Eretna Bəyliyi - Vikipediya

# Eretna Bəyliyi

### Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Ümumi Türk Tarixi
Tarixi və Müasir Türk Dövlətləri
İmperiyalar

16 Böyük Türk Dövləti

Böyük Hun İmperiyası | M.Ö. 204 - M.S. 216
Qərbi Hun İmperiyası | M.Ö. 40 - 216
Avropa Hun İmperiyası | 375 - 454
Ağ Hun İmperiyası | 420 - 562
Göytürk İmperiyası | 552 - 743
Avropa Avar İmperiyası | 565 – 803
Xəzər xanlığı | 651 – 983
Uyğur Dövləti | 744 – 1335
Qaraxanlı dövləti | 840 – 1212
Qəznəvilər dövləti | 963 – 1183
Böyük Səlcuq imperiyası | 1040 – 1157
Xarəzmşahlar dövləti | 1157 – 1231
Qızıl Orda dövləti | 1227 – 1502
Osmanlı imperiyası | 1299 – 1922
Teymur imperiyası | 1370 – 1507
Böyük Moğol imperiyası | 1526 – 1858

Digər İmperatorluqlar

Şərqi Göytürk imperiyası | 582 - 630
Qərbi Göytürk imperiyası | 582 - 630
İkinci Göytürk imperiyası | 681 - 744
Əyyubilər dövləti | 1171 - 1348
Dehli sultanlığı | 1206 - 1413
Çağatay dövləti | 1227 - 1370
Misir Məmlük dövləti | 1250 - 1517
Elxanilər dövləti | 1256 – 1336
Səfəvilər dövləti | 1501 - 1722

Dövlətlər

Dövlətlər

Çu Devleti | M.Ö. 1050 - 249
Kuzey Hun Devleti | 48 - 156
Güney Hun Devleti | 48 - 216
Asya Avar Devleti | 216 - 552
Birinci Chao Hun Devleti | 304 - 329
İkinci Chao Hun Devleti | 328 - 352
Tabgaç Devleti | 386 - 557
Kuzey Liang Hun Devleti | 401 - 439
Hsia Hun Devleti | 407 - 431
Lov-lan Hun Devleti | 442 - 460
Doğu Tabgaç Devleti | 534 - 557
Batı Tabgaç Devleti | 534 - 557
Dokuz Oğuz Devleti | ? - ?
Otuz Oğuz Devleti | ? - ?
Onogur Devleti | ? - ?
Türgiş Devleti | 717 - 766
Karluk Devleti | 766 - 1215
Kırgız Devleti | 840 - 1207
Tolunğulları | 868 - 905
Sacilər dövləti | 879-941
Macarlar Devleti | 896 - 955
Kansu Uygur Devleti | 905 - 1226
Liang Şa-t'o Türk Devleti | 907 - 923
Doğu Türkistan Turfan- Uygur Devleti | 911 - 1368
Tana Şa-t'o Türk Devleti | 923 - 936
Akşitler | 935 - 969
Tsin Şa-t'o Türk Devleti | 937 - 946
Oğuz Yabgu Devleti | ? - 1000
Doğu Karahanlı Devleti | 1042 - 1211
Batı Karahanlı Devleti | 1042 - 1212
Fergana Karahanlı Devleti | 1042 - 1212
Suriye Selçuklu Devleti | 1092 - 1117
Kirman Selçuklu Devleti | 1092 - 1187
Türkiye Selçuklu Devleti | 1092 - 1307
Irak Selçuklu Devleti | 1157 - 1194
Basaraba Türk Devleti | 1330 - 1360
Ağqoyunlular | 1350 - 1507
Qaraqoyunlular | 1380 - 1469
Əfşarlar | 1736 – 1802
Qacarlar | 1794 - 1925

Anadolu Bəylikləri

Mengüçlü Bəyliyi | 1072 - 1277
Çaka Bəyliyi | 1081 - 1098
Dilmaçoğulları Bəyliyi | 1085 - 1192
Çubukoğulları Bəyliyi | 1085 - 1092
Danişməndli Bəyliyi | 1092 - 1178
Saltuklu Bəyliyi | 1092 - 1202
İnaloğulları Bəyliyi | 1098 - 1183
Ahlatşahlar Bəyliyi | 1100 - 1207
Artuklu Bəyliyi | 1102 - 1408
Erbil Bəyliyi | 1146 - 1232
Çobanoğulları Bəyliyi | 1227 - 1309
Karamanoğulları Beyliği | 1256 - 1483
İnançoğulları Beyliği | 1261 - 1368
Sâhipataoğulları Beyliği | 1275 - 1342
Pervaneoğulları Beyliği | 1277 - 1322
Tacettinoğulları | ? - ?
Canikoğulları | ? - ?
Menteşeoğulları Beyliği | 1280 - 1424
Candaroğulları Beyliği | 1299 - 1462
Karesioğulları Beyliği | 1297 - 1360
Germiyanoğulları Beyliği | 1300 - 1423
Hamitoğulları Beyliği | 1301 - 1423
Saruhanoğulları Beyliği | 1302 - 1410
Aydınoğulları Beyliği | 1308 - 1426
Tekeoğulları Beyliği | 1321 - 1390
Ramazanoğulları Beyliği | 1325 - 1608
Eretna Bəyliyi | 1335 - 1381
Dulkadıroğulları Beyliği | 1339 - 1521
Dobruca Türk Beyliği | 1354 - 1417
Qazi Bürhanəddin Əhməd Bəyliyi | 1381-1398
Eşrefoğulları Beyliği | ? – 1326
Berçemeoğulları Beyliği | ? - ?
Yarluklular Beyliği | ? - ?

Atabəyliklər

Böriler | 1117 - 1154
Zengiler | 1127 - 1259
Eldənizilər | 1136 - 1225
Salgurlular | 1147 - 1284

Xanlıqlar

Sibir Hanlığı | 515 - 576
Büyük Bulgarya Hanlığı | 630 - 665
İtil Bulgar Hanlığı | 665 - 1391
Peçenek Hanlığı | 860 - 1091
Tuna Bulgar Hanlığı | 981 - 864
Uz Xanlığı | 1000 - 1068
Kuman-Kıpçak Hanlığı | 1098 - 1239
Şeybani Hanlığı | 1506 - 1599
Özbek Hanlığı | 1428 - 1599
Kazak Hanlığı | ? - ?
Kazan Hanlığı | 1437 - 1552
Kırım Hanlığı | 1440 - 1475
Kasım Hanlığı | 1445 - 1681
Astrahan Hanlığı | 1466 - 1554
Nogay Hanlığı | ? - ?
Hive Hanlığı | 1512 - 1920
Küçüm Sibir Hanlığı | 1556 - 1600
Buhara Hanlığı | 1599 - 1785
Qarabağ Xanlığı | 1748 - 1805
Kaşgar-Turfan Hanlığı | 1800 - 1877
Hokand Hanlığı | 1710 - 1876
İrəvan Xanlığı | 1780 - 1828
Kırgız Hanlığı | 1800 - 1876
Kazak Kırgızları Hanlığı | 1800 - 1876
Türkmenistan Hanlığı | 1860 - 1885

Cümhuriyyətler

Qərbi Trakya Türk Cümhuriyyəti | 1913 - 1913
Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyəti | 1918 - 1920
İdil Ural Devleti | 1918 - 1919
Şərqi Türkistan Cümhuriyyəti | 1920 - 1925, 1932 - 1934, 1944 - 1949
Tannu Tuva Halk Cümhuriyyəti | 1921 - 1944
Hatay Dövləti | 1938 - 1939
Cenubi Azərbaycan Muxtar Cümhuriyyəti | 1945 - 1946

Günümüz

Cümhurriyyətlər

Türkiyə Respublikası | 1923 -...
Şimali Kipr Türk Respublikası | 1983 -...
Azərbaycan Respublikası | 1991 -...
Qazaxıstan Respublikası | 1991 -...
Qırğızıstan Respublikası | 1991 -...
Özbəkistan Respublikası | 1991 -...
Türkmənistan Respublikası | 1991 -...

Muxtar Türk Qurumları

Şərqi Türküstan | 1928 -...
Dağıstan | 1991 -...
Karaçay | 1991 -...
Balkar | 1991 -...
Qırım | 1991 -...
Tatarıstan | 1991 -...
Çuvaşıstan | 1991 -...
Başqırdıstan | 1991 -...
Saxa Respublikası | 1991 -...
Altay Respublikası | 1991 -..
Xakasiya | 1991 -...
Tuva | 1991 -...
Qaraqalpaq | 1991 -...
Qaqauz | 1991 -...
Taymir | 1991 -...

Bu kutu: gör • • değiştir

Eretna Beyliği, Anadolu'nun Türkleşmesi sürecinde, Erzincan ve Kayseri çevresinde ortaya çıkan bir Türk beyliğidir.

İlhanlı İmparatorluğu'nun parçalanması sürecinde 1317'de, Ebu Said Bahadır Han'ın başkomutanı Çoban Bey'in oğlu Timurtaş Erzincan Valisi oldu. Timurtaş kentin îlhanlı yönetiminden hoşnut olmasını sağlamak amacı ile birçok girişimde bulunduğu sırada, babası ile kardeşinin Ebu Said Bahadır Han'ın emriyle öldürüldüğünü öğrendi ve kendi hükümdarına karşı ayaklandı. Timurtaş, Erzincan'da bulunan îlhanlılar'ın önemli adamlarından biri olan Balto'nun, Melikşah ve Sultanşah adlı oğullarını öldürdükten sonra Mısır Memluklerine sığındı.

Timurtaş'tan sora Erzincan'ın yönetimi 1335 yılında Alaeddin Eretna adlı komutana geçti. Böylece, yörede daha sonra Erzincan üzerinde de egemenlik kuran Eretna Beyliği'nin temelleri atılmış oluyordu. Celayiroğulları ile Çobanoğulları'nın Erzincan üzerindeki bağımlılık taleplerini, gerek savaş ve gerekse diplomatik yollarla çözümleyerek; Amasya, Tokat, Sinop, Çorum ve Sivas'ı da içine alan bölgede büyümesini sürdürdü. Başkenti Kayseri olan Eretna Beyliği'ni kurmayı başardı.

Alaeddin Eretna'nın 1352 yılında ölmesi ile, tahta çıkan oğlu Gıyaseddin Mehmed'in, Vezir Hoca Ali'nin güdümünde kalacağım gören Eretna Bey'in kardeşi ve Erzincan Valisi Burak Bey, bu duruma büyük bir tepki göstererek bağımsız bir Erzincan Beyliği kurdu. Çok kısa süreli olan bu beylik daha sora Ahi Ayna yönetimine geçti. 1362'ye kadar 12 yıl süren bu beylik tam bağımsız olarak kalmış, Gürcüler'den Ahalsıh, Samsıh ve Azgur kentlerini alarak, 1360 yılında Trabzon'a da bir sefer düzenleyebilmişti.

Eretna Beyliği, Hükümdar Alaeddin Ali'nin dirayetsiz yönetimiyle dağılma sürecine girmiş, bağımlı kent beylikleri merkezden kopmaya başlamışlardı. Erzincan'ın Eretna Emiri Pir Hüseyin'in 1379'da ölmesiyle kentin yönetimi Uygur kökenli bir Türk olan Mutahharten'in ele geçirmiş ve bağımsızlığını ilan etmişti. Bu bağımsızlık hareketinde Akkoyunlular'ın desteğini alması, Eretnalılar'ın karşı girişimlerini sonuçsuz bıraktı.

Mutahharten daha da ileri giderek, zayıf Eretna yönetiminin güçlü adamı Kadı Burhaneddin'i tasfîye etmeyi hedefledi. Ancak Eretna Beyi Alaeddin Ali'nin ölümü üzerine, yönetimi eline geçiren Kadı Burhaneddin Ahmed, diğer güçlü bir karakter ve hükümdar olarak Mutahharten'in karşısına dikilmiş, onun en korktuğu düşmanı haline gelmiştir.

Orta Çağ Türk tarihinin en ilginç hükümdarlarından biri olan Mutahharten'in siyasi yaşamı ve eylemleri hakkında yazılmış makale ve kitaplar bulunmaktadır. Erzincan Beyliği'ni güçlendirmek, büyük hükümdarlar ve istilacılar karşısında kişisel varlığını ve beyliğini ayakta tutabilmek için gösterdiği olağanüstü çabaların herbiri, hırsı, güç çatışmalan, güçlüden yana olma açmazları ve serüvenlerle doludur.

Mutahharten, Kadı Burhanettin'in tasfîyesi için komşu emirlikler ve Akkoyunlular'm desteği ile iki kez Sivas'ı kuşattıysa da başarılı olamadığı gibi, Kadı Burhanettin'in karşı saldırıları karşısında da çok güç durumlarda kaldı. Herşeye rağmen, Kemah, îspir, Erzurum, Tercan'ı da egemenliğinde bulunduran Trabzon Rum Krallığı'ndan bağımlılık vergisi alabilen Şebinkarahisar üzerinde söz sahibi olan güçlü bir beylik olarak varlığını sürdürmekteydi.

1387 yılından itibaren Timur adının Anadolu'da duyulmaya başlaması, Mutahharten ve Beyliği için çok sıkıntılı yılların habercisi oldu. Öte yandan Akkoyunlularla iyi ilişkiler kuramaması, Karakoyunlularla yandaş olması, Kadı Burhanettin'in Akkoyunlular'la barışmasına neden olmuştu. Yaklaşmakta olan Timur tehlikesine karşı dayanışma içinde olması gereken bu beylikler arasında savaş ve çatışmalar eksik olmuyordu. Sonuçta, 1398 yılında Kadı Burhanettin, beklenmedik bir şekilde en zayıf düşmanı olan Kara Yölük Osman'a tutsak düştü ve başkenti Sivas'ın surları önünde dramatik bir biçimde öldürüldü.

Erzincan Beyliği için diğer bir tehlike de, Konya, Larende, Develi ve Aksaray'ı alarak Karaman Beyliği'ne bir süre son veren, Kadı Burhanettin'in öldürülmesinden yararlanarak, Sivas, Tokat, Kayseri ve Kırşehir kentlerini alarak, yıldırım hızıyla Erzincan sınırlarına yöneldi. Osmanlı Sultanı I. Bayezid idi.

14. yüzyıl sonlannın en güçlü iki hükümdarı Timur ile Bayezid arasında sıkışıp kalan Mutahharten, öncelikle daha güçlü ve tehlikeli gördüğü Timur'un yandaşı olmuş, onun Anadolu'ya yaptığı öncü seferlere katılmıştı. Ancak Yıldınm Bayezid'in, Erzincan ve Erzurum'un kendisine bağlanması ve vergi verilmesini istemesi karşısında Bayezid'e de bağlılığını sundu. Ancak Timur'un Sivas'ı almasına yardımcı olduğunu bilen ve ona güvenmeyen Bayezid, Erzincan'ı ve Kemah'ı ele geçirerek, Erzincanlılar'ın isteği üzerine, Mutahharten'in, kendisine bağlı olmak kaydıyla hükümdarhğını tanıdı. Buna rağmen Mutahharten, Timur ile olan ilişkisini sürdürmüş ve Timur'un, Bayezid'den Kemah kalesini Mutahharten'e vermesini sağlayacak girişimlerdi bulunmuştu. Timur, diğer Anadolu beyliklerinin de yasal hükümdarlarına geri verilmesini Bayezid'den istiyordu.

Böylece başlayan gerginlik, karşılıklı küçümseyici mektuplar, inatlaşmalar ve Bayezid'in kışkırtıcı tavırları ardından savaş kaçınılmaz hale geldi. Timur, bütün hırsıyla batıya yönelmiş, 1402 yılında yapılan Ankara Savaşı'nda Osmanlı ordusu yenilmiş, Yıldınm Bayezid tutsak edilmişti. Mutahharten de hemen sonra 1403 yılında öldü.

Retrieved from "http://az.wikipedia.org../../../e/r/e/Eretna_B%C9%99yliyi_75b8.html"

Kateqoriyalar: Tarixi Dövlətlər

##### Views

- Məqalə / مقاله
- Müzakirə / مذاکره
- Hal-hazırkı versiya

##### Axtar

##### Başqa dillərdə

- English
- Türkçe