀɛ.'miː|pʀœ.'mi|pʀy.'mi}}
*** {{dvV}} radjoutaedje do [[yod]] {{AFE|pʀy.'miːj}} evnd. ; pus rålmint radjoutaedje d’ on ''r'' {{AFE|pʀy.'miːʀ}} evnd.
** {{pzc}} {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː}} {{dvV}} {{AFE|pʀy.'miːj}}
* {{Ric|pru.mî}}
=== {{H|limerotant addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}}
{{~}} {{o}} {{a-tpdv}}
# k’ est dvant tos les ôtes.
#* Il est {{~}}, mi deujhinme.
#* Il a todi stî {{~}} a scole {{s-rif~|C13}}
#* Neil Armstrong, c' est l’ {{~}} ome k’ a roté sol lune.
#* Valentina Terechkova, c' est l’ {{~|prumire}} kimere k’ a stî dins l’ espåce.
#* C' est l' ome ki fwait les {{~s}} pas. {{s-rif|O61|p. 224}}
==== {{H|mots vijhéns}} ====
{{t-123-inme|1|zeroyinme|deujhinme}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[prumirmint]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| prumî, prumire = R10,R11:prumî,R13
| prumî, prumîre = E170
| {{loyén|prumî|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvV}}, {{loyén|prumîre|wa-fel}} = E1
| {{loyén|prumî|wa-fel}}, {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîre|wa-fel}} {{dvV}} = E34
| promî, primière = O4
| preumi, preumière = O4
| prèmî, prèmîre = S0,S117
| preumî, premiêre = O0,O90
| premî, première = EFran
| prëmi, prëmëne = C65
<!-- cogne femrinne ? -->
| prumî = C1, C13, C99, E203
| prumi = C8
| prœmî = C8
| pre̊mi = C18, C61
| prèmî = C8
| preumî = O2
| preumén = O0
<!-- cogne omrinne ? -->
| {{loyén|prumêre|wa-fel}} {{f}} = C99
| {{loyén|preumère|wa-fel}} {{f}} = O0
| {{loyén|prëmëne|wa-fel}} {{f}} = LSov
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|k’ est dvant tos les ôtes
|fr= {{t+|fr|premier}}
|en= {{t+|en|first}}
|nl= {{t+|nl|eerste}}
|de= {{t+|de|erster}}
|es= {{t+|es|primero}}
|zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ|ral=amzwaro}}; {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⴳⴰⵔⵓ|ral=amzgaro}}; {{t+|zgh|ⴰⴳⵣⵡⴰⵔ|ral=agzwar}}
}}
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}}
{{~}} {{o}} {{a-tpdv}}
# foirt bon, foirt capåbe.
#* Sayîz m' ci vén ci : c' est on {{~}} borgogne.
#* Waitîz cisse vatche la : c' est ene {{~|prumire}} laeçrece.
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=foirt bon, po do vén|
* [[chnu]]
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|meyeu ki ls ôtes
|en= {{t+|en|excellent}}
|fr= {{t+|fr|excellent}}
|nl= {{t+|nl|uitstekend}}
|no= {{t+|no|hyggelig}} ; {{t+|no|ypperlig}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-|o=prumî|f=prumire}}
{{~}} {{o}}
# [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[onk]].
#* Dji so l’ {{~|prumî}}, et twè l’ deujhinme.
# ome foirt capåbe dins on metou dominne.
#* Li djudje di Dinant, c’ est on {{~}} po kenter, et avou ça, on tiestou d’ Årdinwès {{s-rif|MPie}}
# {{magn|wa}} foirt bon, po èn amagnî, ene abwesson.
#* Sayîz m' ci cafè la: c' est do {{~}}.
#* Vos n' bevoz nén vosse sope ? Portant c' est del {{~|prumire}}, avou totès verdeures di nosse corti.
# prumî astaedje d' ene måjhone.
#* Ele rimonta les efants dilé l' viye feme då {{~}}, ridschinda pate a pate, cora sol Dos la ki s' mame ovréve, po lyi dire ki s' papa vneut do vni. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.49}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=bon vî vén|
* [[chnu]]
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|ome foirt capåbe dins on metou dominne
|fr= {{t+|fr|champion}}, {{t+|fr|as}}
}}
{{ratour|bon vî vén
|fr= {{t+|fr|chenu}}
}}
1otbqrr95l39exmjbt39k170yeq5pbi
stocaesse
0
14427
433429
400946
2026-05-03T08:30:46Z
Srtxg
1009
433429
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{-spodiv-S|tocaesse}}
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|stoc-|stok}} {{sonK}} {{caw|aesse|s+a|wa}}.
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-|stocaesse}}
{{~}} {{o&f-a}} {{a-pdvpdr}}
# foirt, lådje et solide (come on stok d’ åbe).
#* Il est {{~}} come on tchinne.
#* Il a des {{~s}} djinos.
#* C’ esteut {{~}}, la, ces vîs meubes di tchinne la.
#*Fi d' ovrîs {{~s}} et dogaesses,</br>Al roede sicrene, al vireuse tiesse,</br>Ås bresses d' acî et fwaits tot d' niers,</br>Cwand dj' bouxhe so mi stoumak di fier,</br>L' ådvins resdondixh et xhiltêye {{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 123, "Quî dj’ so"}}
#* Portant dj' a-st oyou dire : « Ci n' est nén on peupe pol flîme ! »</br>Heye ! {{~|Sitocaesses}} bwejhlîs ! Heye ! Femes ås baradas !</br>Si vos n' avoz nole gloriole vos estoz sins haeyeme</br>Et vos valoz bén li peupe ki Verhaeren tchanta !! {{s-rif|LLag|"L' inmant", (1947), ''A l’Årdène'', p. 146}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[stocaesse come on tchén crexhou so des agåjhes]]}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[dogaesse]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Addj
| stocaesse / sitocaesse u estocaesse = R10
| stocasse = O4, R13 {{rif?}}
| stokess = E203
| stokèsse = E34
<!-- sicrijhaedje diferin omrin/femrin -->
| stokès′, stokèsse = E1,E170
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|trapu}}, {{t+|fr|râblé}}, {{t+|fr|vigoureux}}, {{t+|fr|fort}}, {{t+|fr|stable}}, {{t+|fr|solide}}, {{t+|fr|résistant}}, {{t+|fr|costaud}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
# onk k’ est foirt et lådje, et nén grand.
#* C’ est on ptit {{~}}, saiss, ni t’ î feye todi nén !
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[stapié]]
* [[stokea]]
17zu7dda4jonew1ggwzct4tkhs7abf0
doze
0
31856
433436
431940
2026-05-03T09:30:59Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */
433436
wikitext
text/x-wiki
{{MR|dôze}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|duodĕcim|duodecim|sourd=la}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}}
*** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{AFE|dɔs|dus}}
*** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|dɔz|duz}} {{O/OU}}
** {{pzc}}
*** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{pzc}} {{AFE|dɔs|odio=Wa doze.ogg|ling=wa}}
*** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|dɔz}}
* {{Ric}}
=== {{H|nombe|wa}} ===
{{~}}
# [[nombe]] 12, inte [[onze]] et [[traze]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/••).
#* Et, avou ses ptitès manires di femreye di {{~}} ans, avou ses mwins et ses ouys co pus k’ avou ses dvizes, ele conte a si ptit camaeråde ki Rogneuse n’ est nén a trover el måjhone […]. {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.20}}
<gallery>
QuailsEggsBoxOpen.JPG
</gallery>
==== {{H|ratourneures}} ====
* [[les doze côps d’ meynute]]
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[dozinme]]
* [[dozinne]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[doze eures]] (nonne)
==== {{H|mots vijhéns}} ====
{{t-nombes}}
==== {{H|pwaire minimom}} ====
* [[dôze]]
* [[doûce]]
==== {{H|fås amisse}} ====
L' espagnol « [[dos]] » si prononce del minme façon, mins vout dire « [[deus]] ».
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dosse = E212
| douse = O0
| dousse = O4
| douze = O0,O92, S117
| doûze = O3
| doze = C1,C9, E1,E21,E34, R9,R10,R13
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|douze}}
|en= {{t+|en|twelve}}
|it= {{t+|it|dodici}}
|es= {{t+|es|doce}}
|nl= {{t+|nl|twaalf}}
|pl= {{t+|pl|dwanaście}}
}}
=== {{H|VE}} ===
{{wp|Chife}}
qroaudm2m6iq2y6t9yd335vihyad601
dint
0
36427
433388
431055
2026-05-02T14:39:13Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433388
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
<gallery>
File :Teeth by David Shankbone.jpg|Dints d’ feme.
File :Hårke.jpg|thumb|Dints d’ rustea.
</gallery>
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|dentem|sourd=la}} {{m-s}}
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{pzc}} {{AFE|dɛ̃}} {{1pr}}
* {{Ric}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o}} {{≠fr}}, kécfeye femrin pa rfrancijhaedje
# macasse oxhea k’ i gn a sacwants dins l’ boke po mashyî l’ amagnî.
#* Dj’ a on {{~}} ki halcote.
#* Il a må ses {{~s}}. {{s-rif|E203}}
#* Tot l’ monde vout vey</br>Li ptit {{~}}, blanc come do laecea,</br>Ki stitche come ene pitite tchiveye</br>Foû del grosse djoixhe di nosse gurzea. {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.140, « Li prumî dint »}}
# boket d’ usteye (rustea, båre côpeuse) ki rshonne a l’ organe.
#* Dj’ a spiyî on {{~}} a m’ rustea.
#* {{~|Dint}} d' on pingne, d' ene soye, d' ene îpe, d' on rustea, d' ene låme, d' ene rôlete. {{s-rif|E203}}
# {{texheu|wa}} sôre di dintele a stroetès inglêyes, come des dints d' leu.
#* Drap d' bateme gårni d' {{~s}}. {{s-rif|E203}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[a plins dints]]}}
# {{r|[[aveur on dint conte]]}}
# {{r|[[awè des longs dints]]}}, {{r|[[aveur longs ses dints]]}}
#* Aveur les dints longs. {{s-rif|E89}}
# {{r|[[awè l’ dint]]}}, {{r|[[awè schô ses dints]]}}, {{r|[[awè schôpe a ses dints]]}}
# {{r|[[awè so s’ gros dint]]}}
# {{r|[[caker des dints]]}}
# {{r|corone d’ on dint}}
# {{r|[[crîner des dints]]}}
# {{r|[[croxhe-a-deus-dints]]}}
# {{r|[[cwand les poyes åront des dints]]}}
# {{r|dint d’ laecea}}
# {{r|dint tchaboté}}, {{r|dint tchavé}}
# {{r|[[disserer ses dints]]}}
# {{r|[[djåzer dvins ses dints]]}}
# {{r|[[djåzer foû des dints]]}}
# {{r|[[djonnes dints, djonnes parints]]}}
# {{r|[[fé les dints longs]]}}
# {{r|[[fé ses dints]]}}
# {{r|[[grignî des dints]]}}
# {{r|[[magnî d’ tos ses dints]]}}, magnî {{r|[[a plins dints]]}}, {{r|[[mindjî so tos ses dints]]}}
# {{r|[[magnî so tos ses dints]]}}
# {{r|[[minti come on råyeu d’ dints]]}}
# {{r|[[prumî dint]]}}
# {{r|[[rire do gros des dints]]}}
# {{r|tchabote d’ on dint}}
# {{r|[[tchaboté dint]]}}
# {{r|tiesse d’ on dint}}
# {{r|[[tini a dint]]}}, {{r|[[awè a dint]]}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[dintisse]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[broushe po les dints]]
* [[dint di dvant]]
* [[dint di dzeu]]
* [[dint d’ tchén]]
* [[fås dint]]
* [[gros dint]]
* [[må d’ dint]]
* [[påsse a dints]]
* [[råyeu d’ dints]]
* [[rowe a dints]]
==== {{H|Of}} ====
* [[dins]] (divins)
* d’in (d’ [[on#NDPr|on]])
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Su
| dain = E177a
| den = E89
| din = E203
| dint = C8,C13, E1,E165 ({{f}}),E212, R10,R13, S117
| {{loyén|ling=wa-vsc|a-din}} (a dints) = E203:a-din
| {{loyén|ling=wa-fel|adins}} (a dints) = O0:adins
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|organe del boke
|fr= {{t+|fr|dent}}
|grc= {{t+|en|ὀδών|ral=odôn}}
|en= {{t+|en|tooth}}
|la= {{t+|la|dens}}
|nl= {{t+|nl|tand}}
|es= {{t+|es|diente}}
|ru= {{t+|ru|зуб|ral=zoub}}
|lorg= [[dat]]
}}
{{ratour|boket d’ usteye (rustea, båre côpeuse) ki rshonne a l’ organe
|fr= {{t+|fr|dent}}
}}
{{ratour|sôre di dintele a stroetès inglêyes, come des dints d' leu
|fr= {{t+|fr|dent}}, ouvrage à jour, dentelle, broderie, découpure en dents de loup, à angles aigus
}}
=== {{H|An}} ===
* [[tind]]
=== {{H|VE}} ===
* {{wp|dint (discramiaedje)}}
* {{wp|dint}}
* {{wp|dint (ås djins)}}
i4r15l3g8ij10rk7k445vew5ztahc3d
433389
433388
2026-05-02T14:39:52Z
Srtxg
1009
/* {{H|parintaedje}} */
433389
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
<gallery>
File :Teeth by David Shankbone.jpg|Dints d’ feme.
File :Hårke.jpg|thumb|Dints d’ rustea.
</gallery>
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|dentem|sourd=la}} {{m-s}}
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{pzc}} {{AFE|dɛ̃}} {{1pr}}
* {{Ric}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o}} {{≠fr}}, kécfeye femrin pa rfrancijhaedje
# macasse oxhea k’ i gn a sacwants dins l’ boke po mashyî l’ amagnî.
#* Dj’ a on {{~}} ki halcote.
#* Il a må ses {{~s}}. {{s-rif|E203}}
#* Tot l’ monde vout vey</br>Li ptit {{~}}, blanc come do laecea,</br>Ki stitche come ene pitite tchiveye</br>Foû del grosse djoixhe di nosse gurzea. {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.140, « Li prumî dint »}}
# boket d’ usteye (rustea, båre côpeuse) ki rshonne a l’ organe.
#* Dj’ a spiyî on {{~}} a m’ rustea.
#* {{~|Dint}} d' on pingne, d' ene soye, d' ene îpe, d' on rustea, d' ene låme, d' ene rôlete. {{s-rif|E203}}
# {{texheu|wa}} sôre di dintele a stroetès inglêyes, come des dints d' leu.
#* Drap d' bateme gårni d' {{~s}}. {{s-rif|E203}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[a plins dints]]}}
# {{r|[[aveur on dint conte]]}}
# {{r|[[awè des longs dints]]}}, {{r|[[aveur longs ses dints]]}}
#* Aveur les dints longs. {{s-rif|E89}}
# {{r|[[awè l’ dint]]}}, {{r|[[awè schô ses dints]]}}, {{r|[[awè schôpe a ses dints]]}}
# {{r|[[awè so s’ gros dint]]}}
# {{r|[[caker des dints]]}}
# {{r|corone d’ on dint}}
# {{r|[[crîner des dints]]}}
# {{r|[[croxhe-a-deus-dints]]}}
# {{r|[[cwand les poyes åront des dints]]}}
# {{r|dint d’ laecea}}
# {{r|dint tchaboté}}, {{r|dint tchavé}}
# {{r|[[disserer ses dints]]}}
# {{r|[[djåzer dvins ses dints]]}}
# {{r|[[djåzer foû des dints]]}}
# {{r|[[djonnes dints, djonnes parints]]}}
# {{r|[[fé les dints longs]]}}
# {{r|[[fé ses dints]]}}
# {{r|[[grignî des dints]]}}
# {{r|[[magnî d’ tos ses dints]]}}, magnî {{r|[[a plins dints]]}}, {{r|[[mindjî so tos ses dints]]}}
# {{r|[[magnî so tos ses dints]]}}
# {{r|[[minti come on råyeu d’ dints]]}}
# {{r|[[prumî dint]]}}
# {{r|[[rire do gros des dints]]}}
# {{r|tchabote d’ on dint}}
# {{r|[[tchaboté dint]]}}
# {{r|tiesse d’ on dint}}
# {{r|[[tini a dint]]}}, {{r|[[awè a dint]]}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[dintisse]]
* [[dinteure]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[broushe po les dints]]
* [[dint di dvant]]
* [[dint di dzeu]]
* [[dint d’ tchén]]
* [[fås dint]]
* [[gros dint]]
* [[må d’ dint]]
* [[påsse a dints]]
* [[råyeu d’ dints]]
* [[rowe a dints]]
==== {{H|Of}} ====
* [[dins]] (divins)
* d’in (d’ [[on#NDPr|on]])
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Su
| dain = E177a
| den = E89
| din = E203
| dint = C8,C13, E1,E165 ({{f}}),E212, R10,R13, S117
| {{loyén|ling=wa-vsc|a-din}} (a dints) = E203:a-din
| {{loyén|ling=wa-fel|adins}} (a dints) = O0:adins
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|organe del boke
|fr= {{t+|fr|dent}}
|grc= {{t+|en|ὀδών|ral=odôn}}
|en= {{t+|en|tooth}}
|la= {{t+|la|dens}}
|nl= {{t+|nl|tand}}
|es= {{t+|es|diente}}
|ru= {{t+|ru|зуб|ral=zoub}}
|lorg= [[dat]]
}}
{{ratour|boket d’ usteye (rustea, båre côpeuse) ki rshonne a l’ organe
|fr= {{t+|fr|dent}}
}}
{{ratour|sôre di dintele a stroetès inglêyes, come des dints d' leu
|fr= {{t+|fr|dent}}, ouvrage à jour, dentelle, broderie, découpure en dents de loup, à angles aigus
}}
=== {{H|An}} ===
* [[tind]]
=== {{H|VE}} ===
* {{wp|dint (discramiaedje)}}
* {{wp|dint}}
* {{wp|dint (ås djins)}}
im4du6ovwhpczqtr2xt0h4ouhi994w0
deurté
0
40200
433435
413426
2026-05-03T09:28:10Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433435
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|deur}} {{caw|té|s|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|døːʀ.te|daːʀ.te|dɔʀ.te|dyːʀ.te|dɛʀ.te|dyʀ.te|dœʀ.te}} {{Lka-h-or}}, {{miers|15|41}}.
** {{pzc}} {{AFE|døːʀ.te}}
* {{Ric|deur·té}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# {{fizi|wa}} cwålité u dfåt d' ene sacwè k' est [[deur]]e.
#* C' est des diyamants d' ene grande {{~}}.
# difåt d' ene sakî k' est [[deur]]e.
#* I m' a djåzé avou {{~}} {{s|R10}}
# cwålité såvadje, ki rapinse li monde dal campagne.
#* Leus mots ont wårdé l' {{~}} et l' doûceur di nos vîs tåyes, adlé l' banse di leu cint-meye, nos mames djåzèt walon. {{s-rif|JMign|"Li walon å payîs di Lîdje" (1938), p.9}}
#{{med|wa}} ronde et deure tchike des mwins, des pîs, a cåze do froymint.
#* Elle a ddja des {{~s}} ås mwins, et ele n' a co pont d' ådje.
# {{tchim|wa}} porcintaedje di [[tchåsse#Walon 2|tchåsse]] ([[castinne]]) dins l' aiwe.
#* Voste aiwe est d' ene trop grande {{~}}; vosse rampono si va rade sitoper.
==== {{H|sinonimeye}} ====
* (foirt deure sacwè u sakî): [[duristé]]
* (deure tchike azès mwins): [[durea]]; {{Lka-si|durea}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dâreté = E34
| dâr’té = G215 p. 103
| dèrté = S117
| deûreté = E1
| deurté = R9,R10
| deùrté = C9
| deur’té = G215 p. 103
| dorté = E212
| dor’té = E21
| dûreté = E1
| dur’tè = O0
| dur’té = G215 p. 103
| dûr’té = O4, G215 p. 103
|- = S109
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|d' ene sacwè k' est deure
|fr= {{t+|fr|dureté}}
|en= {{t+|en|hardness}}
|nl= {{t+|nl|hardheit}}
|de= {{t+|de|Härte}}
|es= {{t+|es|dureza}}
}}
{{ratour|d' ene sakî k' est deure
|fr= {{t+|fr|dureté}}
|en= {{t+|en|hardness}}
|nl= {{t+|nl|hardheit}}
}}
{{ratour|deur tchike sol pea {{Lka-ra|durea}}
|fr= {{t+|fr|durillon}}
}}
{{ratour|tôs d' castinne dins l' aiwe
|fr= {{t+|fr|dureté}}
}}
==={{H|VE}}===
{{wp|deurt%C3%A9 (discramiaedje)}}
2g3s4tj5b36s415hipa61ohe1ollg17
didjuner
0
42114
433393
429717
2026-05-02T14:55:35Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433393
wikitext
text/x-wiki
{{MR|disdjuner}}
== {{L|wa}} ==
{{-spodiv-DI|djuner}}
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{V|djuner}} {{bet|di|s+v|wa|d=disfijhaedje}} {{çdom}} {{caw|er|s+v|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|(di.)ʤy.'ne|d(ɛ.)ʤy.'ne|dy.ʤy.'ne|dɛ.ʤɛ.'ne|dis.ʤy.'ne|d(i.)ʒy.'nɛ|d(i.)ʒɛ.'nɛ|d(y.)ʒy.'ne}}
** {{pzc}} {{AFE|d(i.)ʤy.'ne}}
* {{Ric|di·dju·ner}}
=== {{H|viebe|wa}} ===
{{-codjow-|troke=1|A=didjun|come=bouter}}
{{~}}
# {{vsc}} [[magnî]] å matén.
#* Il est evoye {{~}} el bele plaece.
#* Popa {{~|ddjunéve}} todi a set eures, et ridjuner a nouv.
#* Divins l' tins, d' ene fricassêye<br>On m' regaléve po {{~|ddjuner}} ;<br>Ouy c' est ene tåte di makêye<br>K' on m' choque* po-z aler ovrer. {{s-rif|TBowp|''Si m'belle-mère n'esteut nin là !...'', 1886, p.26}}<br>[[File:10 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]]
#* Les årtisses vikèt come les ritches,<br>I {{~|ddjunèt}} l' ådinner. {{s-rif|JBjr|(1899), "Les artistes"}}
#* Dj' a {{~|ddjuné}}, pu rwaitî çou k' gn aveut dins l' frigo {{s-rif|LSom}}
# {{vc}} diner a magnî å matén a (ene djin, ene aclevêye biesse).
#* Av dedja {{~|ddjuné}} les tchvås ?
#* C' est Rôzene ki va {{~|ddjuner}} les poyes avou si ptite banslete di frumint {{s-rif|JCal}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[didjune]], [[didjuneu]]
* [[riddjuner]]
* {{Lka-pa|djune}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
(diner a magnî å matén a ene biesse) : [[sognî]]
==== {{H|mots vijhéns}} ====
* [[disdjuner]] (arester ene termene di djune)
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
<!-- d(i)djuner -->
| dèdjuner / d’djuner = O4
| didjuner / ddjuner = R10:13784,R13
| didjuner / d’djuner = E1
| diguné / d’guné = E177a
| dijènè / d’jènè = C8
| dijunè / d’junè = C8
| dudjuner / d’djuner = E21,E34
| dujuner / djuner = S117
<!-- sipotcheye ki manke ? -->
| dèdjèner = O0,O2
| dèdjuner = O3
| didjunè = C1
| didjuner = C9
| dudjuner = S117
<!-- disdjuner -->
| disdjuner = C9
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|magnî å matén
|ary= {{t+|ary|ral={{loyén|ling=ary|f6er}} (fTer)|فطر|ar-fafl=فْطر}}
|de= {{t+|de|frühstücken}}
|en= to {{t+|en|breakfast}}
|es= {{t+|es|desayunar}}
|fr= prendre le {{t+|fr|petit déjeûner}} / {{t+|fr|petit déjeuner}} / {{t+|fr|petit déj’}} ''(France)'', {{t+|fr|déjeûner}} / {{t+|fr|déjeuner}} ''(Beldjike, Swisse, Canada, Louwiziane'')
|nl= {{t+|nl|ontbijten}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o}} {{inf-su|wa}}
# [[eurêye]] d' [[å matén]].
#* Cwè vôrîz po vosse {{~}}, des fadêyes ou ene brijheye ?
#* Acoroz a nole eure<br>Vinoz, mes bråvès djins<br>Divins ene si bele verdeure<br>{{~|Didjuner}} l' åmatén. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Kikempois'', p.45}}
#* Sins prinde asteme å ci ki passe,<br>Ele apontièt leu ptit {{~|ddjuner}}<br>So ene viye tcheyire a pîs tournés<br>Ki date, seur, do tins d’ Louwis Saze. {{s-rif|JVpr|(1897), «Fous mode», p.119}}
#* El måjhone, å côp k' dji rintra,<br>Li {{~}} sol tåve esteut presse,<br>Et tote li niyêye acora<br>Po m' diner ene grosse båjhe a picetes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.18, ''Matinêye di prétins'' (1904)}}
==== {{H|mots vijhéns}} ====
* Ôtès eurêyes : [[didjuner]] / ([[riddjuner]]) / [[dinner]] = [[marinde]] / [[riciner]] = [[yeuler]] / [[soper]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dèdjuner / d’djuner = O4
| didjuner / ddjuner = R10:9035,R13
| didjuner / d’djuner = E1:didjuner
| diguné / d’guné = E177a:Diguné\,_D’guné
| dujuner / djuner = S117
<!-- sipotcheye ki manke ? -->
| dudjuné = E34
| dudjuner = E21
<!-- cogne plinne ki manke ? -->
| djuné = ([dʤyne]) E212
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|eurêye d' å matén
|ary= {{t+|ary|ral={{loyén|ling=ary|f6or}} (fTor)|فطور|ar-fafl=فْطور}}
|de= {{t+|de|Frühstück}}
|en= {{t+|en|breakfast}}
|es= {{t+|es|desayuno}}
|fr= {{t+|fr|petit déjeûner}} / {{t+|fr|petit déjeuner}} / {{t+|fr|petit déj’}} ''(France)'', {{t+|fr|déjeûner}} / {{t+|fr|déjeuner}} ''(Beldjike, Swisse, Canada, Louwiziane'')
|nl= {{t+|nl|ontbijt}}
}}
==={{H|VE}}===
{{wp}}
duj2h51qcceu3kff7551fjpgtvftncn
dinteure
0
45809
433390
431776
2026-05-02T14:41:09Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433390
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|dint}}, {{caw|eure|s|wa}}.
=== {{H|prononçaedje}} ===
*{{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɛ̃ː.tø:ʀ|dɛ̃ː.tɔʀ|dɛ̃ː.ta:ʀ|dɛ̃ː.tɜʀ|dɛ̃ː.tyːʀ}}
** {{pzc}} {{AFE|dɛ̃ː.tø:ʀ}}
* {{Ric|din·teure}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# tos les dints et l’ manire k’ ele sont metowes e l’ boke.
#* Cwand les biesses n’ ont nén ene boune {{~}}, våt mî asplati l’ avoenne. {{s-rif|LBai}}
#* Les ouys - c' est d' l' aiwe - mins si '''dinteure''' esteu cor intire. ([[w:J. Lechanteur|J. Lechanteur]], ramexhnant li temognaedje d' on fossî, wallonnes, 2001-2002)
<gallery>
Teeth model front FDI Notation.jpg|dinteure d' ene djin
</gallery>
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dintâre = E34
| dintère = C8
| dinteure = R10
| dinteûre = E1
| dintore = E21
| dintorre = E212
| dintur’ = O4
| dinture = C62
| - = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|tos les dints et l’ manire k’ ele sont metowes e l’ boke
|es = {{t+|es|dentadura}}
|fr = {{t+|fr|denture}}, {{t+|fr|dentition}}
}}
pvb47nl0i93n9teodwpkh54yiappday
påhûle
0
46953
433391
276089
2026-05-02T14:41:42Z
Lucyin
218
433391
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa-fel}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|påjhûle}}, {{çdom}} {{caw|ûle|a|wa-fel}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}} {{AFE|paː.hyːl}}
=== {{H|Addj|wa-fel}} ===
{{-addjwa-|o=påhûle|f=påhûle}}
{{~}} {{of}}
# [[påjhûle]].
==== {{H|Sp}} ====
{{WL-Fel}}
==== {{H|Or}} ====
{{Orto
| påhûle = E1
}}
iqfdmsgjpg5doxpx326sxt34wx3088y
dak
0
47804
433379
363062
2026-05-02T12:13:49Z
Lucyin
218
433379
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa-vsis}}==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Lka-et|dag}}
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}} {{AFE|dak}}
==={{H|sustantif|wa-vsis}}===
{{~}} {{o}}
# [[dag#Walon|dag]].
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dak = E203
| dag´ = E1
}}
=={{L|nl}}==
==={{H|sustantif|nl}}===
{{-su-|ling=nl|pl=dakken}}
{{~}} {{f}} ({{o}})
# [[toet]].
puzx1okymtvpnycmbuiwfwslrp59r65
433380
433379
2026-05-02T12:15:41Z
Lucyin
218
433380
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa-vsis}}==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Lka-et|dag}}
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}} {{AFE|dak}}
==={{H|sustantif|wa-vsis}}===
{{~}} {{o}}
# [[dag#Walon|dag]].
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dak = E203
| dag′= E1
}}
=={{L|nl}}==
==={{H|sustantif|nl}}===
{{-su-|ling=nl|pl=dakken}}
{{~}} {{f}} ({{o}})
# {{bast|nl}} [[toet]].
r77rhqski9gey9y0tg0pqkbkfjdzpl5
doûs
0
48359
433439
408899
2026-05-03T11:17:32Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433439
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{dal}}
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{acoird-s|o=doûs|opl=doûs|f=doûce}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}}
#* Lu ki d' åbitude esteut si {{~}}, si inmåve, esta coixhant come on raezoe tot dmandant al båshele di wice k' ele vineut. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.32}}
# {{str|wa}} tot djåzant d' ene vwès.
#* I m’ shonne ki s’ vwès, si {{~|doûce}}, si grêye,</br>Po nos vni dire kéke sacwè d’ vraiy,</br>Adschind<!--ad’hinde--> londjinne do paradis,</br>Et l’ oujhea, revolant dviè s’ djîsse,</br>A l’ air ossu di s’ rapinser,</br>[…]Les påters ki les seurs djhént. {{s-rif|JVri| « Pâhûles rîmês » (1897), « Li clokî dè covint », p.85}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[doûs come do coton]]}}, {{r|[[doûs come do satin]]}}, {{r|[[doûs come del soye]]}}, {{r|[[doûs come del wate]]}}, {{r|[[doûs come do vroûl]]}} : doûs cwand on l' sint avou ses doets
# {{r|[[doûs come del crinme]]}}, {{r|[[doûs come do laecea]]}}, {{r|[[doûs come del låme]]}}, {{r|[[doûs come do souke]]}}, {{r|[[pus doûs k’ do souke]]}} : k' a on gosse soucré.
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[doûceur]]
* [[radoûci]], [[radoûcixhaedje]], [[radoûcixhant]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| doûs, doûce = C1,C13, E1, O0,O3, R10,R13
| doûx, doûce = E34
| (doûs), [[doûce]] = O4,O5
| dou = C8
| doû = E212
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{acoird-s|o=doûs|opl=doûs|f=doûce|fpl=doûces}}
{{~}} {{o}}
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
[[dimey-doûs]]
{{noudef}}
{{nourat}}
i79v6j2qss3rnblnhhzfsctai4gx62r
dognon
0
49651
433430
396390
2026-05-03T08:47:30Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433430
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Bdj|dogne}} {{caw|on|s|wa}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.'ɲɔ̃|dɔ.'njɔ̃|du.'ɲɔ̃}} {{O/ON}} {{c1pr}}
** {{pzc}} {{AFE|dɔ.'ɲɔ̃}}
* {{Ric|do·gnon}}
=== {{H|Su|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o}} Les pårteyes d’ on doet inte les djonteures, ou les djonteures inte les pårteyes d’ on doet.
# {{Lka}} R10
#* Ene viye nierveuse mwin fwait brotchî ses {{~s}} et serant l' pougneye del manike k' ele vént d' apicî {{s-rif|LLec}}
#* Il avént des mwins come les cenes des moriånes, avou les {{~s}} rtaenés come s' il årént trifouyî dins del sûne {{s-rif|HVC}}
#* Djilbert s’ aveut rapinsé les vacances di Påkes k’ il aveut stî treråyî l’ anêye di dvant : ses cloketes a ses {{~s}}, ses djnos mesbridjîs fén rodjes pa les roukes di tere, les nuks plin s’ dos {{s|JDsp}}
# årtea.
{{dal}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dognon = C1,C9,C13, E1,E21,E34,E212, O0,O3, R9,R10
| donion = C9
| dougnon = O4, S117
|- = R11,R13
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|pårteye d’ on doet
|fr= {{t+|fr|phalange}}
}}
==={{H|VE}}===
{{wp|dognon (discramiaedje)}}
m9j23nt9k64ramuio93mlq35amcs3mw
dernier
0
67844
433375
375862
2026-05-02T12:00:10Z
Lucyin
218
433375
wikitext
text/x-wiki
== {{L|fr}} ==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|deretro|sourd=la|ling=fr}} (dirî) {{caw|ier|a+s|fr}}.
=== {{H|Addj|fr}} ===
{{-addj-|ling=fr|o=dernier|f=dernière}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}}
# [[dierin]], [[dernî]].
#*{{lang|fr|C'est la {{~|dernière}} fois que je vous préviens.}}
#** C' est l' dierin côp k' dji vos l' di.
# {{cron|fr}} ''(djoû, moes, anêye di dvant l' ci d' asteure)'' [[passé]].
#*{{lang|fr|On peut chanter les mêmes chants de Noël que l'année passée.}}
#**On pout rtchanter les minme tchants d' Noyé k' l' anêye passêye.
==== {{H|ratourneures}} ====
# [[en dernier lieu]]
# [[rendre son dernier soupir]]
==== {{H|parintaedje}} ====
[[dernièrement]]
==== {{H|mots d' aplacaedje}} ====
* [[dernier-né]]
==== {{H|contråve}} ====
* [[premier]]
=== {{H|Su|fr}} ===
{{-su-|ling=fr|o=dernier|f=dernière}}
{{~}} {{o}}
# [[dierin]], [[dernî]].
#*{{lang|fr|Il est arrivé bon {{~}}.}}
#**Il a-st arivé pår li dierin.
k7j9d980gvlcd9mhmgrvxfrxb75tn5o
433376
433375
2026-05-02T12:07:27Z
Lucyin
218
433376
wikitext
text/x-wiki
== {{L|fr}} ==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|deretro|sourd=la|ling=fr}} (dirî) {{caw|ier|a+s|fr}}.
=== {{H|Addj|fr}} ===
{{-addj-|ling=fr|o=dernier|f=dernière}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}}
# [[dierin]], [[dernî]].
#*{{lang|fr|C'est la {{~|dernière}} fois que je vous préviens.}}
#** C' est l' dierin côp k' dji vos l' di.
# {{cron|fr}} ''(djoû, moes, anêye di dvant l' ci d' asteure)'' [[passé]].
#*{{lang|fr|On peut chanter à nouveau les mêmes chants de Noël que l'année {{~|dernière}}.}}
#** On pout rtchanter les minmes tchants d' Noyé ki l' anêye passêye.
==== {{H|ratourneures}} ====
# [[en dernier lieu]]
# [[rendre son dernier soupir]]
==== {{H|parintaedje}} ====
[[dernièrement]]
==== {{H|mots d' aplacaedje}} ====
* [[dernier-né]]
==== {{H|contråve}} ====
* [[premier]]
=== {{H|Su|fr}} ===
{{-su-|ling=fr|o=dernier|f=dernière}}
{{~}} {{o}}
# [[dierin]], [[dernî]].
#*{{lang|fr|Il est arrivé bon {{~}}.}}
#**Il a-st arivé pår li dierin.
fl4s1isf7dnokl9ucp1eeqbpschbc1i
dondinne
0
71036
433431
416644
2026-05-03T08:53:52Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433431
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa|1}} ===
{{Etim?}}.
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|dɔ̃ː.ˈdɛ̃ːn|dɔ̃.ˈdɛ̃ːn|dɔ̃ː.ˈdɛn|dɔ̃.ˈden}}
** {{frcjh}} {{AFE|dɔ̃.ˈdɛn}}
** {{pzc}} {{AFE|dɔ̃ː.ˈdɛ̃ːn}}
* {{Ric|don·dinne}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# [[toursiveusté]], måva toû.
#* Dji lyi va djouwer ene {{~}}. {{s-rif|E203}}
#* I nos a co djouwé ene {{~}} {{s-rif|E1}}
#* Il ariva, vola kékès samwinnes,</br>Ene bele {{~}}.</br>Nosse mazete s’ ala porminer,</br>Après l’ dinner</br>Avou s’ cuzén foirt bea djonne ome,</br>Kel inme a blame{{s-rif|MLej|"C’èst l’ vint"}}
# macté djeriaedje d' efant.
#* Mi moman fjheut voltî mes {{~s}} {{s|R10}}
#* A fé tos les {{~s}} di s' feme, i l' a vraiymint oisté {{s|R10}}
#* Fé totes les {{~s}} a ene sakî {{s|R10}}
# {{raba|wa}} sote båshele.
#*Ene grande {{~}} {{s-rif|E1}}
# [[couperou]].
#: {{djermon-egzimpe|wa}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=måva toû|
* [[arsouyreye]]
* [[calinreye]]
* [[glawinreye]]
}}
{{Boesse|c=2|tite=macté djeriaedje d' efant|
* [[fouke]]
* [[houhou]]
* [[verzin]]
* [[zine]]
}}
{{Boesse|c=2|tite=loigne båshele|
* [[madrombele]]
* [[turlurete]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dondaine = E89, MLej
| dondaînn = E203
| dondène = O0,O3
| dondènes = O2 {{plu}}
| dondéne = E21
| dondêne = E212
| dondinne = E1, R10
| dondinnes = C8 {{plu}}
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|måva toû
|fr = {{t+|fr|mauvais tour}}, {{t+|fr|espièglerie}}
}}
{{ratour|macté djeriaedje d' efant
|fr = {{t+|fr|caprice}}, {{t+|fr|fantaisie}}
}}
{{ratour|sote båshele
|fr = {{t+|fr|sotte}}, {{t+|fr|idiote}}
}}
{{ratour|couperou
|fr = {{t+|fr|cumulet}}, {{t+|fr|culbute}}
}}
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-}}
{{~}}; {{a-pdvpdr}}
# nén foirt sûti, ki n' a nén tote si råjhon.
#*Ele est ene miete {{~}} {{s-rif|C8}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[biesse]]
* [[loigne]]
* [[sot]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dondinne = C8, R10
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|passion ki nos rind sot
|fr = {{t+|fr|simple d’esprit}}
}}
=== {{H|etimolodjeye|wa|2}} ===
{{BdjMB}} (brut d’ ene cloke, d' on cariyon ki tribole).
=== {{H|mot-brut|wa}} ===
{{~}} {{n-c|wa}}
# brut d’ ene cloke, d' on cariyon ki tribole.
#* El doûce niyêye des « Cénk clokîs »,</br>Din dig din, tireli {{~}} !</br>Les tchansons des clokes fjhèt frumjhî</br>L’ åme des djins k' sont co d' leu payis !{{s-rif|LLaginm|''Tournai'', (1947), p. 125}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[bim bim]]
* [[dig don]]
* [[drelin]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| dondinne = LLag
| - = E170,E203,R10
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|
|fr= {{t+|fr|ding dong}}
}}
2qex10gacs0uieh5dt0gzlzz1c76cd3
dogaesse
0
71234
433427
399381
2026-05-03T08:23:22Z
Srtxg
1009
/* {{H|ortografeyes}} */ +E212
433427
wikitext
text/x-wiki
{{!Rif|doguesse}}
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{V|doguer}} {{sonK}} {{caw|aesse|s+a|wa}}.
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-|dogaesse}}
{{~}} {{o&f-a}} {{a-pdvpdr}}
# foirt, lådje et solide.
#*Ome ou feme {{~}} {{s-rif|E203}}
#*On ptit {{~}} {{s-rif|E1}}
#*Fi d' ovrîs stocaesses et {{~s}},</br>Al roede sicrene, al vireuse tiesse,</br>Ås bresses d' acî et fwaits tot d' niers,</br>Cwand dj' bouxhe so mi stoumak di fier,</br>L' ådvins resdondixh et xhiltêye {{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 123, "Quî dj’ so"}}
#*Et mågré k’ il estént {{~s}},</br>Les flots portant l’ ont-st ehertchî{{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[stocaesse]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Addj
| dogaesse = R10
| dogas′ = E21
| dogasse = E200,E212
| doguès′ = E1
| doguess = E203
| doguèsse = E34
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|trapu}}, {{t+|fr|râblé}}, {{t+|fr|vigoureux}}, {{t+|fr|fort}}, {{t+|fr|stable}}, {{t+|fr|solide}}, {{t+|fr|résistant}}, {{t+|fr|costaud}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
# onk k’ est foirt et lådje, et nén grand.
#: {{djermon-egzimpe|wa}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[stapié]]
* [[stocaesse]]
* [[stokea]]
luna8ormvfh8bf1vzrqf9tjeqgp91d9
433428
433427
2026-05-03T08:24:48Z
Srtxg
1009
433428
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{V|doguer}} {{sonK}} {{caw|aesse|s+a|wa}}.
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-|dogaesse}}
{{~}} {{o&f-a}} {{a-pdvpdr}}
# foirt, lådje et solide.
#*Ome ou feme {{~}} {{s-rif|E203}}
#*On ptit {{~}} {{s-rif|E1}}
#*Fi d' ovrîs stocaesses et {{~s}},</br>Al roede sicrene, al vireuse tiesse,</br>Ås bresses d' acî et fwaits tot d' niers,</br>Cwand dj' bouxhe so mi stoumak di fier,</br>L' ådvins resdondixh et xhiltêye {{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 123, "Quî dj’ so"}}
#*Et mågré k’ il estént {{~s}},</br>Les flots portant l’ ont-st ehertchî{{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[stocaesse]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto|croejh=Addj
| dogaesse = R10
| dogas′ = E21
| dogasse = E200,E212
| doguès′ = E1
| doguess = E203
| doguèsse = E34
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|trapu}}, {{t+|fr|râblé}}, {{t+|fr|vigoureux}}, {{t+|fr|fort}}, {{t+|fr|stable}}, {{t+|fr|solide}}, {{t+|fr|résistant}}, {{t+|fr|costaud}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
# onk k’ est foirt et lådje, et nén grand.
#: {{djermon-egzimpe|wa}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[stapié]]
* [[stocaesse]]
* [[stokea]]
cj0s7jqh06d7vmkunpj7xfhhav098a7
Tanveye
0
76863
433426
433356
2026-05-02T20:51:35Z
Lucyin
218
433426
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa}}==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Aplti}} {{pnt-npl}} «Thanco» (raptitixha di « Thancrad », no prôpe del djin k' åreut stî l' prumî setleu) et « [[veye]] » (cinse Tanco).
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}}
** {{pzc}} {{AFE|tɑ̃.'vɛj}}
* {{Ric|Tan.veye}}
==={{H|no prôpe|wa}}===
{{~}} {{f}}
# {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Pondrome]], asteure onk de viyaedjes do grand [[Biarin]].
#* Djôzef Dawagne a vnou å monde a {{~}} « la ki l' monde a stî ralongui avou des plantches », dit-st i.
<center><gallery>
Plake Tanveye.jpg
Tanveye cou d' saetch.jpg
Tanveye intrêye.jpg
Pondrôme JPG01.jpg
</gallery></center>
==== {{H|parintaedje}} ====
[[Tanton]]
==== {{H|ortografeye}} ====
{{Orto
| Tanvèye = TG1 p. 89 a Pondrome (tanvèye)
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|viyaedje
|fr= {{t+|fr|Thanville}}, {{t+|fr|Tahauville}}
}}
=== {{H|sourdants}} ===
Etimolodjeye : Li prumî boket di Tanveye et [[Tanton]] est dandjreus assez l' minme, li dominne di Tanton åyant stî defini come estant « inte Wimbe et Snåye » (''inter confines aquarum Wambria et Ceneli'', 943, papîscrît di l' abeye di Ståvleu). Eyet Snåye, c' est l' aiwe ki passe a Tanveye.
=== {{H|waitîz eto}} ===
{{wp}}
2c3syo8j9yngx8wanji8op72la5glf3
Categoreye:Addjectifs do francès avou l' cawete -ier
14
76864
433377
2026-05-02T12:08:42Z
Lucyin
218
Pådje ahivêye avou «[[Categoreye:Addjectifs do francès|ier]] [[Categoreye:Mots do francès avou l' cawete -ier]]»
433377
wikitext
text/x-wiki
[[Categoreye:Addjectifs do francès|ier]]
[[Categoreye:Mots do francès avou l' cawete -ier]]
k9iqwip298d2mmcm1xzmix1u8lgm27n
Categoreye:Mots do francès avou l' cawete -ier
14
76865
433378
2026-05-02T12:09:25Z
Lucyin
218
Pådje ahivêye avou «[[Categoreye:Mots do francès sorlon leu cawete|ier]]»
433378
wikitext
text/x-wiki
[[Categoreye:Mots do francès sorlon leu cawete|ier]]
4ksziu54t5v2ovrp5l5t8lukuvk8m8v
premier
0
76866
433381
2026-05-02T12:32:47Z
Lucyin
218
Pådje ahivêye avou «== {{L|fr}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|primarius|sourd=la|ling=fr}} (dirî) {{çdom}} {{caw|ier|a+s|fr}}. === {{H|Addj|fr}} === {{-addj-|ling=fr|o=premier|f=première}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}} # [[prumî]]. #* {{lang|fr|C'étaot la {{~|première}} fois.}} #** C' esteut l' prumî côp. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[en premier lieu]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[premièrement]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[premier-né]] * premier min...»
433381
wikitext
text/x-wiki
== {{L|fr}} ==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|primarius|sourd=la|ling=fr}} (dirî) {{çdom}} {{caw|ier|a+s|fr}}.
=== {{H|Addj|fr}} ===
{{-addj-|ling=fr|o=premier|f=première}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}}
# [[prumî]].
#* {{lang|fr|C'étaot la {{~|première}} fois.}}
#** C' esteut l' prumî côp.
==== {{H|ratourneures}} ====
# [[en premier lieu]]
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[premièrement]]
==== {{H|mots d' aplacaedje}} ====
* [[premier-né]]
* [[premier ministre]]
* [[premierministrable]] / [[premier ministrable]]
==== {{H|contråve}} ====
* [[dernier]]
=== {{H|Su|fr}} ===
{{-su-|ling=fr|o=premier|f=première}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî]].
#* {{lang|fr|Il est arrivé {{~}}.}}
#** Il a-st arivé l' prumî.
=={{L|nl}}==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Epr|premier|fr|nl}} (scawaedje di « premier ministre »).
==={{H|sustantif|nl}}===
{{-sunl-|ling=nl|pl=premiers}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî minisse]].
#* {{lang|nl|Nog nooit scoorde een {{~}} zo goed als DW; eerdere {{~s}} bleven daar ver onder.}} {{s|[[w:HLN|HLN]]|do 14 di måss 2026 p. 2}}
#** Nou prumî minisse n' a måy fwait on si bea scôre; les prumîs minisses di dvant estént foirt ådzo d' ça.
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[premierschap]]
q6uwnne71bl1fhak80qmprvtpclwyf0
433383
433381
2026-05-02T14:27:13Z
Lucyin
218
433383
wikitext
text/x-wiki
== {{L|fr}} ==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|primarius|sourd=la|ling=fr}} (dirî) {{çdom}} {{caw|ier|a+s|fr}}.
=== {{H|limerotant addjectif|fr}} ===
{{-addj-|ling=fr|o=premier|f=première}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}}
# [[prumî]].
#* {{lang|fr|C'était la {{~|première}} fois.}}
#** C' esteut l' prumî côp.
==== {{H|ratourneures}} ====
# [[en premier lieu]]
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[premièrement]]
==== {{H|mots d' aplacaedje}} ====
* [[premier-né]]
* [[premier ministre]]
* [[premierministrable]] / [[premier ministrable]]
==== {{H|contråve}} ====
* [[dernier]]
=== {{H|Su|fr}} ===
{{-su-|ling=fr|o=premier|f=première}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî]].
#* {{lang|fr|Il est arrivé {{~}}.}}
#** Il a-st arivé l' prumî.
=={{L|nl}}==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Epr|premier|fr|nl}} (scawaedje di « premier ministre »).
==={{H|sustantif|nl}}===
{{-sunl-|ling=nl|pl=premiers}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî minisse]].
#* {{lang|nl|Nog nooit scoorde een {{~}} zo goed als DW; eerdere {{~s}} bleven daar ver onder.}} {{s|[[w:HLN|HLN]]|do 14 di måss 2026 p. 2}}
#** Nou prumî minisse n' a måy fwait on si bea scôre; les prumîs minisses di dvant estént foirt ådzo d' ça.
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[premierschap]]
daw83rut4or3xkryi3n83tqm9gqccfy
433384
433383
2026-05-02T14:27:55Z
Lucyin
218
433384
wikitext
text/x-wiki
== {{L|fr}} ==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|primarius|sourd=la|ling=fr}} (prumî) {{çdom}} {{caw|ier|a+s|fr}}.
=== {{H|limerotant addjectif|fr}} ===
{{-addj-|ling=fr|o=premier|f=première}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}}
# [[prumî]].
#* {{lang|fr|C'était la {{~|première}} fois.}}
#** C' esteut l' prumî côp.
==== {{H|ratourneures}} ====
# [[en premier lieu]]
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[premièrement]]
==== {{H|mots d' aplacaedje}} ====
* [[premier-né]]
* [[premier ministre]]
* [[premierministrable]] / [[premier ministrable]]
==== {{H|contråve}} ====
* [[dernier]]
=== {{H|Su|fr}} ===
{{-su-|ling=fr|o=premier|f=première}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî]].
#* {{lang|fr|Il est arrivé {{~}}.}}
#** Il a-st arivé l' prumî.
=={{L|nl}}==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Epr|premier|fr|nl}} (scawaedje di « premier ministre »).
==={{H|sustantif|nl}}===
{{-sunl-|ling=nl|pl=premiers}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî minisse]].
#* {{lang|nl|Nog nooit scoorde een {{~}} zo goed als DW; eerdere {{~s}} bleven daar ver onder.}} {{s|[[w:HLN|HLN]]|do 14 di måss 2026 p. 2}}
#** Nou prumî minisse n' a måy fwait on si bea scôre; les prumîs minisses di dvant estént foirt ådzo d' ça.
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[premierschap]]
r02svgcerlbit1jncboatmfnxsd3m60
strèt
0
76867
433396
2026-05-02T15:35:45Z
Lucyin
218
Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == {{-spodiv-|[[sitrèt]] / [[sutrèt]]|[[strèt]]}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|stroet}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|stʀɛ}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=strèt|f=strète}} {{~}} {{o}} # [[stroet]]. #* {{lang|wa-fel|Vosse cote èst trop {{~e}}.}} #** Vosse cote est trop stroete. #* {{lang|wa-fel|Mu col èst trop {{~}}, i m' sutronle.}} {{s|S0}} #** Mi col est trop stroet, i m' sitronne. ==== {{H|Sp}} ==== {{WM-Fel}}, {...»
433396
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa-fel}} ==
{{-spodiv-|[[sitrèt]] / [[sutrèt]]|[[strèt]]}}
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|stroet}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}} {{AFE|stʀɛ}}
=== {{H|Addj|wa-fel}} ===
{{-addjwa-|o=strèt|f=strète}}
{{~}} {{o}}
# [[stroet]].
#* {{lang|wa-fel|Vosse cote èst trop {{~e}}.}}
#** Vosse cote est trop stroete.
#* {{lang|wa-fel|Mu col èst trop {{~}}, i m' sutronle.}} {{s|S0}}
#** Mi col est trop stroet, i m' sitronne.
==== {{H|Sp}} ====
{{WM-Fel}}, {{BA-Fel}}
==== {{H|Or}} ====
{{Orto
| strèt = C8,S0,S117
}}
84l4k1i9yqtbsxx1ra6rx9p4lzwnxmi
433398
433396
2026-05-02T15:39:14Z
Lucyin
218
433398
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa-fel}} ==
{{-spodiv-S-Fel|[[strèt]]|[[sitrèt]] / [[sutrèt]]|-}}
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|stroet}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}} {{AFE|stʀɛ}}
=== {{H|Addj|wa-fel}} ===
{{-addjwa-|o=strèt|f=strète}}
{{~}} {{o}}
# [[stroet]].
#* {{lang|wa-fel|Vosse cote èst trop {{~e}}.}}
#** Vosse cote est trop stroete.
#* {{lang|wa-fel|Mu col èst trop {{~}}, i m' sutronle.}} {{s|S0}}
#** Mi col est trop stroet, i m' sitronne.
==== {{H|Sp}} ====
{{BA-Fel}}, {{BoDji}}
==== {{H|Or}} ====
{{Orto
| strèt = C8,S0,S117
}}
00aitqdxo82ugvkza0ooarfdlv8myvw
streût
0
76868
433399
2026-05-02T15:44:07Z
Lucyin
218
Pådje ahivêye avou «{{MR|streut}} == {{L|wa-fel}} == {{-spodiv-S-Fel|[[streût]]|[[sitreût]] / [[sutreût]]|-}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|stroet}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|stʀøː}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=streût|f=streûte}} {{~}} {{o}} # [[stroet]]. #* {{lang|wa-fel|Li gris, {{~}} p’tit monde d’Aimé vint dè voler a bokèts.}} {{s|JPD|s: Contes di m’ payis èt d’ co pus lon/IV|lijhåve so Wikisourd}} #** Li gris stroet ptit monde da...»
433399
wikitext
text/x-wiki
{{MR|streut}}
== {{L|wa-fel}} ==
{{-spodiv-S-Fel|[[streût]]|[[sitreût]] / [[sutreût]]|-}}
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|stroet}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}} {{AFE|stʀøː}}
=== {{H|Addj|wa-fel}} ===
{{-addjwa-|o=streût|f=streûte}}
{{~}} {{o}}
# [[stroet]].
#* {{lang|wa-fel|Li gris, {{~}} p’tit monde d’Aimé vint dè voler a bokèts.}} {{s|JPD|[[s:
Contes di m’ payis èt d’ co pus lon/IV|lijhåve so Wikisourd}}
#** Li gris stroet ptit monde da Aimé vént do voler a bokets.
==== {{H|Sp}} ====
{{WL-Fel}}
==== {{H|Or}} ====
{{Orto
| streût = E1,E34
}}
ted7w2ctnebum5vt9gra9x2au4jo7ho
pre̊mi
0
76869
433403
2026-05-02T16:10:36Z
Lucyin
218
Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=pre̊mi|f=pre̊me̊ne}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|wa-fel|Le̊ {{~}} que̊ broke è lét, c'èst l' ce̊ que̊ ve̊crè l' pe̊s longtimps.}} {{s|C61|p. 700}}»
433403
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa-fel}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}}
=== {{H|Addj|wa-fel}} ===
{{-addjwa-|o=pre̊mi|f=pre̊me̊ne}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî]].
#* {{lang|wa-fel|Le̊ {{~}} que̊ broke è lét, c'èst l' ce̊ que̊ ve̊crè l' pe̊s longtimps.}} {{s|C61|p. 700}}
chg1jbyaib5vnepsqzp1w03r3ugmhtm
433405
433403
2026-05-02T16:13:03Z
Lucyin
218
433405
wikitext
text/x-wiki
{{MR|prëmi}}
== {{L|wa-fel}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}}
=== {{H|Addj|wa-fel}} ===
{{-addjwa-|o=pre̊mi|f=pre̊me̊ne}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî]].
#* {{lang|wa-fel|Le̊ {{~}} que̊ broke è lét, c'èst l' ce̊ que̊ ve̊crè l' pe̊s longtimps.}} {{s|C61|p. 700}}
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WMrp-Fel}}
==== {{H|ortografeye}} ====
{{Orto
| pre̊mi = O61
}}
cue4urqvftoqb958u1uzh9cs2cmkhom
433408
433405
2026-05-02T16:17:06Z
Lucyin
218
433408
wikitext
text/x-wiki
{{MR|prëmi}}
== {{L|wa-fel}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}}
=== {{H|Addj|wa-fel}} ===
{{-addjwa-|o=pre̊mi|f=pre̊me̊ne}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî]].
#* {{lang|wa-fel|Le̊ {{~}} que̊ broke è lét, c'èst l' ce̊ que̊ ve̊crè l' pe̊s longtimps.}} {{s|C61|p. 700}}
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WMrp-Fel}}
==== {{H|ortografeye}} ====
{{Orto
| pre̊mi = C61
}}
6wb15hgieal5ap5g1jd5yzhwh6hxmv0
prëmi
0
76870
433407
2026-05-02T16:16:44Z
Lucyin
218
Pådje ahivêye avou «{{MR|pre̊mi}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=prëmi|f=prëmëne}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|wa-fel|I s’ont mètë d’acônrd quë l’ cë qu’arëvrot l’ {{~}} a fé satchi s’ pardëssu a l’ome, cë sèrot lë l’ pës fwârt.}} {{s|André Jancart|{{BiSo}} s: Lë bîje èt l’ solia së dë...»
433407
wikitext
text/x-wiki
{{MR|pre̊mi}}
== {{L|wa-fel}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}}
=== {{H|Addj|wa-fel}} ===
{{-addjwa-|o=prëmi|f=prëmëne}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî]].
#* {{lang|wa-fel|I s’ont mètë d’acônrd quë l’ cë qu’arëvrot l’ {{~}} a fé satchi s’ pardëssu a l’ome, cë sèrot lë l’ pës fwârt.}} {{s|André Jancart|{{BiSo}} [[s:
Lë bîje èt l’ solia së dëspëtin’|lijhåve so Wikisourd]]}}
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WMrp-Fel}}
==== {{H|ortografeye}} ====
{{Orto
| prëmi = C65
}}
7tt0cixo3d3qooxe1qen5ew6xfarxt4
433409
433407
2026-05-02T16:18:11Z
Lucyin
218
433409
wikitext
text/x-wiki
{{MR|pre̊mi}}
== {{L|wa-fel}} ==
=== {{H|etimolodjeye}} ===
{{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}.
=== {{H|Pr}} ===
* {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}}
=== {{H|Addj|wa-fel}} ===
{{-addjwa-|o=prëmi|f=prëmëne}}
{{~}} {{o}}
# [[prumî]].
#* {{lang|wa-fel|I s’ont mètë d’acônrd quë l’ cë qu’arëvrot l’ {{~}} a fé satchi s’ pardëssu a l’ome, cë sèrot lë l’ pës fwârt.}} {{s|André Jancart|{{BiSo}}, [[s:Lë bîje èt l’ solia së dëspëtin’|lijhåve so Wikisourd]]}}
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WMrp-Fel}}
==== {{H|ortografeye}} ====
{{Orto
| prëmi = C65
}}
76uvxkexab32f2p73d78850vabuhxl8