Einsiedeln - Alemannische Wikipedia

# Einsiedeln

### Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Technische Yschränkung: Dr koräkt Titel wär: »Einsiedle«

| Sälle Artikel behandlet d Schwiizer Gmeind Einsiedle, wiiteri Bedüütige under Einsiedle (Begriffserchlärig)

| Der Artikel isch im Dialäkt „Züridütsch (See)“ gschriibe worde. |

Wappe
Basisdate
Chanton: | Schwyz
Bezirk: | Einsiedle
BFS-Nr.: | 1301
PLZ: | 8840
Koordinate: | 47° 7' n. Br. 8° 44' ö. L.
Höchi: | 882 m ü. M.
Flächi: | 110.40 km²
Iwohner: | 13'365 (31. Dezember 2005)
Websyte: | www.einsiedeln.ch
Charte

Einsiedle isch e politischi Gmeind im Kanton Schwyz i dr Schwiiz.

D Gmeind zellt 13'062 Iiwohner (Endi 2004) und isch identisch mit em gliichnamige Bezirk.

Si setzt sich us em Dorf Einsiedle und de sechs Ortschafte (Viertel) Bennau, Egg, Willerzell, Euthal, Gross und Trachslau zäme.

Dr Ort Einsiedle selber, dr meischtbsuechti Wallfahrtsort vo dr Schwiiz, liit südlich vom Zürisee uf ere Hochebeni (ca. 880 m. ü.M.).

Bekannt isch Einsiedle dur di barocki Chloschterchile, de bedüütendschti Barockbau vo dr Schwiiz mit dr Gnadekapelle und ere Figur vo dr Schwarze Madonna, wo under Katholike grosses Aaseehe gnüüsst.

## [ändere] Gschicht

Chloschter Einsiedle

Scho vor rund 12'000 Jahr isch s Hochtal vo nomadisierende Jäger bsuecht worde. Zahlriichi Fund us dr Schteiziit und us dr Bronzeziit sind i de vergangene Jahr uufgfunde worde. Damals sind aber vermuetlich kei feschti Sidlige i dere Gägend beschtande.

Dr Wallfahrtsort Maria Einsiedle (im Finschtere Wald) isch eng mit em Lebe vom heilige Meinrad verbunde. Im Jahr 835 säll er a dr Schtell, wo hüt d Gnadekapelle i dr Chloschterchile schtaht, e Klause und e Kapelle errichtet haa, um i dr Einsiedelei Gott z diene (drum dr Ortsname Einsiedle). Dr Saag naa isch dr Meinrad 861 vo zwei Landschtriicher erschlage worde. Druufhii sölled zwei Raabe d Mörder verfolgt und vor Gricht gfüehrt haa. Us dem Grund sind uf em Einsiedler Wappe zwei Raabe abbildet.

250 Jahr lang hät dr Marchschtriit mit de Schwyzer duuret, wo zur Schlacht am Morgarte (1315) gfüehrt hät. S Chloschter hät rund d Hälfti vo siine Gebiet a d Schwyzer verlore. Verschideni Bränd händ mehrmals s Chloschter und s Dorf verwüeschtet. 1798 händ d Franzose s Chloschter plünderet und händ wertvolli Iirichtige verwüeschtet.

D Gründig vo dr Benediktinerabtei gaht uf s Jahr 934 zrugg. Us dr Aafangsziit vo dr Abtei gits e Viilzahl vo erhaltene und guet dokumentierte Neumehandschrifte, wo e grossi Bedüütig für d Reschtitution vom gregorianische Choral händ (Kodex Einsiedle). 1065 händ zwölf Mönch us Einsiedle es Filial-Chloschter in Hirsau begründet.

S barocke Chloschter isch vo 1674 bis 1735 i drei Etappe nach de Plän vom Caspar Moosbrugger entschtande. D Freske und d Schtuckarbet im Innere sind s Werk vo de Brüeder Asam. S Deckefresko isch s gröschte vo dr Schwiiz.

Dr Pilgerort liit uf em Jakobsweg und isch i dr Vergangeheit en wichtige Sammelort für d Pilger uf Santiago de Compostela gsii. Dr Jakobsweg erreicht Einsiedle vom Zürcher Oberland her über de Etzelpass, wo sich au d Kapelle St. Meinrad befindet.

Einsiedle isch Heimetort vo verschidene jenische Familie. D Behörde vo Einsiedle händ aber d Zämearbet mit em Hilfswerk Kinder der Landstrasse verweigeret, wo vo 1926 bis 1973 jenische Familie d Chind graubt hät.

## [ändere] Tourismus

Riedlandschaft am Nordufer vom Sihlsee, im Hindergrund Birchli am Fuess vom Friherreberg, rechts s Chloschter Einsiedle und d Mythe

Einsiedle isch nöd nur en bekannte Wallfahrts-, sondern au en Winterschportort. Sowohl dorfeigeni Skilift, d Langlaufloipe Schweedetritt und di nööch glegene alpine Skischportort Hoch-Ybrig und Brunni (Alpthal) zeichned Einsiedle uus.

D Einsiedler Skischprungschanze sind im Summer 2005 fertig gschtellt und am 12./13. August 2005 aalässlich vom FIS Sommer Grand Prix Einsiedeln 2005 offiziell iigweiht worde.

Der nööch Sihlsee, en Schtausee a dr Sihl, ladt im Summer zum Bade, Surfe oder Segle ii, im Winter isch er oft au für d Schlittschuehfahrer frei. Er liferet Schtrom für di Schwiizerische Bundesbahne (SBB) und schützt s nööche, tüüfer glegene Züri au vor Hochwasser vo dr Sihl, wo früeher mit dr Schneeschmelzi regelmässig d Zürcher Arbeiter- und Induschtriequartier heimgsuecht händ.

Einsiedle verfüegt über en Sackbahnhof vo dr Schwiizerische Südoschtbahn (SOB) mit halbschtündliche S-Bahn-Verbindige uf Zürich.

D Pilger finded hüt nümme so zahlriich wie i de vergangene Jahrhunderte is Chloschterdorf. Demit verbunde isch di nun langsam sichtbari Schtrukturbereinigung i dr Hotellerie. Gliichziitig erlebt Einsiedle dank siinere meischt nebelfreie Laag und dr wunderschöne Voralpe-Landschaft en Uufschwung mit em Tagestourismus. Ufgrund vo dr hohe Lebesqualität wachst d Iiwohnerzahl momentan wiituus schneller als im Landesdurchschnitt.

## [ändere] Kultur

Alli paar Jahr findet vor dr Chloschterfassade es Freilichttheater - s «Grosse Welttheater» vom Pedro Calderón de la Barca (Schpielperiode 1924 bis 1992) bzw. s «Einsiedler Welttheater» vom Thomas Hürlimann (Schpielperiode sit 2000) schtatt. Nebed dr Chloschterbibliothek isch dur de weltberüehmti Architekt Mario Botta e neui Bibliothek errichtet worde, wo sich uusschliesslich mit Architektur beschäftiget. Bekannt isch au d Fasnacht, wo tüüf verwurzlet isch und ihre Urschprung im allemannische Bruuchtum hät. Gliichziitig sind aber au Iiflüss us em Tirol und us Venedig schpürbar. Als ältischte Bruuch findet sit wiit über hundert Jahr am «Güdelzischtig» (Ziischtig nach em Rosemäntig) s Brotuusrüerä schtatt. Nebed em Einsiedler Tüüfel sind au dr Johee, dr Mummerie, dr Bajass, dr Ustriichler, s Domino und s Süühudi über langi Ziit nachwiisbar.

## [ändere] Berüehmti Einsiedler

- Theophrast von Hohenheim, Paracelsus (1493–1541)
- Johann Baptist Carl Benziger (1719–1802), Gründer vo de gliichnamige Grafische Betrieb (Verlag, Druckerei, Buechhandel)
- Meinrad Lienert (1865–1933), Schwiizer Mundartdichter
- Artur Beul (* 9. Dezember 1915), Liederkomponischt
- Alois (Wisel) Kälin, Langläufer
- Marcel Fässler (* 27. Mai 1976), Autorennfahrer
- Andreas Küttel (* 25. April 1979), Skispringer
- Lee Perry (* 20/23 März 1936), Musigproduzent

## [ändere] Weblinks

| Wytere multimediale Inhalte bi de Commons: „Einsiedeln“.

- Offizielli Website vo Bezirk und Gmeind Einsiedle
- Artikel Einsiedeln im Historische Lexikon vo dr Schwiiz

### [ändere] Fraktione

- Artikel Egg (SZ) im Historische Lexikon vo dr Schwiiz
- Artikel Euthal im Historische Lexikon vo dr Schwiiz
- Artikel Gross im Historische Lexikon vo dr Schwiiz

Der Artikel basiert uf ´ra freie Ibersetzung vum Artikel „Einsiedeln“ us dr dytsche Wikipedia.

Vun "http://als.wikipedia.org../../../e/i/n/Einsiedeln.html"

Kategorie: Artikel auf Zürichdeutsch | Ort (Kanton Schwyz)

##### Views

- Artikel
- Diskussion
- Itzigi Version

##### Mitarbeit

- Wikipedia-Portal
- Artikel wo fähle

##### Hilf

- Froge?
- Stammtisch
- Finanzielli Hilf

##### Suech

##### Anderi Sprooche

- Deutsch
- English
- Français
- Italiano
- Português