Грэцкая мова — Вікіпэдыя

# Грэцкая мова

### Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Грэцкая (Ελληνικά)
Ужываецца ў: | Грэцыі, Кіпры, ЗША, Аўстраліі, Нямеччыне, Альбаніі, Грузіі, Расеі, Украіне, Швэцыі, Італіі, Турцыі і іншых
Рэгіён: | Балканы
Колькасьць карыстальнікаў: | 15 мільёнаў
Клясыфікацыя: | Індаэўрапейская Грэцкія Старажытная грэцкая Грэцкая
Афіцыйны статус
Афіцыйная мова ў: | Грэцыі, Кіпры (і ў Эўразьвязе)
Рэгулюецца: | —
Код мовы
ISO 639-1 | el
ISO 639-2(B) | gre
ISO 639-2(T) | ell
SIL | GRK

Грэ́цкая мо́ва (па-грэцку: Ελληνικά – элініка) — індаэўрапейская мова, на якой цяпер размаўляюць каля 12 мільёнаў чалавек у Грэцыі і на высьпе Кіпр. Грэцкая мова мае адзін з найбагатшых лексыконаў сярод усіх моваў сьвету — каля 600 тыс. словаў.

## [рэдагаваць] Гісторыя

Клясычная (або старажытная) і сучасная грэцкая мова досыць моцна адрозьніваюцца, хаця некаторыя дасьледчыкі падкрэсьліваюць вялікае падабенства паміж імі. Ужо з 14 стагодзьдзя да н.э. існавала сыстэма пісьма «лінейная Б» (linear B), якая была ўпершыню расшыфраваная толькі ў 1953 годзе. Пасьля «лінейнай Б» выдзяляюць яшчэ некалькі пэрыядаў у разьвіцьці грэцкай мовы. Падчас гэтак званага элінскага пэрыяду грэцкая мова была фактычна lingua franca для жыхароў Рымскай імпэрыі, а потым — Бізантыі. На ёй была створаная багатая літаратура.

Падчас дамінацыі Атаманскай імпэрыі грэцкая мова апынулася ў заняпадзе і пацярпела шмат зьменаў.

Ад 1834 да 1976 году праводзілася моўная палітыка па ўвядзеньні Καθαρεύουσα (катарэвуса), «правільнай» грэцкай мовы, якая базуецца на клясычнай, але нарэшце ў 1976 годзе Δημοτική (дымотыкі) — народная гаворка — была прызнаная грэцкім урадам як de facto i de jure стандарт сучаснай грэцкай мовы. Катарэвус у адрозьненьні ад народнай гаворкі меў скамплікаваную сыстэму дыякрытыкі: тры тыпы націску (востры, тупы, аблегчаны) і два тыпы асьпірацыі (тонкае і густое), а таксама сымбаль трэма. Дымотыка ж мае толькі адзін дыякрытык для азначэньня націску.

Цягам стагодзьдзяў лексычны склад грэцкай мовы пацярпеў нязначныя зьмены. Шматлікія словы былі запазычаныя ў лаціну, італьянскую, нямецкую, ангельскую ды іншыя мовы. Грэцкая мова зьяўляецца крыніцай міжнароднай грамадзкай і навуковай тэрміналёгіі: «астраномія», «дэмакратыя», «граматыка», «філязофія», «антрапалёгія».

## [рэдагаваць] Граматыка

Грэцкія назоўнікі маюць пяць склонаў (назоўны, родны, давальны, вінавальны, клічны), тры роды (мужчынскі, жаночы, ніякі) і тры лікі (адзіночны, двайны і множны). У народнай гаворцы (дымотыка) давальны склон практычна не ўжываецца. Дзеясловы маюць чатыры лады , тры станы , тры асобы ды некалькі іншых формаў. Грэцкая мова, у адрозьненьні ад большасьці іншых індаэўрапейскіх моваў, мае сынтэтычны пасіў.

## [рэдагаваць] Грэцкі альфабэт і фанэтыка

Галоўнае адрозьненьне паміж клясычнай і сучаснай грэцкай фанэтыкай — спрашчэньне сыстэмы галосных гукаў, і зьмена зычных гукаў да фрыкатыўных. У старажытнай грэцкай былі пяць кароткіх галосных, сем даўгіх, і шмат дыфтонгаў. Цяпер жа ў грэцкай мове засталіся 5 галосных. Што датычыць зычных, b, d, g сталі вымаўляцца як [v], [dh], [gh]. А зычныя ph, th, kh страцілі асьпірацыю і сталі вымаўляцца як [f], [th], [kh].

Грэцкі альфабэт мае 24 літары.

літара (назва) | клясычнае вымаўленьне | сучаснае вымаўленьне
Α α (альфа) | як беларускае "а" | як беларускае "а"
Β β (бэта) | як беларускае "б" | як беларускае "в" (напрыклад, "Альванія")
Γ γ (гама) | як расейскае "г" (беларускае ґ) | як беларускі фрыкатыўны "г" (h) або нескладовае "й"
Δ δ (дэльта) | як беларускае "д" | як ангельскае "th" у "the"
Ε ε (эпсілён) | як беларускае "э" | як беларускае "э"
Ζ ζ (зэта) | як "зд" (або нават "дз") | як "з"
Η η (эта) | доўгае "і" | "і"
Θ θ (тэта) | як беларускае "т", але з прыдыханьнем | як ангельскае "th" у "thanks"
Ι ι (ёта) | доўгае "і" | "і" або "й"
Κ κ (капа) | як беларускае "к" | як беларускае "к"
Λ λ (лямбда) | як "л" або "ль" ("љ") | як "л" або "ль" ("љ")
Μ μ (мю) | як "м" | як "м"
Ν ν (ню) | як "н" або "нь" ("њ") | як "н" або "нь" ("њ")
Ξ ξ (ксі) | "кс" | "кс"
Ο ο (омікрон) | "о" | "о"
Π π (пі) | "п" | "п"
Ρ ρ (ро) | як беларускае "р" | як беларускае "р"
Σ σ (сігма) | як беларускае "сь" | як беларускае "сь" (канцавая сігма пішацца так ς)
Τ τ (таў) | "т" | "т"
Υ υ (упсілон) | у | як "і"
Φ φ (фі) | "пх" з прыдыханьнем | "ф"
Χ χ (хі) | "кх" з прыдыханьнем | як беларускае "х"
Ψ ψ (псі) | пс | пс
Ω ω (омэга) | доўгае "о" | "о"

### [рэдагаваць] Дыфтонґі й камбінацыі літараў

На першым месцы ідзе клясычнае вымаўленьне, затым — сучаснае.

дыфтонґ | клясычнае вымаўленьне | сучаснае вымаўленьне
αι | аі | э
ει | эй | і
οι | ой | і
υι | уі | і
ωι | оі | о
αυ | аў | ав (аф)
ευ | эў | эв (эф)
ηυ | іў | ів (іф)
ου | оў | у
γγ | насавы г | насавы г
γκ | нк | нк
γξ | нкс | нкс
γχ | нх | нх
μπ | "б" або "мб" | "б" або "мб"
ντ | "д" або "нд" | "д" або "нд"

## [рэдагаваць] Прыклады

Назвы некаторых краінаў па-грэцку.

- Αζερμπαϊτζάν — Азэрбайджан
- Αλβανία — Альбанія
- Βέλγιο — Бэльгія
- Βοσνία-Ερζεγοβίνη — Босьнія-Герцагавіна
- Βουλγαρία — Баўгарыя
- Γαλλία — Францыя
- Γερμανία — Нямеччына
- Δανία — Данія
- Ελβετία — Швайцарыя
- Ελλάδα — Грэцыя
- Εσθονία — Эстонія
- Ιρλανδία — Ірляндыя
- Ισπανία — Гішпанія
- Ισραήλ — Ізраіль
- Κύπρος — Кіпр
- Λεττονία — Латвія
- Λευκορωσία (Μπελαρούς) — Беларусь
- Λιθουανία — Летува
- Λουξεμβούργο — Люксэмбург
- Μεγάλη Βρετανία — Вялікая Брытанія
- Ολλανδία — Галяндыя
- Ουγγαρία — Вугоршчына
- Ουκρανία — Украіна
- Πολωνία — Польшча
- Ρουμανία — Румынія
- Ρωσία — Расея
- Σερβία & Μαυροβούνιο — Сэрбія і Чарнагорыя
- Σλοβενία — Словенія
- Σουηδία — Швэцыя
- Τουρκία — Турэччына
- Φιλανδία — Фінляндыя

Біблія (Мацей 6:9-13):
Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου·
ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς·
τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον·
καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφελήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν·
καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ρῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ.
Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας·
ἀμήν.

## [рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

Вікіпэдыя мае вэрсію
на грэцкай мове

Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org../../../%D0%B3/%D1%80/%D1%8D/%D0%93%D1%80%D1%8D%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0.html»

Катэгорыі: Мовы | Індаэўрапейскія мовы | Грэцыя

##### Views

- Артыкул
- Гутаркі
- Бягучая вэрсія

##### Пошук

##### На іншых мовах

- Afrikaans
- Alemannisch
- العربية
- ܐܪܡܝܐ
- Asturianu
- Azərbaycan
- Башҡорт
- Български
- Brezhoneg
- Català
- Česky
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Zazaki
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Føroyskt
- Furlan
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- Hak-kâ-fa
- עברית
- Hrvatski
- Hornjoserbsce
- Magyar
- Հայերեն
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- Basa Jawa
- ქართული
- 한국어
- Kernewek
- Latina
- Lëtzebuergesch
- Limburgs
- Líguru
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- Bahasa Melayu
- Plattdüütsch
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Occitan
- Polski
- Português
- Runa Simi
- Română
- Русский
- Sicilianu
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Svenska
- Kiswahili
- ไทย
- Tagalog
- Türkçe
- Українська
- Vèneto
- Tiếng Việt
- 中文
- Bân-lâm-gú