ვიკიპედია xmfwiki https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია სხუნუა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 392 249279 249253 2026-04-19T16:37:37Z Narazeni 826 /* გეოგრაფია */ 249279 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = <small>''{{lang-hu|Magyarország}}''</small> |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =უნგრეთი |შილა = Flag of Hungary.svg |გერბი = Coat of arms of Hungary.svg |რუკა =EU-Hungary.svg |ჰიმნი = {{lang-hu|„[[Himnusz]]“|italics=no}}<ref>{{cite web|url=http://magyarnews.org/news.php?viewStory=619|title=The Story Behind the Hungarian National Anthem|publisher=Jules S. Vállay|access-date=8 May 2017|archive-date=10 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010075407/http://magyarnews.org/news.php?viewStory=619|url-status=dead}}</ref><br />({{Lang-xmf|„ჰიმნი“}})<br /><div style="display:inline-block;padding-top:0.4em;">[[ფაილი:Hungarian national anthem, performed by the United States Navy Band (1997 arrangement).mp3]]</div> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[უნგრული ნინა|უნგრული]] |რელიგია= {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |{{Tree list}} * 42.5% [[ქირსიანობა]] ** 27.5% [[კათოლიკური ოხვამე უნგრეთის|კათოლიციზმი]] ** 15% შხვა [[ქირსიანული გემაჸვენჯობეფიშ ერკებული|ქირისანული გემაჸვენჯობა]] {{Tree list/end}} |40.1% უგამუ |16.1% [[ვარელიგიურობა|ვა რელიგიური]] |1.3% [[რელიგია უნგრეთის|შხვა]]}} (2022)<ref name="Census2022-religion">{{cite web|title=A népesség vallás, felekezet és nemek szerint: népszámlálások 1930, 1949, 2001, 2011, 2022|trans-title=Population by religion, denomination and gender: censuses 1930, 1949, 2001, 2011, 2022|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/eredmenyek/vegleges-adatok/tablazatok/nsz2022-1.1.7.xlsx|publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]]|date=26 September 2023|type=official statistics|format=XLSX file}}</ref> |ნანანოღა= [[ბუდაპეშტი]] |latd=47 |latm=26 |latNS=N |longd=19 |longm=15 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[უნგრეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[თამაშ შუიოკი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[უნგრეთიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ვიქტორ ორბანი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 108-ო |ფართობი =93,030 |წყარი_% =3.7 |ოეგებიე_მახორობა =9,603,634<ref>{{cite web |url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |title=2022 Hungarian census |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |date=7 December 2023 |access-date=26 October 2024}}</ref> | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} 9,584,627<ref>{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=26 October 2024}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 95-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 78-ო |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $469.647 მილიარდი<ref name="IMFWEO.HU">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=944,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Hungary) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=22 October 2024 |access-date=26 October 2024}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 53-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $49,147<ref name="IMFWEO.HU" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 43-ა |აგი =0.870 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =46-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[უნგრული ფორინტი|ფორინტი]] |ვალუტაშ_კოდი =HUF |ქიანაშ_კოდი =HU |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+1]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC+2|+2]] |cctld = [[.hu]] |ოტელეფონე_კოდი =+36 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''უნგრეთი''' ({{lang-hu|{{აუდიო|hu-Magyarország.ogg|Magyarország}}}}) — [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი]] [[სახენწჷფო]] [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ ევროპას]].<ref name="Flaw">{{cite web|url=http://www.kormany.hu/download/e/02/00000/The%20New%20Fundamental%20Law%20of%20Hungary.pdf|title=The Fundamental Law of Hungary|publisher=Hungarian State|access-date=8 May 2017|archive-date=29 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629205136/http://www.kormany.hu/download/e/02/00000/The%20New%20Fundamental%20Law%20of%20Hungary.pdf|url-status=dead}}</ref> ქიანაშ ტერიოტრიაშ იკათუანს [[შქა დუნაიშ რზენი|შქა დუნაიშ რზენიშ]] უმენტაშობას, ოორუეშე უხურგანს [[სლოვაკეთი]], ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[უკრაინა]], ბჟაეიოლშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[რუმინეთი]], ობჟათეშე — [[სერბეთი]], ბჟადალშე — [[ავსტრია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[ხორვატია]] დო [[სლოვენია]]. უნგრეთი იდვალუაფუ წყარმალუ [[დუნაი]]შ გოყორს დო თიშ ტერიტორიას უმენტაშო რე თოლუჭირინაფუ რზენეფი. ქიანაშ მხორობა 9.6 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს, ნამუეფიშ უმენტაშობა ეთნიკურო [[უნგრალეფი|უნგრალეფი (მადიარეფი)]] რენა, თაშნეშე ოხორანს შანულამი [[ჩაჩანეფი უნგრეთის|ჩაჩანი უჭიჭაშობა]]. [[უნგრული ნინა|უნგრული]] რე ოფიციალური ნინა დო ართ-ართი რე ევროპას, ნამუთ ვა რე [[ინდოევროპული ნინეფი|ინდოევროპული ფანიაშ]] ნორთი.<ref>{{Cite web |date=2024-12-22 |title=Hungary {{!}} History, Map, Flag, Population, Currency, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Hungary |access-date=2024-12-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> [[ბუდაპეშტი]] — ქიანაშ ნანანოღა დო [[უნგრეთიშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაში ნოღა]], შანულამი კულტურული დო ეკონომიკური ცენტრი.<ref>{{Cite web |date=2024-12-22 |title=Hungary - Rivers, Plains, Soils {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Hungary/Drainage-and-soils |access-date=2024-12-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Péter |first=László |title=Budapest |url=https://www.britannica.com/place/Budapest |website=Britannica}}</ref> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q28|text=უნგრეთიშ რუკა}} უნგრეთიშ სახენწფოშ გჷმოქიმინუაშახ თეხანური უნგრეთიშ ტერიტორიას შხვადოშხვა კათა ოხორანდჷ, თინეფს შქას [[კელტეფი]], [[რომაალეფი]], [[ჰუნეფი]], [[ჯვეში გერმანალეფი|გერმანალი კათეფი]], [[ავარეფი]] დო [[სლავეფი]]. უნგრეთიშ სახენწჷფობურობას გაჭყაფური უღჷ [[უნგრეთიშ სათარო]]შე, ნამუქჷთ დარსხუეს [[IX ოშწანურა]]შ დალიას [[ალმოში (უნგრეთი)|ალმოშიქ]] დო თიში ქომოლსქუა [[არპადი]]ქ შქა დუნიაშ რზენიშ დოჸუნაფათ.<ref>{{cite web|url=http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf|title=Hungary in the Carpathian Basin|date=6 June 2017|publisher=Lajos Gubcsi|access-date=6 June 2017}}</ref><ref name="Acta orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae">{{cite book|title=Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae|url=https://books.google.com/books?id=kNkTAQAAMAAJ|volume=36|year=1982|publisher=Magyar Tudományos Akadémia (Hungarian Academy of Sciences)|page=419}}</ref> [[1000]] წანას ხვისტა დეკჷ მაფა [[იშტვან I]]-ქ დო მუში ომაფე [[უნგრეთიშ ომაფე (1000–1301)|ქირსიანული ომაფეთ]] გჷნართინუ. შქაოშწანურეფიშ [[უნგრეთიშ ომაფე]] რდჷ ევროპული სახენწჷფო, ნამუქჷთ [[უნგრეთიშ ომაფე (1301–1526)|მუში კონკას მიოჭირინჷ]] გვიან შქაოშწანურეფს.<ref>Kristó Gyula – Barta János – Gergely Jenő: Magyarország története előidőktől 2000-ig (History of Hungary from the prehistory to 2000), Pannonica Kiadó, Budapest, 2002, {{ISBN|963-9252-56-5}}, p. 687, pp. 37, pp. 113 ("Magyarország a 12. század második felére jelentős európai tényezővé, középhatalommá vált"/"By the 12th century Hungary became an important European constituent, became a middle power", "A Nyugat részévé vált Magyarország&nbsp;... /Hungary became part of the West"), pp. 616–644</ref> განწეხანიშ [[ოსმალეთ-უნგრეთიშ ლჷმეფი|ოსმალეთიშ ლჷმეფიშ]] უკული, [[1526]] წანას უნგრეთიშ ჯარქ დემარცხჷ [[მოჰაჩიშ ბურჯაფი]]ს დო [[1541]] წანას ნანანოღა [[ბუდა (უნგრეთი)|ბუდა]] [[ბუდაშ ქართა (1541)|გეჭოფეს]] ოსმალეფქ, ნამუშით დიჭყჷ 150 წანაშე უმოსი ხანიშ განწეობაქ, მუჟანსჷთ ქიანა დორთილი რდჷ სუმი ნორთო:[[უნგრეთიშ ომაფე]] ([[ჰაბსბურგეფი]]შ ართგური), [[ოსმალეთიშ უნგრეთი]] დო გვერდო დუდიშული [[ტრანსილვანიაშ სათარო (1570–1711)|ტრანსილვანიაშ სათარო]]. ოსმალეფქ აღიარეს ოსმალთიშ უნგრეთიშ დინაფა [[1699]] წანაშ [[კარლოვიციშ ზე]]თ. უნგრეთიშ უმენტაში ნორთიქ აკიდგინჷ დო [[XVIII ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს ჰაბსბურგეფიშ გამაგალაშა გეგნორთჷ. ზოხორინალაშ ლჷმეფქ ჰაბსბურგეფიშ მეხჷ, [[1703]]–[[1711]] დო [[1848]]–[[1849]] წანეფს, გჷმიჭანუ [[ავსტრია-უნგრეთიშ კომპორმისი|კომპრომისი]], ნამუშით [[1867]] წანას დირსხჷ [[ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია]]ქ, ნამუქჷთ [[XX ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს ჸონიერ ჟისახენწჷფოთ გჷნირთუ.<ref name=":2">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Austria-Hungary|title=Austria-Hungary, HISTORICAL EMPIRE, EUROPE|date=6 June 2017|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=6 June 2017}}</ref> [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშ]] უკული ავსტრია-უნგრეთიქ აკოციუ დო გემაჸვენჯი [[1920]] წანაშ ტრიანონიშ ზეთ დიდგინჷ უნგრეთიშ ასეიანი ხურგეფქ, ნამუშ შედეგო მედინჷ ისტორიული ტერიტორიეფიშ 71%-ქ, ეკონომიკაშ უმენტაშობაქ, მახორობაშ 58%-ქ დო [[უნგრული დიასპორა|ეთნიკურო უნგრალეფიშ 32%-ქ]].<ref>{{cite book|author=Richard C. Frucht|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C|date=31 December 2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-800-6|page=360}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=Trianon, Treaty of|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-TrianonTr.html|encyclopedia=The [[Columbia Encyclopedia]]|year=2009}}</ref><ref>{{cite web|title=Text of the Treaty, Treaty of Peace Between The Allied and Associated Powers and Hungary And Protocol and Declaration, Signed at Trianon June 4, 1920|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Trianon|access-date=10 June 2009}}</ref> ლჷმაშ შედეგეფშე გიშულაშის, უნგრეთიქ გჷნიღჷ ბიჭიკეფი ლჷმეფიშ ორდოიან განწეხანს, ნამუეფიშ საბოლა რდჷ [[უნგრეთიშ რეგენტი|რეგენტი]] გამაგე [[მიკლოშ ჰორტი]]შ [[ნაციონალ-კონსერვატიზმი|ნაციონალ-კონსერვატიული]] რეჟიმი. [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შის უნგრეთიქ ქაკათჷ [[ლირე ბერლინი-რომი-ტოკიო|ფაშისტური სახენწჷფოეფიშ ალიანსის]], ნამუქჷთ შანულამი ღამაკი დო გავალი მიორინუ.<ref name="Montgomery">[http://historicaltextarchive.com/books.php?op=viewbook&bookid=7&pre=1 ''Hungary: The Unwilling Satellite''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216070442/http://historicaltextarchive.com/books.php?op=viewbook&bookid=7&pre=1 |date=16 February 2007 }} [http://kapos.hu/hirek/kis_szines/2018-06-16/megerkezett_az_idei_balaton_sound_himnusza.html John F. Montgomery, ''Hungary: The Unwilling Satellite''.] Devin-Adair Company, New York, 1947. Reprint: Simon Publications, 2002.</ref><ref name="Thomas, pg. 11">Thomas, ''The Royal Hungarian Army in World War II'', pg. 11</ref> ქიანა ოკუპირებული რდჷ [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შით, ნამუქჷთ გაჭყჷ [[უნგრეთიშ ოკათე რესპუბლიკა]] მუჭოთ [[სატელიტური სახენწჷფო]]. [[1956]] წანაშ [[უნგრეთიშ რევოლუცია (1956)|უმწუძინუ რევოლუციაშ]] შედეგო უნგრეთიქ ელაზჷმაფათ დუდიშულო გჷნირთუ, მარა ქუდოსქიდჷ [[სოციალისტური კარე]]შ რეპრესირებულ მაკათურო. [[1989 წანაშ რევოლუციეფი]]შ შედეგო უნგრეთიქ თინჩალას გეგნორთჷ დემოკრატიული [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]]შა.<ref>{{Cite journal|title=1989. évi XXXI. törvény az Alkotmány módosításáról|trans-title=Act XXXI of 1989 on the Amendment of the Constitution|journal=Magyar Közlöny|publisher=Pallas Lap- és Könyvkiadó Vállalat|location=Budapest|volume=44|issue=74|page=1219|language=hu|date=23 October 1989}}</ref> [[2004]] წანას, [[ევროპაშ რსხუ]]შ მაკათურო გჷნრითუ, [[2007]] წანაშე — [[შენგენიშ ზონა]]ს. უნგრეთი რე მაღალმიშნაველამი ქიანა, საარძო ჭყანთხილუათ დო უფასე შქაფონი გონათუათ.<ref name="auto">{{cite journal|author=OECD|date=27 June 2013|title=OECD Health Data: Social protection|journal=OECD Health Statistics (Database)|doi=10.1787/data-00544-en|url=http://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/data/oecd-health-statistics/oecd-health-data-social-protection_data-00544-en|access-date=14 July 2013|url-access=subscription}}</ref><ref name="europa">{{cite web|url=http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/facts_and_figures/compulsory_education_EN.pdf|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20131106181321/http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/facts_and_figures/compulsory_education_EN.pdf|url-status=dead|archive-date=6 November 2013|title=Compulsory Education in Europe 2013/2014|publisher=European commission|access-date=19 May 2014|author=Eurydice}}</ref> უნგრეთის ქვერსემი განწეობაშ ისტორია უღჷ [[უნგრულიხ ელუანობა|ხელუანობაშა]], [[უნგრეთიშ მუსიკა|მუსიკაშა]], [[უნგრული ლიტერატურა|ლიტერატურაშა]], [[უნგრეთი ოლიმპიური ლაჸაფეფს|სპორტიშა]], მენცარობაშა დო ტექნიკაშა მიშნაღელი თიაშჸურე.<ref>{{cite news|url=http://mta.hu/english/hungarys-nobel-prize-winners-106018|work=[[Hungarian Academy of Sciences]]|title=Hungary's Nobel Prize Winners, 13 Hungarian win Nobel Prize yet|access-date=2 April 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Population per Gold Medal. Hungary has the second highest gold medal per capita in the world. All together it has 175 gold medal until 2016.|url=http://www.medalspercapita.com/#golds-per-capita:all-time|work=medalspercapita.com|access-date=18 June 2017|archive-date=30 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730144712/http://www.medalspercapita.com/#golds-per-capita:all-time|url-status=dead}}</ref><ref name="Britannic .=">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/276684/Hungarian-literature ''Hungarian literature – ”Popular poetry is the only real poetry was the opinion of Sándor Petőfi, one of the greatest Hungarian poets, whose best poems rank among the masterpieces of world literature”''.], ''Encyclopædia Britannica'', 2012 edition</ref><ref>Szalipszki, pg.12<br />Refers to the country as "widely considered" to be a "home of music".</ref> ქიანა რე პოპულარული ტურისტული მეკონჭაფუ ევროპას, ნამუსჷთ [[2019]] წანას 24,5 მილიონი შხვაშ თური ტურისტიქ ესურჷნ.<ref>{{Cite web|title=STADAT – 4.5.3. The number of inbound trips to Hungary and the related expenditures by motivation (2009–)|url=https://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_ogt004c.html|access-date=2022-06-02|website=Hungarian Central Statistical Office}}</ref> უნგრეთი ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათური რე, თინეფს შქას: [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროპაშ რსხუ]], [[ნატო (ორგანიზაცია)|ნატო]], [[გოერო]], [[მოსოფელიშ ჭყანთხილუაშ ორგანიზაცია]], [[მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია]], [[მოსოფელიშ ბანკი]], [[აზიაშ ინფრასტრუქტურაშ საინვესტიციო ბანკი]] დო [[ვიშეგრადიშ ბუნა]].<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.hu/kum2005/Templates/alapsablon.aspx?NRMODE=Published&NRORIGINALURL=%2Fkum%2Fen%2Fbal%2Fforeign_policy%2Fun_sc%2Finternational_organisations.htm&NRNODEGUID=%7B45550E06-66FE-4183-A899-EDF5BD040EB5%7D&NRCACHEHINT=NoModifyGuest&printable=true|title=International organizations in Hungary|publisher=Ministry of Foreign Affairs|access-date=20 November 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313115736/http://www.mfa.gov.hu/kum2005/Templates/alapsablon.aspx?NRMODE=Published&NRORIGINALURL=%2Fkum%2Fen%2Fbal%2Fforeign_policy%2Fun_sc%2Finternational_organisations.htm&NRNODEGUID=%7B45550E06-66FE-4183-A899-EDF5BD040EB5%7D&NRCACHEHINT=NoModifyGuest&printable=true|archive-date=13 March 2016}}</ref> {{TOC limit|limit=3}} == ეტიმოლოგია == {{თარი|უნგრეთიშ ეტიმოლოგია}} ჯოხოდვალა „''Hungary''“-ს რინელ ასო „H“, საეგებიოთ, [[ჰუნეფი|ჰუნეფწკჷმა]] ისტორიულ ასოციაციაშე მოურს, ნამუეფჷთ უნგრეთიშ ტერიტორიას ავარეფიშ მოულაშა ოხორანდეს.<ref>{{cite web |title=Hungary – Country Information: Etymology |url=https://www.frua.org/hungary.html |accessdate=6 November 2025 |website=FRUA}}</ref> ზიტყვაშ დოსქილადირ ნორთ მოურს ბიზანტიურ ბერძენულიშ ლათინიზებულ ფორმაშე — ''Oungroi (Οὔγγροι)''. თე ბერძენულ ჯოხოდვალა, შილებე ნასხებუ ორდას ჯვეშ სლავურ ფორმაშე ''ągrinŭ'', ნამუთ მუშჸურეშე [[ბულგარულ ნინეფი|ოღურ-თურქულ]] ზიტყვა „[[ონოღურეფი|ონოღურშე]]“ ('ვით ოღურულ [თური]') (''Onogur'') მოურს.<ref>{{Cite journal|last=Benjamin Golden|first=Peter|date=2011|title=Studies on the Peoples and Cultures of the Eurasian Steppes|url=https://www.researchgate.net/publication/281319966|journal=Editura Academiei Române|page=23}}</ref> ათე კოლექტიურ ჯოხოდვალა უჯოხოდეს თი თურეფშა, ნამუეფქჷთ მოგვიანეთ [[ბულგარეფი|ბულგარულ]] თურულ კონფედერაციას ქაკათესჷნ; თინეფ გამაგენდეს უნგრეთიშ ბჟაეიოლ ნორთის ავარეფიშ უკული.<ref name="Király">{{cite book|last=Király|first=Péter|title=A magyarok elnevezése a korai európai forrásokban ''(The Names of the Magyars in Early European Sources)'' /In: Honfoglalás és nyelvészet ("The Occupation of Our county" and Linguistics)/|publisher=Balassi Kiadó|date=1997|location=Budapest|url=http://webshop.animare.hu/honfoglalas+es+nyelveszet+83813.html|isbn=978-963-506-108-2|page=266|access-date=7 October 2015|archive-date=13 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413130130/http://webshop.animare.hu/honfoglalas+es+nyelveszet+83813.html}}</ref><ref>{{cite book|title=A History of Hungary|editor=Peter F. Sugar|publisher=Indiana University Press|date=22 November 1990|isbn=978-0-253-20867-5|page=9|url=https://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC&pg=PA9|archive-date=3 December 2024|access-date=11 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203140109/https://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC&pg=PA9|url-status=live}}</ref> ისტორიკოს [[პიტერ ბენჯამინ გოლდენი]] თაშნეშე ითოლწონენს არპად ბერტაშ ვერსიას, ნამუშ მეჯინათ ჯოხოდვალა მოურს ხაზარულ-თურქულ ზიტყვაშე ''ongar'': oŋ — მორძგვი, oŋar- — გაუჯგუშება / გიშათინუა, oŋaru — მორძგვიშე. თე თეორიაშ მეჯინათ, „ონღარ“ შანენს „მარძგვან სუას“. თენა მიოწურუანს თი იდეაშა, ნამჷ-და უნგრალეფიშ (მადიარეფიშ) რსხუ ქიანაშ დოჸუნალაშახ, ხაზარეფიშ ოურდუმე ნძალეფიშ „მარძგვან სუას“ (ბჟადალ ნორთის) წუმარინუანდჷ.<ref>{{Cite book|last=Berta|first=Árpad|title=Die chasarische Benennung der Ungarn}}</ref> უნგრეთიშ ენდონიმი (დორხველ ჯოხოდვალა) რე '''Magyarország''' (მადიარორსაგ), ნამუთ ჟირ კომპონენტშე აკმოდირთჷ: ''Magyar'' — „უნგრალი“ (მადიარ) დო ''Ország'' — „ქიანა“ (ორსაგ). ზიტყვა „Magyar“, ნამუთ ქიანაშ მახორობაშა მიოწურუანს, ბრელო უმოს ზუსტას ოძირანს გოთანჯილ ბჟაეიოლურ ნინეფს, მუნერით რე [[თურქული ნინა|თურქული]], [[სპარსული ნინა|სპარსული]] დო შხვა. თე ნინეფს ქიანას უძახუნა ''Magyaristan''-ს, ნამუთ აიწორო შანენს „მადიარეფიშ დიხას“ ვარ-და „მადიარეფიშ ქიანას“. ზიტყვა „მადიარი“ მოურს შქვითი თარ უნგრულ გვერდო-გეგია თურეფშე ართ-ართიშ, თარ თურიშ ჯოხოდვალაშე. ზუსტად თე თურქ გინირთჷ ლიდერო დო მუშ ჯოხოდვალა ედომუშამ ერს დო ქიანას გილუსქიდუ. == ისტორია == {{თარი|უნგრეთიშ ისტორია}} === 895 წანაშახ === {{თარი|უნგრეთიშ პრეისტორია|უნგრულ მითოლოგია}} [[ფაილი:Pannonia térkép 2. század.jpg|thumb|რომაულ პროვინციეფ დო ბარბაროსულ კათეფ [[შქა დუნაიშ რზენი|კარპატეფიშ ღანჩოს]] დო თიშ გოხოლუაშ ტერიტორიას, ჩქინ წანეფიშეჭარუაშ II ოშწანურას.|left]] [[რომიშ იმპერია]]ქ ჯვ. წ. 16–15 წანეფს [[ალპეფი|ალპეფიშ]] დო [[დუნაი|დუნაიშ]] ბჟადალშე მადვალუ ტერიტორია ქჷდიჸუნუ. ზუსტად დუნაიქ გინირთჷ იმპერიაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ხურგათ.<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref> ჯვ. წ. 14 წანას, [[პანონია]] — კარპატიშ ღანჩოშ ბჟადალ ნორთი, ნამუთ ამდღანერ უნგრეთიშ ბჟადალ ტერიტორიეფს იკათუანსჷნ — იმპერატორ [[ოქტავიანე ავგუსტუსი|ავგუსტუსიქ]] მუშ ავტობიოგრაფიულ ნაჭარას „[[Res Gestae Divi Augusti|ღორონთიერ ავგუსტუსიშ საქვარეფი]]“ რომიშ იმპერიაშ ნორთო აღიარჷ.<ref name="Kershaw" /> [[პანონია]]შ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, ჯვ. წ. 6 წანას, რომიშ პროვინცია [[მეზია]]ქ გიჭყჷ.<ref name="Kershaw" /> თე ტერიტორიეფ რომიშო სტრატეგიულ ბუფერს წჷმარინუანდეს ბარბაროსულ ოქიანუწკჷმა. წყარმალუ [[ტისა]]შ ბჟაეიოლშე მადვალუ ტერიტორიაქ რომიშ პროვინცია [[დაკია]]შ ნორთო 106 წანას გინირთჷ (ამდღანერ ბჟაეიოლ უნგრეთიშ ნორთი). თე რეგიონ რომიშ გამაგალაშ თუდო 271 წანაშა სქიდუდჷ, სოიშახ იმპერატორ ავრელიანექ ჯარეფიშ გიშაჸონაფა ვეგნოჭყვიდჷნ.<ref name="Scarre">Scarre, Chris (2012). ''Chronicle of the Roman Emperors: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial Rome.'' London. Thames & Hudson Ltd. {{ISBN|978-0-500-28989-1}}.</ref> 235 წანაშე რომიშ იმპერია კაჭულ ბორჯის გიშმეშჷ, ნამუთ გჷმოჭანაფილ რდჷ არყებეფით, აწორინეფით დო იმპერატორეფიშ უწაია თირუათ. ბჟადალ რომიშ იმპერიაქ მა-5 ოშწანურას ქუდანთხჷ [[გერმანულ თურეფი|გერმანულ თურეფიშ]] მიგრაციაშ დო [[კარპეფი|კარპეფიშ]] გენჭირათ.<ref name="Scarre" /> თე ბორჯის ცენტრალურ ევროპას [[ჰუნეფი|ჰუნეფიშ იმპერიათ]] ({{circa|370}}–469) დოჭყაფილ, ანდა დუმაჸუნაფალქ მინაკათჷ. ჰუნეფიშ იმპერიაშ არძაშე ჸონიერ გამაგე რდჷ [[ატილა]] (434–453), ნამუქჷთ მოგვიანეთ უნგრულ მითოლოგიაშ ცენტრალურ ფიგურათ გინირთჷ.<ref name="Kelly">Kelly, Christopher (2008). ''Attila The Hun: Barbarian Terror and The Fall of The Roman Empire.'' London. The Bodley Head. {{ISBN|978-0-224-07676-0}}.</ref> ჰუნეფიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ უკული, ბჟაეიოლ გერმანულ თურქ — [[გეპიდეფი|გეპიდეფქ]], ნამუეფჷთ ჰუნეფიშ ვასალეფ რდესჷნ, კარპატიშ ღანჩოს მუნეფიშ ომაფე ქჷდარსხუეს.<ref name="Bona_The_Gepids_during_and_after_the_Hun_Period">{{cite book|last=Bóna|first=István|editor1-last=Köpeczi|editor1-first=Béla|editor2-last=Barta|editor2-first=Gábor|editor3-last=Makkai|editor3-first=László|editor4-last=Mócsy|editor4-first=András|editor5-last=Szász|editor5-first=Zoltán|title=History of Transylvania|publisher=Hungarian Research Institute of Canada|year=2001|chapter=From Dacia to Transylvania: The Period of the Great Migrations (271–895); The Kingdom of the Gepids; The Gepids during and after the Hun Period|chapter-url=http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/34.html|isbn=0-88033-479-7|archive-date=2 October 2025|access-date=23 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002191633/http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/34.html|url-status=live}}</ref> შხვა ბუნეფი, ნამუეფქჷთ მიგრაციაშ ბორჯის კარპატიშ ღანჩოშა მორთესჷნ, რდეს: [[გოთეფი]], [[ვანდალეფი]], [[ლომბარდეფი|ლომბარდეფ]] დო [[ჯვეში სლავეფი|სლავეფი]].<ref name="Scarre" /> 560-იან წანეფს, [[ავარეფი|ავარეფქ]] ქჷდარსხუეს ავარეფიშ სახანო, სახენწჷფო, ნამუთ რეგიონს ჟირ ოშწანურაშე უმოს ხანს დომინირენდჷნ. [[ფრანკეფი|ფრანკეფქ]] [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდიშ]] ხემანჯღვერალათ 790-იან წანეფს მუსხირენ ლესქერუაშ შედეგო ავარეფ დამარცხეს.<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312171632/http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf |date=12 March 2020 }}, MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref> 804-შე 829 წანაშა, [[ბულგარეთიშ პირველ იმპერია|ბულგარეთიშ პირველ იმპერიაქ]] დუნაიშ ბჟაეიოლშე მადვალუ დიხეფ ქიდიჸუნუ დო აბანობურ სლავურ ტომეფიშ დო ავარეფიშ ნოსქილედეფიშ გამაგალა ქიდიჭყჷ.<ref name="Skutsch">Skutsch, Carl, ed. (2005). ''Encyclopedia of the World's Minorities.'' New York: Routledge. p. 158. {{ISBN|1-57958-468-3}}.</ref> მა-9 ოშწანურაშ შქა წანეფს, დუნაიშ ბჟადალშე, ფრანკეფიშ [[პანონიაშ მარკა|პანონიაშ მარკაშ]] ნორთის გიჭყჷ ბალატონიშ სათაროქ, ნამუთ თაშნეშე ჩინებულ რე მუჭოთ თუდოლენ პანონია.<ref name="Luthar">Luthar, Oto, ed. (2008). ''The Land Between: A History of Slovenia.'' Frankfurt am Main: Peter Lang GmbH. {{ISBN|9783631570111}}.</ref> == გეოგრაფია == ქიანა იდვალუაფუ ბჟაეიოლ [[ევროპა|ევროპას]]. ომძღჷ ქიანეფი: [[ავსტრია]], [[სლოვაკეთი]], [[უკრაინა]], [[რუმინეთი]], [[სერბეთი]], [[ხორვატია]], [[სლოვენია]]. * '''ფართობი''' - 93.030 კვ.კმ. * '''ორთა''': უდიდაში ტობა — [[ბალატონი]], უდიდაში წყარმალუეფი — [[დუნაი]] დო [[ტისა]]. უმაღალაში კონკა — კეკეში (1,015 მ). == სახენწჷფო == * სახენწჷფოშ მადუდური: პრეზიდენტი ლასლო შოლიომი. * თარობაშ დუდმახვენჯი: პრემიერ-მინისტრი. * კანონიშდუმადვალუ ორგანო: ართპალატამი პარლამენტი — სახენწჷფო კათუა (386 მაკათური). * ადმინისტრაციული დორთუალა: 19 ოლქი, 20 ონოღე ტერიტორია დო ნანანოღა, ნანანოღას გჷშაკერძაფილი სტატუსი უღჷ. == დემოგრაფია == * მახორობა: 9,803,837 (2016), თენეფშე 98.3% [[უნგრალეფი]], 3.2% [[ჩაჩანეფი]], 1.8% [[გერმანალეფი]], 0.4% [[რუმინალეფი]]. * ოფიციალური ნინა: [[უნგრული ნინა|უნგრული]] * რელიგია: [[კათოლიციზმი]] — 70%, [[პროტესტანტიზმი]] — 25%. * ნანანოღა: [[ბუდაპეშტი]] (1,769 ვითოში). * ნოღეფი: დებრეცენი (210), მიშკოლცი (183), სეგედი (173), პეჩი (164). ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.parlament.hu/parl_en.htm ნაციონალური ასამბლეაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/hungary.html თარობაშ მადუდური დო კაბინეტიშ მაკათურეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514230722/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/hungary.html |date=2011-05-14 }} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17380792 უნგრეთი] [[BBC News]]-შე * [http://www.megaport.hu/hungary უნგრეთიშ გიდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515203431/http://megaport.hu/hungary/ |date=2011-05-15 }} * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Hungary:_Primary_Documents უნგრეთიშ ისტორია: თარი დოკუმენტეფი] * [http://www.politics.hu/20120102/details-on-hungarys-new-constitution/ უნგრეთიშ ახალი კონსტიტუციაშ დეტალეფი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ევროპაშ რსხუშ მაკათურეფი}} [[კატეგორია:უნგრეთი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] de2wao1nr4wxa684egjijmaxrn5758g 249280 249279 2026-04-19T16:42:10Z Narazeni 826 249280 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქიანა| |ოდაბადური_ჯოხო = <small>''{{lang-hu|Magyarország}}''</small> |ედომუშამი_ჯოხო = |ოართე_ჯოხო =უნგრეთი |შილა = Flag of Hungary.svg |გერბი = Coat of arms of Hungary.svg |რუკა =EU-Hungary.svg |ჰიმნი = {{lang-hu|„[[Himnusz]]“|italics=no}}<ref>{{cite web|url=http://magyarnews.org/news.php?viewStory=619|title=The Story Behind the Hungarian National Anthem|publisher=Jules S. Vállay|access-date=8 May 2017|archive-date=10 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010075407/http://magyarnews.org/news.php?viewStory=619|url-status=dead}}</ref><br />({{Lang-xmf|„ჰიმნი“}})<br /><div style="display:inline-block;padding-top:0.4em;">[[ფაილი:Hungarian national anthem, performed by the United States Navy Band (1997 arrangement).mp3]]</div> |დევიზი = |ზოხორინალაშ თარიღი = |ოფიციალური_ნინეფი =[[უნგრული ნინა|უნგრული]] |რელიგია= {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |{{Tree list}} * 42.5% [[ქირსიანობა]] ** 27.5% [[კათოლიკური ოხვამე უნგრეთის|კათოლიციზმი]] ** 15% შხვა [[ქირსიანული გემაჸვენჯობეფიშ ერკებული|ქირისანული გემაჸვენჯობა]] {{Tree list/end}} |40.1% უგამუ |16.1% [[ვარელიგიურობა|ვა რელიგიური]] |1.3% [[რელიგია უნგრეთის|შხვა]]}} (2022)<ref name="Census2022-religion">{{cite web|title=A népesség vallás, felekezet és nemek szerint: népszámlálások 1930, 1949, 2001, 2011, 2022|trans-title=Population by religion, denomination and gender: censuses 1930, 1949, 2001, 2011, 2022|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/eredmenyek/vegleges-adatok/tablazatok/nsz2022-1.1.7.xlsx|publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]]|date=26 September 2023|type=official statistics|format=XLSX file}}</ref> |ნანანოღა= [[ბუდაპეშტი]] |latd=47 |latm=26 |latNS=N |longd=19 |longm=15 |longEW=E |უდიდაში_ნოღა =ნანანოღა |თარობაშ_ტიპი = [[უნიტარული სახენწჷფო|უნიტარული]] [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[უნგრეთიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[თამაშ შუიოკი]] |ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[უნგრეთიშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ვიქტორ ორბანი]] |ლიდერიშ_ტიპი_3 = |ლიდერიშ_ჯოხო_3 = |ლიდერიშ_ტიპი_4 = |ლიდერიშ_ჯოხო_4 = |სახენწჷფოშ ტიპი = |მიკოღანკუა = |ოფიციალური ჸოფირება 1 = |ოფიციალური თარიღი 1 = |ოფიციალური ჸოფირება 2 = |ოფიციალური თარიღი 2 = |ოფიციალური ჸოფირება 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური ჸოფირება 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 108-ო |ფართობი =93,030 |წყარი_% =3.7 |ოეგებიე_მახორობა =9,603,634<ref>{{cite web |url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |title=2022 Hungarian census |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |date=7 December 2023 |access-date=26 October 2024}}</ref> | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} 9,584,627<ref>{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=26 October 2024}}</ref> |ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 95-ა |მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2024 |მახორობაშ_ცენზი = |მახორობაშ_ცენზი_წანას = |მახორობაშ_მეჭედალა = |მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 78-ო |ედპ_ppp_წანა = 2025 |ედპ_ppp = {{ძინა}} $469.647 მილიარდი<ref name="IMFWEO.HU">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=944,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Hungary) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=22 October 2024 |access-date=26 October 2024}}</ref> |ედპ_ppp_რანგი = 53-ა |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე ={{ძინა}} $49,147<ref name="IMFWEO.HU" /> |ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 43-ა |აგი =0.870 |აგი_ტენდენცია ={{ძინა}} |აგი_კატეგორია = |აგი_რანგი =46-ა |აგი_წანა =2023 |ვალუტა= [[უნგრული ფორინტი|ფორინტი]] |ვალუტაშ_კოდი =HUF |ქიანაშ_კოდი =HU |ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+1]] |ზარხულიშ_ბორჯი =[[UTC+2|+2]] |cctld = [[.hu]] |ოტელეფონე_კოდი =+36 |ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა= |სქოლიო= }} '''უნგრეთი''' ({{lang-hu|{{აუდიო|hu-Magyarország.ogg|Magyarország}}}}) — [[ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფოეფი|ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ]] [[სახენწჷფო]] [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ ევროპას]].<ref name="Flaw">{{cite web|url=http://www.kormany.hu/download/e/02/00000/The%20New%20Fundamental%20Law%20of%20Hungary.pdf|title=The Fundamental Law of Hungary|publisher=Hungarian State|access-date=8 May 2017|archive-date=29 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629205136/http://www.kormany.hu/download/e/02/00000/The%20New%20Fundamental%20Law%20of%20Hungary.pdf|url-status=dead}}</ref> ქიანაშ ტერიოტრიაშ იკათუანს [[შქა დუნაიშ რზენი|შქა დუნაიშ რზენიშ]] უმენტაშობას, ოორუეშე უხურგანს [[სლოვაკეთი]], ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[უკრაინა]], ბჟაეიოლშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — [[რუმინეთი]], ობჟათეშე — [[სერბეთი]], ბჟადალშე — [[ავსტრია]], ობჟათე-ბჟადალშე — [[ხორვატია]] დო [[სლოვენია]]. უნგრეთი იდვალუაფუ წყარმალუ [[დუნაი]]შ გოყორს დო თიშ ტერიტორიას უმენტაშო რე თოლუჭირინაფუ რზენეფი. ქიანაშ მხორობა 9.6 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს, ნამუეფიშ უმენტაშობა ეთნიკურო [[უნგრალეფი|უნგრალეფ (მადიარეფ)]] რენა, თაშნეშე ოხორანს შანულამ [[ჩაჩანეფ უნგრეთის|ჩაჩან უჭიჭაშობა]]. [[უნგრული ნინა|უნგრულ]] რე ოფიციალურ ნინა დო ართ-ართ რე ევროპას, ნამუთ ვა რე [[ინდოევროპული ნინეფი|ინდოევროპულ ფანიაშ]] ნორთინ.<ref>{{Cite web |date=2024-12-22 |title=Hungary {{!}} History, Map, Flag, Population, Currency, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Hungary |access-date=2024-12-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> [[ბუდაპეშტი]] — ქიანაშ ნანანოღა დო [[უნგრეთიშ ნოღეფიშ ერკებული|უკაბეტაშ ნოღა]], შანულამ კულტურულ დო ეკონომიკურ ცენტრი.<ref>{{Cite web |date=2024-12-22 |title=Hungary - Rivers, Plains, Soils {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Hungary/Drainage-and-soils |access-date=2024-12-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Péter |first=László |title=Budapest |url=https://www.britannica.com/place/Budapest |website=Britannica}}</ref> {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q28|text=უნგრეთიშ რუკა}} უნგრეთიშ სახენწფოშ გჷმოქიმინუაშახ თეხანურ უნგრეთიშ ტერიტორიას შხვადოშხვა კათა ოხორანდჷ, თინეფს შქას [[კელტეფი]], [[რომაალეფი]], [[ჰუნეფი]], [[ჯვეში გერმანალეფი|გერმანალ კათეფი]], [[ავარეფი]] დო [[ჯვეში სლავეფი|სლავეფი]]. უნგრეთიშ სახენწჷფობურობას გაჭყაფურ უღჷ [[უნგრეთიშ სათარო]]შე, ნამუჷთ დარსხუეს [[IX ოშწანურა]]შ დალიას [[ალმოში (უნგრეთი)|ალმოშიქ]] დო თიშ ქომოლსქუა [[არპადი]]ქ შქა დუნიაშ რზენიშ დოჸუნაფათ.<ref>{{cite web|url=http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf|title=Hungary in the Carpathian Basin|date=6 June 2017|publisher=Lajos Gubcsi|access-date=6 June 2017}}</ref><ref name="Acta orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae">{{cite book|title=Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae|url=https://books.google.com/books?id=kNkTAQAAMAAJ|volume=36|year=1982|publisher=Magyar Tudományos Akadémia (Hungarian Academy of Sciences)|page=419}}</ref> [[1000]] წანას ხვისტა დეკჷ მაფა [[იშტვან I]]-ქ დო მუშ ომაფე [[უნგრეთიშ ომაფე (1000–1301)|ქირსიანულ ომაფეთ]] გჷნართინუ. შქაოშწანურეფიშ [[უნგრეთიშ ომაფე]] რდჷ ევროპულ სახენწჷფო, ნამუქჷთ [[უნგრეთიშ ომაფე (1301–1526)|მუშ კონკას მიოჭირინჷ]] გვიან შქაოშწანურეფს.<ref>Kristó Gyula – Barta János – Gergely Jenő: Magyarország története előidőktől 2000-ig (History of Hungary from the prehistory to 2000), Pannonica Kiadó, Budapest, 2002, {{ISBN|963-9252-56-5}}, p. 687, pp. 37, pp. 113 ("Magyarország a 12. század második felére jelentős európai tényezővé, középhatalommá vált"/"By the 12th century Hungary became an important European constituent, became a middle power", "A Nyugat részévé vált Magyarország&nbsp;... /Hungary became part of the West"), pp. 616–644</ref> განწეხანიშ [[ოსმალეთ-უნგრეთიშ ლჷმეფი|ოსმალეთიშ ლჷმეფიშ]] უკული, [[1526]] წანას უნგრეთიშ ჯარქ დემარცხჷ [[მოჰაჩიშ ბურჯაფი]]ს დო [[1541]] წანას ნანანოღა [[ბუდა (უნგრეთი)|ბუდა]] [[ბუდაშ ქართა (1541)|გეჭოფეს]] ოსმალეფქ, ნამუშით დიჭყჷ 150 წანაშე უმოს ხანიშ განწეობაქ, მუჟანსჷთ ქიანა დორთილ რდჷ სუმ ნორთო:[[უნგრეთიშ ომაფე]] ([[ჰაბსბურგეფი]]შ ართგური), [[ოსმალეთიშ უნგრეთი]] დო გვერდო დუდიშულ [[ტრანსილვანიაშ სათარო (1570–1711)|ტრანსილვანიაშ სათარო]]. ოსმალეფქ აღიარეს ოსმალთიშ უნგრეთიშ დინაფა [[1699]] წანაშ [[კარლოვიციშ ზე]]თ. უნგრეთიშ უმენტაშ ნორთიქ აკიდგინჷ დო [[XVIII ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს ჰაბსბურგეფიშ გამაგალაშა გეგნორთჷ. ზოხორინალაშ ლჷმეფქ ჰაბსბურგეფიშ მეხჷ, [[1703]]–[[1711]] დო [[1848]]–[[1849]] წანეფს, გჷმიჭანუ [[ავსტრია-უნგრეთიშ კომპორმისი|კომპრომისი]], ნამუშით [[1867]] წანას დირსხჷ [[ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია]]ქ, ნამუქჷთ [[XX ოშწანურა]]შ დაჭყაფუს ჸონიერ ჟისახენწჷფოთ გჷნირთუ.<ref name=":2">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Austria-Hungary|title=Austria-Hungary, HISTORICAL EMPIRE, EUROPE|date=6 June 2017|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=6 June 2017}}</ref> [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა|პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშ]] უკული ავსტრია-უნგრეთიქ აკოციუ დო გემაჸვენჯი [[1920]] წანაშ ტრიანონიშ ზეთ დიდგინჷ უნგრეთიშ ასეიანი ხურგეფქ, ნამუშ შედეგო მედინჷ ისტორიული ტერიტორიეფიშ 71%-ქ, ეკონომიკაშ უმენტაშობაქ, მახორობაშ 58%-ქ დო [[უნგრული დიასპორა|ეთნიკურო უნგრალეფიშ 32%-ქ]].<ref>{{cite book|author=Richard C. Frucht|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C|date=31 December 2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-800-6|page=360}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=Trianon, Treaty of|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-TrianonTr.html|encyclopedia=The [[Columbia Encyclopedia]]|year=2009}}</ref><ref>{{cite web|title=Text of the Treaty, Treaty of Peace Between The Allied and Associated Powers and Hungary And Protocol and Declaration, Signed at Trianon June 4, 1920|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Trianon|access-date=10 June 2009}}</ref> ლჷმაშ შედეგეფშე გიშულაშის, უნგრეთიქ გჷნიღჷ ბიჭიკეფი ლჷმეფიშ ორდოიან განწეხანს, ნამუეფიშ საბოლა რდჷ [[უნგრეთიშ რეგენტი|რეგენტი]] გამაგე [[მიკლოშ ჰორტი]]შ [[ნაციონალ-კონსერვატიზმი|ნაციონალ-კონსერვატიული]] რეჟიმი. [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შის უნგრეთიქ ქაკათჷ [[ლირე ბერლინი-რომი-ტოკიო|ფაშისტური სახენწჷფოეფიშ ალიანსის]], ნამუქჷთ შანულამი ღამაკი დო გავალი მიორინუ.<ref name="Montgomery">[http://historicaltextarchive.com/books.php?op=viewbook&bookid=7&pre=1 ''Hungary: The Unwilling Satellite''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216070442/http://historicaltextarchive.com/books.php?op=viewbook&bookid=7&pre=1 |date=16 February 2007 }} [http://kapos.hu/hirek/kis_szines/2018-06-16/megerkezett_az_idei_balaton_sound_himnusza.html John F. Montgomery, ''Hungary: The Unwilling Satellite''.] Devin-Adair Company, New York, 1947. Reprint: Simon Publications, 2002.</ref><ref name="Thomas, pg. 11">Thomas, ''The Royal Hungarian Army in World War II'', pg. 11</ref> ქიანა ოკუპირებული რდჷ [[სხუნუეფიშ რსხუ]]შით, ნამუქჷთ გაჭყჷ [[უნგრეთიშ ოკათე რესპუბლიკა]] მუჭოთ [[სატელიტური სახენწჷფო]]. [[1956]] წანაშ [[უნგრეთიშ რევოლუცია (1956)|უმწუძინუ რევოლუციაშ]] შედეგო უნგრეთიქ ელაზჷმაფათ დუდიშულო გჷნირთუ, მარა ქუდოსქიდჷ [[სოციალისტური კარე]]შ რეპრესირებულ მაკათურო. [[1989 წანაშ რევოლუციეფი]]შ შედეგო უნგრეთიქ თინჩალას გეგნორთჷ დემოკრატიული [[საპარლამენტო რესპუბლიკა]]შა.<ref>{{Cite journal|title=1989. évi XXXI. törvény az Alkotmány módosításáról|trans-title=Act XXXI of 1989 on the Amendment of the Constitution|journal=Magyar Közlöny|publisher=Pallas Lap- és Könyvkiadó Vállalat|location=Budapest|volume=44|issue=74|page=1219|language=hu|date=23 October 1989}}</ref> [[2004]] წანას, [[ევროპაშ რსხუ]]შ მაკათურო გჷნრითუ, [[2007]] წანაშე — [[შენგენიშ ზონა]]ს. უნგრეთი რე მაღალმიშნაველამი ქიანა, საარძო ჭყანთხილუათ დო უფასე შქაფონი გონათუათ.<ref name="auto">{{cite journal|author=OECD|date=27 June 2013|title=OECD Health Data: Social protection|journal=OECD Health Statistics (Database)|doi=10.1787/data-00544-en|url=http://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/data/oecd-health-statistics/oecd-health-data-social-protection_data-00544-en|access-date=14 July 2013|url-access=subscription}}</ref><ref name="europa">{{cite web|url=http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/facts_and_figures/compulsory_education_EN.pdf|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20131106181321/http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/facts_and_figures/compulsory_education_EN.pdf|url-status=dead|archive-date=6 November 2013|title=Compulsory Education in Europe 2013/2014|publisher=European commission|access-date=19 May 2014|author=Eurydice}}</ref> უნგრეთის ქვერსემი განწეობაშ ისტორია უღჷ [[უნგრულ ხელუანობა|ხელუანობაშა]], [[უნგრეთიშ მუსიკა|მუსიკაშა]], [[უნგრულ ლიტერატურა|ლიტერატურაშა]], [[უნგრეთი ოლიმპიურ ლაჸაფეფს|სპორტიშა]], მენცარობაშა დო ტექნიკაშა მიშნაღელ თიაშჸურე.<ref>{{cite news|url=http://mta.hu/english/hungarys-nobel-prize-winners-106018|work=[[Hungarian Academy of Sciences]]|title=Hungary's Nobel Prize Winners, 13 Hungarian win Nobel Prize yet|access-date=2 April 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Population per Gold Medal. Hungary has the second highest gold medal per capita in the world. All together it has 175 gold medal until 2016.|url=http://www.medalspercapita.com/#golds-per-capita:all-time|work=medalspercapita.com|access-date=18 June 2017|archive-date=30 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730144712/http://www.medalspercapita.com/#golds-per-capita:all-time|url-status=dead}}</ref><ref name="Britannic .=">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/276684/Hungarian-literature ''Hungarian literature – ”Popular poetry is the only real poetry was the opinion of Sándor Petőfi, one of the greatest Hungarian poets, whose best poems rank among the masterpieces of world literature”''.], ''Encyclopædia Britannica'', 2012 edition</ref><ref>Szalipszki, pg.12<br />Refers to the country as "widely considered" to be a "home of music".</ref> ქიანა რე პოპულარული ტურისტული მეკონჭაფუ ევროპას, ნამუსჷთ [[2019]] წანას 24,5 მილიონი შხვაშ თური ტურისტიქ ესურჷნ.<ref>{{Cite web|title=STADAT – 4.5.3. The number of inbound trips to Hungary and the related expenditures by motivation (2009–)|url=https://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_ogt004c.html|access-date=2022-06-02|website=Hungarian Central Statistical Office}}</ref> უნგრეთი ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათური რე, თინეფს შქას: [[ევროპაშ სხუნუ]], [[ევროპაშ რსხუ]], [[ნატო (ორგანიზაცია)|ნატო]], [[გოერო]], [[მოსოფელიშ ჭყანთხილუაშ ორგანიზაცია]], [[მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია]], [[მოსოფელიშ ბანკი]], [[აზიაშ ინფრასტრუქტურაშ საინვესტიციო ბანკი]] დო [[ვიშეგრადიშ ბუნა]].<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.hu/kum2005/Templates/alapsablon.aspx?NRMODE=Published&NRORIGINALURL=%2Fkum%2Fen%2Fbal%2Fforeign_policy%2Fun_sc%2Finternational_organisations.htm&NRNODEGUID=%7B45550E06-66FE-4183-A899-EDF5BD040EB5%7D&NRCACHEHINT=NoModifyGuest&printable=true|title=International organizations in Hungary|publisher=Ministry of Foreign Affairs|access-date=20 November 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313115736/http://www.mfa.gov.hu/kum2005/Templates/alapsablon.aspx?NRMODE=Published&NRORIGINALURL=%2Fkum%2Fen%2Fbal%2Fforeign_policy%2Fun_sc%2Finternational_organisations.htm&NRNODEGUID=%7B45550E06-66FE-4183-A899-EDF5BD040EB5%7D&NRCACHEHINT=NoModifyGuest&printable=true|archive-date=13 March 2016}}</ref> {{TOC limit|limit=3}} == ეტიმოლოგია == {{თარი|უნგრეთიშ ეტიმოლოგია}} ჯოხოდვალა „''Hungary''“-ს რინელ ასო „H“, საეგებიოთ, [[ჰუნეფი|ჰუნეფწკჷმა]] ისტორიულ ასოციაციაშე მოურს, ნამუეფჷთ უნგრეთიშ ტერიტორიას ავარეფიშ მოულაშა ოხორანდეს.<ref>{{cite web |title=Hungary – Country Information: Etymology |url=https://www.frua.org/hungary.html |accessdate=6 November 2025 |website=FRUA}}</ref> ზიტყვაშ დოსქილადირ ნორთ მოურს ბიზანტიურ ბერძენულიშ ლათინიზებულ ფორმაშე — ''Oungroi (Οὔγγροι)''. თე ბერძენულ ჯოხოდვალა, შილებე ნასხებუ ორდას ჯვეშ სლავურ ფორმაშე ''ągrinŭ'', ნამუთ მუშჸურეშე [[ბულგარულ ნინეფი|ოღურ-თურქულ]] ზიტყვა „[[ონოღურეფი|ონოღურშე]]“ ('ვით ოღურულ [თური]') (''Onogur'') მოურს.<ref>{{Cite journal|last=Benjamin Golden|first=Peter|date=2011|title=Studies on the Peoples and Cultures of the Eurasian Steppes|url=https://www.researchgate.net/publication/281319966|journal=Editura Academiei Române|page=23}}</ref> ათე კოლექტიურ ჯოხოდვალა უჯოხოდეს თი თურეფშა, ნამუეფქჷთ მოგვიანეთ [[ბულგარეფი|ბულგარულ]] თურულ კონფედერაციას ქაკათესჷნ; თინეფ გამაგენდეს უნგრეთიშ ბჟაეიოლ ნორთის ავარეფიშ უკული.<ref name="Király">{{cite book|last=Király|first=Péter|title=A magyarok elnevezése a korai európai forrásokban ''(The Names of the Magyars in Early European Sources)'' /In: Honfoglalás és nyelvészet ("The Occupation of Our county" and Linguistics)/|publisher=Balassi Kiadó|date=1997|location=Budapest|url=http://webshop.animare.hu/honfoglalas+es+nyelveszet+83813.html|isbn=978-963-506-108-2|page=266|access-date=7 October 2015|archive-date=13 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413130130/http://webshop.animare.hu/honfoglalas+es+nyelveszet+83813.html}}</ref><ref>{{cite book|title=A History of Hungary|editor=Peter F. Sugar|publisher=Indiana University Press|date=22 November 1990|isbn=978-0-253-20867-5|page=9|url=https://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC&pg=PA9|archive-date=3 December 2024|access-date=11 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203140109/https://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC&pg=PA9|url-status=live}}</ref> ისტორიკოს [[პიტერ ბენჯამინ გოლდენი]] თაშნეშე ითოლწონენს არპად ბერტაშ ვერსიას, ნამუშ მეჯინათ ჯოხოდვალა მოურს ხაზარულ-თურქულ ზიტყვაშე ''ongar'': oŋ — მორძგვი, oŋar- — გაუჯგუშება / გიშათინუა, oŋaru — მორძგვიშე. თე თეორიაშ მეჯინათ, „ონღარ“ შანენს „მარძგვან სუას“. თენა მიოწურუანს თი იდეაშა, ნამჷ-და უნგრალეფიშ (მადიარეფიშ) რსხუ ქიანაშ დოჸუნალაშახ, ხაზარეფიშ ოურდუმე ნძალეფიშ „მარძგვან სუას“ (ბჟადალ ნორთის) წუმარინუანდჷ.<ref>{{Cite book|last=Berta|first=Árpad|title=Die chasarische Benennung der Ungarn}}</ref> უნგრეთიშ ენდონიმი (დორხველ ჯოხოდვალა) რე '''Magyarország''' (მადიარორსაგ), ნამუთ ჟირ კომპონენტშე აკმოდირთჷ: ''Magyar'' — „უნგრალი“ (მადიარ) დო ''Ország'' — „ქიანა“ (ორსაგ). ზიტყვა „Magyar“, ნამუთ ქიანაშ მახორობაშა მიოწურუანს, ბრელო უმოს ზუსტას ოძირანს გოთანჯილ ბჟაეიოლურ ნინეფს, მუნერით რე [[თურქული ნინა|თურქული]], [[სპარსული ნინა|სპარსული]] დო შხვა. თე ნინეფს ქიანას უძახუნა ''Magyaristan''-ს, ნამუთ აიწორო შანენს „მადიარეფიშ დიხას“ ვარ-და „მადიარეფიშ ქიანას“. ზიტყვა „მადიარი“ მოურს შქვითი თარ უნგრულ გვერდო-გეგია თურეფშე ართ-ართიშ, თარ თურიშ ჯოხოდვალაშე. ზუსტად თე თურქ გინირთჷ ლიდერო დო მუშ ჯოხოდვალა ედომუშამ ერს დო ქიანას გილუსქიდუ. == ისტორია == {{თარი|უნგრეთიშ ისტორია}} === 895 წანაშახ === {{თარი|უნგრეთიშ პრეისტორია|უნგრულ მითოლოგია}} [[ფაილი:Pannonia térkép 2. század.jpg|thumb|რომაულ პროვინციეფ დო ბარბაროსულ კათეფ [[შქა დუნაიშ რზენი|კარპატეფიშ ღანჩოს]] დო თიშ გოხოლუაშ ტერიტორიას, ჩქინ წანეფიშეჭარუაშ II ოშწანურას.|left]] [[რომიშ იმპერია]]ქ ჯვ. წ. 16–15 წანეფს [[ალპეფი|ალპეფიშ]] დო [[დუნაი|დუნაიშ]] ბჟადალშე მადვალუ ტერიტორია ქჷდიჸუნუ. ზუსტად დუნაიქ გინირთჷ იმპერიაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ხურგათ.<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref> ჯვ. წ. 14 წანას, [[პანონია]] — კარპატიშ ღანჩოშ ბჟადალ ნორთი, ნამუთ ამდღანერ უნგრეთიშ ბჟადალ ტერიტორიეფს იკათუანსჷნ — იმპერატორ [[ოქტავიანე ავგუსტუსი|ავგუსტუსიქ]] მუშ ავტობიოგრაფიულ ნაჭარას „[[Res Gestae Divi Augusti|ღორონთიერ ავგუსტუსიშ საქვარეფი]]“ რომიშ იმპერიაშ ნორთო აღიარჷ.<ref name="Kershaw" /> [[პანონია]]შ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, ჯვ. წ. 6 წანას, რომიშ პროვინცია [[მეზია]]ქ გიჭყჷ.<ref name="Kershaw" /> თე ტერიტორიეფ რომიშო სტრატეგიულ ბუფერს წჷმარინუანდეს ბარბაროსულ ოქიანუწკჷმა. წყარმალუ [[ტისა]]შ ბჟაეიოლშე მადვალუ ტერიტორიაქ რომიშ პროვინცია [[დაკია]]შ ნორთო 106 წანას გინირთჷ (ამდღანერ ბჟაეიოლ უნგრეთიშ ნორთი). თე რეგიონ რომიშ გამაგალაშ თუდო 271 წანაშა სქიდუდჷ, სოიშახ იმპერატორ ავრელიანექ ჯარეფიშ გიშაჸონაფა ვეგნოჭყვიდჷნ.<ref name="Scarre">Scarre, Chris (2012). ''Chronicle of the Roman Emperors: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial Rome.'' London. Thames & Hudson Ltd. {{ISBN|978-0-500-28989-1}}.</ref> 235 წანაშე რომიშ იმპერია კაჭულ ბორჯის გიშმეშჷ, ნამუთ გჷმოჭანაფილ რდჷ არყებეფით, აწორინეფით დო იმპერატორეფიშ უწაია თირუათ. ბჟადალ რომიშ იმპერიაქ მა-5 ოშწანურას ქუდანთხჷ [[გერმანულ თურეფი|გერმანულ თურეფიშ]] მიგრაციაშ დო [[კარპეფი|კარპეფიშ]] გენჭირათ.<ref name="Scarre" /> თე ბორჯის ცენტრალურ ევროპას [[ჰუნეფი|ჰუნეფიშ იმპერიათ]] ({{circa|370}}–469) დოჭყაფილ, ანდა დუმაჸუნაფალქ მინაკათჷ. ჰუნეფიშ იმპერიაშ არძაშე ჸონიერ გამაგე რდჷ [[ატილა]] (434–453), ნამუქჷთ მოგვიანეთ უნგრულ მითოლოგიაშ ცენტრალურ ფიგურათ გინირთჷ.<ref name="Kelly">Kelly, Christopher (2008). ''Attila The Hun: Barbarian Terror and The Fall of The Roman Empire.'' London. The Bodley Head. {{ISBN|978-0-224-07676-0}}.</ref> ჰუნეფიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ უკული, ბჟაეიოლ გერმანულ თურქ — [[გეპიდეფი|გეპიდეფქ]], ნამუეფჷთ ჰუნეფიშ ვასალეფ რდესჷნ, კარპატიშ ღანჩოს მუნეფიშ ომაფე ქჷდარსხუეს.<ref name="Bona_The_Gepids_during_and_after_the_Hun_Period">{{cite book|last=Bóna|first=István|editor1-last=Köpeczi|editor1-first=Béla|editor2-last=Barta|editor2-first=Gábor|editor3-last=Makkai|editor3-first=László|editor4-last=Mócsy|editor4-first=András|editor5-last=Szász|editor5-first=Zoltán|title=History of Transylvania|publisher=Hungarian Research Institute of Canada|year=2001|chapter=From Dacia to Transylvania: The Period of the Great Migrations (271–895); The Kingdom of the Gepids; The Gepids during and after the Hun Period|chapter-url=http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/34.html|isbn=0-88033-479-7|archive-date=2 October 2025|access-date=23 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002191633/http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/34.html|url-status=live}}</ref> შხვა ბუნეფი, ნამუეფქჷთ მიგრაციაშ ბორჯის კარპატიშ ღანჩოშა მორთესჷნ, რდეს: [[გოთეფი]], [[ვანდალეფი]], [[ლომბარდეფი|ლომბარდეფ]] დო [[ჯვეში სლავეფი|სლავეფი]].<ref name="Scarre" /> 560-იან წანეფს, [[ავარეფი|ავარეფქ]] ქჷდარსხუეს ავარეფიშ სახანო, სახენწჷფო, ნამუთ რეგიონს ჟირ ოშწანურაშე უმოს ხანს დომინირენდჷნ. [[ფრანკეფი|ფრანკეფქ]] [[კარლოს დიდი|კარლოს დიდიშ]] ხემანჯღვერალათ 790-იან წანეფს მუსხირენ ლესქერუაშ შედეგო ავარეფ დამარცხეს.<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312171632/http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf |date=12 March 2020 }}, MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref> 804-შე 829 წანაშა, [[ბულგარეთიშ პირველ იმპერია|ბულგარეთიშ პირველ იმპერიაქ]] დუნაიშ ბჟაეიოლშე მადვალუ დიხეფ ქიდიჸუნუ დო აბანობურ სლავურ ტომეფიშ დო ავარეფიშ ნოსქილედეფიშ გამაგალა ქიდიჭყჷ.<ref name="Skutsch">Skutsch, Carl, ed. (2005). ''Encyclopedia of the World's Minorities.'' New York: Routledge. p. 158. {{ISBN|1-57958-468-3}}.</ref> მა-9 ოშწანურაშ შქა წანეფს, დუნაიშ ბჟადალშე, ფრანკეფიშ [[პანონიაშ მარკა|პანონიაშ მარკაშ]] ნორთის გიჭყჷ ბალატონიშ სათაროქ, ნამუთ თაშნეშე ჩინებულ რე მუჭოთ თუდოლენ პანონია.<ref name="Luthar">Luthar, Oto, ed. (2008). ''The Land Between: A History of Slovenia.'' Frankfurt am Main: Peter Lang GmbH. {{ISBN|9783631570111}}.</ref> == გეოგრაფია == ქიანა იდვალუაფუ ბჟაეიოლ [[ევროპა|ევროპას]]. ომძღჷ ქიანეფი: [[ავსტრია]], [[სლოვაკეთი]], [[უკრაინა]], [[რუმინეთი]], [[სერბეთი]], [[ხორვატია]], [[სლოვენია]]. * '''ფართობი''' - 93.030 კვ.კმ. * '''ორთა''': უდიდაში ტობა — [[ბალატონი]], უდიდაში წყარმალუეფი — [[დუნაი]] დო [[ტისა]]. უმაღალაში კონკა — კეკეში (1,015 მ). == სახენწჷფო == * სახენწჷფოშ მადუდური: პრეზიდენტი ლასლო შოლიომი. * თარობაშ დუდმახვენჯი: პრემიერ-მინისტრი. * კანონიშდუმადვალუ ორგანო: ართპალატამი პარლამენტი — სახენწჷფო კათუა (386 მაკათური). * ადმინისტრაციული დორთუალა: 19 ოლქი, 20 ონოღე ტერიტორია დო ნანანოღა, ნანანოღას გჷშაკერძაფილი სტატუსი უღჷ. == დემოგრაფია == * მახორობა: 9,803,837 (2016), თენეფშე 98.3% [[უნგრალეფი]], 3.2% [[ჩაჩანეფი]], 1.8% [[გერმანალეფი]], 0.4% [[რუმინალეფი]]. * ოფიციალური ნინა: [[უნგრული ნინა|უნგრული]] * რელიგია: [[კათოლიციზმი]] — 70%, [[პროტესტანტიზმი]] — 25%. * ნანანოღა: [[ბუდაპეშტი]] (1,769 ვითოში). * ნოღეფი: დებრეცენი (210), მიშკოლცი (183), სეგედი (173), პეჩი (164). ==რესურსეფი ინტერნეტის== * [http://www.parlament.hu/parl_en.htm ნაციონალური ასამბლეაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/hungary.html თარობაშ მადუდური დო კაბინეტიშ მაკათურეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514230722/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/hungary.html |date=2011-05-14 }} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17380792 უნგრეთი] [[BBC News]]-შე * [http://www.megaport.hu/hungary უნგრეთიშ გიდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515203431/http://megaport.hu/hungary/ |date=2011-05-15 }} * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Hungary:_Primary_Documents უნგრეთიშ ისტორია: თარი დოკუმენტეფი] * [http://www.politics.hu/20120102/details-on-hungarys-new-constitution/ უნგრეთიშ ახალი კონსტიტუციაშ დეტალეფი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ევროპაშ ქიანეფი}} {{ევროპაშ რსხუშ მაკათურეფი}} [[კატეგორია:უნგრეთი]] [[კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი]] l8l5tb2y1w0z6ao4rg0mcebeu56e90b 0 35007 249281 220504 2026-04-20T08:38:07Z CommonsDelinker 2867 Replacing Panorámica_interior_del_Teatro_Colón_(cropped).jpg with [[File:Panorámica_interior_del_Teatro_Colón.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Panorám 249281 wikitext text/x-wiki {{მიარეშანულამობა*| თეატრი (მიარეშანულამი)}} [[ფაილი:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|მინი|250პქ|თეატრი]] [[ფაილი:Bloktheatre.jpg|მინი|250პქ|[[კონსტანტინ სომოვი]]შ ილუსტრაცია [[ალექსანდრე ბლოკი]]შ ”თეატრი”-შო (1909).]] ტერმინი '''თეატრი''' (ბერძენულიშე θέατρον (theatron) – ოძირაფუშ, ოჯინეშ აბანი) ჟირი შანულობათ გჷმირინუაფუ: # თეატრი, მუჭოთ [[ხელუანობა|ხელუანობაშ]] დარგი. თეატრიშ გჷმოხანტუაშ სპეციფიკური მეშქაშალა რე სცენური ქიმინუეფი, ნამუეფჷთ ირსულებუ პუბლიკაშ წიმი არტისტეფიშ გიშულაშ (ლაჸაფიშ, როლიშ რსულაფაშ) ბორჯის. # თეატრი, მუჭოთ ნოდგჷმუ, ოსცენწ აბანი, სოდე ტრადიციულო ხვადჷ თეატრალური ხელუანობაშ ნაწარმეფიშ წჷმორინაფა. შილებე სცენაშ გოფაჩუა ღილე ცაშ გიმე, პარკჯს, ჯვეშ ოხიდას ვარ-და [[ამფითეატრი|ამფითეატრის]]. თეატრიშ ოსხირეფი ჯვეშ ოფუტე–ომეურნე დო ომაჯინე ლაჸაფეფს დო მასობურ ოკათე რიტუალეფს რე. ჯვეშ საბერძნეთის რდჷ თეატრიშ შხვადოშხვა გვარობეფი მუში ტრადიციეფით, სცენური ტექნიკათ. დინდარი დო ანდანერი ოძირაფუე ფორმეფი გაჭყეს ბჟაეიოლიშ კათეფქ [[ინდოეთი|ინდოეთის]], [[ჩინეთი|ჩინეთის]], [[იაპონია|იაპონიას]], [[ინდონეზია|ინდონეზიას]] დო შხვადო. შქა ოშწანურეფიშ ევროპას თეატრალური ხანდაშ მოღალეეფი რდეს გეგია არტისტეფი: ჰისტრიონეფი, ჟონგლიორეფი დო შხვეფი. [[ეჸონუაშ ხანი|ეჸონუაშ ხანიშ]] პირველი ევროპული პროფესიული თეატრი რდჷ იტალიური ამნახანტეფიშ ოკათე კომედია ([[კომედია დელ არტე]], მა–16-17 ოო.). ათე ბორჯიშე თეატრი გჷნმირთჷ ლიტერატურული, თეწკჷმა ართო მერკეთ მობილური, ნამუთ დჷთმოდირთუ ონოღე კულტურაშ ცენტრეფს. თეატრალური ხელუანობაშ ნაწარმეფი – სპექტაკლი გითმიჭყაფჷ დრამატული ვარ-და მუსიკალურ–სცენური ნაწარმეფიშ ოსხირშა რეჟისორიშ ნაფირქიშობურო ([[ბალეტი|ბალეტის]] – ბალეტმაისტერიშ დო დირიჟორიშ, [[ოპერა|ოპერას]] – რეჟისორიშ დო დირიჟორიშ) არტისტეფიშ კათაფათ. თეატრიშ ჯვეში ქორთული ჯოხოდვალა რე ''სახილველი''. == თეატრიშ გვარობეფი == მუსიკალური თეატრიშ გვარობეფი რე – ოპერა, ოპერეტა, მიუზიკლი. უზიტყვე თეატრი რეპანტომიმა. თეატრის თარო ადამიერრფი ლაჸაფენა, მარა თეწკჷმა ართო რრ თეატრეფი მოჭყუდიეფიშ ვარ-ფა ოროეფიშ კათაფათ. [[ბალეტი]] - [[დრამა]] – [[ვარიეტე]] – [[კაბუკი]] - [[კომედია]] - [[მიუზიკლი]] – [[ოპერა]] - [[ოპერეტა]] - [[პანტომიმა]] - [[სკეჩი]] – [[ტრაგედია]] == ჩინებული თეატრალური დრამატურგეფი დო რეჟისორეფი == [[კარლო გოლდონი]] – [[შალვა დადიანი]] – [[გიორგი ერისთავი]] – [[ჰენრიკა იბსენი]] – [[პიერ კორნელი]] – [[კონსტანტინე მარჯანიშვილი|კოტე მარჯანიშვილი]] – [[მოლიერი]] – [[რობერტ სტურუა]] – [[უილოამ შექსპირი]] – [[კარელ ჩაპეკი]] – [[ანტონ ჩეხოვი]] –[[თემურ ჩხეიძე]] – [[ლუდვიგ ჰოლბერგი]] == ჩინებული თეატრალური სცენეფი == [[ფაილი:მარჯანიშვილის თეატრი.jpg|მარჯვნივ|300პქ|მინი|მარჯანიშვილიშ თეატრი]] '''საქორთუო:''' * [[აბაშიძეშ ჯოხოდვალაშ მუსიკალური კომედიაშ თეატრი]], [[ქართი]] * [[მარჯანიშვილიშ ჯოხოდვალაშ თეატრი]], [[ქართი]] * [[რუსთაველიშ ჯოხოდვალაშ თეატრი]], [[ქართი]] * [[ქართიშ ოპერაშ დო ბალეტიშ თეატრი|ფალიაშვილიშ ჯოხოდვალაშ ქართიშ ოპერაშ დო ბალეტიშ თეატრი]], [[ქართი]] '''გალენ ქიანა:''' * [[ბროდვეიშ თეატრი]], [[ნიუ-იორკი]] * [[ოპერა გარნიე]], [[პარიზი]] * [[კოვენტ-გარდენი]], [[ლონდონი]] * [[კოლონი]], [[ბუენოს-აირესი]] * [[კომედი ფრანსეზი]], [[პარიზი]] * [[ლა სკალა]], [[მილანი]] * [[მეტროპოლიტენ-ოპერა]], [[ნიუ-იორკი]] * [[სან-კარლო]], [[ნეაპოლი]] * [[ფოლკსოპერა]], [[ვენა]] == რესურსეფი ინტერნეტის == * [http://www.griboedovtheatre.org.ge/ გრიბოედოვის თეატრი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930121111/http://www.griboedovtheatre.org.ge/ |date=2007-09-30 }} * [http://burusi.wordpress.com/2009/04/27/ტფილისის-თეატრი/ ტფილისის თეატრი-ქარვასლა] * [http://www.teatri.ge/ Teatri.Ge (ირფელი თეატრიშ დო კინოA გეშა)] [[კატეგორია:ხელუანობა ტიპიშ მეჯინათ]] [[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 3]] 1ns793f53xoqefgezu4wtm1n8rmrxia