भोंडल्याची गाणी - विकिपीडिया

# भोंडल्याची गाणी

### Wikipedia कडून

नवरात्र सुरु होते.दुर्गेची,अंबेची प्रतिष्ठापना होते. नऊ दिवस आदिशक्त्तीची आराधना करण्याचा हा सण!

पावसाळा संपत आलेला असतो,पीके तयार होत आलेली असतात.काही तयार झालेली असतात.बळीराजा खुशीत असतो.या काळात सूर्य हस्त नक्षत्रातून प्रवास करतो. हादगा त्याच्याशी सम्बन्धित आहे.पाउस परत जायची वेळ आल्याने रिकामे ढग मोठ्याने आवाज करु लागतात. म्हणून त्यास 'हत्तीचा पाउस' म्हणतात.[1]

घटस्थापनेच्या दिवसापासून संध्याकाळी अंगणात भोंडला खेळला जातो.एका पाटावर हत्ती काढून त्याची पूजा करतात.फेर धरुन पारंपारिक भोंडल्याची गाणी म्हणतात.

ऐलमा पैलमा गणेश देवा, माझा खेळ मांडू दे
करीन तुझी सेवा...

अशी गाणी गात शेवटी ...आडात पडला शिंपला,
आमचा भोंडला संपला!

याने सांगता व्हायची,आणि .सर्प म्हणे मी ....खिरापतीला काय ग? अशी विचारणा.मग एकेक पदार्थाची नावे घेत खिरापत ओळखण्याची चढाओढ.

शेवटी गोड कि तिखट ? अशा तहाच्या वाटाघाटी सुरु झाल्या कि जिचा भोंडला असयचा तिला अगदी धन्य वाटायचे.[2]

याच भोंडल्याचे हादगा,भुलाबाई असे प्रदेशानुसार स्वरुप बदलायचे. पाटावर हत्तीचे चित्र काढून फेर धरून गाणी म्हणायचो. यामध्ये छोट्या मुली, व आम्ही शाळेतल्या मुली असायचो. माझी आई रोज वेगवेगळ्या खिरापती करायची. म्हणजे पहिल्या दिवशी १, दुसऱ्या दिवशी २ अशा करत करत ९ व्या दिवशी ९ + १ खिरापत भरपूर खायला अशी करायची. फेर धरताना २ फेर व्हायचे. एक छोट्या मुलींचा व १ मोठ्या मुलींचा. सर्व गाणी म्हणायचो.[3]

'पारंपारिक भोंडल्याची गाणी' या पुस्तकात सौ. सुनंदा वैद्य यांनी अनेक गाणी संकलित केली आहेत. ही गाणी महाराष्ट्रभर म्हटली जात असल्याने पाठभेद असण्याची दाट शक्यता आहेत. १) ऐलमा पैलमा गणेश देवा माझा खेळ मांडिला करी तुझी सेवा, माझा खेळ मांडिला वेशीच्या दारी

२) अक्कण माती चिक्कण माती

३) एक लिंब झेलू बाई दोन लिंब झेलू

४) सासुऱ्याच्या वाटे कुचकुच काटे आज कोण पाहुणं आलं गं बाई आलं ग बाई

५) कार्ल्याचा वेल लाव ग सुने लाव ग सुने मग जा अपुल्या माहेरा माहेरा ६. अडकित जाऊ,खिडकीत जाऊ खिडकीत होता बत्ता..

७‌ श्रीकांता कमलाकांता असं कसं झालं...

८.आला माझ्या माहेरचा वैद्य...

९. राधा रुसली सुंदरी...

१०‌सासुबाई ,सासुबाई मला मूळ आलं ,धाडता का,धाडता का..?

११. हरीच्या नैवेद्याला केली जिलबी बिघडली... ८. आणा माझ्या माहेरचा वैद्य याची सुरुवात बहुतेक एके दिवशी काऊ आला बाई काऊ आला अशी आहे.

१२. कोथिंबीरी बाई गं आता कधी येशील गं ?

१३. अरडी गं बाई परडी, परडी एव्हढे काय गं, परडी एव्हढे मूळ गं, दारी मूल कोण गं ?

सुरुवातीला दागिने आणलेले असायचे. मग जसे मिक्सर, फीज, वॉशिंग मशीन घरोघरी यायला लागले तसे दागिन्यांना कोणी किंमत देईनासे झाले. शेवटी मात्र नवऱ्याकडून मंगळसूत्र कायम राहिले. सध्या तेही बदलले असल्यास कल्पना नाही.

१४. नणंदा भावजया दोघी जणी घरात नव्हतं तिसरं कोणी
शिंकाळ्यातलं लोणी खाल्लं कोणी ....

१५. शिवाजी आमुचा राजा
त्याचा तो तोरणा किल्ला
किल्ल्यामधे सात विहिरी
विहिरीमधे सात कमळे
एक एक कमळ तोडिलं
भवानी मातेला अर्पण केलं
भवानी माता प्रसन्न झाली
शिवाजी राजाला तलवार दिली
तलवाऽऽरंऽऽ घेऊनी आला
हिंदूंचाऽऽ राजा तो झाला

१६. कृष्णा घालीतो लोळण, यशोदा आली ती धाऊन
काय रे मागतोस बाळा तुला देते मी आणून
आई मला चंद्र दे आणून, त्याचा चेंडू दे करून
असलं रे कसलं मागणं तुझं जगाच्या वेगळं
आई मला विंचू दे आणून त्याची अंगठी दे करून
असलं रे कसलं मागणं तुझं जगाच्या वेगळं
आई मला साप दे आणून त्याचा चाबूक दे करून
असलं रे कसलं मागणं तुझं जगाच्या वेगळं

## [संपादन] ऐलमा पैलमा

ऐलमा पैलमा गणेश देवा
माझा खेळ मांडू दे करीन तुझी सेवा
माझा खेळ मांडिला वेशीच्या दारी
पारवे घुमती बुरजावरी
गुंजावाणी डोळ्यांच्या सारविल्या टिका
आमच्या गावच्या भुलोजी नायका
एवि निघा, तेवि निघा, कांडा तीळ, बाई तांदुळ घ्या
आमच्या आया तुमच्या आया खातील का दुधोंडे
दुधोंड्याची लागली टाळी, आयुष्य दे बा वनमाळी
माळी गेला शेता भाता, पाऊस पडला येताजाता
पड पड पावसा थेंबोथेंबी, थेंबोथेंबी आळव्या लोंबी
आळव्या लोंबती अंगणी, आळव्या तुझी सात कणसं
भोंडल्या तुझी सोळा वर्षं
अतूला मतूला चरणी घातुला, चरणीचे सोंडे
हातपाय खणखणीत गोंडे
एक एक गोंडा विसाविसाचा
साडे नांगर नेसायाचा
नेसा ग नेसा बाहुल्यांनो
वरीस वर्ष पावल्यांनो.

### [संपादन] पाठभेद

डॉ. सरोजिनी बाबर ह्यंनी संपादित केलेले 'भोंडला-भुलाबाई' नावाचे पुस्तक महाराष्ट्र राज्य लोकसाहित्य समितीने १९७९ साली प्रकाशित केले होते. त्यात ह्या गाण्याचे बरेच पाठभेद दिले आहेत. जिथे तुम्ही दिलेल्या ओळींपेक्षा वेगळ्या ओळी दिसल्या त्याच फक्त उद्धृत करतो[4] :

1.पारवणी बाळाचे गुंजावाणी डोळे
गुंजावाणी डोळ्यांच्या गुंफिल्या टिक्का
2.एवीन गाय तेवीन गाय
कांडा तीळ बाई तांदुळ कांडा....
...आयुष्य देरे बा माळी...
...आळव्या लोंबती अंकणा
अंकणा तुझी सात कणसं...
3.पारवाळ फकिराचे गुंजावाणी डोळे...
...थेंबोथेंबी आल्या लोंबी
आल्या लोंबी कांडूया
मोदक त्याचे बनवूया
हादग्या देवा अर्पूया
4एवी निंद्या तेवी निंद्या...
...खातील काय दुध उंडे
उंड्याशी लागली टाळी
औषढ दे रे बा माळी...
...आळ्या लोंबती आंखण (आंकण)
आंखणा तुझी सात कणसें
हातग्या तुझी सोळा वर्षे

- [5]

आळव्या लोंबती अंगणी, आळव्या तुझी सात कणसं
भोंडल्या तुझी सोळा वर्षं

आळव्या लोंबती अंगणा, अंगणा तुझी सात वर्ष

एक एक गोंडा विसाविसाचा
साडे नांगर नेसायाचा

१.साड्या डांगर नेसायाचा
२.साऱ्या नांगर नेसायाचा

नेसा ग नेसा बाहुल्यांनो
वरीस वर्ष पावल्यांनो.

अडीच वर्ष पावल्यांनो.

## [संपादन] संदर्भ

[6] [7]

Retrieved from "http://mr.wikipedia.org../../../%E0%A4%AD/%E0%A5%8B/%E0%A4%82/%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%80_%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%80.html"

वर्ग: मराठी साहित्य

##### Views

- लेख
- चर्चा
- आताची आवृत्ती

##### शोध