Genitiv - Alemannische Wikipedia

# Genitiv

### Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Am Genitiv seit men au Wesfall. Das isch in dr Grammatik dr 2. Fall.

- Mit em Genitiv wird e "Bsitz" (z.B. hochditsch 'Schuh') mit eme Bsitzer (z.B. 'Vater') in Bezug gsetzt (des Vaters Schuh = der Schuh des Vaters). Dr "Bsitzer" un dr "Bsitz" ka e Läbewäse, e Sach oder abstrakte Begriff (das Ende der Hoffnung) sii.
- Dr Genitiv ka aü ohni "Bsitzsubstantiv" stoh,
  Hochditsch: Ihr seid des Todes!, Meines Wissens kommt ... (= soviil wiä ich weiß kunnt ...);
  Luzärndütsch: Was Chëibs get s? Mer hënd noor öppis Öpfels öberchoo. Me(r) wënd no Tags hëi. Me weerd fascht s Tüüfels!

In viil Sproche spiilt dr Genitiv e großi Roll, so aü noch im Mittelzitalemannische. Im moderne Alemannische isch dr Genitiv numme bi Zämmesetzunge vu Substantiv uniigschränkt in Gebrüch: Bfiffedeckel (= Deckel vu dr Bfiffe), Schuelersack (Dasche vu dr Schuelkinder), Schälledeckel (Deckel vu dr Fahrradschälle), Geburtsdag usw.

E Biispiil üs em Tirkische, wu dr Genitiv e enormi Roll spiilt:

- Evimizin önünün bir kismi çamurluktur.
- (Uf Hochditsch nogmacht: "Hauses-unseres der-Vorderseite-seiner ein Teil dreckig-ist." = "Ein Teil des Vorplatzes unseres Hauses ist dreckig." = Vor unserem Hüüs ischs in einem Ecke dräckig.)

## [ändere] Genitiv-Ersatz bi Sache

Dr Genitiv bi Sache wird im Alemannische mit Hilf vo dr Preposizioon vo (von) ussdruckt (Preposizionalkonschtrukzioon).

Oberrhiinalemannisch Kaiserstuehl | Hochditsch
d Ägsblusjoon vum Raümschiff | die Explosion des Raumschiffs
d Diäfi vu-n-ere Frejndschaft | die Tiefe einer Freundschaft
s Zämmezelle vu gliche Brich | das Zusammenzählen gleicher Brüche

Ganz ähnlig gohts aü in andere alemannische Dialäkt-Spiilarte - iischliäßlig em Schwebische (lueg d Grammatike unter Literatür).

## [ändere] Genitiv-Ersatz bi Persone

Wänn dr Bsitzer e Person isch (z.B. dr Ruedi), ka dr Genitiv-Ersatz ebefalls mit Hilf vu dr Präposition vu bildet wäre: Der Götti vom Ruedi. Am beliäbteste isch aber e Ersatzkonstruktion mit Possevivpronome un Dativ: Em Ruedi sy Götti.

Oberrhiinalemannisch Kaiserstuehl | Bärndütsch | Züridütsch | Schwebisch
im Määr si Iiwilligung | em Ruedi sy Götti | em Vatter sys Graab | mei'm Soo' seine Kamerada
(in) dr Zahnärzti ihre Dechterli | em Meieli syner luschtige Züpfli | vom Maa synere Syte | em Hans seine Schua
(in) däm si Gsicht | der Mueter ihre Huet | weleren ihre Maa? | sei'ra Frao ihr Bäsle

(Määr = Burgemeischter; Züpfli = Zepfli)

D Ersatzkonschtruktion mit Dativ wird sältener aü bi Diärer (bsunders Hüüsdiärer mit "Familiäaschluss") agwändet, Züri: eme Pfau si Fädere, der Chatz iri Auge, Kaiserstuehl: im Katzebissili si Kerbli. In dr Luzärndütsch Grammatik wird dä Genitiversatz as "Genitiv von Lebewesen" bezeichnet.

## [ändere] Genitiv-Relikt im Alemannische un Änglische

D Umschriibung mit "im ... si ..." usw. isch also kei ächte Genitiv. S git im Alemannische aber no Iberbliibsel vum ächte Genitiv, Biispiil:

Bi Nämme vu Persone (Vornämme):

- Bärndütsch:
  Grosmueters Brülle, Fritzes Schatz, Ruedis chranke Vatter
- Oberrhiinalemannisch (Kaiserstuehl):
  s Äigens Schaüfänschter, s Gridlis Schuelersack (Margritchens Schultasche), in s Mueters Stibili
- Obwaldner Dytsch:
  Dui bisch nimmä wyt äwäg vos Hergods Rych. (näbe: Dä Mändsch isch am Hergod sy Sohn gsi.)
  Das isch ds Jakobs Muätter. (Näbe: Dui bisch doch am David sy Sohn.)'
- Züridütsch:
  s Naachbers Chatze, s Mueters Brüeder, s Maatelis Mueter

Bi Bezeichnunge vu dr ganze Familiä:

- Basel-Ditsch: s Millers händ Bsuech, s Ùnggle Phauls kèmme
- Oberhiinalemannisch (Kaiserstuehl): s Schwabs Bue, s Metzgers Hüüs; gang in s Sachere Adolfe (gang zu dr Familiä Adolf Sacherer)
- Schwebisch: s Bachkoa'rds Schuira (= d Schiire vum Bachkonrad), s Noochbersch Zao
- Züridütsch
  s Chälers Birebaum; s Pfänigers sind furtzoge, vo s Schnyders läbt niämer mi; s Metzger Huusers, s Hesse Fritze, s Tokters, s Chilepfläägers

Anderi Genitivrelikt:

- Kaiserstuehl: Hesch dr Zit? S isch nit dr Wärt. E Dag zwee (= vu einem Dag zwee Stick = zwee Dag);
- Luzärn: lueg ganz obe
- Züri: Er hät Züügs gnueg. Er isch Maas gnueg. I ha nüd der Zyt, nüd der Wyl. E Hunds Chelti, es Chaibe Züüg

#### [ändere] Genitiv im Änglische

Im Änglische kunnt dr ächt Genitiv (säxischer Genitiv) fascht ellei im Zämmehang mit Persone un Familiä vor: Peter's car (im Peter si Aüto/s Peters Aüto), Miller's cat (s Millers Katz), zuedäm in zämmegsetze Substantiv: bathroom (Badzimmer), homepage (Heimsitte) usw.

## [ändere] Literatür

- Ludwig Fischer: Luzerndeutsche Grammatik, Hitzkirch 1989 (Nochdruck vu dr Üsgab vu 1960)
- Werner Marti: Berndeutsche Grammatik, Bern
- Harald Noth: Kaiserstühler alemannische Sprachlehre. In: Alemannisches Dialekthandbuch vom Kaiserstuhl und seiner Umgebung, Freiburg 1993
- Rudolf Suter: Baseldeutsch-Grammatik, Basel 1976
- Friedrich E. Vogt: Schwäbisch in Laut und Schrift, Stuttgart 1977
- Albert Weber: Zürichdeutsche Grammatik, Zürich 1948

Alli Biispiil obe sin üs däne Grammatike, numme d Obwaldner Biispiil üs

- Karl Imfeld: Markusevangeeli Obwaldnerdytsch, Sarnen 1979

Vun "http://als.wikipedia.org../../../g/e/n/Genitiv.html"

Kategori: Sprochwüsseschaft

##### Views

- Artikel
- Diskussion
- Itzigi Version

##### Mitarbeit

- Wikipedia-Portal
- Artikel wo fähle
- Letschti Änderige

##### Hilf

- Froge?
- Stammtisch
- Finanzielli Hilf

##### Suech

##### Anderi Sprooche

- Afrikaans
- Български
- Bosanski
- Català
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- فارسی
- Suomi
- Français
- Gàidhlig
- Galego
- Hrvatski
- Magyar
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- Latina
- Македонски
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Slovenčina
- Српски / Srpski
- Svenska
- Українська
- 中文