Крыптаграфія — Вікіпэдыя

# Крыптаграфія

### Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Крыптагра́фія (ад κρυπτός — утоены і γράφω — пішу) — навука аб матэматычных метадах забеспячэння прыватнасці (немагчымасці чытання інфармацыі староннім) і аўтэнтычнасці (цэласнасці і сапраўднасці аўтарства, а таксама немагчымасці адмовы ад аўтарства) інфармацыі.

Першапачаткова крыптаграфія вывучала метады шыфравання інфармацыі — зварачальнага ператварэння адчыненага (зыходнага) тэксту на аснове сакрэтнага алгарытму і/або ключа у шыфраваны тэкст (шыфратэкст). Традыцыйная крыптаграфія ўтворае раздзел сіметрычных крыптасістэм, у якіх шыфраванне і расшыфроўванне праводзіцца з выкарыстаннем аднаго і таго жа сакрэтнага ключа. Апроч гэтага раздзелу сучасная крыптаграфія ўключае ў сябе асіметрычныя крыптасістэмы, сістэмы электроннага лічбавага подпісу (ЭЛП), хэш-функцыі, кіраванне ключамі, квантавую крыптаграфію.

Крыптаграфія не займаецца: абаронай ад абрыву, подкупу або шантажу законных абанентаў, крадзяжы ключоў і іншых пагроз інфармацыі, якія ўзнікаюць у абароненых сістэмах перадачы дадзеных.

Крыптаграфія — адна з найстарэйшых навук, яе гісторыя налічвае некалькі тысяч гадоў.

## [рэдагаваць] Тэрміналогія

- Адчынены (зыходны) тэкст — дадзеныя (не абавязкова тэкставыя), перадаваныя з выкарыстаннем крыптаграфіі.
- Шыфраваны (зачынены) тэкст — дадзеныя, атрыманыя пасля ўжывання крыптасістэмы з вызначаным ключом.
- Крыптасістэма (шыфр) — сямейства зварачальных ператварэнняў адчыненага тэксту ў шыфраваны.
- Ключ — параметр шыфра, які вызначае выбар пэўнага ператварэння дадзенага тэксту. У сучасных шыфрах алгарытм шыфравання вядомы і крыптаграфічная ўстойлівасць шыфра цалкам вызначаецца сакрэтнасцю ключа (Прынцып Керкгофсу).
- Крыптааналіз — навука, якая вывучае матэматычныя метады парушэння прыватнасці і цэласнасці інфармацыі.
- Крыптааналітык — чалавек, які стварае і ўжывае метады крыптааналізу.
- Крыптаграфія і крыптааналіз складаюць крыпталогію, як адзіную навуку аб стварэнні і ўзломе шыфраў.
- Крыптаграфічная атака - спроба крыптааналітыка выклікаць адхіленні ў атакаванай абароненай сістэме абмену інфармацыяй. Паспяховую крыптаграфічную атаку называюць узлом або выкрыццё.
- Зашыфраванне - працэс нармалёвага ўжывання крыптаграфічнага ператварэння адчыненага тэсту на аснове алгарытму і ключа ў выніку якога ўзнікае шыфраваны тэкст.
- Расшыфроўванне - працэс нармалёвага ўжывання крыптаграфічнага ператварэння шыфраванага тэсту ў адчынены.
- Дэшыфраванне - працэс вымання адчыненага тэксту без ведання крыптаграфічнага ключа на аснове вядомага шыфраванага. Тэрмін дэшыфраванне звычайна ўжываюць па дачыненні да працэсу крыптааналіза шыфратэкста (крыптааналіз сам па сабе, наогул гаворачы, можа складацца і ў аналізе шыфрасістэмы, а не толькі зашыфраванага ёю адчыненага паведамлення).
- Крыптаграфічная ўстойлівасць — здольнасць крыптаграфічнага алгарытму супрацьстаяць крыптааналізу.
- Імітаабарона - абарона ад навязвання ілжывай інфармацыі. Імітаабарона дасягаецца звычайна за кошт уключэння ў пакет перадаваных дадзеных імітоўстаўкі.
- Імітаўстаўка - блок інфармацыі, які ужываецца для імітаабароны і залежыць ад ключа і дадзеных. У некаторых выпадках забяспечваецца ЭЛП.

## [рэдагаваць] Сучасная крыптаграфія

Для сучаснай крыптаграфіі характэрна выкарыстанне адчыненых алгарытмаў шыфравання, якія прадугледжваюць выкарыстанне вылічальных сродкаў. Вядома больш дзесятка правераных алгарытмаў шыфравання, якія пры выкарыстанні ключа дастатковай даўжыні і карэктнай рэалізацыі алгарытму, крыптаграфічна стойкія. Распаўсюджаныя алгарытмы:

- сіметрычныя DES, AES, ГОСТ 28147-89, Twofish, Blowfish, IDEA, RC4 і інш.
- асіметрычныя RSA і Elgamal (Эль-Гамаль)
- хэш-функцый MD4, MD5, SHA-1

У шматлікіх краінах прынятыя нацыянальныя стандарты шыфравання. У 2001 годзе ў ЗША прыняты стандарт сіметрычнага шыфравання AES на аснове алгарытму Rijndael з даўжынёй ключа 128, 192 і 256 біт. Алгарытм AES прыйшоў на змену ранейшаму алгарытму DES, які зараз рэкамендавана выкарыстаць толькі ў рэжыме Triple-DES (3DES). У Рэспубліцы Беларусь дзейнічае стандарт ГОСТ 28147-89, які апісвае алгарытм блокавага шыфравання з даўжынёй ключа 256 біт, а таксама алгарытм лічбавага подпісу СТБ 1176.02-99.

## [рэдагаваць] Глядзіце таксама

- PGP

## [рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

Крыптаграфія — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

- Усё аб крыптаграфіі (бачына «Навуковай сеткі»)
- Юрый Ліфшыц. Сучасныя задачы крыптаграфіі (2005)
- Інфармацыйная бяспека і шыфраванне
- Крыптаграфічны лікбез
- Крыптаграфічны даведнік

Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org../../../%D0%BA/%D1%80/%D1%8B/%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F.html»

Катэгорыя: Інфармацыйныя тэхналёгіі

##### Views

- Артыкул
- Гутаркі
- Бягучая вэрсія

##### Пошук

##### На іншых мовах

- Afrikaans
- Boarisch
- Català
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Français
- עברית
- Hrvatski
- Magyar
- Bahasa Indonesia
- Italiano
- 日本語
- 한국어
- Latina
- Bahasa Melayu
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- ไทย
- Türkçe
- Українська
- Tiếng Việt
- 中文