คำเมือง - วิกิพีเดีย

# คำเมือง

### จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

สารานุกรมประเทศไทย
...

คำเมือง (กำเมือง)
อักษร: |
พูดใน: | ไทย พม่า ลาว
ดินแดน: | ภาคเหนือตอนบน (ไทย)
จำนวนคนพูดทั้งหมด: | 6 ล้าน

ตระกูลของภาษา:

ไท-กะได
คำ-ไท
บี-ไท
ไท-แสก
ไท
ไทตะวันตกเฉียงใต้
ไทกลาง-ตะวันออก
เชียงแสน
คำเมือง

ระบบการเขียน: | ตัวเมือง
รหัสภาษา
ISO 639-1: | ไม่มี
ISO 639-2: | `ไม่มี`
ISO/DIS 639-3: | —

| หน้านี้มีตัวอักษรภาษาอื่นที่อาจจะไม่แสดงผล จำเป็นต้องใช้ฟอนต์สำหรับภาษานั้น

คำเมืองเป็นภาษาถิ่นที่ใช้ในภาคเหนือตอนบน หรือภาษาในอาณาจักรล้านนาเดิม มักจะพูดกันมากใน เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน เชียงราย พะเยา น่าน ลำพูน ลำปาง ตาก และ แพร่ และยังมีการพูดและการผสมภาษากันในอุตรดิตถ์ สุโขทัย พิษณุโลก และเพชรบูรณ์อีกด้วย

คำเมืองมีไวยากรณ์เหมือนกับภาษาไทยกลางแต่ใช้คำศัพท์ไม่เหมือนกัน แต่เดิมได้ใช้คู่กับ ตั๋วเมือง,ตัวเมือง ซึ่งเป็นตัวอักษรเฉพาะของอาณาจักรล้านนา ซึ่งได้รับอิทธิพลจากพม่าเป็นส่วนมาก

## [แก้] ตัวอย่างคำศัพท์

### [แก้] จำนวนนับ

- 1 = นึ่ง
- 2 = สอง
- 3 = สาม
- 4 = สี่
- 5 = ห้า
- 6 = ฮก
- 7 = เจ๋ด
- 8 = แปด
- 9 = เก้า
- 10 = ซิบ
- 11 = ซิบเอ๋ด
- 20 = ซาว
- 21 = ซาวเอ๋ด

### [แก้] พืช ผัก ผลไม้

- มะละกอ = บะก้วยเต้ด
- กล้วยน้ำว้า = ก้วยอ่อง / ก้วยนิอ่อง
- มะตูม = บะปีน
- ส้มเขียวหวาน = ส้มเกลี้ยง เขียวหวาน
- แตงล้าน = ม่ะแต๋งซั้ง ( ร้านที่ทำให้เครือแตงพันขึ้นไป ทางเหนือเรียกว่า ซั้ง )
- น้อยหน่า = ม่ะหน้อแหน้ / น้อยแหน้
- บวบงู = ม่ะนอยงู
- มะเขือเปราะ = บะเขือผ่อย
- มะเขือยาว = บะเขือขะม้า - - ออกเสียง ม่ะเขือขะม่า / ม่ะเขือหำม้า
- มะระขี้นก = บะห่อย,บะลี้
- แตงกวา = บะแต๋ง
- กล้วย = เชียงใหม่ เรียก ก้วยใต้ ลำปาง เรียก ก้วยลิอ่อง หรือ ก้วย โก๊ย
- พุทรา = หม่ะตัน
- ละมุด = หม่ะมุด
- กระท้อน = บะตื๋น หมะต้อง
- มะปราง = หมากปราง,บะฝาง
- ฝรั่ง = บ่ะก้วย, บ่ะก้วยก๋า, บ่ะหมั้น, บะแก๋ว
- ขนุน = หม่ะหนุน,บ่ะหนุน
- มะพร้าว = หม่ะป๊าว
- ส้มโอ = บะโอ
- ฟักทอง = บะฟักแก้ว / บะน้ำแก้ว / น้ำแก้ว
- ฟักเขียว = บะฟักหม่น
- มะแว้ง = บะแขว้งขม
- มะเขือพวง = บะแขว้ง /บ่ะแขว้งกุลา
- ลูกยอ = หม่ะต๋าเสือ
- มะเขือเทศ = บะเขือส้ม
- กระท้อน = บะตึ๋น
- ตะไคร้ = จ๊ะไค
- คึ่นช่าย = ผักกะพึน,กำพึน (กะปึน)
- ผักตำลึง = ผักแคบ
- ชะพลู = ผักแค ใบปูนา ปูลิง

### [แก้] สัตว์

- จิ้งหรีด = จิ้กุ่ง,จิ้หีด
- ค้างคก = ค้างคาก กบตู่
- ลูกอ๊อด = อีฮวก
- ปลาไหล = ปลาเอี่ยน ปลาเหยี่ยน
- จิ้งเหลน = จั๊กกะเล้อ. จะเลอะ

- จิ้งจก = จั๊กกิ้ม
- ตุ๊กแก = ต๊กโต.ต๊ดโต

### [แก้] เครื่องใช้

- กรรไกร = มีดยับ, มีดแซม
- กระดุม = บะต่อม
- เข็มขัด = สายแอว สายฮั้ง
- ช้อน = จ๊อน
- ทับพี = ป้าก
- ถุงเท้า = ถุงตี๋น
- ผ้าเช็ดตัว = ผ้าตุ้ม
- ผ้าห่ม = ผ้าต้วบ
- ยาสูบ = ขี้โย
- รองเท้า = เกือก, เกิบ
- รองเท้าฟองน้ำ = แค็บ, เกือกแตะ

### [แก้] คำกริยา

- กำปั้น หมัด = ลูกกุย
- โกรธ = โขด
- กลับ = ปิ๊ก (เช่น "เฮาปิ๊กบ้านละหนา")
- กางร่ม = ก๋างจ้อง
- โกหก = วอก, ขี้จุ
- กิน = กิ๋น
- ก่าย = ป้าด, อิง
- ขโมย = ขี้ลัก
- ขี่หลังคน(เกาะ) = เก๊าะ
- ขี้เหนียว = ขี้จิ๊
- คิด = กึ๊ด
- เครียด = เกี้ยด
- จริง = แต๊(เช่น "แต๊ก๊ะ" = "จริงหรอ")
- เจ็บ = เจ๊บ
- ใช้ = ใจ๊
- ดู = ผ่อ
- เด็ก = ละอ่อน
- ตกบันได = ตกคันได
- เที่ยว = แอ่ว
- ทำ = ยะ(เช่น "ยะหยัง" = "ทำอะไร")
- นั่งพับเพียบ = นั่งป้อหละแหม้
- นั่งขัดสมาธิ = นั่งขดตะหวาย
- นั่งยอง ๆ = นั่งข่องเหยาะ, หย่องเหยาะ
- นั่งไขว่ห้างเอาเท้าข้างหนึ่งพาดบนเข่า = นั่งปกขาก่ายง้อน
- นั่งวางเฉย นั่งหัวโด่ = นั่งคกงก(ก๊กงก)
- นั่งลงไปเต็มที่ตามสบาย(โดยไม่กลัวเปื้อน) = นั่งเป้อหละเหม้อ, นั่งเหม้อ
- พูด = อู้
- รัก = ฮัก
- รู้ = ฮู้
- ลื่นล้ม = ผะเลิด
- วิ่ง = ล่น
- สวมรองเท้า = ซุบแข็บ, สุบเกิบ
- สะดุด = ข้อง
- สวยจังเลยนะ = งามหลายน้อ, งามจั๊ดนัก
- สบายอกสบายใจ = ซว่างอกซว่างใจ๋
- เหรอ = ก๊ะ, ก๋า
- ห่วง = ห่วง (คำเมืองแท้ๆคือ อ่วง ว้อง หรือ ข๋าง)
- เหนื่อย = อิด, หม้อย
- ให้ = หื้อ
- อยาก = ไข้อยาก
- อยากอ้วก อยากอาเจียน = ไข้ฮาก
- อร่อย = ลำ
- อร่อยมาก = จ๊าดลำ
- อย่าพูดมาก = จะไปปากนัก
- อย่าพูดเสียงดัง = จะไปอู้ดัง
- คิดไม่ออก = กึ๊ดบะออก

### [แก้] คำวิเศษณ์ และอื่นๆ

- ก็ = ก่
- โง่ = ง่าว
- เช่น = เจ้น
- ถึง = เถิง
- ไม่ = หมะ(เช่น หมะใจ๊ = ไม่ใช้)
- นะ = เน้อ(เช่น เน้อครับ = นะครับ)
- เป็น = เป๋น
- ร่ม หมายถึง ร่มเงา = ฮ่ม
- ร่ม หมายถึง (ร่มกันแดด-กันฝน) = จ้อง
- ใหญ่ = หลวง(เช่น "หูหลวง" = "หูใหญ่")
- เหนียว = ตั๋ง
- ทุก = กุ๊ (เช่น กุ๊ๆ คน= ทุกๆคน)
- แบบนี้ อย่างนี้ = จะอี้
- แบบนั้น อย่างนั้น = จะอั้น

### [แก้] คำนาม สรรพนาม

- ฉัน = เปิ้น (สุภาพ) , ฮา(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
- เธอ = ตั๋ว(สุภาพ) , คิง(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
- เขา(สรรพนามบุรุษที่ 3) = เปิ้น
- ปู่ย่าตายาย ลุงป้าน้าอา = อุ้ย (เช่น แม่อุ้ย ป้ออุ้ย)
- ผู้ชาย = ป้อจาย
- ผู้หญิง = แม่ญิง
- พวกเขา = หมู่เขา
- พวกเธอ = สูเขา (สุภาพ), คิงเขา(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
- พวกเรา = หมู่เฮา, เฮาเขา
- พ่อ = ป้อ
- พี่ชาย = อ้าย,ปี่

- พี่สาว = ปี่ ,เอ้ย
- ยี่สิบบาท = ซาวบาท
- ยี่สิบเอ็ด = ซาวเอ็ด
- เรือน = เฮือน
- โรงเรียน = โฮงเฮียน
- อิฐ = บ่าดินกี่
- คำเล่าลือ = กำสีเน
- ปฏิทิน = ปั๊กกะตืน คำเมืองแท้ๆจะแปลว่าปฏิทิน

### [แก้] สี

- ดำคึลึ = คนอ้วนล่ำผิวดำ
- ดำผืด = ฝูงนกฝูงกาขนดำอยู่เป็นฝูง
- ดำคุมมุม = ดำสลัวอยู่ในความมืด
- ดำขิกติ้ก = ดำซุปเปอร์
- ดำคิมมิม = คนผอมกระหร่อง ผิวดำ
- ดำเหมือนเเหล็กหมก = ดำเหมือนเหล็กไหม้ไฟ
- ดำเหมือนหมิ่นหม้อ = ดำเหมือนเขม่าติดหม้อดินที่ไหม้ไฟ
- ดำผึด = ดำทั่วทั้งแถบ
- ดำผึดำผึด = ดำมากๆทั่วๆไป
- แดงฮ่าม = แดงอร่าม
- แดงเผ้อเหล้อ = แดงเป็นจุดใหญ่จุดเดียว
- แดงปะหลึ้ง = แดงจัดมาก
- แดงปะหลิ้ง = แดงอมชมพู แดงเป็นจุดเล็กๆ
- เหลืองฮ่าม = เหลืองอร่าม
- เหลืองเอิ่มเสิ่ม = เหลืองอมส้ม
- เขียวอุ้มฮุ่ม = เขียวแก่

- เขียวปึ้ด = เขียวจัดมาก
- มอยอ้อดฮ้อด = สีน้ำตาลหม่น
- ขาวจั๊วะ = ขาวนวล
- ขาวโจ๊ะโฟ้ะ = ขาวมากๆ
- ขาวเผื้อะขาวเผือก = มองไปทางไหนก็ขาวไปหมด
- เปิดเจ้อะเห้อะ = สีขาวซีด
- หม่นซ้อกป้อก = หม่นมัวหรือเทาอ่อน
- หม่นโซ้กโป้ก = หม่นสกปรกหรือสีเทาแก่
- หมองซ้อกต๊อก = ดูเก่า หรือซีด จืดไป
- เส้าแก๊ก = สีหม่นหมองมาก
- เส้าตึ้มตื้อ = ใบหน้าหมองคล้ำ สีมืดไม่สดใส
- ลายขุ่ยหยุ่ย = ลายพร้อย หรือลายเป็นดอกดวง
- ใสอ้อดหล้อด = สดใสแบบอาบน้ำเสร็จใหม่ๆ
- ใส่ยงยง = สว่างจ้า

### [แก้] แสง-เสียง

- มืดแถ้ก = มืดสนิท
- มืดสะลุ้ม = มืดสลัวๆ
- มืดซุ้มซิ้ม = มืดนิดๆ
- มืดวุ่ยวาย = มืดลางๆ ยังพอจำหน้ากันได้
- แจ้งฮุมหุฮุมหู่ = สว่างลางๆเลือนๆ
- แจ้งฮ่าม = สว่างจ้าสว่างเรืองรอง
- แจ้งลึ้ง = สว่างโร่เห็นได้ชัด
- แจ้งดีขวายงาม = สว่างปลอดโปร่งโล่งใจไม่มีอุปสรรค
- หันวุยวาย = เห็นเลือนๆลางๆ
- ดั้กปิ้ง = เงียบกริบ
- ดั้กปิ้งเย็นวอย = เงียบเชียบ
- ดั้กแส้ป = ไม่ได้ข่าวคราว
- ดั้กก๊กงก = นั่งนิ่ง
- ดังทึดทึด = เสียงดังก้องไปทั่ว

### [แก้] กลิ่น รส

- เหม็นโอ๊ง, เหม็นโอ่ = เหม็นเน่า
- จ๋างแจ้ดแผ้ด = จืดชืด
- ขมแก๊ก = ขมมาก
- ส้มโจ๊ะโล๊ะ = รสเปรี้ยวมาก
- ฝาดหยั่งก้นตุ๊ = รสฝาดมาก
- ขมจ่อมล่อม=ขมพอดีพอดี

## [แก้] แหล่งข้อมูลอื่น

- เว็บ ล้านนาโวลด์
- เว็บคนเมือง

ดึงข้อมูลจาก "http://th.wikipedia.org../../../%E0%B8%84/%E0%B8%B3/%E0%B9%80/%E0%B8%84%E0%B8%B3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87.html".

หมวดหมู่: ภาษาในประเทศไทย | ตระกูลภาษาไท-กะได | ล้านนาไทย

##### Views

- บทความ
- อภิปราย
- รุ่นปัจจุบัน

##### ค้นหา

##### ภาษาอื่น

- English
- 日本語
- Nederlands