Sarra de San Bisorio - Biquipedia, a enziclopedia libre

# Sarra de San Bisorio

### De Biquipedia

A Sarra de San Bisorio yé un sarrato de l'aria zentral de Sobrarbe. Ra suya estrutura ye caliza con belas betas d'arenisca. Forma terrers a bels d'es suyos barranques más meridionals. Ros termes monezipals d'A Buerda, Puertolas y Boltaña trestallan politicament ra suya cheografía.

### [Editar] Orografía

Ras prenzipals tucas son ro Tozal deras Cruzes (1225 m)(á ra faldada d'o cuo ye fincada l'ermita de San Bisorio), ro Tozal d'o Pozo u de Pozó (1316 m) e ro Tozal d'o Muro (1182 m)(qui debe ro suyo nome t'o lugar de Muro de Bellós).

Cheograficament, limitan ra suya basi ras cuencas meya y baxa dera Yesa e baxa d'o Bellós per ra suya bersant norte. Son barranques importanz d'ista banda Fobons y Es Puis en afluyenzia ent'o Bellós, e Ras Moscaraulas, Ra Selba y Es Infiernes per partis d'a Yesa. Ra Bal d'a Zinca trescruza per abaxo y á l'este d'o lugar de Muro de Bellós y s'aintra á ro terme monezipal d'A Buerda dimpués d'o barranque d'as Faixas d'es Moros y Minguás. Es interflubios d'istes dos barranques forman ers qui están popularmen clamaus como Monz d'Escalona per ra suya proximidát ent'ixa localidát.

Ra faldada sud d'o mallo yé profundament sulcada por ro Barranque de Sarrato (més conexiguto como á de San Bizién) an bi desaugua ro Barranque de Fontanal. Tot pertineixent t'o monezipio d'A Buerda. Ra faldada sudueste d'o Tozal d'o Pozó yé coneixiguda como á Solán de Regaderas y aubre ro trango ent'o Barranque de San Martín dend'es monz d'A Buerda, qui eixe ras auguas d'a bersant sud d'o sarrato ent'o nuclio de Boltaña.

Ya á fincas de Boltaña, ro Portiello d'as bals, fincau abaxo d'o Tozal deras Cruzes y amant de Moriello de Sampietro, ye l'unico trango natural ent'a Bal de Bió dic'a Bal de l'Ara abantes d'a puyada ta Fanlo per ra cuenca d'o Chate (Plana d'Ubiar, monezipio de Broto).

Toponimia dera Sarra de San Bisorio

### [Editar] Bexetazión

Ra bexetazión arboria yé composada de pins rollos e negros, chinebrers (ó chinebreros) e sabinas á ras solanas, ras dos zagueras espezies espezialment á ra bersant sud d'o Tozal deras Cruzes, an l'imperanzia de terrers fan imposible l'existenzia d'autras espezies bexetals. Per cuentas de cambeo, á ras obagas ibi son frecuenz ros caxicos y ras elzinas, con belas formazions de chopes á puestos espezialmén humidos. También s'ibi troban belas espezies domesticas que quedeban asilvestradas en abandonar-se muitas d'as faixas cultibables, como ras oliberas ó ras almendreras espezialmén amant d'es lugars como San Bizién d'A Buerda, Fontanal, Muro de Bellós ó Moriello de Sampietro.

Buxos, romaricos y aliagas forman ras matas arbustibles predominanz.

### [Editar] Explotazións

Tradizionalment, ras faldadas norte y nor-ueste d'o sarrato, con muitas obagas y barranques umbribols, estioron fertiles produtoras de fustas, con forestas prou densas y abundanzia d'arbols de calidát, como es grans caxicos d'a faldada d'A Selba, bels d'es cuos encara bi pueden estar chiraus á l'autualidat. Yeran istas bersanz ers puestes ideyals ta l'explotazión d'es picadors qui aprobeyeban ras nabatas d'o Bellós. Á mientres, ras bersanz sud, con pendenz menos prenunziadas, con auzeso més simple, pero bexetazión d'espezies més austeras (ibi son abundanz es chinebreros y ras sabinas, pero ros pins no s'alzan con prou altaria ta estar rendibles), estioron esforistadas en pro d'estendillar-ie faxetas d'uso agricola.

Documentos d'o sieglo XVIII charran d'a roturazión d'es monz d'uso foristal, pertenixent, d'ixa faldada, ras crestas y selbas d'entre es barranques de Fobons y Ras Moscaraulas ta l'explotazión d'o lugar de Puiarruego (Cale remerar d'a tradizión nabatera d'ixa localidat). Dende Ra Selba ent'o Portiello d'as Bals yera tierra en dreito d'o lugar de Moriello de Sampietro, qui lebaba también nabatas á ra Yesa asinas como una important autibidat artesanal d'a fusta (reputadas tallas y mobiliario eixeban d'ista bila).

Ros lugars de Muro de Bellós, Escalona y Uertas de Muro yeran, por ixa epoca, afechaus to Conzello (en balor churidico) dera Bal de Puertolas e como coleutibidat podeban explotar ras forestas dende Fobons ent'a faldada d'o barranque de Faixetas d'es Moros (mugant con es monz d'A Buerda). Asinas, tot ro que güei coneixemos como á Monz d'Escalona, estió de facto ras faldadas y begueras que podeban explotar ros abitanz d'iste conzello. A más, aintro d'ista trastallazión s'incluyibe ro Pui Sancho, puesto de transcruze d'una beguera rematera dend'o mont d'A Buerda y ra Bal d'a Zinca ent'as estibas de Bió. Encara s'ibi troba una corral (Güellera en ra fabla de Sobrarbe) á l'alto d'o trango.

Retrieved from "http://an.wikipedia.org../../../s/a/r/Sarra_de_San_Bisorio_c158.html"

Categoría: Perinés

##### Views

- Articlo
- Descusión
- Current revision

##### Rechirar