Όσιος Γρηγόριος Α' ο Διάλογος - Βικιπαίδεια

# Όσιος Γρηγόριος Α' ο Διάλογος

### Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

O Όσιος Γρηγόριος Α', Πάπας Ρώμης

Ο Πάπας Γρηγόριος Α΄ , ο επιλεγόμενος Μέγας (540-12 Μαρτίου 604) είναι ο Ποντίφηκας με τον οποίο ξεκινά η μεσαιωνική περίοδος της Δυτικής Εκκλησίας. Δεδομένου ότι μετά το θάνατό του αγιοποιήθηκε, αναφέρεται στην Καθολική εκκλησία και ως Άγιος Γρηγόριος ο Μέγας. Συγκαταλέγεται ανάμεσα στους μεγάλους διδασκάλους της Καθολικής Εκκλησίας και η μνήμη του τιμάται στις 3 Σεπτεμβρίου. Στην Ανατολή του δόθηκε η προσωνυμία Διάλογος, εξαιτίας ενός ομώνυμου έργου του. Η μνήμη του τιμάται στις 12 Μαρτίου.

## [Επεξεργασία] Η ζωή του

Ο Γρηγόριος, Πάπας από το 590 έως το 604, και ο τελευταίος των λατίνων Πατέρων της Δυτικής Εκκλησίας, γεννήθηκε στη Ρώμη γύρω στο έτος 540. Ανήκε στην ευγενή χριστιανική οικογένεια της Ρώμης, τους Ανικίους, και ο πατέρας του ήταν μέλος της ρωμαϊκής συγκλήτου. Η οικογένειά του είχε αναδείξει ήδη δύο Επισκόπους Ρώμης. Η μητέρα του, Σύλβια και δύο από τις αδελφές του πατέρα του αγιοποιήθηκαν από την Εκκλησία. Στα παιδικά και νεανικά του χρόνια έζησε τις οδυνηρές εμπειρίες των βαρβαρικών επιδρομών εναντίον της Ρώμης. Έλαβε πολύ καλή μόρφωση και αρχικά ασχολήθηκε με τα κοινά. Το 573, σε ηλικία τριάντα τριών ετών, ο Γρηγόριος διορίστηκε Praefectus Urbi (έπαρχος της πόλης της Ρώμης), μια θέση ιδιαίτερα σημαντική, αλλά παραιτήθηκε μέσα σε ένα έτος για να ακολουθήσει τη μοναστική ζωή. Ίδρυσε με τη μεγάλη περιουσία του επτά μοναστήρια, εκ των οποίων τα έξι βρίσκονταν στα οικογενειακά του κτήματα στη Σικελία. Ένα έβδομο, που αφιέρωσε στον Άγιο Ανδρέα, δημιουργήθηκε στο Clivus Scauri της Ρώμη. Είναι πιθανό, τα μοναστήρια που ίδρυσε, να ακολουθούσαν το μοναστικό πρότυπο του οσίου Βενεδίκτου, αφού ο Γρηγόριος έτρεφε ιδιαίτερο θαυμασμό προς το μεγάλο διδάσκαλο του κοινόβιου μοναχισμού.

Στα 578 η φήμη του ήταν τέτοια που ο Πάπας Βενέδικτος Α' (Benedictus I) τον διόρισε ως έναν από τους επτά Regionarii (διακόνους) της Ρώμης. Το επόμενο έτος απεστάλη από τον Πάπα Πελάγιο Β' (Pelagius ΙΙ) Αποκρισάριος (nuntius) στην αυτοκρατορική αυλή της Κωνσταντινούπολης. Παρέμεινε στην Πόλη μέχρι το έτος 586, όπου απόκτησε πλούσιες εμπειρίες, χωρίς όμως να μάθει την ελληνική γλώσσα. Το ενδιαφέρον για την πατρίδα του υπήρξε αμείωτο, αφού παρακαλούσε τον αυτοκράτορα Μαυρίκιο (582-602) να αντιμετωπίσει τη λογγοβαρδική εισβολή στην Ιταλία.

Μετά την επιστροφή του στη Ρώμη ο Γρηγόριος υπηρέτησε ως Ηγούμενος στη Μονή του Αγίου Ανδρέα για περίπου πέντε έτη και παράλληλα εργάστηκε ως σύμβουλος και γραμματέας του Πάπα Πελάγιου Β΄. Το 590 η ζωή του άλλαξε ριζικά όταν ο Πελάγιος (Pelagius ΙΙ) πέθανε και ο ίδιος επελέγη ομόφωνα ως διάδοχός του. Ενθρονίστηκε στις 3 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους.

## [Επεξεργασία] Το έργο του

Ο Γρηγόριος χαρακτηρίστηκε από τους ιστορικούς ως ο πρώτος πάπας του Μεσαίωνα. Η αρχιερατεία του υπήρξε πετυχημένη, αφού κατόρθωσε και κέρδισε το σεβασμό, την αποδοχή, αλλά και τη συμπάθεια όλων, ακόμα και των αντιπάλων του. Στα χρόνια που παρέμεινε στον παπικό θρόνο, ο δυτικός κόσμος ήταν σε αναταραχή. Η Ιταλία ερημωνόταν από τους Λομβαρδούς, και αντιμέτωπος με αυτήν την μανία ο αυτοκρατορικός Έξαρχος στη Ραβένα αποδεικνυόταν ανίσχυρος. Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι οι πολιτικές δυνάμεις ήταν ανίκανες να αναλάβουν την ασφάλεια των πολιτών τους, ο παπισμός, στο πρόσωπο του Γρηγορίου αναγκάστηκε να αναλάβει την ευθύνη για την ευημερία των ανθρώπων. Χρησιμοποιώντας τις δεξιότητες που είχε αποκτήσει όταν υπηρέτησε ως έπαρχος και πρεσβευτής, σύναψε συμφωνία στα 598 μεταξύ της Αγίας Έδρας και του λομβαρδού δούκα Spoleto, σταματώντας την εισβολή και αποκαθιστώντας την ειρήνη και την ασφάλεια στη χώρα. Αναδιοργάνωσε επίσης τις απέραντες γαίες της εκκλησίας, στην περιοχή που εκτείνεται από την Τοσκάνη μέχρι τη Σικελία, εκεί που αργότερα θα ιδρύονταν τα παπικά κράτη. Μοναχός ο ίδιος, ο πρώτος που εξελέγη Πάπας, μεριμνά για τη διάδοση του μοναχισμού. Η αγγλοσαξωνική αποστολή του υπό την ηγεσία του Αγίου Αυγουστίνου του Καντέρμπουρυ, θα οδηγήσει τελικά στη μεταστροφή της Αγγλίας στον Χριστιανισμό. Ααγωνίστηκε για την ομόνοια των επισκόπων της Ιλλυρίας και της βόρειας Ιταλίας από την ένταση που είχε δημιουργήσει η έριδα των Τριών Κεφαλαίων.

Αναμόρφωσε την παπική αυλή, πρόσφερε χρήματα στους φτωχούς από την κληρουχία του Αποστόλου Πέτρου, συντήρησε εκκλησιαστικά και δημόσια οικοδομήματα που υπέστησαν καταστροφές από τις βαρβαρικές επιδρομές, πλήρωνε στρατιωτικούς μισθούς και επανίδρυσε το Βικαριάτο της Αρελάτης (Arles). Κατά βάση υπήρξε νομιμόφρονας προς την αυτοκρατορική εξουσία, μολονότι εκδήλωσε κάποιες τάσεις παποκαισαρισμού.

Αντιμετώπισε τους Δονατιστές στη βόρεια Αφρική και έδειξε ουσιαστικό ενδιαφέρον για τον εκχριστιανισμό των ειδωλολατρών Λογγοβάρδων και τη μεταστροφή άλλων από τον Αρειανισμό στην Καθολική Εκκλησία.

Ο Γρηγόριος αντέδρασε στον τίτλο Οικουμενικός που εισήγαγε ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννης Δ΄ Νηστευτής (582-595) και υιοθέτησε για τον εαυτό του τον τίτλο servus servorum Dei (δούλος των δούλων του Θεού), τίτλο που φέρουν οι Πάπες της Ρώμης μέχρι σήμερα. Παρά το γεγονός αυτό, στα έργα του πρόβαλε το πρωτείο του Αποστόλου Πέτρου και της Αγίας Έδρας: "Petrus namque auctore Deo sanctae Ecclesiae principatum tenens…", Liber Regulae Pastoralis II, 6, 88-89.

Αγωνίστηκε για την εξάλειψη της σιμωνίας και την πνευματική εξύψωση κληρικών και λαϊκών. Αναδιοργάνωσε την εκκλησιαστική ζωή, εκλαίκευσε τα δόγματα της πίστης, ώστε να είναι κατανοητά από τον απλό πιστό και αναθεώρησε τη λατινική λειτουργία, εισάγοντας το γρηγοριανό μέλος και ιδρύοντας Σχολή ιεροψαλτών (Schola cantorum).

Ο Γρηγόριος κοιμήθηκε στις 12 Μαρτίου του έτους 604. Μετά από το θάνατό του αγιοποιήθηκε. Ονομάστηκε στη συνέχεια Πατέρας της Εκκλησίας και είναι ένας από τους δύο Ποντίφηκες (ο άλλος είναι ο Λέων Α') που περιβάλλεται με τον τίτλο Μέγας.

## [Επεξεργασία] Εργογραφία

O Όσιος Γρηγόριος Α' υπαγορεύει ψαλμούς (γρηγοριανό μέλος)

Η εργογραφία του Γρηγορίου είναι πλούσια και χαρακτηρίζεται από την απλότητα του λόγου, τη σαφήνεια, τον καλό χειρισμό της γλώσσας και τη θεολογική εμβρίθεια. Η φήμη του ως εκκλησιαστικού Πατέρα στηρίζεται στις ιδέες που μετέδωσε στις μελέτες του για την πνευματική ζωή.

- Liber Dialogorum (Βιβλίο Διαλόγων). Το έργο γράφτηκε ανάμεσα στα έτη 593-594. Αποτελείται από τέσσερα βιβλία. Σε αυτά εμπεριέχονται οι βίοι, τα θαύματα και οι προφητείες πολλών Ιταλών αγίων, κληρικών, μοναχών και λαϊκών. Μεταφράστηκε στην ελληνική γλώσσα από τον ελληνικής καταγωγής πάπα Ζαχαρία (741-752) και γρήγορα γνώρισε σημαντική διάδοση. Στο έργο αυτό οφείλει ο Γρηγόριος την προσωνυμία ο Διάλογος, η οποία του αποδόθηκε από την ανατολική εκκλησιαστική παράδοση.

Κριτική έκδοση του κειμένου βλ. στους τόμους 251(1978), 260(1979) και 265(1980) της σειράς SCh. Η ελληνική μετάφραση του Α΄, Γ΄ και Δ΄ Βιβλίου υπάρχει στην PL 77, 148 κεξ. , ενώ του Β΄ Βιβλίου στην PL 66, 126-203. Νεοελληνική μετάφραση του έργου εκπόνησε ο Ιερομ. Ιωάννης μ. (Μέσκος), Αγίου Γρηγορίου του Μεγάλου, Διάλογοι ήτοι Βίοι και θαύματα των εν Ιταλία οσίων και περί εξόδου ψυχών και αιωνιότητος, Βιβλία τέσσερα, Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά – Πρόλογος – Εισαγωγή – Σημειώσεις, Έκδοσις Συνοδείας Ιερομ. Ιωάννου, Κελλίον «Κοιμήσεως της Θεοτόκου», Αγία Άννα - Άγιον Όρος 1988.

- Liber Regulae Pastoralis (Βιβλίο Ποιμαντικού Κανόνα). Το έργο γράφτηκε το έτος 591. Πρόκειται στην ουσία για ένα ποιμαντικό εγχειρίδιο, που στοχεύει στην εξύψωση του λειτουργήματος του ιερέα και του μυστηρίου της ιερoσύνης. Είχε μεγάλη απήχηση στα μεταγενέστερα χρόνια, ενώ μέχρι και τις ημέρες μας προκαλεί το ενδιαφέρον στους ιερατικούς κύκλους της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.

Το σύγγραμμα διαδόθηκε και στην ανατολική Εκκλησία. Ο ίδιος ο Γρηγόριος, σε Επιστολή του, η οποία γράφτηκε τον Ιανουάριο του έτους 602, παρέχει την πληροφορία πως το έργο είχε μεταφραστεί στα ελληνικά (Epistula 12, 6, CCL 140A, 976). Τη μετάφραση εκπόνησε ο πατριάρχης Αντιοχείας Αναστάσιος Β΄ (599-609), σύγχρονος του Γρηγορίου. Η μετάφραση αυτή, δυστυχώς, έχει χαθεί.

Την κριτική έκδοση του συγγράμματος βλ. στη σειρά SCh 381-382(1992).

- Expositio in beatum Job, libri XXXV (Εξήγηση στο μακάριο Ιώβ, βιβλία 35). Το έργο φέρει και την ονομασία Moralia (Ηθικά). Με αυτόν τον τίτλο, άλλωστε, είναι περισσότερο γνωστό. Πρόκειται για σπουδαίο και εμβριθές ερμηνευτικό υπόμνημα με ηθικές προεκτάσεις. Το σύγγραμμα αυτό το αφιέρωσε στο φίλο του Λέανδρο Σεβίλλης, ο οποίος και τον παρότρυνε στη σύνταξή του.

Κριτική έκδοση του συγγράμματος βλ. στους τόμους 143, 143Α, 143Β (1979-1985) της σειράς CCL. Επίσης βλ. τους τόμους 32bis(1975), 212(1974), 221(1975) και 476(2003) της σειράς SCh.

- Homiliae in Hiezechihelem prophetam (Ομιλίες στον προφήτη Ιεζεκιήλ), SCh 327(1986) και 360(1990).

- XL Homiliarum in Evangelia Libri duo (40 Ομιλίες στα Ευαγγέλια, βιβλία δύο), PL 76, 1075-1312.

- Expositio in Canticum Canticorum (Εξήγηση στο Άσμα Ασμάτων), SCh 314(1984).

- Expositio in Librum primum Regum (Εξήγηση στο Βιβλίο Α΄ Βασιλειών), SCh 351(1989), 391(1993), 432(1998), 449(2000), 469(2003) και 482(2004).

- Μέσα από την εργασία του Magna Moralia, εισήγαγε την έννοια των επτά θανάσιμων αμαρτημάτων.

- Διασώθηκαν, επίσης, 814 Επιστολές του Γρηγορίου. Βλ. την έκδοσή τους στον 77ο τόμο της PL. Επίσης βλ. στη σειρά CCL 140-140A (1982) και στη σειρά SCh 370-371 (1991).

## [Επεξεργασία] Βιβλιογραφία

- F. Gastaldelli, "Teologia e retorica in S. Gregorio Magno", Salesianum 29(1967), 269-299.
- G. Cremascoli, "La Bibbia nella 'Regula Pastoralis' di S. Gregorio Magno", Vetera Christianorum 6(1969), 47-70.
- C. Dagens, "L' Église universelle et le monde oriental chez saint Grégoire le Grand", Istina 20(1975), 457-475.
- του ίδιου, Saint Grégoire le Grand. Culture et expérience chrétienne, Paris 1977
- L. La Piana, Teologia e ministeri della parola in S. Gregorio Magno, Palermo 1987
- Gregorio Magno e il suo tempo, XIX Incontro di studiosi dell' antichità cristiana in collaborazione con l' École Française de Rome, Roma 9-12 maggio 1990, Roma 1991 [Συλλογικός Τόμος]
- M. Fiedrowicz, Das Kirchenverständnis Gregors des Grossen. Eine Untersuchung seiner exegetischen und homiletischen Werke, Freiburg - Basel - Wien 1995.
- Φ. Σ. Ιωαννίδη, "Γρηγόριος Μέγας ο Διάλογος και Ιωάννης της Κλίμακος. Παράλληλες αναγνώσεις στη σκιαγράφηση του ποιμένα και του έργου του”, Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης,Τμήμα Θεολογίας,Νέα Σειρά,Τιμητικό Αφιέρωμα στον Ομότιμο Καθηγητή Νικόλαο Αθ. Ματσούκα 12(2002), 133-150.

## [Επεξεργασία] Εξωτερικοί σύνδεσμοι

- Catholic Encyclopedia: Saint Pope Gregory I (άρθρο του C. Roger Hudleston)

Πάπες της Ρώμης

Πέτρος | Λίνος | Ανάκλητος | Κλήμης Α΄ | Ευάριστος | Αλέξανδρος Α΄ | Σίξτος Α΄ | Τελεσφόρος | Υγίνος | Πίος Α΄ | Ανίκητος | Σωτήρ | Ελεύθερος | Βίκτωρ Α΄ | Ζεφυρίνος | Κάλλιστος Α΄ | Ουρβανός Α΄ | Ποντιανός | Ανθηρός | Φαβιανός | Κορνήλιος | Λούκιος Α΄ | Στέφανος Α΄ | Σίξτος Β΄ | Διονύσιος | Φήλιξ Α΄ | Ευτύχιος | Γάιος | Μαρκελλίνος | Μάρκελλος Α΄ | Ευσέβιος | Μιλτιάδης | Σίλβεστρος Α΄ | Μάρκος | Ιούλιος Α΄ | Λιβέριος | Δάμασος Α΄ | Σιρίκιος | Αναστάσιος | Ιννοκέντιος Α΄ | Ζώσιμος | Βονιφάτιος Α΄ | Καιλεστίνος Α΄ | Σίξτος Γ΄ | Λέων Α΄ | Ιλάριος | Σιμπλίκιος | Φήλιξ Γ΄ | Γελάσιος Α΄ | Αναστάσιος Β΄ | Σύμμαχος | Ορμίσδας | Ιωάννης Α΄ | Φήλιξ Δ΄ | Βονιφάτιος Β΄ | Ιωάννης Β΄ | Αγαπητός Α΄ | Σιλβέριος | Βιγίλιος | Πελάγιος Α΄ | Ιωάννης Γ΄ | Βενέδικτος Α΄ | Πελάγιος Β΄ | Γρηγόριος Α΄ | Σαβινιανός | Βονιφάτιος Γ΄ | Βονιφάτιος Δ΄ | Αδεοδάτος Α΄ | Βονιφάτιος Ε΄ | Ονώριος Α΄ | Σεβερίνος | Ιωάννης Δ΄ | Θεόδωρος Α΄ | Μαρτίνος Α΄ | Ευγένιος Α΄ | Βιταλιανός | Αδεοδάτος Β΄ | Δόνος | Αγάθων | Λέων Β΄ | Βενέδικτος Β΄ | Ιωάννης Ε΄ | Κόνων | Σέργιος Α΄ | Ιωάννης ΣΤ΄ | Ιωάννης Ζ΄ | Σισίννιος | Κωνσταντίνος | Γρηγόριος Β΄ | Γρηγόριος Γ΄ | Ζαχαρίας | (Στέφανος) | Στέφανος Β΄ | Παύλος Α΄ | Στέφανος Γ΄ | Αδριανός Α΄ | Λέων Γ΄ | Στέφανος Δ΄ | Πασχάλης Α΄ | Ευγένιος Β΄ | Βαλεντίνος | Γρηγόριος Δ΄ | Σέργιος Β΄ | Λέων Δ΄ | Βενέδικτος Γ΄ | Νικόλαος Α΄ | Αδριανός Β΄ | Ιωάννης Η΄ | Μαρίνος Α΄ | Αδριανός Γ΄ | Στέφανος Ε΄ | Φορμόζος | Βονιφάτιος ΣΤ΄ | Στέφανος ΣΤ΄ | Ρωμανός | Θεόδωρος Β΄ | Ιωάννης Θ΄ | Βενέδικτος Δ΄ | Λέων Ε΄ | Σέργιος Γ΄ | Αναστάσιος Γ΄ | Λάνδων | Ιωάννης Ι΄ | Λέων ΣΤ΄ | Στέφανος Ζ΄ | Ιωάννης ΙΑ΄ | Λέων Ζ΄ | Στέφανος Η΄ | Μαρίνος Β΄ | Αγαπητός Β΄ | Ιωάννης ΙΒ΄ | Λέων Η΄ | Βενέδικτος Ε΄ | Ιωάννης ΙΓ΄ | Βενέδικτος ΣΤ΄ | Βενέδικτος Ζ΄ | Ιωάννης ΙΔ΄ | Ιωάννης ΙΕ΄ | Γρηγόριος Ε΄ | Σίλβεστρος Β΄ | Ιωάννης ΙΖ΄ | Ιωάννης ΙΗ΄ | Σέργιος Δ΄ | Βενέδικτος Η΄ | Ιωάννης ΙΘ΄ | Βενέδικτος Θ΄ | Σίλβεστρος Γ΄ | Γρηγόριος ΣΤ΄ | Κλήμης Β΄ | Δάμασος Β΄ | Λέων Θ΄ | Βίκτωρ Β΄ | Στέφανος Θ΄ | Νικόλαος Β΄ | Αλέξανδρος Β΄ | Γρηγόριος Ζ΄ | Βίκτωρ Γ΄ | Ουρβανός Β΄ | Πασχάλης Β΄ | Γελάσιος Β΄ | Κάλλιστος Β΄ | Ονώριος Β΄ | Ιννοκέντιος Β΄ | Καιλεστίνος ή Σελεστίνος Β΄ | Λούκιος Β΄ | Ευγένιος Γ΄ | Αναστάσιος Δ΄ | Αδριανός Δ΄ | Αλέξανδρος Γ΄ | Λούκιος Γ΄ | Ουρβανός Γ΄ | Γρηγόριος Η΄ | Κλήμης Γ΄ | Καιλεστίνος ή Σελεστίνος Γ΄ | Ιννοκέντιος Γ΄ | Ονώριος Γ΄ | Γρηγόριος Θ΄ | Καιλεστίνος ή Σελεστίνος Δ΄ | Ιννοκέντιος Δ΄ | Αλέξανδρος Δ΄ | Ουρβανός Δ΄ | Κλήμης Δ΄ | Γρηγόριος Ι΄ | Ιννοκέντιος Ε΄ | Αδριανός Ε΄ | Ιωάννης ΚΑ΄ | Νικόλαος Γ΄ | Μαρτίνος Δ΄ | Ονώριος Δ΄ | Νικόλαος Δ΄ | Καιλεστίνος ή Σελεστίνος Ε΄ | Βονιφάτιος Η΄ | Βενέδικτος ΙΑ΄ | Κλήμης Ε΄ | Ιωάννης ΚΒ΄ | Βενέδικτος ΙΒ΄ | Κλήμης ΣΤ΄ | Ιννοκέντιος ΣΤ΄ | Ουρβανός Ε΄ | Γρηγόριος ΙΑ΄ | Ουρβανός ΣΤ΄ | Βονιφάτιος Θ΄ | Ιννοκέντιος Ζ΄ | Γρηγόριος ΙΒ΄ | Μαρτίνος Ε΄ | Ευγένιος Δ΄ | Νικόλαος Ε΄ | Κάλλιστος Γ΄ | Πίος Β΄ | Παύλος Β΄ | Σίξτος Δ΄ | Ιννοκέντιος Η΄ | Αλέξανδρος ΣΤ΄ | Πίος Γ΄ | Ιούλιος Β΄ | Λέων Ι΄ | Αδριανός ΣΤ΄ | Κλήμης Ζ΄ | Παύλος Γ΄ | Ιούλιος Γ΄ | Μάρκελλος Β΄ | Παύλος Δ΄ | Πίος Δ΄ | Πίος Ε΄ | Γρηγόριος ΙΓ΄ | Σίξτος Ε΄ | Ουρβανός Ζ΄ | Γρηγόριος ΙΔ΄ | Ιννοκέντιος Θ΄ | Κλήμης Η΄ | Λέων ΙΑ΄ | Παύλος Ε΄ | Γρηγόριος ΙΕ΄ | Ουρβανός Η΄ | Ιννοκέντιος Ι΄ | Αλέξανδρος Ζ΄ | Κλήμης Θ΄ | Κλήμης Ι΄ | Ιννοκέντιος ΙΑ΄ | Αλέξανδρος Η΄ | Ιννοκέντιος ΙΒ΄ | Κλήμης ΙΑ΄ | Ιννοκέντιος ΙΓ΄ | Βενέδικτος ΙΓ΄ | Κλήμης IB΄ | Βενέδικτος ΙΔ΄ | Κλήμης ΙΓ΄ | Κλήμης ΙΔ΄ | Πίος ΣΤ΄ | Πίος Ζ΄ | Λέων ΙΒ΄ | Πίος Η΄ | Γρηγόριος ΙΣΤ΄ | Πίος Θ΄ | Λέων ΙΓ΄ | Πίος Ι΄ | Βενέδικτος ΙΕ΄ | Πίος ΙΑ΄ | Πίος ΙΒ΄ | Ιωάννης ΚΓ΄ | Παύλος ΣΤ΄ | Ιωάννης Παύλος Α΄ | Ιωάννης Παύλος Β΄ | Βενέδικτος ΙΣΤ΄

Ανακτήθηκε από "http://el.wikipedia.org../../../%CF%8C/%CF%83/%CE%B9/%CE%8C%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%93%CF%81%CE%B7%CE%B3%CF%8C%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%91%27_%CE%BF_%CE%94%CE%B9%CE%AC%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CF%82_3286.html"

Κατηγορίες: Πάπες Ρώμης | Χριστιανοί άγιοι

##### Views

- Άρθρο
- Συζήτηση
- Τελευταία έκδοση

##### Αναζήτηση

##### Άλλες γλώσσες

- Anglo Saxon
- Català
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- English
- Español
- Suomi
- Français
- Galego
- עברית
- Magyar
- Italiano
- 日本語
- Basa Jawa
- 한국어
- Latina
- Nederlands
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Svenska
- Українська
- 中文