Gipuzkoa - Wikipedia, entziklopedia askea.

# Gipuzkoa

### Wikipedia(e)tik

Gipuzkoa

Hiriburua | Donostia
Herritarra | gipuzkoar, giputz
Antolaketa Estatua Autonomia Erkidegoa Foru Probintzia | Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Gipuzkoa
Azalera | 1.909 km²
Biztanleria | 691.895
Dentsitatea | 360,77 bizt/km²
Agintaria | Joxe Joan Gonzalez de Txabarri (EAJ)
Eusko Legebiltzarra Espainiako Gorteak - Kongresuan - Senatuan | 25 eserleku 6 eserleku 4 eserleku
www.gipuzkoa.net

Gipuzkoa Euskal Herriko zazpi lurraldeetako bat da.

Administratiboki Euskal Autonomia Erkidegoko foru probintzia edo lurralde historikoa da, Espainiako probintziarik txikiena. Iparraldean Bizkaiko Golkoa du, mendebaldean Bizkaiarekin du muga, hegoaldean Arabarekin eta ekialdean Nafarroa eta Lapurdirekin. 42º58'10-43º8'5" ipar latitude eta 1º5'13"-1º56'47" mendebaldeko longitude artean hedatzen da.

Hiriburua Donostia du.

Hondarribiko Alde Zaharreko plaza

Hedaduraz 1.980 km² ditu eta 92 km luzeko kosta. 2005ko erroldaren arabera 686.208 biztanle zituen. Horien laurdena hiriburuan bizi dira.

## [aldatu] Geografia

### [aldatu] Ibaiak

Sakontzeko, irakurri: Gipuzkoako ibaiak

Gipuzkoako ibaiek ibilbide laburra eta arro txikia dute, iturburuen mendiak itsasotik hurbil baitaude. Emari handiko eta iraunkorrekoak dira, euri asko eta sarri egiten baitu.

Ekialdetik mendebalderuntz, lehen ibaia Bidasoa da, iturburua Nafarroan duena 710 m-ko garaieran. Gipuzkoan Endarlatzan sartu eta 9 km egiten ditu Lapurdirekin mugan. Ibaian gora ibar estua da, itsasoratze aldean zabalduz eta Hendaia, Hondarribia eta Irun kokatzen diren eremu laua sortuz. Itsasoratzean Txingudi badia dago, Hondarribiko eta Ondarraiz hondartzek itsasotik babesten baitute.

Oiartzun ibaia 15 km luze den ibai laburra da, Aiako Harrian jaio, Errenteria igaro eta Pasaiako badian isurtzen dena. Malda handiko ibaia da (milako 45,3) eta, horregatik, sedimentu kopuru handia garraitzen du eta badiara eramaten.

Urumea ibaiak Leitzan du iturburua 710 m-ko garaieran eta 53 km luze da. Hernanin Añarbe ibaiaren urak jaso eta Donostian itsasoratzen da, Urgull eta Ulia mendien artean, Gros auzoko hondar eremuak sortuz (Zurriola).

Oria Tolosa zeharkatzean

Oria ibaia Gipuzkoako luzeena da, 80 km bititu. San Adrianen du iturburua, 660m-ko garaieran. Hainbat ibaiadar ditu: Leitzaran, Berastegi, Amezketa, Araxes, Amundarain, Agauntza eta Urtsuaran. Orion itsasoratu aurretik, herri hauek zeharkatzen ditu: Zegama, Segura, Olaberria, Beasain, Ordizia, Legorreta, Alegia, Tolosa, Villabona, Andoain, Lasarte-Oria eta Usurbil.

Urola ibaiak Legazpitik hurbil du iturburua, Aizkorriren iparraldeko magalean 720 m-ko garaieran. Urrestilla eta Errezil ibaiadarrak ditu eta honako herri hauek zeharkatzen ditu Zumaian itsasoratu baino lehen: Zumarraga, Urretxu, Azkoitia, Azpeitia eta Zestoa.

Deba ibaiak 825 m-ko garaieran du iturburua, Elgetako Eizmendin. 58 km luze da eta ibaiadar ditu Ego, Aramaio eta Arantzazu ibaiak. Izen bereko herrian itsasoratzen da, Deban, eta herri hauek zeharkatzen ditu: Leintz Gatzaga, Aretxabaleta, Eskoriatza, Arrasate, bergara, Soraluze, Elgoibar eta Mendaro.

### [aldatu] Mendiak

Sakontzeko, irakurri: Gipuzkoako mendien zerrenda

Mendi ezagunenak Aizkorri (1.528 m), Ganbo (1.402) eta Txindoki (1.346) dira.

## [aldatu] Banaketa administratiboa

### [aldatu] Eskualdeak eta udalerriak

Sakontzeko, irakurri: Gipuzkoako eskualdeen zerrenda eta Gipuzkoako udalerrien zerrenda

10 eskualdek eta 88 udalerrik osatzen dute, biztanleei dagokienez Donostia handiena eta Orexa txikiena izanda.

Hauexek dira eskualde guztiak eta bakoitzaren udalerri nagusiak:

1. Bidasoaldea (Irun).
2. Debabarrena (Eibar).
3. Debagoiena (Arrasate).
4. Donostialdea (Donostia).
5. Goierri (Beasain).
6. Oarsoaldea (Errenteria).
7. Tolosaldea (Tolosa).
8. Urola Erdia (Azpeitia).
9. Urola Garaia (Zumarraga).
10. Urola Kosta (Zarautz).

### [aldatu] Biztanleria

2006an 691.079 biztanle zituen lurraldeak. 2006. urtean Gipuzkoako 10 udalerri populatuen zerrenda:

- Donostia: 183.536 biztanle (2006).
- Irun: 60.261
- Errenteria: 37.874
- Eibar: 27.784
- Zarautz: 22.323
- Arrasate: 22.312
- Hernani: 18.943
- Tolosa: 17.877
- Lasarte-Oria: 17.582
- Pasaia: 16.160

Biztanleriaren eboluzioa
1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1939 | 1959 | 1961 | 1963 | 1970 | 1981 | 1991 | 2006
--- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | ---
195.850 | 226.684 | 258.557 | 302.309 | 323.192 | 468.363 | 488.477 | 513.500 | 631.003 | 692.782 | 676.307 | 691.079

## [aldatu] Kultura

Donostiako Haize Orrazia, Eduardo Txillida eta Luis Peña Gantxegiren lana.

### [aldatu] Literatura

- Sakontzeko, irakurri: Gipuzkoako idazleen zerrenda eta Gipuzkoako idazleak

Bernardo Atxaga idazlea (Asteasu, 1951) Euskal Herrian ez ezik eta mundu osoan ere ezaguna da eta bere liburuak hainbat hizkuntzatara itzuli dituzte, tartean "Obabakoak" (1988) lan nagusia.

Euskarazko beste egileen artean, nabarmentzekoak dira Anjel Lertxundi, Koldo Izagirre, Ramon Saizarbitoria, Arantxa Urretabizkaia, Mariasun Landa eta Harkaitz Cano.

Bestela, gazteleraz idatzitakoen artean Gabriel Celaya egile nagusia da.

### [aldatu] Musika

Ainhoa Arteta tolosarra dugu munduko sopranorik ezagunenetarikoa.

### [aldatu] Bertsolaritza

Andoni Egaña (Zarautz, 1961) dugu Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia aldi gehienez irabazi duen bertsolaria.

## [aldatu] Hedabideak

### [aldatu] Egunkariak

- Berria.
- Noticias de Gipuzkoa.
- Diario Vasco.
- Gara.

### [aldatu] Aldizkariak

- Aldaketa Hamasei

### [aldatu] Irratiak

## [aldatu] Kanpo loturak

- Gipuzkoako Foru Aldundiaren webgunea

| Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz: Gipuzkoa

| Gipuzkoako udalerriak |
Abaltzisketa • Aduna • Aia • Aizarnazabal • Albiztur • Alegia • Alkiza • Altzaga • Altzo • Amezketa • Andoain • Anoeta • Antzuola • Arama • Aretxabaleta • Arrasate • Asteasu • Astigarraga • Ataun • Azkoitia • Azpeitia • Baliarrain • Beasain • Beizama • Belauntza • Berastegi • Bergara • Berrobi • Bidegoian • Deba • Donostia • Eibar • Elduain • Elgeta • Elgoibar • Errenteria • Errezil • Eskoriatza • Ezkio-Itsaso • Gabiria • Gaintza • Gaztelu • Getaria • Hernani • Hernialde • Hondarribia • Ibarra • Idiazabal • Ikaztegieta • Irun • Irura • Itsasondo • Larraul • Lasarte-Oria • Lazkao • Leaburu • Legazpi • Legorreta • Leintz Gatzaga • Lezo • Lizartza • Mendaro • Mutiloa • Mutriku • Oiartzun • Olaberria • Oñati • Ordizia • Orendain • Orexa • Orio • Ormaiztegi • Pasaia • Segura • Soraluze • Tolosa • Urnieta • Urretxu • Usurbil • Villabona-Amasa • Zaldibia • Zarautz • Zegama • Zerain • Zestoa • Zizurkil • Zumaia • Zumarraga

| Euskal Herriko lurraldeak |
Araba • Bizkaia • Gipuzkoa • Lapurdi • Nafarroa Garaia • Nafarroa Beherea • Zuberoa

| Espainiako probintziak |
Araba • Albacete • Alacant • Almeria • Asturias • Avila • Badajoz • Balear Uharteak • Bartzelona • Bizkaia • Burgos • Caceres • Cadiz • Castello • Ciudad Real • Coruña • Cuenca • Errioxa • Gipuzkoa • Girona • Granada • Guadalajara • Huelva • Huesca • Jaen • Kantabria • Kordoba • Las Palmas • Leon • Lleida • Lugo • Madril • Malaga • Melilla • Murtzia • Nafarroa • Ourense • Palentzia • Pontevedra • Salamanca • Segovia • Sevilla • Soria • Tarragona • Tenerifeko Santa Cruz • Teruel • Toledo • Valentzia • Valladolid • Zamora • Zaragoza • Zeuta

"http://eu.wikipedia.org../../../g/i/p/Gipuzkoa.html"(e)tik eskuratuta

Kategoria: Gipuzkoa

##### Views

- Artikulua
- Eztabaida
- Oraingo berrikuspena

##### Bilatu

##### Beste hizkuntzak

- Aragonés
- Asturianu
- Català
- Deutsch
- English
- Esperanto
- Español
- Suomi
- Français
- Galego
- Italiano
- 日本語
- Ladino
- Lëtzebuergesch
- Nederlands
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Occitan
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Türkçe
- Winaray
- 中文