Erde - Alemannische Wikipedia

# Erde

### Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

D'Erde, ufgnumme vu Apollo 17 im Dezember 1972
Eigeschafte vum Orbit
Aphel | 152,1 Mio. km 1,017 AE
Grossi Bahnhalbax | 149,6 Mio. km 1 AE
Perihel | 147,1 Mio. km 0,983 AE
numerischi Exzentrizität | 0,0167
Bahnumfang | 939,9 Mio. km
Siderischi Periode | 365 d 6 h 9 min 9,54 s (365,256 Däg)
tropischi Periode | 365 d 5 h 48 min 45,46 s (365,242 Däg = 1 Johr)
Ø Orbitalgschwindigkeit | 29,783 km/s
Physikalischi Eigeschafte
Äquator-Durmesser | 12.756,274 km
Pol-Durmesser | 12.713,504 km
Middlerer-Durmesser | 12.745,591 km
Äquatorumfang | 40.076,004 km
Polumfang | 40.018,638 km
Middler Umfang | 40.041,455 km
Volumen | 1 083 206 246 123 km3
Oberflächeinhalt | 510 065 284,702 km2
Masse | 5,9736 × 1024 kg
Middleri Dichti | 5,515 g/cm3
Ø Fallbeschlünigig | 9,80665 m/s2
siderischi Periode | 23 h 56 min 4,09 s
synodischi Periode (Middelwert yber 1 Johr) | 24 h 00 min 0 s (= 1 Dag)
Rotationsgschwindigkeit am Äquator | 465,12 m/s
Neigig vu dr Drillax | 23° 26' 21,5" (23,44°)
geometrischi Albedo | 0,367
Fluchtgschwindigkeit | 11,186 km/s

Temperatur
an dr Oberflächi

Min | Mittel | Max
--- | --- | ---
183 K | 288 K | 331 K
-90°C | 15°C | 58°C

Sunneistrahlig | 1,5 x 1018 kWh / Jahr 1,4 kW/m² (im Weltruum) ca. 1,0 kW/m² (bi 90° Istrahlwinkel an dr Oberflächi)
Energiverbruch vu dr Mensche
Primärenergi | 1,0 x 1014 kWh / Jahr
Zämmensetzig vu dr Erde (Gew.-%)
Sürstoff (O) | 32,44
Iise (Fe) | 28,18
Silicium (Si) | 17,22
Magnesium (Mg) | 15,87
Calcium (Ca) | 1,61
Nickel (Ni) | 1,61
Aluminium (Al) | 1,51
Schwäfel (S) | 0,70
Chrom (Cr) | 0,43
Mangan (Mn) | 0,26
Natrium (Na) | 0,25
Phosphor (P) | 0,12
Kobalt (Co) | 0,09
Titan (Ti) | 0,07
Kalium (K) | 0,02
Sustigi Date
Azahl vu dr Mönd | 1

D'Erde (lat. Terra) isch dee Planéit, op deem mir liewen (lux.). Se isch vu dr Sunne us gsähe dr dritte Planet in unserem Sunnesystem un bislang dr einzig, wo sicher Läbe noochgwiise isch. Weje´m Wàss´r, wie de greescht Teil vun d´Surface bedeckt, nannt m´r se öi de blöi Planet.

D'Erde het numme ei Mond. (Mo, Erdmo), wo sie umchreist. D'Masse vum Mo isch mit 1/81 vu dr Erdmasse rächt hoch. Dorum isch dert au 80% vom Drillimpuls vum Erde-Mo-System konzentriert. S'Erde-Mo-System wird oft au als Doppelplanetesystem bezeichnet.

D'Erde isch dr fümftgrösst Planet im Sunnesystem un dr grösst, wo chei Gasriis isch, sundern in dr Hauptsach us Felse un Metalle bestot. Sonige Himmelschörper werre au als terrestrisch oder erdähnlich bezeichnet. Dr Erde het vu allene bechannte Himmelschörper yber 500 km Durmesser im Sunnesystem die höchst middler Dichti.

Si isch ugfähr 4,55 Milliarde Johre alt un isch us dr Protoerde entstande, noochdem sälli vum e ebba marsgrosse andere Protoplanet troffe worre isch. Us sällere Verschmelzig sin no die hüttig Erde wie au dr Erdmo enstande. (Lueg au: Entstehig vum Erdmo).

E bechannte Reisefüehrer bezeichnet d'Erde als grösstedeils harmlos.

## [ändere] Herkunft vum Wasser

D'Härkunft vum Wasser uf dr Erde, insbsunders d'Froog, werum uf dr Erde dütli meh Wasser voorchunnt als uf de anderne erdähnliche Planetene, isch bis hüt ned befriedigend gklärt worde. En Teil vum Wasser chönnti dur Uusgase vu dr Magma entstande sii, also letschtendli usm Erdinnere choo. Ob drdruur abr d'Mengi vum Wasser gklärt werde cha, isch fragwürdig.

Sunne Planete: Merkur | Venus | Erde | Mars | Jupiter | Saturn | Uranus | Neptun
Anders: Asteroid | Asteroidegürtel | Zwergplanete | Komete | Kuipergürtel | Oort'schi Wolke

Vun "http://als.wikipedia.org../../../e/r/d/Erde.html"

Kategori: Planetologie

##### Views

- Artikel
- Diskussion
- Itzigi Version

##### Mitarbeit

- Wikipedia-Portal
- Artikel wo fähle
- Letschti Änderige

##### Hilf

- Froge?
- Stammtisch
- Finanzielli Hilf

##### Suech

##### Anderi Sprooche

- Afrikaans
- Anglo Saxon
- العربية
- Asturianu
- Azərbaycan
- Žemaitėška
- Беларуская
- Беларуская (тарашкевіца)
- Български
- বাংলা
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- ᏣᎳᎩ
- Česky
- Kaszëbsczi
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- ދިވެހިބަސް
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Føroyskt
- Français
- Arpitan
- Furlan
- Frysk
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- ગુજરાતી
- Hak-kâ-fa
- עברית
- हिन्दी
- Hrvatski
- Krèyol ayisyen
- Magyar
- Հայերեն
- Otsiherero
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Igbo
- Ilokano
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- Lojban
- ქართული
- Kongo
- Қазақша
- ಕನ್ನಡ
- 한국어
- Ripoarisch
- Kurdî / كوردي
- Kernewek
- Latina
- Ladino
- Lëtzebuergesch
- Limburgs
- Lingála
- ລາວ
- Lietuvių
- Latviešu
- Basa Banyumasan
- Македонски
- മലയാളം
- Монгол
- मराठी
- Bahasa Melayu
- Malti
- Nahuatl
- Nnapulitano
- Plattdüütsch
- Nedersaksisch
- नेपाली
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Nouormand
- Occitan
- Kapampangan
- Polski
- Português
- Runa Simi
- Romani
- Română
- Русский
- Sicilianu
- Scots
- Sámegiella
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Gagana Samoa
- Shqip
- Српски / Srpski
- Basa Sunda
- Svenska
- Kiswahili
- தமிழ்
- ไทย
- Tagalog
- Tok Pisin
- Türkçe
- Українська
- اردو
- O'zbek
- Tiếng Việt
- West-Vlams
- Walon
- ייִדיש
- Yorùbá
- 中文
- 古文 / 文言文
- Bân-lâm-gú
- 粵語