Чэхія - Вікіпэдыя

# Чэхія

### Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Чэ́хія, Чэ́ская Рэспу́бліка, ЧР (па-чэску: Česko, Česká republika, ČR) — краіна якая знаходзіцца пасярод Цэнтральнай Эўропы.

Чэхія мае мяжу зь Нямеччынай (810,7 км) на захадзе, з Аўстрыяй (466,1 км) на поўдні, са Славаччынай (251,8 км на ўсходзе й з Польшчаю (761,8 км) на поўначы. Чэхія складаецца з трох гістарычных рэгіёнаў — Багемія (Čechy), Маравія (Morava) й чэская Сілэзія (české Slezsko).

Česká republika

(Сьцяг) | (Герб)

Нацыянальны дэвіз: няма
Афіцыйная мова | чэская
Сталіца | Прага
Найбуйнейшы горад | Прага
Урад Прэзыдэнт Прэм'ер-міністар | Прэзыдэнцкая рэспубліка Вацлаў Клаус Мірэк Тополанэк
Плошча - Агульная - % вады | 114-е месца ў сьвеце 78 886 км2 2%
Насельніцтва - Агульнае (2004) - Шчыльнасьць | 78-е месца ў сьвеце 10 210 000 130/км²
СУП - Агульны (2003) - на душу насельніцтва | 40-е месца ў сьвеце $180.8 млрд $17.715
Валюта | Чэская каруна (`CZK`)
Часавы пас - улетку | CET (UTC+1) СEST (UTC+2)
Незалежнасьць Падзел Чэхаславаччыны | 1 студзеня 1993
Дзяржаўны гімн | Kde domov můj
Аўтамабільны знак | CZ
Дамэн верхняга ўзроўню | .cz
Тэлефонны код | +`420`

## [рэдагаваць] Гicторыя

Першыя паселiшчы з’явiлiся ў Чэхіi ў перыяд неаліту.У 3 стагодзьдзi да нашай эры сюды прыйшлi кельцкiя плямёны. Пазьней iх зьмянiлi германскiя плямёны. Славяне з рэгiёнаў Чорнага мора й Карпацкiх гор прыйшлi на тэрыторыю сучаснай Чэхіi ў 5 стагодзьдзi. У 7 стагодзьдзi была створана першая славянская дзяржава – Вялікая Маравія. У 874 годзе тут было прынята хрысьціянсва . Пасьля непрацяглага вугорскага нашэсьця ў 10 стагодзьдзi на месцы Вялiкай Маравii ўтварылася новая дзяржава – Багемія. У 14 стагодзьдзi Багемія стала часткай Сьвяшчэннай Рымскай Iмперыi .З таго часу й да 1918 года чэскія землi знаходзiлiся пад уладай немцаў цi аўстрыйцаў . Чэхі неаднаразова ўздымалi паўстаньнi. Самымi буйнымi былi паўстаньнi 15 й 17 стагодзьдзяў. Яны ўвайшлi ў гiсторыю пад назвамi Гусіцкія войны й Багемскае паустанне (якое паклала пачатак Трыццацiгадовай Вайне) адпаведна. У вынiку распаду Аўстра-Венгрыi ў 1918 годзе чэхі разам са славакамi стварылi незалежную рэспублiку Чэхаславаччыну. Але праicнавала яна нядоўга. У 1938 годзе Нямеччына далучыла да сваёй тэрыторыi Судзецкую вобласьць, асноўную частку насельнiцтва якой складалi немцы, а ў 1939 - усю астатнюю тэрыторыю Чэхаславаччыны. Пасьля паражэньня нацысцкай Нямеччыны ў траунi 1945 года Чэхаславаччына ўвайшла ў сьферу ўплыву СССР. У 1968 годзе ўваход у Чэхаславаччыну войска краiн Варшаўскай Дамовы прыпынiў спробы кiраунiцтва краiны лiбералiзаваць жыцьцё падчас Праскай Вясны. У 1989 годзе Чэхаславаччына аднавiла сваю свабоду.1 студзеня 1993 года дзяржава мiрна падзялiлася на дзьве незалежныя краiны: Чэхію i Славаччыну. У 1999 Чэхія сталася чальцом NATO, а ў 2004 - Эўрапейскага Зьвязу.

## [рэдагаваць] Палiтычны лад

Згодна з канстытуцыяй, Чэхія – парляменцкая рэспубліка. Кiраўнiк дзяржавы – прэзідэнт, якi абiраецца парляментам тэрмiнам на 5 год. Прэзідэнт таксама мае асаблiвыя паўнамоцтвы прызначаць судзьдзяў Канстытуцыйнага Суда, распускаць парлямент пры пэўных умовах, блакаваць рашэньнi парлямента. Ён таксама прызначае прым’ер-міністра, якi вызначае ўнутраную i зьнешнюю палiтыку, а таксама iншых чальцоў кабiнету па прапанове прым’ер-міністра. Чэскі парлямент складаецца з дзьвюх палат: Палаты прадстаунiкоў i Сената. 200 чальцоў Палаты прадстаунiкоў абiраюцца тэрмiнам на 4 гады па сiстэме прапарцыянальнага прадстаўнiцтва. 81 чалец Сената абiраецца на 6 год. Трэцяя частка Сената зьмяняецца кожныя 2 гады. Чальцы Канстытуцыйнага Суда прызначаюцца прэзідэнтам тэрмiнам на 10 год.

## [рэдагаваць] Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Найбуйнейшай адміністрацынай адзінкай Чэскай Рэспублікі зьяўляецца край. У 2000 годзе Чэская Рэспубліка была падзелена на 14 краеў:

| Край | Сталіца | Насельніцтва (2003)
--- | --- | --- | ---
| Галоўнае места Прага | Прага | 1.160.118
| Сярэднячэскі | Прага | 1.125.735
| Пауднёвачэскі | Чэскія Будзэёвіцы | 624.778
| Пльзэнькі | Пльзэнь | 549.369
| Карлаварскі | Карлавы Вары | 303.761
| Усьцецкі | Усьці над Лабэм | 819.442
| Лібэрэцкі | Лібэрэц | 427.418
| Кралёваградэцкі | Градэц Краловэ | 548.698
| Пардубіцкі | Пардубіцы | 506.849
| Высачына | Йіглава | 517.959
| Паўднёвамараўскі | Брно | 1.122.759
| Оламоўцкі | Оламоўц | 637.401
| Злінскі | Злін | 593.458
| Мараўскасілезскі | Острава | 1.264.347

## [рэдагаваць] Геаграфiя

Рэльеф краiны складаецца з раўнiн i схiлаў, вакол якiх знаходзяцца горы: Рудныя горы, Чэскі лес, Шумава, Крконошэ, Бэскіды. Самая высокая кропка краiны – гара Сьнежка ў Крконошах, на мяжы с Польшчай. Усходняя частка краiны ў асноўным складаецца са схiлаў. Лес займае 35% плошчы Чэхіi. Найбуйнейшыя рэкі – Лабэ, Влтава, Марава, Дыя, Одра. Асноўныя карысныя выкапні – вугаль, каалін, уран.

## [рэдагаваць] Эканомiка

Чэская эканомiка адна з самых пасьпяховых сярод посткамунiстычных эканомiк. Галоўная праблема – высокi ўзровень карупцыi. Вялікая дзяржаўная запазычанасьць можа стаць сур’ёзнай праблемай у будучынi. Завяршэнне прыватызацыi ў галiне тэлекамунiкацый, а таксама ў банкаўскай i энэргетычнай сьферах павiнна даць новы iмпульс разьвiцьцю эканомiкi. Чэскі ўрад мае намер увесьцi эўра ў 2010 годзе.

## [рэдагаваць] Насельніцтва

Большасьць насельнiцтва Чэхіi (95%) cкладаюць этнiчныя чэхі й размауляюць па-чэску, а таксама славакi(2%), немцы, цыганы, вугорцы, украінцы, палякі. Негледзячы на вялiкую колькасьць рэлiгiйных будынкаў большасьць жыхароў Чэхіi cкладаюць атэісты (59%), каталікі cкладаюць 27%, пратэстанты – 1.2%, гусіты – 1%.

## [рэдагаваць] Зьнешнія спасылкі

У ВікіСховішчы можна знайсьці мультымэдыйныя матэрыялы па тэме:
«Чэхія»

- Афіцыйны чэскі партал
- Ўлада Чэскай Рэспублікі
- Парлямант Чэскай Рэспублікі
- Сэнат Чэскай Рэспублкі
- Рэзыдэнцыя Прэзыдэнта Чэскай Рэспублікі
- Партал Дзяржаўнай адміністрацыі

Краіны Эўропы
Азэрбайджан | Альбанія | Андора | Армэнія | Аўстрыя | Баўгарыя | Беларусь | Босьнія і Герцагавіна | Бэльгія | Ватыкан | Вугоршчына | Вялікабрытанія | Гішпанія | Грузія | Грэцыя | Данія | Ірляндыя | Ісьляндыя | Італія | Казахстан¹ | Кіпр | Латвія | Летува | Ліхтэнштайн | Люксэмбург | Малдова | Мальта | Манака | Нарвэгія | Нідэрлянды | Нямеччына | Партугалія | Польшча | Расея¹ | Рэспубліка Македонія | Румынія | Сан-Марына | Славаччына | Славенія | Сэрбія | Турцыя¹ | Украіна | Фінляндыя | Францыя | Харватыя | Чарнагорыя | Чэхія | Швайцарыя | Швэцыя | Эстонія
Залежныя тэрыторыі: Акратыры | Выспа Мэн | Гернсі | Гібралтар | Ян Маен | Джэрсі | Дэкелія | Свальбард | Фарэрскія выспы
¹ Часткова знаходзіцца ў Азіі

Атрымана з «http://be.wikipedia.org../../../%D1%87/%D1%8D/%D1%85/%D0%A7%D1%8D%D1%85%D1%96%D1%8F.html»

Катэгорыя: Чэхія

##### Views

- Артыкул
- Гутаркі
- Бягучая вэрсія

##### Пошук

##### На іншых мовах

- Afrikaans
- አማርኛ
- Aragonés
- Anglo Saxon
- العربية
- ܕܥܒܪܸܝܛ
- Asturianu
- Azərbaycan
- Български
- বাংলা
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Česky
- Kaszëbsczi
- Словѣньскъ
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Võro
- Français
- Furlan
- Frysk
- Gaeilge
- Galego
- Gaelg
- עברית
- Hrvatski
- Hornjoserbsce
- Magyar
- Հայերեն
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- 한국어
- Kurdî / كوردي
- Latina
- Lëtzebuergesch
- Limburgs
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- Bahasa Melayu
- Ekakairũ Naoero
- Plattdüütsch
- Nedersaksisch
- नेपाली
- Nederlands
- Norsk (nynorsk)
- Norsk (bokmål)
- Nouormand
- Occitan
- Иронау
- Kapampangan
- Polski
- Piemontèis
- پښتو
- Português
- Romani
- Română
- Armâneashti
- Русский
- Сибирской
- Sicilianu
- Sámegiella
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- Тоҷикӣ
- ไทย
- Tagalog
- Türkçe
- Українська
- Tiếng Việt
- ייִדיש
- 中文
- Bân-lâm-gú
- 粵語