Румынская мова — Вікіпэдыя

# Румынская мова

### Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Румынская (Română)
Ужываецца ў: | Румыніі, Малдове, Вугоршчыне, Украіне, Сэрбіі (Ваяводзіна)
Рэгіён: | Усходняя Эўропа
Колькасьць карыстальнікаў: | 23,498 млн.
Клясыфікацыя: | Індаэўрапейская Раманскія Балканска-раманскія Румынская
Афіцыйны статус
Афіцыйная мова ў: | Румыніі, Малдове, Сэрбіі, Эўразьвязе
Рэгулюецца: | Academia Română
Код мовы
ISO 639-1 | ro
ISO 639-2(B) | rum
ISO 639-2(T) | ron
SIL | RUM

Румы́нская мо́ва (limba română) — раманская мова індаэўрапейскай моўнай сям'і.

## [рэдагаваць] Гісторыя

Гісторыя румынскай мовы такая ж супярэчлівая, як і гісторыя румынскага народа. Гэтая супярэчлівасьць паўстала па двух прычынах: недахоп гістарычных крыніц, асабліва пісьмовых, і палітычныя інтарэсы. Таму існуе некалькі вэрсій разьвіцьця румынскай мовы, якія засноўваюцца на розных варыянтах гісторыі румынскага народа.

### [рэдагаваць] Раманізацыя

Афіцыйны варыянт гісторыі румынскай мовы, прызнаваны большасьцю сучасных гісторыкаў, засноўваецца на тэорыі раманізацыі Дакіі. У адпаведнасьці з гэтай тэорыяй Рымская імпэрыя калянізавала Дакію за вельмі кароткі пэрыяд. Асаднікі прыбывалі ў Дакію з усёй тэрыторыі імпэрыі, але большасьць з іх было носьбітамі лацінскай культуры (каля 80 %).

Чыньнікам гэтак інтэнсіўнага асадніцтва было амаль поўнае зьнішчэньне мужчынскага насельніцтва Дакіі ў войнах з Рымам. Гэтая вэрсія пацьвярджаецца аналізам імёнаў у пісьмовых крыніцах таго часу (было вывучанае прыкладна 4 000 надпісаў, зь якіх толькі 2 % утрымоўвалі гета-дакскія імёны, тады як у іншых рымскіх правінцыях лік імёнаў мясцовага насельніцтва складала да 30 %).

Гэтае беспрэцэндэнтнае асадніцтва прывяла да таго, што мясцовая мова правінцыі зьнікла амаль цалкам. На дадзены момант у румынскай мове налічваецца ня больш за сотню словаў чыстага гета-дацкага паходжаньня.

### [рэдагаваць] Пераемнасьць

Другая па распаўсюджанасьці вэрсія аб паходжаньні румынскай мовы заснаваная на тэорыі аб пераемнасьці румынскага народа.

Паводле гэтай тэорыі румынская мова сфармавалася ў той жа лінгвістычнай прасторы, дзе да гэтага існавала мова гета-дакаў. Пасьля заваяваньня Дакіі Рымам у 106 годзе да адводу рымскіх войскаў за Дунай у 275 годзе якая праводзіцца раманізацыі было не досыць для поўнага знікнення гета-дакской мовы, бо мясцовае насельніцтва жыло вельмі адасобленымі суполкамі і толькі ў малой ступені датыкалася з асаднікамі. Працяглая раманізацыя прывяла да зьяўленьня протарумынскай мовы. Раманізацыя ж пачалася яшчэ да захопу Дакіі Рымам і працягвалася пасьля сыходу Рыма з дацкай правінцыі, што і тлумачыць так ярка выяўлены раманізаваны характар сучаснай румынскай мовы.

Фармаваньне румынскай мовы скончылася ў XI стагоддзі з памяншэньнем уплыву Бізантыйскай імпэрыі.

Характэрнай рысай румынскай мовы зьяўляецца адсутнасьць дыялектаў.

Шмат якія народы (германцы, туркі, славяне, вугорцы) у розны час пранікалі ў лінгвістычны арэал румынскай мовы. Усе яны зрабілі свой унёсак у эвалюцыю мовы, разнастаіўшы лексікон, але пакінуўшы амаль не закранутай структуру граматыкі.

## [рэдагаваць] Геаграфічная распаўсюджаньне

Краіны і тэрыторыі, у якіх гавораць на румынскай мове
краіна | носьбітаў (%) | носьбітаў | насельніцтва (2005)
--- | --- | --- | ---
Азія
неафіцыйныя дадзеныя:
Ізраіль | 3,7 % | 250.000 | 6.800.000
Казахстан 1 | 0,1 % | 20.054 | 14.953.126
Расія 1 | 0,12 % | 178.000 | 145.537.200
Еўропа
Румынія | 89,5 % | 19.420.000 | 21.698.181
Малдова ^(2) | 78,2 % | 2.649.477 | 3.388.071
ПМР ^(3) | 33,8 % | 196.050 | 580.000
Ваяводзіна (Сэрбія) | 1,5 % | 29.512 | 2.031.992
неафіцыйныя дадзеныя:
Цімок (Сэрбія) 4 | 5,9 % | 42.075 | 712.050
Вугоршчына | 0,8 % | 80.000 | 10.198.315
Украіна 5 | 0,8 % | 409.600 | 48.055.439
Паўночная Амерыка
неафіцыйныя дадзеныя:
Канада | 0,2 % | 60.520 | 32.207.113
ЗША | 0.11 % | 300,000 | 281,421,906
1 Шмат малдаван, уключна з дэпартаванымі 2 Дадзеныя не ўключаюць ПМР і Бэндэры 3 Незалежнасьць ПМР дагэтуль не прызнаная. 4 Афіцыйна падзеленыя на ўлахаў і румын 5 На поўначы Букавіны і поўдні Бесарабія

## [рэдагаваць] Глядзіце

Румынскі алфавіт

## [рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

Румынская мова — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

Вікіпэдыя мае вэрсію
на румынскай мове

Раманскія мовы |
--- | ---
арагонская • арумынская • франкаправансальская • астурлеонская (астурыйская) • бургундзкая • каталянская • шампанская • карсыканская • далматынская • француская • фрыульская • галісійская • гасконская • істрыёцкая (істрараманская) • істрарумынска • італьянская • лядынская • сэфардзкая (лядына) • лігурыйская • лямбардзкая • мегленарумынская • нэапалітанскі дыялект • нарманская • аксітанская • партугальская • румынская (малдаўская) • рэтараманская • сардынская • сыцылійская • гішпанская • валёнская

Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org../../../%D1%80/%D1%83/%D0%BC/%D0%A0%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0.html»

Катэгорыя: Румынская мова

##### Views

- Артыкул
- Гутаркі
- Бягучая вэрсія

##### Пошук

##### На іншых мовах

- Afrikaans
- Aragonés
- Anglo Saxon
- العربية
- Asturianu
- Български
- Català
- Česky
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Français
- Arpitan
- Gaeilge
- Galego
- עברית
- Hrvatski
- Hornjoserbsce
- Magyar
- Հայերեն
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- 한국어
- Kernewek
- Latina
- Limburgs
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- Plattdüütsch
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Nouormand
- Occitan
- Polski
- Português
- Rumantsch
- Romani
- Română
- Русский
- Sardu
- Sicilianu
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- ไทย
- Türkçe
- Українська
- Walon
- 中文
- Bân-lâm-gú