Sierra de San Bisorio - Biquipedia, a enziclopedia libre

# Sierra de San Bisorio

### De Biquipedia

A Sierra de San Bisorio (Siarra de San Bisorio en Sobrarbe) ye un sarrato de l'aria zentral de Sobrarbe. A suya estrutura ye caliza con belas betas d'arenisca. Forma terrers a bels d'es suyos barranques más meridionals. Os termins monezipals d'A Buerda, Puertolas y Boltaña trestallan politicament a suya cheografía.

### [Editar] Orografía

As prenzipals tucas son o Tozal deras Cruzes (1225 m)(á ra faldada d'o cuo ye fincada l'ermita de San Bisorio), o Tozal d'o Pozo u de Pozó (1316 m) e ro Tozal d'o Muro (1182 m)(qui debe ro suyo nome t'o lugar de Muro de Bellós).

Cheograficament, limitan ra suya basi as cuencas meya y baxa dera Yesa e baxa d'o Bellós per ra suya bersant norte. Son barranques importanz d'ista banda Fobons y Es Puis en afluyenzia ent'o Bellós, e As Moscaraulas, A Selba y Es Infiernes per partis d'a Yesa. A Bal d'a Zinca trescruza per abaxo y á l'este d'o lugar de Muro de Bellós y s'aintra á ro termín monezipal d'A Buerda dimpués d'o barranque d'as Faixas d'es Moros y Minguás. Es interflubios d'istes dos barranques forman ers qui están popularment clamatos como á Monz d'Escalona per a suya proximidát ent'ixa localidat.

A faldada sud d'o mallo ye profundament sulcada por o Barranque de Sarrato (més conexiguto como á de San Bizién) an bi desaugua ro Barranque de Fontanal. Tot pertineixent t'o monezipio d'A Buerda. A faldada sudueste d'o Tozal d'o Pozó ye coneixiguda como á Solán de Regaderas y aubre ro trango ent'o Barranque de San Martín dend'es monz d'A Buerda, qui n'ixe ras auguas d'a bersant sud d'o sarrato ent'o nuclio de Boltaña.

Ya á fincas de Boltaña, o Portiello d'as bals, fincau abaxo d'o Tozal deras Cruzes y amant de Moriello de Sampietro, ye l'unico pas natural ent'a Bal de Bió dic'a Bal de l'Ara abantes d'a puyada ta Fanlo per a cuenca d'o Chate (Plana d'Ubiar, monezipio de Broto).

Toponimia dera Siarra de San Bisorio

### [Editar] Bexetazión

A bexetazión arboria ye composada de pins rollos e negros, chinebrers (ó chinebreros) e sabinas á ras solanas, as dos zagueras espezies espezialment á ra bersant sud d'o Tozal deras Cruzes, an l'imperanzia de terrers fan imposible l'existenzia d'autras espezies bexetals. Per cuentas de cambeo, á ras obagas bi son frecuenz os caxigos y ras elzinas, con belas formazions de chopes á puestos espezialmén humidos. También s'ibi troban belas espezies domesticas que quedeban asilbestradas en abandonar-se muitas d'as faixas cultibables, como ras oliberas ó ras almendreras espezialmén amant d'es lugars como San Bizién d'A Buerda, Fontanal, Muro de Bellós ó Moriello de Sampietro.

Buxos, romaricos y aliagas forman as matas arbustibles predominanz.

### [Editar] Explotazións

Tradizionalment, as faldadas norte y nor-ueste d'o sarrato, con muitas obagas y barranques umbribols, estioron fertiles produtoras de fustas, con forestas prou densas y abundanzia d'arbols de calidat, como es grans caxicos d'a faldada d'A Selba, bels d'es cuos encara bi pueden estar chiraus á l'autualidat. Yeran istas bersanz ers puestes ideyals ta l'explotazión d'es picadors qui aprobeyeban as nabatas d'o Bellós. Á mientres, as bersanz sud, con pendienz menos prenunziadas, con auzeso més simple, pero bexetazión d'espezies més austeras (ibi son abundanz es chinebreros y ras sabinas, pero es pins no s'alzan con prou altaria ta estar rendibles), estioron esforistadas en pro d'estendillar-be faxetas d'uso agricola.

Documentos d'o sieglo XVIII charran d'a dibisión d'es monz d'uso foristal, pertenixendo, d'ixa faldada, as crestas y selbas d'entre es barranques de Fobons y as Moscaraulas ta l'explotazión d'o lugar de Puiarruego (Cale remerar d'a tradizión nabatera d'ixa localidat). Dende a Selba ent'o Portiello d'as Balles yera tierra en dreito d'o lugar de Moriello de Sampietro, qui llebaba también nabatas á ra Yesa asinas como una important autibidat artesanal d'a fusta (reputadas tallas y mobiliario eixeban d'ista bila).

Es lugars de Muro de Bellós, Escalona y Uertas de Muro yeran, por ixa epoca, afechaus to Conzello (en balor churidico) dera Bal de Puertolas e como coleutibidat podeban explotar as forestas dende Fobons ent'a faldada d'o barranque de Faixetas d'es Moros (mugant con es monz d'A Buerda). Asinas, tot ixo que güei conixemos como á Monz d'Escalona, estiore de facto as faldadas y begueras que podeban explotar es abitanz d'iste conzello. A más, aintro d'ista trastallazión s'incluyiba o Pui Sancho, puesto de transcruze d'una beguera rematera dend'o mont d'A Buerda y ra Bal d'a Zinca ent'as estibas de Bió. Encara s'ibi troba una corral (Güellera en ra fabla de Sobrarbe) á l'alto d'o trango.

Retrieved from "http://an.wikipedia.org../../../s/i/e/Sierra_de_San_Bisorio_dd2b.html"

Categoría: Perinés

##### Views

- Articlo
- Descusión
- Current revision

##### Rechirar