اصلاحات ارضی - ویکی‌پدیا

# اصلاحات ارضی

### از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد.

اصلاحات ارضی عبارت است از تغییرات اساسی در میزان و نحوه مالکیت اراضی (خصوصاً اراضی کشاورزی و مراتع) به منظور افزایش بهره وری عمومی جامعه.

اصلاحات ارضی در کشور ایران عبارت است از تغییر شیوه مالکیت زمین های زراعی از فئودالی سهم بری به خرده مالکی و توزیع مجدد آن بین زارعان، که با تصویب قانون اصلاحات ارضی و سپس قانون اصلاحی قانون اصلاحات ارضی طی 3 مرحله انجام گرفت.

به عقیده برخی از نویسندگان، هدف اصلی محمدرضا پهلوی پادشاه وقت ایران از اصلاحات ارضی، کاهش فشار سیاسی موجود روی نظام حاکم بود. به این ترتیب وی با تشویق دولت ایالات متحد آمریکا، دست به یک سلسله اقدامات اصلاح طلبانه زد که مهم‌ترین آن اصلاحات ارضی بود.

البته اجرای اصلاحات ارضی در ایران دلایل مختلفی داشته است، از جمله: کاهش قدرت سیاسی و اقتصادی بزرگ مالکان، ایجاد محبوبیت میان قشر روستایی، افزایش سطح در آمد و توانایی اقتصادی زارعان، افزایش بهره وری، پیشگیری از مهاجرت به شهرها (که این مساله بعد ها به یک مشکل اساسی در سطح کشور ایران تبدیل شده و یکی از عوامل عمده بیکاری کنونی در سطح این کشور می‌باشد) و بهبود نظام عرضه و تقاضا در سطح ملی.

## [ویرایش] اجرای اصلاحات ارضی در ایران

اجرای اصلاحات ارضی در ایران با تصویب قانون اصلاحی قانون اصلاحات ارضی در تاریخ 19 دی 1340 (مرحله اول اصلاحات ارضی) آغاز شد. در مرحله اول (محدود نمودن مالکیت ها یا تحدید مالکیت ها) مالکان مشمول میبایست از مجموع کل مالکیت های خود در سطح کشور شش دانگ بصورت یکپارچه یا پراکنده انتخاب نمایند و بقیه مالکیت طی اظهار نامه‌ای جهت فروش به دولت معرفی شده و یا مالکین خود نسبت به فروش اراضی به زارعان اقدام نمایند.

با تصویب قانون مواد الحاقی به قانون اصلاحات ارضی در تاریخ 27 دی 1341، مرحله دوم اصلاحات ارضی آغاز شد. در این مرحله شش دانگ باقیمانده برای مالک از مرحله اول و همچنین اراضی مالکینی که کمتر از شش دانگ داشتند به یکی از سه شیوه (معروف به سه شق) زیر تعیین تکلیف شد:

1- مالکین می‌توانستند ملک خود را با توافق با زارعان ملک به آنها بفروشند.

2- ملک خود را با توجه به سود سالهای 1340، 1341 و 1342 و طبق عرف محل به مدت 30 سال به زارع اجاره دهند.

3- اراضی آبی و دیم تحت نسق زارعان را به نسبت بهره مالکانه با زارعان تقسیم نموده و سهم زارعان و مالکان تعیین شود.

البته دو شق دیگر نیز در تاریخ 3 مرداد 1343 توسط کمیسیون خاص مشترک مجلسین وقت تصویب شد:

1-خرید میزان محدودی از حق ریشه زارع با توافق وی.

2-بهره برداری از ده به صورت واحد سهامی زراعی، در صورت توافق اکثریت زارعان و مالکان.

مرحله سوم اصلاحات ارضی در کشور ایران با تصویب قانون تقسیم و فروش املاک مورد اجاره به زارعان مستاجر در تاریخ 2 دی 1347 آغاز شد. تعیین تکلیف اراضی اجاره داده شده در مرحله دوم و اراضی مالکانی که هیچکدام از شق های مرحله دوم را انتخاب نکرده بودند به این مرحله موکول شد. این مرحله دارای دو شق بود:

1- شق فروش زمین های مالک به زارعان.

2- شق تقسیم به نسبت بهره مالکانه.

## [ویرایش] شورای اصلاحات ارضی

بر اساس ماده 7 قانون اصلاحی قانون اصلاحات ارضی، شورایی به ریاست وزیر کشاورزی و 5 نفر از صاحب منصبان وزارت کشاورزی با حد اقل سمت مدیر کل یا مدیر عاملی به نام شورای اصلاحات ارضی تشکیل شد. هدف از تشکیل این شورا، تعیین روش و خط مشی واحد و همچنین نظارت بر حسن اجرای وظایف پیش بینی شده در قانون اصلاحات ارضی بود. ضمناً تصحیح اشتباهات موجود در اسناد زارعان اصلاحات ارضی بر اساس ماده 38 آیین نامه اصلاحات ارضی به این شورا واگذار شد.

## [ویرایش] امور باقیمانده اصلاحات ارضی

به دلیل تعدد روستا ها و مزارع مشمول قانون اصلاحات ارضی، مشکلات متعدد در اجرای قانون، عدم همکاری مالکان و حتی گاهی زارعان و مسایل دیگر، مراحل سه گانه اصلاحات ارضی در ایران به صورت کامل انجام نشد. به این ترتیب به تعیین تکلیف کلیه اراضی مشمول قانون اصلاحات ارضی که در زمان اجرای قانون انجام نگرفت، امور باقیمانده اصلاحات ارضی گفته می‌شود.

اصلاحات ارضی ایران بعد از انقلاب سال 1979(1357 هجری خورشیدی)

پس از انقلاب سال 1979 در ایران و به کار آمدن حکومت مذهبی، روند اصلاحات ارضی به طور کلی دستخوش تغییر شد. شورای نگهبان جمهوری اسلامی ایران در تاریخ 21 تیر 1363 اجرای قوانین اصلاحات ارضی را مخالف با مذهب اسلام تشخیص داد و روند اصلاحات ارضی بطور کلی متوقف شد.

هفت سال بعد، مجمع تشخیص مصلحت نظام در 2 خرداد 1370 ادامه روند اصلاحات ارضی را قانونی اعلام نمود و در نهایت در 3 بهمن 1381، شورای اصلاحات ارضی مرکز تعیین تکلیف باغ های مشمول مواد 27 و 28 آیین نامه اصلاحات ارضی را نیز مشمول مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام و مجاز دانسته و روند تعیین تکلیف امور باقیمانده اصلاحات ارضی از سر گرفته شد.

در حال حاضر سازمان امور اراضی تنها متولی تعیین تکلیف امور باقیمانده اصلاحات ارضی در کشور می‌باشد و کارشناسان اصلاحات ارضی مستقر در مدیریت حفظ کاربری و امور زمین این سازمان، آخرین متولیان اصلاحات ارضی در ایران هستند.

## [ویرایش] دورنمای اصلاحات ارضی در ایران

با کاهش تعداد موارد مشمول امور باقیمانده اصلاحات ارضی در ایران، وظایف ارگانهای مربوط نیز محدود شده است. با افزایش امکانات در سطح مدیریت های امور اراضی استان، شورای مرکزی اصلاحات ارضی پاره‌ای از مسؤولیت ها و اختیارات خود را به شورای اصلاحات ارضی استان ها مستقر در مدیریت امور اراضی استان تفویض نموده است و عمل صدور مجوز های مربوط به انتقال اسناد با زارعان صاحب نسق اصلاحات ارضی به تعدادی از مدیریت های وابسته تفویض شده و در آینده نزدیک نیز به مدیریت های بیشتری تفویض خواهد شد.

مدیریت امور اراضی استان گلستان در دی ماه 1384 اجرای کلیه امور باقیمانده اصلاحات ارضی در آن استان را پایان یافته اعلام نمود و به این ترتیب پایان دوران 45 ساله قانون اصلاحات ارضی در ایران، که منتقدان آن را یکی از دلایل عقب ماندگی این کشور در زمینه کشاورزی دانسته اند، به آرامی فرا رسیده است.

## [ویرایش] منابع

- اسدالهی، علی اکبر - مراحل سه گانه اصلاحات ارضی - مدیریت امور اراضی قزوین - بهمن 1384

- اصلاحی، حسن - قزاقی، حمید - محمدنیا احمدی، محمد- جزوه آموزشی مجموعه قوانین و مقررات اصلاحات ارضی - سازمان امور اراضی - شهریور 1381

## [ویرایش] پيوند به بيرون

- موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

برگرفته از «http://fa.wikipedia.org../../../%D8%A7/%D8%B5/%D9%84/%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%B1%D8%B6%DB%8C.html»

##### Views

- مقاله
- بحث
- نسخهٔ فعلی

##### جستجو