Cantrefi a Chymydau Cymru - Wicipedia

# Cantrefi a Chymydau Cymru

### Oddi wrth Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd.

Yn ystod y rhan fwyaf o'r Oesoedd Canol roedd Cymru yn cael ei rannu'n wleidyddol yn bedair teyrnas fawr, sef Gwynedd, Powys, Deheubarth a Morgannwg. Roedd eu hanes yn ddigon cyfnewidiol ar adegau, â'u tiriogaeth yn ehangu neu'n crebachu neu'n cael ei rhannu'n unedau llai (fel yn achos Powys a rennid yn Bowys Fadog a Phowys Wenwynwyn, er enghraifft), ond er i'r teyrnasoedd hyn ddiflannu eu hunain yn sgîl dyfodiad y Normaniaid a'r gwncwest Seisnig, goroesodd eu hunedau sylfaenol, sef cantrefi a chymydau Cymru.

Unedau cwbl naturiol, organaidd oedd y rhaniadau Cymreig hyn, seiliedig ar nodweddion y tir yn bennaf. Dichon eu bod yn hŷn yn y bôn na'r hen deyrnasoedd eu hunain ac yn ogystal mae'r rhan fwyaf ohonynt yma o hyd fel unedau eglwysig.

Rhestrir isod y cantrefi (priflythrennau) a'r cymydau fesul teyrnas draddodiadol, er mwyn hwylustod. Sylwer bod y termau "cantref" a "chwmwd" yn anelwig braidd yn y llyfrau Cyfraith; dichon bod rhai o'r cymydau yn greadigaethau lled-ddiweddar fel unedau gweinyddol.

## [golygu] Gwynedd (Gwynedd Uwch Conwy)

- - CEMAIS (Môn) - cymydau Talybolion, Twrcelyn
  - ABERFFRAW - cymydau Llifon, Malltraeth
  - RHOSYR - cymydau Menai, Dindaethwy
  - ARLLECHWEDD - Arllechwedd Uchaf, Arllechwedd Isaf
  - ARFON - Arfon Is-Gwyrfai, Arfon Uwch-Gwyrfai
  - LLŶN - Dinllaen, Cymydmaen, Cafflogion
  - DUNODING - Eifionydd, Ardudwy (Uwch Artro ac Is Artro)

Ychwanegwyd MEIRIONNYDD yn 1256.

## [golygu] Y Berfeddwlad (Gwynedd Is Conwy)

- - RHOS - cymydau Creuddyn, Uwch Dulas, Is Dulas
  - RHUFONIOG - cymydau Uwch Aled, Is Aled, Ceinmeirch
  - DYFFRYN CLWYD - cymydau Dogfeiling, Colion, Llannerch
  - TEGEINGL - Rhuddlan, Prestatyn, Coleshill

## [golygu] Powys (Powys Fadog a Powys Wenwynwyn)

- Arwystli
- Caereinion
- Cedewain
- Ceri
- Colunwy
- Cyfeiliog
- Cynllaith
- Deuddwr
- Dinmael (arglwyddiaeth led-annibynnol)
- Gwerthrynion
- Maelienydd
- Maelor
- Maelor Saesneg
- Mawddwy
- MECHAIN - cymydau Mechain Uwch Coed a Mechain Is Coed
- MEIRIONNYDD - cymydau Tal-y-bont ac Ystumanner
- MOCHNANT - Mochnant Uwch Rhaeadr a Mochnant Is Rhaeadr
- Nanheudwy
- PENLLYN (cantref ym meddiant Powys i ddechrau ond yn rhan o Wynedd yn y 13eg ganrif)
- Ystrad Marchell

## [golygu] Deheubarth

### [golygu] Dyfed

- - CEMAIS - Uwch Nyfer, Is Nyfer
  - PEBIDIOG
  - RHOS
  - DAUGLEDDAU
  - PENFRO
  - GWARTHAF - Efelffre, Peuliniog, Talacharn (cwmwd), Henllan Amgoed, Ystlwyf, Penrhyn, Derllys, Elfed
  - Emlyn (cwmwd) (cwmwd "annibynnol")

### [golygu] Ceredigion

- - PENWEDDIG - cymydau Genau'r Glyn, Creuddyn a Pherfedd
  - UWCH AERON (ystyrid Cantref Penweddig yn rhan o ardal Uwch Aeron yn aml) - Mefenydd, Anhuniog, Penardd
  - IS AERON - Caerwedros, Mabwnion, Is Coed, Gwinionydd

### [golygu] Ystrad Tywi

- - Y CANTREF MAWR - Mabelfyw, Mabudryd, Widigada, Catheiniog, Maenor Deilo, Mallaen, Caeo (cwmwd)
  - Y CANTREF BYCHAN - Hirfryn, Cwmwd Perfedd, Is Cennen
  - EGINGOG - Cydweli (cwmwd), Carnwyllion, Gŵyr

## [golygu] Morgannwg (Glywysing a Gwent)

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org../../../c/a/n/Cantrefi_a_Chymydau_Cymru_1c92.html"

Categorïau tudalen: Cantrefi a chymydau Cymru

##### Views

- Erthygl
- Sgwrs
- Diwygiad cyfoes

##### Chwilio