Iúpatar (pláinéad) - Vicipéid

# Iúpatar (pláinéad)

### Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.

Iúpatar
Roghnaigh an íomhá chun a thuilleadh eolais a fháil
Tréithe fithise (Aga J2000)
Ais leathmhór | 778,412,027 km 5.203 363 01 AR
Imlíne fithise | 4.888 Tm (32.675 AR)
Éalárnacht | 0.048 392 66
Peirihéilean | 740,742,598 km 4.951 558 43 AR
Apaihéilean | 816,081,455 km 5.455 167 59 AR
Tréimhse fithiseach | 4335.3545 lá (11.87 a)
Tréimhse shionadach | 398.86 lá
Meánthreoluas fithiseach | 13.050 km/s
Treoluas fithiseach uas. | 13.705 km/s
Treoluas fithiseach íos. | 12.440 km/s
Claonadh | 1.305 30° (6.09° ó mheánchiorcal na Gréine)
Fad an nóid éiritheaigh | 100.556 15°
Argóint an pheirihéilin | 274.197 70°
Méid satailítí | 63
Tréithe fisiceacha
Trastomhas meánchriosach | 142,984 km [1] (11.209 sin den Domhan)
Trastomhas polach | 133,709 km (10.517 Earths)
Oblátacht | 0.064 87
Achar dromchla | [[1 E16 m²|6.14×1010]] km2 (120.5 sin den Domhan)
Toirt | 1.338×1015 km3 (1235.6 sin den Domhan)
Mais | 1.899×1027 kg (317.8 sin den Domhan)
Meándhlús | 1.326 g/cm3
Domhantarraingt mheánchríosach | 23.12 m/s2 (2.358 g)
Treoluas éalaithe | 59.54 km/s
Tréimhse rothlaithe | 0.413 51 lá (9 uair 55.5 nóim)
Treoluas rothlaithe | 12.6 km/s = 45,262.6 km/h (ag an mheánchiorcal)
Claonadh aiseach | 3.13°
Dronairde den pol thuaidh | 268.05° (17 u 52 nóim 12 s)
Diallas | 64.49°
Ailbéideacht | 0.52

Meántheocht
dromchla

íos. | meán | uas.
--- | --- | ---
110 K | 152 K | N/A K

Tréithe atmaisféaracha
Brú atmaisféarach | 70 kPa
Hidrigin | ~86%
Héiliam | ~14%
Meatán | 0.1%
Galuisce | 0.1%
Amóinia | 0.02%
Eatán | 0.0002%
Foisfín | 0.0001%
Suilfíd hidrigine | <0.0001%

Is é Iúpatar an cúigiú pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras, agus an ceann is mó de na pláinéid ar fad. Ba é Iúpatar (Jupiter) Rí na nDéithe ag na Rómhánaigh. Is é Iúpatar an ceathrú réad is gile sa spéir agus bhí daoine ábalta é a fheiceáil ó thús ama. D'fhéach Galileo Galilei air trí theileascóp sa bhliain 1610 agus chonaic sé go raibh ceithre ghealach aige. Tugtar gealacha Galileo orthu sin i gcónaí (Io, Europa, Ganymede agus Callisto). Ba é seo an chéad uair a chonacthas go raibh rudaí ag dul timpeall ar phlainéad eile seachas an domhan agus ba athrú réabhlóideach é ar an léargas a bhí ag daoine ar an ollchruinne go dtí sin, mar gur creideadh go raibh an domhan i lár agus gach rud eile, an ghrian san áireamh, ag dul timpeall air.

Is plainéad gáis é Iúpatar, gan aon dromchla soladach, cé go bhfuil croílár cloiche istigh ann. Uaireanta, tugtar gásfhathaigh ar phláinéid den chineál seo sa ghrianchóras, agus tá ceithre cinn acu ann: Iúpatar, Satarn, Úránas agus Neiptiún. Is iad na scamaill san atmaisféar atá le feiceáil ón domhan. Hidrigin (90%) agus héiliam (10%) ar fad atá sa phlainéad seachas blúirí bídeacha de gháis eile, uisce, agus amóinia. Tá Iúpatar 142,984 chiliméadar ar trastomhas, agus is ionann a mhais agus 317.8 domhan. Bíonn sé 778 milliún ciliméadar ón nGrian, ar meán. Tá an lá an-ghearr – 9 n-uair agus 55 nóiméad, agus tá bliain Iúpatair cothrom le 11.86 bliana de chuid an domhain. -108°C an mheánteocht atá ann.

Tagann níos mó fuinnimh as Iúpatar i bhfoirm gathaíochta ná mar a fhaigheann sé ón ghrian. Tá fáinní beaga dorcha timpeall ar Iúpatar ach níl siad le feiceáil ón domhan mar atá cuid Satarn.

Tá 63 shatailít ag Iúpatar, nuair a seiceáladh an uair dheireanach é, ach bíonn cinn nua á n-aithint go minic. Is gnách folúsghlantóir an spáis a thabhairt ar Iúpatar, nó baineann sé den spás an chuid is mó de na scuabréaltaí agus de na hastaróidigh a d'fhéadfadh dochar a dhéanamh don Domhan. Chonacthas sampla maith den obair seo i Mí Iúil 1994, nuair a bhuail an scuabréalta Shoemaker-Levy 9 faoi Iúpatar.

Is síol é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.
Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.

athraigh Grianchóras
Pláinéid: Mearcair - Véineas - an Domhan - Mars - Iúpatar - Satarn - Úránas - Neiptiún
Abhacphláinéid: Ceres - Plútón - Eris
Eile: An Ghrian - An Ghealach - Crios astaróideach - Cóiméad - Crios Kuiper - Scamall Oort

Retrieved from "http://ga.wikipedia.org../../../i/%C3%BA/p/I%C3%BApatar_%28pl%C3%A1in%C3%A9ad%29.html"

Catagóirí: Síolta | Pláinéid | Iúpatar

##### Views

- Alt
- Plé
- Leagan reatha

##### Cuardaigh

##### I dteangacha eile

- Afrikaans
- Alemannisch
- Aragonés
- Anglo Saxon
- العربية
- Asturianu
- Български
- বাংলা
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Česky
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Føroyskt
- Français
- Gàidhlig
- Galego
- ગુજરાતી
- עברית
- हिन्दी
- Hrvatski
- Magyar
- Հայերեն
- Bahasa Indonesia
- Ilokano
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- Basa Jawa
- ქართული
- 한국어
- Kurdî / كوردي
- Kernewek
- Latina
- Lëtzebuergesch
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- മലയാളം
- मराठी
- Bahasa Melayu
- Malti
- Nahuatl
- Plattdüütsch
- नेपाली
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Kapampangan
- Polski
- Português
- Runa Simi
- Română
- Русский
- Sicilianu
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- Kiswahili
- தமிழ்
- Тоҷикӣ
- ไทย
- Tagalog
- Türkçe
- Oyghurque
- Українська
- Tiếng Việt
- 中文
- Bân-lâm-gú
- 粵語