Abaty Ystrad Fflur - Wicipedia

# Abaty Ystrad Fflur

### Oddi wrth Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd.

Y Porth Gorllewinol

Hen abaty Sistersiaidd yw Abaty Ystrad Fflur. Fe'i leolir ger Pontrhydfendigaid yng Ngheredigion.

## [golygu] Hanes

Roedd y Sisteriaid, neu'r mynaich gwynion, yn gymuned bugeiliol, yn gwarchod defaid a gwartheg ar eu hystadau er mwyn cynnal eu cymuned crefyddol a diwylliannol.

Nid oes sicrwydd ynglyn ag union ddyddiad sefydlu'r abaty, ond dywedir iddo gael ei sefydlu o gwmpas y flwyddyn 1164, dan nawdd yr Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth. Ffynnai'r sefydlaid yn y 12fed ganrif fel canolfan diwylliant a pheth gyfoeth; yma hefyd cyfansoddwyd un fersiwn o lawysgrif Brut y Tywysogion. Galwodd Gerallt Gymro a Baldwin, Archesgob Caergaint yn Ystrad Fflur yng ngwanwyn y flwyddyn 1188 ar eu taith trwy Gymru. Teithiasant yno o Bont Steffan. Dywed Gerallt eu bod wedi treulio'r nos yn yr abaty ond yn anffodus nid yw'n manylu ar y croeso a gafwyd. Roedd yr abad Seisyllt yn ddigon da i dywys y ddau ar weddill eu ffordd i ogledd Cymru (Hanes y Daith Trwy Gymru, pennod IV).

Dioddefodd yr abaty peth ddifrod yn ystod rhyfeloedd y 13eg ganrif; yn arbennig gan ymgyrchoedd Edward I, brenin Lloegr. Yn fuan wedyn, difrodywd rhan o'r abaty gan dân a achoswyd gan fellten. Roedd y trychinebau hyn, ac yn diweddarach y Pla Du, wedi gwanio'r sefydliad ac mae'n ymddangos nad adferwyd y niferoedd.

Dywedir i'r bardd Dafydd ap Gwilym gael ei gladdu yma yn 1380 dan ywen hynafol sydd yn parhau i dyfu yno heddiw.

Llun o'r adfeilion o'r Illustrated London Reading Book, 1851

Erbyn y 15fed ganrif fe ddioddefodd ffawd yr abaty dan ddylanwadau milwrol Lloegr, a lleihawyd y gymuned i saith mynach. Diddymwyd yr abaty yn 1539 fel rhan o ymgyrch Diddymu'r Mynachlogydd gan Harri VIII. Gwerthwyd rhai o'r tiroedd amaethyddol, a throsglwyddwyd tir yr abaty i deulu Stedman. Yn y cyfnod hwn, dymchwelwyd rhannau sylweddol o'r adeiladau a defnyddio'r cerrig at ddibenion adeiladu eraill.

Yn y 19eg ganrif, tyfodd diddordeb yn yr adfeiliau fel atyniad i deithwyr, yn arbennig dan ddylanwad Stephen Williams, y periannydd rheilffyrdd.

## [golygu] Heddiw

Mae'r abaty dan oruchwyliaeth Cadw ac yn agored i'r cyhoedd am dâl yn yr haf ac am ddim yn y gaeaf. Mae'r mynediad oddi ar ffordd B4343.

Y rhan mwyaf trawiadol o'r abaty, y rhan sydd wedi goroesi orau, a'r ddelwedd a ddefnyddir yn fwyaf cyffredin ohono, yw'r porth gorllewinol. Mae'n nodweddiadol am ei saernïaeth cain. Mae hefyd yn bosibl gweld olion seiliau'r abaty gyfan a chael syniad o ddyluniad y cyfan. Mae rhywfaint o'r addurniadaeth a rhai teiliau llawr addurniedig wedi goroesi.

## [golygu] Ffynonellau

David M. Robinson & Colin Platt, Strata Florida Abbey, Talley Abbey CADW, 1992 ISBN 1 85760 106 8

## [golygu] Darllen Pellach

J. Beverley Smith a W.G Thomas Abaty Ystrad Fflur HMSO, 1977

## [golygu] Cysylltiadau Allanol

- Safle Cadw
- 'Castlewales'
- Hanes archaeolegol
- Casglu'r Tlysau: Llun o'r Awyr
- Casglu'r Tlysau: Teilsen Llawr

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org../../../a/b/a/Abaty_Ystrad_Fflur_4eca.html"

Categorïau: Tai Sistersiaidd Cymru | Ceredigion

##### Views

- Erthygl
- Sgwrs
- Diwygiad cyfoes

##### Chwilio

##### Ieithoedd eraill

- Brezhoneg
- English
- Français
- Русский