Haiku - Wicipedia

# Haiku

### Oddi wrth Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd.

## [golygu] Hanes yr haiku

Mae'r haiku yn ffurf fydryddol Siapanaeg tebyg i'r englyn Cymraeg a'r epigram Groeg. Fel yr englyn mae'r haiku yn gerdd fer iawn. Y ffurf safonol yw tair llinell o 5, 7 a 5 sillaf. Mae gan haiku statws arbennig yn hanes llenyddiaeth Siapan. Mae gwreiddiau'r haiku i'w canfod yn yr haikai-renga, cerddi o hyd amrywiol a oedd yn boblogaidd yn Siapan yn y cyfnod Muromachi (1338-1570). Gelwid pennill agoriadol cerddi haikai-renga yn haikai. Yn raddol fe ddatblygodd yn uned ar wahân a chafodd ei gydnabod fel ffurf fydryddol ynddo'i hun. Yn yr 17eg ganrif tyfodd i fod yn ffurf lenyddol hyblyg a soffistigedig yn nwylo Matsuo Bashō a'i gyfoeswyr. Rhoddwyd yr enw haiku ar y cerddi hyn gan y bardd Shiki Masoaka yn y cyfnod Meiji (1868-1912). Erys yr haiku yn boblogaidd iawn yn Siapan ac amcangyfrir bod o gwmpas 10 miliwn o bobl yn cyfansoddi cerddi haiku heddiw gyda nifer ohonynt yn aelodau o gymdeithasau llenyddol ar gyfer y grefft (kukai) lle mae pobl yn cwrdd i gyfansoddi a darllen haiku.

## [golygu] Hanfodion haiku

Mae'r gerdd enwog am lyffant yn neidio i mewn i bwll gan Bashō yn enghraifft ragorol o'r haiku:

             Furu ike ya (Yr hen bwll)
             kawazu tobi-komu (llyffant yn neidio i mewn)
             mizu no oto (sŵn dŵr!)

Gwelir yn y gerdd tair prif hanfod haiku. Mae ei ffurf (teikei) yn rheolaidd gyda 17 sillaf yn y patrwm 5-7-5. Caniateir amrywiadau ar y teikei arferol, ac mae rhai o'r cerddi haiku gorau yn fyrrach o sillaf neu ddwy neu'n rhedeg i hyd at 20 sillaf. Yn ogystal mae'r gerdd yn cynnwys "gair tymhorol" (kigo), sef kawazu (llyffant), sy'n dynodi'r gwanwyn. Yn olaf ceir ynddi y geiryn kireji, yr ya ar ddiwedd y llinell gyntaf, sydd yn dwyn y pwyslais er nad oes iddo ystyr ynddo ei hun. Y kireji mwyaf cyffredin yw ya, kana, keri, ran, tsu, nu, zu, ikani, ka a'r terfyniad ansoddeiriol shi.

## [golygu] Ieithoedd eraill

Mae'r gair haiku yn cael ei ddefnyddio hefyd i ddisgrifio cerddi o'r un ffurf â Haiku Siapaneg, sef tair llinell o 5, 7 a 5 sillaf, ond mewn ieithoedd eraill.

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org../../../h/a/i/Haiku.html"

Categorïau: Llên Japan | Barddoniaeth | Diwylliant Japan | Termau llenyddol

##### Views

- Erthygl
- Sgwrs
- Diwygiad cyfoes

##### Chwilio

##### Ieithoedd eraill

- العربية
- Català
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- فارسی
- Suomi
- Français
- Galego
- עברית
- Magyar
- Bahasa Indonesia
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- Lietuvių
- Македонски
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Nouormand
- Polski
- پښتو
- Português
- Română
- Русский
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Svenska
- தமிழ்
- ไทย
- Türkçe
- Українська
- Tiếng Việt
- Walon
- 中文
- 古文 / 文言文