Wikipedia Diskussion:Wiä schriib ich guets Alemannisch? - Alemannische Wikipedia

# Wikipedia Diskussion:Wiä schriib ich guets Alemannisch?

### Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

das isch jetz ja ehner en Uufsatz als en Artikel, und ghöörti eigentlich in Wikipedia: namespace. Oder aber mer chöntine "Enzyklopädifiziere"; dänn müessti zeersch emal de Titel ändere zue "Alemannische Orthographie", und der Inhalt müesti Konventione vom Idiotikon, vom Weber/Bächthold (Zürichdeutsches Wörterbuch) usw. referiere; Bemerkige zur Syntax ghöörted dänn ehner zu "Allemannische Grammatik". 83.77.208.46 12:44, 17. Okt 2005 (UTC)

  Normalerwis hesch Rächt, abr miär hen des hit morgä im IRC eistimmig so bschlosse, dôrum losse miär den au no fyr ä Woch im Houptnômensrum. --Test-tools 13:16, 17. Okt 2005 (UTC)
    huch, was isch dänn das für e als:-Junta uf IRC? Für was gits dänn die Diskussionssyte? wieauimmer, de Vorschlag isch ja au ehner, de Artikel umzbenänne, und mit wüsseschaftlicher Information zverbessere
      Alemannisch isch nit des, was ich grad zuefellig mir üs em ditsche Fernseh, üs dr Großstadt-Disko un üs em multikulturelle Kamradekreis zämmegmischt han - des isch villicht numme e Verfallsbrodukt vum Alemannische. Sondern s isch d Sproch vu dr eltere un/oder erfahrene Alemanne.
    sorry (sic), wänn das nöd POV isch...! Schomal öppis vo "Schprachwandel" ghört? Oder isch Alemannisch jetzt e iigfroreni Liturgieschpraach vo Heimatfreaks?
      Wär alemannisch schribt, sott kenni 10 Johr, aber wennigschtens 10 Wuche, 10 Dag oder 10 Stund versueche, d Konventione vu sinem Ort oder vu sinere Landschaft z erfasse. Des bedittet: Däne Lit, wu dr eltescht Dialäkt im Dorf, in dr Stadt schwätze, gnaü ufs Müül luege. Un diä alemannische Schriftsteller üs dr Umgäbung läse un in Üsdruck un Schrift nochmache.
    und das isch OR (äigeni Forschig). Mensch, genau das wird ha sit 100 Jaar vom Idiotikon gmacht, wänns deet naalisisch häsch e 10'000 mal solideri Basis, als wänn du sälber irgendwo imene Kaff es Wort uufschnappsch. Also würklich, mir sind doch nöd im 18. Jh.... Susch behaupt dänn ich, richtigs Alemannisch isch nur s'Idiom vo de Alemanne wo im 5. Jh. de Rii überschritte händ, und dänn chönder aber die ganze 1006 Artikel als un-Alemannisch furtrüere :o) 130.60.142.65 08:16, 18. Okt 2005 (UTC)

weli Dialäkt händ no en läbige Genitiv? Es git uf jede Fall Relikt (Univerbierige). Wänn sich niemerd beschwärt, wird ich de Aritikel in es paar Taag nach Alemannische Syntax verschieben, und orthographischi Pünkt nach Alemannische Schreibweisen exportieren. Di "guete Rööt" müend leider entweder attribuiert werde (WP:CITE :) oder in WP: space verschwinde... 130.60.142.65 19:29, 18. Okt 2005 (UTC)

  Du begriffsch dä Zweck vo dem Artikel nüt ganz. Uf d'Schwiiz trift des ganzi nüt zue wyl d'Schwiizer sowieso echtes un richtigs Alemannisch rede. Gang emol uf Lörrach oder Rhyfälde oder so uf dä Markt un hör dä Buure zue. Du würsch dä Unterschid zumene Schwiizer nüt erkenne un warschynlich erschtaunt uf s'Düütschi Numernschild luege. Wenn denn aber emene durchschnittlichi Jugentlichi zuhörsch isch d'Warscheinlichkeit gross dass er a) entweder sowieso nume no Hochdüütsch cha. b)Wenner no Alemannisch cha un s'au schwätzt, s'Alemannisch so verwasche isch dass mer sage muss: des isch numme no irget ä Alemannisch-Düütscher Slang un hät mitem richtige Alemannisch nüt meh viel gmeinsam. Vor dem wot dr Artikel warne; voreme Alemannisch wo phonetisch un grammatisch scho total vum Hochdüütsche zersetzt isch un leider isch des d'Schprooch wo vo vyli Lüüt z'Süedbade bnutzt wird. --Chlämens 21:24, 18. Okt 2005 (UTC)

Chlämens, jetz hämmer glichzittig gschriibe, dü hesch eweng friähjer gspeicheret. Ich as Autor vu däm Artikel häb ebis ähnligs welle sage:

- Dä Artikel han i uf dr Sitte Wikipedia:Willkommen un Wikipedia:Erste Schritte verlinkt, dert han i drzue gschriibe: Wer im Alemannische nit sicher isch, bikunnt do eweng Hilf. Alli, wu ke Hilf brüche, kenne diä Sitte iberblettere, üsser, si wänn si verbessere. Eso Artikel, wu allgemeini Rotschleg gänn, gits aü in dr hochditsche Wikipediä, z.B. Wie schreibe ich einen guten Artikel Des isch gueti Wiki-Dradition, do brücht also nyt verschobe un üssenander grisse wäre.
- Z Ditschland im alemannische Gebiit siiht dr Normalfall eso üs: Eber wu alemannisch schriibe will, het e gymnasiali Laüfbahn hinter sich un het si Alemannisch am Gymmi zimli üsdriibe bikumme, wenn er nit scho im e Ballungsgebiit ufgwagse isch, wu wennig Alemannisch gschwätzt wird. Wu ich vor 20 Johr agfange ha mit schriibe, bin i froh gsii iber Typs - villicht gohts aü andere eso. Fir diä isch diä Sitte.
- S goht nit drum, ass eberem vorgschriibe wäre soll, wiä ner schwätzt un schribt, un s fählt aü nit an wisseschaftlige Informatione in däm Artikel - do sin 3 grundlegendi grammatischi Eigeheite (Genitiv, Präteritum, Relativsatz) eso dargstellt, ass si aü e Nit-Fachmann verstoht. E Art alemannische Minimalkonsäns isch des. Dä Konsäns wird vu Dir aütomatisch iighalte, wel dü s Glick hesch, in dr Schwiz gebore z sii un dü dert mit Alemannisch iberschwämmt wirsch. Aü wänn dü in dr änglische Wikipediä schribsch, haltsch d Konventione ii, wu dr an dr Schuel glehrt hesch. Bi uns im Ditsche isch s Alemannisch üs dr Mediä verbannt, üs dr Ballungsgebiit verdrängt, an dr Schuele unterdruckt un numme no an sällene Ort guet zwäg, wu Dü "Kaff" nännsch. Viil jungi Schriftsteller im Ditsche miän sich wäge däm e minimale Konsäns erscht erarbeite - mi Artikel isch e Agebot drzue.
- S schwizerisch Idiotikon schribt, anderscht wiä dü, nit vu "Käffer", sondern diä gleine un große Ortschafte, wu s Sprochmatrial ufzeichnet isch, sin dert glichberächtigti Belegort. Anderscht wiä in dr Politik wird d Sproch un dr Mänsch in gleine Ortschafte in dr Sprochwisseschaft nit rabgsetzt. Ass d Wikipedia-Schriiber uf diä "10'000 mal solideri Basis" vum 15-bändige Idiotikon verpflichtet wäre, ka ni aber nit empfähle - dä Wortschatz isch viilmol veraltet (Sprochwandel!). Un wär nit in ere Unistadt wohnt oder ani reist, bikunnt des un diä andere alemannische Werterbiächer gar nit z sähne. Üsserhalb vu dr Schwiz heiße si Elsässisches, Badisches, Schwäbisches un Vorarlberger Wörterbuch. Niäme will "d Sproch vu dr Alemanne im 5. Johrhundert" iifiähre - aber wänn eber zruck goht in si "Kaff" un dert "ufschnappt", ass "jemand" eber heißt, "was" = ebis, "Dräbbe" = Stäge, isch des guet!!! Ich rot drzue! Wänns bi Dir heißt "i gang go ebis poschte" oder ähnlig un bi uns "i gang go ebis iikaüfe" oder "ich geh ge ebs iikaufe" (lueg emol d Sitte Alemannischer Beispielsatz), no zeigt des, ass es alemannischi Gmeinsamkeite git. Aber wänn e Autor "ich geh was eikaufe" schribt, basst des so guet in d hochditsch wiä in d alemannisch Wikipedia. In dr Hochditsche däts aber korrigiärt wäre. Numme d Alemannisch soll ohni alli Mindescht-Regle sii? Solle in der alemannische Wikipedia alle schreibe, die das "n" am Schluss vom Wort weg lasse? Dann sind wir in ein paar Woche auf 10.000 Artikel! Albärt 21:52, 18. Okt 2005 (UTC)

  uf jede Fall! Ich glaub mir sind ois wiitgehend[Teutonizismus] einig. Ich han zwei verschideni Pünkt:
  1. - mir sötted Wikipedia-spezifischi Ratgeber klar vo Enzyklopädische Artikel träne. Drum sötted dRatschläg nach Wikipedia:Wiä schriib ich guets Alemannisch? (bzw., Wikipedia:Wie schreibe ich gutes Alemannisch, da mir die sinnvolli Konvention händ, d'Artikel-Titel in Standardtüütsch zhalte (susch hämmer sofort 20 Optione, wie de Titel jetzt genau chönti gschribe werde))
  2. - mir sötted Beobachtige zum Alemannische klarer sortiere nach Dialektgebiet, und wenn möglich us Referenzwerch zitiere.
  Es wird ois nüt anders übrigbliibe, als d'Artikel grob nach Dialektgebiet zträne. Als Hochalemann chanich weder amene Nideralemann, no amene Schwoob, no amene Höchschtalemann am Text umeflicke, wil ich i dene Dialäkt eifach nöd kompetänt bin. Das heisst: mir sötted d'Richtlinie in 4 Teil bringe: (1) Schwäbisch, (2) Nideralemannisch, (3) Hochalemannisch, (4) Höchschtalemannisch. Ich han scho Müe, imene 'fremde' Hochalemannische Dialäkt Korrekture zmache, bi alne andere drüü Gruppe bin ich chancelos ohni e Grammatik. Urschprünglich isch das da ja die Elsässisch ("als") Wikipedia gsii. Sind dänn überhaupt no Elsässischi Editoren aktiv? Bevor mir ois chönd uf orthographischi Konventione usw. einige, söttedmer mindeschtens zu allne vier Hauptgruppe umfassendi Artikel zu Phonologie und Grammatik haa. Das wäri i miinen Auge s nööchschti Ziil. Es wär aber schön, wänn die jewiiligen Artikel au grad i dem Dialekt verfasst wäred, d.h. aber das ich wider nume s Hochalemannische betroie chan. Es sötti ja genau d'Idee vo dere Wikipedia sii, Informatione zu de Dialäkt wo im Momänt in Uni-Biblitheke schlummered, allne zuegänglich zmache! Ich chan mir s'Idiotikon schnappe, und deneniri Konventione zämefasse, und schwupp, sind si für ali sichtbar, wo Internet-Aaschluss händ!
  Zum "zersetzte" Alemannisch: vilicht söttisch du zeerschmal klar mache, das sich din Artikel voralem a Schwäbisch-Sprächer richted. Allerdings isch au i de Schwiiz s'Alemannisch schtarche Geziitechreft uusgsetzt. Einersiits natürlich durs Hochtüütsche, zweitens dur d'Durmischig (die klassische lokal definierte Mundarte gönd immer mee verlore), und drittens dur 'Secondos'. D'Zürcher "Stadt-Mundart" isch praktisch verloore, und die aktuelli Teenager-Generation wo ide Schtadt uufwachst redt en Art Jugo-Italo-Alemannisch, wo eigentlich numeno s'grobe Grüscht als Züritüütsch erchännbar isch (e klassischi "Substrat" Situation, ich ziene us dem kei politischi Folgerige, es isch eifach Tatsach, das di 'reini' Stadt-Mundart Vergangeheit isch). Drum isches sicher sinnvoll, wänn mir Orthographie- und Grammatik-Tipps gänd. Aber die müend nach Dialäkt gordnet sii. Wämmer emal sGlück hetted, en urchige Bärner Oberländer Editor zbechoo, dän wämmer dem sicher nöd verbüüte, sin Genitiv zverwände! Dab 07:26, 19. Okt 2005 (UTC)

I mueß scho sage: zerscht ferchsch dü, ass mini 4 oder 5 Pinktli, wu ni gärn as Minimalkonsens firs Alemannisch hätt, zu nere "iigfrorene Liturgieschpraach vo Heimatfreaks" fiähre, un jetz schlesch vor, ass mer d Dialäkt noch viär Gebiit dränne un fir jedes "Richtlinie" ufstelle soll ... Also i mueß sage, mii Regelwuet isch glei im Verglich mit diinere! Dü saisch:

- Bevor mir ois chönd uf orthographischi Konventione usw. einige, söttedmer mindeschtens zu allne vier Hauptgruppe umfassendi Artikel zu Phonologie und Grammatik haa.

Ich halt othografischi Konventione in dr Wiki nit fir notwändig, üsser, ass mer ii un ie unterscheidet (wie gschmeckt dr Wii?). Wänn eber e Artikel iber d "Schildgrott" (Schildkröte) schribt, sott er inhaltlig guet sii un e äu formal un sprochlig e halbwägs seriöse Iidruck mache. Aber wiä mer im Briisgaü s g in Grott üsspricht, brücht doch eber z Uri in däm Artikel nit gnaü kenne nochvollziäge.
Unfassendi Artikel zu Phonologii un Grammatik vu verschiidene Dialäktgebiit wäre natiirlig e gueti Sach, sofern si fir e Nit-Fachmann läsbar sin. S derf nit sii, ass zum Wikipedia-Artikel läse mer erscht e Linguischtik-Studium mueß mache. Aber "hochalemannisch" un "niideralemannisch" usw. sin riisigi Gebiit, wus in jedem enormi Unterschiid git - diä ka mer nit iber ei Strähl schäre.
Wänn Zürcher Teenager in dr Wikipedia schriibe un dr allermindescht Minimalkonsens nit iihalte, mueß mer Wiä schriib ich guets Alemannisch? villicht ergänze. Wänn diä aber nit schriibe, ka mer abwarte. In minem Artikel wäre kenni Konventione vorgschriibe, s isch numme e Appell, ass d Autore, wu im Alemannische unsicher sin, sich d Konventione vergegewärtige solle. (Wänn si nit wänn, len sis bliibe.) Kongreti Vorschleg mach i numme ganz wennig. Ass des sich bsunders an Ditschi (nit numme im Schwebische) richtet, stoht eigentlig drin:

- Däm Broblem miän bsunders diä im Norde sich stelle. Am Nordrand un in dr Ballungsgebiit vu dr ditsche Alemannia ghäit s Alemannisch langsam zämme. (In dr Schwiz haltet sich dr Dialäkt viil besser.)

Aber uf di Wunsch machis jetz noweng dittliger. Zum Genitiv lueg uf dr Stammtischsitte. Albärt 21:23, 19. Okt 2005 (UTC)

Hier isch's B'sondrs Hoch-,Middel- und Niederallemannische nausg'hoba aber's Schwäbische isch fascht iebrhaupt net B'rücksichtigt Mir hênn koi dobbel ii

Manfred_das_Mamut

  Doch. Du schrybsch "hier" falsch, do isch kei Diphthong un mer söt "hiir" schrybe. --Chlämens 20:36, 24. Feb. 2007 (CET)
    Also eigentlich heissts "do", nit "hiir". --Manuel Schneider(bla) (+/-) 22:54, 24. Feb. 2007 (CET)

Vun "http://als.wikipedia.org../../../w/i/%C3%A4/Wikipedia_Diskussion%7EWi%C3%A4_schriib_ich_guets_Alemannisch__1fe6.html"

##### Views

- Projektsyte
- Diskussion
- Itzigi Version

##### Mitarbeit

- Wikipedia-Portal
- Artikel wo fähle
- Letschti Änderige

##### Hilf

- Froge?
- Stammtisch
- Finanzielli Hilf

##### Suech