Dafydd ap Gruffudd - Wicipedia

# Dafydd ap Gruffudd

### Oddi wrth Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd.

Roedd Dafydd ap Gruffudd (c. 1235 – 3 Hydref, 1283) yn Dywysog Cymru o Ragfyr 1282 hyd 1283, yn dilyn marwolaeth ei frawd Llywelyn ap Gruffudd. Ef oedd yr olaf o frenhinoedd a thywysogion Gwynedd, er mai ei frawd Llywelyn a gafodd y teitl Ein Llyw Olaf.

Yr oedd Dafydd yn fab i Gruffudd ap Llywelyn a'i wraig Senena, ac felly'n wyr i Llywelyn Fawr. Y trydydd o bedwar mab oedd Dafydd. Yn 1241 cofnodi iddo ef a'i frawd iau Rhodri gael eu rhoi'n wystlon i'r brenin Harri III o Loegr fel rhan o gytundeb.Yn 1253 cofnodir iddo gael ei alw i dalu gwrogaeth i Harri III.

Yn 1255 ymunodd a'i frawd Owain yn erbyn Llywelyn, ond cawsant eu gorchfygu ganddo ym Mrwydr Bryn Derwin. Carcharwyd Dafydd, ond rhyddhaodd Llywelyn ef y flwyddyn ddilynol a'i adfer i'w lys. Yn 1263 ymunodd a Harri III mewn ymgyrch yn erbyn Llywelyn. Wedi i Lywelyn gael ei gynnabod gan Harri fel Tywysog Cymru yn 1267, adferwyd Dafydd i ffafr LLywelyn eto, omd yn 1274 ymunodd a'r brenin Edward I o Loegr mewn ymgyrch arall yn erbyn LLywelyn. Priododd ag Elizabeth Ferrers, merch William de Ferrers, Iarll Derby a pherthynas pell i'r brenin.

Yr oedd Dafydd wedi cael addewid am diroedd yng ngogledd Cymru gan Edward yn dâl am ei gymorth, ond ni chafodd y cyfan a addawyd iddo. Ar Sul y Blodau 1282 ymosododd Dafydd ar Penarlâg, gan ddechrau'r rhyfel a roes derfyn ar deyrnas Gwynedd. Yr oedd i Dafydd ei hun ran amlwg yn y rhyfel, a phan laddwyd Llywelyn mewn ysgarmes ddiwedd y flwyddyn cyhoeddwyd Dafydd yn dywysog yn ei le. Nid oedd yr un gefnogaeth i Dafydd ag i Lywelyn, ond llwyddodd i gadw Castell Dolwyddelan am gyfnod. Wedi i'r castell yma syrthio i fyddin Edward ar 18 Ionawr 1283, enciliodd Dafydd i Gastell y Bere, lle bu byddin o dros 3,000 o wyr yn gwarchae arno. Bu raid i'r garsiwn bychan ildio ar 25 Ebrill ond llwyddodd Dafydd i ddianc i Castell Dolbadarn, cyn gorfod chwilio am loches yn y mynyddoedd. Ymddengys iddo gael ei fradychu gan rai o'i wyr ei hun, a chymerwyd ef yn garcharor ar lethrau Cader Idris.

Ar 28 Mefehin 1283 galwodd Edward I senedd i gyfarfod yn Amwythig i farnu Dafydd. Ar 30 Medi dedfrydwyd ef i farwolaeth am deyrnfradwriaeth, oherwydd ei fod wedi torri cytundebau a wnaeth a'r brenin. Cafodd ei ddienyddio yn Amwythig ar 3 Hydref trwy ei grogi, ei ddiberfeddu a'i chwarteru. Mae rhai yn credu mai ef oedd y cyntaf i ddioddef y math yma o ddienyddiad an deyrnfradwriaeth, a ddaeth yn gyffredin yn Lloegr yn y canrifoedd nesaf.

Gyrrwyd ei ferch Gwladys, i leiandy yn Sixhills, lle bu farw yn 1336, tra carcharwyd ei feibion Llywelyn ac Owain yng Nghastell Bryste.

O'i flaen : Llywelyn ap Gruffydd | Tywysogion Gwynedd | Olynydd : ---

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org../../../d/a/f/Dafydd_ap_Gruffudd_d36f.html"

Categorïau tudalen: Cymry enwog | Teyrnoedd Gwynedd | Teyrnas Gwynedd | Hanes Cymru | Marwolaethau 1283

##### Views

- Erthygl
- Sgwrs
- Diwygiad cyfoes

##### Chwilio

##### Ieithoedd eraill

- Deutsch
- English
- Français
- Italiano