Ägyptische Hieroglyphen - Alemannische Wikipedia

# Ägyptische Hieroglyphen

### Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Technische Yschränkung: Dr koräkt Titel wär: »Ägyptischi Hieroglyphe«

| Dialäkt: Baseldütsch

| Dr Artikel „Ägyptische Hieroglyphen“ isch für d’bsunders glungeni Artikel vorgschlage worre. E Wikipedianer meint, dass dä Artikel e bsunders gueti Arbet isch un mer ne cha empfehle. Du chasch dyni Meinig dezue uf dr Kandidate-Syte kundgä un abstimme.

Ä Ptolemäische Hieroglyphetegscht im Tämpel vo Kom Ombo

Die ägyptische Hieroglyphe si d Schriftzeiche mit welle die altägyptischi Schbrooch gschribe worden isch. S wird zwar mit Bildli gschribe, aber die si numme zum chliinschte Deil Ideogramm (Bildzeiche). Die meischte Hieroglyphe hai Lutwärt und e chliine Deil si Determinative (Dütigszeiche) wo nid uusgschbroche wärde. Numme konsonantischi Lut wärde gschribe—wie die semitische Schproche (Arabisch, Hebräisch usw.) kennt s Ägyptische keini gschribene Vokal. Erst zur Ziit vo de Grieche und Römer, wo s Koptische als Volksschbrooch, mit emenä erwiiterete griechische Alphabet gschriibe worden isch, sind au Vokaal bruucht worde. Wäge däm isch d Uusschbroch vom Altägyptische s Thema vo ville Diskussione under de Ägyptologe und Schbroochwüsseschafter. Die hieroglyphisch Schrift isch siit em Afang vom dritte Johrtuusig v. Chr. bis ins vierte Johrhundert n. Chr. bruucht worde.

## [ändere] D Schriftzeiche

S klassische Ägyptisch isch mit ungfähr sibehundert Zeichen uuscho, in dr Schbootziit under de Römer si s öppe zähmol sovil gsi.[1] Vo dere grosse Zahl chömme a baar Dutzed sehr hüfig vor, drunder die Eikonsonantezeiche in dr Dabelle, wo unde chunnt. Mä chönnt bi dene Zeiche scho fascht an es Alphabet afo dänke, so hüfig wärde si bruucht.

Ä baar Erklärige zu dr Dabelle undedra:

- D Lischte vom Gardiner isch vom änglische Ägyptolog Sir Alan Gardiner (1879–1963) zsämmegschtellt worde. Är het die sibehundert Zeiche vo dr klassische ägyptische Schrift in Grubbe iideilt und jedere Grubbe a Buechschtabe gä, vo A bis Z und e zuesätzligi Grubbe Aa. D Iideilig isch gmacht nach däm wo d Hieroglyphe darschtelle, so het s in dr Grubbe A Zeiche wo Manne darschdelle, B Fraue, C Götter usw. Dr Geier, s erschte Zeiche in der Dabelle findete mä denn in dr Grubbe G (Vögel) als erschts Zeiche.[2]
- Manuel de Codage, abkürzt MdC, isch es Buech wo Regle feschtleit wie mä die ägyptische Schrifte (hieroglyphisch, hieratisch, demotisch) cha mit latinische Buechschtabe umschriibe, wo vo de Computer verschtande wärde.
- Dransliteration isch an Umschriibig vo de gschriibene Lut vo eim Schbrochsyschtem in es anders. Es brobiert nit, wie d Dranskription, darzschtelle wie öbbis uusgschbroche worden isch, zum Bischbil wird dr Name wo als Tutanchamun dranskribiert wird, als twt anx jmn dransliteriert.
- Behilfsuusschbroch isch wie mänggi Ägyptologe s Altägyptische uusschbräche. S het wohrschinlig nit allzu vil drmit z due wie die alte Ägypter gschwätzt hai.
- Au wenn s Hieroglyphe git, wo as Vokal umschriibe werde, heisst das nit, ass das Vokalzeiche wäre.

### [ändere] Eikonsonantezeiche

Zeiche | Nummere in der Lischte vom Gardiner | Manuel de Codage Dransliteration | Hochdütschi Behelfsuusschbroch | Ruefname | s Objekt
--- | --- | --- | --- | --- | ---

G1

A

a wie in Land

Alef

an ägyptische Geier

M17

j

ie wie in sie
odr j wie in ja

Jod

Schilfrohr

Z4

j

ie wie in sie

Doppelstrich

zwei Striche

2× M17

y

ie wie in sie

Doppelschilfblatt

zwei Schilfrohre

D36

a

a wie in Hase

Ajin

Arm

oder

G43 bzw. Z7

w

u wie in Hut,
oder w wie in engl. waw!

Waw

Wachtlebibbeli
bzw. Adaption vom hieratische Zeiche

D58

b

b wie in Band

b

Bei

Q3

p

p wie in Hupe

p

Hocker oder Matte uus Schilf

I9

f

f wie in Feld

f

Hornviper

G17

m

m wie in Mutter

m

Eule

N35

n

n wie in nein

n

Wasser

D21

r

r wie in rufen

r

Muul

O4

h

h wie in Hose

h

Hof

V28

H

h wie in Hose

h-mit-Punkt,
emphatischs h

Docht

Aa1

x

ch wie in Dach

h-mit-Bogen

Schirm(?)

F32

X

ch wie in ich

h-mit-Strich

Buuch vom enä Dier mit Schwanz

O34

z

s wie in Sand

Riegel-s

Dürerigel.

S29

s

ß wie in Fuß

s

Schtoffballe

N39

S

sch wie in schießen

Schin

Deich

N29

q

k wie in Kind

Qaf,
emphatischs k

Abhang

V31

k

k wie in Kind

k

Chorb mit Hänkel

W11

g

g wie in gut

g

Chruegschtänder

V32

g

g wie in gut

Liinesack

X1

t

t wie in Tante

t

Brotlaib

V13

T

tsch wie in Quatsch

tsch

Schtrick

D46

d

d wie in du

d

Hand

I10

D

dj wie in Djungel

dj

Kobra

Es git au no ä Zahl vo Hieroglyphe wo mit zwei Konsonante umschriibe wärde und au a baar wo Dreikonsonantezeiche sii. In dr Dabelle wo undedra isch, het s a chliini Uswahl.

### [ändere] Zwei- und Dreikonsonantezeiche

Zeiche | Nummere in der Lischte vom Gardiner | Manuel de Codage Dransliteration | Hochdütschi Behelfsuusschbroch | Zeichenart, Bedütig | s Objekt
--- | --- | --- | --- | --- | ---

M18

y

i, j

Logogramm: cho

Schilf mit Bei

W25

jnj

ini

Abchürzig: hole

Chrueg mit Bei

D4

jr

ir

Logogramm: Aug

Aug

S34

anx

anch

Abchürzig: Läbe

P6

aHa

aha

Schiffsmascht mit Segel

E34

wn

wen, un

Haas

G36

wr

wer, ur

Schwalbe

O1

pr

pr

Huus

N1

pt, Hr

pet, her

Dach

U1

mA

ma

Sichle

Y5

mn

men

U7

mr

mer

Logogramm: Liebi

Hacki

O4

mwt

mut

Muetter

Geier

W24

nw, jn

nu, in

Dopf

V30

nb

neb

Logogramm: Chorb, Herr

Chorb ohni Hänkel

F35

nfr

nefer

Logogramm: schön, guet

Härz und Spiiseröhre ?

R8

nTr

netscher

Ideogramm: Gott

Fahne.

R4

Htp

Hetep

Logogramm: zfride si, altar

Opferdisch

W17

xnt

chenet

dr Erscht

Drei Vase im enä Schtänder

F26

Xn

chen

Geissehut

G39

sA

sa

Sohn

Änte

M23

sw

su

Logogramm: König

ä Graas

Y4

naa

naa

Abchürzig fur schriibe (sS)

Schribzüg

F21

sDm

sedschem

Logogramm: loose

Ohr

D28

kA

ka

Ideogramm: Lebenschraft

zwei Ärm

I6

km

kem

Reptileschubbe

G28

gm

gem

Ibis

N14

dwA

dua

Logogramm: Schtärn

Schtärn

U28

DA

dscha

Logogramm: Füürbohrer

Füürbohrer

Mit Zeiche wie dene in de zwei Dabelle obenoh wird dargschtellt, wie s Wort uusgschbroche wird, d Zeiche in der negschte Dabelle düen d Bedütig vom Wort klarmache. Ä Deil vo de Mehrkonsonantezeiche het meh as ei Uusschbroch. Die wärde mänggisch ergänzt dur s Uusschriibe vom enä Deil oder vo alle Lutwärt:

  S Zeiche

  cha mit Ab oder mit mHr dransliteriert wärde. Dorum wird s Wort, wo als Ab dransliteriert wird, mit

  , als mHr aber mit

  gschriibe.
  Au wenn nur ei Dransliteration möglig isch, chönne d Lutwärt ergänzt wärde. S Zeiche

  wo immer als mn umschriibe wird, wird mänggisch as

  gschriibe.

### [ändere] Bedütigszeiche (Determinativ)

Zeiche | Nummere in der Lischte vom Gardiner | Bedütig | s Objekt
--- | --- | --- | ---

A1

Maa, Person, männligi Rolle

Ä Maa wo hockt

A2

schwätze, ässe

Ä Maa wo hockt mit erä Hand am Muul

A30

bätte, s Lob singe, bitte

Ä Maa wo schtoht und beidi Händ uflüpft

A17

Chind, Waisechind, jung

Es Chind wo sitzt und ei Hand am Muul het

A24

Chraft, Aschträngig, schlo

Ä Maa wo schtoht mit emä Schtäcke in dr Hand

B1

Frau, Dochter, Göttin

Ä Frau wo sitzt

D4

Aug, luege

Aug

D35

Nit, wer nit, nid wüsse,

zwei Ärm

D55

Laufe, cho, renne

Zwei Bei wo laufe

F21

Ohr, loose, höre

Dierohr

G36

Schwalbe, chli, schlächt, bös, schwach

Schwalbe

M3

Holz

Zwiig

N1

Himmel

Dach

N5

Sunne, Dag, Ziit, ufgoh

Sunne

N14

Schtärn

Schtärn

N23

Land, bewässerets Land

Kanäl mit Land

N25

Wüeschti, Usland

Bärge

O1

Huus, Bauwärk, Ort

Huus

O49

Schdadt, Dorf, bewohnte Blatz

Schdadt mit Quardier

P1

Schiff, Boot, im Schiff fahre

Boot

R8

Gott

Fahne

S38

Szepter, Herrscher

Hirteschtab

Y1

Buech, Schrift, schriibe, öbbis abschtrakts

Buech

Z1

Eizahl, Drennigszeiche, Ideogramm

Schtrich

Z2

Vilzahl

Drei Schtrich

As Bischbil wie dr Determinativ funktioniert, hets in dr Dabelle undedra vier Wörter, wo mit der Haas- und dr Wasserhieroglyphe gschriibe wärde, und wo d Bedütig numme dank em Determinativ klar wird:

hieroglyphischi Schrift | MdC Umschrift | Wortbedütig | S Objekt vo dr Determinativ Hieroglyphe | Bedütige vom Determinativ
--- | --- | --- | --- | ---

wn

ufmache

Düüre

Düüre, Iigang u.ä.;
ufmache

wn(j)

bressiere

Bei wo laufe

Bewegig

wn

Fehler; Schuld

Schbatz, o.ä.

schlecht, bös, unzuelänglig u.ä.;
öbbis schlechts, obbis böses, etc

wn

ä Glatze ha

Hoorbüschel

Hoor, mit Hoor;
Truurig si

## [ändere] Schriibregle

Hieroglyphisch cha vo links nach rächts, wie au vo rächts nach linggs gschriibe wärde. Mä gseht d Schriibrichtig am liichtischte an de Dier- und Menschezeiche: wenn si nach linggs luege, liist mä vo linggs nach rächts, wenn si in der andere Richtig luege, vo rächts nach linggs, zum Underschiid vom hieratische, won ä ägyptischi Kursivschrift isch, wo immer vo rächts nach linggs gschriibe worde isch. In de Särg si Hieroglyphe mänggisch in dr vercherte Richtig gschribe worde, d.h au wenn d Zeiche nach linggs orientiert gsi si, isch dr Tegscht vo rächts nach linggs gläse worde. In keine vo den altägyptische Schrifte gits Abschtänd oder Satzzeiche zwüsche de Wörter oder Sätz, usser in Gedicht, wo Ziilenändi mänggisch markiert wärde.
D Eschtetik isch wichtig gsi, wie sich das für wichtige Sache wie königlichi Broklamatione oder Hymne an Götter ghört. In woogrecht gschriibene Tegscht hai si dorum gärn d Ziilen usgfüllt in dr Höchi, indem si zwei Zeiche eins über em andere gschriibe hai; as Bischbil lueg in dr Dabelle obedra, wie d Haasehieroglyphe (dransliteriert wn) über em Zeiche für Wasser (dransliteriert n) schtoht. Gläse wird z erscht s obere und denn s undere Zeiche, im Bischbil z erscht wn und denn n. In sänkrächt Gschribenem hai si sich dr Wiiti vo dr Schpalte abasst und zwei hochi, dünni Zeiche nebenenander gschriibe. Wenn s nit guet ins Schriftbild basst het, hai si au Zeiche wo nit sehr wichtig gsi si zum dr Tegscht z verschtoh, eifach uusglo oder ihri Reiefolg verchert. Si hai au d Grössi vo de Zeiche em Ruum wo si müesse usfülle, aabasst.

### [ändere] Ä baar vo de Regle

Än einzelne Schtrich noch änere Hieroglyphe macht us dere ä Logogramm

  – MdC Umschriibig pr, mit dr Bedütig "Huus"

  – MdC Umschriibig ra, mit dr Bedütig "Sunne"

D Mehrzahl cha dur ä Verdreifachig vo dr Hieroglyphe oder dur drei Schtrich won erä folge dargschtellt wärde, oder dur s Verdreifache vom Determinativ.

  – MdC Umschriibig nfr.w, mit dr Bedütig "Fundament". D Huus Hieroglyphe am Schluss dütet druf hi, ass es sich um öbbis handlet wo mit Bautem zdue het.

  – MdC Umschriibig nfr.w, mit dr Bedütig "Rekrute". S Wort "Rekrut" ändet mit dr Chind Hieroglyphe. Es goot do, wörtlig, um die guete, junge Lüt.

Dr Dual (d Zweiform wie si au die semitische Schbrooche kenne) wird dur d Verdoppelig vo dr Hieroglyphe oder dur zwei Schtrich won erä folge adüted:

  oder

  – MdC Umschriibig pr.wj mit dr Bedütig "zwei Hüüser"

Königsnäme wärde in erä sogenannte Kartusche gschriibe (D Darschtellig vo de Kartusche uf dr Wikipedia isch nit die bescht. Sie sötte unde au zue si). D Näme Ptolemäus und Kleopatra hai im Champollion ghulfe d Hieroglyphe z entziffere:

  – MdC Umschriibig ptwAlmjjs, Ptolemäus

  – MdC Umschriibig qrwjwApdrA.t, Kleopatra

Ä baar Sache si interessant am ägyptische Name vo dr Kleopatra: D Ägypter hai s Geierzeiche, umschriibe as A mänggisch bruucht in Fremdwörter für zm zeige ass do a Vokal schtoht. S Brotzeiche wo als wiiblige Wortändig am Schluss vom Name schtoht, wird as t umschriibe, aber zur Ziit vo de Ptolemäer isch s scho lang nümme usgschbroche worde. S Altägyptische het eigendlig nit zwüschem 'r' und em 'l' Lut underschiide.

In Personename oder Redewändige, won ä Name vom enä Gott iischliesse, wird dä am Aafang gschriibe, au wenn er erscht am Schluss gsait wird

  – MdC Umschriibig mn-xpr-ra, Mencheperre, ein vo de Näme vom Pharao Tutmoses III. S Sunnezeiche

  (ra) am Afang vom Name isch au dr Name vom Sunnegott Ra. Im Name wird s aber erscht am Ändi gsait.

## [ändere] Schriftschtiil

Än Usschnitt us em Papyrus vom Ani, ä Dotebuech, wo mit kursive Hieroglyphe gschriiben isch.

D Hieroglypheschrift isch, wie dr Name scho sait, ä heiligi Schrift gsi, au wenn mä eigentlig alles äso hätt chönne schriibe. In Tämpel, uff königliche Monument und in Greber–und mänggisch sogar in Greber vo gwöhnlige Schtärblige–si Schriftzeiche in Schtei iigmeisslet worde mit ville Detai und denn au no aagmolt worde. In Greber wo nit ganz äso düür cho si, het mä Hieroglyphe diräkt uf d Wand ufzeichnet mit weniger Sorgfalt. Am schnällschte het me d Hieroglyphe chönne schriibe, wenn mä kursiv gschriibe het. Kursivi Hieroglyphe findet mä sit em früeche Middlere Riich (2000-1800 v. Chr.) in religiöse und medizinische Tegscht, in und uf de Holzsärg und in de Dotebüecher, wo de Verschtorbene im Neue Riich (1570-1070 v. Chr.) mit ins Grab ge worde si. Vo dr Dritte Zwüscheziit (1070-747 v. Chr.) a het s Hieratische die kursive Hieroglyphe fascht ganz verdrängt.[3]
Kursivi Hieroglyphe si nit s Gliiche wie die hieratische Schriftzeiche, au wenn a Deil drvo genau wie im Hieratische usgseht. Hieratisch isch im Ganze vil kursiver, wird sehr vil me verbunde gschriibe und het deilwiis eigeni Zeiche, wo graphisch wenig oder nüt mit dä Hieroglyphen wo mit ihne korreschbondiere, z due hai. Die kursive Hieroglyphe chönne au, nit wie s Hieratische, in beide Richtige gschriibe wärde.[4]

## [ändere] D Hieroglyphe in dr moderne Ziit

### [ändere] Entzifferig vo de Hieroglyphe

Dr letscht hieroglyphisch Tegscht isch 396 n. Chr. im Isis Tämpel uf dr Niilinsle Philae gschriibe worde, aber au in de Johrhundert vorher isch d Schrift immer weniger glehrt und bruucht worde. In dr Ziit wo Ägypte chrischtlig gsi und denn muslimisch worden isch, isch d Hieroglypheschrift vollkomme vergässe und unverschtändlig worde. Erscht zr Ziit vo dr Renaissance hai d Europäer sich wider für die gheimnisvoll Schrift afo interessiere. Hilsmiddel het s nume wenig gä, wie zm Bischbil im Horapollo si Hieroglyphica, wo uf Griechisch gschriibe gsi isch, aber usser Richtigem au vil Falschs gha het. Er het zum Bischbil die phonetische Zeiche als Logogramm bezeichnet. Die altägyptischi Schbrooch het sich widderentwicklet ins Koptische, wo me het chönne läse, aber das het im Jesuit Athanasius Kircher (1602-1680) und andere Glehrte nit glängt für zum d Hieroglyphe z entziffere.
Vo 1798 bis 1801 isch dr Napoleon mit siiner Armee in Ägypte gsi und het au vil Wüsseschaftler mitgnoh, wo s Land beschriibe hai in der berüehmte Description de l'Égypte. Wo si in dr Schdadt Rosetta ä Gedänkschtei gfunde hai wo mit Hieroglyphe, griechische und demotische Schriftzeiche beschriibe gsi isch, hai si dä veröffentligt und europäischi Glehrti hai agfange mit dr Entzifferig. Dr Schwed Akerblad het scho 1802 die erschte demotische Wörter chönne entziffere. Zwölf Johr schbööter het dr Ängländer Thomas Young gmerkt, ass s Demotische und d Hieroglyphe sich nochstöhn, und bald druf het er au d Verbindig gmacht zwüschem Hieratische und de Hieroglyphe.
Aber erscht dr Jean-François Champollion (1790-1832) het Königs- und Kaisernäme transliteriert und verschtande, ass Hieroglyphe im allgemeine phonetisch z läse si und ass es Schriftzeiche git, wo für meh as ei Konsonant schtöhn. Sobald er an Aazahl Hieroglyphe gha het, vo wele är gwüsst het, wie mä si muess läse, het er chönne afo Tegscht läse und se mit Hilf vom Koptische verschtoh und übersetze, und än ägyptischi Grammatik z erarbeite.[5][6]

### [ändere] D Hieroglyphe as Umschrift

D Hieroglyphe si vor allem in religiösem Zsämmehang (in Tämpel, Greber, Serg) und in Monumentalinschrifte bruucht worde. Die meischte altägyptische Tegscht bis in die Schboot Periode sie in dr hieratische Schrift gschriibe worde, wo kursiv und wäge däm sehr vil schwerer z läsen isch. Jedes hieratische Zeiche het än entschbrächendi Hieroglyphe und dorum wärde hieratischi Tegscht im allgemeine ins Hieroglyphische dransliteriert. Hützudag wird äso umschriibe, ass d Positione vo de Schriftzeiche relativ zuenander gliich bliebe wie im Hieratische.[7]

## [ändere] Fuessnote

1. ↑ Antonio Loprieno, Ancient Egyptian; A Linguistic Introduction, Cambridge University Press, 1995 p.12
2. ↑ D Lischte vom Gardiner uf dr dütsche Wikipedia
3. ↑ H. Brunner, Hermann Kees, Ägyptische Schrift und Sprache, Brill 1973 ,ISBN 9004037772, p.46.
4. ↑ Davies, William Vivian. 1990. "Egyptian Hieroglyphs". In Reading the Past: Ancient Writing from Cuneiform to the Alphabet, London: British Museum Press. 74–135.
5. ↑ Daniel Bertsch, Anton Prokesch von Osten (1795-1876): Ein Diplomat Österreichs in Athen, Oldenbourg Wissenschaftsverlag 2005, pp.152ff.
6. ↑ Hartwig Altenmüller, Einführung in die Hieroglyphenschrift, Buske Verlag 2005, ISBN 3875483731, pp.3ff.
7. ↑ H. Brunner, Hermann Kees, Ägyptische Schrift und Sprache, Brill 1973 ,ISBN 9004037772, p.44.

Kategorie: Artikel uf Baseldytsch | Wikipedia:Bsunders glungeni Artikel/Kandidat | Schrift | Ägypte

##### Views

- Artikel
- Diskussion
- Itzigi Version

##### Mitarbeit

- Wikipedia-Portal
- Artikel wo fähle
- Letschti Änderige

##### Hilf

- Froge?
- Stammtisch
- Finanzielli Hilf

##### Suech

##### Anderi Sprooche

- العربية
- Български
- Brezhoneg
- Català
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- English
- Esperanto
- Español
- فارسی
- Suomi
- Français
- Galego
- Gaelg
- עברית
- Italiano
- 日本語
- 한국어
- Lietuvių
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Svenska
- ไทย
- 中文