# Adnan Menderes

### Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu maddenin veya maddenin bir bölümünün referansları veya kaynakları belirtilmemiştir.
Uygun şekilde referanslarını veya kaynaklarını belirterek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Adnan Menderes
Türkiye Başbakanı
Doğum | 1899 Aydın, Osmanlı Devleti
Ölüm | 17 Eylül 1961 İmralı Adası, Türkiye
Görev süresi | 22 Mayıs 1950 - 27 Mayıs 1960
Önce gelen | Şemsettin Günaltay
Sonra gelen | Cemal Gürsel
Siyasi Parti | Cumhuriyet Halk Partisi Demokrat Parti

Adnan Menderes (tam adı: Ali Adnan Ertekin Menderes, 1899–1961), 1950-1960 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti başbakanlığı görevinde bulunmuştur.

1899'da, Aydınlı zengin bir çiftçinin oğlu olarak doğdu. Büyük babası Hacı Ali Paşa Kırım Tatarlarından olup Eskişehir çevresinden Tire taraflarına göç etmiştir.İbrahim Ethem Bey'le,Tevfika Hanım'ın oğludur.Kızkardeşi Melike küçük yaşta ölmüştür.İzmir'in ünlü ailelerinden,Yemişçibaşı Berin Hanım'la evlenmiş, ondan Yüksel,Mutlu,Aydın olmak üzere üç oğlu olmuştur. İlkokuldan sonra, Kızılçullu Amerikan Koleji'nden mezun oldu. "1.Dünya Savaşı'nda yedeksubay eğitimi gördü.Fakat hastalandığı için cepheye gidemedi.Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden 1935 yılında mezun oldu. Kurtuluş Savaşı'nda savaştı İstiklal Madalyası aldı.

Aydın'da, 1930'da, kısa süreli "Serbest Cumhuriyet Fırkası"nın bir kolunu organize etti. Bu partinin kapatılmasından sonra Cumhuriyet Halk Partisi'ne (CHP) katıldı.(1931) 1945 yılında parti içi muhalefetten dolayı ihraç edildi.

7 Haziran 1946'da, Demokrat Parti'yi, yani Türkiye'deki ilk yasal muhalefet partisini kurdu. 1946 seçimlerinde Celal Bayar'dan sonra partideki ikinci önemli adam haline geldi.

14 Mayıs 1950 seçimlerinden sonra DP iktidara geldi, ve Menderes başbakan oldu. İlk çok partili seçim olan 21 Temmuz 1946 tarihindeki seçimlerin aksine, Menderes hükümeti "açık oy gizli tasnif" yöntemi ile değil, "gizli oy açık tasnif" ile seçilmiştir. 10 yıllık başbakanlık döneminde Türk iç ve dış politikasında büyük değişimler meydana geldi. Tarım makineleştirildi; ulaşım, enerji, eğitim, sağlık, sigorta ve bankacılık ilerledi. Türkiye, ilerleme konseptini öğrendi. Aynı zamanda, bu dönemde Türkiye, Kore Savaşı'na asker yolladı; böylece NATO'ya girişin temelleri atılmış oldu.

Menderes, geleneksel aile yaşam tarzına daha toleranslıydı ve laiklik konusuna Atatürk ve partisinden daha "ılımlı" bakıyordu. Atatürk döneminden o güne kadar Türkçe okunması mecburi olan ezanın istenilen dilde okunabilmesini serbest bıraktı, ancak bundan sonra ezan hep arapça okundu. Batı yanlısı olmakla beraber önceki başbakanlara göre Müslüman ülkelerle de yakın ilişkiler kuruyordu. Menderes, daha liberal bir ekonomi görüşüne sahipti; yani daha fazla özel girişime izin verdi. Ekonomik girişimleri toplumun fakir kesimini (kısa vadede) mutlu etti, ama ülkede aşırı ithalata sebep oldu. Menderes, en çok eleştiriyi, dışa bağımlılık politikaları yüzünden almıştır.

Menderes, toplumun entellektüel kesimi ve (Atatürk devrimlerinin tehlikede olduğunu düşünmekte olan) askeri kesim arasında popülerliğini giderek yitirmeye başladı. Bu gelişmeler politik yaşamının sonunu hazırlayan faktörler oldu. Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Cemal Gürsel kendi kişisel vatanperver perspektiflerini bir gece once sohbet ettiği Milli Savunma Bakanı’na ve dolayısıyla hükümete sunduğu icin erken emekliye sevkedilerek zorunlu izne gönderildi. Bu mektubunda, Adnan Menderes’e olan saygı ve desteğini açık bir şekilde ‘Cumhurbaşkanlığına Sayın Adnan Menderes getirilmelidir. Bu muhterem zatı her şeye rağmen milletin çoğunluğunun sevmekte olduğuna kanim. Bu sevgiden istifade edilerek kırılanların gönülleri alınmalı ve millete yeniden güven telkin edilmelidir’ görüşleriyle ifade eden "Cemal Ağa", Silahli Kuvvetlerin tüm kademelerine iletilen ve ordunun mutlaka siyasetten uzak kalmasini tavsiye eden ikinci bir veda mektubuna ragmen, 27 Mayıs 1960 gününde gerçekleştirilen, Gursel ile alakasi olmayan ve kendisinin ne planlayip nede katildigi, albay ve daha alt rutbelilerin yuruttugu askeri müdahalenin daveti üzerine kurdugu Milli Birlik Komitesi'nin Başkanlik görevini üstlendi ve devrim lideri olarak tanıtılarak kabul edildi. DP üyeleri çeşitli suçlardan, askeri harekatin idarecilerinin istegi uzerine, Yassıada'da yargılandılar. Menderes'e isnad edilen suçlar arasında Üniversite yönetimine ve öğrencilerine fazla baskıcı politika uygulaması gibi konular vardı. Dava sonunda Anayasa'yı ihlal suçundan Celal Bayar, Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu idama mahkum edildiler. Celal Bayar'ın cezası yaş haddi nedeniyle müebbed hapse çevrildi. Devlet Baskani Cemal Gursel ve Ismet Inonu’nun, diger dunya liderleri ile birlikte Menderes ve diger kabine uyelerinin idam cezalarinin affi dilekleri, komite tarafindan reddedildi. Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan 16 Eylül 1961, Adnan Menderes ise 17 Eylül 1961'de İmralı Adası'nda idam edildi. 7 Kasim 1964’de, Celal Bayar’in hapis cezasi Cumhurbaskani Cemal Gürsel’in affi ile kaldirildi. Adnan Menderes'in mezarı ölümünden 29 sene sonra İmralı'dan alınarak İstanbul'daki bir anıtmezara taşındı (17 Eylül 1990).

Daha sonraları, Aydın'da bir üniversiteye (Adnan Menderes Üniversitesi) ve İzmir'de uluslararası bir hava limanına (Adnan Menderes Hava Limanı) onun adı verilmiştir.

"Adnan Menderes"
ile ilgili Vikisözler mevcuttur.

## [değiştir] Dış bağlantılar

- Adnan Menderes'in Cumhurbaskanliginin istendigine dair haber

- Cemal Gursel’in destek mektubunun tam metni

- Cemal Gursel'in Savunma Bakani'na mektubunun orijinali

"Milliyet Gazetesi adına Yassıada duruşmalarını izleyen gazeteci-yazar Çetin Altan, Cemal Gürsel’in darbeden 24 gün önce Savunma Bakanı Ethem Menderes’e gönderdiği mektupta sansür yapıldığına ilişkin belgenin çok etkileyici olduğunu kaydetti. Altan, şöyle konuştu: 'Mektupta üç satırın çıkartıldığını ve bunların çok önemli cümleler olduğunu gördük. Demek ki gerçek tarihi öğrenemeden gidiyoruz. Bizim de izlediğimiz, bizim de işlediğimiz konularda yeni şeyler ortaya çıkıyor. Kim bilir hangi gerçekleri bilmeden, dönemeç noktalarının gerçek fotoğrafını bilmeden gidiyoruz.' " (Eylul 2006)

Önce gelen: Şemsettin Günaltay | Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı 22 Mayıs 1950 - 27 Mayıs 1960 | Sonra gelen: Cemal Gürsel
Önce gelen: Celal Bayar | Demokrat Parti Genel Başkanı 9 Haziran 1950 - 27 Mayıs 1960 | Sonra gelen: Adalet Partisi adına Ragıp Gümüşpala

Türkiye Cumhuriyeti Başbakanları
g·t·d
19. Hükümet - 1. Menderes Hükümeti (22 Mayıs 1950 - 9 Mart 1951)

Başbakan: Adnan Menderes
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Samet Ağaoğlu · Devlet Bakanı: Fevzi Lütfi Karaosmanoğlu
Gümrük ve Tekel Bakanı: Nuri Özsan · Adalet Bakanı: Halil Özyörük · Milli Savunma Bakanı: Refik Şevket İnce · İçişleri Bakanı: Rukneddin Nasuhioğlu · Dışişleri Bakanı: Mehmet Fuad Köprülü · Maliye Bakanı: Halil Ayan · Hasan Polatkan · Ekonomi ve Ticaret Bakanı: Zühtü Hilmi Velibeşe · Milli Eğitim Bakanı: Nuri Özsan · Hüseyin Avni Başman · Ahmet Tevfik İleri · Bayındırlık Bakanı: Fahri Belen · Samet Ağaoğlu · Kemal Zeytinoğlu · Hasan Polatkan · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Ekrem Hayri Üstündağ · Nihat Reşat Belger · Ulaştırma Bakanı: Seyfi Kurtbek · Ahmet Tevfik İleri · Tarım Bakanı: Nihat İyriboz · Çalışma Bakanı: Zühtü Hilmi Velibeşe · Hasan Polatkan · Ahmet Hulusi Köymen · Ticaret Bakanı: Mehmet Muhlis Ete

g·t·d
20. Hükümet - 2. Menderes Hükümeti (9 Mart 1951 - 17 Mayıs 1954)

Başbakan: Adnan Menderes
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Fethi Çelikbaş · Samet Ağaoğlu
Devlet Bakanı: Hüseyin Celal Yardımcı · Fevzi Lütfi Karaosmanoğlu · Refik Şevket İnce · Yusuf Muammer Alakant
Gümrük ve Tekel Bakanı: Emin Kalafat · Rıfkı Salim Burçak · İbrahim Sıtkı Yırcalı · Nuri Özsan · Adalet Bakanı: Osman Şevki Çiçekdağ · Rukneddin Nasuhioğlu · Milli Savunma Bakanı: Kenan Yılmaz · Ahmet Hulusi Köymen · Seyfi Kurtbek İçişleri Bakanı: Fevzi Lütfi Karaosmanoğlu · İbrahim Ethem Menderes · Halil Özyörük · Adnan Menderes · Dışişleri Bakanı: Mehmet Fuad Köprülü · Maliye Bakanı: Hasan Polatkan · Ekonomi ve Ticaret Bakanı: Mehmet Muhlis Ete · Hayrettin Erkmen · Fethi Çelikbaş · Ali Enver Güreli · Milli Eğitim Bakanı: Ahmet Tevfik İleri · Rıfkı Salim Burçak · Bayındırlık Bakanı: Kemal Zeytinoğlu · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Ekrem Hayri Üstündağ · Ulaştırma Bakanı: Seyfi Kurtbek · Yümnü Üresin · Tarım Bakanı: Nedim Ökmen · Çalışma Bakanı: Hayrettin Erkmen · Nuri Özsan · Samet Ağaoğlu · İşletmeler Bakanı: Nuri Özsan · İbrahim Hakkı Gedik · İbrahim Sıtkı Yırcalı ·

g·t·d
21. Hükümet - 3. Menderes Hükümeti (17 Mayıs 1954 - 9 Aralık 1955)

Başbakan: Adnan Menderes
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Fatin Rüştü Zorlu · Fuat Köprülü
Devlet Bakanı: İbrahim Ethem Menderes · Osman Kapani · Fahrettin Ulaş · Mükerrem Sarol
Gümrük ve Tekel Bakanı: Emin Kalafat · Milli Savunma Bakanı: İbrahim Ethem Menderes · İçişleri Bakanı: Namık Gedik · Dışişleri Bakanı: Mehmet Fuad Köprülü · Fatin Rüştü Zorlu · Adnan Menderes · Maliye Bakanı: Hasan Polatkan · Ekonomi ve Ticaret Bakanı: İbrahim Sıtkı Yırcalı · Milli Eğitim Bakanı: Hüseyin Celal Yardımcı · Bayındırlık Bakanı: Kemal Zeytinoğlu · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Behçet Uz · Ulaştırma Bakanı: Muammer Çavuşoğlu · Tarım Bakanı: Nedim Ökmen · Çalışma Bakanı: Hayrettin Erkmen · İşletmeler Bakanı: Fethi Çelikbaş · Samet Ağaoğlu

g·t·d
22. Hükümet - 4. Menderes Hükümeti (9 Aralık 1955 - 25 Kasım 1957)

Başbakan: Adnan Menderes
Devlet Bakanı: Şemi Ergin · Mehmet Cemil Bengü · Emin Kalafat · Hüseyin Celal Yardımcı · Fatin Rüştü Zorlu
Gümrük ve Tekel Bakanı: Hadi Hüsman · Adalet Bakanı: Şemi Ergin · Milli Savunma Bakanı: Adnan Menderes · İçişleri Bakanı: Hüseyin Avni Göktürk · İbrahim Etem Menderes · Namık Gedik · Dışişleri Bakanı: İbrahim Ethem Menderes · Mehmet Fuad Köprülü · Maliye Bakanı: Hasan Polatkan · Nedim Ökmen · Adnan Menderes · Ekonomi ve Ticaret Bakanı: Hadi Hüsman · Fahrettin Ulaş · Abdullah Aker · Zeyyat Mandalinci · Milli Eğitim Bakanı: Ahmet Tevfik İleri · Ahmet Özel · Bayındırlık Bakanı: İbrahim Etem Menderes · Muammer Çavuşoğlu · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Nafiz Körez · Ulaştırma Bakanı: Arif Demirer · Tarım Bakanı: Esat Budakoğlu · Çalışma Bakanı: Mehmet Mümtaz Tarhan · Samet Ağaoğlu · Sanayi Bakanı: Samet Ağaoğlu İşletmeler Bakanı: Samet Ağaoğlu

g·t·d
23. Hükümet - 5. Menderes Hükümeti (25 Kasım 1957 - 27 Mayıs 1960)

Başbakan: Adnan Menderes
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Medeni Berk · Ahmet Tevfik İleri
Devlet Bakanı: Samet Ağaoğlu · Muzaffer Kurbanoğlu · Ahmet Haluk Şaman · Abdullah Aker · Yusuf İzzet Akçal · Emin Kalafat
Gümrük ve Tekel Bakanı: Hadi Hüsman · Adalet Bakanı: Esat Budakoğlu · Hüseyin Celal Yardımcı · Milli Savunma Bakanı: Şemi Ergin · İbrahim Ethem Menderes · İçişleri Bakanı: Namık Gedik · Dışişleri Bakanı: Fatin Rüştü Zorlu · Maliye Bakanı: Hasan Polatkan · Milli Eğitim Bakanı: Ahmet Tevfik İleri · Mehmet Atıf Benderlioğlu · Hüseyin Celal Yardımcı · Bayındırlık Bakanı: Ahmet Tevfik İleri · İbrahim Etem Menderes · İmar ve İskan Bakanı: Hayrettin Erkmen · Medeni Berk · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Lütfi Kırdar · Ulaştırma Bakanı: Muzaffer Kurbanoğlu · Şemi Ergin · Fevzi Uçaner · Tarım Bakanı: Nedim Ökmen · Çalışma Bakanı: Ahmet Haluk Şaman · Hayrettin Erkmen · Abdullah Aker · Sanayi Bakanı: Abdullah Aker · Samet Ağaoğlu · İbrahim Sıtkı Yırcalı · Hayrettin Erkmen · Ahmet Sebati Ataman · Hasan Polatkan · Basın, Yayın ve Turizm Bakanı: Ali Server Somuncuoğlu · Ahmet Haluk Şaman · İbrahim Sıtkı Yırcalı · Koordinasyon Bakanı: Ahmet Sebati Ataman · Abdullah Aker

"http://tr.wikipedia.org../../../a/d/n/Adnan_Menderes_de5a.html"'dan alındı

Sayfa kategorileri: Kaynakları eksik olan maddeler | Türkiye Cumhuriyeti Başbakanları | 19. Hükümet - 1. Menderes Hükümeti | 20. Hükümet - 2. Menderes Hükümeti | 21. Hükümet - 3. Menderes Hükümeti | 22. Hükümet - 4. Menderes Hükümeti | 23. Hükümet - 5. Menderes Hükümeti | 1899 doğumlular | 1961 yılında ölenler | Siyasi parti genel başkanları | Kırım Tatarları

##### Views

- Madde
- Tartışma
- Güncel sürüm

##### Ara

##### Diğer diller

- Deutsch
- English
- Español
- Français
- Italiano
- Nederlands
- 中文