वाळवंट - विकिपीडिया

# वाळवंट

### Wikipedia कडून

वाळवंट हे अनेक भौगोलिक रचनांपैकी एक असून पृथ्वीचा बराच भूभाग वाळवंटांनी व्यापला आहे. तथापि वाळवंट हा शब्द केवळ वाळूने व्यापलेल्या प्रदेशालाच लागू होत नाही तर इतर काही भौगोलिक रचनादेखील वाळवंट या संज्ञेत येतात.

## [संपादन] प्रकार

वाळवंटांची दोन मुख्य प्रकारांमध्ये विभागणी करता येते.

### [संपादन] उष्ण वाळवंटे

वाळूने व्यापलेला प्रदेश ही व्याख्या केवळ उष्ण वाळवंटांसाठीच लागू होते. नावाप्रमाणे उष्ण वाळवंटातील तापमान अतिउष्ण ते शीत या पट्ट्यात येते.

#### [संपादन] वैशिष्टे

सर्वसाधारणपणे उष्ण वाळवंटाची पुढील वैशिष्टे सांगता येतील.

- भौगोलिक वैशिष्टे

  1. वाळूने व्यापलेला प्रदेश. वाळूच्या टेकड्या आणि त्यावरील वैशिष्ठपूर्ण अशा वळ्या
  2. हवेतील बाष्पाचे आणि जमिनीतील [आद्रता|आद्रतेचे]] अत्यल्प प्रमाण
  3. वर्षभरातील पावसाची अत्यल्प सरासरी
  4. विषम तापमान (कमाल आणि किमान पातळीमधील फरक ३० ते ६० अंश सेल्सिअस पर्यंत)
  5. अत्यंत कमी वेळात निर्माण होणारी आणि नष्ट होणारी वाळूची प्रचंड वादळे
  6. दिवसा अत्यंत उष्ण अशी हवा आणि त्यामुळे होणारे परिणाम उदा. मृगजळ
  7. क्वचितच दिसणारे मरूस्थल किंवा ओऍसिस (Oasis)

- जैविक वैशिष्टे

अत्यंत विषम आणि प्रतिकूल वातावरणातही जीवसृष्टीला टिकवून ठेवणारे वनस्पती आणि प्राणी वाळवंटाच्या जैविक वैशिष्टांमध्ये समाविष्ट होतात.

  1. निवडुंग कुटुंबातील, ताड कुटुंबातील (उदा. खजूर) तसेच काही खुरटी, काटेरी झुडुपे वाळवंटातील सर्वत्र आढळणाऱ्या वनस्पती आहेत.
  2. सरडा, साप या सारखे सरपटणारे प्राणी
  3. उंदीर, खार या सारखे कृदंत वर्गातील प्राणी
  4. गिधाडे, गरूड, यांच्यासारखे उड्डाणाचा लांब पल्ला असणारे पक्षी
  5. काही वैशिष्टपूर्ण कीटकदेखील मरूस्थलापासून काही अंतरावपर्यंत दिसतात
  6. मरूस्थलाजवळील जैवसंपदा मात्र अनेक प्रकारे वेगळी असू शकते, उदा. बदकासारखे पक्षी.

### [संपादन] शीत वाळवंटे

टुंड्रा प्रदेश, आर्क्टिक प्रदेश वगैरे सारखे भाग शीत वाळवंटात येतात. येथे वाळूच्याऐवजी बर्फ पसरलेला असतो.

Retrieved from "http://mr.wikipedia.org../../../%E0%A4%B5/%E0%A4%BE/%E0%A4%B3/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A4%82%E0%A4%9F.html"

वर्ग: वाळवंट

##### Views

- लेख
- चर्चा
- आताची आवृत्ती

##### शोध