München - Alemannische Wikipedia

# München

### Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Technische Yschränkung: Dr koräkt Titel wär: »Münche«

| Sälle Artikel oder Abschnitt brucht e Yberarbeitig un sott dorum durgluegt werre. Des cha de sprochliche Stil, s Format vum Artikel, oder de Inhalt beträffe. Nächers isch in dr Regel uf dr Diskussionssite agee. Hilf bitte mit, die kritisierte Passasche z'verbessere un nimm druffabe die Markierig use.

Münche (hd. München) isch d Hauptstadt vom Bundesland Bayern un mit über 1,3 Millione Iiwohner au d'gröschti Stadt im Freistaat Bayern, d'drittgröschti Stadt in Dytschland un die zwölftgröschti vo dr Europäische Union. D'Stadt isch eines vo d wichtigschte Wirtschafts-, Verkehrs- und Kulturzentre vo dr Bundesrepublik un eini vo dr erfolgrichschte Städt in Europa. Münche isch Zentrum vo dr Metropolregion Münche mit ca. 2,6 Mio. Iiwohner, Kernstadt dr Greater Munich Area mit meh als 6 Millionen Iiwohner un Sitz vo dr Verwaltung vom Regierungsbezirk Oberbayern mit ca. 4,3 Mio. Iiwohner.

## [ändere] Geographi

Münche isch eines vo dr 23 Oberzentre vum Freistaat Bayern. Vo dr Großstädt vo Dytschland isch es die Stadt mit de meischte Lütt uff dr Schadtflächi.

De höggschte Punkt vo dr Stadt isch de Warnberg im Stadtbezirk 19 un isch 597 m über NN, de niedrigscht liet mit 482 m über NN im "nördlichen Schwarzhölzl" im Stadtdeil Feldmoching-Hasenbergl.

D'Isar fließt durchs Stadtgebiet uffere Längi vo 13,7 km vo Südwescht nach Nordoscht. Bechannte Insle im Fluss sin d'Museumsinsle mit m'Dytsche Museum un d'Praterinsel, wo ganz in de Nööchi isch. Wiiter im Umland sin a Huffe Seee, z. B. dr Ammersee, dr Wörthsee oder dr Starnberger See. Anderi Flüss sin d'Würm, wo us m'Starnberger See chunt un durch de Weschte vo Münche fliesst, de Hachinger Bach, wo vo Südoschte bii Perlach in s'Stadtgebiet chunnt un nördlich vo Neuperlach vosickert, un a Huffe Stadtbächli wo vo d'Isar abzweige. Des sin dr Iis-Bach, dr Auer Mühlbach, wo glii nach m'Ableite us m'Isarkanal als erschte durch de Zoo vo Münche fliesst un de Brunnbach. D'Stadtbäch sin meischt an de Isar a'glegt worde un a baar fliesse au durch d'Innestadt. D'Bäch im Zentrum sin hütt aber meischt in Röhre oder sitt äm Bau vo de S- un U-Bahnlinie drocheglegt worde. Seee im Stadtgebiet sin de Kleinhesseloher See im Englische Garte, dr See im Olympiagelände un dr Lerchenauer, Fasanerie- und Feldmochinger See, alli im Norde vo Münche. Im Süde in de Nööchi vom linke Ufer vo dr Isar liit de Hinterbrühler See.

### [ändere] Uusdehnig

De gesamti Flächi vo dr Stadt Münche isch 31.042,96 Hektar. Münche isch nach Berlin, Hamburg, Köln, Dresden un Breme die flächenmäßig sechstgröschti Großstadt in Dytschland. Vo de 310 km² sin 44,1 % Hüüser un Freifläche, wo dazüe g'hore, 17 % Verkehrs-, 15,9 % Landwirschafts-, 15,4 % Erhohlungsfläche, 4,1 % sin Wald-, 1,3 % Wasserfläche un wiiteri 2,2 % sin anderscht gnutzt. (Stand 31. Dezember 2005)[1]

### [ändere] Bezirk un Nochbergmeinde

Im Johr 1992 isch d'Stadt noy uffdeilt worde. S'het vorhär 41 Bezirk geh un jetz sin's grad no 25. Die heiße so (alphabetisch sordiert - in Chlammere stöhn d'Nummere vo de Bezirk):

- Allach-Untermenzing (23)
- Altstadt-Lehel (1)
- Aubing-Lochhausen-Langwied (22)
- Au-Haidhausen (5)
- Berg am Laim (14)
- Bogenhausen (13)
- Feldmoching-Hasenbergl (24)
- Hadern (20)
- Laim (25)
- Ludwigsvorstadt-Isarvorstadt (2)
- Maxvorstadt (3)
- Milbertshofen-Am Hart (11)
- Moosach (10)

- Neuhausen-Nymphenburg (9)
- Obergiesing (17)
- Pasing-Obermenzing (21)
- Ramersdorf-Perlach (16)
- Schwabing-Freimann (12)
- Schwabing-West (4)
- Schwanthalerhöhe (8)
- Sendling (6)
- Sendling-Westpark (7)
- Thalkirchen-Obersendling- Forstenried-Fürstenried-Solln (19)
- Trudering-Riem (15)
- Untergiesing-Harlaching (18).

Zur Ziit entschtoot im Bezirk 22 ä neue Stadtdeil: Freiham.

Die Gmeinde un gmeindefreie Gebiet gränze an d'Stadt Münche aane (sie sin vo Norde här im Uhrzeigersinn uffschriebe):

Landchreis Münche:

- Oberschleißheim
- Garching
- Ismaning
- Unterföhring
- Aschheim
- Feldkirchen
- Haar
- Putzbrunn
- Neubiberg
- Unterhaching
- Perlacher Forst
- Grünwald
- Pullach
- Forstenrieder Park
- Neuried
- Planegg
- Gräfelfing

Landchreis Fürstenfeldbruck:

- Germering
- Puchheim
- Gröbenzell

Landchreis Dachau:

- Karlsfeld

## [ändere] Klima

D'Stadt Münche liit do, wo s'feuchte atlantische un s'drochene Kontinentalklima zämme chömme. Was au no s'Wätter ussmacht sin d'Alpe un d'Donau, wo mitteleuropäischi un regionali Wättascheide sin. Wäge dämm ändert sich s'Wätter ziemli oft. Dr Föhn bringt ussm Süde s'ganze Johr über warmi, drocheni Luft nach Münche. Wenns Föhn het, cha me ziemli wiit lüege – un s'het au de bechannt bayrisch-blaue Himml – wo me au d'Bayrischi Alpe ganz düütlich seh cha. In Nymphenburg het dr Dyschte Wätterdienscht die bis hüüt högschti Temeratur vo 35,8 Grad Celsius gmässe. Münche liit in dr Gegend wo am meischte Gwitter sin un het so mängi Wulkebrüch miterläbt. Am 12. Juli 1984 isch sogar a Hagel-Unwätter zii, wo umgrächnet 1,5 Mrd. Euro Schäde gmacht het. Münche het au meischte Schnee vo dr dytsche Großstädt, es isch halt au rächt nooch züe de Alpe.

S'isch mit Statistike feschtgschetllt worde, dass im Süddeil vo de Stadt d'Sunne am längschte schiint. Dr nördlich Deil het meh Nääbel. Dr weschtlich isch drochener als wie de öschtlich. Des liit hauptsächlich am Höheunterschied vo dr Stadt, wo s' ä entsprechends Kleiklima giit. Au d'Trennung in vo dr Stadt in Oscht-Wescht durch d'Isar macht des uus.

## [ändere] Bevölkerig

### [ändere] Entwicklig vo de Iiwohner

Im Johr 1700 hets grad amol 24.000 Iiwohner cha un fascht alli 30 Johr isch d'Zahl vo de Iiwohner vrdopplt worde. 1852 isch d'Iiwohnerahl vo dr Stadt meh als 100.000 worde un deswäge isch si zur Großstadt worde. 1883 hän 250.000 Lüüt z'Münche gläbt un bis 1901 sins 500.000 gsi. Do isch Münche die drittgröschti Stadt im Dysche Riich gsi, numme Berlin un Hamburg hän mee Iiwohner cha. Im Johr 1933 isch Bevölkerig uff 840.000 aagschdiege un 1957 sins meh als a Million Lüüt gsi.

Am Änd vum Johr 2006 het d'Stadt Münche 1,326 Mio. Iiwohner cha un isch de Iiwohner noch die drittgröschti Stadt vo Dytschland gsi. Im Septämber 2006 hets bis hütt am meischte Iiwohner cha. In de 1970er Johr hän si d Zweitwohnsitz no mitzellt, un do sin si also uff ungfähr 1,45 Mio cho. Im Oktober 2006 hän in d'Stadt 5,6 % vo d Lüüt kei Arbet cha. Ändi 2005 hän 23,3 % Ussländer (300.129) z'Münche läbt. Am meischte sins Türke (43.309), Kroate (24.866), Serbe (24.439), Griiche (22.486), Öschtariicha (21.411) un Idalijena (20.847) gsi. 37 % vo de Ussländer chömme us EU-Länder.

In dr Metropolregion Münche läbe 2,6 Mio. Lüüt. Um in d'Region Münche mit de angränzende Lanchreis un de Oberzentre Augsburg, Ingolstadt, Landshüet un Rosehaim sin güet 80 % vo de Pändler zum schaffe undawäx. S'wohne döat 4,65 Mio. Lüüt (ca. 37 % vo de Bevölkerig vo Bayern). S' sin au 40 % vo de sozialvrsicherungspflichtige Arbetsplätz in dr Region aagsiidlt. Im Chern vom Bereich wird ungfähr 45 % vo de im BIP gmässene Wirtschaftsleischtig vo Bayern g'schaffe.

### [ändere] Religione

Oberbayern isch wie dr ganz südbayerisch Raum sit jee här meischtens katholisch. Do isch au dr Sitz vum Erzbistum München und Freising. Ändi 2005 sin 39,5 % vo de Iiwohner katolisch, 14,2 % evangelisch un ca. 46 % hän a anderi Chonfession odr Religion oder sin ooni Religion gsi.[2]

Dr zwoite Ökumenische Chilchedag isch vum 12. bis 16. Mai 2010 z'Münche.

Münche het au a jüdischi Gmei mit ca. 9.700 Lüüt, wo die meischte us m Oschte vo Europa herchömme (Ukraine un Russland). S git au a chleini liberal-jüdische Gmei.

## [ändere] Sehenswürdigkeite

- Hofbräuhuus: Es riisigs Restaurant wo a spitze Täg tuusigi vo Liter Bier und Radler, hunderti vo Wiiswürscht und Brezeln verkauft werded.

- Marienplatz: De grossi bekannti Platz im Herze vo München mitem Rothus und em berühmti Gloggespil.

- Olympia-Park: Mitem Olympia-Stadion, em Olympia-Park und vor allem mitem Olypmia-Turm e bsundrigi Sehenswürdigkeit. Me chan im Drehrestaurant über ganz München luege und es Rock-Museum bsueche. s'Stadion isch jedoch im 2005 vo de Allianz-Arena abglöst worde.

- Allianz-Arena: s'Neue reine Fuessballstadion vo Münche. Es fasst 66'000 Zueschauer und isch für de FC Bayern-München und für 1860 München baut worde.

- Dalmayr's: Wer kennts nöd us de Werbig? s Berüehmte Huus wo de Kaffi Dalmayr's Prodomo und no vili Sache meh verkauft werded. Für Gourmets und Gnüsser e wohri Freud! Sogar dSchwiizer Kägi Frettli gits zum chaufe... :)

- Englische Garte: De gröschti grüeni Park inere Stadt drin vo ganz Europa. Inklusive emne Bach und sehr vielne Weg und Ligewise. Au de Chinesischi Turm innerhalb vom Park isch sehenswert.

- BWM Niederlassig: Nur scho sGebäude vo usse isch s wert! Vom olympische Turm chamer sehr guet uf das Hochus mit sinere spezielle Form abeluege.

Dr Artikel „München“ isch leider no ziimle kurz! Wenn du aber meh zu dem Thema weisch, schrib's eifach dezue und mach us dem Schtumpe en ebbas umfangriichere Artikel.

Dr Artikel basiert uf ´ra freie Ibersetzung vum Artikel „München“ us dr dytsche Wikipedia. E Lischte mit de dörtige Autore kasch dörte aluege

Kategorie: Wikipedia:Überarbeiten | Wikipedia:Stub | Ort (Dütschland)

##### Views

- Artikel
- Diskussion
- Itzigi Version

##### Mitarbeit

- Wikipedia-Portal
- Artikel wo fähle
- Letschti Änderige

##### Hilf

- Froge?
- Stammtisch
- Finanzielli Hilf

##### Suech

##### Anderi Sprooche

- Afrikaans
- Aragonés
- العربية
- Asturianu
- Boarisch
- Български
- বাংলা
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Česky
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Zazaki
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Français
- Galego
- עברית
- Hrvatski
- Hornjoserbsce
- Magyar
- Հայերեն
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- 한국어
- Kurdî / كوردی
- Latina
- Lëtzebuergesch
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- Nahuatl
- Nnapulitano
- Plattdüütsch
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Occitan
- Kapampangan
- Deitsch
- Polski
- Português
- Runa Simi
- Rumantsch
- Română
- Русский
- Sicilianu
- Sámegiella
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- Kiswahili
- தமிழ்
- Tetun
- Тоҷикӣ
- ไทย
- Tagalog
- Türkçe
- Українська
- O'zbek
- Vèneto
- Tiếng Việt
- Volapük
- ייִדיש
- 中文