Радиоактивлă каяш — Википеди

# Радиоактивлă каяш

### Википедири материал

АПШ-ри ядерлă каяш масарĕсем

Радиоактивлă каяшсем (РАК) — ядерлă энергетикăн радиоактивлă хими элеменчĕсемлĕ ĕç юлашки-тĕлешкисем, каяшĕсем. Вĕсене малалла ĕçе яма май çук. Часах вĕсем ядерлă ĕç пулăмĕсен каяшĕсем пулаççĕ. РАК чылайăш пайĕсем «сахалактивлă каяшсем» шутланаççĕ, вĕсен радиоактивлăхĕ пĕчĕк. Çак каяшсен шутне, сăмахран, усă курнă ятарлă ĕç тумтирĕ, кăштах лапăртаннăскер, кĕрет, çав хăрушăллă радиоактивлă тасамарлăхсем çын тирĕн вĕтĕ шăтăкĕсем витĕр, сывлăшпа сывламалли çулсем тăрăх, шывпа е апат-çимĕçпе пĕрле çын ăшчикне кĕреççĕ.

## [тӳрлет] Каяшсем ăçтан тухаççĕ

### [тӳрлет] ÇРÇ (çанталăкри радиаци çăлкуçĕсем)

Çут çанталăкра хăш веçествăсен çанталăкри радиоактивлăхĕ пур, вĕсене çанталăкри радиаци çăлкуçĕсем (ÇРÇ) теççĕ. Çак каяшсен чылайăшĕ — уран е торий арканнă хыççăн пулакан веçествăсем, вĕсенчен альфа-частицăсем тухса саралаççĕ.

#### [тӳрлет] Кăмрăк (уголь)

Кăмрăкра радионуклидсен шучĕ нумай мар, вĕсен шутĕнче çак уран е торий пеккисем, вĕсен кăмрăк ăшĕнчи шучĕ Çĕр хупли (кора земная?) ăшĕнчи вăтам шутĕнчен сахалтарах. Вĕсен тачăлăхĕ кĕл тусанĕнче пысăк, мĕншĕн тесен вĕсем вутра çунмаççĕ. Çавах та кĕлĕн радиоактивлăхĕ питĕ пĕчĕк, вăл хура тăмлă сланецăн радиоактивлăхĕпе тан пулать, фосфатлă породăсенчен пĕчĕкрех, çапах та унăн хăрушăллăхĕ пур: кĕл тусанĕн пайĕсем атмосферăра юлаççĕ, çапла çын ӳпкине сывлăшпа пĕрле кĕме пултараççĕ.

#### [тӳрлет] Нефтьпе газ

Нефтьпе газ промыçлă ĕçĕсенчи каяшĕсенче часах радийпе унăн аркану юлашкисем пулаççĕ. Нефть уçлам шăтăкĕсенчи сульфатлă тĕпĕсем радийпе пуян; шыв, нефть тата газ уçлам шăтăкĕсенче часах радонлă пулаççĕ. Радон арканнă хыççăн пăрăхсем çумне хытса радиоизотопсем юлаççĕ. Нефть завочĕсенче пропана уйăракан ĕç вырăнĕ радиоактивлăх енчен чи тасамарри шутланать, мĕншĕн тесен радонпа пропан пĕр танлă температурăра вĕреме кĕреççĕ.

#### [тӳрлет] Çĕр айĕнчи усăллă пурлăхсене тачăлатни

Çĕр айĕнчи усăллă пурлăхсене тачăлатни чух пулнă каяшсем çанталăкри радиоактивлăхлă пулаççĕ.

### [тӳрлет] Медицинăри ÇРÇ

Медицинăра усă курмалли изотопсем (çаврака хытаркăчсенче çурма аркану тапхăрне кăтартнă):

- Иттрий (90Y), лимфăсене сиплеççĕ (2,7 кун)
- Йод (131I), щитовидлă железăна диагностикă ирттереççĕ, щитовидлă железă ракне сиплеççĕ (8 кун)
- Стронций (89Sr), шăмăсен рак амакне сиплеççĕ, венă ăшне инъекци йĕплеççĕ (52 кун)
- Иридий (192Ir), брахитерапи сиплев ĕçĕ тăваççĕ, (74 кун)
- Кобальт (60Co), брахитерапи сиплев ĕçĕ, тулти луч? терапийĕ (5,3 çул)
- Цезий (137Cs), брахитерапи сиплев ĕçĕ, тулти луч? терапийĕ (30 çул)

### [тӳрлет] Промыçлă ÇРÇ

Промыçлă РАК-сенче альфа-, бета-, нейтрон- е гамма-лучсен çăлкуçĕсем пулаççĕ. Гамма-кăлараканнисемпе радиографире усă кураççĕ; нейтронлă çăлкуçсемпе тĕрлĕ çĕртре, — теслĕхрен, нефть уçлам шăтăкĕсене радиометрипе тĕпченĕ чух усă кураççĕ.

## [тӳрлет] Классификаци

Сахалактивлă ÇРÇ каяшĕсене кăларса илни

### [тӳрлет] Сахалактивлă ÇРÇ

### [тӳрлет] Вăтамактивлă ÇРÇ

Çӳллĕактивлă ÇРÇ каяшĕсене пуйăспа куçарни, Аслă Британи

### [тӳрлет] Çӳллĕактивлă ÇРÇ

### [тӳрлет] Трансуранлă ÇРÇ

## [тӳрлет] Каçăсем

- Key Radionuclides and Generation Processes
- Alsos Digital Library - Radioactive Waste
- Belgian Nuclear Research Centre - Activities
- Belgian Nuclear Research Centre - Scientific Reports
- Critical Hour: Three Mile Island, The Nuclear Legacy, And National Security
- Environmental Protection Agency - Yucca Mountain
- Grist.org - How to tell future generations about nuclear waste
- A discussion on the secrecy surrounding plans for radioactive waste in the UK
- International Atomic Energy Agency - Nuclear Fuel Cycle and Waste Technology Program
- International Atomic Energy Agency - Internet Directory of Nuclear Resources
- Nuclear Files.org - Yucca Mountain
- Nuclear Regulatory Commission - Radioactive Waste
- Nuclear Regulatory Commission - Spent Fuel Heat Generation Calculation
- Oak Ridge National Laboratory - Coal Combustion: Nuclear Resource or Danger
- Radwaste.org
- Radwaste Blog
- Surviving on Nuclear Waste
- The Nuclear Energy Option - Hazards of High-Level Radioactive Waste
- Uranium Information Center - Radioactive Waste
- United States Geological Survey - Radioactive Elements in Coal and Fly Ash
- World Nuclear Association - Radioactive Waste
- Satirical look at radioactive nuclear waste disposal plans

Категорисем: Радиоактивлăх | Ядерлă энергетикă

##### Views

- Статья
- Сӳтсе яв
- Хальхи верси

##### Хутшăнасси

- Портал
- Канашлу
- Пулăшу
- Нимелĕх

##### Шыра

##### Урăх чěлхесем

- Български
- Dansk
- Deutsch
- English
- Español
- فارسی
- Suomi
- Français
- Bahasa Indonesia
- 日本語
- മലയാളം
- Nederlands
- Polski
- Português
- Русский
- Svenska
- Türkçe
- Українська