Cantrefi a Chymydau Cymru - Wicipedia

# Cantrefi a Chymydau Cymru

### Oddi wrth Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd.

Yn ystod y rhan fwyaf o'r Oesoedd Canol roedd Cymru yn cael ei rannu'n wleidyddol yn bedair teyrnas fawr, sef Gwynedd, Powys, Deheubarth a Morgannwg. Roedd eu hanes yn ddigon cyfnewidiol ar adegau, â'u tiriogaeth yn ehangu neu'n crebachu neu'n cael ei rhannu'n unedau llai (Powys Fadog a Powys Wenwynwyn, er enghraifft), ond er i'r teyrnasoedd hyn ddiflannu eu hunain yn sgîl dyfodiad y Normaniaid a'r gwncwest Seisnig goroesodd eu hunedau sylfaenol, sef cantrefi a chymydau Cymru.

Unedau cwbl naturiol, organaidd oedd y rhaniadau Cymreig hyn, seiliedig ar nodweddion y tir yn bennaf. Dichon eu bod yn hŷn yn y bôn na'r hen deyrnasoedd eu hunain ac yn ogystal mae'r rhan fwyaf ohonynt yma o hyd fel unedau eglwysig.

Rhestrir isod y cantrefi (priflythrennau) a'r cymydau fesul teyrnas draddodiadol, er mwyn hwylustod. Sylwer bod y termau "cantref" a "chwmwd" yn anelwig braidd yn y llyfrau Cyfraith; dichon bod rhai o'r cymydau yn greadigaethau lled-ddiweddar fel unedau gweinyddol.

## [golygu] Gwynedd (Gwynedd Uwch Conwy)

- - CEMAIS (Môn) - Cwmwd Talybolion, Cwmwd Twrcelyn
  - ABERFFRAW - Cwmwd Llifon, Cwmwd Malltraeth
  - RHOSYR - Cwmwd Menai, Cwmwd Dindaethwy
  - ARLLECHWEDD - Arllechwedd Uchaf, Arllechwedd Isaf
  - ARFON - Cwmwd Is-Arfon, Cwmwd Uwch Arfon
  - LLŶN - Dinllaen, Cymydmaen, Afloegion neu Cafflogion
  - DUNODING - Eifionydd, Ardudwy

## [golygu] Y Berfeddwlad (Gwynedd Is Conwy)

- - RHOS - Creuddyn, Cwmwd Uwch Dulas, Cwmwd Is Dulas
  - RHUFONIOG - Cwmwd Uwch Aled, Cwmwd Is Aled
  - DYFFRYN CLWYD - Dogfeiling, Cymeirch
  - TEGEINGL - Cwmwd Rhuddlan, Cwmwd Prestatyn, *Coleshill

## [golygu] Powys (Powys Fadog a Powys Wenwynwyn)

## [golygu] Deheubarth

### [golygu] Dyfed

- - CEMAIS - Uwch Nyfer, Is Nyfer
  - PEBIDIOG
  - RHOS
  - DAUGLEDDAU
  - PENFRO
  - GWARTHAF - Cwmwd Efelffre, Cwmwd Peuliniog, Cwmwd Talacharn, Cwmwd Henllan Amgoed, Cwmwd Ystlwyf, Cwmwd Penrhyn, Cwmwd Derllys, Cwmwd Elfed
  - Cwmwd Emlyn (cwmwd "annibynnol")

### [golygu] Ceredigion

- - PENWEDDIG - Cwmwd Genau'r Glyn, Cwmwd Creuddyn, Cwmwd Perfedd
  - UWCH AERON (ystyrid Cantref Penweddig yn rhan o ardal Uwch Aeron yn aml) - Cwmwd Mefenydd, Cwmwd Anhuniog, Cwmwd Penardd
  - IS AERON - Cwmwd Caerwedros, Cwmwd Mabwnion, Cwmwd Is Coed, Cwmwd Gwinionydd

### [golygu] Ystrad Tywi

- - Y CANTREF MAWR - Cwmwd Mabelfyw, Cwmwd Mabudryd, Cwmwd Widigada, Cwmwd Catheiniog, Cwmwd Maenor Deilo, Cwmwd Mallaen, Cwmwd Caeo
  - Y CANTREF BYCHAN - Cwmwd Hirfryn, Y Cwmwd Perfedd, Cwmwd Is Cennen
  - EGINGOG - Cwmwd Cydweli, Cwmwd Carnwyllion, Cwmwd Gŵyr

## [golygu] Morgannwg (Glywysing a Gwent)

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org../../../c/a/n/Cantrefi_a_Chymydau_Cymru_1c92.html"

Categorïau tudalen: Hanes Cymru | Daearyddiaeth Cymru

##### Views

- Erthygl
- Sgwrs
- Diwygiad cyfoes

##### Chwilio