טעאטער

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="yi">
  <siteinfo>
    <sitename>װיקיפּעדיע</sitename>
    <dbname>yiwiki</dbname>
    <base>https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%95%D7%99%D7%A4%D7%98_%D7%96%D7%99%D7%99%D7%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">מעדיע</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">באַזונדער</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">רעדן</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">באַניצער</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">באַניצער רעדן</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">װיקיפּעדיע</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">װיקיפּעדיע רעדן</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">טעקע</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">טעקע רעדן</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">מעדיעװיקי</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">מעדיעװיקי רעדן</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">מוסטער</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">מוסטער רעדן</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">הילף</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">הילף רעדן</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">קאַטעגאָריע</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">קאַטעגאָריע רעדן</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">פארטאל</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">פארטאל רעדן</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">יחידה</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">שיחת יחידה</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">אירוע</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">שיחת אירוע</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>טעאטער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11378</id>
    <revision>
      <id>600561</id>
      <parentid>551640</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T08:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>392</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Panorámica_interior_del_Teatro_Colón_(cropped).jpg with [[File:Panorámica_interior_del_Teatro_Colón.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Panorám</comment>
      <origin>600561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="pqpm7592ceswea5z5iqvxztatvmqnz4" xml:space="preserve">[[File:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|thumb|טעאטער]]
'''טעאַטער''' (פון [[אוראלט גריכיש]]: ''θέατρον'' ''טהעאַטראן'') איז א קונסט ווו עס ווערט געשפילט [[פארשטעלונג]]ען מיט לעבעדיקע [[אקטיאר]]ן. דער פלאץ וואו די פארשטעלונגען קומען פאר הייסט א טעאטער. 
געוויינלעך שפילט מען די פארשטעלונג אויף א [[בינע]].

איינער וואס שרייבט פארשטעלונגען צום טעאטער הייסט א [[דראמאטורג]].

== היסטאריע ==
די ערשטע פארשטעלונגען זענען פארגעקומען אין [[אוראלט גריכנלאנד]]. פארשטעלונגען זענען געווען אדער [[טראגעדיע]]ס אדער [[קאמעדיע]]ס. די גריכישע דראמאטורגן זענען געווען [[אייסקילוס]], [[סאפאקלעס]], [[אייריפידעס]] און [[אריסטאפאנעס]].
זיי האבן געהאלטן פארמעסטן צווישן דראמאטורגן און מען האט באלוינט דעם געווינער מיט א פריז.

*[https://archive.org/details/nybc200455 האנטבוך פון יידישן טעאטער : א שטודיר-בוך]
*[https://archive.org/search.php?query=title-alt-script%3A%22%D7%9C%D7%A2%D7%A7%D7%A1%D7%99%D7%A7%D7%90%D7%9F+%D7%A4%D7%95%D7%9F+%D7%99%D7%99%D7%93%D7%99%D7%A9%D7%9F+%D7%98%D7%A2%D7%90%D7%98%D7%A2%D7%A8%22 לעקסיקאן פון יידישן טעאטער]
*[https://archive.org/search.php?query=subject%3A%22Theater%2C+Yiddish%22 ביכער וועגן טעאטער]


[[קאַטעגאָריע:טעאטער|*]]
[[קאַטעגאָריע:פארשטעלונגען]]
{{פרייצייט-שטומף}}</text>
      <sha1>pqpm7592ceswea5z5iqvxztatvmqnz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>בוקאווסק</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17776</id>
    <revision>
      <id>600554</id>
      <parentid>585992</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T12:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>600554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3608" sha1="oe0kw0dmvwog210junr4p4a28t18g99" xml:space="preserve">'''בוקאווסק''' איז א דארף אין מערב־[[גאליציע]] וואס איז געווען ביז צום [[צווייטער וועלט קריג]] א יידיש שטעטל.  


== געשיכטע ==
דער ערשטער אדמו&quot;ר פון בוקאווסק איז געווען הרב '''[[מאיר יהודה שפירא (בוקאווסק)|מאיר יהודה שפירא]]''' ([[ה'תר&quot;ו]] - [[י&quot;ט תשרי]] [[ה'תרס&quot;ח]]) וואס האט געהאט די דינאווער חסידים מיט זיך. נאך אים האט זיין זון הרב '''[[דוד שפירא (בוקאווסק)|דוד שפירא]]''' ([[ה' שבט]] [[ה'תרל&quot;ז]] - [[כ&quot;ט שבט]] [[ה'תרפ&quot;ד]]) איבערגענומען , און נאך אים זיין איידעם הרב משה טייטלבוים, וואס האט ווייטער געפריט די דינאווער חסידים אין בוקאווסק. ער איז געווען א געראטענער בעל תפלה און בעל מנגן.&lt;ref name=&quot;יזכור בוך&quot;&gt;[http://www.jewishgen.org/Yizkor/sanok/San579.html סאניקער יזכור בוך]&lt;/ref&gt; אבער די טיטעל בוקאווסקער רבי האט געירש'נט ר' דוד'לס עלסטער זון, הרב אלטר ראובן שפירא פון [[סאניק]] הי&quot;ד.&lt;ref name=&quot;ספר קדושים&quot;&gt;
[http://www.hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=49923&amp;pgnum=78 ספר קדושים]&lt;/ref&gt;


כדי צו פארמיידן מחלוקת עס איז אויך געווען א &quot;רב&quot; וואס האט משמש צאנזער חסידים{{הערה|שם=&quot;יזכור בוך&quot;}}. אין תרכ&quot;ד איז רבי [[שלמה האלבערשטאם]] (הײַנט באוואוסט אלס באבאווער רב) געווארן רב אין בוקאווסק, ביז&quot; תרל&quot;ט. שפעטער האט מען גענומען אלס רב רבי [[חיים פינטער]] (דער פאטער פון ר' [[שמואל שמעלקע פינטער]] פון [[לאנדאן]]). בשעת דעם [[ערשטער וועלט קריג|ערשטן וועלט קריג]] איז גאליציע געווען דער פֿראנט צווישן [[עסטרייך]] און [[רוסלאנד]] און אסאך יידן זענען אנטלאפן קיין [[ווין]], די הויפטשטאט. נאכ'ן קריג איז דער רב געבליבן אין ווין און זײַן זון רבי אברהם פינטער איז געווארן רב.

צווישן די חסידישע שטיבלעך אין בוקאווסק זענען געווען א צאנזער שטיבל, א דינאווער שטיבל, א סאדיגורער שטיבל ווי אויך א שטיבל וואס האט געהייסן נאך רבי [[מענדעלע פון רימאנאוו]].

אין די חורבן יארן פון אייראפע האבן די דײַטשע רשעים אויפגעשטעלט אין בוקאווסק א „באזונדערער לאגער&quot; ווו אהין מ'האט געפירט די איבערגעבליבענע יידן פון [[סאניק]], [[לינסק]] און [[דאבראמיל]].

[[בילד:Bukowsko jewish cemetery.jpg|300px|קליין|דער בית עולם אין בוקאווסק]]

== וועבלינק ==
*[http://www.shtetlinks.jewishgen.org/Bukowsko/ א איד באזוכט בוקאווסק] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110920222418/http://www.shtetlinks.jewishgen.org/Bukowsko/ |date=2011-09-20 }}

== רעפערענצן ==
&lt;references/&gt;


[[קאַטעגאָריע:דערפער אין פוילן]]
[[קאַטעגאָריע:גאליציע]]
[[קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע]]</text>
      <sha1>oe0kw0dmvwog210junr4p4a28t18g99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>איציק מאנגער</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18053</id>
    <revision>
      <id>600553</id>
      <parentid>597223</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T12:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>600553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="rozfekm6lkn4ftkdubp7cgtgxhnait5" xml:space="preserve">{{אישיות}}
'''איציק מאַנגער'''(1901–1969) איז געווען אַ וויכטיקער [[שרײַבער]] און פאָעט ([[דיכטער]]). כאָטש ער האָט געזאָגט אַז ער איז געבוירן געוואָרן אין [[בערלין]], איז ער באמת געבױרן געװאָרן אין [[טשערנאוויץ]]. ער איז געווען א זון פון א [[שנײַדער]]. ער האָט געשריבן עטלעכע לידער–ביכער וואָס זענען פֿול מיט [[מעטאפאר|מעטאפערען]] (אָפט צו דער תורה, אָבער אויך צו [[דײַטשיש]]ע [[לידער]], און [[ענגליש]]ע לידער) און [[פאנטאזיע]]. ער איז באקאנט צים מערסטן פאר זיינע באַלאַדעס.

ער האָט געוווינט אין [[ווארשע]], [[יאס]], [[פאריז]], [[ליווערפול]], און [[לאנדאן]]. סוף–כל–סוף איז ער אנגעקומען אין [[ארץ ישראל]]. כאָטש ער האט געשריבן אויף [[יידיש]], איז ער געווען זייער פאפולער און באליבט אין ישראל. 

הײַנט איז דאָ א איציק מאנגער פריז פאר יידישער [[ליטעראטור]].

'''[[ייִדיש]]:''' איציק מאַנגער, טונקל־גאָלד, לידער, ייִדיש און דײַטש, צונויפֿגעשטעלט, איבערגעזעצט און מיט אַ נאָכװאָרט פֿאַרצאָרגט פֿון אפֿרת גל־עד, מיט טראַנסקריפּציע, מיט בילדער און מיט צעדע, ייִדישער פֿאַרלאַג אינעמ זורקאַמפּ פֿאַרלאַג

* [http://yiddishmusic.jewniverse.info/mangerizik/index.html איציק מאַנגער לייענט פאָר זיינע לידער (אוידיאָ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111003007/http://yiddishmusic.jewniverse.info/mangerizik/index.html |date=2010-01-11 }}{{לינקשפראך|רוסיש}}
* [http://itzikmanger.com/ The Itzik Manger ballads' site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328003739/http://www.itzikmanger.com/ |date=2010-03-28 }}


{{גרונטסארטיר:מאנגער, איציק}}
[[קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס]]
[[קאטעגאריע:יידישע דיכטער]]
[[קאַטעגאָריע:דראמאטורגן]]

{{ביכער|
PeEnYi=18053|
PND=118953664|
LCCN=n/81/128452|
VIAF=14773259|
TSURL=viaf/14773259|
SELIBR=74077}}</text>
      <sha1>rozfekm6lkn4ftkdubp7cgtgxhnait5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>גלעד צוקערמאן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24378</id>
    <revision>
      <id>600556</id>
      <parentid>596459</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T13:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>600556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20516" sha1="4nct8ireekr8lzcnsvz92n2eksoh2w0" xml:space="preserve">{{וויסנשאפטלער
| כיתוב = פראפעסאר גלעד צוקערמאן אין 2011
}}
{{אישיות}}

פראָפעסאָר '''גלעד צוקערמאַן''' (געבוירן דעם [[1טן יוני]] [[1971]] אין [[תל אביב]]), DPhil ([[אוניווערסיטעט פון אקספארד]]), PhD ([[אוניווערסיטעט פון קעמברידזש]])&lt;ref&gt;[https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann Vivid Sydney (Light, Music and Ideas)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618125759/https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann |date=2018-06-18 }}, Speaker: Prof. Ghil'ad Zuckermann.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.edx.org/bio/ghilad-zuckermann edX], Professor Ghil'ad Zuckermann.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://adelaidefestivalofideas.com.au/speakers/professor-ghilad-zuckermann/ Adelaide Festival of Ideas], Professor Ghil'ad Zuckermann.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/indepth/features/starting-scratch-aboriginal-group-reclaims-lost-language-180626082306196.html Starting from scratch: Aboriginal group reclaims lost language], With the help of a linguistics professor, Barngarla, which has not been spoken for 60 years, is being pieced together, Al Jazeera, John Power, 29.6.2018.&lt;/ref&gt;, איז א באקאנטער ישראלישער קאנטאקט-[[לינגוויסטיק|לינגוויסט]] און מומחה אויף דער [[יידיש]]ער און [[העברעיש]]ער שפראך, קולטור און אידענטיטעט. ער פֿאַרנעמט זיך מיט וויכטיקע פֿאָרשונגען אויפֿן געביט פֿון שפּראַך־אויפֿלעבונג.&lt;ref name=&quot;yoel&quot;&gt;[https://forward.com/yiddish/461258/scholar-compares-modern-hebrew-and-the-aboriginal-language-barngarla/?fbclid=IwAR2W3mLpgRcgA9ZAl_YKwN-KAAQxH0wWGelTgwSu1ZcESJcTgv7IgKG0PL0 &quot;פּראָפֿעסאָר פֿאַרגלײַכט העברעיִש מיט דער אַבאָריגענישער שפּראַך באַרנגאַרלאַ&quot;], פֿון יואל מאַטוועיעוו, ''[[פארווערטס]]'', דעצעמבער 30, 2020.&lt;/ref&gt; ער לערנט אין אַדעלאַידער אוניווערסיטעט אין [[אויסטראליע]] און האט פריער געלערנט אין [[ענגלאנד]], [[אמעריקע]], [[כינע]], [[ישראל]], [[סלאוואקיי]] און [[סינגאפור]].&lt;ref&gt;[http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], In Port Augusta, an Israeli linguist is helping the Barngarla people reclaim their language / Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous Meet Ghil'ad Zuckermann, master of 11 languages], Pedestrian TV.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2014/05/28/il-papa-netanyahu-e-la-lingua-di-gesu01.html Il Papa, Netanyahu e la lingua di Gesù], La Repubblica, Reuters, 28.5.2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.jewishnews.net.au/ghilads-indigenous-language-game-changer/79545 Ghil’ad’s Indigenous language game changer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713185342/https://www.jewishnews.net.au/ghilads-indigenous-language-game-changer/79545 |date=2018-07-13 }},  Shane Desiatnik, AJN, 12 de Luglio 2018.&lt;/ref&gt; זיינע פובליקאציעס - אויף [[יידיש]], [[ענגליש]], [[העברעיש]], [[איטאליעניש]], [[שפאניש]], [[דייטש]], [[רוסיש]] און [[כינעזיש]] - נעמען אריין ביכער ווי [http://www.zuckermann.org/israelit.html '''ישראלית, שפה יפה'''] (עם עובֿד, תּל־אָבֿיבֿ, 2008), [[w:en:Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond|''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond'' (רעוויוואַליסטיק)]], [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790 Oxford University Press] (2020)&lt;ref name=&quot;yoel&quot; /&gt; און [http://www.zuckermann.org/enrichment.html '''שפראכקאנטאקט און לעקסישע בארייכערונג אין ישראלישן העברעיש'''] ([[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']] Palgrave Macmillan, 2003). ער האט שטודירט [[יידיש]] אין [[אקספארד]] (מיט [[דוב-בער קערלער]]), [[ווילנע]] (מיט [[הירשע-דוד קאץ]]) און [[תל אביב]].

צוקערמאן איז דער פּרעזידענט פֿון דער אויסטראַלישער אַסאָציאַציע פֿאַר ייִדישע שטודיעס.&lt;ref name=yoel/&gt;

== שיקל פֿישמאַן שרייבט… ==

[[יושע פישמאן|שיקל פֿישמאַן]] דערציילט אַז &quot;צוקערמאַן איז אַ יונגער ישׂראל־געבוירענער לינגוויסט, וואָס נאָך יאָרן פֿאַרברענגען ווי אַן אַסיסטענט־פּראָפֿעסאָר אינעם וועלט־באַרימטן אָקספֿאָרד־אוניווערסיטעט, געפֿינט ער זיך איצט ווי אַן אַסאָציִיִר־פּראָפֿעסאָר אין קווינסלאַנד־אוניווערסיטעט אין דער ווײַטער אויסטראַליע. בינו־לבינו איז ער געוואָרן דער מומחה פֿון &quot;ישׂראליש&quot; (ישׂראלית: Israeli), דער הײַנטיקער גערעדטער און, וואָס ווײַטער אַלץ אָפֿטער, אויך געוויינטלעך־געשריבענער עבֿרית. פֿונעם שלל אַרבעטן [...] איז מיר באַלד קלאָר געוואָרן, אַז צוקערמאַן קען זייער גוט ייִדיש (ווײַל אָן ייִדיש קען מען די אמתע סטרוקטור פֿון ישׂראליש ניט תּופֿס זײַן, נאָר זײַנס אַן אַרבעט ממש געשריבן אויף ייִדיש איז מיר קיין מאָל פֿריִער ניט אויסגעקומען צו לייענען. זײַנע מסקנות און אויספֿירן זענען מיר שוין געווען קלאָר פֿון אַזעלכע גרונטאָוונע ווערק זײַנע ווי Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew 2003 און זײַן &quot;ישׂראלית, שׂפֿה יפֿה&quot;, וואָס דער פּאָפּולערער תּל־אָבֿיבֿער פֿאַרלאַג &quot;עם עובֿד&quot; האָט ערשט הײַיאָר אַרויסגעגעבן.&quot; &lt;ref&gt;[https://yiddish2.forward.com/node/1753.html&quot;אַ פּנים־חדשות: אַ יונגער קענער פֿון ייִדיש און פֿון 'ישׂראליש'&quot;], פֿון [[יושע פישמאן|שיקל פֿישמאַן]] ([[ניו־יאָרק]]), ספּעציעל פֿאַרן [[פֿאָרװערטס]], דעצעמבער 5, 2008.&lt;/ref&gt;

&quot;ווי זאָגט דאָס צוקערמאַן אויף זײַן אַקאַדעמיש־אינטעליגענטן אופֿן?: &quot;אונדזער וועלט ווערט וואָס אַ מאָל מער ענלעך אויף אַ גלאָבאַל שטעטל... טאַקע דערפֿאַר איז עס אַזוי וויכטיק הײַנט צו טאָג צו פֿאָרשן שפּראַך־קאָנטאַקטן בכלל און ייִדיש בפֿרט&quot;. אָט דער צוגאַנג, וואָס פֿאַרבינדט ייִדיש מיט די סאַמע נײַסטע און פֿאַרשפּרייטסטע אַנטוויקלונגען אין דער גאָרער וועלט (און אין דער וועלט פֿון לשון־קודש בתוכם), דערמאָנט זייער און איז ממשיך די פּיאָנערישע אַרבעט פֿון [[אוריאל וויינרייך|אוריאל ווײַנרײַכס]] באמת גרויס ווערק Languages in Contact 1953&quot;

== ישראליש ==
די הײַנטיקע שפּראַך פֿון מדינת־ישׂראל דאַרף הייסן, לויט אים, נישט העברעיִש, נאָר ישׂראליש.&lt;ref name=yoel/&gt; צוקערמאן טענהט אז [[העברעאיש|&quot;ישראליש&quot;]] (מאדערנע העברעאיש) איז אן אייראזישע פילשיכטיקע שמעלצשפראך, איינצייטיק סעמיטיש און אייראפאיש. ער טענהט אז ישראליש נעמט אריין דאס העברעיש אבער אויך דאס מאמע-לשון, יידיש, פלוס אנדערע שפראכן.&lt;ref&gt;[http://uq.academia.edu/GhiladZuckermann/Papers/9543/Di-Yisroeldike-shprakh--Hebreish-Lebt-Vider--Yidish-Lebt-Vayter--The-Israeli-Language--Hebrew-Revived--Yiddish-Survived- &quot;די ישראלדיקע שפראך: העברעיש לעבט ווידער, יידיש לעבט ווייטער&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610120650/http://uq.academia.edu/GhiladZuckermann/Papers/9543/Di-Yisroeldike-shprakh--Hebreish-Lebt-Vider--Yidish-Lebt-Vayter--The-Israeli-Language--Hebrew-Revived--Yiddish-Survived- |date=2010-06-10 }}, פֿון [[גלעד צוקערמאן]], ''[[אויפן שוועל]]'' נ' 337 (2007).&lt;/ref&gt; אַ טייל זײַנע קאָלעגן באַטראַכטן זײַן חידוש ווי אַ פּאָליטישע פּראָוואָקאַציע; אַנדערע, בתוכם פּראָפֿ׳ [[הירשע דוד קאץ]], זענען בפֿירוש מסכּים מיט צוקערמאַנען.&lt;ref name=yoel/&gt;
== באַרנגאַרלאַ ==
אין זײַן שטודיע וועגן דעם אויסטראַלישן שפּראַך־אויפֿלעב פֿאָקוסירט זיך צוקערמאַן אויף דער שפּראַך באַרנגאַרלאַ. כּדי זי אָפּצוראַטעווען, באַנוצן זיך אַ טייל באַרנגאַרלאַ־אַקטיוויסטן ממש מיט די זעלבע, אָדער מיט ענלעכע אַרגומענטן, ווי די העברעיִסטן פֿון 100 יאָר צוריק.&lt;ref name=yoel/&gt; די לעצטע נאַטירלעכע רעדער פֿון לשון־באַרנגאַרלאַ זענען געשטאָרבן אין די 1960ער. עס זענען אָבער געבליבן ביכער אויף דער שפּראַך. אין 2011, ווען צוקערמאַן האָט זיך באַקענט מיט די באַרנגאַרלער, האָט ער זיי פֿאָרגעלייגט אויפֿצולעבן זייער לשון. דאָס אַלטע פֿאָלק האָט אויפֿגענומען דעם געדאַנק מיט גרויס התפּעלות און זיך גענומען לערנען די שפּראַך; איצט קאָן מען עס טאָן אויך מיט דער הילף פֿון אַ קאָמפּיוטער־פּראָגראַם.&lt;ref name=yoel/&gt;

== פובליקאציעס ==
===ביכער===
*[[w:en:Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond|''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond'']], [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790 Oxford University Press] (ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776)&lt;ref name=yoel/&gt;
*[http://www.zuckermann.org/israelit.html '''ישראלית, שפה יפה'''], עם עובד - 2008. (ISBN 9789651319631)
* [http://www.zuckermann.org/enrichment.html ''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew''] (שפראכקאנטאקט און לעקסישע בארייכערונג אין ישראלישן העברעיש), Palgrave Macmillan - 2003. ISBN 140391723X ([[:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']])
* [https://www.degruyter.com/view/journals/ijsl/2014/226/article-pi.xml ''Jewish Language Contact''] (=''International Journal of the Sociology of Language'' 226), 2014
* [http://www.zuckermann.org/guide.html ''Engaging – A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property''], 2015
* [http://www.dictionary.barngarla.org/ ''Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language of Eyre Peninsula, South Australia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721054108/http://dictionary.barngarla.org/ |date=2018-07-21 }}, 2018
* [http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 ''Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200816120017/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 |date=2020-08-16 }}, 2012

===ארטיקלען===
*[http://www.zuckermann.org/pdf/farmaskirte.pdf פארמאסקירטע אנטלייאונג: יידישע לעקסישע השפּעה אויף עברית&quot;], פֿון גלעד צוקערמאן, ''[[ירושלימער אַלמאַנאַך]]'' נ׳ 28 (2008).
*[http://uq.academia.edu/GhiladZuckermann/Papers/9543/Di-Yisroeldike-shprakh--Hebreish-Lebt-Vider--Yidish-Lebt-Vayter--The-Israeli-Language--Hebrew-Revived--Yiddish-Survived- &quot;די ישראלדיקע שפראך: העברעיש לעבט ווידער, יידיש לעבט ווייטער&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610120650/http://uq.academia.edu/GhiladZuckermann/Papers/9543/Di-Yisroeldike-shprakh--Hebreish-Lebt-Vider--Yidish-Lebt-Vayter--The-Israeli-Language--Hebrew-Revived--Yiddish-Survived- |date=2010-06-10 }}, פֿון גלעד צוקערמאן, ''[[אויפן שוועל]]'' נ' 337 (2007).

* [http://www.zuckermann.org/english.pdf Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World’s Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin], ''Cambridge Review of International Affairs'' 16 (2), pp. 287-307, 2003.
* [http://www.zuckermann.org/pdf/cultural_hybridity.pdf Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in 'Reinvented' Languages and in Languages with 'Phono-Logographic' Script], ''Languages in Contrast'' 4 (2), pp. 281-318, 2004.
* &quot;Phono-Semantische Abgleichung&quot;, Stefan Langer &amp; Daniel Schnorbusch (eds), ''Semantik im Lexikon'', Gunter Narr, Tübingen, pp. 223-267, 2005.
* [http://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf A New Vision for 'Israeli Hebrew': Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language], ''Journal of Modern Jewish Studies'' 5 (1), pp. 57-71, 2006.
* [http://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf Complement Clause Types in Israeli], ''Complementation: A Cross-Linguistic Typology'', R. M. W. Dixon &amp; A. Y. Aikhenvald (eds), Oxford University Press, Oxford, pp. 72-92, 2006.
* [http://www.zuckermann.org/pdf/ENGINEERING.pdf 'Etymythological Othering' and the Power of 'Lexical Engineering' in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective], ''Explorations in the Sociology of Language and Religion'',  Tope Omoniyi &amp; Joshua A. Fishman (eds), Amsterdam: John Benjamins, pp. 237-258, 2006.
* [http://www.zuckermann.org/pdf/Realistic_Prescriptivism_Academy.pdf 'Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers], ''Israel Studies in Language and Society'' 1, pp. 135-154, 2008.
* [http://www.zuckermann.org/pdf/icelandicPSM.pdf Icelandic: Phonosemantic Matching], in Judith Rosenhouse &amp; Rotem Kowner (eds), ''Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages'',  Multilingual Matters Clevedon-Buffalo-Toronto, pp. 19-43, 2008. (Sapir, Yair &amp; Zuckermann, Ghil'ad)
* [http://www.zuckermann.org/pdf/Hybridity_versus_Revivability.pdf Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns], ''Journal of Language Contact'', Varia 2, pp. 40-67, 2009.
* [http://www.zuckermann.org/pdf/Secularization-F.pdf Blorít: Pagans’ Mohawk or Sabras’ Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli], ''The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation'', Tope Omoniyi (ed.), Palgrave Macmillan, Houndmills, pp. 84-125, 2010. (Yadin, Azzan &amp; Zuckermann, Ghil'ad)
* [http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/267186/Stop_Revive_Survive_Lessons_from_the_Hebrew_Revival_Applicable_to_the_Reclamation_Maintenance_and_Empowerment_of_Aboriginal_Languages_and_Cultures Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811035644/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/267186/Stop_Revive_Survive_Lessons_from_the_Hebrew_Revival_Applicable_to_the_Reclamation_Maintenance_and_Empowerment_of_Aboriginal_Languages_and_Cultures |date=2011-08-11 }}, ''Australian Journal of Linguistics'' 31 (1), pp. 111-127, 2011. (Zuckermann, Ghil'ad &amp; Walsh, Michael)
* Zuckermann, Ghil'ad; Quer, Giovanni; Shakuto, Shiori (2014). [http://www.professorzuckermann.com/#!native-tongue-title/cufd Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages], ''Australian Aboriginal Studies'' 2014/1: 55-71.
* Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2014). [http://www.professorzuckermann.com/our-ancestors-are-happy- “Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing], ''Foundation for Endangered Languages'' XVIII: 113-119.

*[http://www.zuckermann.org/articles.html אנדערע ארטיקלען פון פראפ' גלעד צוקערמאן]

== פילמען ==
* [https://vimeo.com/channels/357807/44019045 Fry's Planet Word], Stephen Fry
* [https://www.youtube.com/watch?v=DZPjdNaLCho SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide]
* [https://www.youtube.com/watch?v=izVGZRqciTY Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann]
* [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x ''Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages''], edX MOOC
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00ksqzk Fry's Planet Word], Stephen Fry 2
* [https://www.youtube.com/watch?v=3LPlWc4f_zM Barngarla people rediscover their language], SBS

== וועבלינקען ==
*[http://www.zuckermann.org פראפ' גלעד צוקערמאן'ס וועבסייט]
* [http://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann The University of Adelaide: Official Directory: Professor Ghil'ad Zuckermann]
* [http://adelaide.academia.edu/zuckermann Academia.Edu: Professor Ghil'ad Zuckermann, The University of Adelaide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180506001754/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann |date=2018-05-06 }}
* [http://www.jewish-languages.org/gzuckermann.html Jewish Language Research Website: Ghil`ad Zuckermann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513235151/http://www.jewish-languages.org/gzuckermann.html |date=2011-05-13 }}
* [http://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann Ghil'ad Zuckermann, D.Phil. (Oxon.)]
* [http://www.zuckermann.org/ Professor Ghil'ad Zuckermann's website]
* [https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous/ Australian of the Day: Ghil'ad Zuckermann]
* [http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014.
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p03fslbj BBC World Service: Reawakening Language]
* [http://www.zuckermann.org/poetry.html Selutis Alpinis (Se tu vens cà sù ta' cretis), Ghil'ad Zuckermann], &quot;A site dedicated to the memory of Maestro Piero Poclen, a mentsh&quot;
* [[:en:Phono-semantic matching|תשמו&quot;ץ]]
* [[:en:Barngarla language| באנגאלא]]

== רעפערענצן ==   
 &lt;references/&gt;

{{גרונטסארטיר:צוקערמאן, גלעד}}
[[קאַטעגאָריע: פראפעסארן]]
[[קאַטעגאָריע: יידיש שפראך לינגוויסטן]]
[[קאטעגאריע:יידישיסטן]]
[[קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער]]
[[קאטעגאריע:לשון קודש]]
[[קאטעגאריע:העברעיש]]
[[קאטעגאריע:מחנכים]]
[[קאטעגאריע:רעדנער]]
[[קאטעגאריע:יידן פון איטאליע]]
[[קאטעגאריע:ענגלישע יידן]]
[[קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן]]
[[קאטעגאריע:לינגוויסטן]]
[[קאַטעגאָריע:ישראלים]]
[[קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן]]
[[קאַטעגאָריע:אויסטראליע]]</text>
      <sha1>4nct8ireekr8lzcnsvz92n2eksoh2w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>באלקאן</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30153</id>
    <revision>
      <id>600562</id>
      <parentid>597060</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T09:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Komap</username>
        <id>6392</id>
      </contributor>
      <comment>אָ</comment>
      <origin>600562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533" sha1="r6aeaj5000kz7aovckqrlwocf4upk4o" xml:space="preserve">[[טעקע:Balcony in Rome.jpg|קליין| א גאניק באדעקט מיט בלומען אין [[רוים]]]]
א '''באַלקאָן''' אדער '''[[גאַניק]]''' איז א אפענע צימערל אויפן שטאק פון א געביידע וואס שטעקט זיך ארויס. עס איז געוויינטלעך ארומגענומען מיט א צוים כדי מענטשן זאלן נישט אראָפאַלן.
{{קאמאנסקאט|Balconies |באלקאנען}}
{{שטומף}}

[[קאַטעגאָריע:געביידעס]]</text>
      <sha1>r6aeaj5000kz7aovckqrlwocf4upk4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>אבעל</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33747</id>
    <revision>
      <id>600552</id>
      <parentid>594191</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T12:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>600552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3010" sha1="igtozyv1koiio8agay2tp56nrsid56e" xml:space="preserve">{{יישוב
|נאמען= אַבעל
|סארט יישוב=שטאָט
|אמטשפראך נאמען=''Obeliai''
|הערב= {{וויקידאטן|הערב בילד}}
|פאן=  {{וויקידאטן|פאן בילד}}
|בילד=  Obeliai windmill.jpg
|באשרייבונג= א ווינטמיל אין אבעל
|מדינה= {{פאן ליטע}}
|אפטייל טיפ=
|אפטייל נאמען=
|געביט=
|ראיאן=
|דיסטריקט=
|בירגערמייסטער=רעמיגיוס שימאשיוס
|גובערנאטאר=
|טיפ אונטעראפטייל=
|דיסטריקטן אין ראיאן=
|שטעט אין ראיאן=
|ראיאן הויפטשטאט=
|מוטערשטאט=
|אפיציעלע שפראך=
|שטח= 
|הייך= 
|גרינדונג דאטע= פאר 1519
|באפעלקערונג= 885
|באפעלקערונג יאר= 2017
|באפעלקערונג הערה=
|מטרופולין=
|הערת מטרופולין=
|צפיפות= 
|קאארדינאטן= {{coord|55|56|N|25|48|E|display=inline,title|region:LT_type:city}}
|צייט זאנע= +2
|אתר אינטרנט=
|מאפע= {{#אייגנשאפט:p242}}
|פרטימדיקע מאפע=
|סטטיסטיקות=
}}
'''אַבעל''' ({{שפראך-lt|Obeliai}}, {{שפראך-ru|Абели אַבעלי}}, {{שפראך-pl|Abele}}) איז א קליינע שטאט [[פאנעוועזש דיסטריקט]], צפון־מזרח [[ליטע]], מיט 1293 איינוואוינער. נאנט צו דער שטאט איז איינע פון די אזערעס אין דעם ראיאן. 

אום אויגוסט 1941, האבן די [[נאצי]]ס גענומען אלע יידן פון אבעל און די ארומיגע דערפער אין אַנטאַנאשער וואלד, און געצוואונגען זיי צו גראבן א לאנגע טראנשיי דערנאך האט מען זיי געשאסן און באגראבן. דער אפיציעלער באריכט פון דער דייטשע מיליטער זאגט אז אום 25טן אויגוסט 1941, האט מען געהרגעט 1,160 יידן, פון זיי 112 מענער, 627 פרויען, און 421 קינדער.&lt;ref&gt;[http://www.remember.org/docss.html באריכט פון מאסן מערדע פון יידן אין ליטע]&lt;/ref&gt;

== בארימטע מענטשן פון אבעל ==
* הרב [[אליעזר סילווער]]

{{-}}
== וועבלינקען ==
{{commonscat|Obeliai}}
== רעפערענצן ==
{{רעפליסטע}}
* [http://www.shtetlinks.jewishgen.org/obeliai/obelmain1.htm שטעטלינקס אבעל] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927222335/http://www.shtetlinks.jewishgen.org/obeliai/obelmain1.htm |date=2011-09-27 }}
* [http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2563 יזכור־בוך פון ראקישאק און אומגעגנט דף 271-291] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613081444/http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2563 |date=2011-06-13 }}

{{שטעט אין ליטע}}

[[קאַטעגאָריע:שטעט אין ליטע]]
{{אייראפע-געא-שטומף}}</text>
      <sha1>igtozyv1koiio8agay2tp56nrsid56e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>בערעזאווע רודקע</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40765</id>
    <revision>
      <id>600555</id>
      <parentid>493234</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T13:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>40859</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>600555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3501" sha1="49x273co4smm1hfxd2kge5fiwmkm3dr" xml:space="preserve">{{יתום}}
{{יישוב
|נאמען= בערעזאווע רודקע
|סארט יישוב= דארף
|אמטשפראך נאמען= Березова Рудка
|הערב= Berezova rudka-gerb.JPG
|פאן=
|בילד=
|באשרייבונג=
|מדינה= {{פאן אוקראינע}}
|גרינדונג דאטע=
|קאארדינאטן=   {{coord|50|18|55|N|32|14|24|E|region:UA_type:city|display=inline,title}} 
|אפטייל טיפ=
|אפטייל נאמען=
|געביט=
|ראיאן=
|דיסטריקט=
|בירגערמייסטער=
|גובערנאטאר=
|טיפ אונטעראפטייל=
|דיסטריקטן אין ראיאן=
|שטעט אין ראיאן=
|ראיאן הויפטשטאט=
|מוטערשטאט=
|אפיציעלע שפראך=
|שטח= 4,051
|הייך=
|באפעלקערונג= 1971
|באפעלקערונג יאר= 2001
|באפעלקערונג הערה=
|מטרופולין=
|הערת מטרופולין=
|צפיפות=
|צייט זאנע=
|אתר אינטרנט=
|מאפע=
|פרטימדיקע מאפע=
|סטאטיסטיק=
}}
'''בערעזאָווע רודקע''' ([[אוקראַיִניש]]: Березова Рудка) איז אַ דאָרף אינעם פּיריאַטינער ראַיאָן פון דער [[פּאָלטאַווער געגנט]] פון [[אוקראַיִנע]].

==געשיכטע==

דאָס דאָרף בערעזאָווע רודקע איז געגרינדעט געוואָרן אויפן רעכטן ברעג פונעם טײַך [[פּערעוואָד]] אין 1717 דורך העטמאַן פון אוקראַיִנע איוואַן סקאָראָפּאַדסקי. זינט 1752 איז אין דעם געווען דער שטאַם-מאַיאָנטעק פון דער אוקראַיִנישער אַריסטאָקראַטישער משפּחה זאַקרעווסקי. באַנאַנד מיט אוקראַיִנער האָבן אינעם דאָרף געוווינט עטלעכע ייִדישע משפּחות. דעם 18טן מײַ 1942, בעת דער נאַציסטישער אָקופּאַציע זײַנען אין בערעזאָווע רודקע דערשאָסן געוואָרן 21 ייִדן. אין 1946 איז אויף קבר-אחים אויפגעשטעלט געוואָרן אַן אָנדענק-צייכן. לויט די אָנגאַבן פון דער אוקראַיִנישער פאָלקסציילונג פון 2001, זײַנען אינעם דאָרף געווען 1971 אײַנוווינער.


==וועבלינקען==
{{קאמאנסקאט|{{#אייגנשאפט:p373}}}}
* [http://www.rujen.ru/index.php/%D0%91%D0%95%D0%A0%D0%95%D0%97%D0%9E%D0%92%D0%90%D0%AF_%D0%A0%D0%A3%D0%94%D0%9A%D0%90 בערעזאָווע רודקע אין דער רוסלענדישער ייִדישער ענציִקלאָפּעדיע] (אויף רוסיש) 
* [http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7502/A005?rdat1=09.06.2009&amp;rf7571=26272 בערעזאָווע רודקע אויפן וועבזײַטל פונעם אויבער-ראַט פון אוקראַיִנע] (אויף אוקראַיִניש)
* [http://ukraine.kingdom.kiev.ua/region/16/berezova-rudka.php פאָטאָגראַפיעס פונעם מאַיאָנטעק פון זאַקרעווסקי-משפּחה אין בערעזאָווע רודקע] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091118211243/http://ukraine.kingdom.kiev.ua/region/16/berezova-rudka.php |date=2009-11-18 }} (טעקסטן – אויף אוקראַיִניש)

[[קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע]]
{{אייראפע-געא-שטומף}}</text>
      <sha1>49x273co4smm1hfxd2kge5fiwmkm3dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>חסידות &quot;ווערדאן&quot;</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54919</id>
    <revision>
      <id>600557</id>
      <timestamp>2026-04-20T00:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>אידישע בילדער</username>
        <id>60949</id>
      </contributor>
      <comment>געשאַפֿן בלאַט מיט '&lt;!--אריינפיר--&gt; די חסידות ווערדאן הייבט זיך אן פון הרה&quot;ק ר' יוסף לייפער מ'ווערדאן וואס ער איז געווען א זון פון הרה&quot;ק ר' אהרן משה לייפער פון שטאט גרויסווערדאן [[https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%92%D7%A8%D7%95%D7%99%D7%A1%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%93%D7%99%D7%99%D7%9F?wprov=srpw1_0]] וואס ער איז געווען א זון פון הר...'</comment>
      <origin>600557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="2znahhob74n4e3tqwwjaqrespejwbiv" xml:space="preserve">&lt;!--אריינפיר--&gt;
די חסידות ווערדאן הייבט זיך אן פון הרה&quot;ק ר' יוסף לייפער מ'ווערדאן וואס ער איז געווען א זון פון הרה&quot;ק ר' אהרן משה לייפער פון שטאט גרויסווערדאן [[https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%92%D7%A8%D7%95%D7%99%D7%A1%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%93%D7%99%D7%99%D7%9F?wprov=srpw1_0]] וואס ער איז געווען א זון פון הרה&quot;ק ר' ישכר בערצי לייפער פון סאטמאר [[https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%A1%D7%90%D7%98%D7%9E%D7%90%D7%A8,_%D7%A8%D7%95%D7%9E%D7%A2%D7%A0%D7%99%D7%A2]] וואס ער איז געווען א זון פון הרה&quot;ק ר' מרדכי פון נדבורנה זי&quot;ע [[https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A8%D7%93%D7%9B%D7%99_%D7%9C%D7%99%D7%99%D7%A4%D7%A2%D7%A8_(%D7%A0%D7%90%D7%93%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A0%D7%90)]] ער איז געבוירן בשנת תרפ&quot;ו,
נאכן צווייטן וועלטס מלחמה האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע ווי ער איז אריין לערנען אין די ישיבה פון הגאון ר' ראובן גרוזאבסקי און דערנאך אין נייטרא ביי הגאון ר' מיכרל בער ווייסמאנדל ער האט חתונה געהאט בזיוו&quot;ר מיט'ן טאכטער פון בעל נחל יצחק מ'זוטשקא וואס פון איר האט ער געהאט 3 טעכטער זיינע איידימער זענען אהרן משה לייפער האדמו&quot;ר מ'חוסט שליט&quot;א, הגה&quot;צ ר' שלום קרויז אב&quot;ד אודווארי שליט&quot;א און הגה&quot;צ ר' יושע כ&quot;ץ אב&quot;ד מאגרוב שליט&quot;א, נאך וואס זי איז אוועק האט ער נאכאמאל חתונה געהאט און געהאט 4 זון מיט 1 טאכטער די עלצטע איז הרה&quot;צ ר' דוד אלי' מ'ווערדאן אין פלעטבוש די צווייטע איז הרה&quot;צ ר' חיים מרדכי האדמו&quot;ר מ'ווערדאן אין ירושלים די דריטע איז הרה&quot;צ ר' שמואל זנוויל האדמו&quot;ר מ'ווערדאן אין בארא פארק און די פערדע איז הרה&quot;צ ר' ישראל שליט&quot;א מ'ווערדאן פון בארא פארק</text>
      <sha1>2znahhob74n4e3tqwwjaqrespejwbiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>600558</id>
      <parentid>600557</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T00:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>אידישע בילדער</username>
        <id>60949</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>600558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2230" sha1="3qtoh2h2tixistj4abg292koeq6iw8q" xml:space="preserve">&lt;!--אריינפיר--&gt;
די חסידות ווערדאן הייבט זיך אן פון הרה&quot;ק ר' יוסף לייפער מ'ווערדאן וואס ער איז געווען א זון פון הרה&quot;ק ר' אהרן משה לייפער פון שטאט [[גרויסווארדיין|גרויסווערדאן]] וואס ער איז געווען א זון פון הרה&quot;ק ר' ישכר בערצי לייפער פון [[סאטמאר, רומעניע|סאטמאר]] וואס ער איז געווען א זון פון הרה&quot;ק ר' מרדכי פון נדבורנה זי&quot;ע [[https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A8%D7%93%D7%9B%D7%99_%D7%9C%D7%99%D7%99%D7%A4%D7%A2%D7%A8_(%D7%A0%D7%90%D7%93%D7%95%D7%95%D7%90%D7%A8%D7%A0%D7%90)]] ער איז געבוירן בשנת תרפ&quot;ו,
נאכן צווייטן וועלטס מלחמה האט ער עמיגרירט קיין אמעריקע ווי ער איז אריין לערנען אין די ישיבה פון הגאון ר' ראובן גרוזאבסקי און דערנאך אין נייטרא ביי הגאון ר' מיכרל בער ווייסמאנדל 

ער האט חתונה געהאט בזיוו&quot;ר מיט'ן טאכטער פון בעל נחל יצחק מ'זוטשקא וואס פון איר האט ער געהאט 3 טעכטער זיינע איידימער זענען אהרן משה לייפער האדמו&quot;ר מ'חוסט שליט&quot;א, הגה&quot;צ ר' שלום קרויז אב&quot;ד אודווארי שליט&quot;א און הגה&quot;צ ר' יושע כ&quot;ץ אב&quot;ד מאגרוב שליט&quot;א, 

נאך וואס זי איז אוועק האט ער נאכאמאל חתונה געהאט און געהאט 4 זון מיט 1 טאכטער די עלצטע איז הרה&quot;צ ר' דוד אלי' מ'ווערדאן אין פלעטבוש די צווייטע איז הרה&quot;צ ר' חיים מרדכי האדמו&quot;ר מ'ווערדאן אין ירושלים די דריטע איז הרה&quot;צ ר' שמואל זנוויל האדמו&quot;ר מ'ווערדאן אין בארא פארק און די פערדע איז הרה&quot;צ ר' ישראל שליט&quot;א מ'ווערדאן פון בארא פארק דער איידעם איז הרה&quot;צ ר' לוי יצחק גרינבערג רב&quot;ד מיהאלאוויץ שליט&quot;א פון לעיקוואד</text>
      <sha1>3qtoh2h2tixistj4abg292koeq6iw8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>יסקאנדער מוּדאַ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54920</id>
    <revision>
      <id>600559</id>
      <timestamp>2026-04-20T06:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tinta Emas Historia Network</username>
        <id>60987</id>
      </contributor>
      <comment>געשאפן דורך איבערזעצן דעם בלאט &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1348005989|Iskandar Muda]]&quot;</comment>
      <origin>600559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2932" sha1="ncm4te2kgd1dnjjfvw0ojavmlu16oma" xml:space="preserve">
'''איסקאַנדאַר מוּדאַ''' (כּ. 1583&lt;ref&gt;[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007&lt;/ref&gt;–27טן דעצעמבער 1636&lt;ref&gt;[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007&lt;/ref&gt;) איז געווען דער 12טער סולטאַן פֿון אַטשע דעראַסאַלאַם. אונטער זײַן הערשאַפֿט האָט די סולטאַנשאַפֿט דערגרייכט איר גרעסטן טעריטאָריאַלן אויסשפּרייט, און איז געוואָרן די מעכטיקסטע מיליטערישע מאַכט און די רײַכסטע נאַציע אין מערבֿ־אינדאָנעזיע און אין דער מאַלײַקאַ־דרײַקאַנט.


&quot;איסקאַנדאַר מוטאַ&quot; מיינט בוכשטעבלעך &quot;יונגער אַלעקסאַנדער&quot;, און זײַנע פֿאַרזיכערונגען ווערן אָפֿט פֿאַרגlichen צו די פֿון אַלעקסאַנדער דעם גרויסן.&lt;ref name=&quot;Yusra&quot;&gt;Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007&lt;/ref&gt; אויסער זײַנע באַרימטע אייננעמונגען, איז אַסע פֿאַר זײַן רעגירונג געוואָרן אַ צענטער פֿון אינטערנאַציאָנאַלער איסלאַמישער געלערנטקייט און האַנדל. ער איז געווען דער לעצטער אַסע־סולטאַן וואָס איז געווען אַ דירעקטער זכר־נאָכפֿאָלגער פֿון דעם גרינדער פֿונעם קעניגרײַך פֿון אַסע, אַלי מוגיעט שאַה. איסקאַנדאַר מודאַס טויט האָט באַצייכנט דעם אויסשטאַרב פֿון דער מעוקוטאַ אַלאַם דינאַסטיע, די גרינדער־דינאַסטיע פֿונעם קעניגרײַך פֿון אַסע, און איר פֿאַרבײַט דורך אַן אַנדער דינאַסטיע.
[[טעקע:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|קליין|א בילד פון יוסאף'ס איסקאנדער מודה (1980) אין די אשה מוזיאן אין באנדא אשה.]]
[[טעקע:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|רעכטס|קליין|בריוו פֿון יסקאַנדאַר מאַדאַ צו יעקבֿ I פֿון [[ענגלאנד|ענגלאַנד]] אין 1615]]

== רעפערענצן ==</text>
      <sha1>ncm4te2kgd1dnjjfvw0ojavmlu16oma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>600560</id>
      <parentid>600559</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T06:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tinta Emas Historia Network</username>
        <id>60987</id>
      </contributor>
      <origin>600560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2932" sha1="ryn792hgsak9ya9r4y3ab79h4gbhalg" xml:space="preserve">
[[טעקע:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|קליין|א בילד פון יוסאף'ס איסקאנדער מודה (1980) אין די אשה מוזיאן אין באנדא אשה.]]
'''איסקאַנדאַר מוּדאַ''' (כּ. 1583&lt;ref&gt;[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007&lt;/ref&gt;–27טן דעצעמבער 1636&lt;ref&gt;[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007&lt;/ref&gt;) איז געווען דער 12טער סולטאַן פֿון אַטשע דעראַסאַלאַם. אונטער זײַן הערשאַפֿט האָט די סולטאַנשאַפֿט דערגרייכט איר גרעסטן טעריטאָריאַלן אויסשפּרייט, און איז געוואָרן די מעכטיקסטע מיליטערישע מאַכט און די רײַכסטע נאַציע אין מערבֿ־אינדאָנעזיע און אין דער מאַלײַקאַ־דרײַקאַנט.


&quot;איסקאַנדאַר מוטאַ&quot; מיינט בוכשטעבלעך &quot;יונגער אַלעקסאַנדער&quot;, און זײַנע פֿאַרזיכערונגען ווערן אָפֿט פֿאַרגlichen צו די פֿון אַלעקסאַנדער דעם גרויסן.&lt;ref name=&quot;Yusra&quot;&gt;Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007&lt;/ref&gt; אויסער זײַנע באַרימטע אייננעמונגען, איז אַסע פֿאַר זײַן רעגירונג געוואָרן אַ צענטער פֿון אינטערנאַציאָנאַלער איסלאַמישער געלערנטקייט און האַנדל. ער איז געווען דער לעצטער אַסע־סולטאַן וואָס איז געווען אַ דירעקטער זכר־נאָכפֿאָלגער פֿון דעם גרינדער פֿונעם קעניגרײַך פֿון אַסע, אַלי מוגיעט שאַה. איסקאַנדאַר מודאַס טויט האָט באַצייכנט דעם אויסשטאַרב פֿון דער מעוקוטאַ אַלאַם דינאַסטיע, די גרינדער־דינאַסטיע פֿונעם קעניגרײַך פֿון אַסע, און איר פֿאַרבײַט דורך אַן אַנדער דינאַסטיע.
[[טעקע:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|רעכטס|קליין|בריוו פֿון יסקאַנדאַר מאַדאַ צו יעקבֿ I פֿון [[ענגלאנד|ענגלאַנד]] אין 1615]]

== רעפערענצן ==</text>
      <sha1>ryn792hgsak9ya9r4y3ab79h4gbhalg</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>