# Da Luật Sở Tài

### Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Da Luật Sở Tài 耶律楚材 (1189–1243), tự Tấn Khanh 晉卿, hiệu Ngọc Tuyền lão nhân 玉泉老人, là một tướng của Thành Cát Tư Hãn. Ông sinh tại Yên Kinh (nay là Bắc Kinh). Tên của ông được đặt dựa vào một câu viết trong Tả Truyện và người đời sau còn gọi ông là Da Luật Sở Tài, có nghĩa là người có tài của nước Sở nhưng được nước Tần tin dùng.

## [sửa] Tiểu sử

Năm ông lên 3 tuổi thì cha mất, ông được mẹ là Dương thị chăm sóc, dạy dỗ thành người. Ông học hành chăm chỉ nên đã đậu Trung Giáp khoa Tiến sĩ. Nước Kim bị quân Mông Cổ tấn công, vua Kim chạy về phía Nam, Da Luật bị chấn động, thất vọng và tìm đường đến với đạo Phật, ông đã từng trú ở chùa Báo Ân ba năm khi Bắc Kinh có hỗn loạn xảy ra, quan quân lộn xộn. Ra khỏi cửa chùa, ông viết tám chữ : "Lấy Nho trị nước, lấy Phật trị tâm".

## [sửa] Binh nghiệp

Vào năm 1214, Thành Cát Tư Hãn đang tìm cách để thu phục nhân tài và có nghe người ta nói về Da Luật Sở Tài. Da Luật Sở Tài nguyên là dòng dõi hoàng tộc Khất Đan triều Liêu, có học thức uyên bác, học được tri thức Nho, Đạo, Phật của người Hán. Thành Cát Tư Hãn ra lệnh cho quân sĩ mời bằng được Da Luật về triều kiến và sau khi đi hàng ngàn dặm đường, tháng 6 năm 1218, Da Luật đã đến tiếp kiến Thành Cát Tư Hãn. Da Luật đã sớm nhận biết được dân tộc Mông Cổ đang trên đà phát triển nên ông quyết tâm qua Mông Cổ để thực hiện lý tưởng của mình. Sự gặp mặt này đã có ảnh hưởng lớn đến công cuộc xây dựng triều đại Mông - Nguyên.

Khi gặp mặt Da Luật, thấy ông có dáng người cao, tai vuông, mắt sáng ngời, tiếng sang sảng, râu dài đến ngực, Thành Cát Tư Hãn đã đặt ngay tên cho ông là "Ông râu dài". Sau khi đàm đạo với Da Luật khá lâu, Thành Cát Tư Hãn đã bộc bạch, ý rằng muốn đánh đuổi vua Kim Tuyên Tông để chiếm trọn thành Bắc Kinh để báo thù cho người Khiết Đan. Nhưng Da Luật thành thực trả lời rằng cha ông và ông đều làm quan cho vua Kim, lẽ nào Da Luật lại dám phản nghịch thù địch lại cha và vua. Nghe câu này, Thành Cát Tư Hãn không khó chịu mà còn đánh giá ông là người có nghĩa, trung thực, mà lại đang có lòng hướng về Mông Cổ với mình nên Thành Cát Tư Hãn đã quyết định giữ Da Luật lại làm mưu sĩ.

Da Luật đã đi theo nhà vua hầu cận, nhưng do Thành Cát Tư Hãn vẫn đang có ý cảnh giác, đề phòng những thuộc hạ không phải người Mông Cổ nên trên đường đi chinh phạt phía Tây, Da Luật mới chỉ như một người làm thơ và thầy bói chiêm tinh. Điều làm ông cảm thấy thất vọng là ông không có cách nào để ngăn cản những hành động tàn bạo dã man trái với tư tưởng nhân nghĩa Nho gia và địa vị nhà vua xếp cho ông vẫn chưa xứng với tài năng.

Nhưng sau một thời gian dài và nhiều lần thăm dò, Thành Cát Tư Hãn đã tin tưởng hơn vào Da Luật, nên đã để ông làm Tể phụ cho con trai thứ ba của mình. Căn cứ vào chiến tích, người con thứ ba đã lên ngôi thay Thành Cát Tư Hãn khi ông này chết. Nguyên Thái Tông, vị vua mới này khác vua cha, 13 năm trên ngôi vua không chỉ đi chinh phạt mà còn có ý thức xây dựng một xã hội thái bình, yên ổn.

Năm 1232, một đại tướng Mông Cổ tấn công kinh đô Biện Kinh của triều Kim và quân Mông Cổ đã bị người Kim chống trả ác liệt, khiến tướng sĩ Mông Cổ chết nhiều, vị đại tướng này đã đề nghị Nguyên Thái Tông "làm cỏ" kinh thành Biện Kim để trả thù cho quân sĩ. Thái Tông ban đầu cũng đồng tình theo ý của viên tướng này nhưng Da Luật đã dùng lý lẽ can gián liên tiếp và Thái Tông nghe ra, cuối cùng chỉ cho giết những người là tay chân của vua Kim. Sự can gián của Da Luật đã cứu sống hơn một triệu rưỡi dân vô tội trong thành Biện Kinh...

Vào thời Thái Tông, Da Luật đã được nhà vua tín nhiệm, ông đem hết tài trí báo đáp. Thành tựu mà Nguyên Thái Tông có được đã vượt quá những kẻ thống trị không phải là người dân tộc Hán khác. Thái Tông làm vua được 13 năm thì qua đời. Hoàng hậu Nãi Mã Chân lên nắm quyền, tin vào một tên thương gia người Tây Vực, cấp cho hắn một giấy không chỉ. Da Luật can gián và hoàng hậu hạ lệnh : "Ai dám can sẽ bị chặt tay". Nhưng ông nhất định không chấp thuận "...Tôi chết thì chết cũng không sợ, huống chi chặt cánh tay..."

Nãi Mã Chân không dám động thủ. Lúc bấy giờ Da Luật tuổi cũng đã cao, mang nhiều bệnh, phu nhân mới qua đời, việc nước việc nhà càng làm ông phiền muộn hơn. Năm 1244, năm thứ 3 đời Hoàng hậu Nãi Mã Chân, Da Luật đã ôm hận qua đời, hưởng thọ 55 tuổi.

Năm 1330, năm thứ nhất đời vua Nguyên Thuận Tông, triều đình Mông Cổ truy phong ông làm Thái Sư - Thượng trụ quốc - Quảng Ninh Vương.

Lấy từ “http://vi.wikipedia.org../../../d/a/_/Da_Lu%E1%BA%ADt_S%E1%BB%9F_T%C3%A0i_cdda.html”

Thể loại: Người nhà Kim | Tướng nhà Nguyên | Người Khất Đan | Người Bắc Kinh | Mưu sĩ Trung Quốc | Sinh 1189 | Mất 1243

##### Views

- Bài viết
- Thảo luận
- Phiên bản hiện hành

##### Tìm kiếm

##### Ngôn ngữ khác

- Deutsch
- English
- 日本語
- 中文