Літоўская мова - Вікіпэдыя

# Літоўская мова

### Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Літоўская (Lietuvių kalba)
Ужываецца ў: | Беларусі, Польшчы і 14 іншых краінах
Рэгіён: | Літва, Беларусь, Польшча ды іншыя
Колькасьць карыстальнікаў: | 4 мільёны
Клясыфікацыя: | Індаэўрапейская Балцкія Усходнебалцкія Літоўская
Афіцыйны статус
Афіцыйная мова ў: | Літве, Эўразьвязе
Рэгулюецца: | Дзяржаўнай камісіяй літоўскай мовы (Valstybinė lietuvių kalbos komisija)
Код мовы
ISO 639-1 | lt
ISO 639-2(B) | lit
ISO 639-2(T) | lit
SIL | LIT

Літо́ўская мо́ва (Летуві́ская мо́ва) (lietuvių kalba) — мова ўсходнебалцкай падгрупы балцкай групы, якой карыстаецца каля 4 млн. асобаў у Літве, а таксама ў Беларусі, паўночна-ўсходняй Польшчы, Расеі, ЗША, Канадзе, Аўстраліі і Нямеччыне. Зьяўляецца дзяржаўнай мовай Літвы.

Як асобная мова ў балцкай групе моваў пачала разьвівацца ў VII стагодзьдзі н.э. Пісьмовыя помнікі зьявіліся ў XVI стагодзьдзі. Сучасная форма літоўскай мовы ўнармаваная на мяжы XIX – XX стагоддзяў. Выразна адрозьніваюцца два галоўныя дыялекты: аўкштоцкі і жамойцкі, якія ў сваю чаргу падзяляюцца на паддыялекты.

## [рэдагаваць] Альфабэт

Дзеля запісу літоўскай мовы з XVI стагодзьдзя выкарыстоўваецца трохі зьмененая лацінка. Гвалтоўнае насаджэньне кірыліцы, якое адбывалася ў другой палове 1860-х гадоў, выклікала супраціў і вынікаў не прынесла. У 1901 – 1905 гадох была праведзена рэформа правапісу, калі былі ўнесены зьмены таксама і ў альфабэт.

Літоўскі альфабэт складаецца з 32 літар: a ą b c č d e ę ė f g h i į y j k l m n o p r s š t u ų ū v z ž

Дзеля запісу некаторых зычных і галосных гукаў выкарыстоўваюцца камбінацыі, напрыклад, ch — х.

## [рэдагаваць] Граматыка

Граматыка літоўскай мовы няпростая, але падпарадкаваная строгім правілам. Літоўская — мова з разьвітай сыстэмай флексіяў, што робіць лацінскую падобнай на яе, асабліва ў сваім фіксаваньні склонавых канчаткаў і выкарыстаньні для апісаньня назоўнікаў разьмешчаных перад ім прыметнікаў ці іншых назоўнікаў, якія ставяцца ў родным склоне. Адрозьніваецца сем склонаў назоўнікаў (linksniai): vardininkas (назоўны), kilmininkas (родны), naudininkas (давальны), galininkas (вінавальны), įnagininkas (творны), vietininkas (месны) i šauksmininkas (клічны).

У літоўскай мове няма артыкляў.

Існуе чатыры часы дзеясловаў: цяперашні, будучы, мінулы, радзей выкарыстоўваецца шматразовы мінулы.

Літоўская мова адрозьніваецца багацьцем дзеепрыметнікаў, якіх некалькі дзесяткаў. Націск зьяўляецца рухомым і свабодным, што азначае, што можа падаць на любы склад у выразе, а таксама зьмяняць сваю пазыцыю пры зьмене выразу.

Літоўская мова вельмі цікавая для мовазнаўства, бо шмат у чым захаваў першапачатковую фанэтыку і марфалагічныя асаблівасьці індаэўрапейскай мовы.

## [рэдагаваць] Лексыка

Базавая лексыка літоўскай мовы мае невялікую колькасьць запазычаньняў. Ёсьць старыя запазычаньні (senieji skoliniai) з моваў суседніх рэгіёнаў. Сярод іх: stiklas (шкло), muilas (мыла), gatvė ад славянскага «гатво», дарога, spinta ад нямецкага der Spind. Прысутнічаюць таксама словы лацінскага і грэцкага паходжаньня (ciklas, schema і г.д.). Пасьля аднаўленьня Літвой незалежнасьці ўзмацняецца ўплыў ангельскай мовы (hakeris, singlas ды іншыя).

## [рэдагаваць] Літаратура

- ENCYCLOPEDIA LITUANICA I—VI. Boston, 1970—1978
- August Schleicher: Handbuch der litauischen Sprache. (2 Bde. 1856/57)
- Gertrud Bense u. a.: Deutsch-litauische Kulturbeziehungen: Kolloquium zu Ehren von August Schleicher an der Friedrich-Schiller-Universität Jena. Mayer Verlag GmbH, Jena/Erlangen (1994), ISBN 3925978380
- Katrin Jähnert: Litauisch — Wort für Wort. REISE KNOW-HOW Verlag Peter Rump GmbH, Bielefeld (2003), ISBN 3-89416-244-9
- Juozas Algirdas Križinauskas: Vokiečių-lietuvių lietuvių-vokiečių kalbų žodynas. Deutsch-litauisches litauisch-deutsches Wörterbuch. TEV Verlag, Vilnius (2003), ISBN 9986-546-94-X
- Lietuvių kalbos žodynas, t. 1-8, Vilnius, 1941-70;
- Lietuvių kalbos gramatika, t. 1-2, Vilnius, 1965-71;
- Zinkevičius Z., Lietuvių dialektologija, Vilnius, 1966;
- Kazlauskas J., Lietuvių kalbos istorinė gramatika, Vilnius, 1968;
- Dabartinės lietuvių kalbos žodynas, Vilnius, 1972;
- Амбразас В., Вайткявичюте В., Валяцкене А. и др. Литовский язык. – В кн.: Языки народов СССР, т. I. М., 1966;
- Амбразас В. (ред.) Грамматика литовского языка. Вильнюс, 1985.

## [рэдагаваць] Зьнешнія спасылкі

Вікіпэдыя мае вэрсію
на літоўскай мове

У ВікіСховішчы можна знайсьці мультымэдыйныя матэрыялы па тэме:
«Літоўская мова»

- Інстытут літоўскай мовы
- Дзяржаўная камісія літоўскай мовы
- Дзяржаўная інспэкцыя мовы

Атрымана з «http://be.wikipedia.org../../../%D0%BB/%D1%96/%D1%82/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0.html»

Катэгорыі: Балцкія мовы | Летува

##### Views

- Артыкул
- Гутаркі
- Бягучая вэрсія

##### Пошук

##### На іншых мовах

- Afrikaans
- Aragonés
- العربية
- Žemaitėška
- Български
- Català
- Česky
- Чăвашла
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Suomi
- Français
- עברית
- Hrvatski
- Magyar
- Հայերեն
- Bahasa Indonesia
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- 한국어
- Kernewek
- Latina
- Limburgs
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- Nederlands
- Norsk (nynorsk)
- Norsk (bokmål)
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Sámegiella
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Slovenčina
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Svenska
- Türkçe
- Oyghurque
- 中文