Aramais - Vicipéid

# Aramais

### Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.

Aramais (ארמית [Arāmît] ܐܪܡܝܐ [Ārāmāyâ])
Á labhairt: | An Airméin, An Iaráic, An Iaráin, Iosrael, An Liobáin, An Phalaistín, An Rúis, An Siria, An Tuirc.
Réigiún: | Tríd an Mean-Oirthear, Lár an Áise, An Eoraip, Tuaisceart Meiriceá agus An Astráil.
Cainteoirí san Iomlán: | 445,000
Rang: | Ní sa chéad 100
Líne ghinealaigh: | Afra-Áiseach Seimíteach Seimíteach Lárnach Seimíteach Iarthuaisceart
Stádas Oifigiúil
Teanga Oifigiúil: |
Rialaithe ag: |
Cóid teangeolaíocha
ISO 639-1 |
ISO 639-2 | arc
ISO/DIS 639-3 | `arc` `(cód ginearálta)`
Amharc ar: Teanga – Liosta Teangacha

Ní mór an t-alt seo a ghlanadh, ionas go mbeidh caighdeán níos fearr ann.
Tar éis duit an t-alt a ghlanadh, is féidir leat an teachtaireacht seo a bhaint de. Féach ar Conas Leathanach a Chur in Eagar agus an Lámhleabhar Stíle le fáil amach faoin dóigh cheart le feabhas a chur ar alt ciclipéide.

Teanga Sheimíteach is ea an Aramais le stair atá 3000 bliana i bhfad. Teanga riartha ar impireachtaí agus teanga adhradh na ndéithe a bhíodh inti. Úsáideadh sna leabhair sa Bhíobla Dainéil agus Eazrá. Úsáidtear sa Talmud chomh maith. Creidtear gur Aramais an teanga a labhair Íosa Críost. Úsaideadh í sa Phalaistín.

## [athraigh] Roinníocht na Teanga ar an talamh

I rith an dara haois déag RC chuir cuid mhór daoine a labhair Aramais faoi san Iaráic, Siria agus oirthear na Tuirce. D'éirigh an teanga i dtábhacht agus bhí sí á laibhairt i gceantar an Levant ar chósta na Meánmhuire agus, chomh maith, ar oirthear abhainn an Tigris. Thóg Giúdaigh an teanga leo chuig Tuaisceart na hAfraice agus an Eoraip. Thóg misinéirí Críostaí é leo go dtí an Pheirs, an India, agus fiú an tSín. Ón seachtú haois AD ar aghaidh tháinig Araibis isteach in ionad an Aramais mar lingua franca sa Mheán-Oirthear. Maireann an Aramais, áfach, fós mar teanga litríochta agus reiligiúnach idir na Giúdaigh, agus Críostaithe ansin. Tá sé fós álabhairt i bpobail bheaga sna tíortha luaite thuas.

## [athraigh] Corás Scríofa

Bhí an aibítir Aramais is luaithe bunaithe ar an Aibítir Phoeníachánach. Le rith na blianta fuair an Aramais a chuid blas féin. Thóg lucht na hIosraelacha dá aibítir féin ina dteanga féin. Anois tá an aibítir seo níos cáiulúla faoin ainm An aibítir Eabhraise. Sin an córas scríofa a úsáideach san Aramais sa Bhíobla.

Comh maith le sin, rinne phobaill Críostaithe a slí scríofa féin. Tugtar an aibítir Siríacha air.

I rith na haoise d'úsáid pobaill áirithe aibítirthe difriúla chun an Aramais a scríobh. Tóg mar cás, le déanaí scríobhadh Turoyo (canúint nua an Aramais) san aibítir Rómhánach.

## [athraigh] Stair

Leabhar as aibítir Siríacha ón chéad aois déag

Roinntear stair na hAramaise ina thrí príomh-chuid:

- Sean-Aramais: (1100 RC–200 AD):
  - Aramais an Bhíobla sa Bhíobla Eabhraise.
  - Aramais Íosa.

- Mion-Aramais(200–1200):
  - Siríachais na litríochte.
  - Aramais na Talmudanna, Targumim, agus Midrashim.

- Aramais Reatha (1200–inniú):
  - Neart teangacha áitiúla.

### [athraigh] Sean-Aramais

Clúdaíonn an tSean-Aramais trí haoiseanna déag den teanga. Roghnaítear an tamall ollmhór seo mar chlúdaíonn sé gach saghas Aramais atá inniú díobhaí go héifeachtach. Ba é 500 RC príomh-chor cinniúnach na Sean-Aramaise, nuair a ghluais Aramais Ársa (teanga na hAraim) go Aramais Impireactacha (teanga d'impireachtaí cumhachtaigh). Tháinig na canúintí labhartha éagsúla den tSean-Aramais isteach san ionad feiceála nuair a ghlac an Gréigis an Aramais mar teanga an chumhacht sa réigiún.

### [athraigh] Mion-Aramais

Tógtar an tríu haois AD mar theorainn idir an Sean-Aramais agus an Mion-Aramais. I rith na haoise sin thosaigh cineál de canúintí éagsúla na hAramaise ag athrú. Fuair na teangacha a bhí mar sliocht den Aramais Impireachtacha bás, agus thosaigh teangacha áitiúla an Oirthear agus an Iarthar ag cruthú a gcuid litríochtaí nua beo. Neamhcosúil leis an t-uafás canúintí de Sean-Aramais, tá an-chuid eolais againn faoin stór focal agus gramadach a bhí i bhfeidhm sa Mhion-Aramais.

### [athraigh] Aramais Reatha

Labhraíonn níos mó ná ceithre céad míle daoine Aramais sa lá atá inniú ann. Is Giúdaigh, Críostaithe, Moslammaigh agus Mandaeigh iad ag maireachtaint i gceantair iargúlta agus ag caomhnaigh a dtradisiúin le preasanna chlódóireachta, agus inniú meáin chumarsáide leictreonach. Tá na teangacha d'Aramais Reatha (nó Nua-Aramais) anois níos faide i dtuiscint óna gcéile ná a raibh siad riaimh. Ní raibh an chéad dá aoiseanna deirneacha go maith do cainteoirí na hAramaise. Lean an éagobhsaíochtaí forleathan sa Mhion-Oirthear ar aghaidh go deoraíocht ar fud an domhain de chainteoirí na hAramaise. Tá an bhliain 1915 tabhachtach ach go háirithe do Chríostaithe a labhraíonn Araraise ar a dtugtar Sayfo (claidheamh i Siríachas); d'fulaing gach grúpa Críostaíochthe a bhí ag maireachtaint in Oirthear na Tuirce faoin crá a thárla ag deireadh an Impirecht Otománach. Is bliain tabhachtach leis é 1950 do Ghiúdaigh a labhraíonn Aramais: nuair a chruthadh an Iosrael chuaigh a lán Giúdaigh a labhair Aramais ansin. Áfach, leis an turas go hIosrael ghlac Nua-Eabhrais ionad na hAramaise mar teanga i measc a bpáistí. Tá bás an-chuid canúintí Giúdaithe le feiscint go luaith.

## [athraigh] Féach freisin ar

- Teangacha Seimíteacha
- Aram

### [athraigh] Córas scríofa

- Aibítir Aramais
- Aibítir Eabhraise
- Aibítir Phoeníachánach

### [athraigh] Sa Litríocht

- Leabhar Dainéil
- Leabhar Eazrá
- An Talmud
- An Midrash

Tá Vicipéid le fáil as Aramais freisin
Retrieved from "http://ga.wikipedia.org../../../a/r/a/Aramais.html"

Catagóirí: Glanadh na Vicipéide | Teangacha

##### Views

- Alt
- Plé
- Leagan reatha

##### Cuardaigh

##### I dteangacha eile

- العربية
- ܐܪܡܝܐ
- Asturianu
- Български
- Brezhoneg
- Català
- Česky
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- English
- Esperanto
- Español
- Euskara
- Suomi
- Français
- Galego
- עברית
- Hrvatski
- Հայերեն
- Bahasa Indonesia
- Italiano
- 日本語
- 한국어
- Latina
- Lietuvių
- Bahasa Melayu
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Svenska
- தமிழ்
- ไทย
- Türkçe
- Українська
- ייִדיש
- 中文