Aluminium - Wikipedia

# Aluminium

### Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket

13 | Magnesium ← Aluminium → Silisium
B ↑ Al ↓ Ga
Heile tabellen

Generelle eigenskapar
Namn, kjemisk symbol, atomnummer | Aluminium, Al, 13
Kjemisk serie | Metall
Gruppe, periode, blokk | 13, 3, p
Tettleik, hardleik | 2700 kg/m3, 2,75 (ikkje SI)
Utsjånad | Sølvgrått
Atomeigenskapar
Atommasse | 26,981538 u (ikkje SI)
Atomradius (berekna) | 125 (118) pm
Kovalent radius | 118 pm
Ioneradius | 53 pm (ladning: +3)
van der Waals radius | (?) pm
Elektronkonfigurasjon | [Ne]3s23p1
Elektron per energinivå | 2, 8, 3
Oksidasjonstrinn (oksid) | +3 (amfotært)
Krystallstruktur | Kubisk flatesentrert
Fysiske eigenskapar
Tilstandsform | Fast stoff
Smeltepunkt | 933,47 K (660,32°C)
Kokepunkt | 2792 K (2519°C)
Molart volum | 10,0 cm3/mol
Fordampingsvarme | 293,4 kJ/mol
Smeltevarme | 10,79 kJ/mol
Damptrykk | 2,42·10-6 Pa ved 933 K
Ljodfart | 5100 m/s ved °C
Diverse eigenskapar
Elektronegativitet | 1,61 (Paulings skala)
Spesifikk varmekapasitet | 900 J/(kg·K)
Elektrisk konduktivitet | 37,7 MS/m
Termisk konduktivitet | 237 W/(m·K)

Ioniseringspotensial

584 kJ/mol
1823 kJ/mol
2751 kJ/mol
11584 kJ/mol
14837 kJ/mol
18384 kJ/mol
23302 kJ/mol
27465 kJ/mol
31905 kJ/mol
38464 kJ/mol
42661 kJ/mol

Mest stabile isotopar

Iso- top | Naturleg førekomst | Halverings- tid (ikkje SI) | NM | NE MeV (ikkje SI) | NP
--- | --- | --- | --- | --- | ---
26Al | (kunstig) | 717 000 år | ε | 4,004 | 26Mg
27Al | 100% | (stabil)

SI-einingar og STP er brukt unntatt der det er avmerka

Aluminium er eit metallisk grunnstoff med sølvfarga glans. I kontakt med luft vert eit tynt oksidasjonslag danna på overflata. Dette hindrar vidare korrosjon. Aluminium veg omtrent ein tredel av stål og kopar. I rein form har aluminium liten styrke. For det meste vert derfor aluminiumlegeringar som er smibare og lette å bearbeide nytta i maskiner og ved støyping. Aluminium har utmerka korrosjonsmotstand og held lenge. Det er ikkje magnetisk.

## [endre] Produksjon

Aluminium er det fjerde vanlegaste grunnstoffet på jorda. Det finst i store mengder i jordskorpa. Likevel ante ingen nokonting om eksistensen av dette grunnstoffet før Humphry Davy oppdaga det på 1800-talet. Dette nye, blanke metallet var lenge uhyre verdifullt; t.d. demonstrerte den franske keisarfamilien rikdomen sin gjennom å byta ut sølvtyet sitt med bestikk av aluminium. Etterkvart som produksjon av aluminium auka i omfang gjekk prisen fort ned.

Aluminiumoksid framstilt frå bauxitt vert brukt til produksjonen. Amerikanaren Charles Hall og franskmannen Paul Héroult kom i 1886, uavhengig av kvarandre, fram til ein elektrolytisk prosess for framstilling av aluminium. Denne vert kalla Hall-Héroult-prosessen og er framleis i bruk. Kryolitt løyser aluminiumoksid ved ein temperatur som gjer industriell produksjon praktisk mogleg. Aluminiumion vert redusert til aluminiummetall ved katoden.

Prosessen er ikkje problemfri. Særleg utslepp av fluor har vore eit problem. I tillegg kan produksjonen føra til utslepp av svoveldioksid, tjøre, PAH og sot. Nyare teknologi reduserer desse problema. I tillegg er produksjonen energikrevjande.

I Noreg vert aluminium mellom anna produsert i Høyanger, Sunndalsøra, Karmøy, Husnes og Årdal. Aluminium er virkelig et moderne materiale — lett, sterkt og lett å forme, og en god leder av både varme og strøm. Det er også umagnetisk, korrosjonsbestandig, hygienisk og resirkulerbart. Det er så lett at konstruksjoner i aluminium typisk veier rundt en tredjedel av tilsvarende produkter i stål.

## [endre] Sjå òg

- Periodesystemet
- Grunnstoffliste
- Isotoptabell

| Denne kjemiartikkelen er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia å vekse seg stor og sterk gjennom å utvide han. Sjå òg: Oversyn over kjemispirer.

Henta frå «http://nn.wikipedia.org../../../a/l/u/Aluminium.html»

Kategoriar: Grunnstoff | Metall | Uedle metall | Kjemispirer | Spirer 2007-04

##### Views

- Innhaldsside
- Diskusjon
- Noverande versjon

##### Søk

##### På andre språk

- ‪Norsk (bokmål)‬
- Svenska
- Dansk
- Afrikaans
- العربية
- Asturianu
- বাংলা
- Bosanski
- Български
- Català
- Česky
- Corsu
- Cymraeg
- Deutsch
- Eesti
- Ελληνικά
- English
- Español
- Esperanto
- Euskara
- فارسی
- Français
- Gàidhlig
- Galego
- 한국어
- Հայերեն
- Hrvatski
- Ido
- Bahasa Indonesia
- Íslenska
- Italiano
- עברית
- Kiswahili
- Kurdî / كوردي
- Latina
- Latviešu
- Lëtzebuergesch
- Lietuvių
- Lojban
- Magyar
- Македонски
- മലയാളം
- Bahasa Melayu
- Nederlands
- 日本語
- Novial
- Oyghurque
- O'zbek
- Plattdüütsch
- Polski
- Português
- Ripoarisch
- Română
- Русский
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Suomi
- தமிழ்
- ไทย
- Tiếng Việt
- Тоҷикӣ
- Türkçe
- Українська
- 粵語
- 中文