Радыеактыўнасьць — Вікіпэдыя

# Радыеактыўнасьць

### Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Радыеактыўнасьць (ад лацінскай radio – выпраменьваю, activus – дзейны; паводле клясычнага правапісу магчымае напісаньне радыяактыўнасьць) — радыеактыўны распад, працэс, шляхам якога нестабільныя ядры некаторых атамаў распадаюцца з выпраменьваньнем альфа-, бэта- ці гамма- промняў або спантанна дзеляцца.

## [рэдагаваць] Гісторыя

Радыеактыўнасьць упершыню выявіў і пачаў вывучаць францускі навукоўца Анры Бэкерэль у 1896 годзе. Таксама фэномэн радыеактыўнасьці вывучалі Марыя Складоўская-Кюры, П'ер Кюры, Эрнэст Рутэрфорд.

Падчас Другой сусьветнай вайны пачалася распрацоўка ядзернай зброі. У 1945 годзе на Хірасіму і Нагасакі ЗША скінула ядзерныя бомбы.

У 1986 годзе адбылася Чарнобыльская катастрофа.

## [рэдагаваць] Час радыеактыўнага распаду

Распад радыеактыўнага рэчыва адбываецца паводле наступнай формулы:

- N0 — пачатковая колькасьць атамаў радыеактыўнага рэчыва;
- N — канчатковая колькасьць атамаў радыеактыўнага рэчыва праз час t;
- λ — пастаянная распаду

Час, за які колькасьць радыектыўнага рэчыва меншае ўдвая, называецца пэрыядам паўраспаду:

Радыеактыўнае рэчыва можа мець пэрыяд паўраспаду ад доляў сэкунды да мільярдаў гадоў. Вонкавыя ўмовы на хуткасьць працэсу не ўплываюць.

Радыеактыўныя элемэнты, якія сустракаюцца ў прыродзе: ізатоп урану 238U (пэрыяд паўраспаду 4.47×109), ізатоп урану 235U (пэрыяд паўраспаду 7.04×108), ізатоп торыя 232Th (пэрыяд паўраспаду 1.41×1010).

Пэрыяды паўраспаду некаторых іншых элемэнтаў:

- ізатоп ёду 129I 1.7×107 гадоў;
- ізатоп вугляроду 14C 5.73×103 гадоў;
- ізатоп фосфар 32Ph 14.28 дзён;
- ізатоп магнэзію 27Mg 9.46 хвілінаў;
- ізатоп магнэзію 20Mg 0.6 сэкунды;

## [рэдагаваць] Тыпы распаду

Выдзяляюць наступныя тыпы радыеактыўнага распаду: альфа-распад, бэта-распад, спантаннае дзяленьне, электронны захоп, ізамерны пераход. Падчас альфа-распаду ядро выпраменьвае альфа-часьцінку і ператвараецца ў ядро, зарад якога меншы на 2, а масавы лік - на 4. Падчас бэта-распаду выпраменьваецца электрон (альбо пазытрон) і антынэўтрына (альбо нэўтрына). Падчас электроннага захопу ядро захоплівае электрон з арбіты. Выпрамененныя бэта-часьцінкі маюць неперарыўны спэктар энэргіі. Пры альфа- і бэта-распадзе пачатковае і канчатковае ядро часам знаходзяцца ва ўзбуджаным стане. Пераход зь яго ў стан зь меншай энэргіяй суправаджаецца гама-выпраменьваньнем. Калі час знаходжаньня ядра ва ўзбуджаным стане большы за 10-10 сэкунды, стан называюць ізамерным пераходам. Спантаннае дзяленьне — адвольнае расшчапленьне ядра на два аскепкі прыблізна роўнай масы; суправаджаецца выпраменьваньнем 2-3 нэўтронаў. Падчас аднаго акту спантаннага дзяленьня вылучаецца энэргія каля 160 МэВ, а пры іншых радыеактыўных ператварэньнях — ад дзясяткаў кэВ да некалькіх МэВ. Адзінка вымярэньня - распад у сэкунду, кюры. (Пры напісаньні выкарыстоўваліся матэрыялы зь Беларускай савецкай энцыякляпэдыі (1973))

Формулы распаду

Бэта-выпраменьваньне:

Электронны захоп:

Выпраменьне пазытрону:

## [рэдагаваць] Выкарыстаньне

Атамныя рэактары, мэдыцына, хімія, ядзерная зброя.

## [рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

- Вывад радыенуклідаў з арганізму
- Харчы і радыяцыя
- “Балканскі сындром” – магчымае ўзьдзеяньне на чалавека баепрыпасаў з абедненым уранам
- "Nature" пра радыяцыю пасьля Чарнобыля
- Прафэсар Грушавы пра радыеактыўнае забруджаньне

Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org../../../%D1%80/%D0%B0/%D0%B4/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8C%D1%86%D1%8C.html»

Катэгорыі: Фізыка | Хімія

##### Views

- Артыкул
- Гутаркі
- Бягучая вэрсія

##### Пошук

##### На іншых мовах

- العربية
- Català
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- فارسی
- Suomi
- Français
- Gaeilge
- עברית
- Hrvatski
- Magyar
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Italiano
- 日本語
- 한국어
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Polski
- Português
- Rumantsch
- Română
- Русский
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Slovenčina
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Svenska
- ไทย
- Türkçe
- 中文