Brad y Llyfrau Gleision - Wicipedia

# Brad y Llyfrau Gleision

### Oddi wrth Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd.

    Gweler hefyd Brad (gwahaniaethu).

Adroddiad ar gyflwr addysg yng Nghymru a gomisiynwyd gan senedd San Steffan oedd Brad y Llyfrau Gleision. Cyflwynwyd yr Adroddiad terfynnol yn haf 1847. Cyfeiria lliw y llyfrau at y clawr glas a roddwyd arnynt (lliw traddodiadol papurau swyddogol llywodraeth Prydain). Mae'r enw ei hun yn fwysair ar Frad y Cyllyll Hirion, pan laddwyd nifer o bendefigion y Brythoniaid trwy ddichell y Saeson, yn ôl traddodiad, wedi i Hengist wahodd Gwrtheyrn i'w wledd. Y bardd a gwladgarwr R.J. Derfel a fathodd yr enw.

Comisiynwyd yr Adroddiad yn dilyn cais William Williams AS Coventry ond Cymro o Lanpumpsaint, Sir Gaerfyrddin yn wreiddiol. Yn dilyn dros degawd o anghydfod - terfysgoedd ym Merthyr 1831, y Siartwyr yn Y Drenewydd a Chasnewydd yn 1839 a Merched Beca trwy gydol y ddegawd cyn 1846, roedd pryder cyffredin ymysg y Sefydliad ar y pryd am sefyllfa gymdeithasol a moesol y Cymry. Teimlai nifer mai'r Gymraeg a diffyg addysg (Saesneg) oedd gwraidd nifer o'r trafferthion.

Bu'r adroddiad gan dri Eglwyswr o Sais na siaradai Gymraeg, yn ysgytwad i Gymry'r cyfnod gan iddo daflu amheuaeth ar eu moesoldeb ac am natur cyfrin a gwrthryfelgar yr iaith Gymraeg. Yr ymateb yma o 'frad' gan y Sefydliad Seisnig oedd y rheswm tu ôl i'r term 'Brad y Llyfrau Gleision' gael ei bathu.

Mae'r Adroddiad yn adnodd hynod ddiddorol a gwerthfawr ar gyfer haneswyr cymdeithasol a lleol. Ond ei brif effaith a'i enwogrwydd oedd iddo greu adwaith seicolegol o waseidd-dra ymhlith y Cymry wrth iddynt geisio gwrth-brofi y sen ar eu moesoldeb a'u hiaith a achoswyd gan yr Adroddiad.

## [golygu] Llyfryddiaeth

- Brad y Llyfrau Gleision: Ysgrifau ar Hanes Cymru, Gol. Prys Morgan, Gwasg Gomer (1991)
- Gareth Elwyn Jones, 'Yr Iaith Gymraeg yn Llyfrau Gleision 1847', yn Gwnewch Bopeth yn Gymraeg, gol. GH Jenkins (Gwasg Prifysgol Cymru, 1999) tt.399-426

## [golygu] Dolen allanol

Mae'r Adroddiad wedi ei ddigido ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru [1].

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org../../../b/r/a/Brad_y_Llyfrau_Gleision_5311.html"

Categorïau tudalen: Addysg yng Nghymru | Cenedlaetholdeb Cymreig | Hanes y Gymraeg

##### Views

- Erthygl
- Sgwrs
- Diwygiad cyfoes

##### Chwilio

##### Ieithoedd eraill

- English