Pira Dehderî - Wîkîpediya

# Pira Dehderî

### Ji Wîkîpediya

Navê pira kevn an jî dîrokî ya Amedê pira Dehderî ye. Ji bo deh çaviyên wê yên avê hene, jê re gotine pira Dehderî. Pira Dehderî, li derî bajêr, li alyê başûr, ji Derê Mêrdînê 3 km ji bajêr dûr e. Dirêjiya pirê 180 metre û firehiya wê jî 7-8 metre ye. Pir ji kevirên bazalt ên birî hatiye çekirin. Bi kevirên sêgoşe li hev hatine siwar kirin. Di lengerên pirê de dîwarên taybetî hatine çêkirin. Pir du beş e. Beşê aliyê rojhilat û beşê aliyê rojava. Di nav van herdu beşan de stûneke bi taybetî heye û ev stûn herdu beşan bi hev girê dide. Ji bo şîpa avê bi hêz li aliyê rojavayê pirê dixe, dîwarê vî alî stûr û çaviyên wê firehtir hatine çekirin. Gelek dîrokzan û bi taybetî ji wan dîrokzanan Niebuhr dinivîse ku pira Amedê bi qasî dîroka bajêr kevn e. Lêbelê ev pira Dehderî ya ku niha hîn jî heye ne ya yekem e; ev di dema dewleta Kurd a Merwaniyan de hatiye çêkirin an jî hatiye tamîr kirin.

Dîrokzan M. Van Berchem û Albert Gabrîel dinivîsin ku di dema antîk de ev pir hebûye lê her cara ku hêzên ku dor li bajarê Amedê pêçane û xwestine bajar bigrin, pira hebûye xerab kirine. Piştre dema ku bi paş ve vekişiyane pir ji nû ve hatiye çekirin an jî hatiye tamîr kirin. Yanî di her şerê ser Amedê de, pira Amedê ji dijmin re bûye hedefa yekemîn. Wek tê zanîn di sala 974an de çaxa ku împaratorê Bîzansî Juannes Tzîmîsces dor li Amedê pêçabû, pir hilweşandibû. Nivîsara ku di sala 1065an de li ser dîwarê pirê hatiye kolandin û heta îro jî hîn heye û destnîşan dike ku pir ji aliyê padîşahê Merwaniyan Nîzamuldewle ve hatiye çêkirin, weha ye:

Kurdiya wê weha ye:

“Ji bo rehmet û xêra xwedê qezenc bike, emîrê me yê hêja, efendiyê me(?), nîzama dîn, hêzdarê dewletê... Îzetê îslamê (Xwedê emrê wî dirêj bike, serkeftina wî ezîz bike û jê re hîdayet bike)... ji bo çêkirinê emir daye, pere serf kiriye. Ev jî... di bin berpirsiyariya qadî Ebdul Hesen Evdulvahîd de û ji aliyê westayê dîwaran Sacerê(?)* kurê Ubeyd ve di sala 457an** de hatiye çekirin.”

Belê, çemê Dîclê ji bo Amediyan pîroz tê dîtin. Xelk bawer dike ku ava Dîclê raste rast diçe bihuştê (cenetê). Xwedê û firîşteyên (melekên )xwe li bihuştêne. Li ser bingeha ve baweriyê jin û keçên amedî êvara cejna qurbanê li ser kaxez daxwaz û gilinameyên xwe dinivîsin û diçin ser pira Dehderî. Dest bi dueyan dikin û nameyên xwe yên amadekirî di pirê re davêjin jêr, name bi avê re diçin bihuştê. Nameyên ku bi ava re birê dikin, di demeke nêzîk de digihên destê Xwedê û daxwaz û dueyên wan qebûl bibin.

Wek di wêneyan de jî baş xuya dike, pira Dehderî ya dîrokî, bi salan e ku nehatiye tamîr kirin û her ku diçe ber bi xerabûn û hilweşandinê ve diçe. Kamyonên mezin û giran û traktor bi barên xwe yên tijî ve, di ser re derbas dibin. Av jî binê lengerên wê dikole. Terk û tîş li kolon û lengeran ketine. Hinek kes bi krêder û dozeran axa derdora pirê dikolin û dibin. Hinek ciyên wê kirine ciyê qirş, qal û sergo. Heger bi lez û bez destwerdaneke neyê kirin heta çend sal paşê ev pira dîrokî dikare hilweşe û berhemeke meyê din jî ji navê wenda bibe. Pêwîst e ku şaredariya Amedê û dem û dezgehên navnetewî ku berhemên dîrokî diparêzin destê xwe sivik û lez bigrin û vê berhema hezar salan a dîrokî û bi taybetî ya kurdan biparêzin. Derdora pirê paqij bikin, rast bikin. Park û bexçeyan ava bikin û kulîlkan biçînin. Bala gel û turîstan bikşînin ser vê berhema dîrokî.

Amed Tîgrîs

## [biguherîne] Çavkanî û jêrenot

1. Sevket Baysanoglu, Diyarbakir tarihi, cilt 1 sayfa 221
2. http://www.diyarbekir.com
3. http://sur.dicle.edu.tr/
4. http://diyarbakir1.tripod.com

- hinek dinivîsin ku westayê pirê ne Sacarê Ubeyd e, Wusivê Ubeyd e.
  - 457 bi sala mîladî dike 1065.

Ji "http://ku.wikipedia.org../../../p/i/r/Pira_Dehder%C3%AE_60f4.html" hatiye standin.

Kategorî: Pir | Cihê Dîrokî

##### Views

- Gotar | گوتار
- Guftûgo | گوفتوگۆ
- Revîzyona niha

##### Lêbigere