1905 - Wikipedia

# 1905

### Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket

1905

- Kultur i 1905
- Samfunn i 1905
- Vitskap i 1905
- Verda i 1905

## [endre] Hendingar

### [endre] Utlandet

Den blodige sundagen i St. Petersburg: Soldatane til tsaren opna eld mot tusvenvis av demonstrantar.

- Albert Einstein publiserte sin vidgjetne relativitetsteori.
- 2. januar: Den russiske flåtebasen Port Arthur kapitulerte i den russisk–japanske krigen.
- 22. januar: 200 000 russiske arbeidarar marsjerte til vinterpalasset i St. Petersburg der dei blei skotne på av troppane til tsaren. Hundrevis døydde. Denne hendinga var den første russiske revolusjonen.
- 26. januar: Cullinandiamanten blei funnen i ei gruve nær Pretoria i Sør-Afrika.
- 3. mars: Den russiske tsaren aksepterte å skapa ei folkevald forsamling — Dumaen.
- 4. april: Eit jordskjelv med styrke 7,8 på Richterskalaen i Kangra-området i det nordlege India kravde nær 20 000 dødsoffer.
- 15. mai: Las Vegas i Nevada blei grunnlagt.
- 27. mai: Den japanske flåten under befalet til general Tojo beseira den russiske austersjøflåten under befal av admiral Rozjdestvenskij ved Tsushima i Koreasundet. Det russiske nederlaget blei slutten på den russisk–japanske krigen.
- 5. september: Med meklinga av den amerikanske presidenten Theodore Roosevelt blei det slutta fred mellom Russland og Japan i Portsmouth i USA. Den russisk-japanske krigen var over.
- 8. september: Eit jordskjelv med styrke 7,9 i Calabria i Italia kravde ca 2 500 dødsoffer.
- 26. oktober: Kong Oscar II av Sverige sa frå seg den norske krona og tok eit nytt valspråk: «Sveriges Väl!»
- 30. oktober: Russlands Tsar Nikolaus II proklamerte det såkalte oktobermanifestet.
- 28. november: Det irske nasjonalistpartiet Sinn Féin blei grunnlagt.
- 5. desember: Sir Henry Campbell-Bannerman blei statsminister i Storbritannia.

### [endre] Noreg

Norsk postkort frå 1905.

- Unionsoppløysinga i 1905 – Den norske unionen med Sverige tok slutt.
- 15. januar: Eit stort ras i Loen drap 61 menneske.
- 7. juni: Stortinget erklærte unionen med Sverige for oppløyst. Stortinget gav Christian Michelsen si regjering i oppdrag å overta styringa mellombels inntil nytt statsoverhovud var på plass.
- 12.-13. august: Ei folkerøysting gjev 368 208 ja og 184 nei til oppløysing av unionen.
- 16. oktober: Etter krigshissing og harde forhandlingar vart den norske unionen med Sverige formelt oppløyst då den svenske riksdagen anerkjente Noreg som eigen stat.
- 12. november: Ei folkerøysting om republikk eller kongedøme gav fleirtal for kongedømme. 259 563 for monarki og 69 264 for republikk.
- 18. november: Stortinget valde samrøystes den danske prins Carl til konge (Som konge heitte han Haakon VII av Noreg).
- 25. november: Haakon VII og familien hans kom til Kristiania (det noverande Oslo).

- Kari og Nils H. Lerum starta ein liten landhandel i kjellaren i huset sitt i Luster. Landhandelen skulle med åra utvikle seg til å verte hushaldingskonsernet Lerum Fabrikker, med hovudsete i Sogndal.

## [endre] Fødde

Den viktige SN-generalsekretæren Dag Hammarskjöld var fødd i 1905.

- 21. januar: Christian Dior, fransk modeskapar
- 29. januar: Barnett Newman, amerikansk kunstnar
- 2. februar: Ayn Rand, russisk-amerikansk filosof og forfattar
- 3. februar: Arne Beurling, svensk matematikar.
- 9. februar: Adolf Ehrnrooth, finsk krigsveteran, general i infanteriet
- 19. februar: Karen Rasmussen, svensk-norsk skodespelar
- 15. mars: Berthold Schenk von Stauffenberg, tysk jurist og nazi-motstandar,
- 18. mars: Robert Donat, britisk skodespelar
- 19. mars: Albert Speer, tysk nazistisk politikar og arkitekt
- 23. mars
  - Lale Andersen, tysk songar
  - Eulalia Bunnenberg, tysk skodespelar og songar
- 12. april: Inger Hagerup, norsk forfattar
- 8. mai: Red Nichols, amerikansk jazzkornettist
- 15. mai: Joseph Cotten, amerikansk skodespelar
- 16. mai
  - Herbert Ernest Bates, britisk journalist, forfattar og manusforfattar
  - Henry Fonda, amerikansk skodespelar
- 21. juni: Jean-Paul Sartre, fransk forfattar og nobelprisvinnar
- 25. juli Elias Canetti, tyskspråkleg forfattar og nobelprisvinnar
- 29. juli: Dag Hammarskjöld, generalsekretær i SN og nobelprisvinnar
- 22. august: John Lyng, norsk politikar og statsminister
- 25. august: Faustina Kowalska, polsk nonne og katolsk helgen
- 31. august: Robert Bacher, amerikansk kjernefysikar
- 3. september: Carl David Anderson, amerikansk fysikar og nobelprisvinnar
- 18. september: Greta Garbo (eig. Greta Gustafsson), svensk filmskodespelar
- 22. oktober: Karl Guthe Jansky, amerikansk fysikar
- 9. november: Roger Edens, amerikansk komponist, filmprodusent, manusforfattar og skodespelar
- 17. november: Prinsesse Astrid, seinare dronning Astrid av Belgia.
- 19. november: Tommy Dorsey, amerikansk jazztrombonist og storbandsleiar
- 30. november: John Dickson Carr, britisk detektivforfattar
- 16. desember: Piet Hein, dansk kunstnar, diktar og ingeniør
- 18. desember: Hans Berndt von Haeften, tysk jurist og motstandsmann
- 24. desember: Howard Hughes, amerikansk filmprodusent, flygar, flyprodusent og industrileiar

## [endre] Døde

The Madonna of the Roses (1903) av William-Adolphe Bouguereau, som døydde i 1905.

- 22. mars: Antonin Proust, fransk politikar
- 24. mars: Jules Verne, fransk forfattar
- 14. april: Otto Wilhelm von Struve, russisk astronom
- 5. august: Anton Azbe, slovensk kunstnar
- 19. august: William Bouguereau, fransk målar
- 21. august: Julius Oppert, fransk orientalist
- 29. desember: Martin Wiberg, svensk mekaniker og oppfinnar

## [endre] Nobelprisar

- Fysikk: Philipp von Lenard, Tyskland
- Kjemi: Adolf von Baeyer, Tyskland
- Medisin: Robert Koch, Tyskland
- Litteratur: Henryk Sienkiewicz, Polen
- Fred: Bertha von Suttner, Austerrike

<< 1900-talet >>

<< 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 | 1910 | 1911 | 1912 | 1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 | 1920 | 1921 | 1922 | 1923 | 1924 | 1925 | 1926 | 1927 | 1928 | 1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 >>

Henta frå «http://nn.wikipedia.org../../../1/9/0/1905.html»

Kategoriar: 1900-talet | 1905 | 1900-åra

##### Views

- Innhaldsside
- Diskusjon
- Noverande versjon

##### Søk

##### På andre språk

- ‪Norsk (bokmål)‬
- Svenska
- Dansk
- Afrikaans
- العربية
- Aragonés
- Arpitan
- Asturianu
- Авар
- Azərbaycan
- বাংলা
- Беларуская
- ইমার ঠার/বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী
- Bosanski
- Brezhoneg
- Български
- Català
- Чăвашла
- Česky
- Corsu
- Cymraeg
- Deutsch
- Eesti
- Ελληνικά
- English
- Español
- Esperanto
- Euskara
- فارسی
- Føroyskt
- Français
- Frysk
- Furlan
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- 한국어
- Հայերեն
- हिन्दी
- Hrvatski
- Ido
- Ilokano
- Bahasa Indonesia
- Interlingua
- Иронау
- Íslenska
- Italiano
- עברית
- ქართული
- Kaszëbsczi
- Kernewek
- Kiswahili
- Kurdî / كوردي
- Latina
- Lëtzebuergesch
- Lietuvių
- Lumbaart
- Magyar
- Македонски
- मराठी
- Bahasa Melayu
- Nahuatl
- Nederlands
- नेपाल भाषा
- 日本語
- Nnapulitano
- Nouormand
- Novial
- Polski
- Português
- Reo Mā`ohi
- Ripoarisch
- Română
- Русский
- Sámegiella
- Shqip
- Сибирской
- Sicilianu
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Suomi
- Tagalog
- Tatarça
- ไทย
- Türkçe
- Українська
- O'zbek
- Vèneto
- Walon
- Žemaitėška
- 中文