Balcanau - Wicipedia

# Balcanau

### Oddi ar Wicipedia

Y Balcanau

Rhanbarth yn ne-ddwyrain Ewrop sy'n cynnwys tiriogaeth gwledydd presennol Gwlad Groeg, Albania, Gweriniaeth Macedonia, Serbia, Montenegro, Bosnia a Hercegovina, Croatia, Bwlgaria, Romania a rhan Ewropeiadd Twrci yw'r Balcanau. Mae ganddo arwynebedd tir o 550,000km² ac mae tua 55 miliwn o bobl yn byw yno. Yr enw am orynys y Balcanau yn Hen Roeg oedd Gorynys Haemus (Χερσόνησος του Αίμου). Enwir y rhanbarth ar ôl Mynyddoedd y Balcanau, sy'n rhedeg trwy ganol Bwlgaria i mewn i ddwyrain Serbia.

## [golygu] Cefndir hanesyddol

Daeth y rhan fwyaf o'r Balcanau yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeinig ac yna'n rhan o'r Ymerodraeth Fysantaidd o'r 5ed ganrif ymlaen. Daeth y Balcanau dan reolaeth Ymerodraeth yr Otomaniaid o'r 15fed ganrif hyd y 19eg ganrif a dechrau'r 20fed ganrif. Enillodd Gwlad Groeg ei hannibyniaeth yn 1829 ac fe'i dilynwyd gan Serbia (1878), Romania (1878), Bwlgaria (1908) ac Albania (1912). Roedd y cystadlu rhwng y pwerau mawr Ewropeaidd am reolaeth ar yr ardal yn un o'r ffactorau pennaf a arweiniodd at y Rhyfel Byd Cyntaf (1914-1918). Daeth Iwgoslafia'n wlad ffederal sosialaidd ar ôl yr Ail Ryfel Byd ac roedd gweddill y gwledydd Balcanaidd (ac eithrio Gwlad Groeg a Thwrci) yn wladwriaethau comiwnyddol hyd cwymp y Llen Haearn a Rhyfeloedd y Balcanau.

## [golygu] Cefndir diwylliannol

Mae hunaniaeth y Balcanau yn cael ei ffurfio gan ei lleoliad daearyddol; saif ar groesffordd hanesyddol sydd wedi bod yn dyst i sawl pobl a diwylliannau. Mae wedi bod yn fan cyfarfod i rhannau Lladin a Groeg yr Ymerodraeth Rufeinig ac yn ffin rhyngddynt, yn gyrchfan i fewnlifiad anferth o bobloedd Slaf paganaidd, yn fan cyfarfod Cristnogaeth Orllewinol ac Uniongred, yn ogystal â bod yn fan cyfarfod i Islam a Christnogaeth. Gwelai yn ogystal nifer fawr o ffoaduriaid Iddewig yn ffoi'r Chwil-lys. Mae nifer uchel o Romani yn byw yno hefyd.

## [golygu] Cefndir ieithyddol

Prif erthygl: Ieithoedd y Balcanau

Mewn canlyniad i hyn oll mae'r Balcanau heddiw yn rhanbarth o amrywiaeth ethno-ieithyddol sylweddol, ac yn gartref i sawl iaith Slafig, Romáwns, a Twrcaidd, yn ogystal â'r iaith Roeg, Albaneg, ac ieithoedd eraill. Yn y cyfnodau cynhanesyddol ac egin-hanesyddol mae nifer o grwpiau ethnig eraill â'i hieithoedd unigryw eu hunain, wedi byw yn y rhanbarth yn ogystal, yn cynnwys y Celtiaid (e.e. y Galatiaid), yr Ilyriaid, yr Avariaid, y Vlachiaid, y Germaniaid a sawl llwyth Germanaidd arall.

## [golygu] Poblogaeth yn ôl cenedligrwydd a chrefydd

### [golygu] Cenedligrwydd a thras

Ceir pobl o genedligrwydd amrywiol yn y Balcanu, yn cynnwys (m = miliwn):

- Groegiaid (10.5 m)
- Serbiaid (8.5 m)
- Bwlgariaid (6.6 m)
- Albaniaid (6 m)
- Croatiaid (4.5 m)
- Bosniaid (Bosniacs) (2 m)
- Macedoniaid (1.3 m)
- Montenegroaid (0.4 m)
- Romaniaid (22 m)
- Sloveniaid (2 m)
- Twrciaid (10 m)
- eraill (e.e. Romani, ...)

### [golygu] Crefydd

Prif grefyddau'r rhanbarth yw Cristnogaeth (Uniongred Dwyreiniol a Chatholig) ac Islam. Ymarferir sawl traddodiad o'r ddwy ffydd, ac mae gan pob un o'r gwledydd Uniongred ei heglwys genedlaethol eu hunain.

Cristnogaeth Uniongred Ddwyreiniol yw pryf grefydd y gwledydd canlynol:

- Bwlgaria (Eglwys Uniongred Bwlgaria)
- Gwlad Groeg (Eglwys Roeg)
- Gweriniaeth Macedonia (Eglwys Uniongred Serbia ac Eglwys Uniongred Macedonia)
- Montenegro (Eglwys Uniongred Serbia ac Eglwys Uniongred Montenegro)
- Romania (Eglwys Uniongred Romania)
- Serbia (Eglwys Uniongred Serbia

Catholigiaeth Rufeinig yw pryf grefydd y gwledydd canlynol:

- Croatia
- Slovenia

Islam yw prif grefydd y gwledydd canlynol:

- Albania
- Bosnia a Herzegovina
- Twrci

Yn y gwledydd canlynol ceir nifer sylweddol o bobl (dros 10% o'r boblogaeth) sy'n perthyn i grefyddau lleiafrifol:

- Albania: Uniongred Ddwyreiniol, Catholigiaeth.
- Bosnia a Herzegovina: Mae'r rhan fwyaf o'r Bosniacs yn Fwslimiaid, mae'r Serbiaid yn perthyn i Eglwys Uniongred Serbia a'r Croatiaid yn Gatholigion.
- Bwlgaria: Islam.
- Croatia: Serbiaid Uniongred.
- Gweriniaeth Macedonia: Albaniaid Mwslimaidd.
- Montenegro: Albaniaid a Bosniacs Mwslimaidd.
- Serbia: Albaniaid a Bosniacs Mwslimaidd; Hwngariaid, Slofaciaid a Croatiaid Catholig.

## [golygu] Cyfeiriadau a darllen pellach

- Banac, Ivo. 'Historiography of the Countries of Eastern Europe: Yugoslavia', American Historical Review, v 97 #4 (Hydref 1992), 1084-1104.
- Banac, Ivo. The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics. Cornell University Press, 1984.
- Carter, Francis W., gol. An Historical Geography of the Balkans. Academic Press, 1977.
- Dvornik, Francis. The Slavs in European History and Civilization. Rutgers University Press, 1962.
- Fine, John V. A., Jr. The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century [1983]; The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor: University of Michigan Press, [1987].
- Jelavich, Barbara. History of the Balkans, 2 gyf. Cambridge University Press, [1983].
- Jelavich, Charles, a Jelavich, Barbara, gol. The Balkans in Transition: Essays on the Development of Balkan Life and Politics since the Eighteenth Century. University of California Press, 1963.
- Király, Béla K., gol. East Central European Society in the Era of Revolutions, 1775-1856. 1984
- Mazower, Mark, The Balkans: A Short History, 2000
- Traian Stoianovich, Balkan Worlds: The First and Last Europe 1994.

Categorïau: Balcanau | Rhanbarthau Ewrop | Daearyddiaeth Ewrop

##### Views

- Erthygl
- Sgwrs
- Diwygiad cyfoes

##### Chwilio

##### Ieithoedd eraill

- Alemannisch
- العربية
- Asturianu
- Беларуская (тарашкевіца)
- Български
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Česky
- Чăвашла
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Français
- Arpetan
- Furlan
- Gàidhlig
- Galego
- עברית
- हिन्दी
- Hrvatski
- Magyar
- Bahasa Indonesia
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- Basa Jawa
- 한국어
- Kurdî / كوردی
- Latina
- Ladino
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- नेपाल भाषा
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Nouormand
- Occitan
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Sicilianu
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- Kiswahili
- ไทย
- Türkçe
- Українська
- اردو
- Vèneto
- Tiếng Việt
- 中文
- 古文 / 文言文