Новая Зеландыя — Вікіпэдыя

# Новая Зеландыя

### Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

'

(Сьцяг) | (Герб)

Нацыянальны дэвіз:
Афіцыйная мова |
Сталіца |
Найбуйнейшы горад |
Урад |
Плошча - Агульная - % вады | месца ў сьвеце км2
Насельніцтва - Агульнае ([[]]) - Шчыльнасьць | месца ў сьвеце /км²
СУП - Агульны ([[]]) - на душу насельніцтва | месца ў сьвеце
Валюта | [[]] (`[[ISO 4217|]]`)
Часавы пас - улетку | (UTC) (UTC)
Незалежнасьць |
Дзяржаўны гімн | [[]]
Аўтамабільны знак |
Дамэн верхняга ўзроўню | [[.]]
Тэлефонны код | +

Но́вая Зела́ндыя (па-англійску: New Zealand; маары звычайна: Aotearoa) — геаграфічна ізаляваная астраўная краіна ў паўднёвай частцы Ціхага акіяну, бліжэйшымі да Новай Зеландыі значнымі па памерах тэрыторыямі сушы з'яўляюцца Новая Каледонія на паўначы на адлегласці 1.500 км, Аўстралія на паўночным захадзе на адлегласці каля 1.600 км праз Тасманава мора і матэрыковая частка Антарктыды на адлегласці амаль што 3.000 км на поўдзень. Асноўная тэрыторыя Новай Зеландыі размешчана на двух галоўных астравах — Паўночным і Паўднёвым, а таксама на шматлікіх невялікіх астравах. Самымі значнымі па плошчы сярод апошніх з'яўляюцца востраў Сцюарта, Вялікі Бар'ерны востраў і востраў Чатэм.

Ні па геаграфічным, ні па культурным асаблівасцям Новую Зеландыю немагчыма адназначна аднесці да аднаго з кантынентаў. Тэрыторыя краіны ляжыць часткова на Аўстралійскай, часкова на Ціхаакіянскай літасферных плітах, а насельніцтва паходзіць пераважна з двух розных культурных рэгіёнаў: нашчадкі ў асноўным брытанскіх каланістаў у еўрапейскім і карэннае насельніцтва маоры ў палінэзійскім культурным поясе Акіяніі.

Новая Зеландыя ўваходзіць у склад Каралеўстваў Садружнасці. Да Каралеўства Новая Зеландыя, галоўным прадстаўніком якога з'яўляецца брытанскі манарх, належаць таксама на прынцыпе "беспрымусовай асацыяцыі" (in free association) адміністрацыйна незалежныя тэрыторыі Астравоў Кука і Ніуэ, а таксама новазеландская калонія Такелау. Акрамя гэтага, Новая Зеландыя заяўляе аб сваіх тэрытарыяльных прэтэнзіях на рэгіён Рос у Антарктыдзе, які, адпаведна, стаў бы пятай часткай Каралеўства Новая Зеландыя.

За Новай Зеландыяй замацавалася назва "зялёны востраў". Выклікана гэта ў першую чаргу адносна нізкай шчыльнасцю засялення і адпаведна некранутай рукой чалавека дзівоснай прыгажосцю прыроды, а таксама незвычайна разнастайнай і звязанай з ізаляваным геаграфічным месцазнаходжаннем непаўторнай вегетацыяй.

## [рэдагаваць] Геаграфія

Асноўны артыкул: Геаграфія Новай Зеландыі

### [рэдагаваць] Геаграфічнае месцазнаходжанне і тапаграфія

Новая Зеландыя — краіна з самай вялікай адлегласцю да Цэнтральнай Еўропы: часткі тэрыторыі Новай Зеландыі знаходзяцца якраз у геаграфічна супрацьлеглым Іспаніі месцы і, такім чынам, утвараюць яе антыподы. Тэрыторыю Новай Зеландыі ўтвараюць два галоўныя астравы, аддзеленыя адзін ад другога пратокай Кука, і шматлікія значна меншыя астравы. Некаторыя з астравоў, такія як востраў Сцюатра, Вялікі Бар'ерны востраў, знаходзяцца дастаткова блізка ад узбярэжжа двух галоўных астравоў Новай Зеландыі. Адлегласць да самай дальняй новазеландскай тэрыторыі на поўначы — астравоў Кермадэк — складае звыш 1.000 км, самы дальні ўсходні пункт краіны — архіпелаг Чатэм — ляжыць на адлегласці звыш 700 км ад Паўночнага вострава. Акрамя гэтага, вялікая колькасць астравоў, такія як, напрыклад, Оклендскія астравы, астравы Кэмпбела альбо астравы Антыподаў, знаходзіцца ў субанктартычным рэгіёне. У 1998 годзе ўсе субантарктычныя астравы Новай Зеландыі былі аб'яўлены Сусветнай спадчынай ЮНЭСКА.

Агульная плошча Новай Зеландыі складае 270.534 км² і з'яўляецца некалькі меншай за Італію, але большай за Аб'яднанае Каралеўства альбо Ўсходнюю Германію. Маскімальная шырыня галоўных атравоў ва ўсходня-заходнім напрамку — 200 км, з поўначы на поўдзень Новая Зеландыя прасціраецца на 1.600 км.

Плошча Паўночнага вострава складае 113.729 км², з шырокімі нізінамі, у першую чаргу ў рэгіёне Вайката. У цэнтральнай частцы вострава дамінуе Цэнтральнае плато, на якім знаходзіцца Нацыянальны парк Тангарыра з вулканамі Нгаўрухоэ, Тангарыра і Руапеху і які быў аб'яўлены ЮНЭСКА першым камбінаваным аб'ектам Сусветнай спадчыны: як культурнай, так і прыроднай. Самае высокае ўзвышэнне вострава — гара Руапеху (2797 м). На поўначы ад Руапеху, у самым цэнтры Паўночнага вострава раскінулась возера Таупа, самае вялікае возера Новай Зеландыі. Праз усходнюю частку Паўночнага вострава цягнуцца шматлікія адносна невысокія горныя храбты, адметнай гарой заходняй часкі вострава з'яўляецца гара Таранакі, якая ўздымаецца на раўніне на вышыню 2.518 метраў і мае амаль што правільную конусападобную форму.

### [рэдагаваць] Геалогія

Тэктанічная карта Новай Зеландыі

Каля 200 мільёнаў год таму Новая Зеландыя, як і большасць сённяшніх тэрыторый у паўднёвым паўшар'і Зямлі, належыла да кантынента Гандвана.

## [рэдагаваць] Адміністрацыйны падзел

|  | Рэгіён | Адмін. цэнтр | Плошча (км²) | Насельніцтва(2)
--- | --- | --- | --- | --- | ---
1 | Нортленд | Вангарэй | 13.941 | 147.600
2 | Окленд | Окленд | 16.140 | 1.316.900
3 | Вайката | Гамільтан | 25.598 | 381.800
4 | Заліў Плэнці | Таўранга | 12.447 | 257.600
5 | Гізбарн (1) | Гізбарн | 8.351 | 44.900
6 | Таранакі | Стрэтфард | 7.273 | 105.500
7 | Манавату-Вангануі | Вангануі | 22.215 | 227.100
8 | Заліў Хоўка | Нап'ер | 14.164 | 149.100
9 | Велінгтан | Велінгтан | 8.124 | 456.900
10 | Мальбара (1) | Новая Зеландыя | 12.484 | 42,300
11 | Нэльсан (1) | Нэльсан | 445 | 45.200
12 | Тасман (1) | Рычманд | 9.786 | 45.800
13 | Кантэрберы | Крайстчорч | 45.845 | 520.600
14 | Заходняе Узбярэжжа | Грэймаўс | 23.000 | 30.600
15 | Атага | Дунэдзін | 31.476 | 195.000
16 | Саўтленд | Інверкаджыл | 30.753 | 93.600
17 | Астравы Чатэм (3) | Вайтангі | 963 | 750

(1) Гэтыя рэгіёны з'яўляюцца унітарнымі адміністрацыйнымі адзінкамі (Unitary Authorities) і выконваюць адначасова функцыі як рэгіёнаў, так і раёнаў.
(2) Лічбы адпавядаюць дадзеным перапісу насельніцтва 2001 года
(3) Астравы Чатэм знаходзяцца на адлегласці каля 800 кіламетраў усходней Новай Зеландыі і не пазначаны на карце. Астравы маюць адмысловы статус астраўнога савету Islands Councils з паўнамоцтвамі унітарнай адміністрацыйнай адзінкі Unitary Authority.

## [рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

Новая Зеландыя — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

| Краіны Акеаніі
--- | ---
| Аўстралія · Вануату · Кірыбаці · Маршалавы астравы · Мікранезія · Наўру · Новая Зеландыя · Палау · Папуа-Новая Гвінея · Саламонавы астравы · Самоа · Тонга · Тувалу · Фіджы
Іншыя рэгіёны: Амерыканскіае Самоа · Астравы Бейкера · Астравы Кука · Астравы Піткейрна · Валіс і Футуна · Востраў Гоўланда · Востраў Джонстана · Востраў Кліпертона · Востраў Норфалк · Востраў Пасхі · Востраў Ярвіса · Вэйк · Новая Каледонія · Гуам · Какосавыя астравы · Ніўе · Новая Каледонія · Пальміра · Паўночныя Марыяны · Рыф Кінгмана · Такелаў · Французская Палінезія

Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org../../../%D0%BD/%D0%BE/%D0%B2/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%8F_3085.html»

Катэгорыя: Новая Зэляндыя

##### Views

- Артыкул
- Гутаркі
- Бягучая вэрсія

##### Пошук

##### На іншых мовах

- Afrikaans
- Alemannisch
- Aragonés
- Anglo Saxon
- العربية
- ܐܪܡܝܐ
- Беларуская
- Български
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Česky
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Zazaki
- ཇོང་ཁ
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Français
- Gaeilge
- Galego
- Hak-kâ-fa
- עברית
- हिन्दी
- Hrvatski
- Krèyol ayisyen
- Magyar
- Հայերեն
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- Қазақша
- 한국어
- Kurdî / كوردي
- Kernewek
- Latina
- Lëtzebuergesch
- Limburgs
- Líguru
- ລາວ
- Lietuvių
- Latviešu
- Māori
- Македонски
- मराठी
- Bahasa Melayu
- Myanmasa
- Ekakairũ Naoero
- Plattdüütsch
- Nedersaksisch
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Nouormand
- Occitan
- Kapampangan
- Polski
- پښتو
- Português
- Runa Simi
- Română
- Русский
- Scots
- Sámegiella
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Gagana Samoa
- Shqip
- Српски / Srpski
- Basa Sunda
- Svenska
- தமிழ்
- ไทย
- Tagalog
- faka-Tonga
- Tok Pisin
- Türkçe
- Українська
- O'zbek
- Tiếng Việt
- Volapük
- Walon
- ייִדיש
- 中文
- Bân-lâm-gú
- 粵語