Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.46.0-wmf.26 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet deur 0 7210 433434 395965 2026-05-03T09:23:43Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433434 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|døːʀ|daːʀ|dɔʀ|dɛʀ|dyʀ|dœʀ|dyːʀ}} {{lk-fon|1|23|costeure}} ** {{pzc}} {{AFE|døːʀ}} * {{Ric}} === {{H|Addj|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # ki n’ si leye nén aler åjheymint, cwand on tchôke dissu. #* C’ est {{~}}, saiss, del tchå d’ viye vatche. #* El tchå est {{~|deure}} come del pire. # ki fwait schoûter les ôtes al baguete, et les pûni åjheymint. #* Il esteut {{~}} avou ses efants, mins il î esteut por lu ossu. # målåjhey a fé, a passer. #* Vs åroz co sacwants {{~|deurès}} samwinnes a passer, pu, avou l’ tins, on roveye totafwait. # {{linw|wa}} ki n’ fwait nén aler les coides del vwès, tot cåzant d’ ene cossoune. #* Li lete « p » est ene {{~|deure}} cossoune. ==== {{H|Reu}} ==== # {{r|[[deur come del pire]]}} # {{r|[[pus vî l’ boû, pus deure li coine]]}} ==== {{H|Pa}} ==== * [[deurté]], [[duristé]], [[duresse]], [[dureur]] * [[deurmint]] * [[durea]], [[durete]], [[durion]] * [[deuri]] * [[adeuri]], [[adeurixhaedje]] * [[edurer]], [[edurance]], [[eduraedje]], [[edureu]], [[redurer]] ==== {{H|A}} ==== * [[deure plake]] ==== {{H|Si}} ==== * (tere) : [[macasse]] * (caractere) : [[straegne]], [[strik]] * (moumint) : [[målåjhey]], [[rujhûle]] * (cossoune): [[divuzlêye]] ==== {{H|Ct}} ==== * (fizike) : [[mol]], [[tinre]] * (caractere) : [[doûs]], [[binamé]], [[vayant]], [[tinre]], [[tinrûle]] * (moumint) : [[bon]], [[plaijhant]] * (cossoune): [[vuzlêye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dâr, dâre = E34 | deur, deure = R9,R10,R11:deur,R13,R15 | deûr, deûre = E1 | dorre = E212 | dur, dure = S0 | dûr, dûrte = O4 <!-- femrin a trover --> | dâr = E177a | dèr = C8, S17,S117 | deur = C1, E177a | dor = E21 | dur = O0 | dûr = O2 | dùr = O3 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|ki n’ si leye nén aler åjheymint, cwand on poûsse dissu |ary= {{t+|ary|ral={{loyén|ling=ary|qaç7}} (qaçH)|قاصح|ar-fafl=قاصْح}} |de= {{t+|de|hart}} |en= {{t+|en|hard}} |es= {{t+|es|duro}} |fr= {{t+|fr|dur}} |nl= {{t+|nl|hard}} }} {{ratour|ki fwait schoûter les ôtes al baguete, et les pûni åjheymint |fr= {{t+|fr|dur}} |en= {{t+|en|strict}}, {{t+|en|severe}} in discipline |ary= {{t+|ary|واعر|ral=wa3r|ar-fafl=واعْر}} }} {{ratour|målåjhey a fé, a passer |fr= {{t+|fr|dur}} |en= {{t+|en|hard}} |ary= {{t+|ary|صعيب|ral=çe3ib}} }} {{ratour|cossoune |fr= {{t+|fr|sourde}} |en= {{t+|en|hard}} }} === {{H|Su|wa}} === {{~}} # sacwè ki n' candje nén d' cogne. #* Les crompires po vinde, ti n' prins k' les {{~es}}, hin. # onk ki pûnixh voltî, onk ki n' mostere nén k' il a må. #* Ça serè on {{~}}, vosse valet : il a toumé et n' nén braire # {{n-ct|wa}} {{tsg|wa}} foete, dins ene dispouye. #* Dji magne pus voltî l' {{~}}. == {{L|nl}} == === {{H|Su|nl}} === {{-sunl-EN}} {{~}} {{f}}/{{o}} # [[ouxh]]. hxcpl0m2dbiktpgko54dqo9lmxua5yl dijh 0 7307 433394 384127 2026-05-02T15:16:24Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433394 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdjla|decem}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{dC}} {{AFE|diː|diːʃ}} *** {{dV}} {{AFE|diːʒ|diːz|diːh|diːç|diːj}} ** {{pzc}} *** {{dC}} {{AFE|diː}} *** {{dV}} {{AFE|diːʒ}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{-alo2-|dijh|dî}} {{~}} # [[nombe]] 10, come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (••••• •••••). #* Nouv et {{~}} ; i gn aveut del bijhe. {{s|contene|{{s?}}}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dijhinme]], [[dijhinmmint]] * [[dijhinne]], [[dijhinnî]] * [[dijhea]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[di-set]] * [[dijh-ût]], [[dijh-nouv]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto <!-- scrijhaedje nén candjåve ou dijh / dî ? --> | dijh = R9,R10,R11,R13 <!-- div. voy. / div. cosn. --> | dîj u dîch / dî = C1 | dîje / dî = C9 | dîh / dî = E1:dîh,E34,E177a:Grammaire#Noms_de_nombre. (p.6),E203:dîh | dih u di-h / di = E177a | dîj u dîs = O2 (« dîj ans »\, « dîj-neuf »\, « dîs-efants »\, « dîs feumes »\, « dîs-sèt ») | dîj u dîj’ = O4 (« dîj’ eures »\, « dîj’nèf »\, « dîchèt′ ») | dîj’ u dij u dîz’ / dî = CO4 (« dî couméres »\, « dîz’-ome »\, « dij’-neuf » u « dij-neuf ») <!-- cogne divant cossoune a cweri --> | dîj = O0 | dîje = C8 | dîh = E21,E177b | dih = E178 | dixh = TBov | dixhe = E212 <!-- cognes sipeciåles --> | dîe = C9 (dins « dîe-ûte ») }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|dix}} |en= {{t+|en|ten}} |nl= {{t+|nl|tien}} |it= {{t+|it|dieci}} |pl= {{t+|pl|dziesięć}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{tpl|wa}} # [[dijhinne]]. #* Ça fwait ki des {{~}} et des {{~}} d’ eplaideus ont skepyî emey li payis burton. {{s|JCay}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| {{Lka-ra|dijhinne}} }} o9h6c4073bwvgald3f2ilsiqn0g4gs3 dijh-nouv 0 7308 433400 345893 2026-05-02T15:51:05Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433400 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|dijh}} et « [[nouv]] ». === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|diːh.'nuːf|diːç.'nuːf|diːʒ.'nuːf|diʒ.'nuːf|diːʒ.'nyːf}} ** {{pzc}} {{AFE|diːʒ.'nuːf}} * {{Ric|dijh-·nouv}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 19, inte [[dijh-ût]] et [[vint#Walon 2|vint]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/•••••••••). ==== {{H|Pa}} ==== * [[dijh-nouvinme]] ==== {{H|MV}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dîh-noûf = E34,E177a:Grammaire#Noms_de_nombre. | dîh-noûf’ = E1 | dîh-noûv = E203:an (a ''an'') | dih-nouve = JKlc | dijh-nouv = R9,R10,R11 | dijneuf = C8 | dîjnoûf = C1 | dixhnouve = E212 }} * Dins [[Sourdant:E177|E177]], 1823, p. 6, intro., on pout lére « dîh noûf » (sins loyeure), ey å mot « dih-ûtt » on trouve eto « dîx-noûf » (avou loyeure, mins avou ''x'' a ''dih''), surmint k’ i fåt comprinde « dîh-noûf ». ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|dix-neuf}} |en= {{t+|en|nineteen}} |it= {{t+|it|diciannove}} |nl= {{t+|nl|negentien}} |pl= {{t+|pl|dziewiętnaście}} }} mooh62g9sp2agotyd6mxnb34m49exdt 433401 433400 2026-05-02T15:51:56Z Srtxg 1009 /* {{H|Pa}} */ 433401 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|dijh}} et « [[nouv]] ». === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|diːh.'nuːf|diːç.'nuːf|diːʒ.'nuːf|diʒ.'nuːf|diːʒ.'nyːf}} ** {{pzc}} {{AFE|diːʒ.'nuːf}} * {{Ric|dijh-·nouv}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 19, inte [[dijh-ût]] et [[vint#Walon 2|vint]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/•••••••••). ==== {{H|Pa}} ==== * [[dijh-nouvinme]] * [[dijh-nouvinne]] ==== {{H|MV}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dîh-noûf = E34,E177a:Grammaire#Noms_de_nombre. | dîh-noûf’ = E1 | dîh-noûv = E203:an (a ''an'') | dih-nouve = JKlc | dijh-nouv = R9,R10,R11 | dijneuf = C8 | dîjnoûf = C1 | dixhnouve = E212 }} * Dins [[Sourdant:E177|E177]], 1823, p. 6, intro., on pout lére « dîh noûf » (sins loyeure), ey å mot « dih-ûtt » on trouve eto « dîx-noûf » (avou loyeure, mins avou ''x'' a ''dih''), surmint k’ i fåt comprinde « dîh-noûf ». ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|dix-neuf}} |en= {{t+|en|nineteen}} |it= {{t+|it|diciannove}} |nl= {{t+|nl|negentien}} |pl= {{t+|pl|dziewiętnaście}} }} gexqxsc7g3rnwuzttb1aq0iucp3v84g dijhnouvinme 0 7309 433402 374638 2026-05-02T16:02:04Z Srtxg 1009 433402 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{!Rif|dijh-nouvinme}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|dijh-nouv}} (avou rsaetchaedje del loyeure dins l' parintaedje) {{caw|inme|s|wa}}. === {{H|limerotant addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=dijhnouvinme|f=dijhnouvinme}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-tpdv}} # ôre ki corespond å limero 19. #*C' esteut diviè l' deujhinme mitan do {{~}} sieke. ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | dîh-noûvême = E34 | dîh-noûvinme = E1 | dijh-nouvinme = R9,R10,R11:dijh-nouv | dixhnouvime = E212 }} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o&f}} # boket k' on-z a cwand on pårtixh ene sacwè e dijh-nouv. {{nourat}} 1esa8mv64b138ilks3rrdd5isj2wcv3 dijh-ût 0 7310 433404 345894 2026-05-02T16:11:40Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433404 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|dijh}} et « [[ût]] ». === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|diː.'hyːt|diː.'ʒyːt|diːʒ.'jyːt|diːʒ.'wit}} ** {{pzc}} {{AFE|diː.'ʒyːt}} * {{Ric|dijh-·ût}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 18, inte [[di-set]] et [[dijh-nouv]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/••••••••). #* C’ esteut on djonnea k’ aveut, o, di-set, {{~}} ans, va, et k’ aveut stî e scole a Abidjan ; c’ est lu ki fjheut do ratourneu. {{s-rif|YGou}} ==== {{H|Reu}} ==== # {{r|e dijh-ût}} : e 1918 (2018…). # {{r|guere catoize dijh-ût}} : [[w:guere 14-18|guere 14-18]] ==== {{H|Pa}} ==== * [[dijhûtinme]] * [[dijhûtinne]] ==== {{H|MV}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dih-hut = JKlc | dîh-ût = E34 | dîh-ût′ = E1 | dih-ûtt = E177a (1823) | dijh-ût = R9,R10,R11 | dîjût′ = C1 | dîj-wit = O0 | dîj-wit′ = S117 | dîj yût′ = C99 | dixhûte = E212 |- = R13 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|dix-huit}} |en= {{t+|en|eighteen}} |it= {{t+|it|diciotto}} |nl= {{t+|nl|achttien}} |pl= {{t+|pl|osiemnaście}} }} 555jdqbuebrt6q709wdd2jwhi3wbvjo dijhûtinme 0 7311 433406 359313 2026-05-02T16:14:33Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433406 wikitext text/x-wiki {{MR|dijh-ûtinme}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl}} « [[dijh]] », « [[ût]] » et {{caw|inme|r=1}}. === {{H|prononçaedje}} === {{dal}} Disfondowes: dîj-ûtin.me, dîj-yûtin.me, dîh-ûtin.me, dîh-ûtîme, dîj-yutième, dîj-witime. === {{H|limerotant addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv-E|dijhûtinm}} {{~}} {{o&f}} {{a-tpdv}} # metou (metowe) e l’ ôre ki corespond å limero 18. #* Il a-st arivé {{~}} å 1500 metes. #* C’ est l’ {{~}} lete di l’ alfabet. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|of=dijhûtinme}} {{~}} {{o&f}} # boket k’ on-z a cwand on pårtixh ene sacwè e [[dijh-ût]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dîh-ûtême = E34 | dîh-ûtinme = E1 | dijh-ûtinme = R9,R10,R11:dijh-ût | dîjûtyin.me = C1 | dîj-witième = O0 | dixhutime = E212 |- = C8, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour | fr = {{t+|fr|dix-huitième}} }} shkztvp74go6dl4pdce0s8wlu0q3rtu dijhinme 0 7317 433397 349525 2026-05-02T15:37:18Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433397 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|dijh}} {{caw|inme|a+s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|di.ˈʒɛ̃m}} * {{Ric|di.jhinme}} === {{H|limerotant addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv}} {{~}} {{o&f}} {{a-tpdv}} # metou (metowe) e l’ ôre ki corespond å limero 10. #* « J » c’ est l’ {{~}} lete di l’ alfabet. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|of=nouvinme}} {{~}} {{o&f}} # ôre ki corespond å limero 10. #* Il a-st arivé {{~}}. # boket k’ on-z a cwand on pårtixh ene sacwè e [[dijh]]. ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-123-inme|10|nouvinme|onzinme}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dîhême = E34 | dîhîme = E21 | dîhinme = E1:dîh | dijhinme = R9,R10,R11:dijh | dîjinme = C9 | dîjyin.me = ? | dixhîme = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour | fr = {{t+|fr|dixième}} }} 0wqg8kf0w5sy931vl7zo6ua5emjy3tq dijhinne 0 7318 433395 392576 2026-05-02T15:33:48Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433395 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|dijh}} {{caw|inne|s|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|diː.'ʒɛ̃n|diː.'ʒɛn|diː.'hɛ̃n}} {{BS|jh}} ** {{pzc}} {{AFE|diː.'ʒɛ̃n}} * {{Ric|di·jhinne}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # a pô près [[dijh]]. #* Cwand l’ pourcea årè wangnî ene {{~}} di kilos, nos l’ axhorrans. {{s-rif|A. Moors-Schoefs {{s?}}}} #* I tnént ene pitite cinse : sacwants bounîs d’ pasteure, troes cwate vatches et ene {{~}} di bedêyes. {{s-rif|HMat}} #* Dj’ a stî picî pa les Boches ene {{~}} di djoûs après lu. {{s-rif|ADew}} #*Nos n' avans co tot a schipe ene {{~}} d' airtchîs {{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|25}}}} # {{mat|wa}} sinifiance do chife metou l’ deujhinme a cmincî del droete, dins on nombe sicrît e chifes arabes. #* Adicionez les unités, adonpwis, les {{~s}}. # {{cato|wa}} shûte di dijh [[grin]]s so on [[tchaplet]]. #* Vos diroz deus {{~s}} di tchapelet. # {{istw|wa}} troke di dijh måjhons, dins on viyaedje, ki les djins s’ etraidént po totès sôres di corwêyes. #* Li grand Dedè si dveut fé côper l’ djambe, rogneye del grangrinne. Mins i n’ aveut nén l’ moyén d’ payî l’ medcén. Adon, li {{~}} s’ a propôzé po fé l’ ovraedje el plaece di l’ årtisse. {{s-rif|EBen}} ==== {{H|Reu}} ==== # {{r|[[des dijhinnes et des dijhinnes|des dijhinnes (et des dijhinnes)]]}} : [[bråmint]]. #* A on moumint dné, des {{~s}} di biesses ont peté evoye e fjhant on brut d’ tos les diåles : c’ esteut des sodoirmants. {{s-rif|LMbba}} ==== {{H|Pa}} ==== * [[dijhinnî]] * {{Lka-pa|dijh}} ==== {{H|A}} ==== * [[dijhinne d’ anêyes]] ==== {{H|Si}} ==== * (des dijhinnes) : [[des dijh et des dijh]] * (troke di dijh manaedjes s’ etraidant) : [[dijhinnî]] ==== {{H|MV}} ==== * [[troejhinne]], [[cwatrinne]], [[cénkinne]], [[shijhinne]], [[setinne]], [[ûtinne]], [[nouvinne]], [[dimeye dijhinne]], [[dozinne]], [[dimeye dozinne]] * [[vintinne]], [[trintinne]], [[cwarantinne]], [[céncwantinne]], [[swessantinne]], [[septantinne]], [[ûtantinne]], [[nonantinne]], [[cintinne]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dîhéne = E21 | dîhêne = E34 | dîhinne = E1:dîh | dîjène = O2,O3 | dijhinne = R9,R10,R11:dijh | dijînne = C8 | dîjînne = C9 | dîjinne = S117 | dîjin.ne = C1 | dixhêne = E212 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|a pô près dijh |fr= {{t+|fr|dizaine}} |nl= {{t+|nl|tiental}} |en= {{t+|en|decade}} |es= {{t+|es|década}} }} {{ratour|troke di dijh manaedjes ki s’ etraidnut |fr= {{t+|fr|dizainier}}, {{t+|fr|dizenier}} ''(Beldjike, el France, li mot a èn ôte sinse)'' }} rxwgsl72ta2fe6fw2wacvbvycncz0ov dinner 0 7369 433382 426054 2026-05-02T14:24:46Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433382 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdjpala}} {{*}} «disiūnāre» (arester d' [[djuner]]); {{çdom}} , {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɛ.ne|dɛ.nɛ|diː.ne|diː.nɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|dɛ̃ː.'ne}} * {{Ric|din·ner}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=dinn|come=bouter}} {{~}} # {{vsc}} [[magnî]] å mitan del djournêye. #* Mi, dji {{~|dinne}} a doze eures petantes. #* TÅTÎ. - Viè kéne eure ?<br>LÅRGOSSE. - Cwand dj' pôrè. Après li rvuwe, edon,<br>Avou tos mes tabeurs<!--tamboûrs--> dji va boere kékes hûfions<br>Sol hawea ; dj' va {{~}}, pwis dj' vén å pus abeye.<br>TÅTÎ. - Va po çoula ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne IV, v. 75-78}} # {{vc}} diner a (kéconk) a magnî a nonne. #* Estoz bén {{~|dinné}} ? ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dinner a l' eurêye}} : dinner todi al minme eure, sovint nonne. #* Gn a rén d' té ki l' {{~}} a l' eurêye. # {{r|dinner foû-z eure}} : èn nén dinner a nonne. # {{r|dinner foû}} u : {{r|di dfoû}} u : {{r|å dfoû}} : èn nén dinner e s' måjhone. # {{r|dinner come les gros}} u : {{r|e régue di gros}} : dinner tård. # {{r|diner a dinner}} : diner a magnî a nonne. # {{r|fé a dinner}} : aprester l' eurêye di nonne. # {{r|riçure a dinner}} : riçure des djins po magnî a nonne. # {{r|poirter a dinner}} : poirter l' amagnî d' nonne al plaece ki les djins travayèt. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dinner#Sustantif|dinner]] (sustantif-viebe) * [[dinnaedje]], [[dinneu]] * [[ridinner]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (magnî el mitan del djournêye) : [[mareder]], [[nonner]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | dîné = E203 | dîner = E1,E21,E34, S0 | din.nè = C1 | dinner = R9,R10:20192,R11,R13 | din.ner = O0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|magnî a nonne |fr= {{t+|fr|déjeuner}} ''(France)'', {{t+|fr|dîner}} / {{t+|fr|diner}} ''(Beldjike, Swisse, Louwiziane, Kebek)'' |en= to {{t+|en|lunch}}, to have {{t+|en|lunch}} |nl= {{t+|nl|middageten}}, {{t+|nl|dineren}} |de= {{t+|de|zu Mittag essen}} |es= {{t+|es|comer}}, {{t+|es|almorzar}} |ca= {{t+|ca|dinar}} |ary= {{t+|ary|تغدّى|ral=tghedda|ar-fafl=تْغدّى}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{inf-su|wa}} # [[eurêye]] di [[nonne]]. #* Li {{~}} est presse. #* Li {{~}} est so l' feu. #* Li {{~}} est so l' tåve. #* Li {{~}} m' toûne so li stoumak. #* On gros loulou k’ vént-st a passer,<br>Leve ene pate, et, d’ èn air ficele,<br>Ramouye påjhûlmint leu {{~}}. {{s-rif|JVpr|(1897), «Les deux djas’resses», p.121}} # grande [[eurêye]], wice k' on rçût bråmint des djins. #* Dji rfrè on {{~}} pol dicåce. #* C' est on {{~}} ki dmandrè bråmint d' l' apresse. # {{cron|wa}} [[nonne]]. #* Vos cminçroz a travayî å {{~}}. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|on dinner d' tos les djoûs}} : on dinner ordinaire. # {{r|on bon ptit dinner}} u : {{r|on dinner come a l' dicåce}} : on dinner k' a shonné bon. # {{r|dinner come a l' dicåce}} : bén dinner. # {{r|I n' a nén si ptit dinner ki n' a s' cafè}} : dijhêye po-z aveur, u po ofri ene djate di cafè après l' dinner. # {{r|fé les dinners}} : s' ocuper do fé a magnî et d' aprester totafwait po les dinners. # {{r|on dinner d' curés}} u : {{r|d' adoråcions}} : on plantiveus dinner. # {{r|poirter l' dinner}} : poirter l' marinde. # {{r|Après on parey dinner, on pout roter conte li vint d' bijhe}} u : {{r|ça toûne a dinner d'adoråcions}} : dijhêyes po lowandjî on dinner. # {{r|so l' eure do dinner}} u : {{r|å dinner}} : di nonne a ene eure. #* Dj' î a stî å dinner. #: rl a: [[ådinner]]. #: {{lang|fr|F. sur le temps de midi.}} # {{r|viè l' dinner}} : viè nonne. # {{r|divant l' dinner}} : del matinêye. #: rl a: [[divant-l'-dinner]]. # {{r|après l' dinner}} : å cminçmint d' l' après-nonne, di 13 a 15 e. ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[nonnêye]], [[marinde]] ==== {{H|FA}} ==== li francès «[[dîner]]» et l' inglès «[[dinner]]» volèt dire «[[soper]]». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | diné = E212 | dînè = C1, O0 | dîné = E203 | dîner = E1,E21,E34, S0 | din.nè = C1 | dinner = O3, R9,R10:12881,R11 | din.ner = O0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|eurêye di nonne |fr= {{t+|fr|déjeûner}} ''(France)'', {{t+|fr|dîner}} ''(Beldjike, Swisse, Canada, Louwiziane'') |en= {{t+|en|lunch}} |nl= {{t+|nl|middagmaal}} |de= {{t+|de|Mittagessen}} |es= {{t+|es|comida}} |ar= {{t+|ar|غداء|ral=ghada'|ar-fafl=غَداء}} |ary= {{t+|ary|غدا|ral=ghda|ar-fafl=غْدا}} }} {{ratour|nonne {{Lka-ra|nonne}} }} == {{L|en}} == === {{H|Pr}} === {{WAFE}} /ˈdɪnə(ɹ)/ === {{H|Su|en}} === {{-su-|ling=en}} {{~}} # {{=wa|en}} ab8dt0cz3bnl0f2r2hwbu6xn5xy0m17 dinrêye 0 7374 433386 417158 2026-05-02T14:36:29Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433386 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == <gallery> File:Grins di frumint speate avoenne oidje.jpg|cwate dinrêyes d' awousse File:Flaxhaedje.jpg|dinrêyes flaxheyes </gallery> ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|dinî}} {{Ris-R}} {{caw|êye|s|wa}}; (martchandijhe k' on-z a po on dnî). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɛ̃.'ʀɛːj|dɛ̃.'ʀeːj|dɛ̃.'ʀɛː|de.'ʀeːj|dɛː.'ʀɛːj}} ** {{pzc}} {{AFE|dɛ̃.'ʀɛːj}} * {{Ric|din·rêye}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{cins|wa}} boune [[fenaesse]] k' on [[ahive]] dins les tchamps, et ki dene des grins. #* Avou les bijhes, les {{~s}} sont tårdowes {{s|R10}} #* Ciste anêye ci, totes les {{~s}} sont beles al campagne {{s|R10}} #* Avou ces poureyes plouves la, on n' a co seu rintrer nos. {{~s}}. #* On-z a si bon d' ovrer, d' ovrer,</br>Divins les tchamps, divins les prés,</br>Cwand les {{~s}}</br>Sont bén wårdêyes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.33 ''L'awous′'' (1906)}} #* Dins l' crexhaedje des {{~s}}, t' as l' djermaedje, li fortchaedje, li montaedje et l' påtaedje. {{s-rif|LMbba}} # grinnes di ces plantes la #*Dinltins, les djins raidjént leus {{~s}}, po tirer les payetes et les nichtés foû des grins {{s-rif|S117}} #*E moes d' djulete, les scotons ont-st avoré so les {{~s}} et il ont scoté totes les påtes {{s-rif|S117}} {{dal}} # sacwè k' on coûtive po magnî. #* La des bounès dinrêyes. #* Ele ni ramtèt måy sol pris des {{~s}}. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Marionètes », 1924, p.118-119}} #: {{lang|fr|F. denrée, récolte.}} # çou k' on-z a dandjî po fé èn amagnî. #* Dj' aprestêye mes dinrêyes po fé l' tåte. #* Ele mete totès sôres di dinrêyes dins s' sope. #: {{lang|fr|F. ingrédient.}} # martchandeye. #* Fåt k' tchaeconk vinde des dinrêyes. #: {{lang|fr|F. marchandise.}} # sacwè d' foû pris. #* DJAN-LOUWIS. […] – Li bouneur e-st ene {{~}} k’ on n’ atchtêye nén so ç’ monde.</br>ANDRÎ. – Ki sepoz vs ? {{s-rif|JMign| « Li tchèsturlinne dèl Bèle Rotche, 1922, p.19}} # (pus stroetmint) mwaijhe martchandeye. #* Asteure, on mete totès sôres di dinrêyes dins l' farene. #* Ké dinrêye&nbsp;! #: {{lang|fr|F. produit, substance, saleté.}} #: {{r|ene drole di dinrêye}} ene laide martchandijhe. # {{r|del dinrêye a troes ônes po on franc.}} # tolminme ké prodût. #: {{lang|fr|F. matière.}} # [[sitofe]]. #* Nos irans atchter del dinrêye po s' rabiyî. #* C' esteut del dinrêye a fleurs. #: {{lang|fr|F. tissu.}} # laid mot #* Ele lyi end a dit, del dinrêye, dins s' colere {{s-rif|O3}} #: {{lang|fr|F. propos injurieux.}} # djins nén comifåt. #: {{lang|fr|F. racaille, engence.}} # [[dobleure]]. #* I lyi a fotou del dinrêye. #: {{lang|fr|F. raclée.}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== [[dinrêye d' awousse]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (boune fenaesse ahivêye): [[dinrêye d' awousse]], [[divere]], [[grin]], [[recole]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dainraie = E177a | danrée = S117 | denrée = S109 | dénrêye = [!s20es] JCay | déréye = O0,O3,O4 | dèrèye = S117 | dêrêye = S17,S117 | dinré = E212 | dinrée = C9, S109 | dinréye = C1,C8,C13, O3,O4 | dinrêye = E1,E34, O2, R9,R10,R11,R13 |- = S36,S104,S107 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|boune fenaesse |fr= {{t+|fr|céréale}}, {{t+|fr|récolte}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|dinrêye (discramiaedje)}} bonci0ssanti51hqmiquta873jwy5pb dispinse 0 7554 433392 376252 2026-05-02T14:45:44Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433392 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa|1}}=== {{Sv|dispinser}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{econ|wa}} çanses k' on dene po-z awè ene sacwè (avou l' idêye ki c' est bråmint). #* C' est bråmint des {{~s}}, tot ça {{s-rif|S0}} #* Ni rwaitîz nén al {{~}} {{s-rif|S0}} ===== {{H|sinonimeye}} ===== [[costindje]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | dèpanse = E1,E21, S0 | dèpense = E34, O4 | dèpinse = E1, O3 | {{=fon|dœ̆́spinse|dëspinse}} = E145 | dispinse = C1,C8,C9,C13, R10:4501,R13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|cwårs k' on alowe po-z atchter |fr= {{t+|fr|dépense}} |en= {{t+|en|cost}} |nl= {{t+|nl|kost}} }} llue7ltcckcgge045qoqe9qu6b73f25 dobe 0 7952 433432 429391 2026-05-03T09:07:58Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433432 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|duplus|sourd=la}} («deus côps ossu grand»). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔp|dup}} {{c1pr}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔp}} * {{Ric}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-tpdv-E|dob}} {{~}} {{o&f}} {{a-tpdr|wa}} # fwait(e) deus côps. #* Comint fjhoz, so voste éndjole po on {{~}} sorlinaedje ? #* I vos fåt fé ene {{~}} clitche avou vosse sori po moussî dins l’ ridant. #* Les eures shonnèt {{~s}} so l' ovraedje,</br>L' ôrlodje ni va måy vite assez : {{s-rif|JDcoh|1939, p.65, ''Vûzion d’ boneûr'' (1902)}} # foirt (fwait d’ deus bokets, u fwait a deus côps). #* I lyi fåt dedja des berikes a {{~}} veule. #* Del {{~}} bire. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|serer l’ ouxh a dobe sere}} : tourner deus côps l’ clé. # {{r|dobe muret}}, {{r|dobe carantin}}, {{r|dobe djalofrene}} : sôre di fleurs des cortis, avou deus fleurs sol minme montant. # {{r|dobe simele}} : [[simele]] fwaite di deus coûtches. #* Des solés a {{~|dobès smeles}}. # {{r|des solés a dobe costeure}}: ricozous deus côps. # {{r|aveur, mete on dobe kinet}}, {{r|on dobe couyon}}, {{r|ene dobe coye}}, {{r|ene dobe crole}} : (cwårdjeu : coyon) èn nén fé on pli, dabôrd k’ on-z aléve ; li ci ki marke radjoute deus royes (deus lenes), sol "ruslî" a 7 royes la k’ on mete les rzultats. #* Si vs continouwez, vs åroz ene dobe coye. # {{r|èn ome a dobe vizaedje}} : ki bawe avou les [[tchén]]s et hoûle avou les leus. # {{r|dobe betchete}}: (croejhete) deus betchetes ene dirî l’ ôte ([[disco-]], [[re-]], [[ac-]]). # {{r|dobe U}} : [[doblu]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Addj | dob = E203:koma (a ''koma'', evnd.) | dobe = C1,C9, E1,E21,E34, R9,R10:7590,R11,R13 | dop = E203 | doppe = E212 | doube = C8, O0,O2,O4,O5, S117 | doûbe = O3 | doupe = S104 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fwait deus côps |fr= {{t+|fr|double}} }} {{ratour|{{r|serer l’ ouxh a dobe sere}} |fr= ferme la porte {{t+|fr|à double tour}} }} {{ratour|{{r|ene dobe coye}}, evnd. |fr= {{t+|fr|capot}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{o}} # li dobe: deus côps ostant. #* Ût, c' est dobe di cwate. #* I nd a l' dobe di mi. #* I m' a fwait payî l' dobe do pris. #* Dji l' inme dipus k' tot å monde, et dj' vôreu bén k' les eures årént l' dobe di sgondes. #* I fåreut bén l' dobe d' eployîs asteure po rinde råjhon åzès djins ki nos vegnnut trover (F. Barry). #* L’ ome dimefiyant ni croet måy ki l’ mitan di çou k’ on lyi dit, et s’ bråkele t i todi l’ {{~}} di çou k’ end est. {{s-rif|AXhi| « Bwègnes mèssèdjes » (1905), p.7}} #: rl a: [[radobe]]. #: {{lang|fr|F. le double.}} # coûtche di mousmints metous onk so l' ôte. #* Bén t' end a des dobes: ti n' pous må d' aveur froed. #: {{r|on solea d' deus dobes}} : on foirt tchôd solea. #* Enute, el solea lurè d' deus dobes. #: rl a: [[lure]] les cwate soleas. # onk des fis d' on fi. #: {{r|do tchetea di shijh dobes}} : do fi d' coibjhî avou shijh brantches. # sicrijhaedje fwait deus côps. #* Dji wåde todi l' dobe des akes do notaire. #: {{lang|fr|F. double, duplicata, copie.}} # (cwårdjeu) fijhaedje di tos les plis. #* Dj' ans fwait ene dobe. #* Il ont fwait dobe. #* Nos avans fwait deus dobes en erote. #: {{r|schaper l' dobe}} : #: ''a)'' fé on pli å dierin moumint, po-z espaitchî les ôtes di les fé tos. #: On dit eto: [[rischeure]]. #: ''b)'' vini djusse a pont po schaper des djins d' on mwais cwårt d' eure. {{lang|fr|F. intervenir juste à temps, judicieusement.}} # (mot d' verreye) veule di fniesse 4 mm sipès. #: {{r|dimey dobe}} : veule di fniesse, 3&nbps;mm sipès. # dobe vôte (pacô fwaite avou del boûkete), avou del makêye å mitan, et k' on magne bén tchôde (especiålité di Nivele, di Bince). #* Les aclots mindjèt voltî des dobes l' ivier. #* Dj' a trové des dobes di Bince; dj' els alans sayî. #: rl a: crås [[froumadje]], [[betchiye]]. #: {{r|Catrene a dobe}} : dobe di Bince. # usteye do coibjhî. #: {{lang|fr|F. pince à monter.}} # (v.m.) #: ''a)'' viye pîce di manoye d' on cinteme. #* Deus dobes, ça fwait ene çanse, et dijh dobes on gros sô. #: rl a: [[djigot]], [[djigue]]. #: ''b)'' viye pîce di manoye valant l' cwårt d' on sô. #* Shijh dobes, c' esteut on sô et dmey. # fé les dobes (mot d' sôteuse al coide) potchî hôt assez po leyî passer deus côps l' coide. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dobe so dobe}}. #* BODSON. Vos vs poloz bén moussî {{~|dobe so dobe}}, savoz, la. Li bijhe coixhe come ene låme di raezoe. HAMÅL. N’ åye nole sogne, dj’ a-st ene plate e m’ dobleure. {{s-rif|JMign| « Al Bèle Fontinne », comèdèye di treûs akes, 1924, p.24}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dobmint]] / [[doblumint]] * [[dobler]], [[dobleu]], [[doblaedje]] * [[doblet]], [[doblete]], [[doblon]] * [[radobe]], [[radobler]] * [[ridobler]], [[ridoblaedje]] * [[disdobler]], [[disdoblaedje]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[dodobe]] h6e8emuplexi3afn9stwxf4wdfealw3 dobelmint 0 7953 433415 330770 2026-05-02T16:33:57Z Srtxg 1009 Redjiblaedje disfacé viè [[dobler]] 433415 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Su|wa}} === '''dobelmint''' [o.n.] doblaedje ([[mopliyaedje]] pa deus). {{lang|fr|F. doublement.}} sbkml98d83goatmp2qumfb45n0gya3q doblaedje 0 7954 433420 330771 2026-05-02T16:48:24Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433420 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Su|wa}} === '''doblaedje''' [o.n.] '''1.''' metaedje a dobe, divnaedje di deus côps pus d' pus. ''Dji n' so nén pårtizan des doblaedjes di djournêye.'' (ramexhné pa [[J. Coppens]]). '''2.''' fijhaedje d' ene dobleure (a on mousmint). ''El doblaedje d' ene estofe.'' '''3.''' (mot d' colebeu) wadjeure a dobe so on colon. ''Dji metrè vint francs å doblaedje.'' '''4.''' (mot d' imprimeu) marcaedje d' ene ombrire dirî les letes. '''5.''' dijhaedje, termetant k' on-z ôt ene mwaisse tchanson, di paroles diferinnes, sovint po fé rire. ''Li deujhinme plake d' ôr di l' istwere do CD e walon, ci fourit on doblaedje e walon di deus tchansons francesses foirt conoxhowes, adjinçné pa Didî Boclinville e 2000.'' {{lang|fr|F. duplex.}} '''6.''' dobleure (volêye di côps). ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dobladje = C1 | doblaedje = R9,R10,R11:dobler | doblèdje = E1,E21,E34 | doublâdje = O4 }} 8sv9hplcdyfndka3qtnx8j4v3rpb0rk dobler 0 7955 433419 422017 2026-05-02T16:44:22Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433419 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=dobl|B=dobel|come=shofler}} {{dal}} '''dobler''' '''I.''' [v.c.] '''1.''' fé a [[dobe]], rinde dobe. ''Dji dobele li pas po vs shuve.'' ''Avou ç' pitit comiece la, vos dobelroz vos rivnowes.'' ''I dobele si mijhe.'' ''I fåt k' i dobele l' ebalaedje.'' #* Awureuzmint k’ l’ amour {{~|dobléve}} vos foices, fré Andrî. {{s-rif|JMign| « Li tchèsturlinne dèl Bèle Rotche, 1922, p.39}} #:{{lang|fr|F. doubler.}} '''2.''' mete ene dobleure a (on mousmint). ''Dj' a stî fé dobler m' paltot po l' ivier.'' {{lang|fr|F. doubler (un habit).}} #*Adon, sol pindant d’ ene hourêye,</br>I m’ shonna vey adschinde doûçmint,</br>On poyou bonet so ls orayes,</br>Ene pelisse catchant bresses et mwins,</br>Des solés {{~|doblés}} po tchåsseure</br>Grand, maigue et setch{{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} '''3.''' [[ridobler]] (bouxhî so ene sakî a grands côps). ''Vos seroz doblé d' vosse pere.'' rl li [[sinonimeye]]. {{lang|fr|F. rosser, étriller.}} '''4.''' ricmincî (ene anêye) a scole. ''I dobele si reto.'' '''5.''' [[emantchî]]. ''I s' a fwait dobler come on gamén.'' rl li [[sinonimeye]]. {{lang|fr|F. duper.}} '''6.''' {{clb|wa}} (mot d' cinema) cåzer ådzeu del vwès d' onk ki tchante, å dzeu do cåzaedje d' on fime dins èn ôte lingaedje. ''Didier Boclinville a doblé Bécaud dins "Nataleye".'' #* La, nost ome si pinsa li pus ureus do monde,</br>Å schoûter s' disterwitch côp so côp {{~}} s' tchant</br>Et loukî l' vidiu dschinde, di coxhea so coxhete,</br>Vigreuzmint, tot fjhant s' houpe, tot tchoucsant, tot tchaftant …</br>Pwis, toumer blamant d' feu, come ene pire, al copete</br>Del prijhon di s' vijhén … {{s-rif|JDcoh|1939, p.157, ''Li roûpèye èt l’ pinson''}} '''II.''' [v.s.c.] '''1.''' fé ene sacwè a dobe, divni l' dobe pus gros. ''Dji so seur k' il a doblé dispoy ayir.'' {{r| dobler d' vitesse}} : mete des gåz. {{lang|fr|F. accélérer.}} {{r| dobler dijh côps}} : aveur dijh côp ostant. {{lang|fr|F. décupler.}} '''2.''' [[tcherwer]] tot rtournant l' yebe (ovraedje d' on [[brabant]], dabôrd k' avou les [[eraire|eraires]], on leyive vey tos des [[rinåd#Walon_2|rnåds]]). ==== {{H|Pa}} ==== * [[doblé]], [[doblêye]] * [[dobleu]] * [[doblaedje]], [[dobleure]], [[dobelmint]] * [[doblet]], [[doblete]] * [[disdobler]] * [[ridobler]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | doblè = C1 | doblé = E89,E203 | dôblè = C1 | dobler = C9, E1,E21,E34, R9,R10,R11 | doublè = C8 }} b32t8y6v3buzrg1pbnj1wi07ak4h4gr 433421 433419 2026-05-02T16:54:02Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433421 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=dobl|B=dobel|come=shofler}} {{dal}} '''dobler''' '''I.''' [v.c.] '''1.''' fé a [[dobe]], rinde dobe. ''Dji dobele li pas po vs shuve.'' ''Avou ç' pitit comiece la, vos dobelroz vos rivnowes.'' ''I dobele si mijhe.'' ''I fåt k' i dobele l' ebalaedje.'' #* Awureuzmint k’ l’ amour {{~|dobléve}} vos foices, fré Andrî. {{s-rif|JMign| « Li tchèsturlinne dèl Bèle Rotche, 1922, p.39}} #:{{lang|fr|F. doubler.}} '''2.''' mete ene dobleure a (on mousmint). ''Dj' a stî fé dobler m' paltot po l' ivier.'' {{lang|fr|F. doubler (un habit).}} #*Adon, sol pindant d’ ene hourêye,</br>I m’ shonna vey adschinde doûçmint,</br>On poyou bonet so ls orayes,</br>Ene pelisse catchant bresses et mwins,</br>Des solés {{~|doblés}} po tchåsseure</br>Grand, maigue et setch{{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} '''3.''' [[ridobler]] (bouxhî so ene sakî a grands côps). ''Vos seroz doblé d' vosse pere.'' rl li [[sinonimeye]]. {{lang|fr|F. rosser, étriller.}} '''4.''' ricmincî (ene anêye) a scole. ''I dobele si reto.'' '''5.''' [[emantchî]]. ''I s' a fwait dobler come on gamén.'' rl li [[sinonimeye]]. {{lang|fr|F. duper.}} '''6.''' {{clb|wa}} (mot d' cinema) cåzer ådzeu del vwès d' onk ki tchante, å dzeu do cåzaedje d' on fime dins èn ôte lingaedje. ''Didier Boclinville a doblé Bécaud dins "Nataleye".'' #* La, nost ome si pinsa li pus ureus do monde,</br>Å schoûter s' disterwitch côp so côp {{~}} s' tchant</br>Et loukî l' vidiu dschinde, di coxhea so coxhete,</br>Vigreuzmint, tot fjhant s' houpe, tot tchoucsant, tot tchaftant …</br>Pwis, toumer blamant d' feu, come ene pire, al copete</br>Del prijhon di s' vijhén … {{s-rif|JDcoh|1939, p.157, ''Li roûpèye èt l’ pinson''}} '''II.''' [v.s.c.] '''1.''' fé ene sacwè a dobe, divni l' dobe pus gros. ''Dji so seur k' il a doblé dispoy ayir.'' {{r| dobler d' vitesse}} : mete des gåz. {{lang|fr|F. accélérer.}} {{r| dobler dijh côps}} : aveur dijh côp ostant. {{lang|fr|F. décupler.}} '''2.''' [[tcherwer]] tot rtournant l' yebe (ovraedje d' on [[brabant]], dabôrd k' avou les [[eraire|eraires]], on leyive vey tos des [[rinåd#Walon_2|rnåds]]). ==== {{H|Pa}} ==== * [[doblé]], [[doblêye]] * [[dobleu]] * [[doblaedje]], [[dobleure]], [[dobelmint]] * [[doblet]], [[doblete]] * [[disdobler]] * [[ridobler]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | doblè = C1 | doblé = E89,E203 | dôblè = C1 | dobler = C9, E1,E21,E34, R9,R10,R11 | doblez = E212 | doublè = C8 }} e5zzkp3ar3zb2ly879bh7s1kpu8o9u7 doblet 0 7956 433411 330773 2026-05-02T16:19:19Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433411 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Su|wa}} === '''doblet''' {{o}} # camizole sins mantches, avou do vroûl, et ene dobleure di fene toele, ki les cinsîs metént voltî dinltins. On dit eto: [[coislet]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | doblet = E212, R9,R10,R11:dobler | doblèt = E21 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{lang|fr|F. veste, gilet.}} fjpthtkspce3jf6my1ivhqyzmbyv9d5 doblete 0 7957 433413 330774 2026-05-02T16:32:21Z Srtxg 1009 Redjiblaedje disfacé viè [[dobler]] 433413 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Su|wa}} === '''doblete''' {{f}} # (mot d' cwårdjeu) [[dobe]] (fijhaedje di tos les plis). #* Ké bea djeu ! c' est po ene '''doblete''' ! #* Il ont yeu troes '''dobletes''' so leu pårteye. #: {{lang|fr|F. vole}}. # wangne di deus pårteyes ene so l' ôte, di deus matchs e-n erote, marcaedje di deus gôls, touwaedje di deus djibîs d' on seu côp d' fizik. #* Nos lzî avans fotou ene '''doblete''' å couyon. #: {{lang|fr|F. doublé}}. # sôtaedje al coide, avou deus gamenes ki sôtèt ene après l' ôte avou l' minme coide. ==== {{H|Reu}} ==== # {{r| fé (ene sakî) doblete}} : wangnî conte lu, sins k' i ramasse on fayé pli. On dit eto: [[dobe|fé dobe]]. #* Nos les avans fwait '''doblete'''. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | doblete = R9,R10,R11:dobler | doblète = E1 | doublète = C1,C9, O3,O4 }} 88418ia3i03jq1ohonmlmgqhxbxladr dobleu 0 7958 433418 330775 2026-05-02T16:39:48Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} 433418 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Su|wa}} === {{-su-|o=dobleu|f=dobleuse}} '''dobleu''', '''dobleuse''' [o.f.n.] # li ci (cene) ki [[dobler|dobele]] e scole. #* C' est on '''dobleu''' k' est l' prumî d' nosse sicole. #* Li dierinne, c' est co ene '''dobleuse'''. #* I gn a troes '''dobleus''' dins l' classe di m' gamén. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dobleu, dobleuse = R9,R10,R11:dobler | doubleû = O3,O4 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{lang|fr|F. redoublant, doubleur.}} 3wfjcs0yiitnuy0tzp5bt3zn933iyci dobleure 0 7959 433412 415959 2026-05-02T16:26:23Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433412 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V}} «[[dobler]]», {{caw|eure|s|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.'bløːʀ|dɔ.'blɔʀ|dɔ.'blaːʀ|dɔ.'blyːʀ|du.'blyʀ|du.'blyːʀ}} {{miers}} '''1.''' 23; {{36pr}} {{sp-eure}} {{O/OU}}. ** {{pzc}} {{AFE|dɔ.'bløːʀ}} * {{Ric|do·bleure}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # (d' on mousmint) deujhinme coûtche di stofe (sovint pus fene) k' on mete do dvintrin costé d' on spès mousmint, po k' i soeye pus tchôd u pus doûs. #* Fåreut rakeude li '''dobleure''' di m' cazake. #* Fé siervi ene viye rôbe pol {{~}} d' ene noûve. {{s-rif|E203}} #* Disfé ene {{~}}. {{s-rif|E203}} #* LIZA. (li calote pind å meur). - Téns, vo-l'-la !... </br>DJÅKE. (loucant el {{~}}) Ebén, vola l' miyon, paret mes djins ! {{s-rif|JMign|"Milionêre !" (1934), p.13}} # volêye di [[côp]]s (po coridjî èn efant, dins ene apougnåde, evnd.). # pierdaedje sins rispiter a ene lûte, ene bate, ene guere, on match di fotbal. #* Il a atrapé ene '''dobleure''' ås cwåtes. #* Après l' '''dobleure''' ki les Prûssyins ont yeu e 1918, Måmdey a polou ridivni bedje ([[w:Willy Seffer|Willy Seffer]]). #* Ça fwait k' c' est ene {{~}} po les Spådwès et ene dobleure pol Prince-Eveke ''([[w:Afwaire des djeus di Spå|Afwaire des djeus di Spå]]). ==== {{H|ratourneures}} ==== {{dal}} #{{r|esse trop fén po l' dobleure}} dijhêye po onk (ene) k' est malén come on séndje, k' on n' såreut djonde. {{lang|fr|F. matois.}} #{{r| fén conte fén fwait mwaijhe dobleure}}; u: #{{r|fén conte fén, i gn a pont d' dobleure}}; u: #{{r|fén conte fén, i n' fåt pont d' dobleure}} : ene bate di dvize (u politike) di deus sûtis bateus dimeure sins bele wangne; eto po onk ki s' croet malén, et vs voleur djonde, po lyi dire ki vs estoz ossu malén k' lu. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"à malin, malin et demi"}}. #{{r|Ça n' mindje nén l' dobleure di vosse tchimijhe}} ça n' vos rgåre nén. {{lang|fr|F. mêlez-vous de vos affaires.}} #{{r|fote ene dobleure}} bate comifåt. ''Il a fotou ene dobleure å råpén, et k' i ndè pleut rén.'' #{{r|ramasser, atraper, aveur, riçure ene dobleure}} esse batou comifåt. #{{r|ene dobleure di Diè l' pere}} ene foite dobleure. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"raclée mémorable"}}. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ridobler]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | doblâre = E34 | dobleûr = E203 | dobleure = R9,R10,R11:dobler,R13 | dobleûre = E1 | dobleurre = E89 | doblore = E21 | doblorre = E212 | doblûre = C1,C9 | doublur′ = O4 | doublure = C8, O0 | doublùre = O3 | doublûre = C1, O2, S117 }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (foirt bouxhaedje et foirt pierdaedje) : {{Lka-si|Motyince:volêye di côps/walon}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|deujhinme coûtche di fene sitofe metowe sol divintrin costé d' on spès mousmint |fr= {{t+|fr|doublure}} }} {{ratour|foirt bouxhaedje et volêye di côps {{Lka-ra|Motyince:volêye di côps/walon}} }} nn8d6te8wchr7nzm2nf3812vxhm67ju doblon 0 7962 433414 330776 2026-05-02T16:33:24Z Srtxg 1009 Redjiblaedje disfacé viè [[dobler]] 433414 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Su|wa}} === '''doblon''' [o.n.] (mot d' linwincieus) '''1.''' ratourneure la k' on dit deus côps l' minme sacwè avou des mots diferins. ''"Po dire li veur et l' vraiy", c' est on doblon.'' '''2.''' mot ki vout dire parey k' on mot k' egzistêye dedja. ''"dj' estans", c' est on doblon di "nos estans".'' 824muz7ultrsenakfslysqh7sdkd6dz doblumint 0 7964 433422 346138 2026-05-02T16:57:55Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433422 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|dobmint}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{BdjB|dobl|dobe}} {{caw|umint|adv|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.bly.ˈmɛ̃|du.blɛ.ˈmɛ̃}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔ.bly.ˈmɛ̃}} * {{Ric|dob.lu.mint}} ==={{H|adviebe|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # [[dobmint]]. ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | doblumin = E203,E212 | doblumint = E1,E21,E34, R9,R10,R11 | doublèmint = E1, O4 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{Lka|dobmint|ratournaedjes}} oamg7g550tlz9cvq29hur8angemei5p 433423 433422 2026-05-02T16:58:48Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433423 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|dobmint}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{BdjB|dobl|dobe}} {{caw|umint|adv|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.bly.ˈmɛ̃|du.blɛ.ˈmɛ̃}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔ.bly.ˈmɛ̃}} * {{Ric|dob.lu.mint}} ==={{H|adviebe|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # [[dobmint]]. ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | doblumin = E203,E212 | doblumint = E1,E21,E34, R9,R10,R11:dobe | doublèmint = E1, O4 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{Lka|dobmint|ratournaedjes}} 5at22kfao1cdtbx2n5bv5kn0l2kemur doblé 0 7965 433417 330777 2026-05-02T16:35:32Z Srtxg 1009 Redjiblaedje disfacé viè [[dobler]] 433417 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Su|wa}} === '''doblé''' [o.n.] '''1.''' (mot d' cinsî) tere k' a stî doblêye (tcherwêye avou on braibant). ''Å roter lontins so des doblés, on-z est moirt nåjhi.'' {{lang|fr|F. guéret, labouré.}} '''2.''' å djeu, wangnaedje deus pårts e-n erote, marcaedje di deus gôls onk so l' ôte. ''On va po djouwer l' doblé.'' {{lang|fr|F. doublé.}} '''3.''' coûtche d' ôr u d' årdjint metou so on bidjou. ''C' est des pindants e doblé.'' {{lang|fr|F. plaqué (or).}} 01ouxny24foay5roivpwt5gyhhdshhy doblêye 0 7966 433416 330778 2026-05-02T16:34:40Z Srtxg 1009 Redjiblaedje disfacé viè [[dobler]] 433416 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|Su|wa}} === '''doblêye''' [f.n.] '''1.''' [[dobleure]] (volêye di côps et pierdaedje sins rispiter). '''2.''' sounaedje di deus [[clotche|clotches]] eshonne. ''I sounéve dedja a grandès doblêyes, et dji n' esteu nén co abiyî.'' {{lang|fr|F. volée (de cloche).}} f1qrypyxce9446tjdaxqzo3i92alvv9 dobmint 0 7967 433424 346137 2026-05-02T16:59:48Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433424 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|doblumint}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|dobe}} {{caw|mint|adv|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔb.ˈmɛ̃}}<!--/dub.ˈmɛ̃/ divreut-st egzister mins nén acertiné--> * {{Ric|dob.mint}} ==={{H|adviebe|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # deus côps. #* Vos estoz {{~}} coupåbe. #* C’ est {{~}} biesse. #* Vos avoz yeu {{~}} råjhon. ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto|croejh=Adv | dobemint = E1 | dobmin = E203 | dobmint = R9,R10,R11:dobe }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|doublement}} }} 6k3wnvw0jlsygoydogiy7dqdvainbsx docsal 0 7972 433425 415962 2026-05-02T17:02:51Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433425 wikitext text/x-wiki {{MR|docså|docsâl}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdjla-egl}} «doxale», lu-minme do {{bdjgr}} «[[δόξƞ]]» (dóxƞ : såme, tchant d' eglijhe, ime), adon racuzinåve avou l' {{p|doksaal|nl}} et l' {{p|Doxale|de}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔk.'sal|dɔk.'sa:l|dɔk.'sɔːl}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔk.'sal}} * {{Ric|doc·sal}} <gallery> Docså modiene.jpg|docsal modiene </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{cato|wa}} plaece d' ene [[eglijhe]] sovint metowe å dzeu del poite d' intrêye, avou les [[ôre#Walon 3|ôres]]. #* Cwand dj' esteut djonne, dj' aléve tchanter so l' {{~}}. #* Tchanter sol {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Å vraiy, avou leu-z adawiante tchantreye</br>Ki vs mete e l’ åme ene doûce miråcoleye,</br>Åtoû d’ lu, les sapéns lyi fjhèt-st on bea {{~}}</br>Et d’ å lon, bén des djins, pinsant vey ene eglijhe,</br>S’ ehåstèt. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Li plope », 1923, p.33}} #* Li tchenonne Simon d' Harlez, k' ecoradja si voltî nosse Gretri adon k' i djouwéve do violon å {{~}} di Sint Dnixh, aveut minme on sålon come on djheut, la ki l' meyeuse bordjoezreye si rapoûléve ene feye li samwinne po djåzer d' muzike et po-z aplôdi les årtisses di Lidje et d' ôte pårt. {{s-rif|JMign|"Li walon å payîs di Lîdje" (1938), p.30}} #* Les caisses avou les bokets des sipiyeyès posteures estént catcheyes en on refonçmint padzo l' {{~}} {{s-rif|EGil}} #* Et cwand faleut monter å {{~}} po-z aler shofler {{s-rif|LSom}} #* Il estént come des grandès ôres å {{~}} del loumire {{s-rif|ALov}} #* I s' va aspoyî a ene pilasse ki sotént l' {{~}} {{s-rif|FBar}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[djubé]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | docksal = E212 | docså = R9 {{rif?}} | docsal = R10 | docsâl = C8, O4 | doc’sâl = JMign | docsale = E34 | doksål = E1 | doksâl = E89,E203 | doksale = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|plaece å hôt d' ene eglijhe, dizeu l' intrêye |fr= {{t+|fr|jubé}} |en= {{t+|en|rood screen}} |nl= {{t+|nl|doksaal}} |de= {{t+|de|Lettner}}, {{t+|de|Doxale}} |es= {{t+|es|coro alto}} }} === {{H|S}} === Rifondaedje: [[Sujet:W5jw56mid5vw6vj0|Bate di dvize so ene pådje di copene d' uzeu]] ==={{H|VE}}=== {{wp}} 6vhj6dotk3oag9plb3g9gtnxuhmss34 dorêye 0 7987 433433 425736 2026-05-03T09:11:37Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433433 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|doré}}, {{caw|êye|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.ˈʀɛːj|dɔ.ˈʀeːj|dɔ.ˈʀeː}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔ.ˈʀɛːj}} * {{Ric|do·rêye}} <gallery> Tarte au riz.jpg|Dorêye å riz Tarte aux cerises - 20040323.jpeg|Dorêye ås ceréjhes </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{bo-pa|wa}} [[påstedjreye]] k’ on rôle li [[mwairon]] po fé on tene rond, 15 a 20 lådje, et l’ mete dins ene [[platene]], pu arindjî des fruts dso u ôte tchoi, et lzès mete a cure e for. #* Li tchambe sint bon come on forni cwand on vént d’ tirer les {{~s}}. {{s-rif|JCal}} #* Et, sol pezante tåve del coujhene,<br/>Ki tot l’ monde si rapoûle åtoû,<br/>Dispoy li mwaisse disk’ å hierdî,<br/>On-z etaesse {{~s}} et wasteas. {{s-rif|HSim}} #*On vna rboere li cafè avou del {{~}} la k' faleut hagnî sacwants côps dvins amå d' esse å côrin {{s-rif|LLpvb|(1937), p. 37}} #* Vloz vs co on ptit boket d' {{~}} ? {{s-rif|PHT|ratournant "Li vî bleu 2" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 1980}} #* Po k' vosse {{~}} gostêye bén, todi ecråxhî vosse platene avou do boure. {{s-rif|MJG|(1922-2024), ''Li dorée â souke di pot'' divins « [[w:Magnèdjes di manèdjes (live)|Magnèdjes di manèdjes]] », p.124}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dorêye souwêye å solo}} : [[flate]]. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[tåte]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | doraie = E89,E203 | doré = E212 | dorée = C9 | doréye = C13, O0 | dorêye = E1,E34, R9,R10:15729,R11,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|tarte}} }} g2r392uq63jp2tv8x9byl4t26k6u5t6 dotance 0 7995 433437 409587 2026-05-03T11:10:26Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433437 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|doter}} {{caw|ance|s|wa}}, adon racuzinåve avou l' {{p|doutance|fro}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.'tãs|du.'tãs}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔ.'tãs}} * {{Ric|do.tance}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # sacwè k’ on tuze, sins nd esse seur. #* Li docteur est so {{~}}, i (s') decidrè dmwin. {{s-rif|E1}} #* I m' dimeurrè todi ene {{~}}. {{s-rif|E1}} #* E veyant si aleure, dj' a yeu ene {{~}}. {{s|DTW}} #* Dj' a yeu l' {{~}} di çou k' i s' aléve passer. {{s|DTW}} #* Dj' aveu des {{~s}} k' i nos vénrént co zweper l' plaece. {{s|DTW}} #*Mins si l’ rizlet mokeur vént djouwer so vos lepes,</br>Come on voltrûle påwion ki danse divins les yebes,</br>Mi pôve cour gros d’ {{~s}} passe pa tos les tourmints{{s-rif|MLej|"L’aveû"}} #* I n’ fåt nén k’ el pus ptite shonnance, avou l’ veve di s’ camaeråde, dene ene {{~}} ås målès djaives. {{s-rif|DSal}} # l' idêye k' on-z a k' ene sakî a fwait 'ne laide keure, åk di må. #* On n' conoxhe nén l' voleur, mins on-z a des {{~s}}. {{s|DTW}} #* Dj' end aveu yeu l' {{~}}. {{s|DTW}} #* Dj' aveu (ene) {{~}} sor lu. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[sins nole måle dotance]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[doter]] * [[dote]] * [[ridoter]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[måle dotance]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[dote]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dotance = C13, E1,E21,E34,E165,E212, R9,R10,R11:doter,R13 | doubtance = [!vscr] (Jehan Lebel 1290-1370) | doustince = O3 | doutance = C1,C8,C9, O0,O2,O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tuzaedje nén seur |fr= {{t+|fr|doute}} }} {{ratour|so dotance |fr= {{t+|fr|perplexe}} }} {{ratour|aveur des dotances |fr= {{t+|fr|sentir}}, {{t+|fr|pressentir}}, {{t+|fr|soupçonner}}, {{t+|fr|suspecter}} }} {{ratour|idêye k' ene sakî a fwait 'ne sacwè d' må |fr= {{t+|fr|soupçon}} }} hgrlya6cbuonukll7ubhg80nuxxril0 doter 0 7996 433438 417685 2026-05-03T11:13:28Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433438 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.'te|dɔ.'tɛ|du.'tɛ}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔ.'te}} * {{Ric|do.ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{codj|wa|come=bouter}} # {{vcnd|di}} ni nén croere a ene sacwè. #* Dji {{~|dote}} foirt di çou k’ i dit. #* Dji n’ vis ricnoxhe nén l’ droet do {{~|doter di}} m’ parole, ca çou k’ dj’ a fwait c’ esteut po mî vos catchî. {{s-rif|JMign| « Al Bèle Fontinne », comèdèye di treûs akes, 1924, p.44}} # {{vpr}} tuzer (ene sacwè) sins nd esse totafwait seur. #* Mins nouk ni {{~|s' dote}}</br>Ki l' pus aconté do hopea</br>C' est li ptit tchén k' doime e banstea. {{s-rif|JDcoh|1939, p.61, ''Amoûr ! Amoûr !'' (1920)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[ni si doter di rén]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ridoter]] * [[dotance]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Vi | dotè = C13 | doter = C9, E1,E21,E34,E165, R9,R10:6219,R11,R13 | dotez = E212 | douster = O3 | doutè = C1,C8 | adotez / s’en adotez = E212:adotez (po « è doter\, s’ endè doter ») }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|douter}} }} hc9zdxnfu2s58etawz2636i1661qswd doû 0 8008 433440 427510 2026-05-03T11:18:16Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433440 wikitext text/x-wiki {{MR|Doû|dou}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|dolium|sourd=la}} (doleur, poenne) ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|duː|dyː}} *** {{frcjh}} {{AFE|dœj}} ** {{pzc}} {{AFE|duː}} * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{acoird-s}} # {{du-so|wa}} [[termene]] k' on mostere, dins ses [[mousmint]]s et dins ses [[cdujhances]], k' on-z est dins l' [[penin]] paski onk di vos parints est moirt. # mousmints k’ on poite di ç’ tins la. #*Il ont stî atchté leus {{~s}} a Libråmont. # noerès gordenes k’ on meteut dins l’ tchambe la k’ on leyive li moirt. # convoye des djins ki vont avou l’ moirt a l’ eglijhe, u a l’ aite. ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|esse di doû (di)}} aveur on près-parint k’ a djusse morou. #* Kimint fwait on cwand on {{~|est d’ doû}} ? {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.25}} #{{r|si mete e doû}} u {{r|si mete di doû}} : ## si moussî come rekis po poirter l’ doû. ## {{im}} [[furler]] tos ses cwårs. {{lang|fr|F. dépenser tout.}} #{{r|i s' ont metou d' doû po lontins}} : il ont-st epronté dtrop, il åront do må a rpayî. #{{r|si mete foû d' doû}} u {{r|esse djus d' doû}} : aveur tot fwait d’ poirter l’ doû. #{{r|grand doû}} doû foirt sitraegne, poirté po ses parints. #*Les femes poirtént l' grand doû avou l' chale a ût coines. #*Li grand doû serè poirté; les dmeys-doûs seront sopoirtés ''(djeu d' mots, papî pol fén do [[cwarmea d’ Måmdey]]). #{{r|dimey doû, pitit doû}} doû po des pus lon-parints. Loukîz a : [[dimey-doûs]]. #{{r|vwele di doû}} vwele ki les femes di doû agritchént a leu tchapea. Loukîz a : [[vwelete]]. #{{r|fé s’ doû di}} rinoncî a. #*I nos fåt fé nosse doû d' l' amour did la lontins, et nos coirnyî come deus båyåds a mitan moirts {{s-rif|GBre}}. Loukîz a : [[spani]]. {{lang|fr|F. se résigner à, faire son deuil de, être privé de.}} #{{r|leyî fé s' doû}} leyî aprester ene sakî a on cwitaedje. #*Ey i faleut tolminme leyî fé doû, bén påjhirmint, al moman, divant d' endaler {{s-rif|CDen}} {{lang|fr|F. préparer psychologiquement.}} #{{r|poirter l’ doû (po)}} shuve les dujhances di doû po (on près-parint). #* Les tapresses, minme totes ces laidès houprales<br>Polèt fé ene croes et '''poirter''' tos<!--tosse--> '''li doû'''. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.38}} #{{r|poirter l' doû [[Napoleyon]]}} : èn si nén moussî come i fåreut cwand on est d’ doû. #{{r|poirter l’ doû di s' blanke [[bouwresse]]}} aveur ses [[puretes]] et [[scançons]] tot mannets. #{{r|mete li doû}} assonrer ene tchambe avou ces tanteures la. #{{r|miner l' doû}} esse al tiesse di cisse convoye la. ''Davance, c' esteut les pus près vijhéns, èn ome et ene feme, ki minént l' doû, les parints shuvént.'' #{{r|shuve li doû}} u {{r|nd aler å doû}} si mete dins l’ etermint. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (convoye viè li çmintire): [[etermint]] ==== {{H|Of}}==== * [[Doû]] (viyaedje) * [[doûs]] (addj. soucré u djinti) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | doû = C1,C8,C13, E1,E21,E34,E89,E203,E212, O0, R10,R13 | dû = S117 | deuy = O0,S36 | deùy = O2 |- = S44 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|termene shuvant l' moirt d' on près-parint |fr= {{t+|fr|deuil}} |en= {{t+|en|mourning}} |nl= {{t+|nl|rouw}} |de= {{t+|de|Trauer}} |es= {{t+|es|duelo}}, {{t+|es|luto}} }} *{{lang|fr|F. vêtement de deuil.}} *{{lang|fr|F. tentures funèbre.}} 6hdl4dt8gpnwre2u2vfmhimiiuccfyk prumî 0 11974 433385 406515 2026-05-02T14:36:22Z Lucyin 218 /* {{H|ortografeyes}} */ 433385 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|prume}} {{caw|î|s+a|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː|pʀɛ.'miː|pʀœ.'mi|pʀy.'mi}} *** {{dvV}} radjoutaedje do [[yod]] {{AFE|pʀy.'miːj}} evnd. ; pus rålmint radjoutaedje d’ on ''r'' {{AFE|pʀy.'miːʀ}} evnd. ** {{pzc}} {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː}} {{dvV}} {{AFE|pʀy.'miːj}} * {{Ric|pru.mî}} === {{H|limerotant addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} {{a-tpdv}} # k’ est dvant tos les ôtes. #* Il est {{~}}, mi deujhinme. #* Il a todi stî {{~}} a scole {{s-rif~|C13}} #* Neil Armstrong, c' est l’ {{~}} ome k’ a roté sol lune. #* Valentina Terechkova, c' est l’ {{~|prumire}} kimere k’ a stî dins l’ espåce. ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-123-inme|1|zeroyinme|deujhinme}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[prumirmint]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | prumî, prumire = R10,R11:prumî,R13 | prumî, prumîre = E170 | {{loyén|prumî|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvV}}, {{loyén|prumîre|wa-fel}} = E1 | {{loyén|prumî|wa-fel}}, {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîre|wa-fel}} {{dvV}} = E34 | promî, primière = O4 | preumi, preumière = O4 | prèmî, prèmîre = S0,S117 | preumî, premiêre = O0,O90 | premî, première = EFran <!-- cogne femrinne ? --> | prumî = C1, C13, C99, E203 | prumi = C8 | prœmî = C8 | pre̊mi = C18 | prèmî = C8 | preumî = O2 | preumén = O0 | pre̊mi = O61 <!-- cogne omrinne ? --> | {{loyén|prumêre|wa-fel}} {{f}} = C99 | {{loyén|preumère|wa-fel}} {{f}} = O0 | {{loyén|prëmëne|wa-fel}} {{f}} = LSov }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k’ est dvant tos les ôtes |fr= {{t+|fr|premier}} |en= {{t+|en|first}} |nl= {{t+|nl|eerste}} |de= {{t+|de|erster}} |es= {{t+|es|primero}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ|ral=amzwaro}}; {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⴳⴰⵔⵓ|ral=amzgaro}}; {{t+|zgh|ⴰⴳⵣⵡⴰⵔ|ral=agzwar}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} {{a-tpdv}} # foirt bon, foirt capåbe. #* Sayîz m' ci vén ci : c' est on {{~}} borgogne. #* Waitîz cisse vatche la : c' est ene {{~|prumire}} laeçrece. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=foirt bon, po do vén| * [[chnu]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|meyeu ki ls ôtes |en= {{t+|en|excellent}} |fr= {{t+|fr|excellent}} |nl= {{t+|nl|uitstekend}} |no= {{t+|no|hyggelig}} ; {{t+|no|ypperlig}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} # [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[onk]]. #* Dji so l’ {{~|prumî}}, et twè l’ deujhinme. # ome foirt capåbe dins on metou dominne. #* Li djudje di Dinant, c’ est on {{~}} po kenter, et avou ça, on tiestou d’ Årdinwès {{s-rif|MPie}} # {{magn|wa}} foirt bon, po èn amagnî, ene abwesson. #* Sayîz m' ci cafè la: c' est do {{~}}. #* Vos n' bevoz nén vosse sope ? Portant c' est del {{~|prumire}}, avou totès verdeures di nosse corti. # prumî astaedje d' ene måjhone. #* Ele rimonta les efants dilé l' viye feme då {{~}}, ridschinda pate a pate, cora sol Dos la ki s' mame ovréve, po lyi dire ki s' papa vneut do vni. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.49}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=bon vî vén| * [[chnu]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ome foirt capåbe dins on metou dominne |fr= {{t+|fr|champion}}, {{t+|fr|as}} }} {{ratour|bon vî vén |fr= {{t+|fr|chenu}} }} k168pl0jfdss4s7mo7u9olxkn9upzpc 433387 433385 2026-05-02T14:37:38Z Lucyin 218 /* {{H|limerotant addjectif|wa}} */ 433387 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|prume}} {{caw|î|s+a|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː|pʀɛ.'miː|pʀœ.'mi|pʀy.'mi}} *** {{dvV}} radjoutaedje do [[yod]] {{AFE|pʀy.'miːj}} evnd. ; pus rålmint radjoutaedje d’ on ''r'' {{AFE|pʀy.'miːʀ}} evnd. ** {{pzc}} {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː}} {{dvV}} {{AFE|pʀy.'miːj}} * {{Ric|pru.mî}} === {{H|limerotant addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} {{a-tpdv}} # k’ est dvant tos les ôtes. #* Il est {{~}}, mi deujhinme. #* Il a todi stî {{~}} a scole {{s-rif~|C13}} #* Neil Armstrong, c' est l’ {{~}} ome k’ a roté sol lune. #* Valentina Terechkova, c' est l’ {{~|prumire}} kimere k’ a stî dins l’ espåce. #* C' est l' ome ki fwait les {{~s}} pas. {{s-rif|O61|p. 224}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-123-inme|1|zeroyinme|deujhinme}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[prumirmint]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | prumî, prumire = R10,R11:prumî,R13 | prumî, prumîre = E170 | {{loyén|prumî|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvV}}, {{loyén|prumîre|wa-fel}} = E1 | {{loyén|prumî|wa-fel}}, {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîre|wa-fel}} {{dvV}} = E34 | promî, primière = O4 | preumi, preumière = O4 | prèmî, prèmîre = S0,S117 | preumî, premiêre = O0,O90 | premî, première = EFran <!-- cogne femrinne ? --> | prumî = C1, C13, C99, E203 | prumi = C8 | prœmî = C8 | pre̊mi = C18 | prèmî = C8 | preumî = O2 | preumén = O0 | pre̊mi = O61 <!-- cogne omrinne ? --> | {{loyén|prumêre|wa-fel}} {{f}} = C99 | {{loyén|preumère|wa-fel}} {{f}} = O0 | {{loyén|prëmëne|wa-fel}} {{f}} = LSov }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k’ est dvant tos les ôtes |fr= {{t+|fr|premier}} |en= {{t+|en|first}} |nl= {{t+|nl|eerste}} |de= {{t+|de|erster}} |es= {{t+|es|primero}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ|ral=amzwaro}}; {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⴳⴰⵔⵓ|ral=amzgaro}}; {{t+|zgh|ⴰⴳⵣⵡⴰⵔ|ral=agzwar}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} {{a-tpdv}} # foirt bon, foirt capåbe. #* Sayîz m' ci vén ci : c' est on {{~}} borgogne. #* Waitîz cisse vatche la : c' est ene {{~|prumire}} laeçrece. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=foirt bon, po do vén| * [[chnu]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|meyeu ki ls ôtes |en= {{t+|en|excellent}} |fr= {{t+|fr|excellent}} |nl= {{t+|nl|uitstekend}} |no= {{t+|no|hyggelig}} ; {{t+|no|ypperlig}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} # [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[onk]]. #* Dji so l’ {{~|prumî}}, et twè l’ deujhinme. # ome foirt capåbe dins on metou dominne. #* Li djudje di Dinant, c’ est on {{~}} po kenter, et avou ça, on tiestou d’ Årdinwès {{s-rif|MPie}} # {{magn|wa}} foirt bon, po èn amagnî, ene abwesson. #* Sayîz m' ci cafè la: c' est do {{~}}. #* Vos n' bevoz nén vosse sope ? Portant c' est del {{~|prumire}}, avou totès verdeures di nosse corti. # prumî astaedje d' ene måjhone. #* Ele rimonta les efants dilé l' viye feme då {{~}}, ridschinda pate a pate, cora sol Dos la ki s' mame ovréve, po lyi dire ki s' papa vneut do vni. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.49}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=bon vî vén| * [[chnu]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ome foirt capåbe dins on metou dominne |fr= {{t+|fr|champion}}, {{t+|fr|as}} }} {{ratour|bon vî vén |fr= {{t+|fr|chenu}} }} qbvl22uj2rkfvi44p0s2qej35akwqyz 433410 433387 2026-05-02T16:19:18Z Lucyin 218 433410 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|prume}} {{caw|î|s+a|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː|pʀɛ.'miː|pʀœ.'mi|pʀy.'mi}} *** {{dvV}} radjoutaedje do [[yod]] {{AFE|pʀy.'miːj}} evnd. ; pus rålmint radjoutaedje d’ on ''r'' {{AFE|pʀy.'miːʀ}} evnd. ** {{pzc}} {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː}} {{dvV}} {{AFE|pʀy.'miːj}} * {{Ric|pru.mî}} === {{H|limerotant addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} {{a-tpdv}} # k’ est dvant tos les ôtes. #* Il est {{~}}, mi deujhinme. #* Il a todi stî {{~}} a scole {{s-rif~|C13}} #* Neil Armstrong, c' est l’ {{~}} ome k’ a roté sol lune. #* Valentina Terechkova, c' est l’ {{~|prumire}} kimere k’ a stî dins l’ espåce. #* C' est l' ome ki fwait les {{~s}} pas. {{s-rif|O61|p. 224}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-123-inme|1|zeroyinme|deujhinme}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[prumirmint]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | prumî, prumire = R10,R11:prumî,R13 | prumî, prumîre = E170 | {{loyén|prumî|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvV}}, {{loyén|prumîre|wa-fel}} = E1 | {{loyén|prumî|wa-fel}}, {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîre|wa-fel}} {{dvV}} = E34 | promî, primière = O4 | preumi, preumière = O4 | prèmî, prèmîre = S0,S117 | preumî, premiêre = O0,O90 | premî, première = EFran | prëmi, prëmëne = C65 <!-- cogne femrinne ? --> | prumî = C1, C13, C99, E203 | prumi = C8 | prœmî = C8 | pre̊mi = C18, C61 | prèmî = C8 | preumî = O2 | preumén = O0 <!-- cogne omrinne ? --> | {{loyén|prumêre|wa-fel}} {{f}} = C99 | {{loyén|preumère|wa-fel}} {{f}} = O0 | {{loyén|prëmëne|wa-fel}} {{f}} = LSov }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k’ est dvant tos les ôtes |fr= {{t+|fr|premier}} |en= {{t+|en|first}} |nl= {{t+|nl|eerste}} |de= {{t+|de|erster}} |es= {{t+|es|primero}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ|ral=amzwaro}}; {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⴳⴰⵔⵓ|ral=amzgaro}}; {{t+|zgh|ⴰⴳⵣⵡⴰⵔ|ral=agzwar}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} {{a-tpdv}} # foirt bon, foirt capåbe. #* Sayîz m' ci vén ci : c' est on {{~}} borgogne. #* Waitîz cisse vatche la : c' est ene {{~|prumire}} laeçrece. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=foirt bon, po do vén| * [[chnu]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|meyeu ki ls ôtes |en= {{t+|en|excellent}} |fr= {{t+|fr|excellent}} |nl= {{t+|nl|uitstekend}} |no= {{t+|no|hyggelig}} ; {{t+|no|ypperlig}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} # [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[onk]]. #* Dji so l’ {{~|prumî}}, et twè l’ deujhinme. # ome foirt capåbe dins on metou dominne. #* Li djudje di Dinant, c’ est on {{~}} po kenter, et avou ça, on tiestou d’ Årdinwès {{s-rif|MPie}} # {{magn|wa}} foirt bon, po èn amagnî, ene abwesson. #* Sayîz m' ci cafè la: c' est do {{~}}. #* Vos n' bevoz nén vosse sope ? Portant c' est del {{~|prumire}}, avou totès verdeures di nosse corti. # prumî astaedje d' ene måjhone. #* Ele rimonta les efants dilé l' viye feme då {{~}}, ridschinda pate a pate, cora sol Dos la ki s' mame ovréve, po lyi dire ki s' papa vneut do vni. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.49}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=bon vî vén| * [[chnu]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ome foirt capåbe dins on metou dominne |fr= {{t+|fr|champion}}, {{t+|fr|as}} }} {{ratour|bon vî vén |fr= {{t+|fr|chenu}} }} 1otbqrr95l39exmjbt39k170yeq5pbi stocaesse 0 14427 433429 400946 2026-05-03T08:30:46Z Srtxg 1009 433429 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-S|tocaesse}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|stoc-|stok}} {{sonK}} {{caw|aesse|s+a|wa}}. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|stocaesse}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-pdvpdr}} # foirt, lådje et solide (come on stok d’ åbe). #* Il est {{~}} come on tchinne. #* Il a des {{~s}} djinos. #* C’ esteut {{~}}, la, ces vîs meubes di tchinne la. #*Fi d' ovrîs {{~s}} et dogaesses,</br>Al roede sicrene, al vireuse tiesse,</br>Ås bresses d' acî et fwaits tot d' niers,</br>Cwand dj' bouxhe so mi stoumak di fier,</br>L' ådvins resdondixh et xhiltêye {{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 123, "Quî dj’ so"}} #* Portant dj' a-st oyou dire : « Ci n' est nén on peupe pol flîme ! »</br>Heye ! {{~|Sitocaesses}} bwejhlîs ! Heye ! Femes ås baradas !</br>Si vos n' avoz nole gloriole vos estoz sins haeyeme</br>Et vos valoz bén li peupe ki Verhaeren tchanta !! {{s-rif|LLag|"L' inmant", (1947), ''A l’Årdène'', p. 146}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[stocaesse come on tchén crexhou so des agåjhes]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[dogaesse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Addj | stocaesse / sitocaesse u estocaesse = R10 | stocasse = O4, R13 {{rif?}} | stokess = E203 | stokèsse = E34 <!-- sicrijhaedje diferin omrin/femrin --> | stokès′, stokèsse = E1,E170 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|trapu}}, {{t+|fr|râblé}}, {{t+|fr|vigoureux}}, {{t+|fr|fort}}, {{t+|fr|stable}}, {{t+|fr|solide}}, {{t+|fr|résistant}}, {{t+|fr|costaud}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} # onk k’ est foirt et lådje, et nén grand. #* C’ est on ptit {{~}}, saiss, ni t’ î feye todi nén ! ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stapié]] * [[stokea]] 17zu7dda4jonew1ggwzct4tkhs7abf0 doze 0 31856 433436 431940 2026-05-03T09:30:59Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433436 wikitext text/x-wiki {{MR|dôze}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|duodĕcim|duodecim|sourd=la}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{AFE|dɔs|dus}} *** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|dɔz|duz}} {{O/OU}} ** {{pzc}} *** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{pzc}} {{AFE|dɔs|odio=Wa doze.ogg|ling=wa}} *** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|dɔz}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 12, inte [[onze]] et [[traze]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/••). #* Et, avou ses ptitès manires di femreye di {{~}} ans, avou ses mwins et ses ouys co pus k’ avou ses dvizes, ele conte a si ptit camaeråde ki Rogneuse n’ est nén a trover el måjhone […]. {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.20}} <gallery> QuailsEggsBoxOpen.JPG </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== * [[les doze côps d’ meynute]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dozinme]] * [[dozinne]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[doze eures]] (nonne) ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|pwaire minimom}} ==== * [[dôze]] * [[doûce]] ==== {{H|fås amisse}} ==== L' espagnol « [[dos]] » si prononce del minme façon, mins vout dire « [[deus]] ». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dosse = E212 | douse = O0 | dousse = O4 | douze = O0,O92, S117 | doûze = O3 | doze = C1,C9, E1,E21,E34, R9,R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|douze}} |en= {{t+|en|twelve}} |it= {{t+|it|dodici}} |es= {{t+|es|doce}} |nl= {{t+|nl|twaalf}} |pl= {{t+|pl|dwanaście}} }} === {{H|VE}} === {{wp|Chife}} qroaudm2m6iq2y6t9yd335vihyad601 dint 0 36427 433388 431055 2026-05-02T14:39:13Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433388 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == <gallery> File :Teeth by David Shankbone.jpg|Dints d’ feme. File :Hårke.jpg|thumb|Dints d’ rustea. </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|dentem|sourd=la}} {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|dɛ̃}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{≠fr}}, kécfeye femrin pa rfrancijhaedje # macasse oxhea k’ i gn a sacwants dins l’ boke po mashyî l’ amagnî. #* Dj’ a on {{~}} ki halcote. #* Il a må ses {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Tot l’ monde vout vey</br>Li ptit {{~}}, blanc come do laecea,</br>Ki stitche come ene pitite tchiveye</br>Foû del grosse djoixhe di nosse gurzea. {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.140, « Li prumî dint »}} # boket d’ usteye (rustea, båre côpeuse) ki rshonne a l’ organe. #* Dj’ a spiyî on {{~}} a m’ rustea. #* {{~|Dint}} d' on pingne, d' ene soye, d' ene îpe, d' on rustea, d' ene låme, d' ene rôlete. {{s-rif|E203}} # {{texheu|wa}} sôre di dintele a stroetès inglêyes, come des dints d' leu. #* Drap d' bateme gårni d' {{~s}}. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a plins dints]]}} # {{r|[[aveur on dint conte]]}} # {{r|[[awè des longs dints]]}}, {{r|[[aveur longs ses dints]]}} #* Aveur les dints longs. {{s-rif|E89}} # {{r|[[awè l’ dint]]}}, {{r|[[awè schô ses dints]]}}, {{r|[[awè schôpe a ses dints]]}} # {{r|[[awè so s’ gros dint]]}} # {{r|[[caker des dints]]}} # {{r|corone d’ on dint}} # {{r|[[crîner des dints]]}} # {{r|[[croxhe-a-deus-dints]]}} # {{r|[[cwand les poyes åront des dints]]}} # {{r|dint d’ laecea}} # {{r|dint tchaboté}}, {{r|dint tchavé}} # {{r|[[disserer ses dints]]}} # {{r|[[djåzer dvins ses dints]]}} # {{r|[[djåzer foû des dints]]}} # {{r|[[djonnes dints, djonnes parints]]}} # {{r|[[fé les dints longs]]}} # {{r|[[fé ses dints]]}} # {{r|[[grignî des dints]]}} # {{r|[[magnî d’ tos ses dints]]}}, magnî {{r|[[a plins dints]]}}, {{r|[[mindjî so tos ses dints]]}} # {{r|[[magnî so tos ses dints]]}} # {{r|[[minti come on råyeu d’ dints]]}} # {{r|[[prumî dint]]}} # {{r|[[rire do gros des dints]]}} # {{r|tchabote d’ on dint}} # {{r|[[tchaboté dint]]}} # {{r|tiesse d’ on dint}} # {{r|[[tini a dint]]}}, {{r|[[awè a dint]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dintisse]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[broushe po les dints]] * [[dint di dvant]] * [[dint di dzeu]] * [[dint d’ tchén]] * [[fås dint]] * [[gros dint]] * [[må d’ dint]] * [[påsse a dints]] * [[råyeu d’ dints]] * [[rowe a dints]] ==== {{H|Of}} ==== * [[dins]] (divins) * d’in (d’ [[on#NDPr|on]]) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | dain = E177a | den = E89 | din = E203 | dint = C8,C13, E1,E165 ({{f}}),E212, R10,R13, S117 | {{loyén|ling=wa-vsc|a-din}} (a dints) = E203:a-din | {{loyén|ling=wa-fel|adins}} (a dints) = O0:adins }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|organe del boke |fr= {{t+|fr|dent}} |grc= {{t+|en|ὀδών|ral=odôn}} |en= {{t+|en|tooth}} |la= {{t+|la|dens}} |nl= {{t+|nl|tand}} |es= {{t+|es|diente}} |ru= {{t+|ru|зуб|ral=zoub}} |lorg= [[dat]] }} {{ratour|boket d’ usteye (rustea, båre côpeuse) ki rshonne a l’ organe |fr= {{t+|fr|dent}} }} {{ratour|sôre di dintele a stroetès inglêyes, come des dints d' leu |fr= {{t+|fr|dent}}, ouvrage à jour, dentelle, broderie, découpure en dents de loup, à angles aigus }} === {{H|An}} === * [[tind]] === {{H|VE}} === * {{wp|dint (discramiaedje)}} * {{wp|dint}} * {{wp|dint (ås djins)}} i4r15l3g8ij10rk7k445vew5ztahc3d 433389 433388 2026-05-02T14:39:52Z Srtxg 1009 /* {{H|parintaedje}} */ 433389 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == <gallery> File :Teeth by David Shankbone.jpg|Dints d’ feme. File :Hårke.jpg|thumb|Dints d’ rustea. </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|dentem|sourd=la}} {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|dɛ̃}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{≠fr}}, kécfeye femrin pa rfrancijhaedje # macasse oxhea k’ i gn a sacwants dins l’ boke po mashyî l’ amagnî. #* Dj’ a on {{~}} ki halcote. #* Il a må ses {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Tot l’ monde vout vey</br>Li ptit {{~}}, blanc come do laecea,</br>Ki stitche come ene pitite tchiveye</br>Foû del grosse djoixhe di nosse gurzea. {{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.140, « Li prumî dint »}} # boket d’ usteye (rustea, båre côpeuse) ki rshonne a l’ organe. #* Dj’ a spiyî on {{~}} a m’ rustea. #* {{~|Dint}} d' on pingne, d' ene soye, d' ene îpe, d' on rustea, d' ene låme, d' ene rôlete. {{s-rif|E203}} # {{texheu|wa}} sôre di dintele a stroetès inglêyes, come des dints d' leu. #* Drap d' bateme gårni d' {{~s}}. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a plins dints]]}} # {{r|[[aveur on dint conte]]}} # {{r|[[awè des longs dints]]}}, {{r|[[aveur longs ses dints]]}} #* Aveur les dints longs. {{s-rif|E89}} # {{r|[[awè l’ dint]]}}, {{r|[[awè schô ses dints]]}}, {{r|[[awè schôpe a ses dints]]}} # {{r|[[awè so s’ gros dint]]}} # {{r|[[caker des dints]]}} # {{r|corone d’ on dint}} # {{r|[[crîner des dints]]}} # {{r|[[croxhe-a-deus-dints]]}} # {{r|[[cwand les poyes åront des dints]]}} # {{r|dint d’ laecea}} # {{r|dint tchaboté}}, {{r|dint tchavé}} # {{r|[[disserer ses dints]]}} # {{r|[[djåzer dvins ses dints]]}} # {{r|[[djåzer foû des dints]]}} # {{r|[[djonnes dints, djonnes parints]]}} # {{r|[[fé les dints longs]]}} # {{r|[[fé ses dints]]}} # {{r|[[grignî des dints]]}} # {{r|[[magnî d’ tos ses dints]]}}, magnî {{r|[[a plins dints]]}}, {{r|[[mindjî so tos ses dints]]}} # {{r|[[magnî so tos ses dints]]}} # {{r|[[minti come on råyeu d’ dints]]}} # {{r|[[prumî dint]]}} # {{r|[[rire do gros des dints]]}} # {{r|tchabote d’ on dint}} # {{r|[[tchaboté dint]]}} # {{r|tiesse d’ on dint}} # {{r|[[tini a dint]]}}, {{r|[[awè a dint]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dintisse]] * [[dinteure]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[broushe po les dints]] * [[dint di dvant]] * [[dint di dzeu]] * [[dint d’ tchén]] * [[fås dint]] * [[gros dint]] * [[må d’ dint]] * [[påsse a dints]] * [[råyeu d’ dints]] * [[rowe a dints]] ==== {{H|Of}} ==== * [[dins]] (divins) * d’in (d’ [[on#NDPr|on]]) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Su | dain = E177a | den = E89 | din = E203 | dint = C8,C13, E1,E165 ({{f}}),E212, R10,R13, S117 | {{loyén|ling=wa-vsc|a-din}} (a dints) = E203:a-din | {{loyén|ling=wa-fel|adins}} (a dints) = O0:adins }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|organe del boke |fr= {{t+|fr|dent}} |grc= {{t+|en|ὀδών|ral=odôn}} |en= {{t+|en|tooth}} |la= {{t+|la|dens}} |nl= {{t+|nl|tand}} |es= {{t+|es|diente}} |ru= {{t+|ru|зуб|ral=zoub}} |lorg= [[dat]] }} {{ratour|boket d’ usteye (rustea, båre côpeuse) ki rshonne a l’ organe |fr= {{t+|fr|dent}} }} {{ratour|sôre di dintele a stroetès inglêyes, come des dints d' leu |fr= {{t+|fr|dent}}, ouvrage à jour, dentelle, broderie, découpure en dents de loup, à angles aigus }} === {{H|An}} === * [[tind]] === {{H|VE}} === * {{wp|dint (discramiaedje)}} * {{wp|dint}} * {{wp|dint (ås djins)}} im4du6ovwhpczqtr2xt0h4ouhi994w0 deurté 0 40200 433435 413426 2026-05-03T09:28:10Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433435 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|deur}} {{caw|té|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|døːʀ.te|daːʀ.te|dɔʀ.te|dyːʀ.te|dɛʀ.te|dyʀ.te|dœʀ.te}} {{Lka-h-or}}, {{miers|15|41}}. ** {{pzc}} {{AFE|døːʀ.te}} * {{Ric|deur·té}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{fizi|wa}} cwålité u dfåt d' ene sacwè k' est [[deur]]e. #* C' est des diyamants d' ene grande {{~}}. # difåt d' ene sakî k' est [[deur]]e. #* I m' a djåzé avou {{~}} {{s|R10}} # cwålité såvadje, ki rapinse li monde dal campagne. #* Leus mots ont wårdé l' {{~}} et l' doûceur di nos vîs tåyes, adlé l' banse di leu cint-meye, nos mames djåzèt walon. {{s-rif|JMign|"Li walon å payîs di Lîdje" (1938), p.9}} #{{med|wa}} ronde et deure tchike des mwins, des pîs, a cåze do froymint. #* Elle a ddja des {{~s}} ås mwins, et ele n' a co pont d' ådje. # {{tchim|wa}} porcintaedje di [[tchåsse#Walon 2|tchåsse]] ([[castinne]]) dins l' aiwe. #* Voste aiwe est d' ene trop grande {{~}}; vosse rampono si va rade sitoper. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (foirt deure sacwè u sakî): [[duristé]] * (deure tchike azès mwins): [[durea]]; {{Lka-si|durea}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dâreté = E34 | dâr’té = G215 p. 103 | dèrté = S117 | deûreté = E1 | deurté = R9,R10 | deùrté = C9 | deur’té = G215 p. 103 | dorté = E212 | dor’té = E21 | dûreté = E1 | dur’tè = O0 | dur’té = G215 p. 103 | dûr’té = O4, G215 p. 103 |- = S109 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|d' ene sacwè k' est deure |fr= {{t+|fr|dureté}} |en= {{t+|en|hardness}} |nl= {{t+|nl|hardheit}} |de= {{t+|de|Härte}} |es= {{t+|es|dureza}} }} {{ratour|d' ene sakî k' est deure |fr= {{t+|fr|dureté}} |en= {{t+|en|hardness}} |nl= {{t+|nl|hardheit}} }} {{ratour|deur tchike sol pea {{Lka-ra|durea}} |fr= {{t+|fr|durillon}} }} {{ratour|tôs d' castinne dins l' aiwe |fr= {{t+|fr|dureté}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|deurt%C3%A9 (discramiaedje)}} 2g3s4tj5b36s415hipa61ohe1ollg17 didjuner 0 42114 433393 429717 2026-05-02T14:55:35Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433393 wikitext text/x-wiki {{MR|disdjuner}} == {{L|wa}} == {{-spodiv-DI|djuner}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|djuner}} {{bet|di|s+v|wa|d=disfijhaedje}} {{çdom}} {{caw|er|s+v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|(di.)ʤy.'ne|d(ɛ.)ʤy.'ne|dy.ʤy.'ne|dɛ.ʤɛ.'ne|dis.ʤy.'ne|d(i.)ʒy.'nɛ|d(i.)ʒɛ.'nɛ|d(y.)ʒy.'ne}} ** {{pzc}} {{AFE|d(i.)ʤy.'ne}} * {{Ric|di·dju·ner}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=didjun|come=bouter}} {{~}} # {{vsc}} [[magnî]] å matén. #* Il est evoye {{~}} el bele plaece. #* Popa {{~|ddjunéve}} todi a set eures, et ridjuner a nouv. #* Divins l' tins, d' ene fricassêye<br>On m' regaléve po {{~|ddjuner}} ;<br>Ouy c' est ene tåte di makêye<br>K' on m' choque* po-z aler ovrer. {{s-rif|TBowp|''Si m'belle-mère n'esteut nin là !...'', 1886, p.26}}<br>[[File:10 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Les årtisses vikèt come les ritches,<br>I {{~|ddjunèt}} l' ådinner. {{s-rif|JBjr|(1899), "Les artistes"}} #* Dj' a {{~|ddjuné}}, pu rwaitî çou k' gn aveut dins l' frigo {{s-rif|LSom}} # {{vc}} diner a magnî å matén a (ene djin, ene aclevêye biesse). #* Av dedja {{~|ddjuné}} les tchvås ? #* C' est Rôzene ki va {{~|ddjuner}} les poyes avou si ptite banslete di frumint {{s-rif|JCal}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[didjune]], [[didjuneu]] * [[riddjuner]] * {{Lka-pa|djune}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== (diner a magnî å matén a ene biesse) : [[sognî]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[disdjuner]] (arester ene termene di djune) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto <!-- d(i)djuner --> | dèdjuner / d’djuner = O4 | didjuner / ddjuner = R10:13784,R13 | didjuner / d’djuner = E1 | diguné / d’guné = E177a | dijènè / d’jènè = C8 | dijunè / d’junè = C8 | dudjuner / d’djuner = E21,E34 | dujuner / djuner = S117 <!-- sipotcheye ki manke ? --> | dèdjèner = O0,O2 | dèdjuner = O3 | didjunè = C1 | didjuner = C9 | dudjuner = S117 <!-- disdjuner --> | disdjuner = C9 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|magnî å matén |ary= {{t+|ary|ral={{loyén|ling=ary|f6er}} (fTer)|فطر|ar-fafl=فْطر}} |de= {{t+|de|frühstücken}} |en= to {{t+|en|breakfast}} |es= {{t+|es|desayunar}} |fr= prendre le {{t+|fr|petit déjeûner}} / {{t+|fr|petit déjeuner}} / {{t+|fr|petit déj’}} ''(France)'', {{t+|fr|déjeûner}} / {{t+|fr|déjeuner}} ''(Beldjike, Swisse, Canada, Louwiziane'') |nl= {{t+|nl|ontbijten}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{inf-su|wa}} # [[eurêye]] d' [[å matén]]. #* Cwè vôrîz po vosse {{~}}, des fadêyes ou ene brijheye ? #* Acoroz a nole eure<br>Vinoz, mes bråvès djins<br>Divins ene si bele verdeure<br>{{~|Didjuner}} l' åmatén. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Kikempois'', p.45}} #* Sins prinde asteme å ci ki passe,<br>Ele apontièt leu ptit {{~|ddjuner}}<br>So ene viye tcheyire a pîs tournés<br>Ki date, seur, do tins d’ Louwis Saze. {{s-rif|JVpr|(1897), «Fous mode», p.119}} #* El måjhone, å côp k' dji rintra,<br>Li {{~}} sol tåve esteut presse,<br>Et tote li niyêye acora<br>Po m' diner ene grosse båjhe a picetes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.18, ''Matinêye di prétins'' (1904)}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * Ôtès eurêyes : [[didjuner]] / ([[riddjuner]]) / [[dinner]] = [[marinde]] / [[riciner]] = [[yeuler]] / [[soper]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dèdjuner / d’djuner = O4 | didjuner / ddjuner = R10:9035,R13 | didjuner / d’djuner = E1:didjuner | diguné / d’guné = E177a:Diguné\,_D’guné | dujuner / djuner = S117 <!-- sipotcheye ki manke ? --> | dudjuné = E34 | dudjuner = E21 <!-- cogne plinne ki manke ? --> | djuné = ([dʤyne]) E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|eurêye d' å matén |ary= {{t+|ary|ral={{loyén|ling=ary|f6or}} (fTor)|فطور|ar-fafl=فْطور}} |de= {{t+|de|Frühstück}} |en= {{t+|en|breakfast}} |es= {{t+|es|desayuno}} |fr= {{t+|fr|petit déjeûner}} / {{t+|fr|petit déjeuner}} / {{t+|fr|petit déj’}} ''(France)'', {{t+|fr|déjeûner}} / {{t+|fr|déjeuner}} ''(Beldjike, Swisse, Canada, Louwiziane'') |nl= {{t+|nl|ontbijt}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} duj2h51qcceu3kff7551fjpgtvftncn dinteure 0 45809 433390 431776 2026-05-02T14:41:09Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433390 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|dint}}, {{caw|eure|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɛ̃ː.tø:ʀ|dɛ̃ː.tɔʀ|dɛ̃ː.ta:ʀ|dɛ̃ː.tɜʀ|dɛ̃ː.tyːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|dɛ̃ː.tø:ʀ}} * {{Ric|din·teure}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # tos les dints et l’ manire k’ ele sont metowes e l’ boke. #* Cwand les biesses n’ ont nén ene boune {{~}}, våt mî asplati l’ avoenne. {{s-rif|LBai}} #* Les ouys - c' est d' l' aiwe - mins si '''dinteure''' esteu cor intire. ([[w:J. Lechanteur|J. Lechanteur]], ramexhnant li temognaedje d' on fossî, wallonnes, 2001-2002) <gallery> Teeth model front FDI Notation.jpg|dinteure d' ene djin </gallery> ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dintâre = E34 | dintère = C8 | dinteure = R10 | dinteûre = E1 | dintore = E21 | dintorre = E212 | dintur’ = O4 | dinture = C62 | - = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tos les dints et l’ manire k’ ele sont metowes e l’ boke |es = {{t+|es|dentadura}} |fr = {{t+|fr|denture}}, {{t+|fr|dentition}} }} pvb47nl0i93n9teodwpkh54yiappday påhûle 0 46953 433391 276089 2026-05-02T14:41:42Z Lucyin 218 433391 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|påjhûle}}, {{çdom}} {{caw|ûle|a|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|paː.hyːl}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=påhûle|f=påhûle}} {{~}} {{of}} # [[påjhûle]]. ==== {{H|Sp}} ==== {{WL-Fel}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | påhûle = E1 }} iqfdmsgjpg5doxpx326sxt34wx3088y dak 0 47804 433379 363062 2026-05-02T12:13:49Z Lucyin 218 433379 wikitext text/x-wiki =={{L|wa-vsis}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Lka-et|dag}} ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} {{AFE|dak}} ==={{H|sustantif|wa-vsis}}=== {{~}} {{o}} # [[dag#Walon|dag]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dak = E203 | dag´ = E1 }} =={{L|nl}}== ==={{H|sustantif|nl}}=== {{-su-|ling=nl|pl=dakken}} {{~}} {{f}} ({{o}}) # [[toet]]. puzx1okymtvpnycmbuiwfwslrp59r65 433380 433379 2026-05-02T12:15:41Z Lucyin 218 433380 wikitext text/x-wiki =={{L|wa-vsis}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Lka-et|dag}} ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} {{AFE|dak}} ==={{H|sustantif|wa-vsis}}=== {{~}} {{o}} # [[dag#Walon|dag]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dak = E203 | dag′= E1 }} =={{L|nl}}== ==={{H|sustantif|nl}}=== {{-su-|ling=nl|pl=dakken}} {{~}} {{f}} ({{o}}) # {{bast|nl}} [[toet]]. r77rhqski9gey9y0tg0pqkbkfjdzpl5 doûs 0 48359 433439 408899 2026-05-03T11:17:32Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433439 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|addjectif|wa}} === {{acoird-s|o=doûs|opl=doûs|f=doûce}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} #* Lu ki d' åbitude esteut si {{~}}, si inmåve, esta coixhant come on raezoe tot dmandant al båshele di wice k' ele vineut. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.32}} # {{str|wa}} tot djåzant d' ene vwès. #* I m’ shonne ki s’ vwès, si {{~|doûce}}, si grêye,</br>Po nos vni dire kéke sacwè d’ vraiy,</br>Adschind<!--ad’hinde--> londjinne do paradis,</br>Et l’ oujhea, revolant dviè s’ djîsse,</br>A l’ air ossu di s’ rapinser,</br>[…]Les påters ki les seurs djhént. {{s-rif|JVri| « Pâhûles rîmês » (1897), « Li clokî dè covint », p.85}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[doûs come do coton]]}}, {{r|[[doûs come do satin]]}}, {{r|[[doûs come del soye]]}}, {{r|[[doûs come del wate]]}}, {{r|[[doûs come do vroûl]]}} : doûs cwand on l' sint avou ses doets # {{r|[[doûs come del crinme]]}}, {{r|[[doûs come do laecea]]}}, {{r|[[doûs come del låme]]}}, {{r|[[doûs come do souke]]}}, {{r|[[pus doûs k’ do souke]]}} : k' a on gosse soucré. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[doûceur]] * [[radoûci]], [[radoûcixhaedje]], [[radoûcixhant]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | doûs, doûce = C1,C13, E1, O0,O3, R10,R13 | doûx, doûce = E34 | (doûs), [[doûce]] = O4,O5 | dou = C8 | doû = E212 }} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s|o=doûs|opl=doûs|f=doûce|fpl=doûces}} {{~}} {{o}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[dimey-doûs]] {{noudef}} {{nourat}} i79v6j2qss3rnblnhhzfsctai4gx62r dognon 0 49651 433430 396390 2026-05-03T08:47:30Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433430 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|dogne}} {{caw|on|s|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔ.'ɲɔ̃|dɔ.'njɔ̃|du.'ɲɔ̃}} {{O/ON}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔ.'ɲɔ̃}} * {{Ric|do·gnon}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} Les pårteyes d’ on doet inte les djonteures, ou les djonteures inte les pårteyes d’ on doet. # {{Lka}} R10 #* Ene viye nierveuse mwin fwait brotchî ses {{~s}} et serant l' pougneye del manike k' ele vént d' apicî {{s-rif|LLec}} #* Il avént des mwins come les cenes des moriånes, avou les {{~s}} rtaenés come s' il årént trifouyî dins del sûne {{s-rif|HVC}} #* Djilbert s’ aveut rapinsé les vacances di Påkes k’ il aveut stî treråyî l’ anêye di dvant : ses cloketes a ses {{~s}}, ses djnos mesbridjîs fén rodjes pa les roukes di tere, les nuks plin s’ dos {{s|JDsp}} # årtea. {{dal}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dognon = C1,C9,C13, E1,E21,E34,E212, O0,O3, R9,R10 | donion = C9 | dougnon = O4, S117 |- = R11,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pårteye d’ on doet |fr= {{t+|fr|phalange}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|dognon (discramiaedje)}} m9j23nt9k64ramuio93mlq35amcs3mw dernier 0 67844 433375 375862 2026-05-02T12:00:10Z Lucyin 218 433375 wikitext text/x-wiki == {{L|fr}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|deretro|sourd=la|ling=fr}} (dirî) {{caw|ier|a+s|fr}}. === {{H|Addj|fr}} === {{-addj-|ling=fr|o=dernier|f=dernière}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}} # [[dierin]], [[dernî]]. #*{{lang|fr|C'est la {{~|dernière}} fois que je vous préviens.}} #** C' est l' dierin côp k' dji vos l' di. # {{cron|fr}} ''(djoû, moes, anêye di dvant l' ci d' asteure)'' [[passé]]. #*{{lang|fr|On peut chanter les mêmes chants de Noël que l'année passée.}} #**On pout rtchanter les minme tchants d' Noyé k' l' anêye passêye. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[en dernier lieu]] # [[rendre son dernier soupir]] ==== {{H|parintaedje}} ==== [[dernièrement]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[dernier-né]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[premier]] === {{H|Su|fr}} === {{-su-|ling=fr|o=dernier|f=dernière}} {{~}} {{o}} # [[dierin]], [[dernî]]. #*{{lang|fr|Il est arrivé bon {{~}}.}} #**Il a-st arivé pår li dierin. k7j9d980gvlcd9mhmgrvxfrxb75tn5o 433376 433375 2026-05-02T12:07:27Z Lucyin 218 433376 wikitext text/x-wiki == {{L|fr}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|deretro|sourd=la|ling=fr}} (dirî) {{caw|ier|a+s|fr}}. === {{H|Addj|fr}} === {{-addj-|ling=fr|o=dernier|f=dernière}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}} # [[dierin]], [[dernî]]. #*{{lang|fr|C'est la {{~|dernière}} fois que je vous préviens.}} #** C' est l' dierin côp k' dji vos l' di. # {{cron|fr}} ''(djoû, moes, anêye di dvant l' ci d' asteure)'' [[passé]]. #*{{lang|fr|On peut chanter à nouveau les mêmes chants de Noël que l'année {{~|dernière}}.}} #** On pout rtchanter les minmes tchants d' Noyé ki l' anêye passêye. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[en dernier lieu]] # [[rendre son dernier soupir]] ==== {{H|parintaedje}} ==== [[dernièrement]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[dernier-né]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[premier]] === {{H|Su|fr}} === {{-su-|ling=fr|o=dernier|f=dernière}} {{~}} {{o}} # [[dierin]], [[dernî]]. #*{{lang|fr|Il est arrivé bon {{~}}.}} #**Il a-st arivé pår li dierin. fl4s1isf7dnokl9ucp1eeqbpschbc1i dondinne 0 71036 433431 416644 2026-05-03T08:53:52Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433431 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Etim?}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dɔ̃ː.ˈdɛ̃ːn|dɔ̃.ˈdɛ̃ːn|dɔ̃ː.ˈdɛn|dɔ̃.ˈden}} ** {{frcjh}} {{AFE|dɔ̃.ˈdɛn}} ** {{pzc}} {{AFE|dɔ̃ː.ˈdɛ̃ːn}} * {{Ric|don·dinne}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[toursiveusté]], måva toû. #* Dji lyi va djouwer ene {{~}}. {{s-rif|E203}} #* I nos a co djouwé ene {{~}} {{s-rif|E1}} #* Il ariva, vola kékès samwinnes,</br>Ene bele {{~}}.</br>Nosse mazete s’ ala porminer,</br>Après l’ dinner</br>Avou s’ cuzén foirt bea djonne ome,</br>Kel inme a blame{{s-rif|MLej|"C’èst l’ vint"}} # macté djeriaedje d' efant. #* Mi moman fjheut voltî mes {{~s}} {{s|R10}} #* A fé tos les {{~s}} di s' feme, i l' a vraiymint oisté {{s|R10}} #* Fé totes les {{~s}} a ene sakî {{s|R10}} # {{raba|wa}} sote båshele. #*Ene grande {{~}} {{s-rif|E1}} # [[couperou]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=måva toû| * [[arsouyreye]] * [[calinreye]] * [[glawinreye]] }} {{Boesse|c=2|tite=macté djeriaedje d' efant| * [[fouke]] * [[houhou]] * [[verzin]] * [[zine]] }} {{Boesse|c=2|tite=loigne båshele| * [[madrombele]] * [[turlurete]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dondaine = E89, MLej | dondaînn = E203 | dondène = O0,O3 | dondènes = O2 {{plu}} | dondéne = E21 | dondêne = E212 | dondinne = E1, R10 | dondinnes = C8 {{plu}} }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|måva toû |fr = {{t+|fr|mauvais tour}}, {{t+|fr|espièglerie}} }} {{ratour|macté djeriaedje d' efant |fr = {{t+|fr|caprice}}, {{t+|fr|fantaisie}} }} {{ratour|sote båshele |fr = {{t+|fr|sotte}}, {{t+|fr|idiote}} }} {{ratour|couperou |fr = {{t+|fr|cumulet}}, {{t+|fr|culbute}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}}; {{a-pdvpdr}} # nén foirt sûti, ki n' a nén tote si råjhon. #*Ele est ene miete {{~}} {{s-rif|C8}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[biesse]] * [[loigne]] * [[sot]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dondinne = C8, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|passion ki nos rind sot |fr = {{t+|fr|simple d’esprit}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{BdjMB}} (brut d’ ene cloke, d' on cariyon ki tribole). === {{H|mot-brut|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # brut d’ ene cloke, d' on cariyon ki tribole. #* El doûce niyêye des « Cénk clokîs »,</br>Din dig din, tireli {{~}} !</br>Les tchansons des clokes fjhèt frumjhî</br>L’ åme des djins k' sont co d' leu payis !{{s-rif|LLaginm|''Tournai'', (1947), p. 125}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bim bim]] * [[dig don]] * [[drelin]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dondinne = LLag | - = E170,E203,R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|ding dong}} }} 2qex10gacs0uieh5dt0gzlzz1c76cd3 dogaesse 0 71234 433427 399381 2026-05-03T08:23:22Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E212 433427 wikitext text/x-wiki {{!Rif|doguesse}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|doguer}} {{sonK}} {{caw|aesse|s+a|wa}}. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|dogaesse}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-pdvpdr}} # foirt, lådje et solide. #*Ome ou feme {{~}} {{s-rif|E203}} #*On ptit {{~}} {{s-rif|E1}} #*Fi d' ovrîs stocaesses et {{~s}},</br>Al roede sicrene, al vireuse tiesse,</br>Ås bresses d' acî et fwaits tot d' niers,</br>Cwand dj' bouxhe so mi stoumak di fier,</br>L' ådvins resdondixh et xhiltêye {{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 123, "Quî dj’ so"}} #*Et mågré k’ il estént {{~s}},</br>Les flots portant l’ ont-st ehertchî{{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stocaesse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Addj | dogaesse = R10 | dogas′ = E21 | dogasse = E200,E212 | doguès′ = E1 | doguess = E203 | doguèsse = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|trapu}}, {{t+|fr|râblé}}, {{t+|fr|vigoureux}}, {{t+|fr|fort}}, {{t+|fr|stable}}, {{t+|fr|solide}}, {{t+|fr|résistant}}, {{t+|fr|costaud}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} # onk k’ est foirt et lådje, et nén grand. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stapié]] * [[stocaesse]] * [[stokea]] luna8ormvfh8bf1vzrqf9tjeqgp91d9 433428 433427 2026-05-03T08:24:48Z Srtxg 1009 433428 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|doguer}} {{sonK}} {{caw|aesse|s+a|wa}}. === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|dogaesse}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-pdvpdr}} # foirt, lådje et solide. #*Ome ou feme {{~}} {{s-rif|E203}} #*On ptit {{~}} {{s-rif|E1}} #*Fi d' ovrîs stocaesses et {{~s}},</br>Al roede sicrene, al vireuse tiesse,</br>Ås bresses d' acî et fwaits tot d' niers,</br>Cwand dj' bouxhe so mi stoumak di fier,</br>L' ådvins resdondixh et xhiltêye {{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 123, "Quî dj’ so"}} #*Et mågré k’ il estént {{~s}},</br>Les flots portant l’ ont-st ehertchî{{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stocaesse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto|croejh=Addj | dogaesse = R10 | dogas′ = E21 | dogasse = E200,E212 | doguès′ = E1 | doguess = E203 | doguèsse = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|trapu}}, {{t+|fr|râblé}}, {{t+|fr|vigoureux}}, {{t+|fr|fort}}, {{t+|fr|stable}}, {{t+|fr|solide}}, {{t+|fr|résistant}}, {{t+|fr|costaud}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} # onk k’ est foirt et lådje, et nén grand. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stapié]] * [[stocaesse]] * [[stokea]] cj0s7jqh06d7vmkunpj7xfhhav098a7 Tanveye 0 76863 433426 433356 2026-05-02T20:51:35Z Lucyin 218 433426 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Aplti}} {{pnt-npl}} «Thanco» (raptitixha di « Thancrad », no prôpe del djin k' åreut stî l' prumî setleu) et « [[veye]] » (cinse Tanco). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|tɑ̃.'vɛj}} * {{Ric|Tan.veye}} ==={{H|no prôpe|wa}}=== {{~}} {{f}} # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Pondrome]], asteure onk de viyaedjes do grand [[Biarin]]. #* Djôzef Dawagne a vnou å monde a {{~}} « la ki l' monde a stî ralongui avou des plantches », dit-st i. <center><gallery> Plake Tanveye.jpg Tanveye cou d' saetch.jpg Tanveye intrêye.jpg Pondrôme JPG01.jpg </gallery></center> ==== {{H|parintaedje}} ==== [[Tanton]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Tanvèye = TG1 p. 89 a Pondrome (tanvèye) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Thanville}}, {{t+|fr|Tahauville}} }} === {{H|sourdants}} === Etimolodjeye : Li prumî boket di Tanveye et [[Tanton]] est dandjreus assez l' minme, li dominne di Tanton åyant stî defini come estant « inte Wimbe et Snåye » (''inter confines aquarum Wambria et Ceneli'', 943, papîscrît di l' abeye di Ståvleu). Eyet Snåye, c' est l' aiwe ki passe a Tanveye. === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} 2c3syo8j9yngx8wanji8op72la5glf3 Categoreye:Addjectifs do francès avou l' cawete -ier 14 76864 433377 2026-05-02T12:08:42Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «[[Categoreye:Addjectifs do francès|ier]] [[Categoreye:Mots do francès avou l' cawete -ier]]» 433377 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Addjectifs do francès|ier]] [[Categoreye:Mots do francès avou l' cawete -ier]] k9iqwip298d2mmcm1xzmix1u8lgm27n Categoreye:Mots do francès avou l' cawete -ier 14 76865 433378 2026-05-02T12:09:25Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «[[Categoreye:Mots do francès sorlon leu cawete|ier]]» 433378 wikitext text/x-wiki [[Categoreye:Mots do francès sorlon leu cawete|ier]] 4ksziu54t5v2ovrp5l5t8lukuvk8m8v premier 0 76866 433381 2026-05-02T12:32:47Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|fr}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|primarius|sourd=la|ling=fr}} (dirî) {{çdom}} {{caw|ier|a+s|fr}}. === {{H|Addj|fr}} === {{-addj-|ling=fr|o=premier|f=première}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}} # [[prumî]]. #* {{lang|fr|C'étaot la {{~|première}} fois.}} #** C' esteut l' prumî côp. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[en premier lieu]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[premièrement]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[premier-né]] * premier min...» 433381 wikitext text/x-wiki == {{L|fr}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|primarius|sourd=la|ling=fr}} (dirî) {{çdom}} {{caw|ier|a+s|fr}}. === {{H|Addj|fr}} === {{-addj-|ling=fr|o=premier|f=première}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}} # [[prumî]]. #* {{lang|fr|C'étaot la {{~|première}} fois.}} #** C' esteut l' prumî côp. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[en premier lieu]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[premièrement]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[premier-né]] * [[premier ministre]] * [[premierministrable]] / [[premier ministrable]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[dernier]] === {{H|Su|fr}} === {{-su-|ling=fr|o=premier|f=première}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|fr|Il est arrivé {{~}}.}} #** Il a-st arivé l' prumî. =={{L|nl}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|premier|fr|nl}} (scawaedje di « premier ministre »). ==={{H|sustantif|nl}}=== {{-sunl-|ling=nl|pl=premiers}} {{~}} {{o}} # [[prumî minisse]]. #* {{lang|nl|Nog nooit scoorde een {{~}} zo goed als DW; eerdere {{~s}} bleven daar ver onder.}} {{s|[[w:HLN|HLN]]|do 14 di måss 2026 p. 2}} #** Nou prumî minisse n' a måy fwait on si bea scôre; les prumîs minisses di dvant estént foirt ådzo d' ça. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[premierschap]] q6uwnne71bl1fhak80qmprvtpclwyf0 433383 433381 2026-05-02T14:27:13Z Lucyin 218 433383 wikitext text/x-wiki == {{L|fr}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|primarius|sourd=la|ling=fr}} (dirî) {{çdom}} {{caw|ier|a+s|fr}}. === {{H|limerotant addjectif|fr}} === {{-addj-|ling=fr|o=premier|f=première}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}} # [[prumî]]. #* {{lang|fr|C'était la {{~|première}} fois.}} #** C' esteut l' prumî côp. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[en premier lieu]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[premièrement]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[premier-né]] * [[premier ministre]] * [[premierministrable]] / [[premier ministrable]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[dernier]] === {{H|Su|fr}} === {{-su-|ling=fr|o=premier|f=première}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|fr|Il est arrivé {{~}}.}} #** Il a-st arivé l' prumî. =={{L|nl}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|premier|fr|nl}} (scawaedje di « premier ministre »). ==={{H|sustantif|nl}}=== {{-sunl-|ling=nl|pl=premiers}} {{~}} {{o}} # [[prumî minisse]]. #* {{lang|nl|Nog nooit scoorde een {{~}} zo goed als DW; eerdere {{~s}} bleven daar ver onder.}} {{s|[[w:HLN|HLN]]|do 14 di måss 2026 p. 2}} #** Nou prumî minisse n' a måy fwait on si bea scôre; les prumîs minisses di dvant estént foirt ådzo d' ça. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[premierschap]] daw83rut4or3xkryi3n83tqm9gqccfy 433384 433383 2026-05-02T14:27:55Z Lucyin 218 433384 wikitext text/x-wiki == {{L|fr}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|primarius|sourd=la|ling=fr}} (prumî) {{çdom}} {{caw|ier|a+s|fr}}. === {{H|limerotant addjectif|fr}} === {{-addj-|ling=fr|o=premier|f=première}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr|fr}} # [[prumî]]. #* {{lang|fr|C'était la {{~|première}} fois.}} #** C' esteut l' prumî côp. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[en premier lieu]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[premièrement]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[premier-né]] * [[premier ministre]] * [[premierministrable]] / [[premier ministrable]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[dernier]] === {{H|Su|fr}} === {{-su-|ling=fr|o=premier|f=première}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|fr|Il est arrivé {{~}}.}} #** Il a-st arivé l' prumî. =={{L|nl}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|premier|fr|nl}} (scawaedje di « premier ministre »). ==={{H|sustantif|nl}}=== {{-sunl-|ling=nl|pl=premiers}} {{~}} {{o}} # [[prumî minisse]]. #* {{lang|nl|Nog nooit scoorde een {{~}} zo goed als DW; eerdere {{~s}} bleven daar ver onder.}} {{s|[[w:HLN|HLN]]|do 14 di måss 2026 p. 2}} #** Nou prumî minisse n' a måy fwait on si bea scôre; les prumîs minisses di dvant estént foirt ådzo d' ça. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[premierschap]] r02svgcerlbit1jncboatmfnxsd3m60 strèt 0 76867 433396 2026-05-02T15:35:45Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == {{-spodiv-|[[sitrèt]] / [[sutrèt]]|[[strèt]]}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|stroet}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|stʀɛ}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=strèt|f=strète}} {{~}} {{o}} # [[stroet]]. #* {{lang|wa-fel|Vosse cote èst trop {{~e}}.}} #** Vosse cote est trop stroete. #* {{lang|wa-fel|Mu col èst trop {{~}}, i m' sutronle.}} {{s|S0}} #** Mi col est trop stroet, i m' sitronne. ==== {{H|Sp}} ==== {{WM-Fel}}, {...» 433396 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == {{-spodiv-|[[sitrèt]] / [[sutrèt]]|[[strèt]]}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|stroet}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|stʀɛ}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=strèt|f=strète}} {{~}} {{o}} # [[stroet]]. #* {{lang|wa-fel|Vosse cote èst trop {{~e}}.}} #** Vosse cote est trop stroete. #* {{lang|wa-fel|Mu col èst trop {{~}}, i m' sutronle.}} {{s|S0}} #** Mi col est trop stroet, i m' sitronne. ==== {{H|Sp}} ==== {{WM-Fel}}, {{BA-Fel}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | strèt = C8,S0,S117 }} 84l4k1i9yqtbsxx1ra6rx9p4lzwnxmi 433398 433396 2026-05-02T15:39:14Z Lucyin 218 433398 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == {{-spodiv-S-Fel|[[strèt]]|[[sitrèt]] / [[sutrèt]]|-}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|stroet}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|stʀɛ}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=strèt|f=strète}} {{~}} {{o}} # [[stroet]]. #* {{lang|wa-fel|Vosse cote èst trop {{~e}}.}} #** Vosse cote est trop stroete. #* {{lang|wa-fel|Mu col èst trop {{~}}, i m' sutronle.}} {{s|S0}} #** Mi col est trop stroet, i m' sitronne. ==== {{H|Sp}} ==== {{BA-Fel}}, {{BoDji}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | strèt = C8,S0,S117 }} 00aitqdxo82ugvkza0ooarfdlv8myvw streût 0 76868 433399 2026-05-02T15:44:07Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «{{MR|streut}} == {{L|wa-fel}} == {{-spodiv-S-Fel|[[streût]]|[[sitreût]] / [[sutreût]]|-}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|stroet}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|stʀøː}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=streût|f=streûte}} {{~}} {{o}} # [[stroet]]. #* {{lang|wa-fel|Li gris, {{~}} p’tit monde d’Aimé vint dè voler a bokèts.}} {{s|JPD|s: Contes di m’ payis èt d’ co pus lon/IV|lijhåve so Wikisourd}} #** Li gris stroet ptit monde da...» 433399 wikitext text/x-wiki {{MR|streut}} == {{L|wa-fel}} == {{-spodiv-S-Fel|[[streût]]|[[sitreût]] / [[sutreût]]|-}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|stroet}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|stʀøː}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=streût|f=streûte}} {{~}} {{o}} # [[stroet]]. #* {{lang|wa-fel|Li gris, {{~}} p’tit monde d’Aimé vint dè voler a bokèts.}} {{s|JPD|[[s: Contes di m’ payis èt d’ co pus lon/IV|lijhåve so Wikisourd}} #** Li gris stroet ptit monde da Aimé vént do voler a bokets. ==== {{H|Sp}} ==== {{WL-Fel}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | streût = E1,E34 }} ted7w2ctnebum5vt9gra9x2au4jo7ho pre̊mi 0 76869 433403 2026-05-02T16:10:36Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=pre̊mi|f=pre̊me̊ne}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|wa-fel|Le̊ {{~}} que̊ broke è lét, c'èst l' ce̊ que̊ ve̊crè l' pe̊s longtimps.}} {{s|C61|p. 700}}» 433403 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=pre̊mi|f=pre̊me̊ne}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|wa-fel|Le̊ {{~}} que̊ broke è lét, c'èst l' ce̊ que̊ ve̊crè l' pe̊s longtimps.}} {{s|C61|p. 700}} chg1jbyaib5vnepsqzp1w03r3ugmhtm 433405 433403 2026-05-02T16:13:03Z Lucyin 218 433405 wikitext text/x-wiki {{MR|prëmi}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=pre̊mi|f=pre̊me̊ne}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|wa-fel|Le̊ {{~}} que̊ broke è lét, c'èst l' ce̊ que̊ ve̊crè l' pe̊s longtimps.}} {{s|C61|p. 700}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WMrp-Fel}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | pre̊mi = O61 }} cue4urqvftoqb958u1uzh9cs2cmkhom 433408 433405 2026-05-02T16:17:06Z Lucyin 218 433408 wikitext text/x-wiki {{MR|prëmi}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=pre̊mi|f=pre̊me̊ne}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|wa-fel|Le̊ {{~}} que̊ broke è lét, c'èst l' ce̊ que̊ ve̊crè l' pe̊s longtimps.}} {{s|C61|p. 700}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WMrp-Fel}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | pre̊mi = C61 }} 6wb15hgieal5ap5g1jd5yzhwh6hxmv0 prëmi 0 76870 433407 2026-05-02T16:16:44Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «{{MR|pre̊mi}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=prëmi|f=prëmëne}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|wa-fel|I s’ont mètë d’acônrd quë l’ cë qu’arëvrot l’ {{~}} a fé satchi s’ pardëssu a l’ome, cë sèrot lë l’ pës fwârt.}} {{s|André Jancart|{{BiSo}} s: Lë bîje èt l’ solia së dë...» 433407 wikitext text/x-wiki {{MR|pre̊mi}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=prëmi|f=prëmëne}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|wa-fel|I s’ont mètë d’acônrd quë l’ cë qu’arëvrot l’ {{~}} a fé satchi s’ pardëssu a l’ome, cë sèrot lë l’ pës fwârt.}} {{s|André Jancart|{{BiSo}} [[s: Lë bîje èt l’ solia së dëspëtin’|lijhåve so Wikisourd]]}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WMrp-Fel}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | prëmi = C65 }} 7tt0cixo3d3qooxe1qen5ew6xfarxt4 433409 433407 2026-05-02T16:18:11Z Lucyin 218 433409 wikitext text/x-wiki {{MR|pre̊mi}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|prumî}} {{çdom}} {{caw|i|a+s|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|pʀœ.'mi}} === {{H|Addj|wa-fel}} === {{-addjwa-|o=prëmi|f=prëmëne}} {{~}} {{o}} # [[prumî]]. #* {{lang|wa-fel|I s’ont mètë d’acônrd quë l’ cë qu’arëvrot l’ {{~}} a fé satchi s’ pardëssu a l’ome, cë sèrot lë l’ pës fwârt.}} {{s|André Jancart|{{BiSo}}, [[s:Lë bîje èt l’ solia së dëspëtin’|lijhåve so Wikisourd]]}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WMrp-Fel}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | prëmi = C65 }} 76uvxkexab32f2p73d78850vabuhxl8