జార్ఖండ్ - వికిపీడియా

# జార్ఖండ్

### వికీపీడియా నుండి

ఈ వ్యాసాన్ని పూర్తిగా అనువదించి,తరువాత ఈ మూసను తీసివేయండి

జార్ఖండ్
రాజధాని - Coordinates | రాంచి - 23.42° ఉ 85.33° తూ
పెద్ద నగరము | రాంచి
జనాభా (2001) - జనసాంద్రత | 26,909,428 (13th) - 274/చ.కి.మీ
విస్తీర్ణము - జిల్లాలు | 79,700 చ.కి.మీ (15th) - 22
సమయ ప్రాంతం | IST (UTC +5:30)
అవతరణ - గవర్నరు - ముఖ్యమంత్రి - చట్టసభలు (సీట్లు) | 2000-11-15 - సయ్యద్ సిబ్తే రజి - మధు కోడా - ఒకే సభ (81)
అధికార బాష (లు) | హిందీ
పొడిపదం (ISO) | IN-JH
వెబ్‌సైటు: www.jharkhand.gov.in
బొమ్మ:Jharkhandseal.png జార్ఖండ్ రాజముద్ర

జార్ఖండ్ లేదా ఝార్ఖండ్ (Jharkhand), (झारखंड) భారతదేశంలో ఒక రాష్ట్రము. దీనికి ఉత్తరాన బీహార్, పశ్చిమాన ఉత్తరప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌గఢ్, తూర్పున పశ్చిమ బెంగాల్, దక్షిణాన ఒరిస్సా రాష్ట్రాలున్నాయి. ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రానికి రాజధాని పారిశ్రామికనగరమైన రాంచి. ఇంకా ముఖ్యనగరాలైన జంషెడ్‌పూర్, బొకారో, ధన్‌బాద్‌లు కూడా భారీగా పరిశ్రమలున్న నగరాలు.

2000 నవంబరు 15న బీహార్ రాష్ట్రంనుండి దక్షిణ ప్రాంతాన్ని వేరుచేసి జార్ఖండ్ ప్రత్యేకరాష్ట్రం ఏర్పాటు చేశారు. చిరకాలం శాంతియుతంగా, ప్రజాస్వామికంగా జరిగిన పోరాటానికి ఫలితంగా రాష్ట్రం ఏర్పడింది.

దట్టమైన అడవులు ఎక్కువగా ఉన్నందున జార్ఖండ్‌ను "వనాంచల్" అనికూడా అంటారు. అడవులే కాదు. అపారమైన ఖనిజసంపద కూడా ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రపు ప్రత్యేకత. భారత రాష్ట్రపతి ఎ.పి.జె.అబ్దుల్ కలామ్ తను రచించిన "Ignited Minds"అనే పుస్తకంలో వినియోగానికి వేచియున్న ఖనిజాల నిలయం అని చాలాసార్లు జార్ఖ్షండ్‌ను ప్రస్తావించాడు.

## [మార్చు] చరిత్ర

బీహారు దక్షిణ ప్రాంతాన్ని వేరుచేసి ప్రత్యేక జార్ఖండ్ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలన్న ఉద్యమం 1900 దశకం ఆదిలోనే మొదలయ్యింది. ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకున్న జైపాల్ సింగ్ అనే హాకీ ఆటగాడు (1928లో ఒలింపిక్ జట్టుకు కెప్టెన్, స్వర్ణపతక విజేత కూడాను[1]) ఈ నినాదానికి ఆద్యుడని చెప్పవచ్చును. తరువాత ఏదో ఒక రూపంలో ఈ ఉద్యమం కొనసాగుతూ వస్తున్నది. 2000 ఆగస్టు 2న భారత పార్లమెంటులో "బీహారు పునర్వవస్థీకరణ బిల్లు"(Bihar Reorganization Bill) ఆమోదించబడింది. జార్ఖండ్ రాష్ట్రం ఆవిర్భవించింది. దక్షిణ బీహారులో 18 జిల్లాలను వేరుచేసి 2000 నవంబరు 15న జార్ఖండ్ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పరచారు. ఇది భారతదేశంలో 28వ రాష్ట్రము.

కాని సాంస్కృతికంగా, భౌగోళికంగా, కొంత రాజకీయంగా జార్ఖండ్ ప్రత్యేకత చాలా పురాతనమైనది. మగధ సామ్రాజ్యంకాలం నుంచీ ఉన్నది. 13వ శతాబ్దంలో ఒరిస్సాకు చెందిన "రాజా జైసింగ్" తనను జార్ఖండ్ రాజుగా ప్రకటించుకొన్నాడు. ముఘల్ సామ్రాజ్యంకాలంలో జార్ఖండ్‌ను "కుకర"ప్రాంతమనేవారు. బ్రిటిష్ పాలన సమయంలో ఎత్తుపల్లాల కొండలు, అడవులు, దిబ్బలతో నిండినందున ఝార్ఖండ్ అనే పేరు ఈ ప్రాంతానికి పరిపాటి అయ్యింది. ("ఝరీ" - అంటే పొద). చోటానాగపూర్ పీఠభూమి, సంథాల్ పరగణాలలో విస్తరించి ఉన్న ఈరాష్ట్రం దట్టమైన అడవులు, చిట్టడవులు, ఎత్తుపల్లాల కొండలు, గుట్టలు, సెలయేర్లు, జలపాతాలు, నదులు, ఊటలతో కనులకింపైన భూభాగము.

స్వాతంత్ర్యపోరాటంలో జార్ఖండ్ పాత్ర

బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ దౌర్జన్యాలతో వేసారిన ఝార్ఖండ్ ఆదివాసుల తిరుగుబాటు 1857నాటి మొదటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంకంటే నూరేళ్ల ముందే ప్రారంభమైనది.

- 1772-1780 పహారియా తిరుగుబాటు
- 1780-1785 తిల్కా మంజీ నాయకత్వంలో తిరగబడిన ఆదివాసులు బ్రిటిష్ సైనికాధికారిని గాయపరచారు. 1785లో భగల్పూర్‌లో తిల్కా మంజీని ఉరితీశారు.
- 1795-1800 తమర్ తిరుగుబాటు
- 1795-1800 విష్ణు మనాకి నాయకత్వంలో "ముండా"ల తిరుగుబాటు.
- 1800-1802 తామర్‌కు చెందిన దుఖాన్ మనాకి నాయకత్వంలో ముండాల తిరుగుబాటు.
- 1819-1820 భుకన్ సింగ్ నాయకత్వంలో ముండాల తిరుగుబాటు
- 1832-1833 భగీరధ్, దుబాయ్ గోసాయి, పటేల్ సింగ్‌ల నాయకత్వంలో ఖేవార్ తిరుగుబాటు.
- 1833-1834 బీర్‌భమ్ కు చెందిన గంగా నారాయణ్ నాయకత్వంలో భూమ్జీ తిరుగుబాటు
- 1855 లార్డ్ కారన్‌వాలిస్ రాచరిక పద్ధతులపై సంథాల్‌ల యుద్ధం
- 1855-1860 బ్రిటిష్‌వారికి వ్యతిరేకంగా పాలన సాగంచడానికి, పన్నులు వసూలు చేయడానికి, పోరాటానికి సిద్ధూ 10వేల సంథాల్‌లను కూడగట్టాడు. సిద్ధూను, అతని సోదరుడు కన్హూను పట్టుకొటే 10వేల బహుమానం అని బ్రిటిష్‌వారు ప్రకటించారు.
- 1856-1857 మార్టియర్ షహీద్ లాల్, విశ్వనాధ సహదేవ్, షేక్ భిఖారి, గణపతిరాయ్, బుద్ధువీర్‌- అనే యోధులు 1857లోని మొదటి స్వాతంత్ర్య యుద్ధం, లేదా సిపాయి తిరుగుబాటు సమయంలో బ్రిటిష్‌వ్యతిరేక ఉద్యమాన్ని నడపారు.
- 1874 భగీరథి మంజీ నాయకత్వంలో ఖేర్వార్ ఉద్యమం
- 1895-1900 బిర్సా ముండా (జననం: 15 నవంబరు 1875) అనే యువకుని నాయకత్వంలో ఉద్యమం. తరువాత బిర్సాముండా రాంచీ జైలులో కలరా వ్యాధితో (9 జూన్ 1900) మరణించాడు.

    బ్రిటిష్ పాలకులు పెద్దయెత్తున సైన్యాలను మొహరించి ఈ ఉద్యమాలనన్నిటినీ తీవ్రమైన దౌర్జన్యాలతో అణచివేశారు.

- 1914- 26000 ఆదవాసీలు పాల్గొన్న తానా భగత్ ఉద్యమం. ఇది క్రమంగా మహాత్మా గాంధీ నాయకత్వంలోని సత్యాగ్రహోద్యమంలో విలీనమైంది.

## [మార్చు] భౌగోళికం, వాతావరణం

రాష్ట్రంలో అధికభాగం ఛోటానాగపూరు పీఠభూమిలో ఉన్నది. కోయల్, దామోదర్, బ్రహ్మణి, ఖర్కాయ్, సువర్ణ రేఖ వంటి నదులకు ఇది జన్మస్థానం. రాష్ట్రంలో చాలా భాగం అటవీమయం. పులులు, ఏనుగులకు కొన్ని చోట్లు ఆవాసం.

ఎక్కువగా రాళ్ళు అరిగినందువల్ల ఏర్పడిన నేల. రాష్ట్రంలో ఉన్న నేలల రకాలు:

1. ఎర్ర మట్టి నేల- దామోదర్ లోయ, రాజమహల్ ప్రాంతాలలో
2. మైకేషియస్ నేల (Micacious soil - మైకా ఖనిజ రేణువులతో కూడిన నేల)- కోడెర్మా, ఝూమెరితిలైయా, బర్కాగావ్,మందర్ కొండలు ప్రాంతాలలో
3. ఇసుక నేల - హజారిభాగ్, ధనబాద్ ప్రాంతాలలో
4. నల్ల నేల - రాజమహల్ ప్రాంతం
5. లేటరైట్ నేల (Laterite soil) - , పశ్చిమ రాంచీ, పలమూ, సంథాల్ పరగణాలు, సింగ్‌భమ్ ప్రాంతాలలో

## [మార్చు] వృక్ష, జంతు సంపద

జార్ఖండ్‌లో బాగా వైవిధ్యంగల వృష సంపద, జంతుసంపద పుష్కలంగా ఉంది. చాలా జాతీయోద్యానవనాలు (National Parks), జంతు సంరక్షణ వనాలు (Zoological Gardens) ఉన్నాయి.

- బెల్టా నేడనల్ పార్క్ - పలము - డాల్టన్‌గంజ్‌నుండి 25 కి.మీ.- వైశాల్యం 250 చ.కి.మీ. - పులులు, ఏనుగులు, "గౌర్" అనబడే అడవిదున్నలు (bison), సంభర్‌లు (sambhar), అడవిపందులు, 15-20 అడుగుల పొడవుండే కొండచిలువలు, చుక్కల లేళ్ళు, చిరుతపులులు, కుందేళ్ళు, నక్కలు, langurs, rhesus, blue bull and wild boars, porcupine, hare, wild cats, honey badgers, jackals, malabar giant squirrel, mangoose wolf, antelope. 1974లో ఈ పార్కును "ప్రాజెక్ట్ టైగర్" రిజర్వు అడవిగా ప్రకటించారు.

    జార్ఖండ్ వన్యసంపద ఎంత సంపన్నమైనదో తెలుసు కోవడానికి ఒక ఉదాహరణ: పలములోని ప్రాజెక్ట్ టైగర్ రిజర్వులో ఒక్కో జాతికి ఎన్నిరకాలున్నాయో గ మనించవలసింది - [2] -

    స్తన్య జంతువులు mammals (39 రకాలు), పాములు (8వ రకాలు), తొండలు (4 రకాలు), చేపలు (6 రకాలు), కీటకాలు (21 రకాలు), పక్షులు (170 రకాలు), విత్తనపు మొక్కలు (97 రకాలు) , పొదలు (46 రకాలు), తీగెలు, పరాధీనమొక్కలు Climbers, Parasites & semi-Parasites (25 రకాలు), గడ్డి-వెదురులు (17 రకాలు).

- హజారీబాగ్ వన్యప్రాణఇ రక్షితవనం (The Hazaribagh Wildlife Sanctuary) - రాంచీనుండి 135 కి.మీ. ఇదికూడా బెల్టా నేషనల్ పార్క్ వంటి పట్యావరణ వ్యవస్థలోనే ఉన్నది.

- రాంచీ నుండి 16 కి.మీ.లో మరొక Zoological Garden.

## [మార్చు] జనవిస్తరణ

జార్ఖండ్ జనాభా 2కోట్ల 69 లక్షలు. మగవారు 1కోటి 39 లక్షలు. ఆడువారు 1కోటి 30 లక్షలు. (ఆడ:మగ నిష్పత్తి 941:1000) జనాభాలో 28% ఆదివాసీలు, 12% షెడ్యూల్డ్ కులాలవారు. 60% ఇతరులు. ప్రతి చదరపు కి.మీ.కు 274మంది జనాభా. (గుమ్లా జిల్లా జన సాంద్రత 148, ధన్‌బాద్ జిల్లా జనసాంద్రత: 1167)

Jharkhand has remained a home to a number of tribal communities since time immemorial. Some of the districts have a predominant tribal population. Jharkhand has 32 primitive tribal groups.These are Asur, Baiga, Banjara, Bathudi, Bedia, Binjhia, Birhor, Birjia, Chero, Chick-Baraik, Gond, Gorait, Ho, Karmali, Kharwar, Khond, Kisan, Kora, Korwa, Lohra, Mahli, Mal-Paharia, Munda, Oraon, Parhaiya, Santal, Sauria-Paharia, Savar, Bhumij, Kol and Kanwar.

The geographical area now comprising Jharkhand was earlier part of Bihar. The area has witnessed migration of people from the adjoining areas of Bihar and West Bengal for last several decades. Industrial and mining centres like Jamshedpur, Dhanbad and Ranchi have attracted people from all parts of India.

Hinduism, Islam and Christianity are three major religions of Jharkhand state. However, people of several other religious faiths may be found in the state.

See also
Tribals of Jharkhand

## [మార్చు] Economy

Jharkhand is a rich state of poor people. It has concentration of some of country’s highly industrialized cities like Jamshedpur, Bokaro and Dhanbad, and has several firsts in India, including:

- First Iron & steel factory at Jamshedpur
- Largest fertilizer factory of its time in India (since shut down) at Sindri
- Biggest explosives factory at Gomia
- First methane gas well
  On the other hand, it has several towns and innumerable villages with sub-standard civic amenities. Urbanization ratio is only 22.25% and the per capita annual income is US$ 90 only.

Jharkhand also has immense mineral resources: minerals ranging from (ranking in the country within bracket) from iron ore (1st), coal (3rd), copper ore (1st), mica (1st), bauxite (3rd), Manganese, lime stone, china clay, fire clay, graphite (8th), kainite (1st), chromite (2nd), asbestos (1st), thorium (3rd), yemenite (2nd), sillimanite, uranium (Jaduguda mines, Narwa Pahar) (1st) and even gold (Rakha mines) (6th) and silver and several other minerals. Large deposits of coal and iron ore support concentration of industry, in centers like Jamshedpur, Bokaro and Ranchi.

## [మార్చు] ప్రభుత్వం, రాజకీయాలు

The state is headed by a Governor, who is appointed by the President of India. However, the real executive power rests with the Chief Minister and the cabinet. The political party or the coalition of political parties having majority in the Legislative Assembly forms the Government.

The administrative head of the State is called Chief Secretary, under whose jurisdiction a hierarchy of officials drawn from the Indian Administrative Service / State Civil Services function.

The judiciary is headed by the Chief Justice and Jharkhand has a separate High Court, located in Ranchi.

see also
List of political parties in the state

## [మార్చు] జిల్లాలు

The state was formed with 18 districts, which were formerly part of Bihar. Some of these districts were reorganized to form 4 new districts, namely, Latehar, Saraikela Kharsawan, Jamtara and Sahebgunj. Presently, the state has 22 dsitricts:

Ranchi Lohardaga Gumla Simdega Palamu Latehar Garhwa West Singhbhum Saraikela Kharsawan East Singhbhum Dumka Jamtara Sahebganj Pakur Godda Hazaribagh Chatra Koderma Giridih Dhanbad Bokaro Deoghar

District-wise Map

## [మార్చు] భాష, సాహత్యం, సంస్కృతి

Jharkhand is home to a number of languages belonging to three major language families. Indo-Aryan languages include Sadri, Hindi, Urdu, Bengali. Jharkand is also home to the Munda languages Korku, Santhali, Mundari, Bhumij, Paharia and Ho, and the Dravidian languages Korwa, Oraon, and Sauria Paharia.

## [మార్చు] సామాజిక వ్యవస్థ

### [మార్చు] ఆరోగ్యం

On account of salubrious climate, Jharkhand, particularly its capital Ranchi, has been like a health resort. As long back as in 1918, facilities were set up for treatment of mentally challenged – Central Institute of Psychiatry[3], Ranchi.

In certain areas of Jharkhand, poverty and consequently under nutrition, has given rise to diseases like tuberculosis (TB). In fact, TB has assumed epidemic proportions in certain areas of the state. For management and treatment of such diseases, organizations like Ramakrishna Mission through Ramakrishna Mission Tuberculosis Sanatorium[4] (set up in 1948), Ranchi, has been doing exemplary work, and supplementing the efforts of the Government and other agencies. Likewise, in the field of treatment of cancer, Tata Memorial Hospital, Jamshedpur,[5] is rendering pioneering work.

Although several public and private health facilities are available in the state, overall infrastructure for dispensing health related services require improvements.

### [మార్చు] విద్య

The literacy rate in Jharkhand is only 54.13% (2001) and female literacy rate is still lower at 39.38%.

Jharkhand has a network of government and privately run schools, althogh standard of teaching considerably vary, from place to place, as also from school to school. Several schools are run by Christian missionaries (of the Roman Catholic Church, Gossenor, Evengelical and Lutheran Church and the Church of North India) and they have contributed to take educational to the remotest part of the state.

After 10 years of schooling, students can join 2 years of Intermediate course (or +2 courses) in Arts, Science and Commerce. This is followed by 3 years of degree courses. A number of non-technical colleges are located in bigger cities as well as in small towns. Some studentds choose to join 3 years diploma courses offered by Industrial Training Institutes (ITIs).

Jharkhand has 5 Universities: Ranchi University, Ranchi; Sidhhu Kanhu University, Dumka; Binova Bhave University, Hazaribagh; Birsa Agricultural University, Kanke, Ranchi; and, Birla Institute of Technology (BITS-Mesra, a deemed university), Ranchi. There are only 2 medical colleges in the state, one each located in Ranchi and Jamshedpur. Apart from BITS-Mesra, other 2 engineering colleges are Regional Engineering College, Jamshedpur and Birsa Institute of Technology (which was earlier known as Bihar Institute of Technology), Sindri, Dhanbad. The famous Indian School of Mines (ISM), eastablished in 1926, is located at Dhanbad and the Xavier Labour Relation Institute, widely known as XLRI, founded in 1949, is located in Jamshedpur.

As the institutions of higher studies fall short of state's requirement, many students, after completing schooling in the state, move away to places like New Delhi, Karnataka and several other locations for higher technical and non-technical studies.

## [మార్చు] వార్తాసాధనాలు

Hindi newspapers like the Ranchi Express[6] and the Prabhat Khabar[7] are main newspapaers, published from the state capital, Ranchi and are available in almost all parts of the state. All important Indian newspapers, in Hindi, English and Bengali are also available in bigger cities by the afternoon and with a day’s delay in smaller towns. Most of the national magazines in Hindi, English and Bengali are regularly available in bigger cities and at other places supply may be arranged through newspaper vendors.

All India Radio is the only radio station in Jharkhand and covers the entire state. Doordarshan, the national television broadcaster, is also available in almost all parts of the state. Bigger cities of Jaharkhand is served by all television channels available in India and channels are received through cable. In some interior regions, channels are received via satellite dishes.

Landline telephone connectivity is provided by Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL) and covers almost all parts of the state. Cellular service, covering all major centres of the state, is provided by BSNL as well as by the Reliance Infocomm. Internet connectivity is available in most of the district headquarters, but broadband connectivity is not widely available.

## [మార్చు] బయటిలింకులు

- Jharkhand State Government
- Jharkhand News and clippings related to Ranchi
- The Ranchi Express
- The Prabhat Khabar

భారతదేశ రాష్ట్రములు మరియు ప్రాంతములు |
--- | ---
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ | అస్సాం | బీహార్ | చత్తీస్‌గఢ్ | గోవా | గుజరాత్ | హర్యానా | హిమాచల్ ప్రదేశ్ | జమ్మూ మరియు కాశ్మీరు | జార్ఖండ్ | కర్నాటక | కేరళ | మధ్య ప్రదేశ్ | మహారాష్ట్ర | మణిపూర్ | మేఘాలయ | మిజోరాం | నాగాలాండ్ | ఒరిస్సా | పంజాబ్ | రాజస్థాన్ | సిక్కిం | తమిళనాడు | త్రిపుర | ఉత్తరాంచల్ | ఉత్తర ప్రదేశ్ | పశ్చిమ బెంగాల్
కేంద్రపాలిత ప్రాంతములు: అండమాన్, నికోబార్ దీవులు | చండీగఢ్ | దాద్రా నగరు హవేలీ | డామన్, డయ్యు | లక్షద్వీపములు | పుదుచ్చేరి
జాతీయ రాజధాని ప్రాంతము: ఢిల్లీ

Retrieved from "http://te.wikipedia.org../../../%E0%B0%9C/%E0%B0%BE/%E0%B0%B0/%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%96%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D.html"

వర్గాలు: అనువాదము కోరబడిన పేజీలు | భారతదేశ రాష్ట్రములు మరియు ప్రాంతములు

##### Views

- వ్యాసము
- చర్చ
- ప్రస్తుతపు కూర్పు

##### అన్వేషణ

##### ఇతర భాషలు

- Dansk
- Deutsch
- English
- Français
- हिन्दी
- Svenska
- 中文