Irac - Wicipedia

# Irac

### Oddi wrth Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd.

الجمهورية العراقية
Aj-Jumhuriyah Al-'Iraqiyah
كۆماری عێراق
Komara Iraqê
Gweriniaeth Irac

Baner | Arfbais

Arwyddair: Arabeg: الله أكبر
Anthem: Mawtini
Prifddinas | Baghdad
Dinas fwyaf | Baghdad
Iaith / Ieithoedd swyddogol | Arabeg, Cyrdeg
Llywodraeth Arlywydd Prif Weinidog | Gweriniaeth Jalal Talabani Nouri al-Maliki
Annibyniaeth O'r Ymerodraeth Ottoman O'r Deyrnas Unedig | 1 Hydref, 1919 3 Hydref, 1932
Arwynebedd - Cyfanswm - Dŵr (%) | 437,072 km² (58fed) 1.1%
Poblogaeth - amcangyfrif 2005 - Dwysedd | 28,807,000 (40fed) 59/km² (112fed)
CMC (PGP) - Cyfanswm - Y pen | amcangyfrif 2005 $89,800,000,000 (58fed) $3,500 (122fed)
Indecs Datblygiad Dynol (2003) | (n/a) – dim
Arian breiniol | Dinar Iracaidd (`IQD`)
Cylchfa amser - Haf | (UTC+3) (UTC+4)
Côd ISO y wlad | .iq
Côd ffôn | `+964`

Gwlad yn y Dwyrain Canol yn ne-orllewin Asia yw Gweriniaeth Irac neu Irac (Arabeg: العراق al-‘Irāq neu al-Erāq, Cyrdeg: عيَراق), sydd yn cynnwys y rhan fwyaf o Fesopotamia, gogledd-orllewin cadwyn y Zagros a dwyrain Anialwch Syria. Mae'n ffinio â Sawdi Arabia a Kuwait i'r de, Gwlad Iorddonen i'r gorllewin, Twrci i'r gogledd, Syria i'r gogledd-orllewin ac Iran i'r dwyrain. Mae gan y wlad arfordir cyfyng ar Gwlff Persia.

Ystyrir Irac fel y man lle ymddangosodd y gymdeithas sefydlog gyntaf yn y byd gyda holl nodweddion "gwareiddiad" – sef gwareiddiad hynafol Swmeria. Mae Irac wedi bod dan sylw'r byd yn ystod y ddwy ddegawd ddiwethaf oherwydd Rhyfeloedd y Gwlff, dymchweliad yr Arlywydd Saddam Hussein, ffurfio llywodraeth ddemocrataidd newydd a'r gwrthdaro gwleidyddol ac ethnig sydd wedi rhwygo'r wlad byth ers hynny.

## [golygu] Daearyddiaeth

  Prif erthygl: Daearyddiaeth Irac

Mae mwyafrif Irac yn ddiffeithdir, ond mae'r ardal rhwng y ddwy brif afon, yr Euphrates a'r Tigris, yn dir ffrwythlon. Mae gogledd y wlad yn fynyddig yn bennaf, gyda'i phwynt uchaf yn 3 611 metr, a elwir yn lleol yn Cheekah Dar (Pabell Ddu). Mae gan Irac arfordir cyfyng ar Gwlff Persia.

## [golygu] Hanes

  Prif erthygl: Hanes Irac

### [golygu] Hen hanes

Mae Gweriniaeth Irac wedi ei sefydlu ar dir a abnabyddir yn hanesyddol fel Mesopotamia, sy'n ffurfio'r rhan fwyaf o fraich ddwyreiniol y Cilgant Ffrwythlon. Dyma oedd cartref nifer o'r gwareiddiadau cynharaf. Gelwir yr ardal yn aml yn Grud Gwareiddiad o'r herwydd. Roedd yn gartref i ymerodraeth Akkad yn y gogledd a Swmeria ac yna Babilonia yn y de. Ymhlith ei dinasoedd enwog yn y cyfnod hwnnw gellid crybwyll Ur y Caldeiaid (dinas enedigol Abraham), Babilon (lle codwyd y Gerddi Crog enwog), Erek a Nimrwd.

### [golygu] Y cyfnod Helenistaidd a chlasurol

Yn sgîl cwymp Babilonia bu Mesopotamia dan reolaeth ymerodron Persia. Am gyfnod Babilon oedd prifddinas ymerodraeth fyrhoedlog Alecsander Mawr.

### [golygu] Yr Oesoedd Canol

Dan y califfiaid Abassid roedd Baghdad yn brifddinas y byd Mwslemaidd a blodeuai diwylliant unigryw a chyfoethog. Noddid llneorion, athronwyr ac athrawon. Newidiwyd hynny i gyda gyda chwymp Baghdad i luoedd y Mongoliaid yn y 13eg ganrif a'r gyflafan a distryw a ddilynodd.

### [golygu] Y cyfnod trefedigaethol

### [golygu] Hanes diweddar

Pan enillodd Irac ei hannibyniaeth yn sgîl yr Ail Ryfel Byd daeth y Ba'athiaid i rym a chychwynwyd cyfnod o foderneiddio a seciwlareiddio. Ond tynhaodd Saddam Hussein ei afael ar y wlad a gwelwyd cyfnod o orthrwm i lawer, yn arbennig y Cyrdiaid yn y gogledd a'r Shiaid yn y de, a byd cymharol da i eraill. Serch hynny parheuai Irac i fod yn wlad seciwlar a rhoddai addysg a statws cydraddoldeb y cyfle i ferched y wlad fwynhau rhyddid sy'n cymharu'n dda â'e sefyllfa yn y Gorllewin.

Yn dilyn ei threchiad yn Rhyfel y Gwlff, bu rhaid i fyddin yr Arlywydd Saddam Hussein tynnu allan o Kuwait. Ond er fod 14 o 18 y wlad yn gwrthrefyla yn ei erbyn, ni chafodd ei ddisodli.[1] Arhosodd mewn pŵer nes Rhyfel Irac yn 2003.

## [golygu] Rhanbarthau

  Prif erthygl: Rhanbarthau Irac

1. Baghdad
2. Salah ad Din
3. Diyala
4. Wasit
5. Maysan
6. Al Basrah
7. Dhi Qar
8. Al Muthanna
9. Al-Qādisiyyah

10. Babil
11. Karbala
12. An Najaf
13. Al Anbar
14. Ninawa
15. Dahuk
16. Arbil
17. At Ta'mim
18. As Sulaymaniyah

## [golygu] Demograffeg

  Prif erthygl: Demograffeg Irac

Mae tua 79% o boblogaeth Irac yn Arabiaid, 16% yn Cyrdiaid, 3% yn Persiaid a 2% yn Twrcmaniaid. Mae 62% o'r wlad yn Mwslemiaid Shi'a ithna, 33% yn Mwslemiaid Sunni a 5% o grefyddau eraill (yn cynnwys Cristnogaeth).[2] Roedd arfer bod nifer o Iddewon yn byw yn y wlad, ond ers heddiw mae'r rhan fwyaf ohonynt wedi ymfudo i Israel.[2]

## [golygu] Iaith a diwylliant

Yr ieithoedd swyddogol yw Arabeg a Chyrdeg.[2]

Mae'r rhan fwyaf o'r boblogaeth yn Fwslemiaid, yn Sunni neu'n Shia, ond ceir lleiafrif bychan ond dylanwadol o Gristnogion yn ogystal, yn arbennig yn y gorllewin. Mae rhai o gysegrfeydd pwysicaf y Shia i'w cael yn ne Irac, e.e. yn ninas sanctaidd Najaf.

## [golygu] Economi

  Prif erthygl: Economi Irac

Dioddefai economi Irac yn y 1990au gan nad oedd hi'n cael prynu a gwerthu gyda gwledydd eraill yn dilyn Rhyfel y Gwlff.[3] Gwelwyd peth gwelliant yn y sefyllfa am gyfnod byr yn dilyn rhyfel 2003, ond dirywio mae'r economi ers hynny diolch i ansefydlogrwydd y wlad. Prif allforyn y wlad yw olew.

## [golygu] Cyferiadau

1. ↑ "Saddam Hussein: Tu ôl i'r masg cyhoeddus", BBC, 13 Chwefror, 2003.
2. ↑ 2.0 2.1 2.2 Financial Times World Desk Reference (Dorling Kindersley, 2004)
3. ↑ BBC Cymru'r Byd – Ffeil – Rhyfel Irac

## [golygu] Cysylltiadau allanol

Mae gan Gomin Wicifryngau cyfryngau sy'n berthnasol i:
Irac

- (Arabeg) Gwefan swyddogol y lywodraeth
- (Saesneg) CIA - The World Factbook - Iraq

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org../../../i/r/a/Irac.html"

Categorïau tudalen: Irac

##### Views

- Erthygl
- Sgwrs
- Diwygiad cyfoes

##### Chwilio

##### Ieithoedd eraill

- Afrikaans
- Aragonés
- Anglo Saxon
- العربية
- ܐܪܡܝܐ
- Asturianu
- Azərbaycan
- Български
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Česky
- Чăвашла
- Dansk
- Deutsch
- Zazaki
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Français
- Arpitan
- Frysk
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- עברית
- हिन्दी
- Hrvatski
- Hornjoserbsce
- Krèyol ayisyen
- Magyar
- Հայերեն
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ilokano
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ
- 日本語
- ქართული
- Қазақша
- 한국어
- Kurdî / كوردي
- Kernewek
- Latina
- Lëtzebuergesch
- Limburgs
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- മലയാളം
- Молдовеняскэ
- मराठी
- Bahasa Melayu
- Ekakairũ Naoero
- Plattdüütsch
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Occitan
- Иронау
- Kapampangan
- Deitsch
- Polski
- Piemontèis
- پښتو
- Português
- Runa Simi
- Română
- Русский
- संस्कृत
- Sicilianu
- Sámegiella
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- Kiswahili
- தமிழ்
- Тоҷикӣ
- ไทย
- Tagalog
- Tok Pisin
- Türkçe
- Tatarça
- Удмурт
- Oyghurque
- Українська
- اردو
- O'zbek
- Tiếng Việt
- Volapük
- ייִדיש
- 中文
- Bân-lâm-gú