J - Alemannische Wikipedia

# J

### Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Jj

| Dialäkt: Züridütsch

J bzw. j (buechschtabiert Jod) isch dr zehnti Buechschtabe vom latiinische Alphabet und en Konsonant. Dr Buechschtabe J hät i düütsche Texte e durchschnittlichi Hüüfigkeit vo 0,27%. Er isch demit dr 23.-hüüfigschti Buechschtabe i düütsche Texte.

Vor allem bi serifelose Schrifte wird mängisch es grosses J aschtell vomene grosse I verwendet. Dr Grund defür isch, dass bi derartige Buechschtabe s grosse I und s chliine L oft schwer z'underscheide sind.

## [ändere] Herkunft

Proto-semitische Arm oder Hand | Phönizisches Yodh | Griechisches Iota | Etruskisches I | Lateinisches I | Lateinisches J

Lang isch s I nöd vom J underschide worde.

Im phönizische Alphabet isch s Zeiche Yodh zur Widergaab vom Halbvokal [j] verwendet worde, wo sowohl als palatale Approximant wie au als unsilbischs [i] beschribe werde chann.

Wo d Grieche us em phönizische s griechische Alphabet entwicklet händ, händs s Zeiche Iota zur Schriibig vom Vokal [i] übernaah.

D Etrusker händ s griechische Zeiche übernaah, händs dänn aber nöd nur zur Schriibig vom Vokal [i] verwändet, sondern au zur Schriibig vom gliichluutende Halbvokal [j], gnauso wie si s Zeiche V sowohl für de Vokal [u] als au für de gliichluutendi Halbvokal [w] verwendet händ. D Römer händ di etruskischi Verwendig unveränderet übernaah.

I dr Schpaatantike hät sich us em Halbvokal [j] e stimmhafti Affrikate [dʒ] entwicklet. Us dere händ sich di verschiedene Luut vo de moderne romanische Schpraache entwicklet. So entspricht s latiinische [j] (z.B. in justus 'richtig') i modernem Italienisch amene [dʒ] (giusto [ˈdʒusto]), i modernem Schpanisch meischtens amene [x] (justo [ˈxusto]) und i modernem Französisch amene [ʒ] (juste [ʒyst]).

Obwohl sich die erhebliche Luutunderschiid scho im früehe Mittelalter vollschtändig uusbildet händ, hät mer no bis i di früehi Neuzit beid Luut mit em gliiche Zeiche gschribe, wo emal wie es J hät chönne uusgsee (als Majuskel), emal wie es I (als Minuskel). Di konsequenti Underscheidig vo de Buechschtabe J und I söll zerscht im 16. Jahrhundert vom französische Philosoph Pierre de la Ramée vorgschlage worde sii.

Bi dr Verschriftig vo dr düütsche Schpraach gege s Endi vom erschte Jahrtuusig n. Chr. isch de Buechscgtabe I zweifach verwendet worde: Einersiits als Vokalbuechschtabe für d Widergaab vo [i], anderersiits als Konsonantenbuechschtabe für d Widergaabe vom gliichluutende Halbvokal [j]. Mer hät also di urschprünglichi latiinischi Doppelverwendig übernaah, obwohl s I i siinere Verwendig als Vokalbuechschtabe i de damalige romanische Schpraache mittlerwiile en andere Luut bezeichnet hät, nämlich es [dʒ].

Wil dr Halbvokal [j] i dr düütsche Schpraach beschtah blibe isch, isch dr Bedarf vonere Underscheidiig vom Konsonantebuechschtabe J vom Vokalbuechschtabe I weniger dringend als i andere Schpraache. Die Underscheidig isch daher erscht i di düütschi Schrift übernaah worde, wo si sich i andere Schpraache scho etabliert hät. Bis hüt gits i gwüsse Gegende no älteri Schriiber, wo aschtell vom Grossbuechschtabe I am Wortaafang es J verwended (z.B. Jda, Jtalien). In Öschterriich wird "J" nöd immer als "jott", sondern au als "jeh" uusgschproche.

## [ändere] Bedüütige

- i dr Mathematik
  - isch j e imaginäri Einheit bi de Quaternione

- i dr Elektrotechnik/Elektronik
  - isch j di imaginäri Einheit i, vor allem bi komplexe Wechselschtromrechnige (um es Verwechsle mit em Schtrom i z vermiide), j2 = − 1

- i dr Physik
  - isch s Formelzeiche für d Schtromdichti
  - isch dr Einheitsvektor i y-Richtig im dreidimensionale Euklidische Ruum
  - isch j d Gsamtdrehimpulsquantezahl vomene Elektron imene Atom
  - isch J d Gsamtdrehimpulsquantezahl vo dr Elektronehülle
  - isch J di mechanischi Drehimpulsquantezahl vomene Molekül
  - isch J s Formelzeiche für d Ionedosis und d Ionedosisleischtig

- im SI-Einheitesyschtem
  - isch J s Einheitesymbol vo dr Energie und schtaht für Joule

- i dr Chemie
  - isch früehe s chemische Element Jod mit J abgchürzt worde. Di hüt gebrüüchlichi Schriibwiis isch Iod bzw. I

- J. schtaht für
  - Jahr oder
  - Jahrgang
  - Ja

- i dr Numismatik schtaht dr Kennbuechschtabe J
  - für Hamburg uf düütsche Münze vo 1873 bis hüt, und uf Münze für Düütsch-Oschtafrika.

- als Kfz-Kennzeiche staht J
  - i Düütschland für Jena
  - i Schpanie früeher für Jaén (Spanie het inzwische e landeseiheitlichs Computernummeresyschtem, wo mer dr Nummere dr Ort nimmi asähe cha).
  - bi internationale Kennzeiche für Japan

- Billeter J isch es Mass zur vergliichende Beschriibig vo demographischer Alterig

- J isch e Segelboot-Klass

- i dr früehere DDR isch bi Rundfunksender immer d Hauptantenne mit J bezeichnet worde. Isch die us zwei Maschte bestande, so häts en J1- und en J2-Maschte geeh. Biischpiil: J1-Mascht Wachenbrunn, J1-Mascht Wiederau

Lueg au: Abchürzig, Akronym, aafangend mit em Buechschtabe J oder j

- Funkalphabet

## [ändere] Weblinks

| Commons: J – Witeri Mulitimediadateie zum Artikel

| Wiktionary: J – Wortherkunft, Synonym und Übersetzige

- http://www.wam.umd.edu/~rfradkin/alphapage.html
- http://miscoranda.com/30
- http://www.krysstal.com/writing_evolution_latin.html

Dr Artikel basiert uf ´ra freie Ibersetzung vum Artikel „J“ us dr dytsche Wikipedia. E Lischte mit de dörtige Autore kasch dörte aluege

Kategorie: Artikel uf Züritüütsch | Latinischer Buechstab

##### Views

- Artikel
- Diskussion
- Itzigi Version

##### Mitarbeit

- Wikipedia-Portal
- Artikel wo fähle
- Letschti Änderige

##### Hilf

- Froge?
- Stammtisch
- Finanzielli Hilf

##### Suech

##### Anderi Sprooche

- Afrikaans
- العربية
- ܐܪܡܝܐ
- Asturianu
- Azərbaycan
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Corsu
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Français
- Gàidhlig
- Galego
- עברית
- Hrvatski
- Kreyòl ayisyen
- Magyar
- Bahasa Indonesia
- Ilokano
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- 한국어
- Kernewek
- Latina
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Nouormand
- Polski
- Português
- Runa Simi
- Română
- Русский
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Svenska
- Kiswahili
- Тоҷикӣ
- ไทย
- Tagalog
- Türkçe
- Українська
- Tiếng Việt
- Yorùbá
- 中文